Najstarsza gorylica świata świętuje w Berlinie. Fatou skończyła 69 lat
Fatou to światowa rekordzistka. Jej historia zaczęła się w afrykańskiej dżungli, a do Europy trafiła jako zapłata za rachunek w barze. Sędziwa jubilatka wciąż zachwyca charakterem, a urodziny spędziła zajadając się ulubionymi warzywami na prywatnym wybiegu.
13 kwietnia 2026 roku, najstarsza żyjąca w niewoli gorylica na świecie obchodziła swoje 69 urodziny. Fatou żyje w berlińskim ogrodzie zoologicznym i jest światową rekordzistką długowieczności, wpisaną do Księgi Rekordów Guinnessa. Świętowała zajadając się specjalnie przygotowanym posiłkiem, zawierającym jej ulubione przysmaki: pomidorki koktajlowe, buraki, pory i sałatę. O słodkim torcie nie było mowy. Nadmiar cukru nie służy ani ludziom, ani – tym bardziej – sędziwym gorylom. Życie Fatou to historia jak z filmu Historia Fatou jest bardzo ciekawa i pełna nieoczekiwanych zwrotów akcji. Urodziła się prawdopodobnie na wolności w Afryce Zachodniej, skąd w 1959 roku została zabrana przez francuskiego marynarza. Według informacji z Księgi Rekordów Guinnessa, marynarz użył młodej Fatou jako „waluty”, by uregulować swój rachunek w barze w Marsylii. Stamtąd, za pośrednictwem handlarza zwierząt, trafiła do Berlina Zachodniego w wieku około dwóch lat. Ponieważ dokładna data jej narodzin nie jest znana, ZOO orientacyjnie wyznaczyło 13 kwietnia jako dzień jej urodzin. Luksusowa emerytura w berlińskim ZOO Gorylica jest pod stałą opieką specjalistów. Jej posiłki są gotowane, co ułatwia jedzenie twardszych produktów. Fatou preferuje spokój i unika kontaktu z młodszymi, bardziej energicznymi gorylami. Mieszka na oddzielnym, „prywatnym” wybiegu. Christian Aust, kierownik działu naczelnych w berlińskim ZOO, opisuje jej wyrazisty charakter: jest przyjazna wobec personelu, choć potrafi być uparta. Fatou miała potomstwo, a jej wnuczka M’penzi nadal mieszka w Berlinie. Ma też co najmniej troje pra-pra-prawnucząt. Zwierzęta w niewoli żyją dłużej Długowieczność Fatou jest imponująca, biorąc pod uwagę że goryle na wolności żyją zazwyczaj 35-40 lat. W 2024 roku, po śmierci flaminga Ingo, który przeżył co najmniej 75 lat, Fatou oficjalnie stała się najstarszą mieszkanką berlińskiego ogrodu zoologicznego. Sędziwy wiek wywołał u Fatou typowe dolegliwości: artretyzm i utratę słuchu. Stopniowo straciła też zęby. Przypadek Fatou to doskonała ilustracja szerszego zjawiska: badania z 2016 roku wykazały, że ponad 80% gatunków ssaków żyje w ogrodach zoologicznych dłużej niż w swoim naturalnym środowisku. To zasługa braku zagrożeń ze strony drapieżników, zapewnienia profesjonalnej opieki weterynaryjnej i odpowiedniej diety. Fatou jest w szacownym gronie innych zwierzęcych rekordzistów, takich jak: słoń azjatycki Lin Wang z Tajwanu (86 lat), żółw Adwaita z ZOO w Kalkucie (prawdopodobnie 255 lat) czy Jonathan z Wyspy Świętej Heleny – 193-letni żółw, uznawany za najstarsze żyjące zwierzę lądowe. Źródła: ZOO Berlin, Discovermagazine, Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Szansa jedna na sto. Niezwykłe narodziny wśród krytycznie zagrożonych goryli górskich
Bliźnięta goryli górskich przyszły na świat w Parku Narodowym Wirunga w Republice Konga. Urodziła je Mafuko – samica, której matkę zabili kłusownicy. Więcej niż jedno młode to u goryli zjawisko niewiarygodnie rzadkie.
Spis treści: Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Goryle wciąż walczą o przetrwanie Opieka nad bliźniętami to wielkie wyzwanie Jakie szanse mają bliźnięta Mafuko? Niezwykle rzadkie bliźnięta goryli górskich urodziły się w Kongu. Matką jest 22-letnia samica o imieniu Mafuko. Jej własna matka zginęła z rąk uzbrojonych napastników. Ten skrajnie zagrożony gatunek liczy dziś w naturze niewiele ponad 1000 osobników. Dlatego każde narodziny wśród goryli górskich to powód do radości. Mafuko została sfotografowana, gdy trzymała na rękach parę swoich synów - bo bliźniaki okazały się samcami. – Zawsze cieszy, kiedy zagrożone gatunki mają młode – mówi Tara Stoinski, prezeska, dyrektorka generalna i główna badaczka naukowa w Dian Fossey Gorilla Fund. – A bliźnięta są szczególnie ekscytujące, bo to niezwykle rzadkie. Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Stoinski dodaje, że w sąsiedniej Rwandzie dane Dian Fossey Gorilla Fund pokazują, iż bliźnięta stanowią mniej niż 1% wszystkich porodów u goryli. Dla porównania: u ludzi bliźnięta rodzą się ponad trzy razy częściej. – Słyszałem o tym wcześniej tylko raz – mówi Brent Stirton, fotograf przyrody, autor jednych z najbardziej rozpoznawalnych zdjęć goryli górskich dla „National Geographic”. – To wręcz cud – dodaje Stirton. Postrzega to jako promyk nadziei dla populacji goryli górskich, która powoli się odradza. – Kiedy zaczynałem pracę w Virundze w 2007 roku, na świecie żyło tylko 276 goryli górskich. Goryle wciąż walczą o przetrwanie Wojna, kłusownictwo, choroby i utrata siedlisk – to największe zagrożenia dla goryli górskich, jednej z dwóch podgrup goryla wschodniego. Matka Mafuko została zabita przez „uzbrojone osoby” – wynika z oświadczenia opublikowanego na stronie Parku Narodowego Virunga. A jednak, dzięki ciężkiej pracy i osobistym poświęceniu strażników oraz organizacji zajmujących się ochroną przyrody, a także dzięki odporności samych goryli, zwierzęta nadal sobie radzą. – Te goryle się przystosowały i wciąż dobrze funkcjonują – mówi Stirton. – Wbrew całej „zdroworozsądkowej” logice. Opieka nad bliźniętami to wielkie wyzwanie Aby zrozumieć, dlaczego eksperci tak się cieszą z narodzin bliźniąt, trzeba najpierw uświadomić sobie, jak rzadko rozmnażają się te zwierzęta – podkreśla Stoinski. – Samice rodzą pierwsze młode gdy mają co najmniej 10 lat – mówi. – A później rodzą co około cztery lata. Tak wolne tempo rozrodu ogranicza odbudowę populacji po zagrożeniach. Podobnie jak u ludzi, młode goryle wymagają też troskliwej opieki rodzicielskiej. – Jedną z rzeczy, które ludzie uwielbiają w gorylach, jest to, jak bardzo przypominają nas i jak łatwo dostrzec w nich odbicie nas samych – mówi Stoinski. – Samice goryli są niesamowitymi matkami, a młode są od nich całkowicie zależne. Goryle potrafią stać i chodzić na dwóch nogach, ale wolą poruszać się na czterech. Kiedy samica ma jedno młode, jedna z jej rąk jest zawsze zajęta noszeniem malucha. Przy dwójce życie robi się jeszcze trudniejsze. Samice, które rodzą bliźnięta, muszą też produkować dwa razy więcej mleka — dodaje Stoinski. To wszystko sprawia, że przeżywalność bliźniąt jest niższa. Jakie szanse mają bliźnięta Mafuko? Stirton mówi, że młode goryle górskie ważą przy urodzeniu około 1,8 kg i są pokryte gęstą, czarną sierścią. Jego zdaniem to zdecydowanie jedne z najsłodszych zwierząt, jakie można zobaczyć. Najbardziej fascynuje go jednak relacja młodych z największymi gorylami. – Ciekawe jest to, że samce, które są delikatne wobec młodych, mają znacznie większe szanse u samic – mówi. – Samice są pod tym względem całkiem sprytne. To trochę jak: „Chwila, ten gość jest dobrym ojcem. Chcę być właśnie z nim”. A co z dużymi samcami, które są złośliwe i agresywne? – Nie mają żadnych szans – mówi Stirton. Fotograf wkrótce wraca do Wirungi na zlecenie „National Geographic”. Co stanie się z bliźniętami, trudno przewidzieć. Stoinski podaje, że około 33% młodych goryli górskich w Rwandzie umiera, zanim osiągnie dorosłość. Ogólnie jednak goryle górskie radzą sobie lepiej, niż eksperci spodziewali się jeszcze kilka lat temu. – To podgatunek, o którym Dian Fossey sądziła, że wyginie przed rokiem 2000 – mówi Stoinski. – A dziś to jedyna wielka małpa na Ziemi, poza ludźmi, której liczebność rośnie. – Życzę Mafuko mnóstwa szczęścia w opiece nad tymi bliźniętami – dodaje Stoinski. – Wszyscy będziemy jej kibicować. Źródło: National Geographic
Niesamowity tańczący goryl najzabawniejszym zdjęciem dzikiej przyrody. Znamy wyniki Nikon Comedy Wildlife Awards 2025
Pasja do dzikiej przyrody i humor nie tylko mogą iść w parze, a nawet powinny! Żart jest świetnym, niekiedy jedynym docierającym do szerszej publiki sposobem na opowiedzenie historii otaczającego nas świata. Co roku udowadnia to Nikon Comedy Wildlife Awards, czyli jeden z najbardziej rozpoznawalnych konkursów fotograficznych na świecie. Wreszcie znamy jego wyniki.
Nikon Comedy Wildlife Awards 2025 ponownie zgromadził tysiące miłośników fotografii przyrodniczej. Rekordowa edycja po raz kolejny zachwyca kreatywnością autorów w pokazywaniu nam nieco bliższego sercu oblicza dzikiej przyrody. Czym jest Comedy Wildlife Awards? Konkurs powstał z inicjatywy dwóch doświadczonych fotografów – Paula Joynsona-Hicksa i Toma Sullama. Ich celem było nie tylko ukazanie piękna natury, ale przede wszystkim zwrócenie uwagi społeczeństwa na jej ochronę poprzez radosne ujęcia dzikich zwierząt. Konkurs szybko zdobył międzynarodową renomę, zyskując miliony odbiorców rocznie. Humor obniża poziom oporu wobec trudnych tematów i sprzyja kształtowaniu postaw proekologicznych. W 2025 roku po raz kolejny udowodniono, że fotografia może nie tylko cieszyć oko, ale także bawić i inspirować do działań na rzecz ochrony przyrody. Najlepsze zdjęcie Nikon Comedy Wildlife Awards 2025 Tegoroczna edycja przyniosła rekordową liczbę zgłoszeń – ponad 10 000 zdjęć ze 109 krajów. Jury wyłoniło 44 finalistów, z których wybrano zwycięzców w kilku kategoriach. Główna nagroda mogła być jednak tylko jedna. Zwycięzcą okazał się Brytyjczyk Mark Meth-Cohn za swoją fotografię „High Five”. Przedstawia ona goryla tańczącego na polanie w Rwandzie. Nie da się ukryć, że wywołuje uśmiech na twarzy i wymagał od autora niebywałego wyczucia chwili. Jak powstała zwycięska fotografia? Sam autor szczegółowo opisuje okoliczności powstania zdjęcia, za którym trzeba się było sporo „nachodzić”. – Spędziliśmy cztery niezapomniane dni, wędrując przez mgliste góry Virunga w poszukiwaniu mieszkających tam rodzin goryli. Tego konkretnego dnia natknęliśmy się na dużą grupę: rodzinę Amahoro. Zebrali się na leśnej polanie, na której dorośli spokojnie żerowali, a młode radośnie się bawiły. Jeden młody samiec szczególnie chciał zaprezentować swoje akrobatyczne umiejętności: piruety, akrobacje i wysokie kopnięcia. […] jestem zachwycony, że udało mi się uchwycić jego figlarnego ducha na tym zdjęciu – opowiada Mark Meth-Cohn. Wystawa finałowa zwycięzców konkursu w Londynie W londyńskiej Oxo Gallery właśnie rozpoczyna się wystawa wszystkich zwycięzców konkursu. Trzeba się spieszyć, bo prestiżowe mury prezentować będą fotografie jedynie w dniach 10–14 grudnia 2025 roku. Co ciekawe, cała ekspozycja została wydrukowana na papierze wykonanym w 90% z szybko rosnącego bambusa i w 10% z bawełny. Wszystko po to, by w jak najmniejszym stopniu przyczyniać się do zanieczyszczenia środowiska. Jeśli nie wybieracie się do Londynu, to zwycięskie fotografie oglądać można także na stronie konkursu: https://www.comedywildlifephoto.com/. Wszystkie prezentują nie tylko najwyższy poziom artystyczny, ale także przynoszą mnóstwo uśmiechu na chłodne, późnojesienne dni. Wystarczy spojrzeć za okno, by przekonać się, że to więcej niż potrzebne. Źródło: Nikon Comedy Wildlife Awards 2025 Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Goryle są świadome swojego istnienia. Naukowcy udowodnili to sprytnym badaniem
Goryle wzięły udział w nowym badaniu dotyczącym samoświadomości – innym niż dobrze znany test lustra. Eksperyment polegał na sprawdzeniu, czy zwierzę rozumie, jak działa jego własne ciało. Wyniki rzucają nowe światło na poznawcze zdolności zwierząt.
W tym artykule: Jak się przeprowadza test lustra? Wady testu lustra Nowy eksperyment w badaniach samoświadomości Sposób na zamknięte pudełko Wszystko zaczęło się od Karola Darwina i szympansicy o imieniu Jenny. Anegdota głosi, że gdy w 1838 roku Darwin odwiedził zoo w Londynie, zobaczył, jak jeden z pracowników ogrodu zoologicznego drażni się z małpą, udając, że chce jej dać jabłko. Jenny wpadła w szał, a Darwin zaczął się zastanawiać, jak sytuacja wyglądała z jej perspektywy. Obserwował dalej Jenny i spostrzegł, że małpa często przeglądała się w lustrze. Czyżby rozumiała, że widzi w nim siebie? Ponad stulecie później historyjka ta zainspirowała Gordona Gallupa Jr., amerykańskiego psychologa, do wymyślenia jednego z najbardziej znanych eksperymentów w psychologii zwierząt. To tzw. test lustra. Doświadczenie ma wykazać, czy dane zwierzę jest samoświadome – czyli, że rozumie, że istnieje jako jednostka. Jak się przeprowadza test lustra? Według protokołu opisanego przez Gallupa w latach 70. XX wieku zwierzę wpierw należy uśpić. Następnie w miejscu, którego nie może zobaczyć – np. na czole – należy mu namalować kolorowy znak. Farba musi być bezwonna. Po obudzeniu zwierzę dostaje do zabawy lustro. Kiedy po zobaczeniu swojego odbicia dostrzeże znak i zacznie dotykać miejsca na ciele, gdzie on się znajduje, jest to interpretowane jako dowód samoświadomości. Innymi słowy ma to oznaczać, że zwierzę rozumie, że „ten w lustrze” to ono samo. Z pomocą testu lustra przebadano dotychczas wiele gatunków zwierząt. Zdały go szympansy zwyczajne, bonobo, delfiny, słonie czy sroki. Nie udało się to m.in. psom czy pandom wielkim. W przypadku kilku gatunków wyniki były trudne do zinterpretowania. Dotyczy to np. goryli. Wady testu lustra Czy test lustra faktycznie jest wiarygodną metodą badania samoświadomości zwierząt? Zdania na ten temat są podzielone. Na pewno nie sprawdza się u gatunków, dla których wzrok nie jest najważniejszym zmysłem. Psy polegają w istotnym stopniu na węchu i słuchu, swoje obicie w lustrze zaś ignorują. Inne ssaki – jak goryle – na ogół unikają kontaktu wzrokowego. Przyglądanie się sobie w lustrze może więc być dla nich niekomfortowe. – Test lustra działa dobrze, ale nie jest odpowiedni dla wszystkich zwierząt – mówi Jorg Massen, biolog z Uniwersytetu w Utrechcie. – Niektóre zwierzęta nie polegają zbytnio na wzroku i mogą nie lubić patrzeć na twarze. Te gatunki mogą oblać test lustra, nawet jeśli są samoświadome – dodaje. Nowy eksperyment w badaniach samoświadomości Massen wraz z zespołem wymyślił więc nowy test na badanie samoświadomości zwierząt. Naukowcy przygotowali pudło z dużą pokrywą. W środku ukryli małpie smakołyki. By dostać się do środka, zwierzęta musiały podnieść pokrywę. Jednak w niektórych przypadkach pudło zostało umieszczone na wysokim drążku. Zwierzę wtedy siedziało na pokrywie. By ją unieść, musiało rozumieć, że to jego własne ciało ją blokuje. Innymi słowy, małpy musiały pojmować, że ich własne ciało było przeszkodą. – To podstawowa forma świadomości ciała. U ludzi rozwija się ona około półtora roku życia – mówi Massen. Sposób na zamknięte pudełko Jak się okazało, z otwieraniem pudła poradziły sobie zarówno szympansy (które zdawały test lustra), jak i goryle (które go oblewały). – Uderzające było to, że oba gatunki szybko zdały sobie sprawę, że muszą zejść z pudełka, aby je otworzyć – mówi Massen. – A więc fakt, że goryle zazwyczaj słabo wypadają w testach lustra, nie oznacza, że brakuje im samoświadomości. Zdaniem naukowca dzięki testowi świadomości ciała wiemy teraz więcej o wewnętrznym życiu goryli. – Może być bogatsze, niż wcześniej sądziliśmy lub przynajmniej mieliśmy na to naukowe dowody – zauważa biolog. Jego zdaniem środowisko naukowe, badając samoświadomość zwierząt, powinno wychodzić poza test lustra, i opracowywać eksperymenty dostosowane do poszczególnych gatunków. Źródła: American Journal of Primatology, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
W Krakowie zobaczycie goryla z sierścią kozy. To nasz bliski krewny w świecie zwierząt
To największy przedstawiciel małp człekokształtnych i bliski zwierzęcy krewny człowieka. W Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ w Krakowie zobaczycie spektakularną rekonstrukcję goryla. Jego włosie wykonano z sierści kóz.
Spis treści: Krakowski goryl i jego „pochodzenie” W jaki sposób wykonano rekonstrukcję goryla? Nie tylko goryl, ale też neandertalczyk Rekonstrukcja goryla znalazła się na wystawie poświęconej ewolucji człowieka nieprzypadkowo. Jego linia ewolucyjna oddzieliła się od linii Homo sapiens i szympansów ok. 10 mln lat temu. Wtedy żył ostatni wspólny przodek goryli, szympansów i człowieka. Goryle są naszymi bliskimi krewnymi – dzielimy z nimi blisko 98% genów. Krakowski goryl i jego „pochodzenie” Eksperci postanowili wykonać rekonstrukcję największego znanego podgatunku goryla – nizinnego występującego nad rzeką Kongo. Samce goryli osiągają średnią wagę ok. 160 kg, choć znany jest goryl o wadze nawet 267 kg. Samice są niższe i lżejsze, ważą mniej więcej połowę tego, co samce. Egzemplarz na wystawie waży pewnie około 160 kg. – Do przeniesienia go po schodach potrzeba było trzech mężczyzn, a i tak było ciężko. Samego silikonu użyto około 60–70 kilogramów. Do tego dochodzi warstwa laminatu poliestrowo-szklanego, na którym wspiera się silikonowa skóra, i ciężar szkieletu z profili stalowych – ujawnia National Geographic Polska Małgorzata Kołodziej, kustosz Działu Antropologicznego CEP UJ. Sylwetka goryli jest bardzo charakterystyczna. Ich ramiona i górne kończyny się silnie rozbudowane, a dolne – trochę krótsze i nie tak umięśnione. Imponuje rozpiętość ramion samców, bo dochodzi do nawet 2,6 metra. Szczególną cechą goryla nizinnego są plecy pokryte srebrnym włosiem, określanym jako silverback. Pojawia się w momencie uzyskania pełnej dorosłości, zwykle około 15. roku życia. O tym, jak podobne są do nas goryle świadczy to, że posiadają na palcach linie papilarne. Na wystawie wyeksponowano stopy i ręce tak, aby było je dobrze widać. Ciekawostką jest fakt, że słowo „gorilla” pochodzi z języka greckiego i oznacza „owłosioną kobietę”. Zapewne jako pierwszy użył jej kartagiński żeglarz Hannon, który dopłynął do wybrzeży Afryki Zachodniej ok. 480 r. p.n.e. Goryle są zwierzętami niezwykle towarzyskimi, przyjaznymi i pokojowo nastawionymi. Większość czasu spędzają na poszukiwaniu pożywienia, odpoczynku i zabawie. Są wegetarianami, a głównym składnikiem ich pokarmu są owoce oraz liście. W jaki sposób wykonano rekonstrukcję goryla? Wykonane fizycznej rekonstrukcji zwierzęcia trwało w sumie około pół roku. Dużą część pracy zajęło wykonanie dużej formy i odlanie modelu. Najpierw wykonano model w skali i powstała figurka goryla, która miała zaledwie 10 cm wysokości. Kolejnym etapem było przeniesienie sylwetki ciała z minimodelu na bryłę styropianu, w środku której znajduje się przygotowany wcześniej szkielet stalowy, odpowiadający mniej więcej położeniu kręgosłupa i kości kończyn. Następnie styropian oklejono plasteliną i modeliną. W ten sposób odwzorowano fakturę skóry, jej zmarszczki i inne detale. Kolejnym krokiem było wykonanie na tej podstawie formy silikonowej – z niej odlano finalny model. – A ostatni etap wszczepiania włosów jest najbardziej czasochłonny. Wczepia się włosek koło włoska, więc też trzeba poświęcić sporo czasu – opowiada Małgorzata Kołodziej. Rekonstrukcja goryla posiada naturalne włosie od kozy, specjalnie sprowadzone do Polski przez firmy specjalizujące się w produkcji pędzli. Eksperci stwierdzili, że najlepiej będzie naśladować włosy goryla. A czy posłużono się jakimś modelem goryla? Okazuje się, że nie. Jak opowiada ekspertka, w czasie pracy wzorowano się na różnych zwierzętach na podstawie analizy filmów i zdjęć z gorylami nizinnymi, zarówno tymi w ogrodach zoologicznych, jak i w swoim środowisku naturalnym. – Posiadaliśmy czaszkę samca goryla, która to stała się wzorem do wykonania głowy – dodała Małgorzata Kołodziej. Nie tylko goryl, ale też neandertalczyk Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ prezentuje również trzy inne rekonstrukcje na ekspozycji antropologicznej w części poświęconej ewolucji człowieka. Są autorstwa Ewy Stawiarskiej i Piotra Menduckiego z firmy Kamyk z Ostrowca Świętokrzyskiego. Na wystawie można zobaczyć neandertalczyka, człowieka wyprostowanego i słynnego asutralopiteka, Lucy. Wszystkie obiekty powstały przy współpracy z antropologami z CEP UJ. Źródło: Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Te małpy szokują swoimi zachowaniami. Inne są nad wyraz ludzkie
Małpy są zwierzętami najbliżej spokrewnionymi z człowiekiem. Dlatego warto lepiej poznać ich poszczególne gatunki. Gdzie żyją, co jedzą i wreszcie: która płeć przewodzi grupom? Te gatunki małp potrafią zaskoczyć nawet zoologów.
W tym artykule: Gatunki małp azjatyckich Gdzie żyje nosacz sundajski? Gatunki małp afrykańskich Najciekawsze gatunki małp Małpy to potoczna nazwa całego rzędu ssaków łożyskowych – naczelnych. Zalicza się do nich małpy właściwe liczące 175 gatunków oraz małpiatki (60 gatunków). Te pierwsze wywodzą się z Afryki, ale na skutek wędrówki kontynentów trafiły do Ameryki Południowej i Środkowej, gdzie ewoluowały niezależnie od gatunków rodzimych. Są to małpy szerokonose (zwane też małpami Nowego Świata), należą do nich m.in. uakari szkarłatny i saimiri wiewiórcza. Małpy wąskonose, żyjące w Afryce i Azji, dzielą się na zwierzokształtne – jak np. dżelady, duki, makaki, mandryle – oraz człekokształtne. Do tych ostatnich zalicza się: gibony, orangutany, goryle oraz szympansy. Małpy nie występują na północnych kontynentach i w Australii. Gatunki małp azjatyckich W Azji żyje wiele różnorodnych gatunków małp. Kontynent jest domem dla naczelnych, które można podzielić na dwie główne grupy: koczkodanowate oraz małpy człekokształtne. Jedną z najbardziej rozpowszechnionych grup małp w Azji są makaki. Duk wspaniały To smukła, nieduża (8 kg) małpa z rodziny makakowatych. Występuje w Wietnamie, Laosie i Kambodży. Żywi się głównie liśćmi. Choć drugi człon nazwy odnosi się raczej do „eleganckiego” wyglądu, niecodzienną cechą duka jest dzielenie się z innymi osobnikami pożywieniem, mimo iż członkowie grupy nie są ze sobą spokrewnieni. Każda z płci ma w ramach grupy osobną hierarchię, ale samce dominują nad samicami. Zwyczaje rozrodcze dziko żyjących duków są słabo poznane. Większość obserwacji pochodzi z zoo. Samica rodzi jedno młode (co ciekawe, poród odbywa się na drzewie). Opiekuje się nim matka i inne samice z grupy. Makak japoński Żyje na wyspach Japonii (to najbardziej na północ wysunięte tereny zamieszkane przez małpy). Szybko uczy się nowych zachowań i przekazuje je z pokolenia na pokolenie. Najbardziej znanym przykładem są zimowe kąpiele w gorących wulkanicznych źródłach. W grupie dominują spokrewnione samice. Dość niezwykłe jest także to, że młodsza siostra ma wyższą rangę od starszej. Być może dlatego, że ma przed sobą dłuższe życie i urodzi więcej dzieci. Samce przejmują opiekę nad młodymi, gdy ich matki są zajęte wydawaniem na świat kolejnego potomka. Orangutan Jedyny samotnik wśród małp człekokształtnych niemal całe życie spędza na drzewach. Dni upływają mu na szukaniu pożywienia wśród gałęzi. Składają się na nie owoce (zwłaszcza figi), liście, nasiona, ptasie jaja i bezkręgowce. Samce i samice orangutanów unikają spotkań, wyjątkiem jest tylko okres rozrodu. Dojrzały płciowo samiec, ważący do 120 kg i obdarzony wielkimi fałdami na policzkach, jest właścicielem terytorium i cieszy się powodzeniem u samic. Jego sposób na uwodzenie partnerki ogranicza się więc do cierpliwego nawoływania, na które samice reagują i przybywają z różnych stron. Samica zachodzi w ciążę raz na kilka lat i rodzi tylko jedno młode, z którym spędza około sześciu lat (przez pierwsze trzy karmi piersią). To bardzo ważny okres, w czasie którego mały orangutan zdobywa wiedzę potrzebną do samodzielnego życia w lesie. Zagrażają mu drapieżniki, głównie węże, oraz kłusownicy. Przez tych ostatnich często jest chwytany na sprzedaż, co zwykle wiąże się z zabiciem matki. Młode odebrane kłusownikom trafiają do sierocińców, gdzie człowiek próbuje uczyć je życia na wolności. Gdzie żyje nosacz sundajski? Długi, wiszący nos zdobi wyłącznie samce (płeć piękna ma nos krótki i zadarty). Służy prawdopodobnie do wzmocnienia wydawanych przez nie dźwięków. W ten sposób ostrzegają rywali o swojej obecności lub odpowiadają na zaloty samicy. Nosacze sundajskie nie są zwierzętami terytorialnymi. O zmierzchu wiele grup schodzi się w jedno miejsce, by wspólnie przenocować. Samiec jest prawie o połowę większy od samicy i waży do 24 kg. Rodzina nosacza składa się z samca oraz jego samic i ich dzieci. Taka grupa może liczyć nawet trzydzieści osobników. Kieruje nią zawsze dominujący samiec. To on też strzeże bezpieczeństwa innych. Nie jest jednak bezwzględnym władcą swojego haremu. Samice rywalizując o jego względy, często same inicjują zbliżenia, a każda może opuścić grupę i dołączyć do innej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których nosacz sundajski egzekwuje swoją wolę. Nosacz sundajski to gatunek endemiczny. Oznacza to, że dzikie populacje można spotkać na jednej tylko wyspie na świecie – Borneo. Żyją zawsze w pobliżu wody: w lasach mangrowych na wybrzeżu albo nad rzeką, w lasach deszczowych w głębi wyspy. Małpy te są świetnymi pływakami. Przeprawa przez rzekę stanowi ich formę ucieczki przed drapieżnikami. W 2000 r. nosacze zostały umieszczone na liście IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) jako gatunek zagrożony wyginięciem. Główną przyczyną spadku liczebności tych małp jest karczowanie lasów na Borneo. Gatunki małp afrykańskich Afryka jest kontynentem o niezwykle bogatej faunie. Tworzy ją też szeroka gama gatunków naczelnych. Można je tam spotkać w różnorodnych ekosystemach: od gęstych lasów tropikalnych po sawanny i góry. W Afryce żyją zarówno małpy człekokształtne, jak i małpy koczkodanowate. Ich zróżnicowanie biologiczne, zachowania społeczne i adaptacje środowiskowe stanowią przedmiot zainteresowania nie tylko biologów i ekologów, ale również antropologów i konserwatorów przyrody. Goryl Goryle żyją w lasach subtropikalnych Afryki. Wyróżnia się dwa gatunki – goryl wschodni, potocznie zwany górskim, i goryl zachodni, określany też jako nizinny. IUCN uznała je za zagrożone wyginięciem. Przyczyną jest wycinanie lasów, wojny domowe i kłusownictwo. Groźna mina samca nie jest wcale pozą. Do obowiązków dominującego osobnika należy nie tylko obrona rodziny, składającej się z samic i ich dzieci, ale też podejmowanie wszystkich decyzji dotyczących życia grupy. To samiec ustala, gdzie będą żerować, ile czasu tam spędzą i kiedy ruszą dalej. Goryle są największymi małpami na świecie. Dorosły samiec waży od 140 do 200 kg, samice osiągają ok. 100 kg. Aby utrzymać taką masę, muszą większość dnia poświęcić na jedzenie. Są wszystkożerne, ale główna część ich diety składa się z liści, pędów i owoców. Na noc każdy osobnik kleci sobie gniazdo na drzewie, młode śpią z matkami. Samce rzadko kiedy obejmują przywództwo przed 15. rokiem życia. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej zazwyczaj porzucają bliskich i dołączają do grupy kawalerów, a następnie starają się o własną rodzinę. Szympans To najbliższy krewny człowieka. Dzieli nas tylko 2,7 proc. różnic w genomie. Dużo to czy mało? Tak naprawdę to ok. 6 mln lat osobnej ewolucji. Obecnie żyją dwa gatunki tych małp – szympans i bonobo. Szympans żyje w zachodniej i środkowej Afryce, zaś występowanie bonobo ogranicza się do lasów Demokratycznej Republiki Konga. Oba gatunki są zagrożone. To bardzo społeczne zwierzęta. Grupy mogą liczyć kilkadziesiąt osobników, ale najczęściej dzielą się na podgrupy i w nich małpy spędzają większość czasu. Rządzi tam samiec alfa i kilka samców beta. Samice, które gromadzą się wokół osobników płci męskiej, korzystają z ich protekcji, ponieważ często są napastowane przez młodsze samce. W grupie szympansów przemoc jest zresztą na porządku dziennym. Samce dokuczają samicom podgryzaniem, poszturchiwaniami, kopaniem, a celem takiego zachowania jest prawdopodobnie wymuszenie posłuchu. Szympansy spędzają czas zarówno na drzewach, jak i na ziemi. Jedzą owoce i liście, ale w skład ich diety wchodzi także mięso. Polują głównie samce, grupowo, stosując zasadzki i obławy. Przedmiotem sporu pozostaje to, w jaki sposób ustalają taktykę podczas łowów. Według jednych rola odgrywana w czasie polowania zależy od miejsca w hierarchii. Inni uważają, że małpy te mają wyższą zdolność rozumowania i empatii, dotąd zarezerwowanej dla Homo sapiens. Szympansy były pierwszym gatunkiem, u którego zaobserwowano umiejętność posługiwania się narzędziami. Dżelady Te nieduże małpy (ważą ok. 15–20 kg) żyją w bardzo trudnych warunkach na Wyżynie Abisyńskiej. Na wysokości od 1 400 do 4 500 m n.p.m. skały są porośnięte tylko szarą trawą i kolczastymi krzewami. Jedynym dostępnym pożywieniem są tam korzonki, nasiona, kwiaty, czasami owoce. Samice dżelad zlewają się z otoczeniem, zaś u samców przebłyskuje na piersiach naga, czerwona skóra. Od niej pochodzi angielska nazwa gatunku – „pawiany o krwawiącym sercu”. Noce małpy spędzają na trudno dostępnych skalnych urwiskach, chroniąc się w ten sposób przed drapieżnikami. W jednym miejscu noclegowym gromadzi się po kilkaset osobników. W dzień zbierają się w mniejszych grupach. Każda składa się ze spokrewnionych samic, ich potomstwa i męskiego przywódcy. Trudne warunki życia wymuszają ścisłą hierarchię w grupie. Gdy pożywienia jest mało, nie można dzielić go równo między wszystkich chętnych. Jedni muszą dostawać więcej, by wydać na świat potomstwo, inni głodują. Dominujące samice zazdrośnie strzegą dostępu do przywódcy haremu, starając się nie dopuścić do niego innych samic w rui. Władza nad haremem jest stale zagrożona, bo wokół krążą bandy kawalerów czekających na swoje pięć minut. Samce walczą często do śmierci jednego z rywali. W grupie kawalerów też panuje hierarchia. Samca alfa wspierają inni członkowie jego bandy, a gdy sam zostaje władcą, dawni kompani stają się jego wrogami. Nowy władca zmaga się więc z innym przywódcą kawalerów, którym sam niedawno był. Mandryl Dojrzałego płciowo samca wyróżnia kolor pyska i waga blisko 30 kg. Małpy te są blisko spokrewnione z pawianami. Żyją w grupach liczących nawet kilkaset osobników, w lasach deszczowych Kamerunu, Gabonu, Gwinei Równikowej i Konga. Ten wszystkożerny gatunek jest uważany przez rolników za szkodnika, bo stado tych zwierząt w krótkim czasie potrafi zniszczyć całą plantację. Na mandryle poluje się głównie dla ich mięsa. Najciekawsze gatunki małp Małpy żyjące na pozostałych kontynentach, reprezentują interesujący kontrast pod względem różnorodności i adaptacji do środowiska. Ameryka Południowa, z jej bujnymi lasami deszczowymi i zróżnicowanymi ekosystemami, jest domem dla wielu gatunków małp, które charakteryzują się wyjątkowymi cechami, takimi jak chwytny ogon. Wśród najbardziej znanych przedstawicieli znajdują się kapucynki, tamaryny i wyjce. Europa, z kolei, posiada znacznie skromniejszą faunę naczelnych, z jedynym naturalnie występującym gatunkiem żyjącym na wolności jedynie w górach Atlasu w Afryce Północnej i na Gibraltarze. Pomimo tego ograniczenia, Europa odegrała kluczową rolę w badaniach i ochronie małp, zarówno poprzez parki narodowe, jak i liczne instytucje badawcze i ogrody zoologiczne. Szympansy mogą mówić? Dowodzą tego stare nagrania znalezione w sieci Czy szympansy można nauczyć słów z ludzkiego języka? Naukowcy znaleźli publicznie dostępne nagrania, które potwierdzają tę tezę. Występujące na nich zwierzęta wypowiadają proste sło... Uakari szkarłatny Ta mała małpka (samce ważą do 3,5 kg) żyje w grupach liczących do 30 osobników w koronach drzew lasu deszczowego na nizinie Amazonki i przedgórzu Andów. Żywi się roślinami i owadami. Samce wyróżnia kolor twarzy, będący prawdopodobnie efektem doboru płciowego. Samicom podobają się rumiani kawalerzy – czerwona twarz oznaczająca zdrowie i dobrą kondycję jest postrzegana jako bardzo atrakcyjna. Saimiri wiewiórcza Półkilowe małpki żyjące w gęstych lasach deszczowych charakteryzuje bardzo złożona struktura społeczna. Każda grupa skupia około 20–30 osobników i ma swoją własną hierarchię. Poza sezonem godowym bezdzietna samica często nawiązuje bliższe relacje z inną, mającą dzieci, służąc pomocą jako „ciocia”. Gdy zbliżają się gody, grupy łączą się, tworząc zgromadzenia liczące nawet 300 osobników. Samce przybierają wtedy znacznie na wadze, aktywują się, hierarchia w grupie odradza się i na czas rozrodu dominują one nad samicami. Co ciekawe, samiec najwyższy rangą na ogół nie odnosi większego sukcesu reprodukcyjnego. Saimiri żywią się liśćmi, owocami, kwiatami i owadami. Z racji swojej niedużej masy mają w lesie mnóstwo wrogów. Makak berberyjski To jedyna małpa na kontynencie europejskim – niewielka populacja zamieszkuje Gibraltar. Występuje też w cedrowych i dębowych lasach Atlasu, na terenie Maroka oraz Algierii. Ich cecha szczególna to brak ogona, przez co czasami są mylnie przypisywane do małp wyższych, czyli gibonów, szympansów, goryli i orangutanów. Magoty osiągają wagę do 15 kg. Żyją w mieszanych płciowo grupach, o ścisłej hierarchii dziedziczonej po matce. Samiec, wyjątkowo jak na makaki, zajmuje się potomkiem. Trudne warunki życia sprawiają, że opieka osobników płci męskiej ma kluczowe znaczenie dla przeżycia młodych. Przyszłość naczelnych na całym świecie nie wygląda kolorowo. Na liście IUCN widnieje 25 gatunków uznanych za zagrożone krytycznie, co właściwie oznacza, że nie da się ich już uratować. Status zagrożonych mają także człekokształtne, z którymi jesteśmy przecież najbliżej spokrewnieni.
Grenlandia bez tajemnic. Jak dolecieć? Co zobaczyć w stolicy?
Jaka jest Grenlandia? Najlepiej przekonać się na własnej skórze. Przed podróżą dobrze mieć jednak podstawowe informacje o tym wyjątkowym miejscu. Podpowiadamy, co warto wiedzieć.
W tym artykule: Kim są mieszkańcy Grenlandii? Grenlandia stolica – co zobaczyć? Do kogo należy Grenlandia? Zwierzęta Grenlandii. Jakie gatunki żyją na największej wyspie świata? Grenlandia powierzchnia, położenie – najważniejsze informacje Grenlandia często wydaje nam się kierunkiem egzotycznym, nieznanym. Największa wyspa na świecie (niebędąca kontynentem) jest położona ponad 3 tys. km od Polski. Ten odległy dystans rozbudza wyobraźnię. Niedziwne więc, że Grenlandia na przestrzeni lat obrosła wieloma mitami. Tajemniczy ląd przybliżyli nam ostatnio jednak polscy podróżnicy. Wiosną 2022 r. Miłka Raulin, Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan dołączyli do grona zaledwie kilkunastu Polaków z wyczynem ukończenia trawersu Grenlandii na koncie. W języku angielskim Grenlandia to Greenalnd, co oznacza „Zieloną Krainę”. Taka nazwa wydaje się wyjątkowo nietrafiona, jeśli spojrzymy na zdjęcia przedstawiające grenlandzki, śnieżny krajobraz. Okazuje się jednak, że bardzo dawno temu Grenlandia była bardziej zielona niż obecnie. Naukowcy mówią o ponad dwóch milionach lat. Co ciekawe, w języku grenlandzkim nazwa Grenlandii to Kalaallit Nunaat, czyli „Kraina Ludu”. Kim są mieszkańcy Grenlandii? Obecnie 88% ludności Grenlandii to Inuici lub osoby pochodzenia inuickiego i duńskiego. Pozostałe 12% to Europejczycy. Mieszkańcy Grenlandii nie lubią być nazywani „Eskimosami”. Jest to dla nich obraźliwe, podobnie jak nazywanie rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej „Indianami”. W ojczystym języku Grenlandczyków Inuici to Kalaallit. Inuici z Grenlandii identyfikują się z rdzennymi mieszkańcami Kanady i Alaski. W ich językach słychać pewne podobieństwa. Według historyków, pierwsi ludzie przybyli na Grenlandię około 2500 lat p.n.e. Grupa migrantów najwyraźniej wymarła i została zastąpiona przez kilka innych grup, które wyemigrowały z Ameryki Północnej. Na początku X wieku północnogermańska grupa etnolingwistyczna z Islandii osiedliła się w niezamieszkanej południowej części Grenlandii, ale zniknęła pod koniec XV wieku. Inuici przybyli tu z Azji w XIII wieku, a ich rodowód przetrwał do dziś. Większość Grenlandczyków jest ich bezpośrednimi potomkami i nadal praktykuje niektóre z wielowiekowych tradycji. Jedną z nich jest polowanie. Przyjezdni, którzy chcieliby się sprawdzić w roli łowcy muszą pamiętać o uprzednim wyrobieniu specjalnej licencji. NASA zakończyła 6-letnią misję na Grenlandii. Co nowego wiemy o topnieniu lodowców? Nie wszystkie modele klimatyczne uwzględniają jeden z najważniejszych czynników przyspieszających topnienie lodowców, czyli ciepłą wodą oceaniczną. Misja NASA rzuca nowe światło na zmia... Grenlandia stolica – co zobaczyć? Stolica Grenlandii to tętniące życiem, nowoczesne miasto Nuuk. Centrum kulturalne Grenlandii jest napędzane świeżym powietrzem oraz zapachami mocnej kawy i przygody. Bez względu na to, gdzie jesteś w Nuuk, wszędzie zobaczysz góry. Najsłynniejsza góra Sermitsiaq tworzy własną wyspę i nie jest łatwo dostępna ze stolicy, ale Quassussuaq (Lille Malene) i Ukkusissaq (Store Malene) wznoszą się bezpośrednio z przedmieść i są bardzo popularne wśród entuzjastów outdooru. Wędrówka na szczyt Ukkusissaq to trudna, ale warta zachodu wycieczka (tylko latem). Za to na górę Quassussuaq (skąd również można podziwiać fantastyczne widoki) wejdziemy przez cały rok, ale zimą wymagane są rakiety śnieżne lub narty biegowe. Popularną atrakcją wśród turystów jest także pływanie kajakiem oraz na deskach SUP. Fiord Nuuk najlepiej zwiedza się jednak na łodzi. Rejsy są organizowane przez cały rok. Klasyczna wycieczka trwa kilka godzin. Po drodze mija się zarówno opuszczone, jak nadal funkcjonujące osady. Uczestnicy mogą zaproponować własną trasę. Popularnym wyborem jest fiord Ameralik – położony na południe od Nuuk, przez który przebiega najdłuższa na świecie linia elektroenergetyczna. W Nuuk nie są organizowane specjalne wycieczki z obserwacją wielorybów. W cieplejszych miesiącach humbaki, wieloryby i płetwale karłowate odwiedzają jednak fiord Nuuk, podczas migracji wzdłuż wybrzeża. Nieńcy żyją w Rosji, jakiej się nie pokazuje. Teraz szczególnie walczą o zachowanie swej tożsamości Kim są Nieńcy? To naród żyjący z dala od miast, w zgodnie z naturą i religiami opartymi na szamanizmie. Ich największym przeciwnikiem jest tzw. cywilizowany świat i milczenie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/niency-zyja-w-rosji-jakiej-sie-nie-pokazuje-teraz-szczegolnie-walcza-o-zachowanie-ich-tozsamosci-5157714.jpeg" width="938" height="552" alt="Nieńcy żyją w Rosji, jakiej się nie pokazuje. Teraz szczególnie walczą o zachowanie ich tożsamości" title="Nieńcy żyją w Rosji, jakiej się nie pokazuje. Teraz szczególnie walczą o zachowanie ich tożsamości" /> Do kogo należy Grenlandia? Grenlandia jest krajem autonomicznym w Królestwie Danii. Chociaż Grenlandia jest geograficznie częścią kontynentu północnoamerykańskiego, od około tysiąclecia jest związana politycznie i kulturowo z Europą. Od 1721 r. Dania posiadała kolonie na Grenlandii, ale w 1953 r. kraj stał się częścią Danii. W 1979 r. Dania przyznała Grenlandii Home Rule, a w 2009 r. zainaugurowano rozszerzenie Self Rule, przenosząc jeszcze więcej uprawnień decyzyjnych i więcej odpowiedzialności na rząd Grenlandii. W ramach nowej struktury Grenlandia może stopniowo przejmować coraz więcej obowiązków od Danii, gdy będzie na to gotowa. Topniejące lodowce Grenlandii ogromnym zagrożeniem dla człowieka. Uwalniają śmiertelnie niebezpieczną truciznę O tym, że lód na Grenlandii topnieje, wiadomo od dawna. Topnienie lodowców niesie jednak za sobą dużo poważniejsze konsekwencje niż dotąd sądzono. Zwierzęta Grenlandii. Jakie gatunki żyją na największej wyspie świata? Zwierzęta Grenlandii musiały wykształcić odpowiednie mechanizmy, żeby przetrwać w wyjątkowo niesprzyjającym miejscu, gdzie temperatury tylko miejscami są dodatnie. Najliczniejszą grupę, bo składającą się z ponad 700 gatunków, tworzą bezkręgowce. Bogato zamieszkane jest też morze. Ssaki nie występują tak licznie. Najważniejsze z nich to: Niedźwiedź polarny – jeden z najagresywniejszych reprezentantów rodziny niedźwiedziowatych, a jednocześnie największy. Dorosły samiec mierzy do 3 m i waży do 700 kg. Wilk polarny – od innych osobników z tego gatunku odróżnia się białą lub lekko szarawą sierścią, długimi łapami, krótkimi uszami oraz długim i puszystym ogonem. Wół piżmowy – typowy roślinożerca. Jego dieta składa się przede wszystkim z mchów, porostów, ziół i roślin drzewiastych. Renifer – przed mrozem chroni go wyjątkowo grube futro, które porasta niemal całe ciało zwierzęcia, nawet pysk. Co ciekawe, renifer ma cztery żołądki, dzięki czemu z łatwością trawi nawet zamarznięty pokarm. Mięso foki, renifera, jagnięcina, ryby, wieloryby czy owoce morza są podstawą grenlandzkiej gastronomii. W arktycznym klimacie, gdzie dostęp do rolnictwa był ograniczony, te produkty są pełne składników odżywczych. Obecnie reinterpretują je utalentowani szefowie w całym kraju. To właśnie w Grenlandii znajduje się najbardziej odizolowana na świecie restauracja z gwiazdką Michelin. Dzika przyroda odgrywała równie istotną rolę w kulturze Grenlandii. Zwierzęta pojawiały się na różne sposoby, na przykład w mitologii i sztuce. Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata. Grenlandia powierzchnia, położenie – najważniejsze informacje Powierzchnia: 2,2 mln km2, największa wyspa na świecie w 81 proc. pokryta lodem. Autonomiczne terytorium Królestwa Danii. Ludność: ok. 57 tys. osób, z czego 88 proc. to Grenlandczycy (Innuici i biali urodzeni na wyspie), resztę stanowią głównie Duńczycy. Religia: luteranizm (98 proc. mieszkańców). Języki: grenlandzki (jeden z jego dialektów jest językiem urzędowym), duński, angielski. Waluta: korona duńska; 1 DKK = ok. 45 gr. Z Polski lata Air Greenland i Air Iceland: do Narsarsuaq (z Kopenhagi i Reykiavíku), Kangerlussuaq (z Kopenhagi), Nuuk oraz Kulusuk (z Reykiavíku), ponadto z Kopenhagi lata SAS (do Kangerlussuaq). Bilet z Warszawy kosztuje od 3 300 zł w dwie strony. Samolotem lub helikopterem Air Greenland (500–900 zł w jedną stronę) można dolecieć do miasteczek na zachodnim wybrzeżu. Z Narsarsuaq pływa na północ prom Arctic Umiaq Line (www.aul.gl). Najtańszy bilet z Nuuk do Narsarsuaq kosztuje 850 zł (kuszetka). Do zatoki Disko kursują promy Disko Line. W miastach można wynająć kajak morski: 180 zł/dzień i 900 zł/tydzień. www.blueice.gl. Jednodniowe wypady z miejscowym biurem podróży kosztują 200–350 zł. Hotel Angmagssalik, Tasiilaq – dwójka kosztuje 680 zł. Gardar Hostel Igaliku, Narsaq – łóżko 150 zł. Guesthouse Niviarsiaq – łóżko od 120 zł. Ceny w restauracji(dominują dania z ryb, kuchnia kontynentalna, miejscowym przysmakiem jest jagnięcina z soczewicą): śniadanie: ok. 20–30 zł, ciepła przekąska: 5 zł, kanapka 15 zł, obiad trzydaniowy 70–120 zł. Ambasada Danii w Warszawie, ul. Rakowiecka 19, tel. (0048) 22 565 29 00. Przydatne adresy: www.ambwarszawa.um.dk www.greenland.com www.eastgreenland.com, www.northgreenland.com www.grenlandia.pl
Adopcja w świecie zwierząt. Badania wykazały, że goryle opiekują się młodymi osobnikami, które straciły rodziców
Naukowcy z Karisoke Research Center w Rwandzie dokonali zaskakującej obserwacji. Ryzyko śmierci młodych goryli nie wzrasta po śmierci ich rodziców. Wszystko za sprawą innych dorosłych osobników, które często przejmują nad nimi opiekę.
Najnowsze odkrycie badaczy z Rwandy może być przełomowym w kontekście lepszego zrozumienia grupowych zachowań goryli. Do tej pory naukowcy uważali, że samotne młode mają znacząco mniejszą szansę na przeżycie, bo zdobycie przez nie pożywienia i ochrona przed innymi drapieżnikami jest ogromnym wyzwaniem. Badania związane z obserwacją młodych osieroconych goryli rozpoczęły się niespełna cztery lata temu, gdy cztery dorosłe gorylice opuściły chorego samca alfa, jednak zdecydowały się pozostawić z nim swoje młode. Zdaniem badaczy prawdopodobnie zrobiły tak, bo wyżej oceniały ich szanse na przetrwanie z dużym i silnym osobnikiem, nawet jeśli ten nie był w pełni sił. Dodatkowym argumentem z pewnością były zachowania stadne goryli, gdy do grupy dołączają nowe samice. W takim wypadku samiec alfa nowego stada często zabija przybyłe młode, by te w przyszłości nie zagroziły jego pozycji. Oto Nowa Wielka Piątka. Zwierzęcy ambasadorzy gatunków zagrożonych wyginięciem Przywykliśmy do tego, że dzikie zwierzęta po prostu są, a wyginięcie grozi tylko tym najrzadszym. Niestety skala problemu poszerza się i obecnie dotyczy jeszcze większej liczby gatunków, r.. Pełni zmartwienia badacze postanowili obserwować grupę samca i młodych. Szybko okazało się, że chory samiec nie jest osamotniony w opiece nad młodymi osobnikami. W rolę asystującego opiekuna zaczął wchodzić ich wujek. Brat chorego samca nie tylko pozwolił gorylom pozostawać w swojej obecności, ale też spać w swoim gnieździe. To właśnie przypadek zaangażowanego wujka sprawił, że naukowcy zaczęli baczniej obserwować grupy osieroconych goryli. Okazało się, że sytuacja zaobserwowana w Rwandzie powtarza się także na innych terenach. – To dla nas ogromne zaskoczenie, bo wiemy, że gdy młode osobniki naczelnych i innych ssaków społecznych tracą matkę przed osiągnięciem dojrzałości, to najczęściej kończy się to dla nich tragicznie – stwierdził ekolog behawioralny Matthew Zipple z Duke University. Potwierdzeniem jego słów są wyniki badań przeprowadzonych przez niego w 2020 roku. Wynika z nich jasno, że inne małpy mają olbrzymie trudności z przeżyciem po utracie matki, która na codzień dba o ich wyżywienie i pielęgnację. Co ciekawe, z badań Zipplego wynika też, że osierocone za młodu małpy najczęściej mają wyjątkowo niski status w stadzie, gdy dorosną. Orangutanom z zoo w San Diego podano szczepionkę na COVID-19. To eksperymentalny preparat Dziewięć małp człekokształtnych mieszkających w zoo w San Diego otrzymało eksperymentalną szczepionkę przeciwko COVID-19. To pierwsze naczelne - inne niż ludzie - które otrzymały tego t... Teraz okazuje się, że goryle górskie mogą wyłamywać się z tego schematu. W ich wypadku ryzyko śmierci po utracie lub odejściu matki spada minimalnie. Naukowcy nie są zgodni, co do przyczyny takiego zjawiska. Jedna z teorii zakłada, że u goryli matka bardzo często opuszcza stado przez osiągnięciem pełnego rozwoju przez młode, co mogło doprowadzić do rozwinięcia się awaryjnego systemu opiekuńczego wśród samców. By lepiej poznać zachowania goryli badacze przeanalizowali losy 59 młodych goryli, które straciły opiekę matki przed osiągnięciem dojrzałości. Okazało się, że w przypadku goryli górskich ryzyko ich śmierci nie tylko w zasadzie nie spada, ale też nie zaobserwowano długotrwałych skutków społecznych młodzieńczego osamotnienia. Nowe badania zainspirowały badaczy do bliższego przyjrzenia się także innymi gatunkom małp. W pierwszej kolejności przyjrzą się oni pawianom i spróbują ustalić czy w ramach tego gatunku też da się zaobserwować procesy przypominające adopcję.
Selfie z małpą tylko przy zachowaniu dystansu. Turyści narażają zwierzęta na zakażenie COVID-19
Na COVID-19 chorują przede wszystkim ludzie, jednak od wybuchu pandemii na świecie zanotowano również przypadki zakażonych zwierząt. Koronawirusa stwierdzono u kotów domowych, lwów, tygrysów, norek i psów. Na początku tego roku trzy goryle z zoo w San Diego również uzyskały pozytywny wynik testów na COVID-19. To pierwszy przypadek zachorowania wśród ssaków naczelnych spoza grupy ludzi.
W tym artykule: Selfie tylko przy zachowaniu obostrzeń Małpy chorują tak jak ludzie Goryle najprawdopodobniej zaraziły się od opiekuna, który przechodził chorobę bezobjawowo. Zwierzętom udzielono pomocy medycznej i są już zdrowe. COVID-19 najgorzej zniósł Winston – 49-letni przywódca stada. Senior ma chore serce, a podczas walki z koronawirusem dodatkowo rozwinęło się u niego zapalenie płuc, dlatego musiał przyjąć serię antybiotyków i przeciwciał. Selfie tylko przy zachowaniu obostrzeń To, że człekokształtne małpy są podatne na koronawirusa nie dziwi naukowców. W końcu mają z nami wiele cech wspólnych. Niepokojące jest jednak to, że o ile zwierzęta w zoo szybko otrzymały pomoc, o tyle te żyjące na wolności nie mają tego komfortu, a jak się okazuje również są narażone na ryzyko zakażenia. Winni są turyści, którzy robią sobie selfie z małpami i podchodzą do nich zbyt blisko. Badacze przeanalizowali zdjęcia wykonane w Ugandzie, Rwandzie i Demokratycznej Republice Konga. Na większości z nich podróżnicy nie zachowali bezpiecznego dystansu. Według ustaleń Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody turyści mogą zbliżać się do goryli maksymalnie na odległość 7 metrów. Jeżeli badania wykażą, że małpy coraz częściej chorują na COVID-19, zasady oglądania ich zostaną zaostrzone. – Chcemy, żeby zwierzęta były jak najbardziej bezpieczne – tłumaczy Magdalena Svenson, wykładowca na Oxford Brookes University w Wielkiej Brytanii. Małpy chorują tak jak ludzie Turystyka ma pozytywny wpływ na ochronę naczelnych, ponieważ dzięki niej organizacjom udaje się zdobyć potrzebne fundusze na opiekę nad zwierzętami. Z wpływów branży turystycznej korzysta również lokalna gospodarka. Podczas kontaktów z małpami musimy mieć na uwadze nasze podobieństwo genetyczne do nich. Już wcześniej dochodziło do sytuacji, kiedy podróżnicy zarazili goryle typowo ludzkim chorobami, przykładowo świerzbem. Szczególnym problemem są choroby układy oddechowego. Patogeny, które powodują lekkie przeziębienie u ludzi, mogą być śmiertelne dla małp. W latach 2016-2017 szympansy z Parku Narodowego Kibale w Ugandzie borykały się z epidemią chorób płuc. Wówczas wirus zainfekował prawie połowę stada liczącego 205 członków.
Uważany za wymarły rzadki gatunek goryli uchwycony kamerą z dziećmi
Pierwsze w historii zdjęcia goryla diehli z młodymi zarejestrowane foto pułapką dają nadzieję, że nie wszystko stracone dla tego podgatunku goryla zachodniego.
Po angielsku nazywane są ”Cross River gorilla”, od nazwy południowego stanu Nigerii graniczącego z Kamerunem gdzie przy życiu pozostawać ma około 300 znanych osobników. Udało się zrobić im zdjęcia w gęsto porośniętych drzewami górach Mbe, donosi International Union for Conservation of Nature. Fotografie udostępniła w sieci organizacja World Conservation Society. Goryle diehli starają się jak mogą unikać ludzi. Nie dziwi to zważywszy, że przez lata były masowo odławiane. Poprzednie zdjęcia tych zwierząt pochodzą z 2012 roku i zrobiono je w sanktuarium małp naczelnych Kagwene w Kamerunie. View oEmbed on the source website - Najnowsze obrazy z gór Mbe pokazują goryle jako odpowiednio chronione i rozmnażające się – stwierdził w informacji dla prasy Inaoyom Imong, dyrektor Cross River Landscape for Wildlife Conservation Society Nigeria. Organizacja współpracuje obecnie z amerykańskim stanowym zoo Karoliny Północnej oraz niemieckim Insytutem Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w celu oszacowania dokładnej wielkości populacji goryli diehli w górach Mbe. Zdjęcie: WCS Nigeria Stowarzyszenie WCS chwali się, że wieloletnie angażowanie lokalnych społeczności ze stanu Cross River w ochronę tych wielkich małp przynosi oczekiwany efekt. Od 2012 roku nie było w tym regionie ani jednego upolowanego goryla. Według Gabriela Ocha, wodza wioski Kanyang, jednej z osad u stóp gór Mbe, zdjęcia małp z młodymi są dowodem, że taką współpracę należy kontynuować. – Jestem niezwykle szczęśliwy widząc te wspaniałe obrazy goryli diehla w lesie z młodymi
Goryle pozują do selfie ze swoim obrońcą. Nie jest to przypadkowe spotkanie
Mężczyzna chroni zwierzęta w parku Wirunga w Kongo, który od lat walczy z nasilającym się kłusownictwem zagrażającym gorylom. Osobniki na zdjęciu zostały uratowane przed śmiercią gdy były bardzo młode.
Goryle wychowały się wśród ludzi i opiekujący się nimi strażnicy są przez nie uznawani za rodziców. Ich rodzice, jak opowiada Innocent Mburanumwe, dyrektor parku Wirunga, w rozmowie z BBC, zostali zabici przez kłusowników w czerwcu 2007 roku. Oba zwierzaki miały wtedy zaledwie po dwa miesiące. Dość szybko zostały odnalezione na terenie rezerwatu Senkwekwe w parku Wirunga. Dorastały wśród strażników, którzy je uratowali, co wytworzyło między ludźmi i zwierzętami wyjątkową więź. - Naśladują ludzi – mówi Mburanumwe – Stanie prosto na dwóch nogach to ich sposób uczenia się bycia człowiekiem. Fot. YouTube Dyrektor dodaje, że goryle w naturalnych warunkach raczej się tak nie zachowują. - Byłem zaskoczony widząc taki widok, ale jest to bardzo zabawne – dodaje – To bardzo ciekawe jak goryle naśladują ludzi stając prosto. Praca strażników z gorylami to niestety nie tylko fajne zdjęcia i kontakt z fascynującymi zwierzętami wśród pięknej przyrody. Walki z kłusownictwem w Afryce przypominają regularne wojny z oddziałami partyzanckimi, gdzie stosowane są wszystkie taktyki i rodzaje broni. Od 1996 roku tylko na terenie tego parku zginęło ponad 130 strażników, pięciu w ubiegłym roku podczas pojedynczej zasadzki. Fot. YouTube Oprócz kłusowników na terenie Demokratycznej Republiki Konga działają zbrojne bojówki walczące z rządem. Ostatnie dekady upłynęły tam pod znakiem krwawych konfliktów wewnętrznych. Niektóre z partyzanckich grup ukrywają się na terenie parku Wirunga, gdzie za pomocą kłusownictwa chcą podreperować stan zasobów i nierzadko budżetu. Trofea, futra i inne części egzotycznych zwierząt są chętnie kupowanym towarem na czarnym rynku. Fot. YouTube
Goryle z San Diego zakażone koronawirusem. Mają katar i kaszel
Goryle nizinne zamieszkujące San Diego Zoo Safari Park w stanie Kalifornia poddano testom w kierunku koronawirusa. Kilka z nich uzyskało wynik pozytywny, świadczący o zakażeniu SARS-CoV-2. To pierwszy na świecie przypadek, kiedy obecność nowego koronawirusa potwierdzono u zwierząt z rzędu naczelnych.
Dwa goryle nizinne z liczącego osiem osobników stada, zaczęły kaszleć 6 stycznia. Pracownicy ogrodu zoologicznego pobrali próbki kału zwierząt i wysłali je do Kalifornijskiego Laboratorium Zdrowia Zwierząt i Bezpieczeństwa Żywności w celu przeprowadzenia badań w kierunku koronawirusa SARS-CoV-2. 11 stycznia laboratorium potwierdziło infekcję u trzech osobników – podał amerykański departament rolnictwa. Goryle, których imion nie podano, nadal wykazują objawy infekcji. Niektóre mają katar i są ospałe. Zwierzętom podawane są dodatkowe płyny, a same goryle nie wydają się przemęczone. Nie straciły też apetytu i dobrze się odżywiają. Goryle pozostają w stadzie, a opiekunowie zwierząt nie zdecydowali się na rozdzielenie zdrowych i chorych osobników. – Żyą w jednej grupie z przewódcą stada. On jest liderem. Prowadzi ich przez cały dzień. Patrzą na niego. Naprawdę najlepiej dla nich będzie, jeśli pozwolimy im żyć tak, jak dotychczas – mówi Lisa Peterson, dyrektorka San Diego Zoo Safari Park. Peterson podkreśla, że opiekunowie uważnie monitorują stan zwierząt. Lekarze i personel parku są przekonani, że goryle wyzdrowieją bez konieczności wdrażania leczenia. Goryle nizinne to jak dotąd siódmy potwierdzony gatunek zwierząt, który w naturalny sposób zaraził się koronawirusem SARS-CoV-2. Wcześniej potwierdzono zakażenia u tygrysów, lwów, norek, lampartów śnieżnych, psów i kotów domowych. Chociaż istnieją udokumentowane przypadki przeniesienia wirusa z norek na człowieka w Holandii i Danii, nie ma dowodów na to, że inne gatunki mogą wywoływać choroby u ludzi. Podobnie jak lwy i tygrysy w zoo na Bronksie, które uzyskało wynik pozytywny w kwietniu, trzy zakażone goryle prawdopodobnie zaraziły się wirusem od pracownika zoo przechodzącego zakażenie bezobjawowo – podaje Peterson. Do przeniesienia infekcji doszło mimo stosowania rygorystycznych środków zapobiegawczych. Pracownicy zoo są zobowiązani do wypełniania codziennego kwestionariusza covidowego, a osoby pracujące w bezpośrednim kontakcie ze zwierzętami muszą za każdym razem zakładać kombinezon ochronny. Zły znak dla zagrożonej populacji Wiadomość o zakażeniu wśród goryli potwierdza wcześniejsze wyniki badań. Analiza z listopada 2020 roku sugeruje, że goryle nizinne, które są gatunkiem krytycznie zagrożonym, wraz z kilkoma innymi rzadkimi lub zagrożonymi gatunkami małp człekokształtnych są szczególnie podatne na SARS-CoV-2. – Możliwość wybuchu epidemii choroby podobnej do COVID w niewoli lub w dzikich populacjach zagrożonych naczelnych, jest dość wysoka – mówił w listopadzie Harris Lewin, wybitny profesor ekologii i ewolucji na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis w rozmowie z National Geographic. Na wolności pozostaje mniej niż 5 000 goryli nizinnych. Ponieważ żyją w bliskich grupach rodzinnych, naukowcy obawiają się, że jeśli jeden z osobników zostanie zainfekowany koronawirusem, infekcja może się szybko rozprzestrzenić i dodatkowo zagrozić populacji. Dan Ashe, prezes i dyrektor generalny Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (AZA), poinformował National Geographic, że wynik pozytywny testu goryli jest „niepokojący”, ale ma „całkowitą pewność”, że personel zoo w San Diego podejmuje wszelkie środki ostrożności. Wszystkie potwierdzone przypadki koronawirusa u zwierząt z ogrodów zoologicznych w USA miały miejsce w akredytowanych przez AZA obiektach, które przestrzegają surowych protokołów zdrowotnych - mówi Ashe. Stowarzyszenie nie posiada natomiast danych dotyczących ewentualnych zakażeń, do jakich może dochodzić w nieakredytowanych ogrodach zoologicznych.
Goryl nizinny to największa i najsilniejsza z małp. Czy przetrwa starcie z człowiekiem?
Goryle nizinne - największe i najsilniejsze małpy na świecie. Ale choć ich rozmiary i siła powinny budzić szacunek, w starciu z ludźmi są bezbronne. To kwestia najwyżej kilkudziesięciu lat, nim gatunek ten wyginie całkowicie.
Według ostatnich dostępnych informacji z 2016 roku, na świecie pozostało nie więcej niż 3800 małp tego gatunku. Oznacza to, że w ciągu 12 lat wyginęło ok. 1200 osobników. W porównaniu z ich niedalekimi krewnymi, gorylami zachodnimi, to zaledwie garstka. Kuzynów z zachodu jest ponad 100 tysięcy. Tylko jedna samica goryla nizinnego żyje w niewoli. Można ją zobaczyć w ZOO w belgijskiej Antwerpii. Goryl nizinny: charakterystyka Goryle dzielą się na cztery podgatunki. Podstawowy podział to goryle wschodnie i zachodnie (wschodni i zachodni brzeg rzeki Kongo), które to natomiast dzielą się na górskie i nizinne. Interesujące nas goryle wschodnie nizinne to podgatunek wyjątkowy. Po pierwsze z racji rozmiarów, po drugie z racji czyhających na nie zagrożeń. Wschodnie goryle to prawdziwe kolosy. To jednocześnie największy podgatunek goryla i największe żyjące naczelne. Średnia waga samców to ok. 160 kg, ale największy odkryty na wolności osobnik ważył aż 267 kg! Rozpiętość ramion samców dochodzi do nawet 2,6 metra a ich wzrost w pozycji stojącej do 185 centymetrów. Samice są nieco niższe i lżejsze, ważąc mniej więcej połowę tego, co samce. Najbardziej charakterystyczną cechą samców goryla są srebrne plecy (silverback). Srebrzysty wygląd jest spowodowany przez krótkie, białe włosy, które nie są oznaką starości, natomiast pokrywają plecy samców.Ta cecha rozwija się, gdy samce są w pełni dorosłe - zwykle w wieku około 15 lat. Wschodnie goryle nizinne żyją w stadach liczących nawet 30 osobników. Są to zwierzęta towarzyskie i raczej spokojne. W grupie dominuje samiec, z którym żyje kilka samic i ich potomstwo. Zdarza się jednak, że goryle tworzą... haremy, które mogą składać się z dwóch dorosłych samców. Takie układ spotykany jest w aż 1/3 grup tych małp w Afryce Wschodniej. Gdzie żyją i co jedzą goryle nizinne? Wschodnie goryle nizinne, z łac. Gorilla beringei graueri, żyją w lasach wschodniego Kongo. Największe populacje tego gatunku przetrwały w parkach narodowych Kahuzi-Biega i Maiko, w rezerwacie Tayna i w masywie Itombwe. Zwierzęta te to przede wszystkim wegetarianie. Żywią się przede wszystkim owocami, liśćmi, łodygami i korą drzew. Czasami urozmaicają dietę mrówkami, czy termitami. Ile żyje goryl nizinny? Z racji swojego raczej spokojnego uosobienia i rozmiarów, które odstraszają potencjalnych przeciwników, goryle są dość długowieczne. Trudno niestety o dokładne dane dotyczące konkretnie wschodnich goryli nizinnych, ale średnia dla goryli w ogóle wynosi 30-40 lat w naturalnych warunkach. W ogrodach zoologicznych są w stanie przeżyć nawet 10 lat dłużej. Za najdłużej żyjącego wschodniego goryla nizinnego uważa się goryla Massę z filadelfijskiego ZOO, który przeżył aż 54 lata. Goryl nizinny: zagrożony gatunek? Niestety, to kolejny afrykański gatunek zagrożony wyginięciem. Wschodni goryl otrzymał nawet status krytycznie zagrożonego. Głównym przeciwnikiem dla afrykańskich zwierząt, w tym goryli, jest zawsze człowiek ( w środowisku naturalnym goryle mają tylko jednego wroga - lamparta ). Śmiertelne żniwo zbiera kłusownictwo, a zwłaszcza proceder zwany „bushmeat” (tłum. mięso z buszu). Szacuje się, że aż 0,5-2 proc. rynku mięsa pochodzącego z dziewiczych afrykańskich terenów stanowi mięso goryli, szympansów i bonobo. Zdaniem organizacji Endangered Species International, aż 300 goryli ginie co roku, zaopatrując rynki mięsa w Kongu. Spadkowi populacji sprzyjają wieloletnia wojna i ciągłe niepokoje społeczne. W ich wyniku, region zamieszkały przez goryle wschodnie zmniejszył się z 8100 mil kwadratowych do 4600 mil kwadratowych w ciągu ostatnich 50 lat. Od połowy lat 90. ich populacja zmniejszyła się o ponad połowę. Duży udział mieli w tym żołnierze rządowi i rebelianci. Odcięci od dostaw pożywienia, polowali na wszystko, co dało się zjeść. Do tego strażnicy parków narodowych stracili jakiekolwiek instrumenty kontroli nad tym, co się dzieje w parkach narodowych, gdy wojska z obu stron zaczęły im odbierać broń. Goryle stały się też instrumentem w rozgrywkach politycznych, wojennych i finansowych. Efektem tego jest aż 190 strażników Parku Narodowego Virunga zabitych w ciągu 15 lat wojny domowej. Choć mają odpowiednie przeszkolenie w powstrzymywaniu kłusownictwa, brakuje im sprzętu i uzbrojenia. Ważniejsze jest bowiem swobodne działanie wielkich korporacji, kupujących nielegalne surowce z tego obszaru. Największym zainteresowaniem w 2007 roku cieszył się kasyteryt, którego sprzedaż wyniosła 45 milionów dolarów i koltan (5,42 mln dolarów), wykorzystywany w produkcji telefonów komórkowych i smartfonów. Wiele firm jest oskarżanych o finansowanie wojny domowej w Kongo poprzez zakup nielegalnych surowców czy barter za broń. Dużym problemem dla populacji goryli byli też uchodźcy z innego objętego wojną kraju – Rwandy. Według ostrożnych szacunków, w kongijskich obozach mieszkało 720 tys. uchodźców, którzy z czasem zaczęli wędrować w poszukiwaniu drewna. Wylesianie nawet 100 metrów kwadratowych dziennie sprawiło, że nie zabite przez ludzi goryle musiały szukać nowych terenów, narażając się na nowe niebezpieczeństwa. Tymczasem korporacje wmieszane w nielegalną eksploatację złóż wręcz namawiają do niszczenia środowiska i napędzają przemyt. Ciekawostki o gorylach nizinnych Człowiek dzieli z gorylami aż 98,3 proc DNA. Zaraz po szympansach to nasi najbliżsi krewni. Choć trudno w to uwierzyć, to goryle mogą nauczyć się języka migowego! Koko i Michael to małpy, które mieszkały razem i razem uczyły się migać. to Michael ponoć zaszokował opiekunów opowieścią o swoim życiu – goryl urodził się w Afryce, na wolności, ale stracił rodziców z rąk kłusowników, co w języku migowym opisał opiekunom... Zdaniem naukowców, poszczególne osobniki goryli mają indywidualne osobowości. Dodatkowo wykazują np. współczucie dla innych naczelnych. Także ludzi. Gorylem jest jeden z najpopularniejszych bohaterów filmowych – King Kong. O King Kongu powstało aż osiem produkcji filmowych – dwie w 1933 roku, później w 1962, 1967, 1976, 1986, 2005 i 2017 r. Nic dziwnego – budząca grozę małpa nieodmiennie, od lat, przyciąga do kin młodych i tych nieco starszych widzów. W zależności od wersji różnią się wymiary filmowego goryla. Ten z 1933 roku jest najmniejszy. Mierzy bowiem „zaledwie 3,7 metra. Zaś największy Kong Kong występował w filmie z roku 1962 i miał... aż 45 metrów, co w porównaniu z rozmiarami prawdziwych goryli czyni z tych filmowych prawdziwe kolosy... Dorosły goryl zjada nawet 25 kg pożywienia na dzień. Goryle potrafią używać podstawowych narzędzi, a nawet tworzyć je. Mogą też nauczyć się języka migowego. Goryl jest nawet dziesięciokrotnie silniejszy od człowieka. Ręce, w tym przeciwstawne kciuki, mamy jednak niemal takie same. Podobnie jak my, goryle mają też 32 zęby.
Baby boom wśród zagrożonych goryli górskich
Jeżeli jakiś gatunek małp człekokształtnych powinien walczyć o przetrwanie, to właśnie ugandyjskie goryle górskie. I na szczęście dla ich przyszłości, doświadczają od niedawna prawdziwego baby boomu.
Goryle o których tu mowa żyją w jednym z najstarszych habitatów Afryki, liczącym 331 km kw. Nieprzenikalnym Lesie Bwindi. Przetrwał on nietknięty ostatnią epokę lodowcową (gdy większość innych lasów kontynentu zniknęła. Wpisano go na listę dziedzictwa światowego. View oEmbed on the source website O ile w 2019 roku Uganda mogła pochwalić się jedynie urodzinami trzech młodych małpek, to w tym roku zwierzęta w parku Bwindi zaczęły się mnożyć. W ostatnich 6 tygodniach urodziło się 5 młodych, w sumie siedem od początku roku. View oEmbed on the source website Ciąża u goryli trwa 9 miesięcy, więc nie można tej dobrej wiadomości wiązać z brakiem turystów, ale brak zawracających głowę wycieczek na pewno nie przeszkodził. View oEmbed on the source website Według UWA najważniejsze w tym względzie (przynajmniej w zakresie działań człowieka) były niezmienne wysiłki mające ochraniać srebrnogrzbiete goryle przed kłusownikami (stada są monitorowane przez całą dobę, po lesie krążą uzbrojone patrole strażników). Najnowsze młode przyszło na świat jako trzecie dziecko 18-letniej gorylicy o imieniu Ruterana. Jej pierwsze, urodzone w 2012 roku zmarło niestety po 2 tygodniach na zapalenie płuc. Co ciekawe, mama Ruterany, weteranka o imieniu Kibande, urodziła pod koniec sierpnia swoje 5. dziecko. Zwiększająca się w ostatnich latach populacja goryli srebrnogrzbietych skłoniła Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody do wykreślenia w 2018 roku tych małp z czerwonej listy gatunków krytycznie zagrożonych wyginięciem. W lipcu tego roku kłusownik, który przyznał się do zabicia goryla w parku Bwindi został skazany na 11 lat.
Przyjaźń wśród goryli podobna do ludzkiej. „W większości to luźne relacje”
Goryle żyjące w większych grupach mogą nawiązywać relacje społeczne z większą liczbą osobników, niż dotychczas sądziliśmy. Jednak podobnie jak ludzie, z czasem liczba „przyjaciół” osiąga maksimum – bardzo zbliżone do ludzkiej tzw. liczby Dunbara.
Liczba Dunbara to sugerowane poznawcze ograniczenie liczby osób, z którymi możemy utrzymywać stabilne relacje społeczne. Stabilne, czyli takie, w których dobrze wiemy kim jest każda z osób oraz jaka jest jej zażyłość z innymi. Brytyjski psycholog ewolucyjny Robin Dunbar oszacował, że nasze zdolności poznawcze pozwalają na utrzymywanie takich relacji z blisko 150 osobami. W badaniach, które doprowadziły do powstania tych szacunków, uznano za istotny związek między rozmiarem mózgu a rozmiarem grupy „bliskich kontaktów”. Kierując się tymi samymi kryteriami – wielkością mózgu oraz czasem poświęcanym na rozwijanie kontaktów w grupie – uznano, że naczelne inne niż ludzie utrzymują około 50 stabilnych przyjaźni. Jednak nowe badanie, przeprowadzone wśród goryli w Rwandzie, wykazało że jeśli liczba kontaktów wychodzi poza typową grupę liczącą od 12 do 20 osobników, życie społeczne goryli nie staje się bardziej złożone. Chociaż naukowcy nie są pewni, dlaczego wśród naczelnych obecny jest taki wzorzec zachowań społecznych, sądzą, że może to mieć związek z czasem i wysiłkiem, jakiego wymaga utrzymanie silnego kręgu społecznego. – Nasze badanie sugeruje, że różnorodność społeczna jest mniejsza w bardzo dużych grupach, w których goryle muszą utrzymywać większą liczbę związków – przy czym większość relacji należy do najsłabszej kategorii – mówi antropolog Robin Morrison z Uniwersytetu Exeter w Wielkiej Brytanii, i działacz Fossey Fund. View oEmbed on the source website Nasze maksimum Często zakłada się, że im większa populacja, tym bardziej zróżnicowane i złożone będzie życie społeczne należących do niej zwierząt. Tak też wynika z hipotezy mózgu społecznego Dunbara, która głosi, że właśnie dlatego mózgi naczelnych są tak duże, bo potrzebowaliśmy większej „mocy umysłowej”, aby rozwijać i utrzymywać rosnące i bardziej skomplikowane kręgi społeczne. Jednak nowe badania pokazują, że związek między wielkością grupy a jej złożonością może nie być tak prosty. Opierając się na danych z kilkunastu lat obserwacji ponad 150 goryli (w 13 grupach) naukowcy sprawdzili, ile czasu poszczególne osobniki spędzały na wspólnym przemieszczaniu się, karmieniu i gniazdowaniu. – U wielu naczelnych interakcje społeczne można mierzyć ilością czasu, jaki ludzie spędzają na pielęgnowaniu siebie nawzajem. Jednak goryle spędzają mniej czasu na pielęgnacji niż większość innych naczelnych. Zamiast tego w wielu społecznościach goryli chodzi o to, obok kogo osobniki siadają, a od kogo się oddalają – wyjaśnia Morrison. Nazywa się to „danymi o bliskości”. Zbierając je przez kilka lat autorzy stwierdzili, że wielkość grupy słabo odzwierciedla różnorodność relacji. „Złożoność społeczna mierzona na poziomie grupy może nie odzwierciedlać złożoności społecznej doświadczanej przez jednostki w tych grupach” – wyjaśniają. Sugeruje to, że podobnie jak u ludzi goryle mają ograniczoną liczbę bliskich przyjaciół, z którymi mogą utrzymywać długotrwałe relacje, podczas gdy z pozostałymi członkami grupy łączą ich zaledwie luźne więzi. Co więcej, podobnie jak nasz gatunek, niektóre goryle są bardziej towarzyskie niż inne. – To pokazuje, że niezależnie od tego, czy jesteś człowiekiem, gorylem czy innym typem zwierzęcia społecznego, nie każdy doświadcza swojej społeczności w ten sam sposób – mówi biolog Lauren Brent, która bada ewolucję społeczność na Uniwersytecie w Exeter. View oEmbed on the source website Samice bardziej społeczne Na przykład dorastające goryle płci męskiej i żeńskiej utrzymywały podobne zróżnicowane relacje, ale wraz z wiekiem zachowania obu płci zaczęły się różnić. Stwierdzono, że samice goryli utrzymywały stosunkowo stałą różnorodność relacji przez całe życie, podczas gdy mężczyźni mieli tendencję do zrywania więzi z większą liczbą rówieśników w okresie dojrzewania. Potencjalnie w celu zdystansowania się przed okresem samodzielności. Po czym samce znów wracały do bardziej społecznej postawy w późniejszych latach. Jeśli naprawdę chcemy zrozumieć złożony zakres relacji społecznych, musimy zacząć stosować bardziej kompleksowe podejście. Samo porównanie wielkości mózgu i wielkości grupy nie wystarczy – podkreślają autorzy badania. – Długoterminowe monitorowanie i ochrona zagrożonych goryli górskich ma kluczowe znaczenie, nie tylko ze względu na ich ochronę, ale także ze względu na to, czego możemy się nauczyć od tego inteligentnego i wysoce społecznego gatunku – mówi Tara Stoinski, prezeska i dyrektorka generalna Dian Fossey Gorilla Fund.
Kłusownik, który zabił rzadkiego goryla, skazany. Część ekologów rozczarowana wyrokiem
Rafiki – przedstawiciel zagrożonego gatunku goryla górskiego i jeden z symboli Ugandy – został zabity prze lokalnego kłusownika. Mężczyznę udało się zatrzymać i postawić przed sądem. Teraz w sprawie zapadł wyrok – 11 lat pozbawienia wolności. Wysokość kary nie dla wszystkich jest satysfakcjonująca.
Rafiki – dorosły samiec goryla górskiego zwany „srebrnogrzbietym” (Silverback) – miał 25 lat i był przywódcą grupy 17 goryli górskich zamieszkujących Park Narodowy Bwindi w południowo-zachodniej Ugandzie. Przez wielu był uważany za symbol kraju, a turyści przybywali do parku, aby podziwiać samca i stado, którym się opiekował. Rafiki zaginął 1 czerwca, a następnego dnia opiekunowie parku znaleźli jego ciało. Szybko wytropili czterech mężczyzn, którzy mogli odpowiadać za śmierć zwierzęcia. Do zabicia goryla przyznał się Felix Byamukama, w posiadłości którego znaleziono narzędzia mogące służyć do nielegalnych polowań. Pozostali trzech zatrzymani zaprzeczyli zarzutom, jednak pozostają w areszcie do czasu zapadnięcia wyroków. Byamukama przyznał, że nielegalnie wszedł na chroniony teren parku, ale stwierdził, że nie miał zamiaru zabijać Rafiki. Mężczyzna powiedział, że to goryl zaatakował pierwszy, a on wystosował cios w samoobronie – podaje Uganda Wildlife Authority (UWA). Dochodzenie wykazało, że Rafiki został zabity ostrym przedmiotem, który przebił jego organy wewnętrzne. Prawdopodobnie było to narzędzie przypominające włócznię. View oEmbed on the source website Byamukama przyznał się również do zabicia małej antylopy, znanej jako dujker i świni rzecznej, a także do posiadania mięsa tych zwierząt. Wcześniej zatrzymany przyznał, że wraz z trzema innymi osobami udał się do Parku Narodowego Bwindi Impenetrable z zamiarem polowania na mniejsze zwierzęta. Zabójca jednego z najbardziej znanych goryli górskich w Ugandzie usłyszał wyrok 11 lat pozbawienia wolności. Na liczbę lat, jakie Byamukama spędzi za kratami złożyło się kilka wyroków jednocześnie, tym bardziej część obrońców zwierząt uważa, że wymiar kary jest zbyt niski. Szczególnie, że nowe prawo dotyczące ochrony dzikiej przyrody przewiduje nawet karę dożywocia dla tych, którzy polują na gatunki szczególnie zagrożone, a do takich należą goryle górskie. Rzecznik Uganda Wildlife Authority przyznał w rozmowie z BBC, że niski wyrok to wynik tego, że kłusownik nie był sądzony przed specjalnym sądem ds. dzikiej przyrody. Goryle górskie są zagrożone wyginięciem, a ich populacja liczby nieco ponad 1000 osobników – podaje UWA. Grupa goryli, której przewodził Rafiki, jest określana jako przyzwyczajona do kontaktu z ludźmi. Po śmierci przywódcy stada, opiekunowie zwierząt obawiali się, że na ich czele stanie obcy dziko żyjący samiec, który odizoluje zwierzęta od ludzi. Na szczęście okazało się, że na czele stada stanął jeden z samców należący do rodziny, dzięki czemu sytuacja stada pozostała stabilna, a zwierzęta nadal mają kontakt z opiekunami i turystami. Goryle górskie są popularną atrakcją przyciągającą turystów do Parku Narodowego Bwindi Impenetrable, a Rafiki uznawany był za ich symbol. Gatunek goryla górskiego jest ograniczony do obszarów chronionych w Demokratycznej Republice Konga, Rwandzie i Ugandzie. Można je znaleźć w Parku Narodowym Bwindi Impenetrable w Ugandzie oraz w sieci parków w paśmie górskim masywu Virunga, który rozciąga się na granicy trzech krajów. W 2018 r. goryl górski został wykreślony z listy gatunków krytycznie zagrożonych przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody, po tym, jak intensywne działania ochronne, w tym patrole przeciwkłusownicze, przyniosły wymierne rezultaty. Obecnie IUCN klasyfikuje gatunek jako zagrożony. Na pogorszenie sytuacji parków i zamieszkujących je zwierząt miała wpływ blokada związana z epidemią koronawirusa. W czasie zamknięcia parków wzrosła liczba incydentów związanych z kłusownictwem na terenie parku. UWA odnotowało ich ponad 300.
Goryl Rafiki zabity przez kłusowników. Był przedstawicielem zagrożonego gatunku
Śmierć goryla Rafiki jest dla Ugandy „ogromnym ciosem” – poinformowała Uganda Wildlife Authority. Samiec rzadkiego goryla górskiego zginął od włóczni, z ręki nielegalnych myśliwych.
Rafiki zaginął 1 czerwca, a jego ciało zostało odkryte przez grupę poszukiwawczą następnego dnia. Goryl został zabity ostrym przedmiotem – najprawdopodobniej włócznią – który przebił jego skórę i wbił się w narządy wewnętrzne. Niestety, obrażenia jakich doznało zwierzę, były śmiertelne. Zespół UWA wyśledził podejrzanego w pobliskiej wiosce. W miejscu zamieszkania mężczyzny znaleziono m.in. sprzęt myśliwski. Podejrzany przyznał, że wraz z trzema innymi mężczyznami polowali na terenie parku na mniejsze zwierzęta. Mężczyzna twierdzi, że zabił goryla w samoobronie, kiedy został przez niego zaatakowany – podaje UWA. Wszystkich czterech kłusowników, odpowiedzialnych za śmierć goryla, aresztowano. Mężczyźni prawdopodobnie zostaną postawieni w stan oskarżenia na mocy ustawy o ochronie dzikiej przyrody, która została uchwalona w ubiegłym roku. Jeśli są uzna ich za winnych zabicia przedstawiciela zagrożonego gatunku, może im grozić dożywocie lub grzywna w wysokości 5,4 miliona dolarów. Rafiki znaczy „przyjaciel” Rafiki był ulubieńcem całej Ugandy, co można wyczytać nawet z jego imienia. W języku suahili Rafiki znaczy bowiem „przyjaciel”. UWA podała, że na świecie żyje jedynie nieco ponad 1000 goryli górskich. Rafiki miał około 25 lat i był przywódcą grupy 17 goryli górskich zamieszkujących Park Narodowy Bwindi w południowo-zachodniej Ugandzie, przyzwyczajonych do kontaktu z ludźmi. – Śmierć Rafiki powoduje, że stado jest niestabilne i istnieje możliwość jego rozpadu. W tej chwili nie ma przywódcy i może zostać przejęte przez dzikiego goryla – komentuje Bashir Hangi z UWA. UWA podkreśla, że jeśli ten scenariusz się spełni, grupa dowodzona przez dziko żyjącego goryla zacznie unikać obecności ludzi. To znacząco wpłynie na miejscową turystykę. Goryle górskie – jako zagrożony gatunek – przyciągają do parku Bwindi wielu obserwatorów. Mniej turystów oznaczałoby także problemy dla UWA. Organizacja utrzymuje się głównie z pieniędzy od zwiedzających. Ratujmy goryle Goryl górski żyje jedynie na obszarach chronionych w Demokratycznej Republice Konga, Rwandzie i Ugandzie. W Ugandzie można je znaleźć w parku narodowym Bwindi i sieci parków w górach masywu Virunga, rozciągających się na granicach trzech krajów. W 2018 roku goryl górski został usunięty przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody z listy krytycznie zagrożonych gatunków. A to dzięki intensywnym wysiłkom aktywistów działających na rzecz ochrony środowiska i zwalczających kłusownictwo. Obecnie, zgodnie z klasyfikacją IUCN, goryl górski to gatunek zagrożony. Katarzyna Grzelak
30 zwierząt zginęło w pożarze zoo. Ogień zaczął się od sylwestrowego lampionu
Tragiczny w skutkach pożar wybuchł w małpiarni zoo w Krefeld w Niemczech. W płomieniach zginęło ponad 30 zwierząt – wśród nich szympansy i orangutany, ale też ptaki i nietoperze. Miejska policja i straż pożarna podejrzewają, że pożar zaczął się od lampionu, który spadł na dach budynku, w którym przebywały zwierzęta.
Ogień został zauważony kilkanaście minut po północy w sylwestrową noc. O godzinie 00.38 straż pożarna odebrała zgłoszenie o pożarze. Gdy strażacy przybyli na miejsce, cała małpiarnia stała już w ogniu. Funkcjonariuszom nie udało się ugasić pożaru, ale opanowali płomienie na tyle, żeby nie dopuścić do ich rozprzestrzenienia na wybieg goryli Dzięki ich staraniom rodzina goryli przeżyła pożar, chociaż zwierzęta doznały obrażeń. Ich stan monitoruje zespół lekarzy weterynarii. „Nasze najgorsze obawy stały się rzeczywistością. W małpiarni nie ma ocalałych zwierząt” - napisały władze zoo w Krefeld na Facebooku 1 stycznia o godz. 5.50 nad ranem, gdy udało się ugasić pożar. Budynek małpiarni spłonął doszczętnie. Według danych zoo w ogniu zginęło ponad 30 zwierząt. „Niewyobrażalna tragedia” Na profilu zoo pojawiło się zdjęcie zniczy, jakie przed ogrodem ustawili okoliczni mieszkańcy. Niektórzy przynieśli też kwiaty, zdjęcia i listy. Na Instagramie pod hashtagiem #zookrefeld można znaleźć setki zdjęć wyrażających współczucie dla opiekunów zoo i smutek po tej wielkiej tragedii. Na facebookowym profilu zoo mieszkańcy miasta i turyści wspominają swoje wizyty w zoo i zamieszczają zdjęcia. Zoo w Krefeld rozpoczęło zbiórkę pieniędzy na naprawę zniszczeń i odbudowę małpiarni. Obecnie placówka jest zamknięta dla zwiedzających. Trwają prace porządkowe, na miejscu wciąż obecna jest też policja. Winne trzy kobiety Policja z Krefeld we współpracy ze strażą pożarną poinformowała, że do zaprószenia ognia doszło, kiedy sylwestrowy lampion spadł na dach małpiarni. Łącznie na teren zoo spadło pięć lampionów, ale tylko ten jeden przyniósł ze sobą tak tragiczne skutki. Po policyjnej konferencji na komisariat w mieście zgłosiło się 70 osób, które w sylwestrową noc puszczały lampiony nie tylko w okolicy zoo, ale nawet w oddalonych o ponad 20 kilometrów miastach. Zdaniem dochodzeniowców właścicielkami feralnego lampionu są trzy kobiety – matka i jej dwie dorosłe córki. Taki wniosek wysnuto porównując charaktery pisma kobiet z życzeniami zamieszczonymi na liściku dołączonym do lampionu. View oEmbed on the source website Kobiety mogą usłyszeć zarzut nieumyślnego spowodowania pożaru, za co grozi kara pozbawienia wolności na 5 lat lub grzywna. Wypuszczanie w powietrze płonących lampionów jest w Niemczech zakazane. Przepis wprowadzono w 2009 roku.
Nie uwierzysz w to co usłyszysz! Goryle wesoło podśpiewują przy jedzeniu
Goryle mruczą i nucą sobie tylko znane melodie podczas jedzenia. Ta fascynująca czynność kiedyś dała początek ludzkiej mowie.
Najwyraźniej podśpiewywanie to sposób wyrażania radości z posiłku oraz forma komunikacji z innymi osobnikami grupy podczas wspólnego jedzenia. Komunikacja w czasie jedzenia to zachowanie, które zaobserwowano między innymi u szympansów czy bonobo, ale do tej pory goryle nie dały się poznać z takiej strony. Aż do teraz. By poznać goryle przyśpiewki Eva Luef z niemieckiego ornitologicznego Instytutu Maxa Plancka w Seewiesen obserwowała dwie grupy tych zwierząt w Kongo. Badania przyniosły jej wiedzę o dwóch różnych rodzajach sygnałów, które przekazują te zwierzęta: nucenie i mruczenie. Posłuchajcie sami: Mruczenie Podśpiewywanie - Nie śpiewają wciąż tej samej piosenki - mówi Luef - wygląda to tak, jakby każdy z nich komponował sobie własne melodie. Opiekująca się gorylami w Zoo w Toronto Ali Vella-Irving przyznaje, że zdarza się i jemu obserwować podobne zachowanie. - Każdy z goryli ma własny inny głos - opowiada - Bardzo łatwo jest rozróżnić który śpiewa. A gdy dostają ulubione jedzenie śpiewają głośniej. Luef w swoich obserwacjach odnotowała także, że w przypadku goryli srebrnogrzbietych żyjących na wolności śpiewają przy jedzeniu tylko samce alfa. Może to sugerować albo zadowolenie z samego jedzenia oraz informowanie grupy o trwaniu posiłku. Kiedy piosenka się zakończy jest to znak do ruszenia w drogę. - To tak jakby mówił "dobra, teraz jemy" - mówi badaczka. Źródło: New Scientist
Najsłynniejszy goryl nie żyje! Samica Koko, która mówiła w języku migowym zmarła w wieku 46 lat
Samica goryla Koko, która zyskała sławę dzięki opanowaniu języka migowego, zmarła podczas snu w rezerwacie Fundacji Gorilla w Kalifornii. Miała 46 lat.
Pierwotnie nazywała się Hanabi-ko – co po japońsku znaczy dziecko fajerwerków. Po urodzeniu w zoo w San Francisco w 1971 roku, Koko nauczyła się prostego języka migowego pod okiem dr Francine Patterson. Na początku wydawało się, że nie rozumie słów. Jednak później okazało się, że tworzy nowe wyrazy. Dodatkowo, Koko rozumiała około 2000 słów w języku angielskim. Koko była gwiazdą licznych filmów dokumentalnych, pojawiła się również na okładce National Geographic. Samica udowodniła, że zwierzętom nie są obce wyższe uczucia. Adoptowała kotka o nazwie All Ball, a gdy został on potrącony przez samochód w 1984 roku na pytanie, co się stało, Koko odpowiedziała: "Kot, płacz, przepraszam, Koko-kochanie". View oEmbed on the source website Jej serce zostało ponownie złamane po śmierci aktora i komika Robina Williamsa. Koko i Williams nawiązali przyjaźń w 2001 roku. Po jego śmierci była "cicha i bardzo smutna", gdy dowiedziała się o śmierci Williamsa. Koko poznała także Flea, basistę Red Hot Chill Peppers i aktorkę Betty White. - Jej wpływ na naukę był wielki, a to, czego nauczyła nas o zdolnościach emocjonalnych goryli i ich zdolnościach poznawczych, będzie nadal kształtować świat - powiedział jeden z pracowników Fundacji Gorilla.
Legendarny basista Red Hot Chilli Peppers odwiedza gorylicę Koko i... zakochuje się natychmiast
Koko to wyjątkowa gorylica - potrafi komunikować się z ludźmi za pomocą języka migowego, opiekuje się innymi zwierzętami (na przykład kotami). Jest także bohaterką akcji na rzecz ratowania goryli w Afryce. W ramach wsparcia dla akcji odwiedził ją jeden z najlepszych basistów świata, znany z Red Hot Chilli Peppers szalony Flea.
Muzyk przyjechał by zobaczyć gorylicę do siedziby Gorilla Foundation, gdzie od ponad 30 lat trwa projekt badania goryli oraz ich możliwości komunikowania się z nami. Koko to najsłynniejsza podopieczna i ambasadorka projektu. Urodziła się w niewoli w 1971 roku i prawie od początku życia towarzyszą jej naukowcy. View oEmbed on the source website Nauczyła się wielu znaków z języka migowego. Dzięki temu jest w stanie przekazać swoje emocje, prosić, odmawiać. Pracujący z Koko naukowcy przekonują, że badania mogą dać nam odpowiedź na pytanie jak powstała nasza zdolność do mówienia i dlaczego nasz gatunek zdecydował się na taką metodę komunikacji. Michael Balzary, czyli Flea, odwiedził Koko by wspierać akcję "Save the gorillas" prowadzoną przez fundację. Jak widać na filmie gorylica zainteresowała się basem i zaczęła odkrywać jego możliwości. Zobacz filmik ze spotkania: View oEmbed on the source website
Za 5 lat ich nie będzie. Goryle nizinne potrzebują natychmiastowej pomocy, jest już polska akcja
5 lat - dokładnie tyle dają eksperci czasu populacji afrykańskich goryli Grauera w Republice Demokratycznej Konga. Zwierzęta są zabijane, a z ich części ciała przygotowuje się amulety.
Najnowsze raporty pokazują katastroficzne załamanie populacji. Przyczyn jest kilka: po pierwsze kłusownicy, po drugie niszczące okolice prace wydobywcze, po trzecie lokalne konflikty i wreszcie zanieszczyszczenie środowiska. W ciągu dwudziestu lat zniknęło 77% goryli, obecnie pozostało ich 3800 i żyją wyłącznie na terenie Demokratycznej Republiki Konga. Przyjdź na piknik, pomóż gorylom W najbliższą niedzielę w Warszawie zostanie przeprowadzona licytacja obrazów namalowanych przez szympansicę Lucy. Pieniądze zgromadzone na aukcji zostaną przekazane na ochronę goryli w Kongo. Aukcję dzieł szympansicy wspiera Nela, mała reporterka. Licytacja to element pikniku edukacyjnego w Warszawskim ZOO. Oprócz niej będzie można także posłuchać opowieści opiekunów małp, poznać ciekawostki z życia goryli, ich menu, a nawet wziąć udział w konkursie na najatrakcyjniejsze przebranie. Wszystko w ramach akcji "Walczymy o goryle" Piknik w Warszawskim ZOO rusza w niedzielę 21.08 o godzinie 11.30 i potrwa do 15.00. Natomiast do końca sierpnia w ZOO będzie można wrzucać do specjalnej szkatuły datki, które zostaną przekazane organizacji walczącej o ratowanie afrykańskich goryli. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o ochronie goryli i walce z kłusownikami, obejrzyj film przygotowany przez Wildlife Conservatory Society (film w języku angielskim): View oEmbed on the source website Jakie uczucia towarzyszą ci, gdy przelatujesz szybowcem nad Himalajami? Posłuchaj opowieści Sebastiana Kawy! View oEmbed on the source website
Młody goryl z afrykańskiego rezerwatu został poważnie zraniony przez kłusowników. Dzięki natychmiastowemu transportowi sprzętu medycznego, brytyjskim weterynarzom udało się uratować zwierzę - choć konieczna okazała się amputacja części łapy
Dział Usług Specjalnych TNT Express (Special Services) to ekspert dostaw pod presją czasu. Kameruński ogród zoologiczny zwrócił się do TNT właśnie przez wzgląd na unikalne doświadczenie. Zadaniem firmy było ekspresowe zaaranżowanie transportu aparatu rentgenowskiego dla zespołu weterynarzy, przygotowujących się do operacji 10-letniego goryla. Wrażliwe w transporcie, wartościowe urządzenie wymagało specjalnych warunków przewozu. Zestaw odebrano z zoo w brytyjskim Warwickshire i przewieziono do Yaounde w Kamerunie przez Paryż. - Niezależnie od tego, czy pilnie dostarczamy sprzęt medyczny do kameruńskiej dżungli, czy narządy do transplantacji lub krew, zawsze jest to rozwiązanie dostosowane do indywidualnych potrzeb klienta – mówi Alistair Cochrane, Dyrektor Zarządzający TNT Express Services UK & Ireland. Goryl nizinny został poważnie ranny, gdy myśliwi zabili jego matkę w kameruńskiej dżungli. Uratowała go Ape Action Africa - organizacja chroniąca goryle i szympansy. Trzech brytyjskich weterynarzy, w tym Sharon Redrobe, dyrektor jednego z brytyjskich ogrodów zoologicznych, udało się na miejsce by zoperować ranną łapę zwierzęcia. Zdjęcia rentgenowskie wykazały jednak nieodwracalne uszkodzenia, dlatego zespół weterynarzy musiał dokonać amputacji. - Prześwietlenie wykazało poważne uszkodzenie nadgarstka i wkrótce po rozpoczęciu operacji podjęliśmy trudną decyzję o amputacji kończyny powyżej stawu łokciowego – mówi Sharon Redrobe. Obecnie goryl wraca do zdrowia.
Dian Fossey rozpoczyna wieloletnie badania goryli górskich w Rwandzie sfinansowane przez Towarzystwo.
Wyznacza trendy w modzie, nadaje ton w muzyce, jest symbolem afrykańskiego dobrobytu. A jednak turyści przyjeżdżają do Ugandy przede wszystkim dla dzikich górskich goryli.
Kolejną typową afrykańską noc, ciepłą i parną, spędzam na małym parkingu w centrum Kampali, stolicy i największego miasta Ugandy. Na twardych siedzeniach autobusu Dżuba–Kampala rozłożyli się do snu „obcy”: Sudańczycy, Erytrejczycy, Kenijczycy. Miejscowi Ugandyjczycy znikli w ciemnościach i poszli nocować do domów, gdy tylko kierowca zgasił silnik. W Nairobi, stolicy sąsiedniej Kenii, byłoby to nie do pomyślenia. Nawet ci, którzy mieszkają kilka minut drogi od autobusu, ze względów bezpieczeństwa poczekaliby do rana. Ale Kampala to inny świat. Jest spokojnie, ludzie czują się tu bezpiecznie. Uganda - przewodnik i informacje praktyczne MODNA JAK UGANDYJKA Na parkingu przy małych gazowych lampkach toczy się życie. Z małego radia postawionego na żółtej beczce po oleju mruczy ugandyjskie reggae. W skrzynkach stoi coca-cola, na węglach ktoś piecze bataty. Te słodkie ziemniaki wydają się kusząco kruche, gorące i słodkie. Sprzedawca rozpoławia je nożem i sypie sól albo smaruje chili. Nie mamy zbyt wielu ugandyjskich szylingów, ale na szczęście bataty to najtańsze jedzenie. Idzie je kupić Samson, Erytrejczyk, z którym się zaprzyjaźniłem po drodze. Uciekł z kraju przed służbą wojskową. Najpierw szukał szczęścia w Etiopii, potem w Sudanie. Teraz chce zrobić biznes w Ugandzie, bo to kraj bogaty. – Chyba coś z handlem rozkręcę – marzy, kończąc jeść słodkiego ziemniaka. Nie ukrywa, że pociąga go legendarny dobrobyt Ugandy, mierzony, rzecz jasna, afrykańską miarą. Dla przybysza z południowego Sudanu to prawdziwy raj. Nawet piaszczysta sudańska droga, na której nasza opona wystrzeliła chyba z kilkanaście razy, tutaj zmienia się w asfaltową równą wstążkę. To także źródło wszelkich towarów. Importuje się stąd wszystko: żywność, elektronikę, książki, a przede wszystkim alkohol. Z Ugandy czerpie się też modę, kulturę i w ogóle wszelkie idee. Słucha się nawet ugandyjskiej muzyki, a kobiety ubierają się według wzorców przywiezionych z Kampali. Dla władz chrześcijańsko-animistycznego południowego Sudanu ubrania te zwykle są zbyt śmiałe, dlatego lokalne media co jakiś czas apelują, by sudańskie kobiety ubierały się skromnie. Nie tak jak te w Kampali! O świcie budzę Samsona i proponuję, abyśmy poszli na kawę. Sprzedawcy powoli rozkładają na ziemi gazety i książki. Nazwa ugandyjskiej stolicy ma swoje korzenie w bantu i pochodzi najpewniej od słowa mpala oznaczającego typ antylopy, które władca Bugandy – jednego z królestw tworzących Ugandę – miał w zwyczaju trzymać właśnie na okolicznych wzgórzach. Dziś te wzgórza należą do miasta, chaotycznie porastają je wieżowce i małe budynki. Nie mam wątpliwości, że miejscowość, a przynajmniej jej centrum, to jedna z najprzyjemniejszych afrykańskich stolic. Zaskakuje dużo zieleni, a w parkach są ławki! DYKTATURA DEKALOGU Odwiedzając Kampalę, można zresztą odnieść wrażenie, że Uganda jest kawałkiem Europy, tyle że umieszczonym na Czarnym Lądzie. Podobnie jak przyjeżdżając do Ente-bbe, dawnej stolicy kraju uchodzącej za prawdziwą wizytówkę Ugandy (to tu znajduje się międzynarodowe lotnisko). W 1976 r. miasto to zasłynęło z dramatycznej akcji izraelskich komandosów pod nazwą „Operacja Entebbe” lub „Operacja Piorun”. Z rąk terrorystów odbito wówczas ponad stu porwanych pasażerów Air France, a samo zdarzenie doczekało się kilku ekranizacji. Obecnie pod rządami nieusuwalnego prezydenta Yoweriego Museveniego państwo cieszy się spokojem i w porównaniu z resztą Afryki rozwija się dość szybko. W ostatnich latach udało się nawet wyprzeć z kraju ściganego przez Międzynarodowy Trybunał Karny przywódcę Armii Bożego Oporu Josepha Kony’ego. Ten na wpół opętany zbrodniarz wojenny w latach 80. postanowił stworzyć w Ugandzie chrześcijańską republikę opartą na… dekalogu. W tym celu porywał dzieci i wcielał je do formacji partyzanckich. Ale dziś o tamtych niespokojnych czasach Ugandyjczycy starają się nie pamiętać. RYTUAŁY NAGANIACZY Entebbe leży u brzegów Jeziora Wiktorii. Rozciągają się tu luksusowe rezydencje, białe domki z kolumnami w stylu kolonialnym, zadbane ogrody. Po drodze z Kampali można odwiedzić ogród botaniczny z fragmentem lasu deszczowego. To ulubione miejsce niedzielnych pikników dla mieszkańców stolicy. Nad brzegiem jeziora gra się w piłkę siatkową, grilluje i popija piwo, wpatrując się w stalową toń Wiktorii. Ale ta sielanka to tylko połowa prawdy. Smak afrykańskiego chaosu czuć choćby na dworcu autobusowym (matatu park), prostym placu, z którego odchodzą minibusy – matatu. Są tu ich setki, a może nawet tysiące. Na dworzec jadę ulubionym i najtańszym w tej części kontynentu środkiem transportu, czyli boda-boda. Są to motocyklowe lub rowerowe taksówki. Zazwyczaj zabierają jednego pasażera. Mojemu „taksówkarzowi” zupełnie nie przeszkadzał prawie stulitrowy plecak, który miałem ze sobą. Jednak gdy wchodzimy w zakręt, kierowca musi dodawać gazu, bo plecak przechyla się na bok, ciągnąc za sobą cały motocykl. Z Entebbe postanawiam jechać do Masindi i Parku Narodowego Murchison Falls. Tyle że w gęstwinie samochodów parkujących na matatu park nie sposób bez czyjejś pomocy trafić na minibus jadący do Masindi. Hałas, spaliny i niewiarygodny tłok sprawiają, że nawet miejscowi są zagubieni. Na placu włóczą się roznosiciele smażonej kassawy (placków z manioku), sprzedawcy trójkątnych samosów (chrupiących, tłustych pierożków) oraz taniej chińskiej elektroniki, zegarków, grzebieni, chusteczek. Głównymi aktorami są jednak naganiacze. Celebrują rytuał, bez którego chyba żaden z pasażerów nie może odjechać. Każdy z pojazdów obsługuje co najmniej pięć osób. Nieustannie krzyczą, walą rękami w błotnik, trąbią, to zapuszczają silnik, to go gaszą. Co jakiś czas robią nawet małą rundę po ulicach, udając, że już odjeżdżają i czas najwyższy decydować się na transport. Ja również zostaję mimowolnym uczestnikiem rytuału naganiaczy. Gdy nagabywany mówię, że jadę do Masindi, uśmiechają się szeroko. Jeden z nich zdejmuje z moich ramion plecak i odbiera z rąk torbę. Idę za nim, starając się nie stracić go z oczu. Kiedy wsiadam do środka matatu, naganiacze triumfują. Natychmiast zaczynam pełnić funkcję żywej reklamy. – Muzungu wybrał nasze matatu! – zaczepiają po drodze innych pasażerów. Do Masindi droga zajmuje mi około pięciu godzin. Ściśnięty na tylnym siedzeniu matatu mogę obserwować Ugandę. Kraj jest zadbany, przynajmniej w tych regionach, przez które przejeżdżam. W miejscowościach, w których się zatrzymujemy, natychmiast podbiega tłum sprzedawców. Krążąc wokół pojazdu, próbują nawiązać kontakt z którymś z pasażerów i skusić go nanizanymi na patyki szaszłykami zanurzonymi w miskach z lodem, butelkami coca-coli czy obranymi pomarańczami albo przynajmniej małym słodkim ciastkiem. Transakcje zawierane są w biegu, bo matatu właściwie nie staje, tylko zwalnia, cały czas wolno się tocząc. Czasem, gdy pojazd gwałtownie rusza, nagle rozlega się wrzask któregoś z pasażerów, bo w kurzu za samochodem biegnie zdyszany sprzedawca, aby oddać resztę. Ale spokojnie: nie zdarza się, aby ci ubodzy handlarze nie oddali komuś należnych pieniędzy. BODĄ NAD WODĘ Z Masindi jadę do wioski nad Jeziorem Alberta. Tu można znaleźć tani, choć bardzo prosty nocleg, a stamtąd wcześnie rano pędzę na przystań do Murchison Falls. Widziałem już parki narodowe Kenii, Tanzanii i uznaję, że Park Narodowy Murchison Falls, największy w Ugandzie, będzie doskonałym dopełnieniem obrazu afrykańskiej natury. Powstał w 1926 r. i obejmuje obszar pagórkowatej równiny ciąg-nącej się wzdłuż rzeki o nazwie Nil Wiktorii. Jego przyrodą zachwycali się m.in. Winston Churchill i Theodore Roosevelt. Podobno od ich czasów miejsce to niewiele się zmieniło. Do przystani, z której wyrusza statek wycieczkowy do wodospadów Murchisona, dojeżdżam motocyklem. To boda- boda, ale tym razem terenowe. Rejs trwa kilka godzin i wkrótce po odbiciu od brzegu, jak wszystkim turystom, udziela mi się podniecenie. Jak inni biegam z aparatem po pokładzie, namiętnie fotografując rozmaite ptaki, drzemiące na brzegu krokodyle czy pławiące się w rzece hipopotamy. Trudno oderwać oczy od szmaragdowej żywej zieleni. Wydaje się, że pod kożuchem błękitnego afrykańskiego nieba mieści się jedno z ostatnich miejsc niezmienionego przez cywilizację świata. Powoli dopływamy do wodospadów. Najpierw słychać szum, jakby się przytknęło ucho do muszli. Z każdą chwilą ten pogłos potężnieje. Wyobrażam sobie, co musiał czuć brytyjski odkrywca tego miejsca Samuel Baker, gdy w 1864 r. wynurzył się ze szmaragdowej gęstwiny i ujrzał tę spadającą z wysokości 43 m strugę wody. Stateczek podpływa jak może najbliżej. Niemal czujemy spadający słup wody, pokład drży. To wprawdzie nie największy, ale na pewno jeden z najpiękniejszych wodospadów świata. Jeszcze niedawno, bo do 2006 r., park był zamknięty dla zwiedzających. Istniało bowiem zagrożenie atakami partyzantów Armii Bożego Oporu. Dziś partyzantów wyparto na tereny Sudanu i Konga, ale zanim wyruszy się w podróż do tego parku, koniecznie trzeba sprawdzić stan bezpieczeństwa. W Afryce sytuacja może zmieniać się z dnia na dzień. CZEKAJĄC NA GORYLE Po wizycie w parku Murchison Falls marzę już tylko o zobaczeniu goryli górskich. Można je spotkać tylko w trzech krajach: Ugandzie, Rwandzie oraz w Kongu. Tropienie goryli górskich to prawdziwe safari i jak przekonywali mnie spotkani turyści, jedna z kilku rzeczy, którą chociaż raz w życiu trzeba zrobić. Uganda wydaje się najrozsądniejszym wyborem, choćby dlatego, że prawdopodobieństwo wytropienia goryli zamieszkujących tutejszy Las Bwindi sięga stu procent! Ja jednak, mając jeszcze trochę czasu do powrotnego lotu do Polski, zdecydowałem się wybrać sąsiednią Rwandę. Cena górskiego safari jest porównywalna, bo pół tysiąca dolarów, ale chcę też zobaczyć kraj opisany w „Hebanie” Ryszarda Kapuścińskiego. Kuszą mnie słowa mistrza reportażu: „Przed nami rozciągają się w nieskończoność góry wysokie, ale łagodne. Są szmaragdowe, fioletowe, zielone i całe w oprawie słońca. Góry Rwandy promieniują ciepłem, życzliwością, kuszą urodą i ciszą, krystalicznym bezwietrznym powietrzem, spokojem i doskonałością swoich linii i kształtów”. Niestety w rwandyjskim mieście Ruhengeri (nazywanym po 2006 r. także Musanze) spotyka mnie rozczarowanie. Okazuje się, że właśnie wstrzymano wycieczki w góry. Strażnicy parkowi tłumaczą, że wśród goryli panuje jakaś wirusowa choroba i obecność turystów może stanowić dodatkowe zagrożenie zdrowotne. – Proszę spróbować za tydzień, może za dwa – tłumaczą. Ale to dla mnie zbyt długo. Wieczorem, popijając w jednej z lepianek bananowe piwo, próbuję znaleźć dobrą stronę całej sytuacji. Fakt, że nie zrealizowałem swojego wielkiego marzenia, jakim było zobaczenie goryli, rodzi nadzieję, że moja przygoda z Ugandą będzie miała kiedyś jeszcze swój dalszy ciąg.