Sekrety gotyku: jak go rozpoznać i gdzie znaleźć w Polsce?
Styl gotycki narodził się w średniowieczu i od razu zachwycił surową elegancją ostrołuków, misternych sklepień i kolorowych witraży. Jego lekkość i strzelistość wprowadzają do kamiennych i ceglanych struktur niemal duchowy nastrój. Podpowiadamy, jak rozpoznać jego charakterystyczne cechy i gdzie w Polsce czekają najbardziej fascynujące przykłady tej architektury. Przygotuj się na podróż pełną historii, detali i niezwykłych panoram miast!
Spis treści: Kluczowe cechy stylu gotyckiego Gotyk w Polsce Europejski Szlak Gotyku Ceglanego Styl gotycki wykształcił się w XII wieku i do początku XVI wieku dominował w architekturze europejskiej. Łączy w sobie nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne, głęboką symbolikę oraz wyjątkową wrażliwość estetyczną. Najwspanialsze realizacje, takie jak katedra w Chartres z jej zachwycającymi witrażami, Notre-Dame de Paris z monumentalnymi wieżami, misternie zdobiona Sainte-Chapelle czy strzelista katedra w Salisbury pokazują pełnię możliwości stylu gotyckiego. Kluczowe cechy stylu gotyckiego Jakie są najważniejsze cechy tego stylu w architekturze, które łatwo rozpoznać zarówno w Polsce, jak i w całej Europie? Lekkość i wertykalizm Jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech stylu gotyckiego jest dążenie do pionowości. Budowle gotyckie wydają się „rosnąć” ku niebu – smukłe wieże, ostre łuki i strzeliste okna potęgują to wrażenie. Ten wertykalizm nie był przypadkowy – symbolizował zbliżenie do Boga i duchową aspirację. Zamiast masywnych, ciężkich murów znanych z romanizmu, gotyk postawił na lekkość i przestrzeń, czym mocno zrewolucjonizował architekturę średniowiecza. Dzięki zastosowaniu nowych rozwiązań technicznych możliwe stało się budowanie wyższych i bardziej ażurowych konstrukcji. Ostrołuk i sklepienie krzyżowo-żebrowe <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dfa6f34c220d7b58839f3193e1cc4cb2b0a557f2-e31fdd4.jpeg" width="938" height="502" alt="Najstarsze kościoły w Polsce. Fotografia przedstawia sklepienie katedry w Gnieźnie (fot. Wikimedia/Diego Delso/CC BY-SA 4.0)" title="Najstarsze kościoły w Polsce. Fotografia przedstawia sklepienie katedry w Gnieźnie (fot. Wikimedia/Diego Delso/CC BY-SA 4.0)" /> Charakterystycznym elementem stylu gotyckiego w architekturze jest ostrołuk, czyli zakończony szpiczasto łuk, który dobrze rozkładał siły konstrukcyjne. Dzięki temu możliwe było tworzenie znacznie wyższych naw kościelnych i większych okien. Innym przełomem było sklepienie krzyżowo-żebrowe, które dawało budowlom większą stabilność i dekoracyjność. Cienkie żebra nie tylko pełniły funkcję konstrukcyjną, ale też stawały się ozdobą sklepienia. Rozety i witraże Styl gotycki chętnie wykorzystywał światło i grał jego urokiem. Witraże pełniły zarówno funkcję estetyczną, jak i dydaktyczną. Pokazywały sceny biblijne, żywoty świętych i wydarzenia historyczne – były tzw. kazaniem w szkle. Centralnym punktem fasady często była rozeta, czyli okrągłe okno wypełnione bogato zdobionym witrażem. Dzięki tym rozwiązaniom światło wpadające do świątyni tworzyło mistyczny nastrój. System przyporowy Unikatowym rozwiązaniem stylu gotyckiego w architekturze był system przyporowy, czyli specjalne podpory umieszczone na zewnątrz budynku. Łuki przyporowe przenosiły ciężar sklepienia na zewnątrz, co pozwalało na budowanie cienkich ścian i dużych okien. To właśnie ten system umożliwił powstanie monumentalnych gotyckich katedr. Zamiast przytłaczającej masy – lekkość, światło i przestrzeń. Styl gotycki cechy te rozwinął do perfekcji, łącząc technikę z duchowością i symboliką. Gotyk w Polsce Gotyk przybył do Polski na początku XIII wieku za sprawą cystersów. Za jego rozpowszechnienie pod koniec pierwszej połowy XIII wieku odpowiadają natomiast zakony dominikanów i franciszkanów, a prawdziwy rozkwit przypada na czasy Kazimierza Wielkiego (XIV w.). Styl gotycki w Polsce wykształcił się przede wszystkim jako gotyk ceglany z powodu ograniczonego dostępu do kamienia. Stosowanie cegły wymusiło bardziej masywną bryłę, skąpe detale rzeźbiarskie i blendy (płytkie wnęki w murze bez prześwitu). Polskie budowle gotyckie często łączyły funkcje sakralne i obronne, a ich wznoszenie wspierał mecenat królewski, miejski i zakonny. Cechą charakterystyczną tego stylu w Polsce są ceglane ściany podpierane skarpami i filarami oraz stosunkowo małe okna opatrzone maswerkami. Zewnętrzne przypory i ostrołukowe sklepienia żebrowe przenoszą ciężar na zewnątrz, dzięki czemu wnętrza są przestronne i jasne. Fasady gotyckich kamienic miejskich zdobią schodkowe lub trójkątne szczyty z blendami i ceramicznymi sterczynami. W architekturze sakralnej dominuje zaś bazylikowy układ trójnawowy, czasem z obejściem kaplic. Styl gotycki – przykłady architektury sakralnej Kaplica św. Jadwigi w Trzebnicy (1268–1269) – jedna z najwcześniejszych w pełni gotyckich budowli w Polsce. Katedra gnieźnieńska (1342–1382) – imponująca bazylika z rozbudowanym obejściem i sklepieniami krzyżowymi, w której odkryto dokumenty obrazujące działanie gnieźnieńskiego sądu kościelnego w okresie średniowiecza. Bazylika Mariacka w Gdańsku (ok. 1343–1502) – największa ceglana świątynia Europy, słynąca z kryształowych sklepień i monumentalnej wieży. Styl gotycki – przykłady architektury świeckiej Zamek krzyżacki w Malborku (1280–poł. XV w.) – rozległa warownia, będąca jednym z największych zespołów gotyckich na świecie. Ratusz Staromiejski w Toruniu (XIII–XIV w.) – przykład gotyckiej miejskiej architektury świeckiej z charakterystyczną wieżą i sukiennicami. Zamek w Ciechanowie (XIV–XV w.) – potężna budowla obronna z dwiema okrągłymi wieżami w narożnikach. Europejski Szlak Gotyku Ceglanego Europejski Szlak Gotyku Ceglanego to międzynarodowa sieć zabytków w Danii, Niemczech i Polsce, skupionych wokół unikatowej architektury z czerwonej cegły. Stowarzyszenie EuRoB (European Route of Brick Gothic) zrzesza miasta i regiony, w których znajdują się gotyckie kościoły, klasztory, ratusze oraz mury obronne i bramy miejskie. W Polsce warto odwiedzić m.in. Chełmno z charakterystycznymi kamienicami nad Wisłą, Gdańsk z monumentalną Bazyliką Mariacką czy Grudziądz z unikatowym zespołem obronnych spichrzów nadwiślańskich. Celem Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego jest nie tylko ochrona zabytkowych budowli, ale także popularyzacja wiedzy o gotyku ceglanym poprzez wystawy, publikacje i wydarzenia edukacyjne. Na stronie Stowarzyszenia można bezpłatnie zamówić przewodnik „Śladami Średniowiecza i Hanzy”, zawierający opisy zabytków i wiele ciekawostek na ich temat. Co roku w trzecią sobotę czerwca obchodzony jest Dzień Gotyku Ceglanego, który daje doskonałą okazję, by poznać historię i porozmawiać z lokalnymi przewodnikami. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Pałac Papieży w Awinionie jest jedną z największych gotyckich budowli świata. Powstał w czasie tzw. papieskiej niewoli awiniońskiej
Będąc na południu Francji po prostu trzeba go odwiedzić. Olbrzymi Pałac Papieży w Awinionie to połączenie rezydencji, obiektu sakralnego i warownego zamku. Jest symbolem zarówno bogactwa, jak i kryzysu, który trawił kościół katolicki w XIV wieku.
Spis treści Jak papieże znaleźli się w Awinionie? Niezwykłe fakty o Pałacu Papieży w Awinionie Papieże pozostawili po sobie wina Chateauneuf-du-pape Pałac Papieży w Awinionie jest nie tylko bezcennym i wybitnym przykładem architektury gotyckiej. Jest też świadkiem niezwykłej historii: okresu, w którym Stolica Apostolska znajdowała się poza Rzymem, a uzależnieni od władz Francji papieże rezydowali na południu Francji, w Awinionie. Pałac, wraz z przylegającą do niego katedrą Notre Dame oraz mostem Pont Saint-Bénézet na rzece Rodan, został w 1995 r. wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rezydujący w Awinionie papieże pozostawili po sobie także doskonałe, dostępne do dziś wina. Jak papieże znaleźli się w Awinionie? Tak zwana niewola awiniońska papieży to okres w historii kościoła katolickiego, gdy siedzibę papieży przeniesiono z Rzymu do Awinionu. Trwała od 1309 do 1377 roku i miała poważne konsekwencje dla autorytetu papiestwa oraz jedności Kościoła. Jej początkiem był konflikt między papieżem Bonifacym VIII a królem Francji Filipem IV Pięknym. Po śmierci Bonifacego jego następcy coraz silniej ulegali naciskom francuskiego monarchy. W 1309 roku papież Klemens V, Francuz z pochodzenia, postanowił osiedlić się w Awinionie, w Prowansji. Tam też osiedlili się kolejni papieże, wszyscy pochodzący z Francji. Przeniesienie siedziby do Awinionu osłabiło prestiż Stolicy Apostolskiej. Papieże byli postrzegani jako zależni od woli króla Francji, krytykowano także przepych i materializm awiniońskiego dworu papieskiego. W tym czasie Kościół zyskał opinię skorumpowanego i oderwanego od duchowości. Dopiero papież Grzegorz XI zdecydował się powrócić do Rzymu w 1377 roku. Jego śmierć rok później doprowadziła jednak do kolejnego kryzysu – wielkiej schizmy zachodniej. Równocześnie wybrano dwóch papieży: jednego w Rzymie i drugiego w Awinionie. Niewola awiniońska była symbolem upadku autorytetu papiestwa i początkiem wielkiego kryzysu w kościele, który trwał aż do reform w XV wieku. W sumie w Awinionie rezydowało siedmiu papieży. Niezwykłe fakty o Pałacu Papieży w Awinionie Pałac Papieży w Awinionie (fr. Palais des Papes) to jedna z najważniejszych i największych budowli gotyckich w Europie. Ma ponad 15 tysięcy m kw., co odpowiada powierzchni 4 boisk piłkarskich. Budowę rozpoczęto w 1335 roku z inicjatywy papieża Benedykta XII. Wznoszono go etapami przez około 20 lat, głównie za pontyfikatu Klemensa VI, który rozbudował rezydencję, nadając jej jeszcze bardziej reprezentacyjny charakter. Pałac powstał na wzgórzu górującym nad miastem, dzięki czemu był obiektem trudnym do zdobycia. Z masywnymi murami (do 5 m grubości) i basztami przypomina bardziej warowną twierdzę niż pałac. Architektonicznie łączy funkcje rezydencji, siedziby administracyjnej i obiektu sakralnego. Składa się z dwóch części: „starego pałacu” (Palais Vieux) z czasów Benedykta XII oraz „nowego pałacu” (Palais Neuf) zbudowanego przez Klemensa VI. Wewnątrz znajdują się kaplice, sale audiencyjne, komnaty mieszkalne, największa wówczas w Europie biblioteka, a także imponująca Wielka Kaplica oraz Sala Konsystorza. Część pomieszczeń zdobią zachowane do dziś, bezcenne freski wykonane przez włoskiego malarza Matteo Giovanettiego, przedstawiające sceny biblijne i motywy roślinne. Ogrom pałacu przyczynił się do zmian w funkcjonowaniu administracji Kurii Rzymskiej. Personel papieży wynosił w XIII w. około 200 osób. W XIV w. w Pałacu pracowało ich już 1500. Po powrocie papieży do Rzymu budynek był nadal wykorzystywany. Po Wielkiej Schizmie Zachodniej rezydowali w nim antypapieże, a później, aż do Rewolucji Francuskiej, legaci papiescy. Pałac można zwiedzać między 9 a 19. Bilet zawierający wszystkie atrakcje (wraz z ogrodami) kosztuje 17 euro. Papieże pozostawili po sobie wina Chateauneuf-du-pape Papieże w Awinionie pozostawili nie tylko monumentalny pałac. Także słynna apelacja winiarska z Południa Francji – Châteauneuf-du-Pape – to pozostałość po papieskich winnicach z XIV wieku. Dosłownie oznacza „nowy zamek Papieża” i wiąże się z letnią rezydencją Jana XXII w miasteczku o tej właśnie nazwie. W średniowieczu winnice tam założone zaopatrywały w wino głównie papieski dwór. Potem mocno podupadły i zaczęły odradzać się dopiero po II wojnie światowej. Dziś Châteauneuf-du-Pape to ceniona apelacja, w której można uprawiać 18 odmian winorośli. Słynie z czerwonych win z wysoką zawartością tanin, doskonałych do mięs i serów, jakością nie ustępujących winom z Bordeaux. Źródło: Palais des Papes Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Opactwo westminsterskie jest jedną z najważniejszych budowli w Anglii. To tam koronowani są brytyjscy władcy
Opactwo westminsterskie, czyli kolegiata św. Piotra w Westminsterze, to bez wątpienia jeden z najważniejszych budynków w Anglii. Jest miejscem początku panowania brytyjskich monarchów, a dla wielu z nich klasztorne mury stały się także miejscem pochówku. Obok koronowanych głów, spoczęli tam najbardziej zasłużeni dla Wielkiej Brytanii – wybitni politycy, żołnierze, naukowcy, myśliciele i artyści. W opactwie westminsterskim swoje tablice pamiątkowe mają też ci, którzy ze względów obyczajowych nie mogli być pochowani w jednej z klasztornych krypt. Przyjrzymy się nieco bliżej kościołowi koronacyjnemu angielskich władców i władczyń.
Spis treści: Historia opactwa westminsterskiego Osoby pochowane w opactwie westminsterskim Opis opactwa westminsterskiego Zwiedzanie opactwa westminsterskiego Ciekawostki o opactwie westminsterskim Koronacja Karola III, która odbyła się 6 maja 2023 roku, była 40. ceremonią namaszczenia brytyjskiego monarchy, która odbyła się w opactwie westminsterskim. Wciąż żywy zwyczaj narodził się na początku XI wieku. Należy jednak podkreślić, że historia klasztoru, który stał się jedną z najważniejszych anglikańskich świątyń, rozpoczęła się przynajmniej sto lat wcześniej. Historia opactwa westminsterskiego Najstarsze wiarygodne źródła na temat klasztoru wybudowanego na nieistniejącej dziś wyspie Thorney na Tamizie są datowane na X wiek. Trzeba jednak wspomnieć, że według niepotwierdzonych informacji, wcześniej istniał tam klasztor związany z kultem św. Piotra. Według jednej z legend, mężczyzna łowiący ryby na Tamizie miał ujrzeć na wyspie postać pierwszego z dwunastu apostołów. Upamiętnieniem tego wydarzenia miał być klasztor. W latach 960–970 król Edgar i biskup Dustin sprowadzili tam wspólnotę benedyktynów. Mnisi wznieśli na wyspie drewniane zabudowania klasztorne. Zbudowana na planie krzyża kamienna świątynia w stylu romańskim stanęła tam sto lat później. Jej fundatorem był Edward Wyznawca. Zgodnie z życzeniem króla, klasztor miał być miejscem jego pochówku. Opactwo konsekrowano w 1066 roku, na tydzień przed śmiercią władcy. W tym samym roku prawdopodobnie w opactwie odbyła się koronacja Harolda II Godwinsona. Czas panowania Anglosasów dobiegł jednak końca wraz z inwazją Normanów na Anglię. Pod koniec 1066 roku na króla namaszczono Wilhelma Zdobywcę. To właśnie nieślubny syn Roberta I zapisał się w historii jako pierwszy król Anglii koronowany w opactwie westminsterskim. Dzieje benedyktynów w opactwie Wciąż obecni na wyspie benedyktyni zyskiwali na znaczeniu. W pobliżu klasztornych dóbr powstało miasto zamieszkiwane przez ok. 3 tysiące osób. Zakonnicy zyskiwali przywileje ziemskie i gospodarcze. Ich wysoką pozycję polityczną najlepiej potwierdza fakt, że opat klasztoru zasiadał w Izbie Lordów. Zakonnicy pozostawali w Westminsterze przez kolejne stulecia, aż do 1534 roku, kiedy Henryk VIII zerwał stosunki, dyplomatyczne i kościelne, z papieżem. Powołał wówczas niezależny Kościół anglikański i wypowiedział wojnę katolicyzmowi. Król zarządził kasatę klasztorów, w następstwie czego benedyktyni utracili opactwo westminsterskie. Do klasztoru powrócili w czasie panowania Marii I Tudor, która nawiązała ponowne stosunki z Rzymem. Elżbieta I, która zasiadła na tronie kilka lat później, ponownie uczyniła anglikanizm religią państwową. Benedyktyni po raz drugi opuścili klasztor i nigdy nie wrócili do Westminsteru. Przebudowy klasztoru Pierwsza istotna przebudowa opactwa nastąpiła w czasie panowania Henryka III. Wzorem Edwarda Wyznawcy, najstarszy syn Jana bez Ziemi zażyczył sobie, żeby klasztor był miejscem pochówku jego i królowej. W 1220 roku dobudowano Lady Chapel, ale ambicje króla sięgały wyżej. Chciał uczynić z klasztoru miejsce, które mogłoby konkurować z katedrą w Reimis. Gruntowna przebudowa rozpoczęła się w 1245 roku. Zmodernizowana budowla miała styl gotycki z elementami sztuki anglosaskiej i twórczości włoskiej grupy artystów kamieniarstwa Cosmati. Po śmierci Henryka III prace stanęły na sto lat. Wznowiono je dopiero z polecenia Ryszarda II. Przebudowa dobiegła końca w 1495 roku, gdy na tronie zasiadał Henryk V. Na początku XVI wieku Henryk XVII nakazał wyburzyć wzniesioną w XIII stuleciu kaplicę Matki Boskiej. Z polecenia króla obiekt odbudowano w modniejszym wówczas stylu gotyku perpendykularnego. Plan przebudowy zakładał także wzniesienie dwóch wież u zachodniego końca zachodniej nawy. Zamiar ten udało się zrealizować dopiero dwieście lat później. Kolejne mniejsze przebudowy trwały do XIX wieku. Dalsze prace miały już wyłącznie charakter renowacyjny, konserwacyjny i rekonstrukcyjny. Osoby pochowane w opactwie westminsterskim Opactwo westminsterskie jest miejscem pochówku siedemnastu brytyjskich władców. W 1760 roku złożono tam ciało Jerzego II. Ceremonie pogrzebowe jego następców odbywały się na zamku w Windsorze, w kaplicy św. Jerzego. Tylko ciało królowej Wiktorii zostało złożone w parkowym mauzoleum. W XX wieku w opactwie odbyły się nabożeństwa pogrzebowe ku pamięci hrabiego Mountbattena, księżnej Diany i Elżbiety Bowes-Lyon, jednak wszyscy oni spoczęli w innych miejscach. Także ciało zmarłej w 2022 roku Elżbiety II nie zostało złożone w opactwie Westminster. Na terenie opactwa łącznie pochowano ok. 3300 zmarłych. Gotyckie mury są miejscem spoczynku nie tylko koronowanych głów, ale także poetów i pisarzy (m.in. Geoffreya Chaucera), uczonych (m.in Izaaka Newtona), muzyków (m.in Henry'ego Purcella) i architektów (m.in. Roberta Adama). Znajduje się tam także ponad 600 tablic pamiątkowych, poświęconych wybitnym osobom, które z różnych względów nie mogły być pochowane na terenie opactwa. Opis opactwa westminsterskiego Pomimo trzęsienia ziemi z 1750 roku i niemieckich bombardowań w czasie II wojny światowej, opactwo westminsterskie zachowało styl nadany mu przez Henryka III. Po kataklizmie w XVIII wieku konieczna była częściowa odbudowa. Na szczęście naloty z 1940 roku wywołały tylko niewielkie zniszczenia. Zbudowany z inicjatywy Edwarda Wyznawcy klasztor miał styl romański. Późniejsze przebudowy i modernizacje sprawiły, że ostatecznie opactwo westminsterskie zyskało charakter budowli gotyckiej. Najbardziej wyrazistymi elementami obiektu są wspaniałe kaplice. Na szczególną uwagę zasługuje kaplica Henryka VII ze skomplikowanym sklepieniem i bogato zdobionymi nagrobkami królewskimi. To właśnie ta budowla jednym z najwspanialszych przykładów gotyckiej architektury w całej Anglii. Nad zachodnim wejściem górują wzniesione w XVIII wieku bliźniacze wieże. W nawie głównej szczególnie wyróżniają się stalle. Stamtąd można przejść do zabudowań wewnętrznych ze wspaniałymi krużgankami. Wnętrze opactwa westminsterskiego Wnętrza opactwa westminsterskiego, podobnie jak sama bryła budowli, są jednym z najwspanialszych przykładów gotyckiej sztuki sakralnej. Bogato zdobione, sprawiają wrażenie przytłaczających. Studiując ich detale, można zauważyć, że każdy witraż i każdą rzeźbę wykonano z niewiarygodną, wręcz kunsztowną precyzją. Zwiedzanie opactwa westminsterskiego Opactwo westminsterskie wciąż pełni funkcję kościoła. Należy jednak podkreślić, że jest też atrakcją turystyczną. Do zwiedzania udostępnione są wszystkie najważniejsze miejsca, w tym: kaplica Edwarda Wyznawcy, kaplica Henryka VII, kaplica św. Pawła, kaplica Pyxu, kaplica Królewskich Sił Powietrznych, grobowiec Elżbiety I, Krypta Normandzka, Zakątek Wigów, Zakątek Poetów, kolegium św. Piotra. Wejście na teren opactwa jest biletowane. Bezpłatnie można uczestniczyć we mszy świętej, jednak wówczas nie ma możliwości zwiedzenia obiektu. Ciekawostki o opactwie westminsterskim Na zakończenie zostawiliśmy kilka ciekawostek na temat kościoła koronacyjnego królów Anglii i Wielkiej Brytanii. Opactwo Westminster jest wyjątkowym obiektem, nie tylko ze względu na swoje przeznaczenie. Trzeba bowiem podkreślić, że szczególny jest także jego status prawny. Dawny kościół klasztorny benedyktynów nie podlega diecezji. Ma status „royal peculiar”, czyli wyjątku królewskiego. Głównym duchownym opactwa westminsterskiego jest mianowany przez monarchę dziekan Westminsteru. Używany w ceremoniale koronacyjnym tron jest nazywany tronem króla Edwarda. Należy jednak podkreślić, że nazwa nie nawiązuje do osoby Edwarda Długonogiego, na zamówienie którego powstał. Mebel upamiętnia Edwarda Wyznawcę. Pierwotnie był tylko ozdobą kaplicy św. Edwarda. W ceremonii koronacyjnej jest używany od XIV wieku. Drewniane siedzisko dodano dopiero w XVII stuleciu. Początkowo królowie i królowe siadali na kamieniu ze Scone (zwanym Kamieniem Przeznaczenia), zrabowanym przez Długonogiego podczas I wojny o niepodległość Szkocji. Wandale wielokrotnie brali na celownik tron koronacyjny. W XVIII i XIX wieku wyryli na nim inskrypcje, które są widoczne do dziś. Jedna z nich głosi, że „P. Abbott spał na tym krześle 5–6 lipca 1800”. W następnym stuleciu (a dokładnie w 1914 roku), radykalne działaczki z organizacji Women's Social and Political Union podłożyły w pobliżu mebla ładunek wybuchowy. Eksplozja oderwała jeden z narożników tronu i spowodowała pęknięcie bryły, ale o tym przekonano się dopiero w 1950 roku, gdy czworo studentów wykradło z opactwa Kamień Przeznaczenia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Architektura średniowiecza jest pełna tajemnic. Do dziś niewiele wiemy o tym, jak powstały gotyckie katedry
Architektura średniowiecza ewoluowała na przestrzeni wieków, dostosowując swoją formę do aktualnej sytuacji politycznej i społecznej. Początkowo, średniowieczne budowle były ciężkie i masywne w swojej formie, by pod koniec wieków średnich zyskać lekką i smukłą formę. Czym charakteryzowała się średniowieczna architektura? Jakie style wówczas dominowały i w jaki sposób wznoszono budynki? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Architektura średniowiecza – charakterystyka Dominujące style w średniowieczu Średniowieczne techniki budowlane Średniowieczne zamki i warownie Klasztory w średniowieczu Dekoracje w architekturze średniowiecznej Może wydawać się, że średniowieczni budowniczowie mieli ułatwione zadanie. Najwcześniejszy okres ich pracy przypadał przecież na zmierzch starożytności – okresu, w którym rozwinęły się wspaniałe formy architektoniczne, tak samo piękne, jak funkcjonalne. Trzeba jednak pamiętać, że z początkami wieków średnich wiąże się istotny regres, nie tylko w obszarze społecznym czy kulturalnym. Z dorobku starożytnych mogła korzystać tylko niewielka część Europy, reszta musiała zaczynać właściwie od zera, korzystając częściowo ze starożytnej myśli, a częściowo z własnej kreatywności. Architektura średniowiecza – charakterystyka Wczesne średniowiecze było niespokojnym okresem. Brak stabilności politycznej miał silne odzwierciedlenie w ówczesnej architekturze. Większość budynków musiała pełnić dwojaką funkcję – właściwą dla danego typu zabudowań i obronną. Uwidoczniało się to w charakterystycznych elementach konstrukcji. Mowa m.in. o masywnych murach, małych oknach wykutych na znacznej wysokości i otworach strzelniczych. Z czasem, gdy sytuacja na arenie międzynarodowej stała się nieco stabilniejsza, architektura średniowiecza zaczęła zyskiwać bardziej ozdobną formę, podkreślającą rolę religii w życiu społeczeństwa. Smukłe budowle zaczęły sięgać wysoko ku niebu, jakby miały zbliżyć człowieka do Boga. Najważniejsze wynalazki średniowiecza. Te odkrycia zmieniły świat Średniowiecze często bywa nazywane również „wiekami ciemnymi” lub „epoką ciemnoty”. To niesprawiedliwe określenie zostało po raz pierwszy użyte przez renesansowych uczonych, którz... Zmiany postępowały nie tylko w obszarze budynków sakralnych i będących ośrodkami władzy. Te były widoczne także obszarze zabudowań wiejskich. Postępujący feudalizm w średniowieczu z czasem zmarginalizował rolę zagród na rzecz większych gospodarstw folwarcznych. Z czasem zaczęły rozwijać się też struktury miejskie. Dominujące style w średniowieczu Wieki średnie zapoczątkowały oryginalne style architektoniczne. Faktem jest, że te w pewnej części pozostawały pod wpływami starożytności, ale z całą pewnością nie można stwierdzić, że były ich wiernym odwzorowaniem. Najwięcej elementów antycznej architektury przetrwało w południowo-wschodniej części Europy. W krajach znajdujących się pod wpływami bizantyjskimi dawne budynki po prostu dostosowano do nowej funkcji. Zachodnia część Starego Kontynentu była natomiast w znacznie większym stopniu wyniszczona najazdami barbarzyńskich plemion. To wymusiło konieczność wzniesienia nowych zabudowań, z elementami starożytnymi, ale nieco lepiej dostosowanych do potrzeb epoki. Najwcześniejszy styl średniowieczny określa się mianem przedromańskiego, który w Europie obowiązywał od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego, aż do początku drugiego tysiąclecia. Powstawały wówczas niewielkie kościoły w firmie walca ze stożkowym dachem (rotundy). Charakterystyczną cechą ówczesnych budowli były masywne mury, jednoznacznie wskazujące na ich funkcję obronną, podobnie zresztą jak niewielkie okna i otwory strzelnicze. Na początku X wieku w Europie Zachodniej wykształcił się styl romański, który w kolejnym stuleciu dotarł do pozostałych krajów Starego Kontynentu. Zabudowania zyskały wówczas ciężką bryłę, a wieże zaczęto wznosić na planie kwadratu. To przekładało się na wrażenie surowości, ciężkości i monumentalności. Kościoły zaczęto wznosić na planie krzyża łacińskiego i na planie centralnym. Utrzymała się ich podwójna rola, bo poza funkcją ośrodka kultu miały też znaczenie dla obronności. Styl romański, w którym dominowały proste bryły geometryczne, wyraźnie zaznaczał i wyróżniał poszczególne części budynku – każda była nakryta osobnym dachem. Styl romański powstał w Europie Zachodniej, po okresie renesansu karolińskiego, skąd dotarł do pozostałych obszarów Starego Kontynentu. Należy jednak podkreślić, że swoiste połączenie elementów budownictwa rzymskiego, bizantyjskiego i karolińskiego swoim zasięgiem objęło także dalsze obszary. W okresie wypraw krzyżowych styl romański upowszechnił się także w Palestynie i Syrii. Przykłady średniowiecznej architektury romańskiej to: rotunda św. Marcina na Vyšehradzie, katedra w Pizie, katedra w Limburgu, kościół św. Andrzeja w Krakowie, archikolegiata w Tumie pod Łęczycą. Późne średniowiecze było okresem znacznie stabilniejszym, więc funkcja obronna zabudowań sakralnych mogła zejść na dalszy plan. Masywne konstrukcje zaczęły ustępować miejsca znacznie smuklejszym, strzelistym budynkom gotyckim. Mont Saint Michel Jest to jedna z tych atrakcji Normandii, których pominięcie byłoby niewybaczalnym błędem. Gotyk narodził się w XII wieku, we Francji i dominował w Europie aż do XV stulecia. O ile jego poprzednik dominował przede wszystkim w obszarze architektury zabudowań sakralnych, to gotyk szeroko objął swoi zasięgiem także budownictwo świeckie. Gdy cechy obronne budynków przestały mieć kluczowe znaczenie, na pierwszy plan wysunęły się ich walory estetyczne, co uczyniło ten styl znacznie bardziej ozdobnym. W lekkich, często ażurowych ścianach pojawiły się obszerne okna, a całe zabudowania zaczęły być bogato zdobione. Przykłady architektury gotyckiej to: katedra św. Elżbiety w Koszycach, kolegiata św. Piotra Westminsterze, katedra Notre Dame w Paryżu. Średniowieczne techniki budowlane W stylu przedromańskim dominującym budulcem był kamień, podobnie zresztą jak w romańskim, w którym szerokie zastosowanie znajdował piaskowiec, wapń i granit. Wnętrza standardowo dzielono na trzy nawy, oddzielone masywnymi kolumnami i filarami. Te elementy nie spełniały wyłącznie funkcji estetycznej, ale także podporową. Nad nawami głównymi stosowano sklepienie kolebkowe, natomiast nad bocznymi – krzyżowe. Wraz z nastaniem stylu gotyckiego, nastąpiło coraz powszechniejsze wykorzystanie cegły jako materiału budowlanego. Budynki gotyckie były znacznie wyższe od romańskich. Miały budowę szkieletową. Zyskały sklepienia krzyżowo-żebrowe, gwieździste, kryształowe i sieciowe. Budowniczowie zaczęli stosować łuki przyporowe, których zadaniem było przejmowanie siły parcia ze sklepienia i przekazywanie jej na zewnętrzne przypory. To umożliwiło zmianę w obszarze budowy ścian, w których pojawiły się duże otwory okienne, wypełnione witrażami. Średniowieczne zamki i warownie Średniowieczne zamki „wyrosły” na drewnianych i drewniano-ziemnych osadach obronnych. Zabudowania wykorzystujące elementy już istniejących grodów dominowały we wczesnym średniowieczu. Z czasem zaczęto wznosić zamki z kamienia i cegły, od początku do końca zaprojektowane jako linia obrony przed atakiem nieprzyjaciela. Najciekawsze zamki w Polsce: poznaj historie tych niezwykłych miejsc Średniowieczne zamki, barokowe rezydencje, twierdze i warownie. Mimo zniszczeń wojennych, nieustannych grabieży i licznych barbarzyńskich najazdów, w Polsce znajduje się ogromna liczba różn... Jak wyglądał średniowieczny zamek? Składał się z zabudowań obronnych, administracyjnych, mieszkalnych, gospodarczych i sakralnych, szczelnie otoczonych potężnymi umocnieniami. Tę funkcję spełniały mury najeżone blankami i zaopatrzone w narożne baszty. Dominującym elementem konstrukcji zamku była wieża. Wysoka, wznosząca się ponad najwyższy punkt okolicy, stanowiła ostatnią linię w zamkowym systemie defensywnym. Klasztory w średniowieczu Określone wzorce architektoniczne obowiązywały także w obszarze zabudowań klasztornych. Zakony w średniowieczu otaczały swoje siedziby masywnymi, wysokimi murami, za którymi mieścił się rozległy kompleks. W jego centrum znajdowały się główne budowle z przylegającymi do nich dziedzińcami: kościół, refektarz z kuchnią, dormitorium, kwatery wyższych dostojników zakonnych i kapitularz. Wokół nich skupione były zabudowania gospodarcze: spichlerz, młyn, piekarnia, browar i stajnie. Połać ziemi była podzielona na ogrody, sady i stawy rybne. Dekoracje w architekturze średniowiecznej Obronny charakter budowli romańskich czynił je ubogimi w zdobienia, zwłaszcza w części zewnętrznej. W największych świątyniach nad wejściem pojawiały się trzy portale. Zdarzało się, że takie zagłębienia były zdobione kamiennymi rzeźbami (rzadziej wykonanymi z brązu), przedstawiającymi wizerunki świętych. Także wnętrza kościołów były ubogo zdobione, zwłaszcza w krajach słowiańskich. Rzeźby i płaskorzeźby przedstawiały sceny ze Starego i Nowego Testamentu. Te drugie miały pełnić funkcję edukacyjną i najczęściej były okraszone komentarzem. Malarstwo ścienne było rozpowszechnione głównie we Francji, w Hiszpanii i Niemczech. Z kolei we Włoszech znacznie popularniejsze były mozaiki. Styl gotycki był znacznie bardziej ozdobny. Małe okna ustąpiły miejsca wielkim witrażom i rozetom. Na budynkach zaczęły pojawiać się kunsztowne zdobienia w formie bogato zdobionych portali, sterczyn, kwiatonów, maszkaronów i rzygaczy. We wnętrzach pojawiły się charakterystyczne gotyckie służki, które zastąpiły romańskie filary. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zamek w Malborku: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu
Zamek w Malborku to jedna z najwspanialszych twierdz średniowiecznej Europy. Rezydencja wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego onieśmiela swoją wielkością i nic dziwnego. Mówimy tu przecież o największym zachowanym w całości zamku na świecie. Na zwiedzanie tego obiektu trzeba zarezerwować przynajmniej kilka godzin, ale zapewniamy, że nikt z odwiedzających nie opuści go z poczuciem zmarnowanego czasu. Co do zaoferowania ma zamek w Malborku? Opis tras zwiedzania i historię tego miejsca zamieszczamy poniżej.
W tym artykule: Zamek w Malborku: zwiedzanie Zamek w Malborku: bilety Zamek w Malborku: dojazd Zamek w Malborku: historia obiektu Pod względem wielkości, znacząco przewyższa zamek Książ. Podobnie jak zamek w Czersku i zamek w Liwie, reprezentuje styl gotycki, ale jest od nich wyraźnie bardziej reprezentacyjny. Zamek w Malborku, bo o tym obiekcie mowa, to wspaniałe miejsce, jedno z tych, które po prostu trzeba odwiedzić. Jest to jeden z największych zamków na świecie. Zamek w Malborku: zwiedzanie Zespół zamkowy w Malborku jest podzielony na trzy części: Zamek Wysoki (z dziedzińcem otoczonym wspaniałymi krużgankami, kościołem NMP, kaplicą grobową św. Anny, dwiema wieżami i gdaniskiem), Zamek Średni (z Refektarzem Letnim i Zimowym, Pałacem Wielkich Mistrzów, Wielką Komturią, Wielkim Refektarzem, kaplicą św. Bartłomieja, Infirmerią i wieżą Kurza Noga), Zamek Niski (z zabudowaniami gospodarczymi, kaplicą św. Wawrzyńca i Karwanem). Cały obiekt zajmuje powierzchnię ok. 21 ha! Trzeba przyznać, że ogrom zamku robi niesamowite wrażenie. Przygotowując się do zwiedzania, warto więc wybrać wygodne buty, nie tylko dlatego, że trzeba będzie pokonać spory dystans. Znaczna część zespołu jest wyłożona brukiem, więc cienka podeszwa nie ułatwi spaceru. Dla zwiedzających przygotowano dwie trasy: zieloną i historyczną. Trasa zielona prowadzi gości przez wiele atrakcyjnych miejsc, ale nie obejmuje zamkowych wnętrz (te są dostępne dla osób poruszających się wzdłuż trasy historycznej). TOP 10 - Najpiękniejsze Polskie zamki. Co warto zobaczyć? Czy wiesz, że na terenie Polski znajduje się aż 419 zamków? Przeważnie zostały z nich same ruiny, jednak kilka z nich zachowało się w niemal nieskazitelnym stanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/450ab4e264687fae9dbf7097251384aa993650d7-21f81ab.jpeg" width="938" height="674" alt="Zamek w Malborku: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (fot. Michal Fludra/NurPhoto via Getty Images)" title="Zamek w Malborku: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (fot. Michal Fludra/NurPhoto via Getty Images)" /> Wycieczka rozpoczyna się przy Wale Von Plauena, skąd rozpościera się zapierająca dech w piersiach panorama wschodniej części zespołu. Następnie, szlak prowadzi przez Bramę Snycerską, za którą można podziwiać wszystkie obiekty przylegające do Zamku Małego. Przejazd bramny wprowadza zwiedzających na dziedziniec Zamku Średniego, gdzie można zapoznać się ze wspaniałą architekturą tamtejszych obiektów. Kolejny przejazd wprowadza do międzybramia Zamku Wysokiego. Mijając najstarszy portal w całym zespole, zwiedzający wchodzą na dziedziniec. W tym miejscu rozpoczyna się spacer krużgankiem prowadzący do kaplicy św. Anny i na cmentarz konwentu malborskiego. Zwiedzanie kończy odcinek trasy prowadzący przez fosy i międzymurza Zamku Wysokiego. Zwiedzający, którzy zdecydują się na wycieczkę trasą historyczną, mogą zobaczyć wszystkie atrakcje trasy zielonej i dodatkowo zwiedzić najbardziej reprezentacyjne wnętrza zamku, w tym: pierwsze piętro pałacu wielkich mistrzów, Wielki Refektarz, kościół Najświętszej Marii Panny, wieżę sanitarno-obronną Gdanisko. Warto podkreślić, że zwiedzanie obu tras jest możliwe wyłącznie z audioprzewodnikiem lub w towarzystwie przewodnika. Trasa zielona jest dostępna w poniedziałki, od 9:00 do 20:00, i od wtorku do niedzieli, w godzinach 17:15–20:00. Trasę historyczną można zwiedzać od wtorku do niedzieli, w godzinach 9:00–20:00. Na zwiedzanie zamku trzeba zarezerwować sobie 1,5–3,5 godz. Czas zwiedzania zależy od wybranej trasy i wariantu wycieczki (z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem). Zamek w Malborku: bilety Bilety można kupić w kasie biletowej, biletomacie lub w systemie online (na oficjalnej stronie Muzeum Zamkowego w Malborku). Zachęcamy do skorzystania z ostatniej z wymienionych opcji. Obiekt cieszy się dużym zainteresowaniem, a godzinny limit zwiedzających to 500 osób. Mając to na względzie, bilety warto rezerwować z odpowiednim wyprzedzeniem. Ile trzeba zapłacić za możliwość zwiedzenia zamku w Malborku? Bilet normalny na wycieczkę trasą zieloną kosztuje 30 zł, a ulgowy – 20 zł. Bilet rodzinny (dwoje dorosłych i dwoje dzieci) kosztuje 90 zł. Posiadacze karty mieszkańca i karty wolontariusza zapłacą 20 zł. Można też zakupić bilet rodzinny w ramach Karty Dużej Rodziny, normalny za 20 zł i ulgowy za 15 zł. W cenę wszystkich biletów wliczona jest opłata za przewodnika lub za korzystanie z audioprzewodnika. Warto wspomnieć, że w poniedziałki można zwiedzać obiekt bez opłat za bilet. Goście ponoszą tylko opłatę za przewodnika lub audioprzewodnik (15 zł). Zamki i pałace na Mazowszu. 5 weekendowych wycieczek w okolice Warszawy Chcesz choć na chwilę uciec od miejskiego zgiełku? Zbliżający się weekend to idealna okazja, by wyruszyć w wycieczkę w okolice Warszawy i odkryć nieznane zabytki. Oto zamki i pałace na Ma... Zwiedzanie zamku trasą historyczną jest droższe. Bilet normalny na taką wycieczkę kosztuje 70 zł, ulgowy – 50 zł, a rodzinny – 220 zł. W ramach Karty Dużej Rodziny bilet normalny to wydatek rzędu 50 zł. Za bilet ulgowy zapłacimy 30 zł. Także w tym przypadku honorowana jest karta mieszkańca. Jej posiadacze zapłacą za zwiedzanie 20 zł. Zamek w Malborku: dojazd Malbork leży u zbiegu dróg nr. 22 i 55. Dojazd samochodem jest zatem bezproblemowy. Podróż z Katowic zajmie ok. 5 godz., z Warszawy – ok. 4 godz. Z Gdańska do Malborka dojedziemy w ok. 50 min. Z dotarciem na miejsce nie będą mieli problemu także niezmotoryzowani. W mieście jest dworzec kolejowy, zatrzymują się tam także autobusy PKS. Z wielu miast (m.in. z Gdańska, Gdyni, Warszawy Krakowa i Rzeszowa) można dojechać bez żadnych przesiadek. Zamek w Malborku wznosi się w wyjątkowo malowniczej okolicy (prawie tak malowniczej, jak zamek w Stobnicy) nad brzegiem Nogatu. Przy zespole mieści się duży parking, więc nikt nie powinien mieć problemu ze znalezieniem miejsca, w którym będzie można zostawić samochód. Zamek w Malborku: historia obiektu Podobnie jak zamek Czocha, twierdza w Malborku została wybudowana w XIII wieku. A właściwie wtedy rozpoczęła się jej budowa, która trwała aż do połowy XV wieku. Początkowo, obiekt był konwentualną siedzibą komtura. Jego znaczenie wzrosło, gdy w 1309 roku Siegfried von Feuchtwangen zadecydował o przeniesieniu stolicy zakonu krzyżackiego do Malborka. Wówczas okazało się, że zamek nijak spełnia wymogi narzucone mu w ramach nowej funkcji. W trakcie trwającej niemal 40 lat przebudowy, zamek konwentualny został przekształcony w umocnioną twierdzę (Zamek Wysoki), którą otaczały fosy i pierścienie murów obronnych. Rozbudowane podzamcze stało się Zamkiem Średnim. W XIV i XV wieku powstała trzecia część warowni – Zamek Niski. Cały zespół otoczono fosami i murami obronnymi. Dostępu do warowni broniły też liczne wieże. Zamki Dolnego Śląska. Jaka jest ich historia i jakie tajemnice kryją? Zamki Dolnego Śląska odzyskują blask. I otwierają się na turystów. Dzięki temu w luksusie zarezerwowanym kiedyś dla błękitnokrwistych mogą pławić się dziś zwykli śmiertelnicy. W czerwcu 1457 r. miasto zostało zajęte przez wojska polskie, a zamkiem zaczął zarządzać starosta królewski. Wówczas zmieniło się przeznaczenie poszczególnych części zespołu, a sam obiekt zaczął być zaniedbywany. Wynikało to z braku środków na utrzymanie tak dużej warowni. W maju 1644 roku doszło do przypadkowego podpalenia zadaszenia Zamku Wysokiego. Ogień strawił też krużganki otaczające dziedziniec. Wkrótce potem odbudowano je, ale już w nieco innej formie. We wrześniu 1772 r. miasto znalazło się pod kontrolą wojsk pruskich. Wówczas rozpoczęły się prace budowlane, których celem było przystosowanie zamku do potrzeb nowego zarządcy. Fryderyk Wilhelm III zalecił przebudowę warowni na magazyny wojskowe. Gdy z Malborka wycofały się wojska napoleońskie, rozpoczęto opracowywanie planu odbudowy twierdzy. W 1816 roku utworzono Zarząd Odbudowy Zamku w Malborku. Prace rozpoczęły się rok później. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sposób na Europę Na 10 najczęściej przez turystów odwiedzanych krajów na świecie pięć z nich – Franca, Hiszpania, Włochy, Niemcy i Wielka Brytania – znajduje się właśnie u nas! Ale inne kraje, o których również piszemy w tym wydaniu Travelera, nie pozostają w tyle i z roku na rok przyciągają coraz większe rzesze gości. Czesi, nasi południowi sąsiedzi, mają największe zagęszczenie zamków na kilometr kwadratowy na świecie i choć wypijają najwięcej piwa, my cenimy ich za wino, którego sekrety zdradzi poszukiwaczka tajemnic i skarbów Joanna Lamparska. Norwegia zwana klejnotem Europy to z kolei kraj o najbardziej spektakularnej niezniszczonej naturze, na łonie której warto się totalnie zresetować. Można ją podziwiać chociażby z pokładu jachtu, co uczyniła nasza redakcyjna koleżanka Basia Żukowska. Rumunia ma Drakulę, najbardziej znanego wampira, i bajecznie kolorowe monastyry. Słowenia kusi dziesięcioma tysiącami jaskiń, po których można pływać łódkami. Jedynym zarzutem kierowanym pod adresem Europy, który powstrzymuje nas przed podróżowaniem po niej nieustannie – są wysokie ceny, ale i na nie znaleźliśmy sposób. Poznajcie nasze patenty na tanią Europę. A gdy wrócicie z zagranicznych wojaży, ruszcie na kajaki. Wierzę, że po przeczytaniu naszego raportu znajdziecie dla siebie idealne miejsce na spływ w Polsce. Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA TEMAT NUMERU | DOOKOŁA EUROPY Nasz kontynent jest pełen niesamowitości, które często czają się w niedalekiej odległości od Polski. Joanna Lamparska zachęca do wyruszenia w rejs Doliną Renu, szlakiem zamków i klasztorów. Ponoć piękno mijanych krajobrazów jest wręcz nieprzyzwoicie romantyczne („Skarby bogów”). Basia Starecka w artykule „Tropem zwierząt” rozwiewa ostatnie stereotypy, które mogą kogoś powstrzymywać przed podróżą samochodową do Rumunii, a Magda i Sergiusz Pinkwartowie odkrywają Langwedocję! Niegdyś biedna i wyśmiewana prowincja Francji, teraz jest jednym z najchętniej odwiedzanych regionów. Tu leży średniowieczne miasto Carcassone, które jest doskonale znane miłośnikom gier planszowych. MIASTO W 48 GODZIN | KIOTO Miasto uznawane za kulturalną stolicę Japonii jest przesiąknięte tradycją, ale przy okazji zaskakująco nowoczesne. Zbudowane zostało według reguł chińskiej sztuki feng shui i jest to pewnie jeden z czynników decydujących o jego wyjątkowej aurze. Inne to m. in. klasyczne ogrody, stylowe herbaciarnie, tradycyjne świątynie. Piotr Milewski pisze, że w Kioto nie warto się spieszyć, ale na pewno warto je odwiedzić. Choćby na jedyne 48 godzin. („Kioto. W zgodzie z tradycją”) POLSKA JEST NAJPIĘKNIEJSZA | 15 NAJLEPSZYCH SPŁYWÓW KAJAKOWYCH Biebrza, Warta, Krutynia, Narew… spływy kajakowe cieszą się w Polsce ogromną popularnością. Nasz ekspert, Paweł Kempa, przepłynął w kajaku sporą część kraju i teraz dzieli się doświadczeniem z Czytelnikami Travelera. Z jego rankingu dowiecie się, którą rzekę określa się małą Amazonką, na jakie spływy można się wybrać z dziećmi oraz gdzie można spotkać raki i żurawie. Serdecznie polecamy „Kajakowy ranking Travelera”. INDEKS GŁÓWNYCH TEMATÓW | Uganda i Rwanda, Wiedeń, Rumunia, Słowenia, Francja – Langwedocja, Norwegia, Czechy – Morawy, Niemcy – Dolina Renu, Hiszpania, Bawaria, Lwów, Budapeszt, Gruzja, Stambuł, Madryt, Sztokholm, Podlasie, Kioto, Polska – spływy kajakowe, Biegi przygodowe, 130 lat NG – wyprawa na Nową Gwineę. Poznaj ofertę prenumeraty www.prenumerata.national-geographic.pl
„Warmińskie Pompeje”, bo tak nazwano odkryte grodzisko Alt Wartenburg, to pozostałości obecnego miasteczka Barczewo położonego w niedalekiej odległości od Barczewka pomiędzy rzeką Orzechówką a jeziorem Wadąg
Średniowieczna osada została wybudowana w 1325 roku, jednak według XIV-wiecznych kronik przetrwała tylko 30 lat. Kataklizm spowodowany najazdem wojsk litewskich księcia Klejsuta przyniósł zniszczenia, jednak pozostałości grodziska zostały zachowane w niemal niezmienionej formie. Wykopaliska prowadzone są przez polskich i niemieckich archeologów pod kierownictwem dr Arkadiusza Koperkiewicza z Uniwersytetu Gdańskiego oraz Felixa Biermanna z Uniwersytetu w Getyndze. Badacze odkryli, że osada ówcześnie była zamieszkiwana przez Ślązaków. W trakcie poszukiwań wykorzystane zostały najnowsze technologie. Zdjęcia lotnicze pozwoliły ustalić lokalizację terenu dzięki interpretacji zniekształceń. W centralnej części grodziska znajduje się budynek, który mógł być kościołem bądź ratuszem. Pozostałe zabudowania były wykonane z drewna oraz gliny, fundamenty piwnic zbudowano z kamienia. Rozplanowanie przestrzeni charakteryzuje się systematycznością wykonania. Wszystkie budynki mają wymiary 4m x 4m u podstawy, nawet wejścia do piwnic znajdują się w tym samym miejscu. Ponadto zostały odnalezione również ozdoby wykonane z brązu, ceramika, kłódka, gotycki klucz czy sprzączki do pasków. Najistotniejsze były jednak odnalezione monety, które pozwoliły dokładnie ustalić wiek osady. Niewykluczone jest, że Warmińskie Pompeje staną się w przyszłości nową atrakcją turystyczną Warmii i Mazur. Pewne jest natomiast, że już teraz jest to wielkie odkrycie archeologiczne zarówno w skali regionu, jak i całej Polski.
Jest to jedna z tych atrakcji Normandii, których pominięcie byłoby niewybaczalnym błędem.
Na otoczonej przez morze granitowej skale, obwarowane kamiennym murem, co raz to akcentowanym wieżą lub donżonem, wznosi się średniowieczne opactwo Mont Saint Michel. To zwarte koronkowe arcydzieło, z ostrołukowymi oknami i trudną do policzenia ilością szpiczastych wieżyczek, zwieńczone jest strzelistą iglicą, w której umieszczono figurkę patrona – Archanioła Michała, pogromcy smoków i mocy sprawczej powstania tego obiektu. Według legendy anioł trzy razy musiał się przyśnić biskupowi Avranches Aubertowi, zanim ten pojął i wykonał jego wolę. Po ostatniej wizycie biskupowi pozostało wklęśniecie w czaszce. No cóż, nawet święci czasami potrafią stracić cierpliwość, a Archanioł Michał – ognisty wojownik z mieczem w dłoni i strażnik bram raju, do wyrozumiałych raczej nie należy. Przyglądając się symfonii gotyckich form, nie mam wątpliwości, czym inspirują się bajkopisarze. Z bliska opactwo wygląda niczym zamek czarnoksiężnika z mrocznych powieści fantasy, choć zapewne dla tysięcy przybywających tu w średniowieczu pielgrzymów musiało wydawać się wrotami raju. Jednak mistyczne skojarzenia budzi nie tylko sama budowla, ale też wyjątkowe tu przypływy i odpływy morza, kiedy to żywioł nieubłaganie pochłania kolejne metry zatoki, by w kilka godzin zatopić okoliczne plaże. Dziś Mont Saint Michel ze stałym lądem łączy wybudowana pod koniec XIX wieku grobla, którą zmierzam wśród tłumów turystów w kierunku opactwa. Wdycham zapach morza i podziwiam dzieło odpływu, który odsłonił właśnie sięgający po horyzont płaski, szarożółty ląd i wydał skorupiaki na łatwy łup rybakom z okolicznych wiosek. Poziom morza w okolicy opactwa wznosi się i opada nawet o 15 metrów. To dlatego Mont Saint Michel nigdy nie zostało zdobyte. Trudno przecież skutecznie oblegać twierdzę, której otoczenie co kilka godzin zanurza się w morzu. Tuż przy murze witają mnie dwie wieże, niczym z prozy Tolkiena, choć nie tu, jak na pozór mogłoby się wydawać, znajduje się brama wiodąca na teren opactwa. Błąd konstrukcyjny? Chwila zapomnienia pod wpływem normandzkiego cidre’a? Skądże znowu. Zmyślni murarze ukryli bramę tak, by żaden intruz nie mógł się wedrzeć do środka niepostrzeżenie. Goście wchodzili pojedynczo i w taki sposób, że prawą stronę zawsze mieli odsłoniętą. Przekazane w X wieku benedyktynom Mont Saint Michel było jednym z ważniejszych centrów pielgrzymkowych średniowiecza. Tysiące biedaków spragnionych odpustu od samego Archanioła Michała wspinało się główną ulicą opactwa do kościoła, mijając gospody, stragany i karczmy. Dziś ja cofam się w czasie i niczym ówczesny pątnik pokonuję tę samą drogę, mając wokół siebie restauracje oferujące słynne normandzkie omlety, sklepy z pamiątkami, a nawet maleńkie ukryte w zaułkach hoteliki. Ludzką falą kieruje straż miejska, bo ruch jest dwustronny, tłok niemiłosierny, a uliczki tak wąskie, że ich szerokość często można zmierzyć rozłożonymi ramionami. Gdy osiągam cel, czyli zbudowany na szczycie 80-metrowego wzgórza kościół św. Michała, jestem już porządnie zmęczona. Surowe i ascetyczne wnętrze świątyni spowija przyjemny chłód i cisza. Podziwiam kunszt i silną wolę budowniczych, którzy z właściwą sobie cierpliwością przez wieki, kamień po kamieniu, ułożyli to imponujące dzieło. A warto dodać, że granit ściągali z oddalonej o 40 km wyspy. Przez chwilę delektuję się przesycającą to miejsce atmosferą religijnej zadumy, po czym mijam otaczające świątynię klasztorne budynki i docieram na mury. Z ich perspektywy jeszcze raz spoglądam na sylwetkę opactwa, choć mój wzrok coraz uporczywej biegnie w drugą stronę, gdzie na horyzoncie ledwo zdaje się majaczyć morze. Niedługo nastąpi przypływ – szybko więc ruszam w dół, ściągam buty i zanurzam stopy w miękkim, wilgotnym piasku.