Czarownice na nartach i legenda sprzed wieków. Tak wygląda najdziwniejszy wyścig w Alpach
Choć przebieranie się za czarownice najczęściej kojarzy się z Halloween, w Szwajcarii ten motyw ma zupełnie inne znaczenie. Od ponad czterech dekad w jednej z alpejskich wiosek odbywają się nietypowe zawody narciarskie, podczas których wszyscy uczestnicy zakładają stroje czarownic i pędzą w dół stoku. To lokalna tradycja, która z roku na rok przyciąga coraz więcej widzów.
W alpejskiej miejscowości Belalp co roku rozgrywa się wydarzenie, które jest nie tylko sportową rywalizacją, ale także hołdem dla miejscowej legendy. Wyścigi narciarskie poświęcone są postaci czarownicy i dramatycznej historii jej męża, a ich uczestnicy – przebrani w charakterystyczne, czarne stroje – przyjeżdżają tu z różnych stron świata. Na czym polega ta niezwykła tradycja i dlaczego od 43 lat nie traci na popularności? Legenda czarownicy z Valais, która dała początek niezwykłej tradycji U podstaw jednego z najbardziej osobliwych wydarzeń sportowych w Alpach leży mroczna legenda sięgająca XV wieku, głęboko zakorzeniona w ludowej wyobraźni regionu Valais. Według przekazów w jednej z górskich osad żyła kobieta, którą mieszkańcy szybko obdarzyli mianem czarownicy. Była postacią budzącą niepokój – nieprzystępną i obdarzoną przenikliwym, głośnym śmiechem, który miał rozlegać się po okolicznych zboczach. Jej mężem był miejscowy rolnik, Sepp vom Hegdorn – człowiek spokojny, pracowity i lubiany, zajmujący się hodowlą owiec i kóz, a wolne chwile spędzający przy kieliszku wiśniówki. W przeciwieństwie do sąsiadów nie wierzył w plotki o rzekomych nadprzyrodzonych zdolnościach swojej żony i konsekwentnie stawał w jej obronie. Z czasem jednak podejrzenia narastały. Według legendy kobieta miała nocami przybierać postać kruka i potajemnie opuszczać dom, by odwiedzać ukochanego w pobliskim miasteczku. Gdy Sepp vom Hegdorn zginął w tajemniczych okolicznościach (spadając z drzewa wiśniowego) lokalna społeczność szybko znalazła winnego. Rozeszła się pogłoska, że jego żona, przemieniona w ptaka, zaatakowała rolnika, oślepiając i doprowadzając do śmiertelnego upadku. Kobietę oskarżono nie tylko o morderstwo, ale także o „lot kruka”, symboliczny dowód czarów. Wyrok był bezwzględny: spalono ją na stosie. Choć od tamtych wydarzeń minęły stulecia, historia bezimiennej czarownicy przetrwała w lokalnych podaniach i opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. W 1983 roku legenda ta zyskała zupełnie nowy wymiar, gdy Klub Narciarski z Belalp postanowił nadać jej współczesną formę. Organizując zawody zjazdowe ku pamięci Seppa vom Hegdorna i tragicznej historii jego żony, odwołano się do ludowego pseudonimu czarownicy – Belalp Hexe. Tak narodził się „Zjazd Czarownicy”, który do dziś łączy sport, folklor i mroczne dziedzictwo alpejskich wierzeń. Tydzień czarownic w Alpach. Kulminacją jest widowiskowy zjazd Belalp Hexe Styczniowe obchody w regionie Blatten-Belalp nie ograniczają się jednak do jednego dnia rywalizacji. Przez niemal cały tydzień ośrodek narciarski żyje tematem czarownic, a Belalp Hexe przybiera formę rozbudowanego festiwalu, w którym sport splata się z folklorem i lokalną tradycją. Program obejmuje mniejsze zawody, wydarzenia dla rodzin oraz Noce Czarownic, podczas których wioski w dolinie wypełniają się muzyką, pochodniami i kostiumami inspirowanymi legendą. Zwieńczeniem tygodnia jest sobotni zjazd Belalp Witches' Downhill – najbardziej rozpoznawalny punkt całych obchodów, przyciągający zawodników i widzów z całej Szwajcarii oraz z zagranicy. Trasa należy do najbardziej spektakularnych w Alpach. Zawodnicy startują z Hohstocku na wysokości ponad 3100 m n.p.m., by pokonać około 12 kilometrów i dotrzeć do Blatten położonego na wysokości ok. 1320 m n.p.m. Najszybsi kończą zjazd w nieco ponad dwie minuty, jednak równie ważny jak czas jest tu charakter wydarzenia. Obok sportowców rywalizujących na poważnie, na trasie pojawiają się grupy amatorów przebranych za czarownice – z zielonymi twarzami, spiczastymi kapeluszami i miotłami. Jadą własnym tempem, zatrzymują się po drodze, by częstować widzów przekąskami lub symbolicznie wznieść toast wiśniowym sznapsem, ulubionym trunkiem legendarnego vom Hegdorna. Część ekip nie dociera do mety w komplecie, gubiąc się na rozległych, ośnieżonych stokach Belalp lub ulegając pokusie dłuższego postoju w punktach widokowych. Zjazd rozgrywa się w scenerii alpejskiego krajobrazu obszaru Jungfrau-Aletsch, co tylko wzmacnia jego widowiskowy charakter. Jury ocenia nie tylko wyniki sportowe, lecz także kreatywność strojów i spójność grup, przyznając nagrody za najlepsze przebrania. W ostatnich edycjach w wydarzeniu uczestniczyło ponad tysiąc osób, a organizatorzy podkreślają, że to właśnie połączenie rywalizacji, humoru i wspólnego świętowania decyduje o wyjątkowości Belalp Hexe. Jak zauważa Lara Andereggen, szefowa działu marketingu w Belalp, pierwotnie zjazd miał ożywić spokojny styczniowy okres poza sezonem, dziś natomiast stał się jedną z najbardziej charakterystycznych zimowych tradycji regionu. Kolejna, 45. edycja zaplanowana jest w terminie od 9 do 16 stycznia 2027 roku i – jak zapowiadają organizatorzy – ponownie zamieni Belalp w krainę czarownic. Źródła: Blatten-Belalp, National Geographic Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Mnisi wybrali to miejsce ze względu na odosobnienie. Współcześni narciarze odkryli je na nowo
Trasa Walenpfad prowadzi przez malownicze Alpy. Nie brak tu punktów widokowych i ułatwiających życie kolejek. A przyroda naprawdę jest doskonała!
Spis treści: Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Jak zaplanować podróż do Engelbergu „Nie piłam lepszego americano” – telefon wibruje powiadomieniem. Co za frazes, wzdycham w duchu, ale czytam dalej: „Zakochałam się w grafikach, które zdobią tu opakowania kawy. Chyba kupię wszystkie… Siedzę w cudownej księgarnio­kawiarni. Przychodź natychmiast”. Kwadrans później przy Dorfstrasse 9 przekraczam próg Roastery Engelberg i mimo sceptycyzmu z miejsca daję się oczarować historii, którą dzieli się ze mną przyjaciółka. Atmosfera tego miejsca jest nie do podrobienia. Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Zaczęło się od sklepu papierniczego i księgarni. Zostały założone przez Roberta Hessa w 1888 r.! Poza artykułami piśmienniczymi i książkami sprzedawano tu również zdjęcia sportowe i drobne pamiątki. Biznes się przyjął, nie załamały go dwie kolejne wojny światowe, a w 2019 r. powiększył o palarnię kawy – i tak narodziło się Roastery Engelberg. Zamawiam americano z aeropressu z lodem. Dostaję mocną, czarną mrożoną kawę i zaproszenie na koncert, bo Gustaw, tutejszy barista, brodacz z lokami sięgającymi ramion, jest również znanym w Engelbergu muzykiem. Od niego właśnie obie dowiadujemy się, że Roastery to projekt, który powstał dzięki rodzeństwu Sophii i Oscarowi. Uważali, że każda wioska powinna mieć lokalną piekarnię, rzeźnika, sklep z serami i oczywiście lokalną palarnię kawy. Przed nimi w Engelbergu nie było nikogo innego, kto tym właśnie by się zajmował, a oni (dzieląc pasję ojca) robią to doskonale. Pociągam ostatni łyk, kawa jest idealna, ale ciągnie mnie w góry. W planach mam trasę Walenpfad: z Engelberg Ristis do Kreuzhütte. Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Rześkie powietrze kręci w nosie, lustruję panoramę okolicy od szczytu Hahnen, który mam po lewej stronie, aż do Graustock po prawej. Dzień wcześniej lało, ale nie narzekam, miałam czas przygotować się na dzisiejszy trekking. O Walenpfad mówią, że to najpiękniejszy szlak w okolicy, jeśli nie w całym kantonie Obwalden. Dzisiejsza trasa mierzy niecałe 12 km. Szacuję, że pokonam ją w jakieś 4 godz. Zaczyna się tuż przy stacji górskiej Engelberg-Ristis na wysokości 1600 m n.p.m. i wiedzie do schroniska Kreuzhütte na 1718 m n.p.m. w regionie Bannalp. Na Ristis z Engelbergu docieram kolejką gondolową, a potem zastanawiam się tylko chwilę i wskakuję na krzesełko wyciągu kursującego z Ristis do Brunnihütte. Decyzja o podwózce była spontaniczna – część poranka spędziłam, leniwie pijąc kawę i słuchając lokalnych opowieści, przyda się trochę podgonić. Pierwsze 250 m wysokości zdobywam zatem, machając radośnie nogami w powietrzu, a Walenpfad rozpoczynam dopiero w Brunnihütte. Ścieżka prowadzi brzegiem niewielkiego jeziora Härzli. Mijam grupki osób brodzących w wodzie, przyglądam się im z rosnącym zaciekawieniem. Okazuje się, że przy Härzlisee wytyczona została ścieżka sensoryczna Kneippa. Sebastian Kneipp był niemieckim duchownym, który opracował system terapii wykorzystujący naturalne środowisko do poprawy zdrowia. Mówi się o nim, że był pierwszym propagatorem odnowy biologicznej w XIX-wiecznej Europie. Wierzył w hydroterapię. W 1886 r. opublikował książkę „Moje leczenie wodą”. Nie trudno mi uwierzyć, że spacerując z nogami zanurzonymi w chłodnej toni wysokogórskiego jeziorka, stąpając na przemian po drewnianych deskach, kamieniach czy żwirze, można błyskawicznie poprawić krążenie, a stymulowanie receptorów znajdujących się na stopach wpłynie pozytywnie na całe ciało. Oddalam się od uzdrawiającej wody, docieram za to do punktu widokowego Rosenbold. Dostrzegam stąd charakterystyczne lodowce okalające Titlis – wizytówkę Engelbergu, szczyt mierzący 3238 m n.p.m. Patrząc na zachód, rozpoznaję smukłą sylwetkę Hahnen (2606 m n.p.m.). Dalej szpiczasty wierzchołek Gross Spannort (3198 m n.p.m.). Nad krajobrazem dominuje jednak majestatyczny Brunnistock wznoszący się na wysokość 2952 m n.p.m. Wyższe partie góry, pokryte wiecznym lodem, skrzą się teraz w słońcu. U podnóża rozciągają się soczyście zielone doliny i lasy, które wznoszą się ku skalistym zboczom. Przyroda naprawdę jest doskonała! Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Wspinaczka na Brunnistock to wyzwanie chętnie podejmowane przez alpinistów. Może kiedyś… Tymczasem opuszczam Rosenbold, ścieżka zakręca i prowadzi mnie teraz wzdłuż skalistych zboczy Walenstock w dół, do doliny Walenalp. Zanurzam się w las, chowając przed słońcem. Łapię oddech, bo po wyjściu z cienia zaczyna się podejście na Walegg – na 1952 m n.p.m. Przecinam alpejskie pastwiska, dźwięki krowich dzwonków towarzyszą mi teraz w trasie, nie zbliżam się zbytnio do pasących się zwierząt, nie potrzebuję kłopotów. Łapię czas, po 40 minutach jestem na szczycie. Zatrzymuję się, by nasycić oczy pięknem panoramy rozciągającej się od Nidwaldnertal do Mittelland. Rozpoznaję charakterystyczny szczyt Säntis z anteną telekomunikacyjną na wierzchołku. Znany z tego, że co roku w dniu obchodów powstania Konfederacji Szwajcarskiej, czyli 1 sierpnia, na jednej z jego stromych ścian rozwieszana jest ogromna flaga. W tym roku się spóźniłam, ale obiecałam sobie, że kiedyś to widowisko zobaczę. Kierując wzrok ku Bannalp, mam przed oczami skalne ściany z piargami. Bardziej tu dziko niż na sielskim pierwszym odcinku Walenpfad. Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Wędruję wąską, stromą ścieżką w kierunku Alphütte Oberfeld. Warto tam zajrzeć do stojącego w pobliżu malutkiego rustykalnego sklepiku rolniczego Hoflädeli i zaopatrzyć się w rarytas produkowany w Alpach – kozi ser. Mijam schronisko i w końcu łapię pierwszy błysk słońca na zielonkawej toni jeziora Bannalpsee. Przyznaję, że ten punkt widokowy wart jest całego trudu mojej wędrówki i nic to, że jezioro jest sztuczne – powstało po wybudowaniu w latach 1935–1937 zapory i elektrowni w Oberrickenbach – bo mój zachwyt jak najbardziej prawdziwy. Patrzę na zegarek, wysłużony suunto pokazuje, że pokonałam 456 w górę i 740 w dół. Ten krótki, a przy tym zjawiskowy trekking zajął mi łącznie trochę ponad 3 godz. Dzień się jeszcze nie skończył, a ja już wiem, jak chcę zacząć kolejny. W górach, ale żeby był idealny, muszę jeszcze skoczyć do Roastery Engelberg po torebkę Early Bird, jasno palonej kawy ze słodką nutą suszonych owoców. Myślę, że będzie perfekcyjnie smakować pita z mojego górskiego termosu w połączeniu z mieszanką orzechów, którą zawsze zabieram ze sobą na szlak. Zdecydowałam, że jutro wrócę nad Härzlisee. Kiedy dziś tamtędy przechodziłam, zainteresowały mnie tablice z opisami okolicznej przyrody. Sprawdziłam, że należą do szlaku Brunni, który kończy się właśnie przy jeziorze. Na trasie oznaczono i opisano ponad sto gatunków roślin. To raj dla zainteresowanych botaniką, a ja niedawno wróciłam z warsztatów z profesorem Łukaszem Łuczajem, znanym botanikiem i popularyzatorem wiedzy o roślinach jadalnych. Z profesorem sprawdzałam, co można zjeść na mazurskiej łące. Najwyższy czas odkryć, jak wypadnie jej porównanie z alpejską. Który dziki stół okaże się bogatszy? Jak zaplanować podróż do Engelbergu Trasa Engelberg Ristis – Brunnihütte – jezioro Härzli – punkt widokowy Rosenbold – jezioro Bannalp – Kreuzhütte 11,2 km, 4 godz. Dojazd Samolotem z Warszawy do Zurychu. Bezpośrednie loty oferują LOT i Swiss. Pociągiem z Zurychu do Lucerny. Podróż trwa ok. 45 min. W Lucernie przesiądź się na pociąg regionalny do Engelbergu. Podróż trwa ok. 1 godz. Składy kursują regularnie, zazwyczaj co godzinę. Więcej na swisrails.com. W Zurychu warto zrobić przystanek z wielu powodów. Jednym z nich jest pójście na obiad do Hiltl, pierwszej na świecie restauracji wegetariańskiej, otwartej w 1898 r. Nocleg Bänklialp Hotel, Bänklialpweg 25. Piękny hol, skromne pokoje z widocznymi śladami upływającego czasu. Ski Lodge Engelberg, Erlenweg 36. Jedzenie Włoska restauracja Al Monastero, Dorfstrasse 2. Najlepsza pizza w mieście. Najlepiej zamówcie al monastero z krewetkami i wędzonym łososiem. Ski Lodge Engelberg, Brasserie Konrad, Erlenweg 36. Tu każdy chce się pokazać. Dość drogo, ale warto wpaść nawet tylko na ich ziemniaki purée z ziołami i cebulą. Niebo! Roastery Engelberg, Dorfstrasse 9. Kawiarnia, księgarnia i sklep papierniczy. Miejsce z historią, energią i duszą. Wybitna palona na miejscu kawa. Warto wiedzieć Chcesz oszczędzić w Engelbergu? Korzystaj z bezpłatnych autobusów. Kursują one do wszystkich dolnych stacji kolejek górskich i do stacji kolejowej. Od niedawna w centrum Engelbergu działa bezpłatny i bezprzewodowy internet. Źródło: National Geographic Traveler
„To zupełnie inna Grecja!”. Nie znajdziesz tu tłumów i kurortów –zamiast tego są wioski, cisza i surowy krajobraz
Nie ma tu białych domków, smażonych kalmarów ani turkusów z folderów biur podróży. Zamiast tego są kamienne wioski, dźwięk krowich dzwonków, zapach dymu z kominów i miód o właściwościach naturalnego antybiotyku. W północno-zachodnim Epirze, „za górami” Grecji, odkrywam krainę, która bardziej przypomina Alpy niż wakacyjną Helladę – dziką, cichą i zaskakująco autentyczną.
Spis treści: Miód z Zagori jak naturalny antybiotyk – pszczoły mają tu swój Eden Trafiłem na grecki kraniec świata Turkusowa rzeka, dzikie zwierzęta i górskie ścieżki tylko dla wytrwałych Tajemnicze źródła Papingo i skalna studnia ukryta wśród drzew Jak zaplanować podróż do Epiru Nie widziałem ani jednej łodzi rybackiej. Zamiast bielonych domów mijałem chałupki z kamienia przykryte łupkowym dachem. Nie zamówiłem nawet pół talerza kalmarów, ale próbowałem za to aromatycznej koźliny. Trafiłem do Grecji alternatywnej. W akompaniamencie dźwięków krowich dzwonków i aromacie dymu ulatującego przez kominy wiejskich domów zanurzam łyżkę w miseczce z miodem. Zagori to inna Grecja Jestem w Epirze, rejonie Zagori, na północno-zachodnim skrawku Grecji. Bliżej mu do Alp niż do rozbawionych wakacyjnymi imprezami wysp Hellady. To kraina gór, lasów, niedźwiedzi i poobijanych pikapów przewożących po krętych drogach ule pełne pszczół. Pszczelarstwo jest tu bowiem tradycją kultywowaną od setek, jak nie tysięcy lat. – Epir, a szczególnie geopark Vikos, słynie z bioróżnorodności – mówi Eleni Plachoura, która wraz z partnerem, Vassilisem, ma całkiem pokaźną liczbę uli. – Rosną tu setki roślin, ziół i kwiatów. Dla pszczół to Eden! Na potwierdzenie wyjątkowości miodu z Zagori Eleni ma papiery – sprzedawany przez nią produkt został zbadany na uniwersytecie w Tesalii i okazało się, że miód ma najwyższy z możliwych poziom przeciwutleniaczy oraz składników o działaniu zbliżonym do antybiotyków. Inaczej mówiąc, to bomba zdrowotna. – To nie dotyczy wyłącznie naszych miodów, ale większości z tych, które pozyskiwane są w tych górach – mówi Eleni. – Kluczowe bowiem są warunki, w których żyją pszczoły. A Zagori to wciąż jeden z najmniej zmienionych przez cywilizację rejonów Grecji, a może i Europy. Trafiłem na grecki kraniec świata Jeszcze w latach 50. ubiegłego wieku nie było tu żadnych utwardzonych dróg, korzystano jedynie ze ścieżek puszczonych nad potokami łukowatymi mostami z kamienia. Nazwa regionu ma zresztą słowiańskie pochodzenie i wywodzi się od „za gori”, czyli „za górami”, sugerując, że przez setki lat te ziemie znajdowały się z dala od szlaków oraz zainteresowania świata. Nawet za czasów otomańskich Epir zachował sporą niezależność. Tureccy najeźdźcy szybko zdali sobie sprawę, że tych gór nie da się w pełni kontrolować. Nie bardzo więc wtrącali się w życie miejscowych, wiedząc, że jeżeli ci zechcą sięgnąć po broń i zaszyją się w tutejszych dolinach i gęstych lasach, będą mogli odpierać ataki w nieskończoność. Góry, ciągnące się aż od Albanii, są częścią masywu Pindos, drugiego pod względem wysokości po Olimpie łańcucha górskiego w Grecji. W obrębie wytyczonego parku narodowego, na powierzchni ponad 200 tys. ha, mieszka zaledwie ok. 4 tys. ludzi. Większość żyje w 46 tradycyjnych wioskach w regionie Zagori. Gdy siedzę przy śniadaniu na tarasie butikowego, działającego w zrównoważony sposób hotelu, patrząc na wysokie szczy Astraki w oddali oraz skąpaną w ciemnej zieleni drzew szczelinę wąwozu Vikos, tę pustkę czuję niemal namacalnie. Zagori jest oazą pozwalającą odpocząć od miejskiego zgiełku, pośpiechu, tłumów i hałasu. Sunę wzrokiem po wygiętej w łuk linii kanionu, wyłapując w oddali kamienne zabudowania. Gdzieś tam kryją się też Drakolimni – Smocze Jeziora, oraz rzeka Voidomatis. Małe akweny są reliktami polodowcowymi, stawami o głębokości ok. 5 m leżącymi na dnie dolin. Rzeka przecinająca wąwóz uważana jest natomiast za jedną z najczystszych rzek w Europie. Vikos ma długość 20 km, szerokość 400 m i głębokość dochodzącą do 1600 m. Przewodnicy podają często informację, że to najgłębszy kanion na świecie, w rzeczywistości jednak Vikos dzierży miano lidera tylko wtedy, gdy weźmie się stosunek szerokości do głębokości. Niezależnie od rekordów jest jednak miejscem imponującym. Patrzę na niego z oddali, myśląc o siłach natury, które przez mniej więcej 150 mln lat kształtowały to miejsce. O uporczywym działaniu czasu, wiatru i wody – rzeźbiarzy tej głębokiej szczeliny, którą można przemierzyć podczas kilkugodzinnego trekkingu. Turkusowa rzeka, dzikie zwierzęta i górskie ścieżki tylko dla wytrwałych Park Narodowy Vikos-Aoös w całości skrojony jest na potrzeby pieszych. Przez ostatnie dziesięciolecia przybyło tu co prawda dróg i ulic, wciąż jednak do wielu miejsc i wiosek można się dostać wyłącznie na własnych nogach. Drogowskazy często podają zresztą nie dystans, jaki dzieli cię od określonego punktu, lecz czas, jaki zajmie ci jego pokonanie pieszo. Zamiast kilometrów na tych tabliczkach widnieją godziny. Rano przy tablicy w Monodendri, będącej umownym początkiem szlaku, Znak wskazywał, że czeka mnie 5 godz. marszu. Z doświadczenia wiedziałem jednak, że te liczby nie uwzględniają zazwyczaj postojów na odpoczynek. Realnie więc na przebycie tych 12 km potrzeba 6–7 godz. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/grecja-ktorej-nie-znacie-przedstawiamy-mniej-znane-kierunki-ktore-idealnie-nadadza-sie-na-aktywny-urlop-7809fff.jpeg" width="7087" height="4724" alt="Grecja, której nie znacie. Przedstawiamy mniej znane kierunki, które idealnie nadadzą się na aktywny urlop" title="Grecja, której nie znacie. Przedstawiamy mniej znane kierunki, które idealnie nadadzą się na aktywny urlop" /> Kamienista ścieżka poprowadziła mnie prosto do kanionu. Poczułem się jakbym nurkował w utkaną z zieleni głębinę. Stoki wąwozu porasta las słynący z jednej z największej różnorodności gatunków drzew w Europie. Na obszarze, dającym się objąć kilkoma spojrzeniami, rosną klony, jesiony, dęby, leszczyny, lipy, sosny, jałowce i buki. W Vikos pojawiają się niedźwiedzie brunatne, ale też wilki i rysie. Dnem wąwozu, do którego docieram po chybotliwym, trudnym w pokonaniu rumoszu, biegnie jedna ścieżka. Prowadzi mnie wzdłuż koryta rzeki, której poziom latem jest bardzo niski. Moje plany zanurzenia się w chłodnych wodach Voidomatis spełzły więc właśnie na niczym. Nawet przy takiej suszy widać jednak, że rzeka mieni się turkusowym kolorem. W nurcie odbijają się niebo i zieleń drzew, ale intensywny kolor nadaje przede wszystkim wapienne podłoże. Tajemnicze źródła Papingo i skalna studnia ukryta wśród drzew Przez kolejne kilka godzin ścieżka kluczy, kreśląc łuki, kilka razy wspina się na wzniesienia, by po chwili z nich opaść. Nie jest trudna, ale wymaga uwagi, podłoże w większości jest kamieniste i niestabilne, kroki trzeba więc stawiać ostrożnie. Pod koniec wędrówki docieram do rozwidlenia. Po lewej, wysoko w górze, jest mój cel, wioska Vikos, do której prowadzi stroma dróżka. Po prawej druga, idąca do źródeł Papingo, o czym informuje drewniana tabliczka. Dzieli mnie od nich zaledwie 5 minut marszu, postanawiam więc nadłożyć drogi i odbijam na chwilę z głównego szlaku. Docieram do piętrowych skalnych półek, pośród których przeciska się potok Rugova. Chcąc iść dalej, muszę zdjąć buty. Wędruję po zalanym wodą kamieniu, mając po obu stronach schodkowe ściany porośnięte drzewami. Nie ma tu nikogo, a ja się czuję, jakbym wkraczał w jakąś baśniową przestrzeń. Kilka razy przeskakuję rzeczkę, a chłód jej wody wbija mi się drobnymi igłami w stopy. Przekraczam niskie kaskady, nasłuchuję dudniących gdzieś w pobliżu wodospadów. Woda rozlewa się na kilka naturalnych basenów obramowanych przez łupkowe skały. W końcu docieram do zwężenia – ściany napierają na siebie, a kaskady zielonego mchu pokrywają kamienny klif wraz z pędami bluszczu zwieszającymi się długimi ramionami. Widok nieba przesłaniają schylające się ku sobie drzewa. Jestem w naturalnej studni, w której słyszę jedynie bębnienie wody i buszujące gdzieś w zaroślach ptaki. Stoję przez chwilę bez ruchu i myślę o tym, że widzę świat, który niewiele zmienił się od setek tysięcy lat. W końcu odwracam się, by ruszyć ku Vikos, a wąska kamienna ścieżka poprowadzi mnie ku współczesności. Jak zaplanować podróż do Epiru? Szlak Trasa Monodendri – Vikos: 12 km Czas: 6 godzin Kiedy Wąwóz Vikos dostępny jest przez cały rok, jednak zimą wędrówka może być trudna ze względu na śnieg i lód. O tej porze roku trzeba się liczyć z wolniejszym tempem marszu, na przejście całego dystansu potrzeba więc o 2–3 godz. więcej. Najlepsza pora na trekking to koniec wiosny lub wczesna jesień, gdy jest ciepło, a turystów niewielu. Transport Trasa nie zatacza pętli, trochę problemów nastręcza więc transport z miejsca docelowego – w okolicach nie ma co liczyć na żaden transport publiczny. Przejście całego dystansu z powrotem może być zbyt męczące, pozostaje więc albo liczyć na złapanie stopa (w sezonie nie powinno być to trudne), albo zamówienie taksówki. Pomocą w zorganizowaniu transportu służą właściciele hoteli i pensjonatów. Koszt takiego to zazwyczaj ok. 50 euro. Nocleg Agriogido – Wille Rupicapra, to mały pensjonat w Megalo Papingo oferujący przestronne pokoje z pięknym widokiem. Niezwykle gościnny gospodarz prowadzi też na miejscu kawiarnię. Ceny od ok. 350 zł za dwójkę. Zelinia to tradycyjny pensjonat w Monodendri będący idealnym miejscem wypadowym do pieszych wędrówek po okolicach. Właściciel, Petros, dzieli się poradami dla wędrowców. Za noc zapłacisz od ok. 250 zł za pokój. Warto wiedzieć Choć wąwóz Vikos można pokonać samemu, rozważ też wycieczkę z przewodnikiem. Wykupienie takiej usługi rozwiązuje zazwyczaj problem transportu, a podczas wędrówki będziesz miał zapewniony tradycyjny grecki lunch oraz pomoc osoby znającej teren jak własną kieszeń. Cena to ok. 350 zł za osobę za całodzienną wycieczkę. Źródło: National Geograhic Traveler Nasz ekspert Michał Głombiowski Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia. [/highlight-box]
Nie ma tu tłumów ani rekordowych szczytów. Jest za to cisza, lasy i ślady dawnych granic z Polską
Diana Phipps Sternberg wróciła do rodzinnego pałacu w Častolovicach, a jej historia to tylko jedna z wielu niezwykłości, które skrywają Góry Orlickie. W trzy dni odkryjesz tu więcej niż w niejednym zamku – tajemnice rodów, skarby, duchy i słodkie trumienki.
Spis treści: Nowe Miasto nad Metują – czeska perła pogranicza z bajkowym zamkiem Opočno Opočno – pałac pełen trofeów i kulinarnych osobliwości Zamek Potštejn – romantyczne ruiny, duch żołnierza i widoki bezcenne jak złoto Pałac w Častolovicach – pałac „naj”, który zachwyca wnętrzami i ogrodem Doudleba nad Orlicí – na koniec coś naprawdę wyjątkowego Góry Orlickie – jak zaplanować podróż To miał być szybki wypad. Zaledwie trzy dni i w miarę blisko. Po krótkim namyśle postawiliśmy na okolice Gór Orlickich, przy polsko-czeskiej granicy. Niemal w każdym miasteczku stoi tu jakiś pałac lub zamek, a te lubię najbardziej. Na trasie liczącej zaledwie 50 km naliczyłam ich kilkanaście. Każdy z nich ma ukryty skarb albo opowieść, która mrozi krew w żyłach. Poza tym – to była dodatkowa zachęta – Czesi dobrze karmią. O tym, że karmią również dowcipnie, miałam się dopiero przekonać. Nowe Miasto nad Metują – czeska perła pogranicza z bajkowym zamkiem Góry Orlickie leżą dokładnie przy polsko-czeskiej granicy. Po naszej stronie to kraina dzikości – idealne miejsce na kontemplowanie natury i długie wyprawy. U Czechów wygląda to nieco inaczej. Co prawda również zielono i pięknie, jednak turystyka dawno już oplotła okolicę komercyjnymi mackami, tworząc kokon z gospód, restauracyjek i atrakcji, które mają podkreślić walory zabytków. Równocześnie jest tu po prostu „czesko” – leniwie i bezstresowo. Mijam Kudowę-Zdrój, potem Nachod. Jadę dalej, do Nowego Miasta nad Metują, którego centralnym punktem jest rozległy rynek zamknięty od zachodu bryłą zamku… a może pałacu? W Czechach łatwo się pogubić, polski „pałac” to po czesku „zamek”, zaś prawdziwy zamek to „hrad”. Właściciele rezydencji w Nowym Mieście nad Metują nazywają ją zamkiem, a Polacy, nie mogąc się jakoś przyzwyczaić do myśli, że pałac może być tak potężny, zostali przy tej czeskiej nazwie. Przyznam się po cichu, że zamek w Nowym Mieście nad Metują, choć opisywany w przewodnikach jako perła pogranicza, był moim drugim wyborem. Dlaczego? Bo przede wszystkim uwielbiam tutejszy rynek. Otoczony kolorowymi kamieniczkami z podcieniami kryjącymi ten rodzaj tajemnicy, który odpowiada mi najbardziej. Tu odnalazłam małą cukiernię, w której podają jeden z najlepszych we wszechświecie punčový řez. To ciasto krojone w małe prostokąty, które składają się z kilku warstw nasączonych rumem, przełożonych dżemem porzeczkowym i zwieńczonych grubą warstwą lukru. Jedna z warstw řezu zawsze jest różowa, a to zawsze wprowadza w cukierkowy nastrój zwiedzania po czesku. Zresztą zamek w Nowym Mieście nad Metują wygląda trochę jak domek dla lalek. Piękna bryła, bogato urządzone wnętrza i przede wszystkim rozległe ogrody – wszystko jak w filmowej bajce o Arabeli, którą pamięta ten, kto w latach 80. był dzieciakiem. Już przy wejściu dowiaduję się, że wieża ma nazwę Maselnica. Maselnica?! – Nie przypomina pani ubijaka do masła? – pyta przewodnik. – Chyba nie… – naprawdę mam wątpliwości. Ale ta informacja utwierdza mnie w przekonaniu, że zabytki i jedzenie w jakiś magiczny sposób w Czechach muszą się łączyć. Zamek z windą Front pałacu wydaje mi dość surowy, ale już za bramą otacza mnie świat kolorów tak intensywnych, że aż niepasujących do arystokratycznych, wyważonych gustów. Sama budowla pochodzi z XVI w. , a na początku XX w. kupił ją dla swoich w synów czeski przemysłowiec Josef Bartoň. Tenże przedsiębiorca zawdzięczał majątek fabryce tekstyliów. Za zamek zapłacił w 1908 r. 2,3 mln koron czeskich – w tamtych czasach za taką sumę można było nabyć prawie 5 mln bochenków chleba. Ale zakup był dopiero początkiem inwestycji, Bartoň zatrudnił najlepszych fachowców i przebudował warownię na nowoczesny dom z windami, telefonem i centralnym ogrzewaniem. W ten sposób renesans i barok zmieszały się z secesją, art déco i kubizmem. Trzeba przyznać, że to mieszanka wybuchowa, a także pełna przepychu. Najbardziej jednak zazdroszczę tu im widoku z okien i… sufitów. Tutejsze sklepienia są wyjątkowo malownicze, pełne barw, w każdym pomieszczeniu wprowadzają w inny nastrój. Mimo licznych zakrętów dziejowych rezydencja wciąż należy do rodziny Bartoň; zresztą wiele czeskich zabytków jest w rękach prywatnych. Z zamku wychodzę jeszcze do ogrodów, które zostały zaaranżowane w północnej części kompleksu. Wędrując wśród zieleni, nie mogę się oprzeć nachalnym myślom o tym, ile musi kosztować utrzymanie takiego obiektu. Opočno – pałac pełen trofeuów i kulinarnych osobliwości Myślę, że podobne troski mieli właściciele zamku Potštejn, do którego jadę następnego dnia. To zaledwie 40 km od Nowego Miasta nad Metują. Po drodze zaglądam do Opočna, w którym stoi kolejny zjawiskowy pałac, tym razem bogaty w zbiory etnograficzne, włoską sztukę i ponad 2 tys. myśliwskich trofeów. Postanowiliśmy zostawić go na inny wypad, pod pałacem jemy tylko szybki obiad i na deser zamawiamy… pogrzeb na talerzyku. Rakvička se šlehačkou, czyli trumienka z ciasta, w której niczym nieboszczyk spoczywa bita śmietana, jest naprawdę intrygująca. Co prawda mój mąż zdążył już wcześniej połknąć dwa utopence, czyli dwóch topielców, ale nie liczyłam na to, że czeska pomysłowość kulinarna może sięgać aż po grób. – Na właścicielkę Opočna okoliczni chłopi mówili Zła albo Tłusta Manda, ale nasza trumienka nie ma z tym nic wspólnego – tłumaczy mi kelner nienaganną angielszczyzną. No tak, tutaj każda cegła ma jakąś historię. Po 30 minutach dostajemy szansę na zrzucenie „trumienkowych” kalorii. Wybieramy się na spacer. Niestety szybko się okazuje, że mają tu... aż dwie cukiernie. Ta Marečkova ma najdziwniejszy wystrój, jaki kiedykolwiek wdziałam. W toalecie wisi portret Lenina, a przy stolikach – piękny krucyfiks otoczony świętymi obrazkami. Zamek Potštejn – romantyczne ruiny, duch żołnierza i widoki bezcenne jak złoto Ekstrawagancja to zresztą drugie imię tej miejscowości – już w XVIII w. właściciel Potštejnu szukał skarbów i rzeczy tajemniczych. Koło punktu informacji turystycznej wchodzimy w lipową aleję, żeby skręcić przez mostek na wąską ścieżkę. Dookoła zielono, ruiny zamku górują nad okolicą. Dawniej niedostępne i wrogie, dzisiaj stały się romantycznym labiryntem murów, zaułków i korytarzy uwielbianym przez turystów. W roku 1747 rodzina Chamare, przedsiębiorców, którym miasteczko pod zamkiem zawdzięcza swój rozwój, zaczęła w tym miejscu szukać skarbu. W ruinach natrafili na blok kamienny z napisem SIGNATA INSTES CARITAS EXIRAT HOSTES. Te kilka słów sprawiło, że Potštejn zamienił się w jedno wielkie stanowisko archeologiczne. SIGNATA INSTES – czyli: „dbaj o znak”. Chamarowie byli przekonani, że to wskazówka do odkrycia złota. Badania ciągnęły się przez następne 35 lat, kontynuował je syn małżeństwa Chamarów – Jan. Pewnego dnia stanął nad tym, co udało mu się odkryć. Popatrzył na kilka ostróg, stare klucze, buty do końskiej jazdy, jakąś pieczęć i zniechęcony zakończył pracę. Nie wiedział tego, co wiedzą dzisiaj historycy. Skarbu nie było. Napis nie był niczym innym jak sentencją, która miała chronić zamek w średniowieczu, i w pełnym brzmieniu miałaby właśnie takie przesłanie. Ze szczytu góry roztacza się niesamowity widok na okolicę. Pogoda jest piękna, widoczność – doskonała. Przewodnik z zamku twierdzi, że choć skarbu nie ma, to podobno jest tu jakiś podziemny tunel i z całą pewnością duch jakiegoś żołnierza, który pojawia się na murach. Postanawiamy obejść je dookoła, co zajmuje nam prawie godzinę. Potężne mury Potštejnu uchodzą za jedne z najpiękniejszych w Czechach. Na deser wędrujemy dawną drogą krzyżową, którą ufundowała pani Chamare, gdy pojęła, że zmarnowała pół życia na szukanie nieistniejącego skarbu. Pałac w Častolovicach – pałac „naj”, który zachwyca wnętrzami i ogrodem Tak naprawdę nikt nie wie, ile w Czechach jest zamków i pałaców. Podobno najbardziej prawdopodobna liczba to 750. Niezniszczone przez II wojnę światową, jednak często upaństwowione po 1945 r., po latach powracały czasem do potomków dawnych właścicieli. Tak też się stało w Častolovicach. W późnorenesansowym pałacu, który powstał w latach 1588–1644 w miejscu pierwotnego zamku. W 1992 r. dom swojej rodziny odzyskała Diana Phipps Sternberg – Sternbergowie odegrali znaczącą rolę w historii Królestwa Czech. Nazwa ich rodu składa się z dwóch członów: stern – „gwiazda” i berg – „góra”. To właśnie gwiazdę – będąca również częścią ich herbu – widać w wielu zakątkach pałacu. Pierwsze wrażenie po przyjeździe to po prostu: wow! Z góry to kwadrat otaczający wewnętrzny dziedziniec. Przy wejściu informacje po angielsku, co w Czechach wcale nie jest takie częste. Častolovice mają na swojej liście kilka „naj”. W 2002 r. prezydent Czech Vaclav Havel tutaj zorganizował spotkanie Grupy Wyszehradzkiej – jego zdjęcie wisi w pałacu przy wejściu. Tutejsza sala książęca jest największą w Czechach, ma 300 m² powierzchni. Sławą cieszy się też galeria czeskich królów, wśród obrazów znajduje się np. ten z wizerunkiem Władysława II Jagiellończyka. Jeśli jeszcze dodać do tego, że warto tu urządzić wesele, bo przynosi to szczęście, pałacu nie mogłam ominąć. Wnętrza są oszałamiające, galera sztuki niezwykła, ale dla mnie największym atutem jest park. W angielskim stylu, zaprojektowany z oddechem, stawami, łąkami i bardzo tajemniczymi zakątkami. Zanurzam się w parkowy labirynt, ze stawu wychodzi właśnie straszliwy wodnik, ma długie włosy i wyszczerzone zęby. Bardziej przypomina Latającego Holendra z „Piratów z Karaibów” niż, jak brzmi opis z przewodnika, „głowę wodnego krasnoludka”. Dalej nad łąką wisi ważka, zza konarów wygląda człowiek drzewo. To dzieła sztuki współczesnych artystów. Sama zaś właścicielka pałacu jest miłośniczką róż, stąd ponad 200 gatunków tych kwiatów w ogrodach. Na początku czerwca roztaczają odurzający zapach. Podobają mi się również dźwięki. Park to sanktuarium ptaków, słychać je tu wszędzie. Choć to Czechy, taki klimat odnaleźć można chyba tylko w powieściach Jane Austin. Resztę dnia spędzam, kontemplując ten krajobraz. Bonusem jest doskonała kawa w zamkowej kawiarni. Doudleba nad Orlicí – na koniec coś naprawdę wyjątkowego Wracając do Polski, zaglądam jeszcze do Doudleby nad Orlicí. Tu również stoi renesansowy pałac ze sgraffito (technika polegająca na nakładaniu na siebie kolejnych warstw kolorowego tynku), które nie ma sobie równych w tej części Europy. Żaden element dekoracji nie pojawia się dwa razy. Ale to już zostawiamy sobie na następny raz. Wnętrza i detale mieszają się, ogrom informacji nieco przytłacza. Zwiedzanie obiektów, z których większość wygląda tak, jakby zatrzymał się w nich czas, może przyprawić o zawrót głowy. A takie atrakcje warto dozować. Czas wracać z salonów na ziemię. A tam, w typowej czeskiej gospodzie, czekają knedliki i kofola. Jadąc przez piękne Góry Orlickie, w lokalnym sklepie kupujemy komplet słodkich trumienek. Może to nie najlepsza pamiątka, ale za to jaka słodka! Góry Orlickie – jak zaplanować podróż Góry Orlickie najlepiej zwiedzać autem – z Polski to najszybsza opcja dojazdu, a dodatkowo warto zabrać rower, bo odległości między zamkami sprzyjają poruszaniu się na dwóch kółkach. Pociągi i FlixBusy bywają zbyt czasochłonne. Jeśli chodzi o noclegi, najlepiej zatrzymać się w samych zamkach lub tuż obok nich. W Nowym Mieście nad Metują, tuż przy pałacu, działa Hotel u Broucka, gdzie za pokój dwuosobowy zapłacimy od 300 zł. Grupy mogą rozważyć pobyt w drewnianej Roubence u Potoka w Výprachticach – 140-metrowy domek z trzema sypialniami kosztuje ok. 1,4 tys. zł za noc. Przy pałacu w Opočnie znajduje się domek letniskowy z opcją wynajmu pokoju – w tej sprawie należy kontaktować się bezpośrednio z pałacem (tel. +420 494 668 216, mail: opocno@npu.cz). W każdej z miejscowości czeka na turystów mała hospoda z pysznym piwem i knedlikami z mięsem – choć wegetarianie muszą liczyć się z ograniczonym wyborem, najczęściej kończy się na smażonym serze i sałatce. Osobiście polecam Restaurace Hruška w Bartošovicach przy polskiej granicy – to moje ulubione miejsce w regionie. Na coś słodkiego warto wpaść do cukierni Cukrárna Ing – Zdeněk Doleček w Letohradzie, a na doskonałą kawę – koniecznie do pałacowej kawiarni w Častolovicach. Warto pamiętać, że czeskie zabytki często są zamknięte zimą, a po sezonie godziny zwiedzania bywają skrócone. Zanim więc ruszycie w drogę, koniecznie sprawdźcie aktualny harmonogram wizyt i miejcie na uwadze czeskie nazwy miesięcy – np. maj to květen. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Joanna Lamparska Poszukiwaczka skarbów, dziennikarka, pisarka i podróżniczka, autorka wielu książek z tajemnicą. Najchętniej pisze o zawiłościach historii, ale nie stroni od egzotycznej kuchni, szczególnie słodyczy. Publikowała m.in. w „National Geographic Polska”, „National Geographic Traveler”, „Focus” i „Focus Historia”.
Oszałamiająca wioska, do której nie prowadzi żadna droga. To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Alpach
Górskie miejscowości od lat przyciągają tych, którzy szukają ciszy, spektakularnych widoków i poczucia oderwania od codzienności. Nie każda jednak pozwala przeżyć to doświadczenie w pełnym wymiarze. W sercu szwajcarskich Alp znajduje się wioska, do której nie prowadzi żadna droga samochodowa – można dotrzeć tam wyłącznie pieszo lub kolejką linową. To właśnie ta niedostępność czyni ją jedną z najbardziej wyjątkowych w Europie.
Przez stulecia ta średniowieczna osada pozostawała na uboczu wielkich szlaków komunikacyjnych, niemal zawieszona między niebem a doliną. Dziś podróżnych dowozi do niej jedna z najbardziej stromych kolejek linowych świata, prowadząca do wioski liczącej zaledwie około 430 mieszkańców. Mürren, położona na tarasie skalnym nad doliną Lauterbrunnen, bywa nazywana najpiękniejszą szwajcarską wioską – i nie bez powodu. Brak samochodów, surowy alpejski krajobraz i widok na legendarne czterotysięczniki sprawia, że miejsce to wciąż zachowuje charakter, który w Alpach jest coraz rzadziej spotykany. Alpejska wioska daleko od drogi Przez większą część swojej historii Mürren funkcjonowała niemal w całkowitym odosobnieniu. Położona na skalnym tarasie wysoko nad doliną Lauterbrunnen, była miejscem, do którego nie prowadziły żadne drogi, a codzienne życie wymagało fizycznej wytrzymałości i dobrej organizacji. Mieszkańcy przez stulecia schodzili pieszo wiele godzin w dół do doliny, by uzupełnić zapasy, załatwić sprawy urzędowe czy skorzystać z usług niedostępnych na miejscu, po czym wracali stromymi ścieżkami do wioski. Przełom nastąpił dopiero pod koniec XIX wieku. W 1891 roku uruchomiono kolej wąskotorową łączącą Mürren z górską stacją Grütschalp, skąd dalej prowadziła kolej linowo-terenowa do Lauterbrunnen. Był to moment, który symbolicznie otworzył wioskę na świat, choć nie zakłócił jej spokojnego. Kolejne dekady przyniosły dalsze rozwiązania komunikacyjne, w tym kolejkę linową do sąsiedniego Gimmelwald, również wolnego od ruchu kołowego. Prawdziwą inżynieryjną rewolucją stała się jednak nowoczesna Schilthornbahn, uznawana za najbardziej stromą kolejkę linową świata, która pokonuje niemal pionową ścianę Mürrenfluh i łączy wioskę z doliną w spektakularny sposób. Obecnie, mimo technologicznego postępu, Mürren zachowała swoją XIII-wieczną strukturę, tradycyjną zabudowę z kamienia i drewna oraz silnie zintegrowaną społeczność. Jak podkreślają mieszkańcy, życie bez samochodów, z codziennymi dojazdami kolejką do szkoły czy lekarza, stało się tu normą i elementem lokalnej tożsamości, a wielu turystów wraca do wioski regularnie, z czasem stając się niemal częścią tej niewielkiej, alpejskiej wspólnoty. Atrakcje Mürren, czyli alpejska kuchnia, sport i górska tradycja Choć Mürren ma zaledwie kilkuset mieszkańców, jej codzienny rytm i oferta potrafią zaskoczyć różnorodnością. Wąskie uliczki wioski wypełniają kameralne zajazdy oraz rustykalne restauracje, w których królują alpejskie sery, suszone kiełbaski i klasyczne dania kuchni górskiej. Są też niewielkie bary, gdzie wieczorami życie towarzyskie koncentruje się wokół kieliszka wina lub aperitifu. Obok nich funkcjonują sklepiki z pamiątkami – od ręcznie wykonanych krowich dzwonków i zegarów z kukułką po tradycyjne szwajcarskie czekolady oraz pożółkłe pocztówki, przywołujące czasy pierwszych turystów docierających w te strony. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miejscowości pozostaje Mürren Palace, otwarty w 1874 roku i często określany mianem „pierwszego pałacu Szwajcarii”. Ten historyczny hotel gościł niegdyś arystokrację, pionierów narciarstwa oraz gwiazdy kina (w tym Ritę Hayworth), a jego elegancka sala balowa do dziś przywołuje atmosferę belle époque i początków alpejskiej turystyki. Warto bowiem dodać, że Mürren odegrało również istotną rolę w historii sportów zimowych. Na początku XX wieku brytyjscy alpiniści i narciarze dostrzegli potencjał tutejszych stoków, a w 1922 roku Arnold Lunn zorganizował tu pierwsze zawody slalomowe, uznawane za fundament nowoczesnego narciarstwa alpejskiego. Wkrótce potem powstał Klub Narciarski Kandahar, a w 1931 roku miejscowość była gospodarzem pierwszych mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim. Dziś region oferuje ponad 50 kilometrów tras zjazdowych, a przy sprzyjających warunkach możliwy jest imponujący, kilkunastokilometrowy zjazd ze szczytu Schilthorn aż do dna doliny Lauterbrunnen. Poza sezonem zimowym Mürren zmienia swoje oblicze. Latem przyciąga paralotniarzy, piechurów i miłośników przyrody, oferując spektakularne widoki na pionowe urwiska, kaskadowe wodospady i kwieciste alpejskie łąki. Dodatkowym elementem globalnej rozpoznawalności stał się film „W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości” z 1969 roku, którego kluczowe sceny kręcono na Schilthornie. Sukces produkcji do dziś przyciąga fanów kina i wzmacnia legendę tej niewielkiej, lecz wyjątkowo bogatej kulturowo wioski. Źródła: BBC, Mürren Schilthorn Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
TOP 3 najlepszych barów mlecznych w Zakopanem – przewodnik dla smakoszy
Bar mleczny w Zakopanem to dla wielu turystów alternatywa dla drogich restauracji nastawionych na sezonowy ruch. W niniejszym zestawieniu sprawdzamy, które bary mleczne w Zakopanem cieszą się największym zaufaniem gości i jak wypadają w ocenach zebranych na najczęściej używanych platformach opinii.
Spis treści: Ranking TOP 3 barów mlecznych w Zakopanem Dlaczego warto się stołować w barach mlecznych? Każdy ranking wymaga jasnych i możliwie obiektywnych kryteriów. Dlatego przy tworzeniu TOP 3 najlepszych barów mlecznych w Zakopanem nie opieraliśmy się na pojedynczych rekomendacjach ani na naszych subiektywnych wrażeniach, lecz na zbiorczych ocenach samych gości. Ranking TOP 3 barów mlecznych w Zakopanem Pod uwagę wzięliśmy dwie niezależne i powszechnie używane platformy opinii: Tripadvisor oraz wizytówki Google (Google Maps). Zestawienie danych z obu źródeł pozwala lepiej uchwycić rzeczywisty odbiór danego lokalu. W rankingu uwzględniliśmy dwa kluczowe parametry: średnią ocenę oraz liczbę opinii. Sama wysoka nota nie była dla nas wystarczająca, jeśli opierała się na niewielkiej próbie klientów. Takie podejście pozwala spojrzeć na bary mleczne nie tylko przez pryzmat kulinarnych wrażeń, lecz także stabilności jakości i skali zaufania gości. Lokale, które trafiły do naszego zestawienia, to miejsca regularnie odwiedzane, konsekwentnie oceniane i realnie obecne w codziennych wyborach osób jedzących w barach mlecznych w Zakopanem. Poniższa tabela pokazuje, jak poszczególne bary wypadają pod względem liczby opinii i średnich ocen na obu platformach. Stanowiło to dla nas dobry punkt wyjścia do dalszej analizy doświadczeń opisywanych w treści opinii. Regionalny Bar Mleczny Jest położony przy ul. Hr. Władysława Zamoyskiego 5, czyli około 12 minut pieszo od Krupówek. Regionalny Bar Mleczny to jeden z najbardziej rozpoznawalnych barów mlecznych w Zakopanem, często odwiedzany zarówno przez turystów, jak i mieszkańców. Jego mocną stroną jest bardzo duża liczba opinii Google, co świadczy o popularności, oraz stabilnie wysoka średnia ocen. Opinie z wizytówki potwierdzają, że klienci cenią sobie tutaj przede wszystkim tradycyjne potrawy kuchni polskiej w dużych porcjach i przystępnych cenach. Wiele komentarzy wskazuje, że jedzenie jest sycące i „jak u mamy”. Recenzenci chwalą też szybką obsługę i sprawną organizację (dania zamawia się przy ladzie i odbiera po wywołaniu numerka), co w godzinach największego ruchu jest ważne. Negatywne uwagi dotyczą głównie tłoku i braku menu w języku angielskim, co bywa barierą dla turystów spoza kraju. Mimo to lokal często jest wymieniany jako „miejsce, gdzie tanio zjesz solidny obiad” nawet w sezonie turystycznym. Bar Mleczny Nowotarska 4A Jak sama nazwa baru wskazuje, jest on usytuowany przy Nowotarskiej 4A. Lokalizacja niedaleko centrum (niespełna 10 minut spaceru z Krupówek) sprawia, że jest łatwo dostępny dla spacerujących deptakiem gości. Opinie użytkowników z wizytówki podkreślają, że jest to miejsce z przyjazną obsługą, która często stara się pomóc również osobom mówiącym po angielsku, co nie jest standardem w tego typu lokalach. W komentarzach bardzo często pojawiają się wzmianki o obfitych porcjach i smacznych daniach inspirowanych tradycyjną kuchnią polską. Goście wspominają zarówno klasyki, jak pierogi i schabowy, jak i inne pozycje, które można znaleźć w barowym menu. Recenzje podkreślają także dobrą relację jakości do ceny, szczególnie w kontekście Zakopanego, gdzie stawki w restauracjach bywają znacznie wyższe. Warto zauważyć, że lokal bywa zatłoczony w godzinach lunchu, co również pojawia się w uchwyconych opiniach. Tatrzański Bar Mleczny Tatrzański Bar Mleczny jest zlokalizowany przy Drodze Na Bystre 2, niedaleko Centrum Edukacji Przyrodniczej Tatrzańskiego Parku Narodowego. Opinie z wizytówki akcentują, że lokal słynie z dużych porcji i konkurencyjnych cen, nawet jak na standardy barów mlecznych. W komentarzach wiele osób docenia sprawne działanie obsługi nawet przy dużym ruchu, co jest ważne dla gości po intensywnym dniu spędzonym na górskich trasach. Goście często pozytywnie oceniają różnorodność pierogów i potraw mięsnych, które uważają za dobrze przygotowane i smaczne. Część opinii wskazuje na mniej spektakularny klimat wnętrza – postawiono tu raczej na prostotę i funkcjonalność niż designerskie przestrzenie. Jednak dla wielu użytkowników jest to właśnie część doświadczenia: domowa kuchnia w prostym otoczeniu. Jako minus lokalu wskazywane są momenty braku dostępności niektórych dań, ale ogólna narracja recenzji pozostaje pozytywna: to miejsce z dobrym jedzeniem i uczciwymi cenami. Dlaczego warto się stołować w barach mlecznych? Bary mleczne to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów polskiej kultury kulinarnej. Choć często kojarzone są z prostotą i codziennością, w rzeczywistości oferują coś, czego coraz trudno znaleźć w popularnych restauracjach: przewidywalną jakość, uczciwe porcje i kuchnię opartą na tradycyjnych recepturach. Dla świadomego odbiorcy to nie wada, lecz zaleta. Brak przerostu formy nad treścią Przede wszystkim bary mleczne serwują jedzenie, które jest funkcjonalne. Ma nasycić, rozgrzać i dać energię – szczególnie ważne w miejscowościach turystycznych, takich jak Zakopane, gdzie dzień często zaczyna się lub kończy wielogodzinnym wysiłkiem w górach. Zupy, pierogi, dania mączne czy klasyczne obiady nie próbują zaskakiwać formą, ale spełniają swoją funkcję w sposób konsekwentny i zrozumiały. Argument portfela Kolejną zaletą jest odpowiedni stosunek ceny do porcji. Nawet w popularnych kurortach bary mleczne pozostają jednymi z nielicznych miejsc, gdzie pełny obiad nie wiąże się z poczuciem przepłacenia. Dla wielu turystów to realna alternatywa wobec restauracji nastawionych głównie na krótkotrwały ruch sezonowy. Dla mieszkańców – stały punkt codziennego życia. Prosta oferta Warto też zwrócić uwagę na transparentność oferty. Menu w barach mlecznych jest zazwyczaj krótkie, czytelne i zmienne w rytmie dnia. Brak rozbudowanej karty sprawia, że decyzje podejmuje się szybko, a oczekiwania są jasno określone. To kuchnia najczęściej bez marketingowej narracji, oparta na doświadczeniu, a nie obietnicy. Każdy jest tu u siebie Nie bez znaczenia pozostaje również wymiar społeczno-kulturowy. Stołowanie się w barze mlecznym to kontakt z formą gastronomii, która przez dekady kształtowała codzienne nawyki żywieniowe w Polsce. To przestrzeń egalitarna – wspólna dla turystów, lokalnych mieszkańców, rodzin i osób pracujących w okolicy. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Nie masz jeszcze planów na sylwestrowy wieczór – oto najciekawsze imprezy w polskich miastach
Wraz z zbliżającym się końcem 2025 roku, nadchodzi najgłośniejsza noc w całym roku – noc sylwestrowa. Gdzie w Polsce można przywitać kolejny rok? Możliwości jest naprawdę dużo.
Spis treści: Warszawa – gdzie na sylwestra w stolicy? Kraków bez fajerwerków – sylwester w stolicy Małopolski Toruń – sylwester na starówce Zakopane – sylwestrowa zabawa pod Giewontem Nietypowe sylwestrowe zabawy w Polsce Sylwestrowa noc obfituje w różnego rodzaju aktywności. Ci bardziej rozrywkowi mogą pojechać na jeden z wielu noworocznych koncertów organizowanych w polskich miastach. Dla sylwestrowiczów szukających bardziej nietypowej scenerii dla zabawy otwarte są góry lub morze. Dróg spędzania czasu jest naprawdę dużo, a my przedstawiamy niektóre z tych, jakie są możliwe. Warszawa – gdzie na Sylwestra w stolicy? Sylwester co roku rozświetla polskie miasta. Choć największe z nich coraz częściej rezygnują z masowych imprez organizowanych na głównych placach, możliwości spędzenia tej nocy wciąż nie brakuje. Warszawski samorząd, który zwykle organizował sylwestrową noc pod Pałacem Kultury i Nauki albo na błoniach PGE Stadionu Narodowego, zdecydował się w tym roku na bardziej stonowaną formę zabawy. Chętni na spędzenie końca roku w bardziej kameralny sposób mogą udać się na nadwiślańską plażę Poniatówkę (zlokalizowaną pod Mostem Księcia Józefa Poniatowskiego), gdzie miasto organizuje m.in. sylwestrowe rejsy Wisłą, ogniska, paradę z pochodniami czy mobilną saunę. Wszystkie atrakcje zostały zaplanowane tak, aby zabawa trwała nad najdłuższą polską rzeką przez całą sylwestrową noc. Kraków bez fajerwerków – Sylwester w stolicy Małopolski Kraków – podobnie jak Warszawa – zrezygnował z jednej dużej zabawy na miejskim rynku. Aktywności sylwestrowe będą porozrzucane po całym mieście, tak by każdy znalazł formę zabawy, która mu odpowiada. Dodatkowo Kraków, podobnie jak inne duże polskie miasta, odchodzi od świętowania z wykorzystaniem fajerwerków. Mimo braku sztucznych ogni zabawa w małopolskim mieście zapowiada się – na swój sposób – hucznie. W sali koncertowej Royal Chopin Hall organizowany jest na przykład wyjątkowy sylwestrowy koncert, zabierający widzów w świat piosenek ABBY – jednego z najsłynniejszych zespołów muzycznych. Inne restauracje, bary, kluby muzyczne czy domy kultury również zapewniają mieszkańcom Krakowa liczne atrakcje, dzięki którym zabawa może trwać całą sylwestrową noc. Wśród takich wydarzeń są m.in.: Sylwester w Teatrze Współczesnym – specjalne spektakle z okazji nocy sylwestrowej „Polskie Wesele 8.0” w Bistro Piast – sylwestrowa zabawa inspirowana tradycją weselną, z tańcem, muzyką i elementami kultury ludowej; Gotycki Sylwester w Chicago Bar – alternatywna impreza o mroczniejszym brzmieniu. Toruń – Sylwester na starówce Największe tegoroczne imprezy odbędą się w Toruniu i Zakopanem. Oba wydarzenia organizowane są przez stacje telewizyjne: w województwie kujawsko-pomorskim przez Polsat, a w Małopolsce przez TVP. Zarówno na północy, jak i na południu Polski dla gości zaplanowano repertuar wypełniony największymi gwiazdami polskiej sceny muzycznej. Toruński Sylwester odbędzie się na Rynku Staromiejskim, będącym centralnym punktem starego miasta. Impreza organizowana przez Urząd Miasta Torunia we współpracy z Województwem Kujawsko-Pomorskim oraz Telewizją Polsat rozpocznie się o godzinie 20:00 i zakończy się po północy – już w 2026 roku. Zabytkowe kamienice miasta Mikołaja Kopernika rozbrzmią muzyką graną m.in. przez Beatę Kozidrak i zespół Bajm, Lady Pank czy Edytę Górniak. Wstęp na udział w zabawie jest bezpłatny. Organizatorzy – zgodnie z obecnymi normami – postawili na specjalny pokaz świetlny zamiast tradycyjnych fajerwerków. Zakopane – sylwestrowa zabawa pod Giewontem Już od kilku lat sylwestrowa zabawa organizowana przez Telewizję Polską odbywa się w zimowej stolicy Polski – Zakopanem. Nie inaczej będzie tym razem: organizatorzy ponownie zaproszą gości na Rówień Krupową, pod Giewontem. Główną gwiazdą imprezy, trwającej do godziny 1:30, jest światowej sławy wokalista Sting, znany z zespołu The Police. Wraz z brytyjskim artystą wystąpią m.in. włoscy klasycy popu – Francesco Napoli oraz Al Bano i Romina Power. Z racji bliskości Tatrzańskiego Parku Narodowego również w Zakopanem nie odbędzie się pokaz fajerwerków, które mogłyby znacząco wpłynąć na komfort życia górskich zwierząt. Mimo to w trakcie imprezy regularnie zdarzają się samowolne akty odpalania szkodliwej pirotechniki. W zeszłym roku TPN prowadził specjalną akcję edukacyjną pod hasłem „Nie strzelaj w Sylwestra!”, mającą na celu informowanie o negatywnych konsekwencjach używania fajerwerków. Dyrektor parku narodowego, Szymon Ziobrowski, apelował wówczas w następujący sposób: „Huk wywołuje u zwierząt olbrzymie przerażenie, a nawet ataki paniki, które mogą okazać się groźne dla ich zdrowia i życia. Zdarzało się, że spłoszone zwierzęta, np. kozice, w trakcie ucieczki ulegały śmiertelnym wypadkom”. Nietypowe sylwestrowe zabawy w Polsce W Polsce odbywa się wiele mniej typowych imprez sylwestrowych, w których spragnieni wyjątkowych wrażeń mogą brać udział. Wśród najbardziej niepowtarzalnych propozycji są m.in.: • Sylwester pod ziemią w Wieliczce – impreza organizowana w zabytkowych komorach solnych, 125 metrów pod ziemią; • Sylwestrowa zabawa w górskich termach – wieczór spędzony w termalnych basenach; • Sylwester na Morzu Bałtyckim – zabawa na pokładzie statku rejsowego na Zatoce Gdańskiej. Źródła: torun.pl, Gazeta Krakowska, ZZ m.st. Warszawy, TPN Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Kultowa restauracja w Bieszczadach wraca! Chata Wędrowca zyskała nowe życie
Chata Wędrowca w Wetlinie przez lata była miejscem, o którym słyszało się jeszcze przed pierwszą wizytą w Bieszczadach. Kultowa restauracja, znana z Naleśnika Giganta, stała się symbolem turystycznych wędrówek i górskich spotkań. Dziś przechodzi transformację – jej historia wchodzi w nowy etap.
Dla turystów Chata Wędrowca od dawna stanowiła stały punkt na mapie polskich gór – miejsce, do którego się wracało i które polecało się innym jako sprawdzony przystanek po górskiej wędrówce. Kultowa restauracja, znana między innymi z Naleśnika Giganta (wielkość liter nie jest przypadkowa), zapisała się w pamięci gości jako przestrzeń odpoczynku, rozmów i spotkań ludzi, których połączyło wędrowanie po bieszczadzkich szlakach. Dziś Chata Wędrowca funkcjonuje już w innym kształcie, a jej historia weszła w kolejny etap. Chata Wędrowca – kultowa restauracja na turystycznej mapie Bieszczad Chata Wędrowca w Bieszczadach była przez lata prowadzona przez małżonków, Ewę i Roberta Żechowskich. To oni nadali temu miejscu charakter i konsekwentnie budowali jego rozpoznawalność w Wetlinie. Restauracja powstała w 2003 roku, w czasie gdy turystyka w Bieszczadach wyglądała inaczej niż dziś – mniej masowo, wolniej, z większym naciskiem na prostotę oraz bezpośredni kontakt z przyrodą i ludźmi spotkanymi na szlaku. Przez blisko dwadzieścia lat Chata Wędrowca funkcjonowała w niemal niezmienionej formule, stając się trwałym elementem lokalnego krajobrazu. Z czasem Chata Wędrowca stała się miejscem kultowym. Nie dlatego, że próbowała być wyjątkowa za wszelką cenę, lecz dlatego, że była przewidywalna w najlepszym znaczeniu tego słowa. Turyści wiedzieli, czego się spodziewać: solidnej kuchni, swobodnej atmosfery i przestrzeni, w której można było na chwilę zwolnić. Symbolem tego doświadczenia stał się Naleśnik Gigant – danie, które z biegiem lat urosło do rangi znaku rozpoznawczego lokalu i zyskało tytuł Certyfikowanego Bieszczadzkiego Produktu Lokalnego. Decyzja o zmianie właściciela i zamknięcie dotychczasowego rozdziału W 2024 roku, po ponad dwudziestu latach prowadzenia lokalu Ewa i Robert Żechowscy sprzedali budynek, w którym mieściła się Chata Wędrowca. Oznaczało to zakończenie działalności restauracji w dotychczasowej formie i zamknięcie pewnego etapu – zarówno dla właścicieli, jak i dla stałych bywalców miejsca. Warto podkreślić, że zmiana dotyczyła samej nieruchomości, a nie całej idei Chaty Wędrowca. Sprzedaż budynku nie była równoznaczna z całkowitym wycofaniem się właścicieli z działalności w Wetlinie, lecz z decyzją o zmianie skali, tempa i filozofii pracy. Tym samym Chata Wędrowca przestała funkcjonować pod dotychczasowym adresem (Wetlina 113), ale nie zniknęła całkowicie z bieszczadzkiego krajobrazu. Chata Wędrowca No. 13 – nowy projekt, nowa lokalizacja, inne tempo Równolegle z zamknięciem restauracji pod adresem Wetlina 113, Ewa i Robert Żechowscy uruchomili nowy projekt – Chatę Wędrowca No. 13. To miejsce wyraźnie inne od dawnej Chaty Wędrowca, zarówno pod względem skali, jak i założeń. Nie ma tu poza sezonem Naleśnika Giganta ani masowej obsługi charakterystycznej dla dużego ruchu turystycznego. Nowy koncept, uruchomiony pod adresem Wetlina 13 (jedynie 400 metrów od poprzedniej lokalizacji), opiera się na mniejszej liczbie gości i większej ilości czasu, który można im poświęcić. Chata Wędrowca No. 13 stawia na spokojniejszy kontakt, rozmowę i bardziej kameralne doświadczenie. To świadoma zmiana kierunku – odejście od gastronomicznego symbolu znanego w całych Bieszczadach na rzecz miejsca, w którym ważniejsza staje się relacja z klientem niż tempo obsługi. W tym sensie Chata Wędrowca No. 13 nie jest kontynuacją dawnej restauracji, lecz jej reinterpretacją. Zachowuje nazwę i doświadczenie właścicieli, ale proponuje zupełnie inną formułę, odpowiadającą na inne potrzeby – zarówno samych prowadzących, jak i odwiedzających ich lokal gości. Nowy lokal pod dawnym adresem – Schronisko Aniołów Budynek przy Wetlinie 113, znany przez lata jako Chata Wędrowca, funkcjonuje dziś pod nazwą Schronisko Aniołów. Nowi właściciele kontynuują działalność gastronomiczną, wykorzystując potencjał miejsca, które od dawna było silnie zakorzenione w krajobrazie Wetliny. Dla części turystów zmiana szyldu nie miała większego znaczenia, z kolei dla innych stanowiła wyraźny sygnał, że miejsce weszło w nową fazę. Schronisko Aniołów obsługuje codziennie wielu gości. Na jego popularność ma też spory wpływ fakt, że w ofercie pojawiają się doskonale znane gościom dania, w tym także Naleśnik Gigant. Jednocześnie lokal buduje własną tożsamość, niezależną od historii Chaty Wędrowca, choć siłą rzeczy z nią porównywaną. Nowi właściciele podkreślają, że stawiają nie tylko na sprawdzone dania, ale dają też możliwość kreatywnego działania swojej załodze. Zmiana, która mówi coś więcej o Bieszczadach Bieszczady coraz częściej doświadczają rotacji miejsc, marek i ludzi. Historia Chaty Wędrowca w Wetlinie jest tego najlepszym przykładem. W przypadku tego miejsca zadziało się wiele w ramach tylko jednego procesu. Decyzja o sprzedaży budynku, powstanie niemalże w jego sąsiedztwie nowego projektu w postaci Chaty Wędrowca No. 13 oraz rozpoczęcie działalności Schroniska Aniołów. Osoby, które ceniły poprzedni stan rzeczy, ale nie śledziły na bieżąco informacji przekazywanych w mediach społecznościowych, mogły przeżyć niemały szok po przyjeździe do Wetliny. Chata Wędrowca nie zniknęła jednak z dnia na dzień. Powstały dwa nowe, oba bardzo ciekawe miejsca. Każde z nich funkcjonuje dziś na własnych zasadach, odpowiadając na inne potrzeby, często też przyciąga zupełnie innych turystów. Dla wielu bywalców to naturalny moment refleksji nad tym, jak zmienia się ich własne doświadczenie Bieszczad. Miejsca pozostają, ale wiele ich elementów ewoluuje – podobnie jak region, a nawet same góry (tu warto wspomnieć choćby niedawno zrealizowany projekt budowy schodów na wybranych fragmentach szlaku prowadzącego z Wołosatego na Tarnicę). Źródło: National Geographic Polska
Polski youtuber jako 27. Polak zdobył Koronę Ziemi. Rozmawiamy z Kubą „Patecem” Pateckim o tym, co trzeba mieć w sobie, by sięgać szczytów
„Uważaj, o czym marzysz” – ostrzega mnie Kuba Patecki na początku naszej rozmowy. Ostrzeżenia tego trudno jednak nie traktować jako zachęty: podróż 28-latka – i zdobycie rozszerzonej Korony Ziemi w 1,5 roku – jest dowodem na to, jak daleko może zaprowadzić nas determinacja i pielęgnowana w sobie ciekawość świata. Czego możemy się od niego nauczyć?
Spis treści: Kuba w krainie Youtube'a O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Wszystko za Koronę Ziemi Jak się nie bać podróżowania? Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik, turysta wysokogórski, „profesjonalny amator”. Tak sam siebie określa w naszej rozmowie Jakub Patecki, twórca treści internetowych (mówiąc bardzo szeroko), znany z hartu ducha i… robienia rzeczy pozornie niemożliwych. Ultramaratony, nurkowania w Oceanii, dokumenty o afrykańskich zwierzętach, zwiedzanie sowieckich baz kosmicznych czy w końcu… wspinaczka wysokogórska. Najświeższy zdobywca Korony Ziemi – najwyższych szczytów każdego z kontynentów – dokonał wyczynu, który w historii udał się tylko 26 Polakom. Patec dołączył do grona wielkich himalaistów i opowiada National Geographic Polska o tym, jak wyglądała jego podróżnicza droga, której część śledzić mogliśmy na Youtube. Kuba w krainie Youtube’a O „Patecu” w podróżniczym świecie zrobiło się naprawdę głośno w czerwcu 2024 roku, w którym na Youtube ukazała się jego seria na temat zdobywania Mount Everest. To wtedy w oczach wielu przeistoczył się z internetowego „śmieszka” w prawdziwego zdobywcę. Podróżowanie stało się częścią jego życia jednak dużo, dużo wcześniej. – Kochałem podróżować od dzieciaka. To wszystko zaczęło się chyba od mojej mamy i cioci, od których dostałem książki Alfreda Szklarskiego. No i zaczęliśmy czytać: od „Tomka w krainie kangurów”, po inne powieści […] rodzice wpoili we mnie ciekawość świata. W czasach liceum umawialiśmy się z chłopakami na wyzwania autostopowe, np. z Krakowa do Gdyni, a gdy tylko miałem możliwość jeździłem na wymiany uczniowskie: na Cypr gdy miałem 15 lat, potem do Japonii czy do Indii. Starsze rodzeństwo motywowało mnie, żebym – gdy tylko mogę – wybierał jak najbardziej egzotyczne kierunki – opowiada Kuba. Apetyt rośnie w miarę jedzenia. Podróże stawały się coraz bardziej ekstremalne, a w międzyczasie Kuba zaczął także tworzyć na Youtube. Kontent był z początku nieco mniej podróżniczy, ale wkrótce zew przygody wyszedł na pierwszy plan: ukazały się między innymi materiały z jego pełnego emocji i wyzwań, kilkudniowego zwiedzania opuszczonego sowieckiego kosmodromu w Kazachstanie. Jeśli ktoś jest ciekawy śladów myśli technicznej zza naszej wschodniej granicy, to zdecydowanie warto je nadrobić. – Trzeba uważać, o czym się marzy – śmieje się podróżnik. – Wkrótce zobaczyłem, jak wielkie mam ciągoty do „przeżywania”. Uświadomiłem sobie, że gdy tylko coś mi się spodoba, to nie ma siły, która mnie powstrzyma, by to mieć, zrobić, przeżyć. O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Alpinizm nigdy nie był jednak konikiem Pateca – twórca podróżował wcześniej po bardziej „płaskim” terenie, eksplorował naturę czy poznawał egzotyczne kultury. Przygotowywał się także do wielu wyzwań sportowych, np. do ultramaratonu. Skąd w takim razie pasja do gór? – Podczas jednego z wyjazdów, z moim przyjacielem Marcinem „Pawbeatsem” Pawłowskim zdobyliśmy górę Synaj (2285 m n.p.m.). Na szczycie pomyślałem, że… fajnie byłoby zdobyć Mount Everest. Do tej pory nie byłem jednak górołazem – chodziłem na wycieczki po Górach Sowich z PTTK czy w liceum, więc ta „zajawka” prawie nie istniała. Te góry pojawiły się trochę z tego, że uwielbiam sport i lubię podróżować, a ja postanowiłem to połączyć […] Szczyty znajdują się zwykle w tych miejscach, w których jest ciekawie, które są trochę odizolowane. Do takich zawsze mnie ciągnęło – wspomina Kuba. Jak przygotować się na najwyższą górę świata? – Nie od razu można wspiąć się na Mount Everest. Po Synaju wybraliśmy się na Island Peaka – sześciotysięcznik w Himalajach – oraz na Ama Dablam. Nie przygotowywałem się do tej wyprawy zbyt mocno: miałem dosyć solidną bazę kondycyjną z biegania, jednak nie wiedziałem wtedy jeszcze, że chodzenie po górach bardzo się od niego różni […] Mogę śmiało powiedzieć, że dostałem mocny „wycisk” podczas tej wyprawy. W tamtym momencie zrozumiałem, że koniec z „amatorskością” moich podróży. Ze szczytu Ama Dablam widziałem Mount Everest i wiedziałem, że samo szczęście nie pomoże mi się tam dostać. Należało rozpocząć treningi. Kuba współpracował ze specjalistami, którzy pomogli mu jak najlepiej przygotować się na wyzwanie, jakie stanowiły wysokie góry. Konieczne było też „pilnowanie michy”. Jednym z ciekawszych elementów przygotowań, o których od niego usłyszałem, było… trenowania jelita. Chodzi o to, by przyzwyczaić żołądek do pracy podczas wysiłku – na siłownianych „schodach” je się żelki, je się banany. Jak w górach. – Muszę powiedzieć o tym, że nie da rady wejść na Everest bez treningu. Nie nazwę siebie profesjonalnym sportowcem, ale trening i okres przygotowawczy trwał około 7–8 miesięcy. Trzeba było drastycznie zmienić tryb życia. Realnie, przez aktywność fizyczną, przygotowywałem się 6 lat – ostrzega Patecki. Czy w dzisiejszych czasach każdy może zdobyć Mount Everest? – Ja nie mam problemu z tym, że ludzie będą mówili, że mnie szerpowie „wnieśli”, że w dzisiejszych czasach „każdy to może”. Wiem realnie, że tak nie jest, że rzeczywiście jest bardzo ciężko. Widziałem na własne oczy ludzkie tragedie. Zależy mi na tym, żeby ludzie nie myśleli, że można „pójść” sobie bez przygotowania na górę: nawet taka Śnieżka może dać popalić. Ludzie mogą się śmiać, ale Szerpowie bardzo mi pomogli – bez ich wiedzy nie udałoby się zdobyć szczytu. Nawet jednak z nimi w górach trzeba bardzo uważać – podkreśla. – Ja zostawiam sportowy aspekt sportowcom. Jak najbardziej: wszedłem na Everest z tlenem, z pomocą szerpów, w zorganizowanej wyprawie. Widziałem w jej trakcie wiele osób, które musiało zawrócić: przez odmrożenia, nieprzygotowanie. Jedna osoba z mojej wyprawy niestety zginęła. Jak nie stracić motywacji wchodząc na szczyt? W górach ważne jest poczucie celu. Może to być próba przezwyciężenia własnych słabości, pragnienie udowodnienia czegoś światu, ale może też być – jak w przypadku Kuby – chęć przekucia zdobywania szczytu w coś dobrego. – Podczas zdobywania Everestu zorganizowaliśmy zbiórkę na Fundację Cancer Fighters. Wiedzieliśmy, że akcja zdobywania szczytu będzie dosyć głośna, więc chcieliśmy to wykorzystać, by pomóc dzieciom z nowotworem. Od jednej z podopiecznych fundacji – małej Mai – dostałem rysunek, który wziąłem na szczyt Everestu: przedstawiał naszą dwójkę na szczycie świata. Dodawał mi mnóstwo siły i otuchy, gdy myślałem, że już nie dam rady. Wiedziałem, że muszę to zrobić – jeśli nie dla siebie, to dla niej. Podczas wypraw zebraliśmy ponad milion złotych. Wszystko za Koronę Ziemi Mówi się, że ze szczytu Everestu widać cały glob. Kuba Patecki musiał zobaczyć z niej pozostałe góry innych kontynentów, bo to tam wpadł mu do głowy pomysł, by zdobyć Koronę Ziemi. – Po Evereście pomyślałem sobie, że chwila: kocham góry, kocham podróże, zróbmy ten projekt Korony Ziemi – uśmiecha się na wspomnienie młody podróżnik. Szczęśliwie wszystko się udało, i to w wyjątkowo szybkim tempie: wszystkie szczyty – poza Mount Everest – Patec zdobył w 2025 roku. Do zdobycia – w pełnym, tzw. „messnerowskim” wymiarze Korony Ziemi – został więc Mount Vinson na Antarktydzie (4892 m n.p.m.), Aconcagua w Ameryce Południowej (6961 m n.p.m.), Piramida Carstensza w Oceanii (4884 m n.p.m.), Kilimandżaro w Afryce (5895 m n.p.m.), Denali w Ameryce Północnej (6190 m n.p.m.), Mount Blanc w Europie (4805 m n.p.m.), Góra Kościuszki w Australii (2228 m n.p.m.) oraz Elbrus na granicy Azji z Europą (5642 m n.p.m.). Kuba na białym lądzie, czyli jak się zdobywa Antarktydę? – Mount Vinson wymaga ogromnych kosztów. Nie wynika to jednak z monopolu, ale problemów z logistyką. Antarktyda jest odrealniona, panuje tam iście laboratoryjny klimat. Codziennie był dzień: słońce nie zachodziło nawet na minutę. To utrudniało regenerację, odpoczynek. Trafiliśmy jednak wspaniałą pogodę: chociaż było bardzo zimno, to temperatury w bazie wynosiły −10 stopni. Idzie się przyzwyczaić – śmieje się Patec, dodając, że kalesony są jego ulubionym elementem garderoby. Sympatia do nich z pewnością pomaga. – Na Antarktydzie zachwyciły mnie także pingwiny. Na lądzie nie mają naturalnych wrogów, więc były ciekawskie, podchodziły do kamery. Od razu wskoczyły na podium moich ulubionych zwierząt. Cieszę się, że o nich rozmawiamy, bo przypomniałem sobie, jak bardzo je uwielbiam. Chciałbym, żeby każdy przeżył spotkanie z nimi – uśmiecha się podróżnik. Kuba w Ameryce Południowej, czyli latynoska lekcja pokory – Prosto z Vinsona poleciałem do Argentyny. Tam czekała na mnie Aconcagua. Co ciekawe, wydawało mi się, że po Evereście już każdy szczyt będzie prosty. Jak bardzo się myliłem! Dostałem kolejną lekcję, że to nie wysokość, a warunki grają główną rolę przy zdobywaniu szczytów. Gigantyczne wiatry sprawiły, że większość grup nie dotarła na górę. Tylko 3 grupom z około 15 udało się to zrobić, a nasza była jedną z tych, które zdobyły szczyt. Prowadzeni przez gauchos, argentyńskich kowbojów, weszliśmy na Aconcaguę. Po sukcesie świętowaliśmy w otoczeniu śpiewów, wina, tańca i steków. Kuba w indonezyjskiej dżungli, czyli wejście na Piramidę Carstensza – Piramida Carstensza to najbardziej niedostępna góra z całego zestawu Korony Ziemi. Znajduje się w indonezyjskiej części Papui i była zamknięta przez bardzo długi czas. Lokalne plemiona zdenerwowały się, że turyści nie korzystają z ich usług… i zaczęły porywać ludzi. Jedynym sposobem jest ich ominięcie i podlecenie do bazy, w której są żołnierze z bronią, helikopterem. To dosyć „nieładny” sposób zdobywania góry: lecisz z poziomu morza na niemal 4000 m n.p.m., a następnego dnia robisz 1000 metrów. To zaprasza do choroby wysokościowej. A to góra bardzo techniczna, wymaga „via ferratowego” podchodzenia. Mieliśmy dużo szczęścia, bo góra zaraz potem została zamknięta: zdobywający ją turyści zginęli. Kuba w Afryce, czyli turystyka wysokogórska w pełnej krasie – Kilimandżaro pokazało mi turystyczną część gór. Sam padłem tego trochę ofiarą: chciałem koniecznie zdobyć najwyższy szczyt na każdym kontynencie. Włączył się konsumpcjonizm, także przygodowy […] Zobaczyłem tam jednak, jak wygląda prawdziwa „turystyka wysokogórska. Widziałem jak przewodnicy „targają” nieprzytomnych ludzi na szczyt, robią im zdjęcie, a potem ich ściągają. Tam się sprzedaje zbyt krótkie, 6-dniowe wyprawy, które nie dają możliwości przyzwyczaić się do wysokości. Realnie warto podczas podejścia na Kilimandżaro zarezerwować sobie około dwóch tygodni. Ze względu na tempo wielu ludzi tam umiera. Bardzo ostrzegam przed tą górą. Kuba na tropie zimna, czyli Denali (lub Mount McKinley) – Denali jest uznawane za jedną z najtrudniejszych gór z Korony Ziemi właśnie przez swój ekspedycyjny charakter. Miałem okazję pojechać tam z Osawaldem Rodrigo Pereirą, czyli himalaistą przez duże „H”. Jedzie się tam na trzy tygodnie, przechodzimy przez lodowiec, taszczymy wszystkie ciężary na plecach czy na saniach. Nie dolatuje tam helikopter. Przez całą podróż musieliśmy nosić także swoje „kupki”. Na Denali jest przenikliwie zimno: wszystko przez wiatry i wilgotność. Na szczyt dociera tylko 25% osób. Kuba na szlaku Kordiana, czyli relaks w Alpach – Mount Blanc zdobyłem, by mieć czyste sumienie: chciałem zrobić tzw. Rozszerzoną Koronę Ziemi. Poszliśmy trasą 3M, która jest uznawana za ciekawszą, nie polega tylko na dreptaniu po śniegu. To bardzo przyjemna góra, a wejście na szczyt Europy miało wymiar symboliczny. Przepiękne miejsce. Kuba w krainie kangurów, czyli polski akcent Korony Ziemi – By zmierzać do celu pojechałem do Australii zdobyć Górę Kościuszki: szczególnie ciekawy był dla mnie Polski akcent, bo szczyt został nazwany w ten sposób przez naszego rodzimego podróżnika, Pawła Edmunda Strzeleckiego. Niewielką wysokość odkupiłem wspaniałymi widokami. Została jednak jeszcze jeden szczyt. Kuba na wojennej ścieżce, czyli szczyt w terytorium Rosji – Ostatnim ze szczytów Korony Ziemi został Elbrus. To najwyższy szczyt Europy, ale niefortunny ze względu na swoje położenie: znajduje się na terytorium Rosji. Polacy nie są przez nich szczególnie mile widziani: zwłaszcza w czasie panującej w Ukrainie wojny. Problemy pojawiły się już na granicy gruzińsko-rosyjskiej. Byliśmy tam przesłuchiwani, przetrzymywani przez wiele godzin – poważnieje Patecki. – Długo nas przepytywali, zabrali nam telefony: mieliśmy je do wymiany, bo na pewno zainstalowali nam jakieś rzeczy. Dość powiedzieć, że gdy nam je oddali, wszystkie aplikacje były w języku rosyjskim i ewidentnie je do czegoś podłączyli – uśmiecha się ponuro Patec. Wcześniej cała grupa skasowała w swoich telefonach wiele zdjęć, Kuba usunął także – na czas przejazdu przez granicę – z Youtube’a swój film o wizycie w Kazachstanie. Porozbierali i pochowali sprzęt do nagrywania, żeby wyprawa wyglądała jak najbardziej amatorsko. Jak się nie bać podróżowania? „Chciałbym, żeby ludzie sami zobaczyli świat” Patec to fenomen. Ma wyjątkowy dar do pokazywania świata takim, jaki jest – nie wymuskany i wyreżyserowany, tylko autentyczny, czasem szorstki, ale też życzliwy i przede wszystkim: niesamowicie ciekawy. Nie chodzi jednak tylko o to, by ludzie oglądali jego filmy. Chodzi o coś więcej. – Chciałbym, by ludzie, gdy poczują się w miarę gotowi – nie w pełni, bo gotowym się nigdy nie jest –sami spróbowali podróżować. Niektórym się wydaje, że musisz być nie-wiadomo-kim, żeby wyruszyć. Uważam, że żeby podróżować, nie trzeba mieć żadnych kompetencji. To jedna z prostszych rzeczy, które można robić. Oczywiście nie trzeba się rzucać na głęboką wodę, nie trzeba od razu wyjeżdżać na inny kontynent. Wystarczy nowe miasto w Polsce. Ciekawa wioska. Nawet jeśli cel jest nieznany, warto wyjść, spróbować. Powolutku. Ja pierwszą wyprawę zrobiłem z Krakowa nad morze, a skończyliśmy na Evereście – zachęca twórca. To tak jak pisał Tolkien: „niebezpiecznie jest wychodzić za własny próg. Trafisz na gościniec i jeśli nie powstrzymasz swoich nóg, ani się spostrzeżesz, kiedy Cię poniosą”. A droga wiedzie w przód i w przód… Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik nie zamierza jednak osiadać na Koronie Ziemi. Wręcz przeciwnie – obecnie trwają kolejne projekty, które owiane są nutką tajemnicy. Czego dotyczą? Patec, zapytany o loty w kosmos, tylko lekko się uśmiecha – żartuje, że obecnie najłatwiej polecieć na orbitę wtedy, gdy samemu zbuduje się własną rakietę. Czyżby to była podpowiedź? – Nie chcę rezygnować z gór, ale będzie ich na pewno dużo mniej. Teraz leciutko „dotykam” się z morzem: mam taki projekt, podczas którego chciałbym przepłynąć Atlantyk. Próbuję różnych rozmiarów i typów łodzi. Skończenie Korony Ziemi trochę mnie uwolniło: będziemy chcieli zaopiekowywać egzotyczne tematy i łączyć je ze sportem. Pozostaje nam czekać i pozostaje nam kibicować. Chętni poznania kulis zdobywania Korony Ziemi przez Kubę znajdą z niej pieczołowicie – i pięknie – przygotowane relacje na jego kanale na Youtube. Warto śledzić „Pateca”, bo to podróżnik, który z pewnością nas jeszcze nie raz zaskoczy i natchnie narodową dumą. Polska górą! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tatry, które słuchają. O partnerstwie TOPR i Plusa, dzięki któremu pomoc jest zawsze blisko
W Tatrach cisza bywa złudna – to nie tylko kojąca przestrzeń między krokami, lecz także subtelny sygnał, że krajobraz właśnie przygotowuje się do zmiany. Bywa zapowiedzią pękającej płyty śnieżnej, która za chwilę runie w dół, cieniem nadciągającego zmroku, albo nagłym oddechem wiatru zwiastującym pogodowy zwrot. W tym milczeniu droga może w jednej chwili stać się pułapką. A ci, którzy znajdą się w tarapatach, wiedzą wtedy jedno: ktoś po nich przyjdzie. Od ponad wieku tym „kimś” są ratownicy Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego – ludzie, dla których góry są żywą przestrzenią odpowiedzialności, a niesienie pomocy jest misją, której nie odmawiają.
Toprowcy dziś, tak jak dawniej, polegają na swoim doświadczeniu i odwadze, ale wspiera ich także nowoczesna technologia, która pozwala działać szybciej, precyzyjniej i skuteczniej. To właśnie dlatego od 2000 roku TOPR współpracuje z siecią Plus – by każda minuta spędzona w drodze do potrzebujących nie była czasem straconym, lecz minutą, która realnie może uratować życie. Tradycja zrodzona z potrzeby serca TOPR powstał w 1909 roku, gdy seria tragicznych wydarzeń uświadomiła mieszkańcom Podhala i miłośnikom gór, że Tatry potrzebują czegoś więcej niż dobrej woli – potrzebują zorganizowanej, wyspecjalizowanej służby, która stanie między człowiekiem a bezwzględną siłą natury. Mariusz Zaruski i legendarny przewodnik Klimek Bachleda, inicjatorzy tej formacji, marzyli o grupie ludzi, którzy wyruszą na pomoc niezależnie od tego, jak nieprzystępne stają się góry: gdy śnieg zamyka przełęcze, mgła połyka ścieżki, a wiatr odbiera orientację. Od pierwszych dni TOPR tworzyli ludzie, dla których Tatry były bliskie jak własne podwórko, a czasem nawet bliższe – pełne historii, obowiązków i odpowiedzialności. Dla nich niesienie pomocy nigdy nie było tylko zadaniem. Było instynktem, zobowiązaniem silniejszym niż strach. To oni, z ciężkimi noszami na ramionach, przecierając drogę w śnieżnych zadymkach, w mroku i w ciszy, gdzie słychać tylko własny oddech, tworzyli standard ratownictwa, który dziś inspiruje służby górskie w różnych zakątkach świata. I choć technologia zmienia się dynamicznie, przynosząc nowe narzędzia i nowe możliwości, fundament TOPR pozostał taki sam od ponad wieku: niezachwiana gotowość, odwaga, która nie ustępuje nawet burzy śnieżnej, oraz determinacja, która każe iść dalej, kiedy inni nie mają już sił. „Sokół” – skrzydła niosące nadzieję Gdy nad tatrzańskimi dolinami rozbrzmiewa charakterystyczny pomruk wirnika, wiadomo, że „Sokół” rusza na pomoc. Legendarny PZL W-3A „Sokół” od lat jest symbolem bezpieczeństwa w górach – dociera tam, gdzie nie prowadzi żadna ścieżka, gdzie liczą się sekundy, a kapryśna pogoda potrafi zmienić los całej akcji. Pierwszy „Sokół” trafił do TOPR w 1993 roku i od tego momentu uczestniczył w tysiącach wypraw: lawinowych, wysokościowych, poszukiwawczych. Umiejętności pilotów i współpraca z ratownikami sprawiły, że stał się kluczowym elementem tatrzańskiego systemu niesienia pomocy. W Tatrach każdy wylot śmigłowca to także spotkanie z delikatnym, wymagającym szacunku światem przyrody. Dlatego „Sokół” pojawia się w powietrzu tylko wtedy, gdy jest to naprawdę konieczne – by ratować życie, nie naruszając gór więcej, niż wymaga tego sytuacja. Technologia, która odmieniła ratownictwo Partnerstwo TOPR z Plusem rozpoczęło się w 2000 roku – z jasnym, niezmiennym celem: sprawić, by ratownicy mogli szybciej i skuteczniej docierać do tych, którzy najbardziej potrzebują pomocy. W górach, gdzie czas potrafi kurczyć się do pojedynczych minut, a warunki zmieniają się jak w kalejdoskopie, niezawodna komunikacja staje się narzędziem równie ważnym jak lina czy czekan. Przełomowy moment przyszedł w 2003 roku, kiedy uruchomiono specjalny górski numer ratunkowy 601 100 300 – linię działającą w całym paśmie polskich gór. Ten prosty ciąg cyfr stał się dla wielu turystów drogą do ocalenia, często decydując o tym, że pomoc ruszała natychmiast, zanim sytuacja zdążyła wymknąć się spod kontroli. Od jego powstania przyjęto już kilkanaście tysięcy zgłoszeń, a w pierwszych latach funkcjonowania systemu aż 70 procent akcji TOPR i GOPR zaczynało się właśnie od telefonu pod 601 100 300. To liczby, za którymi kryją się realne historie: odnalezieni w nocy turyści, uratowani narciarze po lawinach, ludzie, którzy dzięki jednemu połączeniu dostali drugą szansę. Góry uczą pokory. Technologia daje wsparcie W czasach rekordowej popularności Tatr ratownicy mają dziś więcej pracy niż kiedykolwiek. Coraz większy ruch na szlakach, różne poziomy przygotowania turystów, kapryśna aura – wszystko to sprawia, że pomoc bywa potrzebna częściej. TOPR działa nieprzerwanie od ponad 116 lat. Plus wspiera ich misję od ponad dwóch dekad. Razem tworzą system, który codziennie daje odwiedzającym góry coś bezcennego – świadomość, że nie są w nich sami. Bo tam, gdzie każda sekunda może decydować o życiu, najważniejsze jest jedno: by po drugiej stronie ktoś odpowiedział na wezwanie. A dzięki numerowi 601 100 300 ta pomoc jest zawsze w zasięgu ręki. W Tatrach każdy krok jest spotkaniem z naturą, która potrafi być łagodna jak letni świt i wymagająca jak zimowy grań. Ratownicy wiedzą o tym najlepiej – wyruszają tam, gdzie inni tracą orientację, niosąc pomoc z pokorą wobec gór i ogromnym szacunkiem dla ich delikatnego ekosystemu. Dlatego ich praca to nie tylko technika, profesjonalizm i odwaga. To także świadomość, że każde działanie – nawet to ratujące życie – musi pozostawić możliwie lekki ślad. TOPR przypomina, że góry nie są sceną spektakularnych akcji, lecz miejscem, które trzeba chronić. A każdy lot „Sokoła”, choć bywa koniecznością, jest ostatecznością – ingerencją w tatrzańską ciszę, która wymaga rozwagi i odpowiedzialności. Gdy więc stajemy na szlaku, warto pamiętać: bezpieczeństwo w górach to wspólna odpowiedzialność. Ratownicy zrobią wszystko, by dotrzeć tam, gdzie pomoc jest potrzebna. Technologia zadba o to, by dało się ich wezwać. A my – turyści – możemy zadbać o to, by jak najrzadziej musieli ryzykować własne życie. Bo Tatry, ze swoją potęgą i kruchością, uczą jednego: szacunek dla natury i ludzi, którzy jej strzegą, jest najwyższą formą wdzięczności. Materiał promocyjny marki Plus
Ile jest kozic w Tatrach? Wyniki są gorsze niż rok temu
Zakończyło się coroczne liczenie kozic w Tatrzańskim Parku Narodowym. Nowe dane nie ucieszą miłośników polskich gór. Co jest przyczyną zmniejszania się populacji?
Za nami jesienny spis populacji kozic – jednego z najbardziej rozpoznawalnych gatunków zamieszkujących Tatrzański Park Narodowy (TPN). Na początku listopada polski TPN wraz ze słowackim Tatranským Národným Parkiem (TANAP) przeprowadziły liczenie tych ssaków po obu stronach najwyższego górskiego pasma Polski. W porównaniu z ubiegłorocznym jesiennym monitoringiem zauważalny jest wyraźny spadek liczebności kozic. Władze parku nie wskazują jednej konkretnej przyczyny depopulacji, podkreślają jednak wpływ zmieniających się czynników środowiskowych w tamtym rejonie. Ile jest kozic w Tatrach? Podczas jesiennego spisu polsko-słowacki zespół przyrodników odnotował w sumie 805 kozic, z czego 218 po stronie polskiej i 587 po stronie słowackiej. Wśród rozpoznanych płciowo osobników (stanowiących ok. 52% całej spisanej populacji) dominują samice – tzw. kozy. Stanowią one ok. 38% całej rozpoznanej płciowo populacji. Pozostałe 62% to osobniki męskie – tzw. capy – oraz młode koźlęta do trzeciego roku życia. Jeśli przyjrzymy się jedynie polskiej populacji tego gatunku, tu również to samice stanowią lwią część, choć w zdecydowanej większości zaobserwowanych kozic nie udało się rozpoznać płci. Z przymrużeniem oka należy jednak traktować rozróżnienie na „słowackie” i „polskie” kozice. W rzeczywistości zwierzęta te wędrują po Tatrach swobodnie, regularnie przekraczając granicę obu państw. Nadawanie kozicom konkretnego „obywatelstwa” byłoby więc bezcelowe, biorąc pod uwagę ich codzienne migracje. Dla spisu najważniejsze są dane zbiorowe dla całego pasma, których analiza pozwala przyrodnikom wyciągać odpowiednie wnioski. Spadek populacji – o ile zmniejszyła się liczba kozic względem zeszłego roku? Dane wydają się niepokojące, gdy porównamy je z zeszłorocznym jesiennym spisem. W listopadzie 2024 roku władze parków narodowych odnotowały łącznie 949 osobników tego tatrzańskiego gatunku. Mówimy więc o spadku populacji aż o 144 zwierzęta, co przekłada się na 15,2% w stosunku do zeszłego roku. Autorzy spisu ostrzegają jednak, że wyników badań nie można brać w pełni dosłownie. Mimo że wartości podawane są z dokładnością do jednej sztuki, władze parków zastrzegają możliwość występowania błędu statystycznego sięgającego nawet 10%. Mimo to spis ukazuje wyraźne zmiany w liczebności tatrzańskich kozic, które należy skrupulatnie obserwować i odnotowywać. Co ciekawe, podczas tegorocznego wiosennego spisu udało się naliczyć 740 kozic, czyli jeszcze mniej niż podczas jesiennego rejestru. Różnica ta nie oznacza jednak gwałtownego spadku populacji. Wynika przede wszystkim z sezonowej zmienności widoczności zwierząt, na którą wpływać mogą cykl rozrodczy kozic, rozproszenie stad i warunki obserwacji. Jakie są przyczyny spadku populacji? Władze TPN stronią od wskazania jednej kluczowej przyczyny depopulacji kozic. Podkreślają, że zjawisko to może wynikać z szeregu zmian zachodzących w Tatrach. Wśród takich czynników znajdują się m.in.: presja drapieżników, takich jak rysie, wilki i niedźwiedzie – te ostatnie w ostatnich miesiącach szczególnie często obserwowane są po słowackiej stronie pasma; zmiany klimatyczne, w tym podnoszenie górnej granicy lasu i nietypowy przebieg zim; antropopresja, czyli działalność człowieka wpływająca na komfort i zachowania kozic; odradzająca się kosodrzewina, która zmniejsza areał otwartych terenów ważnych dla żerowania i odpoczynku tych zwierząt. Jak można zauważyć, powodów spadku populacji jest wiele i trudno wyznaczyć ten jeden, szczególnie istotny. Władze parków zapowiadają intensywny monitoring, który w przyszłości ma pomóc w określeniu kluczowych zjawisk wpływających na liczebność kozic. Współpraca obu krajów oraz zaangażowanie specjalistów pozwolą ustalić, które z procesów mają charakter naturalny, a które wynikają ze szkodliwej działalności człowieka. Źródło: Tatrzański Park Narodowy Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Polskie Kolorado” to prawdziwy skarb Pienin. Natura gra tutaj pierwsze skrzypce
Kolorado słynie z wyjątkowych formacji skalnych i dzikich dolin. Niewielu turystów zdaje sobie sprawę, że w Polsce istnieje miejsce o podobnym charakterze. To rezerwat Biała Woda w Pieninach.
Spis treści: Małe Kolorado to niespodzianka dla wielu turystów Nieoszlifowany diament Kraina potoków, wąwozów i baśniowych skał Nawet przed podróżnikami z wieloletnim doświadczeniem Polska potrafi skrywać niespodzianki. Jedną z nich jest stosunkowo mało znany rezerwat Biała Woda w Pieninach, który jest jednym z najpiękniejszych zakątków w tej części województwa małopolskiego. Na podróżnych czeka tam wiele atrakcji. Małe Kolorado to niespodzianka dla wielu turystów Rezerwat przyrody Biała Woda obecnie uznawany jest za jeden z piękniejszych zakątków w Pieninach. Powstał w 1963 roku, choć jego historia sięga jeszcze czasów średniowiecza. Pierwsi osadnicy przybyli w te rejony za panowania Bolesława Chrobrego, a kolejni pojawili się w XIV wieku, przynosząc ze sobą kulturę pasterską. W tym czasie w dolinie potoku powstała wieś Biała Woda. Mieszkańcy wiedli spokojne życie, zajmowali się głównie rolnictwem, hodowlą zwierząt i drobnym rzemiosłem. Wszystko zmieniło się po drugiej wojnie światowej. Ludność łemkowską wysiedlono, a jej zabudowania spalono. Po latach zachowało się wiele pozostałości po łemkowskiej wsi, zwłaszcza na szlaku, który wiedzie doliną, między zachwycającymi formacjami skalnymi. Nieoszlifowany diament Rezerwat, mimo niekwestionowanych uroków, jest nieco zapomniany przez turystów. Wielu z tych, którzy przyjeżdżają do Szczawnicy, wybiera najczęściej Drogę Pienińską oraz wspinaczkę na szczyt Trzy Korony i Sokolicę. Tymczasem niedaleko Jaworek, małej wsi ulokowanej niecałe 7 km od Szczawnicy, dzieją się cuda. Nietypowe formacje skalne i przecinające okolice potoki roztaczają nad tym miejscem niezwykłą aurę. Rezerwat położony jest w skalistym wąwozie na obszarze Małych Pienin, na wysokości 600–800 m n.p.m. Charakteryzuje się bogatą rzeźbą, florą i fauną. Trasa wiedzie dnem doliny, można ją zatem przemierzyć pieszo lub na rowerze. Po drodze nadarzy się wiele okazji, by podziwiać skały wapienne i turnie, wodospad, potok z kaskadami, bogatą roślinność a także pasące się na polanach stada owiec. Spacer można przedłużyć wędrówką przez Przełęcz Rozdziela i zakończyć w Bacówce na Obidzy, następnie udać się na Radziejową czy Eliaszówkę. Kraina potoków, wąwozów i baśniowych skał Jak podkreślono na stronie Urzędu Miasta i Gminy Szczawnica, w rezerwacie można spokojnie pospacerować, nawet z dziećmi w wózku czy też z psami. Jeśli chodzi o charakterystyczne obiekty, w sąsiedztwie znajduje się pomnik przyrody – Bazaltowa Skałka wulkanicznego pochodzenia. Z kolei na północnej stronie, na wzgórzu ulokowała się Czerwona Skała (nazywana jest również Skałą Sfinks). Ostatnia część rezerwatu znajduje się w środkowej części Brysztańskiego Potoku i obejmuje Brysztańskie Skały. „Polskie Kolorado” to prawdziwy skarb Pienin. Tutaj natura gra pierwsze skrzypce Źródła: Urząd Miasta i Gminy Szczawnica, orlica.com
Bogumił Hoff – pierwszy odkrywca Wisły. Kim był człowiek, który rozsławił beskidzki kurort?
Wisła stanowi obecnie jedną z najatrakcyjniejszych zimowych kierunków turystycznych. Kilometry narciarskich tras, skocznia im. Adama Małysza oraz liczne uzdrowiska to tylko przykładowe „magnesy”, które rok w rok ściągają tłumy odwiedzających. Kto jednak stoi za sukcesem popularności miasta? Przybliżamy osobę Bogumiła Hoffa – pasjonata Wisły i Śląska Cieszyńskiego.
Współcześnie największym popularyzatorem miasta Wisła stał się skoczek narciarski Adam Małysz. To on swoimi sukcesami zwrócił uwagę całej Polski na tę kilkutysięczną miejscowość, z której pochodzi olimpijczyk. W mieście znajdziemy zresztą skocznię narciarską nazwaną imieniem Adama Małysza oraz muzeum poświęcone sportowcowi. Jednak to nie Małysz jako pierwszy spopularyzował wśród Polaków Wisłę. Niemal 150 lat wcześniej zrobił to etnograf z Radomia, dzięki któremu na Śląsk Cieszyński zaczęła przyjeżdżać elita polskiej inteligencji. Kim był Bogumił Hoff? Bogumił Hoff, urodzony w 1829 roku w Radomiu, nie był od początku związany z etnografią. Mimo że ojciec, pastor ewangelicki z Meklemburgii, chciał wysłać młodego Bogumiła na studia teologiczne, ten wybrał zawód agronoma, administrującego majątki ziemskie. Pasja związana z badaniem lokalnych społeczności pojawiła się dopiero w latach 60. XIX wieku. W 1865 roku Hoff przeprowadził się do Koźmina w Wielkopolsce, gdzie zaczął dokumentować tamtejszą kulturę. Kilka lat po przeprowadzce etnograf-amator zaprosił do Poznania wielkiego polskiego badacza Oskara Kolberga. Ten przyjechał i wraz z Hoffem rozpoczął badania, których efektem był zbiór tomów pt. „Wielkie Księstwo Poznańskie”. Radomianin ozdobił tę pracę własnoręcznymi ilustracjami, które w tamtych czasach zastępowały współczesną fotografię badawczą. W 1870 roku Bogumił Hoff został wydalony z Poznania przez władze pruskie. Ówczesna lokalna administracja dopatrzyła się w działalności etnografa działań wzmacniających polską kulturę, niezgodnych z duchem obowiązującej germanizacji. Rzeczywiście, w tamtym okresie Hoff prowadził liczne inicjatywy artystyczne – organizował amatorski teatr oraz przywrócił tradycję wianków świętojańskich. Tułaczka Hoffa Po eksmisji z Poznania rozpoczyna się najbardziej naukowo płodny okres Bogumiła Hoffa. Zanim jednak etnograf trafił do ukochanej Wisły, musiał przenieść swój dorobek do kilku innych polskich miast. Hoff początkowo osiadł w Cieszynie, gdzie pełnił funkcję pomocnika fotografa, by później przenieść się na drugi koniec Polski, do galicyjskiego Przemyśla. W tym mieście rozpoczął pracę jako urzędnik kolejowy, z czym wiązały się późniejsze przeprowadzki do Warszawy i Krakowa w celach służbowych. Mimo odejścia od badań społecznych Hoff nie porzucił swojej miłości do etnografii. W trakcie regularnej korespondencji stary znajomy, Oskar Kolberg, nieustannie zachęcał go do „pójścia w teren”. Hoff wreszcie w Wiśle Do Wisły Hoff dotarł po raz pierwszy w 1882 roku, ze względów zdrowotnych. Swojskość ludu cieszyńskiego oraz nieprzekształcone krajobrazy naturalne zrobiły ogromne wrażenie na przyjezdnym. Dziesięć lat po pierwszej wizycie Hoff przeprowadził się do Wisły na stałe, choć intensywną pracę naukową rozpoczął już niedługo po swoim pierwszym pobycie. Z wybudowanego domu o nazwie „Warszawa” uczynił centrum swoich badań nad lokalną społecznością. Swoją działalność skupiał na dokumentowaniu codziennych zachowań i zwyczajów ludności z Beskidu Śląskiego. Najważniejszą pracą Bogumiła Hoffa pozostaje „Lud cieszyński” z 1888 roku, która wypełniła naukową lukę dotyczącą ludów tej części Polski. Bogumił Hoff zmarł w 1894 roku – zaledwie dwa lata po pełnej przeprowadzce do Wisły. Za sprawą nie tylko naukowej, ale i popularyzatorskiej działalności etnografa Wisła stała się popularna wśród polskich inteligentów. W kolejnych latach tereny te zaczęli odwiedzać m.in. Maria Konopnicka, Bolesław Prus czy Władysław Reymont. Rozwój Wisły – zapoczątkowany przez Hoffa – doprowadził do tego, że miasto w okresie międzywojennym stało się jednym z najważniejszych uzdrowisk w krajui dzierży ten tytuł do dziś. Ślady Bogumiła Hoffa w Wiśle Spacerując po współczesnej Wiśle, wciąż możemy dostrzec nieliczne ślady Bogumiła Hoffa. Centralny miejski plac, przy którym mieści się główny urząd, został nazwany imieniem wiślańskiego etnografa. W miejscowości znajduje się także rodzinny grób Hoffów, położony na cmentarzu ewangelickim „Na Groniczku”. Źródła: Etnoznawcy, Wisła.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zamek, motyle i wapienne skały – to niewielkie pasmo górskie to wizytówka Polski
Pieniny są dowodem na to, że wysokość nie zawsze decyduje o wielkości gór. To pasmo w łańcuchu Karpat, które na niewielkiej przestrzeni potrafi połączyć unikatową geologię, bogatą przyrodę i niezwykle barwną historię regionu karpackiego. Zaskakuje różnorodnością na każdym kroku, zachęcając do odkrywania kolejnych tras i punktów widokowych.
Spis treści: Podział pasma Pienin Najważniejsze szczyty Pienin Pieniny – fauna bogata w duże ssaki i motyle Mikroklimat sprzyjający roślinności Nie tylko Dunajec Zabytki w Pieninach Pieniny to stosunkowo niewielkie, lecz niezwykle malownicze pasmo górskie w Karpatach, leżące na pograniczu Polski i Słowacji. Od północy graniczą z Gorcami i Beskidem Sądeckim, a od południa z Magurą Spiską. Choć nie należą do najwyższych gór w Polsce, wyróżniają się unikatowym charakterem geologicznym i krajobrazowym. Ich sercem jest Pieniński Przełom Dunajca – jeden z najpiękniejszych kanionów rzecznych w Europie, zgłoszony na listę informacyjną UNESCO. Pieniny słyną z niezwykłej różnorodności – na stosunkowo niewielkiej powierzchni skupiają się wysokie, wapienne szczyty, strome ściany skalne, głębokie doliny i pełne życia polany. To właśnie połączenie sprawia, że Pieniny przyciągają nie tylko turystów, ale i badaczy przyrody. Podział pasma Pienin Geografowie dzielą Pieniny na trzy części: Pieniny Spiskie, Pieniny Środkowe oraz Małe Pieniny. Pieniny Spiskie rozciągają się od Czorsztyna aż po Dursztyn. To tu znajdziemy słynne ruiny zamku w Czorsztynie oraz monumentalną warownię w Niedzicy, które nie tylko przyciągają turystów, ale również stanowią świadectwo burzliwej historii tego regionu. Pieniny Środkowe (inaczej Pieniny Właściwe) obejmują najbardziej znaną część pasma – z charakterystycznym masywem Trzech Koron oraz Sokolicą. To właśnie tu natura stworzyła najbardziej widowiskowe krajobrazy, a turyści mogą podziwiać z platform widokowych panoramę Tatr, Beskidów i Spisza. Małe Pieniny ciągną się od Przełomu Dunajca aż po wieś Jarzębina (Słowacja). Choć mniej znane, są rajem dla miłośników pieszych wędrówek i rowerowych wycieczek. Właśnie tutaj znajduje się najwyższy szczyt Pienin, Wysokie Skałki, który mierzy 1050 m n.p.m. Najważniejsze szczyty Pienin Choć Pieniny nie dorównują wysokością Tatrom, to ich szczyty są bardzo charakterystyczne. Na uwagę zasługują przede wszystkim: Trzy Korony (982 m n.p.m.) – symbol całego pasma i jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Polsce. Ze szczytu roztacza się spektakularna panorama Tatr, Gorców i Beskidu Sądeckiego; Sokolica (747 m n.p.m.) – znana z charakterystycznej sosny rosnącej na krawędzi skalnej ściany. To miejsce niemal ikoniczne dla polskiej fotografii górskiej; Wysokie Skałki (1050 m n.p.m.) – często używana jest też nazwa Wysoka. Choć to mniej popularny szczyt od Trzech Koron, to przewyższa je o niemal 70 metrów. Przyciąga wędrowców ceniących spokój i rozległe widok; Czertezik i Czerteż – mniejsze, ale niezwykle malownicze szczyty w Pieninach Właściwych. Wybierając się w góry, warto pamiętać, że szczyty w Pieninach to nie tylko liczby i wysokości, ale przede wszystkim unikatowe formacje skalne, które nadają pasmu jego wyjątkowy charakter. Pieniny – fauna bogata w duże ssaki i motyle Pieniny mogą się poszczycić niezwykłym bogactwem przyrody. Na ich stosunkowo niewielkim obszarze żyje ponad 7 tys. gatunków zwierząt, w tym liczne gatunki chronione. Najbardziej charakterystyczne są motyle – Pieniny słyną z ich ogromnej różnorodności szacowanej na ponad 1550 gatunków. Spotkać można m.in. niepylaka apollo, uznawanego za jeden z najpiękniejszych gatunków motyli w Europie. W lasach żyją również duże ssaki: jelenie, sarny, dziki, a nawet wilki i rysie. Obecność tych drapieżników świadczy o tym, że pienińskie ekosystemy są wciąż stosunkowo dobrze zachowane. Na łąkach i w zaroślach gniazdują natomiast liczne ptaki, w tym myszołów zwyczajny i orzeł przedni. Tak bogata fauna to wynik różnorodności siedlisk – od stromych skał, przez lasy bukowe, po polany i łąki. Dzięki temu Pieniny przyciągają nie tylko turystów, ale również naukowców prowadzących badania nad bioróżnorodnością Karpat. Mikroklimat sprzyjający roślinności Równie imponująca jest flora Pienin. Pasmo charakteryzuje się wyjątkowym mikroklimatem, który sprzyja bujnemu rozwojowi roślinności. Na stokach i w dolinach rosną lasy bukowe i jodłowe. Znajdują się tu też mniej liczne świerki, jawory i wiązy górskie. Co ciekawe, w reglu dolnym rośliny runa zakwitają jeszcze przed wiosennym zazielenieniem się drzew, tworząc niezwykle malownicze połacie kwiatów. Pieniny są siedliskiem gatunków endemicznych – takich, które nie występują nigdzie indziej. Najbardziej znana roślina tego regionu to mniszek pieniński, uznawany za symbol lokalnej flory. Występuje wyłącznie na terenie Pienin, co czyni go wyjątkowym na skalę światową. Bogactwo roślinności sprawia, że Pieniny zachwycają o każdej porze roku. Wiosną urzekają barwnymi polanami, latem soczystą zielenią, a jesienią mienią się złotem i czerwienią bukowych liści. Nie tylko Dunajec Choć Dunajec jest bez wątpienia najbardziej znaną rzeką Pienin, nie jest jedynym ciekiem wodnym kształtującym krajobraz tego pasma. Zasilają go liczne dopływy, takie jak Grajcarek czy Krośnica, które tworzą malownicze doliny i wąwozy, idealne do pieszych wędrówek. W południowej części Pienin ważnym elementem hydrologicznym jest również Jezioro Czorsztyńskie – sztuczny zbiornik powstały po wybudowaniu zapory w Niedzicy. Pełni ono funkcję ochrony przeciwpowodziowej, ale jednocześnie stało się miejscem rekreacji, żeglarstwa i sportów wodnych. Na obszarze pasma występują także mniejsze potoki górskie, które zasilają lokalne ekosystemy i stanowią siedlisko wielu gatunków ryb. Rzeki i zbiorniki wodne Pienin są więc nie tylko atrakcją dla turystów, ale także kluczowym elementem przyrody regionu – kształtują mikroklimat, zapewniają siedliska i dopełniają wyjątkowy charakter krajobrazu. Zabytki w Pieninach Pieniny to nie tylko wyjątkowe krajobrazy i przyroda, ale także bogata historia, którą można odkrywać poprzez liczne zabytki. Do najważniejszych należy zamek w Niedzicy, wzniesiony w XIV wieku, górujący nad Jeziorem Czorsztyńskim i kryjący w sobie wiele legend oraz tajemnic. Po przeciwnej stronie zbiornika znajdują się ruiny zamku w Czorsztynie, którego początki sięgają XIII wieku. Oba obiekty przez wieki strzegły szlaków handlowych prowadzących przez Karpaty i dziś stanowią jedne z najbardziej rozpoznawalnych punktów regionu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„W tych górach czas płynie wolniej” – to jeden z największych przyrodniczych skarbów Polski
Sudety to jeden z najbardziej zróżnicowanych i fascynujących łańcuchów górskich w Polsce. Łączą w sobie majestat Karkonoszy, tajemnicze labirynty Gór Stołowych i łagodne krajobrazy Sudetów Wschodnich. To miejsce, gdzie spotykają się malownicze szczyty, widowiskowe wodospady, bogata przyroda i niezwykle ciekawa historia. Dzięki dogodnemu położeniu i gęstej sieci szlaków Sudety są idealnym kierunkiem zarówno dla zapalonych wędrowców, jak i rodzin z dziećmi.
Spis treści: Podział Sudetów Najważniejsze szczyty w Sudetach Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Flora i jej piętrowość Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Sudety to łańcuch górski leżący w południowo-zachodniej Polsce, który rozciąga się wzdłuż granicy z Czechami i częściowo sięga także do Niemiec. Stanowią fragment Masywu Czeskiego. Od północy ogranicza je szerokie Przedgórze Sudeckie, a na wschodzie ich naturalną granicę wyznacza Brama Morawska. Sudety liczą około 300 km długości, a ich najwyższy punkt to Śnieżka (1603 m n.p.m.) w Karkonoszach. Sudety odgrywają istotną rolę w krajobrazie Polski – nie tylko ze względu na wysokości, ale także bogatą historię geologiczną, liczne atrakcje turystyczne oraz zróżnicowaną przyrodę. Dzięki stosunkowo łatwej dostępności i gęstej sieci szlaków przyciągają zarówno doświadczonych turystów górskich, jak i osoby planujące krótsze, rodzinne wycieczki. Podział Sudetów Sudety dzieli się tradycyjnie na trzy główne części: Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe i Sudety Wschodnie. Każda z nich ma swoją specyfikę geologiczną, krajobrazową i turystyczną. Sudety Zachodnie obejmują przede wszystkim Karkonosze, Góry Izerskie oraz Rudawy Janowickie. To właśnie tutaj wznosi się najwyższy szczyt całego pasma – Śnieżka. Region ten wyróżnia się ostrymi grzbietami, kotłami polodowcowymi i licznymi wodospadami. Sudety Środkowe są niższe, ale nie mniej ciekawe. Należą do nich m.in. Góry Stołowe, znane z niezwykłych formacji skalnych przypominających labirynty i skalne miasta, a także Góry Sowie czy Bardzkie. To teren bogaty w zabytki i ślady dawnych kopalń. Sudety Wschodnie rozciągają się między Przełęczą Kłodzką a Bramą Morawską. To tu leżą Góry Opawskie, jedyny fragment Sudetów znajdujący się na Górnym Śląsku, z najwyższym szczytem Biskupią Kopą. Region wyróżnia się łagodniejszymi formami krajobrazu i większym wpływem działalności rolniczej człowieka. Taki podział pozwala lepiej zrozumieć bogactwo Sudetów i docenić różnorodność krajobrazów – od surowych karkonoskich granitów po tajemnicze labirynty Gór Stołowych. Najważniejsze szczyty w Sudetach Choć Sudety nie dorównują wysokością Tatrom, oferują imponującą listę szczytów, które stały się ikonami regionu. Najwyższym z nich jest wspomniana już Śnieżka (1603 m n.p.m.), górująca nad Karpaczem i czeskim Pecem pod Śnieżką. Jej charakterystyczny stożkowaty kształt sprawia, że rozpoznają ją nawet osoby mniej zaznajomione z górami. W Sudetach Zachodnich warto także wspomnieć o Szrenicy (1362 m n.p.m.) w Karkonoszach oraz Wysokim Kamieniu (1058 m n.p.m.) w Górach Izerskich, z którego roztacza się jedna z najpiękniejszych panoram regionu. Sudety Środkowe przyciągają przede wszystkim swoimi unikatowymi formacjami – szczytem Szczeliniec Wielki (919 m n.p.m.), najwyższym w Górach Stołowych, czy Wielką Sową (1015 m n.p.m.) w Górach Sowich, gdzie znajduje się zabytkowa wieża widokowa. W Sudetach Wschodnich najwyższe wzniesienia to Pradziad (1491 m n.p.m.), położony już po stronie czeskiej, oraz Biskupia Kopa (889 m n.p.m.) po stronie polskiej. Dzięki tej różnorodności szczytów Sudety oferują zarówno łatwe spacery po łagodnych zboczach, jak i bardziej wymagające podejścia, nagradzające turystów szerokimi widokami. Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Sudety słyną nie tylko z malowniczych szczytów i bogatej przyrody, ale także z widowiskowych wodospadów, które należą do najchętniej odwiedzanych atrakcji regionu. Najwyższym i najbardziej znanym jest Wodospad Kamieńczyka w Karkonoszach, osiągający 27 metrów wysokości. Ciekawostką jest, że właśnie on zdobył uznanie Andrew Adamsona, reżysera „Opowieści z Narnii: Książę Kaspian” i właśnie pod tym wodospadem nakręcono część scen. Jego potężna kaskada spada w wąski wąwóz, tworząc wyjątkowy krajobraz, który przyciąga turystów o każdej porze roku. Mniejszy, ale równie urokliwy, jest Wodospad Szklarki, gdzie woda spływa malowniczo po skalnych progach, tworząc efektowną kaskadę o wysokości nieco ponad 13 metrów. Warto wspomnieć także o Wodospadzie Wilczki w Międzygórzu, dawniej uznawanym za najwyższy w całych Sudetach. Obecnie mierzy 22 metry i nadal zachwyca swoją pionową ścianą oraz otoczeniem pełnym zieleni. Mniej znane, lecz warte odkrycia, są także mniejsze kaskady, takie jak Wodospad Podgórnej w Przesiece czy malownicze wodospady w Górach Stołowych i Bystrzyckich. Każdy z tych wodospadów stanowi nie tylko atrakcję turystyczną, ale również ważny element lokalnych ekosystemów, zapewniając mikroklimat sprzyjający mchom i paprociom oraz schronienie dla wielu gatunków owadów i płazów. To sprawia, że odwiedzając wodospady Sudetów, można podziwiać nie tylko spektakularne krajobrazy, ale też bogactwo życia, jakie one podtrzymują. Flora i jej piętrowość Sudety charakteryzują się wyraźnym piętrowym układem roślinności. W niższych partiach dominują lasy mieszane, w których spotkać można buki, dęby, klony i jesiony. Wyżej zaczynają przeważać bory świerkowe i jodłowe, które odgrywają istotną rolę w gospodarce leśnej regionu. Najwyższe partie Sudetów, szczególnie w Karkonoszach, kryją z kolei roślinność subalpejską i alpejską. Można tu zobaczyć kosodrzewinę, zbiorowiska traworośli i ziołorośli, które stanowią siedlisko wielu rzadkich gatunków. W Sudetach występują również liczne endemity, czyli gatunki unikatowe dla tego regionu. Przykładem jest dzwonek karkonoski, rosnący tylko na ograniczonym obszarze Karkonoszy. Flora Sudetów jest nie tylko piękna, ale i cenna przyrodniczo. To jeden z powodów, dla których utworzono Karkonoski Park Narodowy, Park Narodowy Gór Stołowych oraz Śnieżnicki Park Krajobrazowy, a także liczne rezerwaty przyrody chroniące torfowiska i rzadkie gatunki roślin. Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Podobnie jak flora, także fauna Sudetów jest bardzo zróżnicowana. W lasach żyją duże ssaki – jelenie, sarny i dziki, a w ostatnich latach coraz częściej obserwuje się także powracające wilki. Na uwagę zasługuje również muflon – gatunek introdukowany z Korsyki, który dobrze zadomowił się w tutejszych górach. Sudety są również ważnym miejscem dla ornitologów. Spotkać tu można m.in. sóweczkę, puchacza czy głuszca, a nad torfowiskami polują błotniaki i myszołowy. Miłośników mniejszych zwierząt zainteresuje z kolei bogactwo owadów – od rzadkich motyli po chronione chrząszcze. Ciekawostką jest fakt, że w górskich potokach Sudetów można spotkać pstrąga potokowego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Zimno, śnieg i zerwany łańcuch” – dziennikarz „Travelera” nie sądził, że tak skończy się jego górski trip
Radziejowa i Wielki Rogacz na e-bike’u? To możliwe – choć nie bez przygód. Maciej Wesołowski relacjonuje trasę przez Beskid Sądecki, pokazując nie tylko krajobrazy, ale i wyzwania.
Spis treści: Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Naszą bazą jest Piwniczna-Zdrój. To tutaj testujemy sprzęt i stąd ruszamy w góry. Najpierw na przełęcz Obidza, gdzie tak naprawdę zaczyna się nasz Tour de Beskid. Jedziemy rowerami elektrycznymi typu enduro, przystosowanymi do jazdy w trudnym terenie, a naszym celem jest najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego – Radziejowa. Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Szczęścia do pogody nie mamy. Od rana chmurzy się, a potem rzęsiście leje. Mimo że jest połowa maja, temperatura zbliża się niebezpiecznie do zera. Przedzieramy się przez głębokie błocko, a w wyższych partiach gór nawet sypie śnieg. Co oczywiście w żaden sposób nas nie powstrzymuje. Wbrew niesprzyjającej aurze mamy dużo frajdy z jazdy. Ja swoją pierwszą przygodę zaliczam już po kilku minutach – nie dostosowuję prędkości do warunków i lecę przez kierownicę prosto w błoto. Wychodzi słaba znajomość tego rodzaju sprzętu. Rower enduro okazuje się prawdziwą bestią, potrzeba więc nieco doświadczenia, by go okiełznać. Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Na szczęście po efektownym fikołku jestem cały, zaledwie trochę poobcierany. Mogę ruszać dalej. Wspinamy się coraz bardziej stromymi drogami, od czasu do czasu przydaje się więc rowerowy tryb „turbo”. Chociaż od razu warto dodać, że to jednak nie motocykl i bez solidnej pracy mięśni nóg nawet wspomaganie nie pomoże. Po drodze mijamy Polanę Litawcową – niegdyś należała ona do Łemków, którzy tu wypasali swoje owce. Po tym jak tę grupę etniczną wysiedlono z Beskidu w ramach powojennej Akcji „Wisła”, polana stoi pusta i coraz mocniej zarasta. A szkoda, widoki stąd są przednie. Przy dobrej pogodzie zobaczyć stąd można Tatry i Pieniny. Ale to nie jest ten dzień. Podziwiam więc delikatny obłok mgły zasnuwający okolicę. A okolica jest bardzo ciekawa. Region dzieli się na dwie części: pasmo Radziejowej i pasmo Jaworzyny; granicą pomiędzy nimi jest rzeka Dunajec. Różnią się one zarówno rzeźbą terenu, architekturą czy infrastrukturą, jak i dziedzictwem kulturowym. W paśmie Radziejowej, którym jedziemy, do dziś dostrzec można spuściznę żyjących tu przez wieki, wspomnianych już Łemków. To oni zbudowali np. wiele z drewnianych obiektów sakralnych, które nadal stanowią o charakterze miejsca. Do roku 1918 leżący w południowo-wschodniej części Małopolski rejon nazywano Beskidem Nadpopradzkim. Po traktacie wersalskim i wytyczeniu granic pomiędzy odrodzoną Polską a powstałą właśnie Czechosłowacją u nas zaczęto używać nazwy Beskid Sądecki, a w Czechosłowacji – Ľubovnianska Vrchovina. Zdaniem wielu teraz, gdy polityczne emocje opadły (po drugiej stronie granicy nie ma już zresztą Czechosłowacji, a Słowacja), warto by pomyśleć o przywróceniu dawnej nazwy. Bo nie ma wątpliwości, że to płynąca m.in. przez Piwniczną-Zdrój rzeka Poprad jest osią regionu i jego punktem odniesienia. Niezależnie od nazwy jest tu przepięknie. Średniej wielkości góry pokryte są w większości gęstym lasem. Pomiędzy górskie grzbiety wcinają się wąskie i głębokie doliny rzek. Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Kierujemy się w stronę schroniska PTTK Przehyba. Deszcz zacina coraz intensywniej, a następny podjazd jest już szaleńczo stromy. Zbyt stromy nawet dla mojego cyklopotwora. Mniej więcej w połowie tego odcinka pęka mi łańcuch. Kolejne pół godziny to mozolna jego naprawa przy padającym deszczu i śniegu. Cóż, zdarzają się przyjemniejsze rzeczy na szlaku. Ta akurat przygoda najlepiej wyglądać będzie w kombatanckich opowieściach za jakieś 10 lat. Po kolejnych kilkudziesięciu minutach w śnieżnej zadymce docieram do schroniska na Przehybie (1175 m n.p.m.). Tu mamy zaplanowany obiad. W krótkiej przerwie pomiędzy opadami mam szansę docenić niezwykłe jego położenie – poza Tatrami i Pieninami nierzadko widać stąd również Gorce. Zamawiam polewkę przehybską. To regionalna zupa na bazie zsiadłego mleka lub maślanki, z dodatkiem ziemniaków, czosnku, koperku, jajek i skwarek. Do tego grzanki z żytniego chleba. W innych wariantach zdarza się, że kucharz dorzuci do polewki mąki pszennej, owsa lub kaszy jaglanej. Koledzy zamawiają naleśniki, pierogi z jagodami lub pomidorową – wszystko podobno doskonałe! Na koniec na stoły wjeżdża słynna przehybska szarlotka. Wielka i pyszna! Schronisko ma niezwykły klimat. Tworzą go drewniane obicia ścian i sufitów, takież meble, ale też malowane „jezuski” na ścianach i towarzyszące im plakaty rodem z PRL. Znajduje się tu także Izba Pamięci profesora Kazimierza Sosnowskiego, żyjącego na przełomie XIX i XX w. geografa, taternika i krajoznawcy. Dziś uważa się go za jednego z ojców nowoczesnego polskiego krajoznawstwa i wielkiego promotora turystyki pieszej. Zasługą prof. Sosnowskiego jest m.in. utworzenie Głównego Szlaku Beskidzkiego, który zresztą również nosi jego imię (i przebiega przez Przehybę). To ok. 500 km trasy łączącej Ustroń w Beskidzie Śląskim z Wołosatem w Bieszczadach. Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jedziemy dalej. Coraz bardziej zaczynam doceniać nieznaną mi wcześniej funkcję w moim rowerze Orbea. Podczas stromego podjazdu, nie zatrzymując się ani na chwilę, mogę podnieść sobie sztycę siodełka za sprawą wajchy przy kierownicy. I analogicznie – na zjeździe, gdy przy sporej prędkości trzeba przyjąć całkiem inną pozycję, mogę błyskawicznie obniżyć sobie sztycę. Niby prosty trik, a jak bardzo zmienia komfort i bezpieczeństwo wycieczki! Przed nami Wielki Rogacz (1182 m n.p.m.). Jest on gęsto porośnięty drzewami, dlatego też dość łatwo go przegapić. To w tej okolicy krzyżują się z sobą dwa szlaki turystyczne: czerwony (którym prowadzi Główny Szlak Beskidzki) i niebieski. Wreszcie, po pokonaniu kolejnego stromego i pełnego ostrych kamieni odcinka, docieramy do Radziejowej (1266 m n.p.m.), jednego z 28 szczytów oficjalnie tworzących Koronę Gór Polskich. Pierwsze, co widzę, to betonowy obelisk i pomnik ustawiony tu z okazji 1000-lecia państwa polskiego. Jest też tablica z napisem: „Uszanuj majestat gór”. Staram się to robić zawsze, nie tylko tutaj, ale dzięki za przypomnienie. Obok dostrzec można niewielką drewnianą skrzyneczkę, w której kryje się pieczątka. Przydaje się ona zdobywcom Korony Gór. W ten sposób można sobie zapewnić dowód zdobycia szczytu. Zostawiamy rowery na dole i po ażurowych metalowych schodach wdrapujemy się na 20-metrową wieżę widokową, jaka powstała tu w 2020 r. Panorama jest imponująca, choć dziś na pierwszym planie są przede wszystkim ośnieżone wierzchołki świerków. Jest również długa tablica z wypisanymi szczytami, które stąd (podobno) widać. Są tu i tatrzańskie Czerwone Wierchy, i Giewont, i Kozi Wierch, są słowackie wierzchołki z pasma Małej Fatry, są Pieniny z Trzema Koronami na czele. Obiecuję sobie, że wrócę tu kiedyś, gdy aura będzie bardziej sprzyjać. Tymczasem wiatr urywa głowę, więc zawracamy. Na Radziejowej spędzamy ponad pół godziny. Po czym rozpoczynamy powrót do Piwnicznej. Na początek bardzo ostry zjazd po mokrych kamieniach i sporo zakrętów. Potem trochę się wypłaszcza. Jedziemy przez gęsty świerkowo-bukowy las, który daje poczucie bliskiego obcowania z naturą. Jesteśmy mokrzy i zziębnięci. Po drodze zahaczamy jeszcze o przełęcz Niemcową, z której również roztacza się wspaniały widok. Ale i tak każdy myśli już przede wszystkim o ciepłej kolacji i seansie w hotelowej saunie. Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Nocleg Hotel Piwniczna SPA & Conference. Położony w zakolu Popradu ośrodek jest znakomitą bazą do wypadu w góry. Od 470 zł/os. Sprzęt Jechałem elektrycznym rowerem Orbea Wild wyposażonym w silnik Bosch Performance Line CX (5. generacji). Posiada on 4 tryby jazdy: eco, tour, eMTB i turbo. Wypożyczenie e-bike’a enduro na 4 godz. to koszt 160 zł, na cały dzień: 230 zł; Rowerowa Dolina, ul. Targowa1, Piwniczna-Zdrój. Trasa Trasę z Piwnicznej-Zdroju do przełęczy Obidza pokonaliśmy busami. Potem dotarliśmy do schroniska PTTK Przehyba, na szczyty Wielki Rogacz i Radziejowa. Po czym wróciliśmy do Piwnicznej. Fantastycznym rozwiązaniem podczas jazdy rowerem elektrycznym w Beskidzie Sądeckim są stacje ładowania baterii rozsiane po okolicy, m.in. na przełęczy Obidza, w schronisku na Przehybie czy przy Chacie Magóry. To pozwala na znaczne przedłużenie planowanej trasy po górach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
„Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz!” Tyrolka w Bieszczadach to hit tego sezonu
Zjazd tyrolski w Wańkowej, 25 km wędrówki na Tarnicę i legendarny Grób Hrabiny – to nie są zwykłe atrakcje turystyczne. To podróż przez ciszę, piękno natury i historie, które zostają w pamięci.
Spis treści: Zjazd tyrolski w Wańkowej Z Wołosatego na Tarnicę W dolinie Sanu Bieszczady – informacje praktyczne – Mowy nie ma. Zmieniłam zdanie, nigdzie nie lecę – przerażona wycedziłam przez zęby, trzymając w rękach błękitny kask. – Nie wygłupiaj się. Włóż go na głowę i delikatnie połóż się na uprzęży, a ja przypnę cię pasami. Będziesz leciała jak ptak – Tomek, operator tyrolki, jak gdyby nigdy nic zwinnie zamocował liny. Coś zatrzasnął, coś przywiązał. Cyk, cyk i zrobione. Zapytał tylko, czy jestem gotowa, i nie czekając na odpowiedź nagle wypuścił mnie z rąk. Pofrunęłam w przestrzeń z prędkością światła. Zjazd tyrolski w Wańkowej Pierwsze sekundy były straszne, piszczałam. Ale już po chwili, pędząc w powietrzu, dokładnie 48 m nad ziemią, przypięta do wyciągu na cieniutkich linkach, poczułam przyjemne dreszcze w brzuchu i równie przyjemny wiatr na twarzy. Za chwilę miało być jeszcze milej, bo tyrolka zwolniła, a ja swobodnie zaczęłam szybować nad nitkami dróg, kwadratami pól wciśniętymi między bukowe lasy, kwietne łąki i faliste pagórki. Pomyślałam, że dobrze zacząć wizytę w Bieszczadach od takiego lotu – z tej perspektywy widać skalę ich piękna. Po kilku minutach tego szaleństwa w przestworzach lekko oszołomiona wylądowałam w bazie docelowej, spojrzałam na wyciąg i krzyknęłam: – Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz! – Zjazd tyrolski w Wańkowej jest najdłuższy w Polsce, liczy 1350 m. Można na nim jechać, siedząc, lub tak jak ty, położyć się i poczuć prawdziwą adrenalinę – Aleksandra jest dumna z tutejszej tyrolki. To lokalna dyplomowana przewodniczka po Bieszczadach, zawsze poleca ją swoim turystom. Naleśniki giganty Mnie przed chwilą, omawiając dwie trasy, w które planujemy się wypuścić, poleciła zamówić naleśniki giganty. Kiedy jednak rzeczone danie wylądowało przed moim nosem, byłam przekonana, że kelnerka pomyliła zamówienie. – Nasze giganty, z których słynie Schronisko Aniołów, to smażone na głębokim tłuszczu placki oblane warstwami śmietany, jagód i twarożku. Wydajemy ich w sezonie parę tysięcy. Ale nie przypominają tradycyjnych naleśników – uspokaja mnie właściciel Adam Radwański. Prowadzi tę legendarną chatę od ubiegłego roku, poprzedni gospodarze przeszli na zasłużoną emeryturę. Bieszczadzkie zakapiory Tłumaczy, że zdjęcia, które widzę na ścianach, to miejscowe zakapiory, czyli wolne duchy – od lat kręcili się i czasem jeszcze kręcą po okolicy i pomieszkują to tu, to tam. Wiszą tu też portrety profesorów, lekarzy, maklerów giełdowych, którzy rzucili wszystko i przenieśli się w Bieszczady, by być blisko natury, żyć zgodnie z jej rytmem. – Tu znaleźli spokój, równowagę, czasem nawet sens życia. Ich historie zapisane są w tych fotografiach, na tutejszych szlakach między bukami. Czasem do nas wpadają na giganty, pstrąga z Sanu lub baraninę. Dzielą się swoimi opowieściami i przynoszą figurki aniołów. O bieszczadzkich zakapiorach i ich losach wydano sporo książek. Zresztą przed chwilą zgarnęłam z półki miejscowego sklepiku jedną z nich: „Majster biedę...” Andrzeja Potockiego, i po wędrówkach zamierzam do niej zajrzeć. Z Wołosatego na Tarnicę Tymczasem Ola, kończąc naleśnik, zapowiada jutrzejszą wyprawę: – Wystartujemy o 8.00 rano, przejdziemy 25 km z Wołosatego dookoła Tarnicy, a potem na jej szczyt. Gotowa? Dziś już po raz drugi słyszę to pytanie. Jasne, że nie. To jednak cały dzień wędrówki, której nie można skrócić, bo układa się w pętlę. Zastanawiam się, czy dam radę, czy wciąż jestem w formie. Ale chyba lubię ten strach, a najbardziej lubię oswajać go na szlaku, kiedy nie myślę o niczym innym, tylko o drodze, którą mam do pokonania. Kawa pod Tarnicą O szóstej rano budzą mnie jaskółki, sikorki i dzięcioły. Naradzają się tak głośno, że nie sposób spać. Zresztą po co spać w Bieszczadach, kiedy zapach zroszonej trawy o poranku jest tak obłędny. Siadam na drewnianych schodach schroniska, nie ma tu zasięgu, więc nie mogę zacząć dnia od przejrzenia social mediów, e-mali i newsów, otwieram więc Potockiego: „Bieszczady od zawsze były ucieczką grzeszników. Najpierw chronili się tu beskidnicy łupiący kogo popadło, potem zagończycy, co możniejszym puszczali się w zaciąg, wreszcie dezerterzy z carskiej armii i upowscy partyzanci. Karpacka puszcza wszystkim dawała schronienie, a bliskość granicy ułatwiała ucieczkę przed pogonią, to na węgierską, to na polską stronę. Aż nagle nastał kres tamtego świata…”. – Poczytasz o zakapiorach później. Chodź! Jajecznica gotowa, a kawę wypijemy na szlaku – Ola jest bezlitosna, ale wie, że czym wcześniej wyruszymy, tym krócej będziemy szły w pełnym słońcu, a dziś zapowiada się naprawdę upalny dzień. Do Przełęczy Bukowskiej Zostawiamy samochód na parkingu we wsi Wołosate, gdzie ledwo znalazłyśmy miejsce – zjechali tu turyści z całej Polski, widzę rejestracje nawet z Zachodnio-Pomorskiego. Wspólnie z innymi piechurami idziemy do Przełęczy Bukowskiej. Trasa początkowo wiedzie asfaltową ścieką, 11 km wzdłuż drogi krzyżowej – mijamy więc kolejne niewielkie figurki przedstawiające stacje męki pańskiej oraz ruiny XVII-wiecznej cerkwi, do której przylega niewielki cmentarzyk, gdzie pochowano m.in. żołnierzy poległych w I wojnie światowej. Po jakichś 30 minutach marszu wchodzimy do gęstego, kojącego lasu. I od teraz jest tylko piękniej. – Dzisiaj w Bieszczadach znajdziemy mało pozostałości po przedwojennych czasach. Najcenniejsze pamiątki to rośliny. Spójrz na te lipy, jesiony, tam w oddali drzewa owocowe – to one towarzyszyły niegdyś mieszkańcom i przetrwały – tłumaczy Ola, kiedy dochodzimy do panoramy widokowej na Przełęczy Bukowskiej. Trudno nie wyciągnąć tu aparatu. Przed nami rozpościera się bowiem morze porośniętych lasami szczytów większych i mniejszych, łagodnych i stromych: z prawej strony słowacka część gór, na wprost i na lewo Karpaty Ukraińskie, a za plecami polskie Bieszczady. Jednak prawdziwa uczta czeka nas kilkaset kroków dalej – połoniny, które tym razem wyglądają jak bezkresne purpurowe dywany. Kolor zawdzięczają krzakom borówek, które zmarzły podczas wiosennych przymrozków. Wejście na Tarnicę Na Rozsypańcu (1280 m) straszliwie wieje, więc schodzimy szybko w stronę Halicza. Na Przełęczy Goprowskiej w drewnianej wiacie Ola zarządza przystanek. Opowiadając o legendzie, według której na Haliczu niegdyś stała szubienica i wieszano okolicznych zbójów, wyciąga z plecaka niewielki palnik, bidon z wodą i… zaczyna parzyć kawę. Ale to nie koniec niespodzianek, przewodniczka częstuje mnie jeszcze kanapką z pesto z tutejszego czosnku niedźwiedziego, który sama zebrała. Zajadamy i popijamy w absolutnej ciszy, delektując się tym, co dookoła. Gdyby tylko czas mógł się na chwilę zatrzymać… Ostatni odcinek na Tarnicę jest odrobinę trudniejszy, idziemy pod górę po kamienistym, momentami dość stromym szlaku. Musimy być skupione, bo łatwo tu upaść. Ola jednak nie przestaje opowiadać, pokazuje mi na horyzoncie plamy szczawianów – to miejsca, w których przed wojną znajdowały się zagrody zwierząt. Mieszkańcy zajmowali się bowiem wypasem bydła. Nawet nie wiem kiedy docieramy na szczyt, gdzie czeka na nas 7-metrowy krzyż – pamiątka po ks. Karolu Wojtyle, który w 1953 r. także tu dotarł. Z Tarnicy do Wołosatego schodzimy z kolei, kończąc naszą pętlę, wśród kwietnych łąk – dzikie orchidee i maki lekko kołyszą się na wietrze, wystawiając głowy do słońca. W trawach skrzeczą derkacze, a ja patrzę w telefon – aplikacja pokazuje 24,3 km. To najzdrowsze 24,3 km, jakie pokonałam w tym roku. W dolinie Sanu – Spójrz na te ślady łap. Są dość świeże – Ola nagle się ożywia. – Niedźwiedź czy wilk? – pytam. Przewodniczka niepewnie się uśmiecha, więc lekko przestraszone maszerujemy dalej. Dziś jesteśmy w dolinie Sanu, w tzw. Worku Bieszczadzkim, a nasz cel to Grób Hrabiny położony tuż przy najbardziej wysuniętym na południe punkcie Polski. Szlak wiedzie ze wsi Bukowiec, nie ma przewyższeń, liczy ok. 22 km i biegnie wzdłuż nieistniejących dziś przedwojennych wsi. Pierwsza, którą mijamy, nosi nazwę Beniowa i ma dwa znaki rozpoznawcze: stojącą na lekkim wzniesieniu ponad 100-letnią lipę oraz stare cerkwisko – pierwszą świątynię zbudowano tu jeszcze w XVI w., ostatnią zburzono w 1946 r. Dalej przechodzimy obok wciąż istniejących studni, krzyży przydrożnych, a las i tunele drzew, przez które głównie wiedzie szlak, prowadzą nas do dawnej wsi Sianki. Tu robimy przystanek na legendarną świeżo parzoną kawę Oli. – Te fundamenty, które niedawno odnowiono, były częścią dworu Stroińskich, ostatnich właścicieli posiadłości – opowiada przewodniczka i pokazuje mi peryskop. Przykładam do niego oczy i ostrożnie przesuwam tubę wzdłuż osi – widzę na wyświetlaczu, jak kiedyś wyglądało to miejsce, gdzie stał dwór, zagrody i inne domostwa. Z podróży w czasie wybija mnie Ola, tłumacząc, że przed II wojną Sianki były modnym kurortem z trasami narciarskimi, skocznią, a nawet kursującym pociągiem. Jakieś 20 min później docieramy do Grobu Hrabiny, który okazuje się nagrobkami Klary (zmarła w 1867 r.) i Franciszka (zmarł w 1893 r.) Stroińskich. – Wiesz, tu kawałek dalej jest jedno ze źródeł Sanu, symboliczna granica świata, gdzie przyroda i historia splatają się w jedność – mówi zadumana Ola, patrząc na pulsującą rzekę, do której dochodzimy po chwili. Siadamy obie na ławce, na tarasie widokowym. Patrzymy przed siebie, na góry, doliny, w jednej z nich dostrzegam domostwa. To wieś Sianki, wciąż istnieje, ale po ukraińskiej stronie. Bieszczady – informacje praktyczne Warto wiedzieć Zjazd Tyrolski znajdziecie w Centrum Turystyki Aktywnej i Sportu Ski Wańkowa. Bilet ulgowy – 100 zł, normalny 110 zł; Wstęp do Pokazowej Zagrody Żubrów w Mucznem jest bezpłatny. Można zwiedzać ją codziennie w godzinach 9.00–19.00. Więcej bieszczadzkich inspiracji na: podkarpackie.travel Trasy Wołosate–Halicz–Rozsypaniec–Tarnica–Wołosate to klasyczna bieszczadzka pętla. Liczy ok. 25 km, ok. 8 godz. Trzeba mieć dobrą kondycję, bo nie da się jej skrócić. Zaś wędrówka ze wsi Bukowiec do Grobu Hrabiny (ok. 22 km) jest niewymagająca, świetna dla rodzin z dziećmi. Nocleg Bacówka Jaworzec – bez zasięgu, ok. 75 zł/os. Pensjonat Siedlisko Carpathia (Muczne) – ok. 300 zł za domek. Willa w Wiosce Kowala (Rozpucie) – nowoczesna i można skorzystać z kąpieli w balii, ok. 200 zł/noc. Źródło: archiwum NG Nasza autorka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". Pisze przede wszystkim o podróżowaniu, interesuje się też dyplomacją. Na wyprawy zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Jak będziemy podróżować w 2026 roku? Oto 5 trendów, które zdominują rynek
Rok 2026 przyniesie zauważalną zmianę w sposobie, w jaki planujemy i przeżywamy podróże. Coraz większe znaczenie mają autentyczne doświadczenia, kontakt z naturą i świadome podejście do odwiedzanych miejsc. Zmieniają się też nasze priorytety – od wyboru kierunku, przez sposób rezerwacji, po to, czego naprawdę oczekujemy od urlopu.
Spis treści: Trend nr 1: Odkrywanie kultury na półkach Trend nr 2: Ucieczka w góry Trend nr 3: Podróże zainspirowane książkami Trend nr 4: Poznawanie ludzi w drodze Trend nr 5: Hotel jako cel podróży Rok 2026 przyniesie zmiany w sposobie, w jaki planujemy i przeżywamy podróże. Według najnowszego raportu serwisu rezerwacyjnego Skyscanner, coraz więcej osób decyduje się na wyjazdy zagraniczne, przeznaczając na nie większe środki, by zapewnić sobie bardziej wartościowe i satysfakcjonujące doświadczenia. W centrum zainteresowania znajdują się dziś spokój, komfort i prawdziwe poznawanie odwiedzanych miejsc – bez pośpiechu i z większą uważnością. Jednocześnie coraz wyraźniej widać zwrot w stronę odpowiedzialnego podróżowania. Turyści częściej omijają przepełnione kurorty, wybierając mniej znane miejscowości, w których wciąż można poczuć lokalny rytm życia. Aż jedna trzecia z nich deklaruje, że celowo unika miejsc dotkniętych nadmierną turystyką. Coraz większą rolę odgrywają też media społecznościowe, które inspirują, pomagają odkrywać nowe destynacje i planować kolejne wyjazdy. Wszystko wskazuje na to, że przyszłość podróży będzie bardziej przemyślana i zrównoważona. Coraz częściej nie chodzi już o to, gdzie jedziemy, ale dlaczego i w jaki sposób to robimy. Jakie zatem trendy podróżnicze będą rządzić w 2026 roku? Trend nr 1: Odkrywanie kultury na półkach W 2026 roku podróżni coraz częściej będą poznawać nowe miejsca nie w eleganckich restauracjach, lecz w... lokalnych sklepach spożywczych. Według raportu, rośnie liczba osób, które w czasie wyjazdów celowo odwiedzają supermarkety, małe targi i automaty z przekąskami, traktując je jako autentyczne źródło wiedzy o danym kraju. Od futurystycznych maszyn z jedzeniem w Tokio po niewielkie sklepy w nadmorskich miasteczkach Hiszpanii – to właśnie tam można najlepiej zrozumieć codzienność mieszkańców. Dane pokazują, że aż 55% amerykańskich podróżnych zawsze lub często zagląda do lokalnych supermarketów za granicą. Turyści szukają w nich nie tylko egzotycznych przekąsek i nieznanych napojów, ale też lokalnych wersji znanych marek. Dla wielu z nich spacer między półkami staje się sposobem na doświadczenie kultury od kuchni – dosłownie i w przenośni. Zakupy na targu czy w małym sklepie spożywczym pozwalają im poczuć się jak miejscowi i odkryć smaki, których nie znajdą w żadnym przewodniku. Trend nr 2: Ucieczka w góry Okazuje się, że coraz więcej podróżnych zamienia plaże na szczyty. Według najnowszych danych, aż 80% turystów planuje spędzić wakacje w górach – i to nie tylko zimą, ale również jesienią oraz latem. Rośnie zainteresowanie miejscami, które oferują ciszę, czyste powietrze i wytchnienie od miejskiego zgiełku. Dla wielu osób góry stają się nową formą luksusu, w której można zwolnić tempo, obcować z naturą i odzyskać równowagę. Jak wskazuje raport, liczba rezerwacji z filtrem „pokój z widokiem na góry” wzrosła aż o 103% w porównaniu z rokiem poprzednim. Aż 62% ankietowanych przyznało, że w góry przyciąga ich spokój i poczucie odosobnienia, 60% docenia czyste powietrze i łagodniejszy klimat, a ponad połowa – niezwykłe, często ukryte wśród skał i dolin miejsca noclegowe. Dane platformy AllTrails pokazują, że w 2025 roku szlaki takie jak Rob Roy Glacier Track w <a href="http://Hotele%20bardziej%20ni%C5%BC%20kiedykolwiek%20wcze%C5%9Bniej%20staj%C4%85%20si%C4%99%20powodem%20do%20podr%C3%B3%C5%BCy%20w%20przysz%C5%82ym%20roku,%20a%20nie%20tylko%20miejscem%20odpoczynku:%2056%%20podr%C3%B3%C5%BCnych%20wybra%C5%82o%20cel%20podr%C3%B3%C5%BCy%20wy%C5%82%C4%85cznie%20na%20podstawie%20zakwaterowania,%20wed%C5%82ug%20raportu%20Skyscannera.%20Serwis%20podaje,%20%C5%BCe%20rezerwacje%20hotelowe%20z%20wykorzystaniem%20filtra%20%E2%80%9Eunikalny%20pobyt%E2%80%9D%20wzros%C5%82y%20o%2060%%20rok%20do%20roku.%20Trend%20ten%20jest%20jeszcze%20bardziej%20popularny%20w%C5%9Br%C3%B3d%20podr%C3%B3%C5%BCuj%C4%85cych%20z%20pokolenia%20milenials%C3%B3w,%20z%20kt%C3%B3rych%2070%%20deklaruje,%20%C5%BCe%20zarezerwowa%C5%82o%20wakacje%20tylko%20ze%20wzgl%C4%99du%20na%20hotel.%20Tury%C5%9Bci,%20kt%C3%B3rzy%20wybieraj%C4%85%20miejsce%20docelowe%20na%20podstawie%20hotelu,%20twierdz%C4%85,%20%C5%BCe%20robi%C4%85%20tak,%20poniewa%C5%BC%20hotel%20nadaje%20charakter%20ca%C5%82emu%20urlopowi.%20Mog%C4%85%20si%C4%99%20zrelaksowa%C4%87%20w%20jednym%20miejscu,%20nie%20ruszaj%C4%85c%20si%C4%99%20z%20miejsca,%20a%20tak%C5%BCe%20dlatego,%20%C5%BCe%20hotel%20pozwala%20im%20ca%C5%82kowicie%20oderwa%C4%87%20si%C4%99%20od%20codzienno%C5%9Bci.">Nowej Zelandii, Palm Jungle Loop w Australii czy Laguna Cinco Hermanos w Ameryce Południowej przeżyły prawdziwe oblężenie letnich wędrowców. Trend nr 3: Podróże zainspirowane książkami W 2026 roku coraz więcej osób będzie pakować do walizki nie tylko przewodnik, lecz także ulubioną powieść. Z danych Skyscannera wynika, że rośnie popularność tzw. podróży literackich – wypraw inspirowanych książkami, ich autorami lub miejscami opisanymi na kartach powieści. Rezerwacje hoteli z filtrem „biblioteka” wzrosły o 70% w skali globalnej, a ponad połowa ankietowanych (55%) przyznała, że już planuje lub rozważa podróż inspirowaną literaturą. „Czytanie i podróżowanie są ze sobą nierozerwalnie związane. Książki inspirują do odkrywania świata, a podróże tworzą przestrzeń, w której można ponownie zanurzyć się w lekturze” – zauważyła Rebecca Sinclair, dyrektorka ds. marki Penguin Books UK. Największą popularnością cieszą się wyprawy śladami bohaterów literackich (33%), pobyty w hotelach i pensjonatach inspirowanych znanymi powieściami (21%) oraz warsztaty i wyjazdy poświęcone pisaniu lub czytaniu (14%). Dla wielu osób taka forma wypoczynku łączy relaks z duchową przygodą – pozwala nie tylko zobaczyć świat, ale też doświadczyć tak, jak widzieli go ulubieni autorzy. Przykładem może być choćby Praga według Dana Browna. Trend nr 4: Poznawanie ludzi w drodze W przyszłym roku nastąpi zmiana w podejściu do podróżowania – coraz więcej osób traktuje bowiem wyjazdy nie tylko jako okazję do odpoczynku, lecz także do nawiązywania relacji i budowania więzi. Z raportu Skyscannera wynika, że jednym z kluczowych trendów będzie potrzeba kontaktu z innymi – od randek podczas podróży, przez spontaniczne przyjaźnie, po wspólne odkrywanie miejsc z lokalnymi mieszkańcami. Aż 53% ankietowanych przyznało, że wyjechało lub rozważa wyjazd zagraniczny właśnie po to, by poznać nowych ludzi – w tym potencjalnych partnerów. Dla wielu podróżnych równie ważne, co odwiedzenie atrakcji turystycznych, jest spotkanie z drugim człowiekiem. 28% respondentów wskazało, że najcenniejsze są dla nich rozmowy z osobami z odmiennych kultur i środowisk, 18% stawia na budowanie trwałych przyjaźni, a 14% chce poznawać świat oczami mieszkańców danego miejsca. Co ciekawe, niemal połowa badanych (42%) przyznaje, że podczas podróży staje się bardziej otwarta na nowe znajomości niż w codziennym życiu. Trend „Catching Flights and Feelings” pokazuje więc, że współczesne podróże coraz częściej mają nie tylko wymiar odkrywczy, ale i emocjonalny – liczy się nie tylko dokąd jedziemy, ale także z kim. Trend nr 5: Hotel jako cel podróży Wakacje coraz częściej zaczynają się od wyboru miejsca noclegu. Dla wielu osób to właśnie hotel staje się główną atrakcją, a nie jedynie bazą wypadową. Jak wynika z raportu Skyscannera, aż 56% podróżnych wskazało, że zdecydowało się na konkretny cel podróży wyłącznie z powodu zakwaterowania. Rezerwacje z użyciem filtra „unikatowy pobyt” wzrosły o 60% w skali roku, co pokazuje, że hotel przestaje być tylko miejscem odpoczynku – staje się sam w sobie częścią doświadczenia. Trend ten szczególnie silnie widoczny jest wśród milenialsów – aż 70% z nich przyznało, że zarezerwowało wakacje właśnie ze względu na wyjątkowy obiekt noclegowy. Jak tłumaczą ankietowani, to hotel określa charakter całego wyjazdu: pozwala w pełni się zrelaksować, zapewnia wrażenie luksusu i oferuje doświadczenie, które trudno odtworzyć w codziennym życiu. W efekcie coraz większym zainteresowaniem cieszą się miejsca, które same w sobie są atrakcją – od butikowych hoteli w historycznych budynkach po ekologiczne domy w koronach drzew. W świecie, w którym podróżni szukają autentyczności i spokoju, to właśnie hotel staje się punktem wyjścia do nowego rodzaju podróży, która zaczyna się i kończy w jednym, wyjątkowym miejscu. Źródła: Skyscanner, Travel Pulse Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czarodziejskie góry Szwajcarii z okien pociągu. Oto, czym zachwycają kantony Berno i Lucerna
Podróż pociągami i kolejkami po Szwajcarii to jedno z najprzyjemniejszych przeżyć, jakiego doznacie. Krajobrazy za oknem oszałamiają.
Spis treści: Muzeum Einsteina Berno Szwajcarskie pociągi Mürren Schilthorn Lucerna Szwajcaria – informacje praktyczne Lekko drżą mi nogi. Jestem tak oszołomiona, że trudno mi wyrównać oddech. Stoję na szklanej platformie widokowej Thrill Walk zawieszonej na wysokości 2677 m n.p.m. tuż pod szczytem Schilthorn. Moja wyobraźnia szaleje. Mam pod stopami wielometrową przepaść, niemal na wyciągniecie ręki są ściany surowych alpejskich grani, gdzieś w oddali zapewne jest Mont Blanc, nie mam pewności, czy go widzę, na pewno jednak dostrzegam połyskujące turkusowe oczko niewielkiego jeziora. Silny wiatr wygładza mi zmarszczki, a słońce lekko muska włosy. Zamykam oczy. Przypomina mi się „Czarodziejska góra”, w której Tomasz Mann napisał, że Szwajcaria jest jak sen, z którego jego bohater nie chce się wybudzić. A otaczające go góry jakby chcą uchronić go przed światem, który go niepokoi. Tu wszystko nabiera innego wymiaru. Muzeum Einsteina – W broszurce możesz poczytać o naszym fizyku. W tym pudełku jest zestaw łamigłówek dla najmłodszych, a tu magnes z jego podobizną – ekspedientka Marie jest bardzo przejęta, starannie wyjmując pamiątki, które mogłabym kupić po wizycie w Domu Einsteina w Bernie. Muzeum znajduje się w miejscu dawnej rezydencji fizyka oraz jego żony Milevy Marić przy Kramgasse 49. Małżeństwo mieszkało tutaj wraz z synem przez dwa lata od 1903 r. Na drugim piętrze można zajrzeć do salonu z oryginalnymi meblami, stołem, kredensem czy sofą oraz zdjęciami rodziny, na trzecim piętrze urządzono zaś wystawę biograficzną, która przybliża życie i dokonania Alberta Einsteina. Berno Berno jest moim pierwszym przystankiem w tej podróży, a Kramgasse, gdzie mieszczą się rzeczone muzeum oraz sklep z pamiątkami po genialnym naukowcu, to główny deptak tego kameralnego i uroczego miasteczka, który nie ma nic wspólnego z gwarną i tętniącą życiem metropolią. Zaś górująca nad promenadą 54-metrowa Zytglogge, czyli Wieża Zegarowa z XIII w., dodaje mu tylko dostojeństwa. Początkowo pełniła funkcję bramy w zachodniej części dawnych fortyfikacji miasta. Wiek później została zaadaptowana na więzienie dla kobiet skazanych za stosunki seksualne z duchownymi. Po pożarze, jaki nawiedził Berno w 1405 r., Zytglogge starannie odbudowano, a na jej szczycie zainstalowano zegar astronomiczny z mechanizmem grającym, którego właśnie słucham, bo wybiło południe. By schować się przed agresywnym dziś słońcem, idę wprost pod zabytkowe arkady, w których zapraszają luksusowe butki i sklepy z pamiątkami. Ciągną się na długości 6 km. Mieszkańcy tłumaczą, że to najdłuższa zadaszona handlowa promenada Europy. Po drodze mijam XVI-wieczne fontanny (w sumie jest ich 11) i robię zdjęcie – podobnie jak inni turyści – tej najbardziej znanej, która przedstawia olbrzyma pożerającego… małe dzieci. Nawet nie próbuję dociec, co to ma znaczyć. Dochodzę do mostu Nydeggbrücke na rzece Aare, w której zakolu leży Berno. Stąd jak na dłoni widać miasto, którego historia sięga końca XII w., kiedy książę Bertold V (1160–1218) założył tu osadę. Legenda głosi, że nazwa wywodzi się od słowa Bär, które po niemiecku znaczy „niedźwiedź” – książę miał go tu upolować. Zresztą niedźwiedź urósł do rangi najważniejszego symbolu Berna, jego wizerunek umieszczono nawet w herbie miasta. Dlatego nie jest dla mnie niespodzianką, że te olbrzymie brunatne stworzenia wciąż tu żyją, w specjalnym rezerwacie, do którego docieram. W fosie, pod drzewem wyleguje się jeden, a właściwie jedna z nich, jak głosi tabliczka nosi imię Björk. Ciekawe, czy umie śpiewać, na pewno ma w głębokim poważaniu ciekawskie spojrzenia gapiów, w najlepsze drapiąc się za uchem tylną łapą. Rozglądam się dookoła, w tle Alpy, wstęga lśniącej w słońcu rzeki, domostwa z dachówkami w kolorze ochry. Nic dziwnego, że miasto zainspirowało Einsteina do pracy nad teorią względności. Szwajcarskie pociągi O szwajcarskich pociągach krążą legendy – szybkie, niezawodne, punktualne, komfortowe, można nimi zjeździć cały kraj i to na jednym bilecie Swiss Travel Pass. Mają panoramiczne okna, z których rozciągają się idealne krajobrazy, jakby wygenerowała je sztuczna inteligencja. Cóż, nie ma w tym przesady. Mój pociąg do Interlaken ma odjechać z peronu ósmego o 9.04. Rozsiadłam się więc wygodnie na swoim miejscu, na stoliku przyszykowałam książkę, dwa magazyny z zaznaczonymi artykułami do przejrzenia i komputer, gdybym akurat miała kaprys coś napisać. Niemiecki, francuski, hiszpański – kakofonia języków, które słyszę nad głową, jest imponująca. Oto w jednym wagonie spotkał się cały świat. Ruszamy. Ledwo zostawiamy czarujące Berno za sobą i jakby za sprawą przycisku „play” zaczyna się kolejny bajkowy film – pędzimy szybko, przecinając alpejskie krajobrazy usiane zielonymi łąkami, drewnianymi domkami, mijamy jezioro Thunersee, po którym suną białe jak śnieg żaglówki i kolorowe kajaki. Nad akwenem, wzdłuż torów, pędzi grupa rowerzystów, mężczyzna w podeszłym wieku biegnie na przystań, na tarasie restauracji, obok której przejeżdżamy, roześmiani, wyluzowani Szwajcarzy jedzą rodzinny obiad. Nie sposób wyłączyć ciekawości, bo doprawdy z każdym kilometrem jest piękniej. Nawet nie wiem, kiedy słyszę w głośniku „Następna stacja: Interlaken”. Nerwowo zgarniam więc lektury i laptop do plecaka, śmiejąc się do siebie – poczytam i popiszę jednak później. Mürren Na tym samym bilecie przesiadam się do kolejnego pociągu, potem do autobusu, a następnie z doliny Lauterbrunnen kolejka linowa zawozi mnie do alpejskiej wioski Mürren. I to dopiero jest wow, myślę, wychodząc z wagonika. Witają mnie nie tylko alpejskie szczyty, ale też tradycyjne drewniane domostwa z balkonami, które wyglądają jak małe kwietne ogrody obsadzone kolorowymi pelargoniami. Jestem na wysokości 1638 m n.p.m. – Mürren to najwyżej położona wioska w kantonie Berno. Przy głównej uliczce sporo sklepików i knajpek, w każdej mnóstwo piechurów – najpewniej właśnie zeszli ze szlaków. Ich energia jakby unosi się w powietrzu. Słyszę od uprzejmej pani w Hotelu Alpina, która wręcza mi klucz do pokoju, że do Mürren prowadzi trasa trekkingowa z Schilthorn. Ma 6,7 km, które warto pokonać, bo jest zaliczana do najpiękniejszych w Alpach Berneńskich. Kiedy krętymi schodami docieram do pokoju, odsłaniam ciężkie zasłony, otwieram drzwi balkonowe, wychodzę na taras i oto przed oczami ukazuje mi się niemal pionowa górska ściana, obok której właśnie zasuwa paralotniarz, właściwie nie wiem, co powiedzieć. Czy wyciągnąć aparat czy stać tak i gapić się na to widowisko? Czy może krzyczeć z zachwytu? Gdyby nie zaplanowana wycieczka do Birg, tkwiłabym tak do wieczora, nie mówiąc ani słowa. Schilthorn Lekko odurzona alpejskimi cudami docieram kolejką do Birg, czyli stacji przesiadkowej w drodze do kompleksu widokowego na szczycie Schilthorn (2970 m n.p.m.). Składają się na niego platforma Thrill Walk, restauracja Piz Gloria oraz interaktywne muzeum poświęcone agentowi 007 – tu w okolicach realizowano zimowe ekstremalne sceny do filmu „W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości” z 1969 r. Bonda zagrał wówczas George Lazenby. Ponieważ to nie jest mój ulubiony odcinek serii, przechodzę szybko przez kolejne sale, w których wystawiono m.in. sprzęty, z jakich podczas zdjęć korzystał agent. W specjalnej sali można nawet obejrzeć fragmenty filmu, także ten ze słynnej Piz Glorii, w której czeka na mnie stolik. Nie zamawiam wprawdzie – tak jak czarujący James – vesper Martini, tylko kawę oraz rösti, czyli szwajcarską potrawkę z grubo startych ziemniaków smażonych na maśle, serwowanych z serem i jajkiem sadzonym. Aha, musicie wiedzieć, że Piz Gloria to nie jest po prostu restauracja. To obrotowy lokal na szczycie Schilthorn, co oznacza, że jedząc moje rösti, kręcę się jakby w szklanej kuli, podziwiając blisko 200 okolicznych szczytów z Eigerem, Mönchem, Jungfrau oraz Mont Blanc na czele. Zbudowano ją w latach 60. XX w. i od razu okrzyknięto cudem inżynierii. Była bowiem pierwszą tego typu restauracją na świecie. Ma 18 m średnicy i wykonuje pełny obrót w ciągu 45 minut, co pozwala gościom, oczywiście bez opuszczania stolików, podziwiać 360-stopniową panoramę Alp. Na deser zjeżdżam na pośrednią stację Birg, gdzie mieści się platforma Thrill Walk, i znów wstrzymuję oddech – Mann miał rację, góry w Szwajcarii są jak ucieczka od rzeczywistości. Lucerna Ostatni poranek spędzam w Lucernie, włócząc się między zadbanymi XVII- i XVIII-wiecznymi kamieniczkami. Przystaję pod nowoczesną szklano-betonową bryłą Centrum Kultury zaprojektowaną przez francuskiego architekta Jeana Nouvela, robię kilka pocztówkowych zdjęć drewnianemu mostowi Kapellbrücke (pierwotnie z XIV w.) oraz przylegającej do niego kamiennej Wieży Wodnej, która niegdyś była więzieniem, skarbcem, a nawet izbą tortur, i stanowiła część dawnego systemu obronnego. Lucerna jest jak Szwajcaria w pigułce – urocza, wygodna do życia, kompaktowa, dobrze zaprojektowana, położona nad turkusowym Jeziorem Czterech Kantonów, u stóp masywów Pilatus i Rigi. Nie mam niestety czasu, by odwiedzić Muzeum Wagnera, bo za chwilę odpływa mój statek, a właściwie zabytkowy parowiec, który ma mnie podrzucić na zębatą kolejkę sunącą na Rigi Kulm (1797 m n.p.m.). Zębatka jest zabytkowa, kursuje od 1871 r. i zabiera pasażerów z Vitznau na szczyt okrzyknięty Królową Gór. Na miejscu znów nowy wymiar – bezkresne łąki z pasącymi się beztrosko krowami, które dzięki dzwoneczkom słychać z daleka nawet w gęstej mgle, jaka przed momentem otuliła okolicę. Znacznie tu chłodniej niż na dole, więc nakładam bluzę i w asyście jałówek docieram do chaty Alp Chäserenholz, gdzie częstują mnie wyrabianymi na miejscu serami. Gospodarz na rozgrzewkę proponuje herbatkę z werbeny. Tłumaczy, że ten ziołowy napar przy okazji bardzo mnie uspokoi, a widzi, że jestem dość oszołomiona. – To wpływ naszych czarodziejskich gór, które potrafią odurzyć swoim majestatem – śmieje się. I ma rację. Szwajcaria – informacje praktyczne Dojazd Do Zurychu z Warszawy można dolecieć bezpośrednio liniami lotniczymi SWISS. Ceny biletów zaczynają się od 1 tys. zł w dwie strony. Transport Z Zurychu do Berna, potem do kolejnych miejscowości, podróżowałam pociągami, autobusami, statkami i kolejkami linowymi z kartą Swiss Travel Pass. Ceny: w drugiej klasie bilet 3-dniowy kosztuje 244 franki, w pierwszej klasie – 389. Karta umożliwia też bezpłatny wstęp do 500 muzeów. Dzieci od 6 do 16 lat podróżują bezpłatnie w towarzystwie co najmniej jednego z rodziców z dodatkową Swiss Family Card. Podobnie jest z dziećmi do lat 6. Więcej na stronie myswitzerland.com. Nocleg Berno: Kreuz Bern Modern City Hotel – wygodny, w centrum miasta. Od 600 zł za pokój 2-os. Mürren: Alpina Hotel – skromny, ale genialny, bo okna wychodzą na Alpy. Od 650 zł za pokój 2-osobowy. Lucerna: Hotel Waldstätterhof – komfortowy, w centrum miasta, od 900 zł za pokój 2-osobowy. Warto wiedzieć Wstęp do Muzeum Einsteina kosztuje 7 franków dorośli, 4 – młodzież (8–15 lat). Loty tandemowe nad doliną Lauterbrunnen startują m.in. z okolic Mürren, a podniebna przygoda trwa od 15 do 20 min – z przygotowaniem 90 min. Jej koszt to ok. 200 franków. Co kupić? Polecam ser alpejski tête de moine produkowany od ośmiu wieków. Wyróżnia go nie tylko ostry smak, ale też sposób krojenia.
Trybecz to góry owiane mroczną legendą. Podobno ludzie znikają tam bez śladu
Trybecz pozornie nie wyróżnia się niczym szczególnym. Niewysokie, gęsto porośnięte lasem pasmo górskie jest dosłownie usiane szlakami, także tymi łatwo dostępnymi. To czyni je niezwykle popularnym celem górskich wyzwań. Miejsce w sam raz na weekendową wycieczkę? Tak, jednak nie można nie wspomnieć, że słowackie góry skrywają mroczną legendę, która, paradoksalnie, zamiast odstraszać, przyciąga wszystkich spragnionych dreszczyku emocji.
Spis treści: Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Walory przyrodnicze Trybecza Ludzie znikają tam bez śladu? Słowackie Karpaty kojarzą się nam przede wszystkim z Tatrami i nic w tym dziwnego. Ze względu na niewielką odległość od granicy z Polską, tamtejsze szczyty i doliny są tłumnie oblegane przez przyjezdnych z kraju nad Wisłą. Nie można jednak nie wspomnieć, że od kilku lat popularnym celem wycieczek jest jeszcze jedno słowackie pasmo w łańcuchu Karpat – Trybecz. Góry te nie są tak wysokie i spektakularne jak Tatry, a wierzchołki ich szczytów nie stanowią dużego wyzwania, nawet dla niedoświadczonych górołazów. Trybecz, nazywany „słowackim trójkątem bermudzkim”, przyciąga czymś innym – mroczną reputacją. Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Pasmo Trybecz, zaliczane do Łańcucha Wielkofatrzańskiego w Centralnych Karpatach Zachodnich, rozciąga się w zachodniej Słowacji, wzdłuż doliny Nitry na osi południowy zachód – północny wschód. Mierzy około 50 km długości i około 18 km szerokości. Przecina trzy jednostki administracyjne: kraj trenczyński, nitrzański i bańskobystrzycki. Na południowym zachodzie graniczy z rozległą Niziną Naddunajską, która sięga aż do jego podnóża. Z tej strony pasmo wznosi się stromo, a jego najwyższe wzniesienia są doskonale widoczne z równin. Na północnym zachodzie opada w kierunku Kotliny Górnonitrzańskiej, która oddziela je od Gór Strażowskich. W swojej północno-wschodniej części, Trybecz łączy się z pasmem Ptacznika za pośrednictwem grzbietu, stanowiącego jego naturalne przedłużenie. Najwyższe szczyty Trybecza Najwyższym szczytem pasma jest Wielki Trybecz. Góra osiąga wysokość 829,6 m n.p.m. Jest zlokalizowana w obszarze głównego grzbietu, w połowie drogi między miastami Topoľčany i Zlaté Moravce. Wielki Trybecz jest gęsto zalesiony, ale sam wierzchołek pozostaje częściowo „czysty”. Jednak o spektakularnych widokach można zapomnieć. Polana z każdej strony otoczona jest drzewami. Większymi walorami krajobrazowymi cechują się polany, które mija się w drodze na szczyt. Widać stamtąd między innymi Małe Karpaty i Inovec, najwyższy szczyt Gór Inowieckich. Inne szczyty pasma, które w tym rejonie są często uwzględniane w wyzwaniach górskich, to: Vojšín (819 m n.p.m.), Mały Trybecz (769 m n.p.m.), Velká Ostrá (745 m n.p.m.), Javorový vrch (731 m n.p.m.), Medvedí vrch (710 m n.p.m.). Ze względu na bliskość miasta Nitry, co przekłada się na łatwą dostępność, sporą popularnością cieszy się niewysoki, bo mierzący 588 m n.p.m. Zobor, wyznaczający południowo-zachodni kraniec pasma. Walory przyrodnicze Trybecza Trybecz nie należy do najwyższych gór Słowacji, za to cechuje się dużymi walorami przyrodniczymi. Znaczną część pasma, zwłaszcza jego południowe i centralne partie, obejmuje obszar chronionego krajobrazu Ponitrie. Przeważają tam lasy liściaste z dominacją dębu i grabu. W wyższych partiach rośnie również buk. Na południu, gdzie uwidacznia się wpływ cieplejszego klimatu Niziny Naddunajskiej, można natrafić na gatunki ciepłolubne. Na południowych i południowo-zachodnich stokach Zoboru wyznaczono rezerwat przyrody Zoborská lesostep, w którym chronione są cenne murawy stepowe, gdzie wiosną kwitną rzadkie rośliny. Należą do nich miłek wiosenny i sasanka wielkokwiatowa. Trzeba też wspomnieć, że rośnie tam Thalaspi jankea, rzadka roślina z rodziny kapustowatych. Na Słowacji występuje tylko w obszarze pasma Trybecza i Gór Inowieckich. Fauna pasma Fauna pasma jest bogata i różnorodna, co wynika ze zróżnicowania terenu, klimatu i flory. W lasach licznie występują jelenie szlachetne, sarny i dziki, a także lisy, borsuki i kuny. Można też spotkać tam introdukowane muflony i daniele. Wśród drapieżników należy wymienić rysia euroazjatyckiego (populacja jest nieliczna i rozproszona), sporadycznie pojawiają się tam wilki. Na niebie można zaobserwować orlika krzykliwego, myszołowa i jastrzębia zwyczajnego. Żyją tam także liczne gatunki sów, między innymi puchacz, puszczyk uralski i sóweczka. W niektórych częściach można usłyszeć charakterystyczne odgłosy głuszca. Gady i płazy są reprezentowane przede wszystkim przez żmiję zygzakowatą, zaskrońca zwyczajnego, jaszczurkę żyworodną, traszki i żaby. Wśród bezkręgowców szczególnie wyróżniają się związane ze starymi lasami dębowymi chrząszcze, w tym kozioróg dębosz i pachnica dębowa. Ludzie znikają tam bez śladu? Po 2018 roku pasmo Trybecz zaczęło odwiedzać coraz więcej turystów z Polski. Wzrost zainteresowania tymi górami zbiegł się z polską premierą powieści „Szczelina” autorstwa Jozefa Kariki. W tej mrożącej krew w żyłach opowieści fikcja literacka miesza się z faktami. Należy bowiem wspomnieć, że od około 100 lat w okolicy Trybecza pojawiają się doniesienia o tajemniczych zaginięciach. Podobno osoby, które zabłądziły w górach Trybecza, opowiadają o zjawiskach, które wykraczają poza zwykłą dezorientację. W wielu relacjach pojawiają się doniesienia o nagłej, niepokojącej utracie poczucia czasu i przestrzeni. Kolejnym powtarzającym się motywem jest niepokojąca cisza, która nagle zapada w lesie, tłumiąc wszelkie odgłosy przyrody. To wszystko ma prowadzić do paniki i irracjonalnych zachowań. To trwa od prawie 100 lat Do pierwszego udokumentowanego zaginięcia doszło tam w 1929 roku. Podczas pełnienia obowiązków służbowych leśniczy Štefan Samšal przepadł bez śladu. Kilkumiesięczne poszukiwania nie przyniosły rezultatu. Mężczyzna nie został odnaleziony. Kolejną „ofiarą gór” była Mária Šlajserova, która w 1930 roku zaginęła na trasie z Mankoviec do Zlatna. Cztery lata później zaginął pracownik kamieniołomu. Nie wszyscy, którzy zgubili się w górach, przepadli bez śladu. W 1939 roku Walter Fischer nie wrócił ze spaceru. Kilka miesięcy później pojawił się przy Zlatych Moravcach. Znaleziono go nieprzytomnego i poranionego. Jego ciało pokrywały poparzenia. Mężczyzna nie doszedł do siebie po tym wydarzeniu. Został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, gdzie doczekał końca swoich dni. Fakty czy mity? Należy podkreślić, że wiele głośnych przypadków zaginięć nie znajduje potwierdzenia w policyjnych kronikach. W ludowych przekazach, gdzie opowieść często bierze górę nad faktami, przeinaczenia, ubarwienia i hiperbole nie są niczym niezwykłym. W Trybeczu nie drzemie żadna nadprzyrodzona siła, ale faktem jest, że do zaginięć dochodzi tam często. Od 1999 do 2019 roku policja z Nitry odnotowała 7 takich przypadków. Najprawdopodobniej winni temu byli sami nieostrożni turyści. Szlaki są tam kiepsko oznakowane, więc przy braku uwagi łatwo można zgubić drogę w lesie. Należy też wspomnieć, że w obszarze pasma znajdują się liczne zapadliska, jaskinie i nieczynne szyby kopalniane. To może wyjaśniać przypadki tajemniczych zaginięć. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odkryj niezwykłe oblicze Karkonoskiego Parku Narodowego
Karkonoski Park Narodowy zachwyca nie tylko turystów, ale i naukowców – od alpejskich muraw po subarktyczne torfowiska i dzikie zwierzęta, które powracają dzięki skutecznej ochronie gatunkowej. Dzięki zróżnicowanym piętrom roślinnym oraz wyjątkowym formom geologicznym park stanowi naturalne laboratorium dla badaczy. Jego malownicze szlaki, wodospady i jeziora polodowcowe przyciągają także pasjonatów przyrody, którzy chcą zobaczyć unikatowe krajobrazy Sudetów.
Spis treści: Powstanie i rozwój Karkonoskiego Parku Narodowego Zwierzęta Karkonoskiego Parku Narodowego Piętra roślinne i gatunki chronione Turystyka na obszarze Karkonoskiego Parku Narodowego Karkonoski Park Narodowy położony jest w województwie dolnośląskim przy granicy z Czechami, obejmuje obecnie powierzchnię 5 951,42 ha, a jego otulina zajmuje dodatkowe 13 093 ha. Tereny te od dawna przyciągały uwagę naukowców i miłośników przyrody ze względu na wyjątkowe walory geologiczne, ukształtowanie terenu oraz bogactwo flory i fauny. Już w 1910 roku w Karkonoszach powołano stanowisko komisarza ochrony przyrody. Kolejnym krokiem milowym było utworzenie straży górskiej w 1927 r., której głównym zadaniem była ochrona tych cennych przyrodniczo terenów. Pierwsze rezerwaty powstały w 1933 roku i obejmowały kotły polodowcowe oraz liczne pomniki przyrody. Powstanie i rozwój Karkonoskiego Parku Narodowego Formalne powstanie Karkonoskiego Parku Narodowego nastąpiło 16 stycznia 1959 roku na mocy rozporządzenia Rady Ministrów, obejmując pierwotnie 5510 ha. Granice parku i zasady jego ochrony zostały szczegółowo określone w zarządzeniu Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 2 marca 1959 roku. Od tego czasu powierzchnia parku była stopniowo powiększana – w 1996 r. o 68 ha, a w 2016 r. o kolejne 371 ha, co pozwoliło objąć ten wyjątkowy ekosystem jeszcze lepszą ochroną. Znaczenie Karkonoskiego Parku Narodowego zostało dodatkowo podkreślone w 1992 roku, kiedy wraz z czeskim Krkonošským národním parkiem został włączony do przygranicznego Rezerwatu Biosfery UNESCO Karkonosze/Krkonoše, obejmującego ponad 60 tys. ha. W 2010 roku obszar parku wraz z otuliną uzyskał status Geoparku Krajowego, co potwierdziło jego wyjątkowe wartości i edukacyjne znaczenie dla regionu. Dzięki tym działaniom Karkonoski Park Narodowy stał się jednym z najważniejszych obszarów chronionych w Polsce, łącząc ochronę przyrody z edukacją ekologiczną i badaniami naukowymi. Zobacz też: Śnieżka z dziurą na wylot? Kontrowersyjny plan tunelu pod górą. Zwierzęta Karkonoskiego Parku Narodowego Karkonoski Park Narodowy to obszar o wyjątkowej różnorodności gatunkowej, wynikającej z połączenia zróżnicowanego klimatu, mozaikowej rzeźby terenu oraz odmiennych pięter roślinnych. W parku występuje około 60 gatunków ssaków, w tym bóbr, sarna , lis oraz aż 16 gatunków nietoperzy. Ciekawostką jest obecność muflona, który został introdukowany z Korsyki na początku XX wieku i od tego czasu zamieszkuje karkonoskie lasy. Historia dużych drapieżników w Karkonoszach jest złożona. Wilki i rysie zostały wytępione przez człowieka, a ich powrót nastąpił dopiero w XXI wieku. Rysie ponownie pojawiły się w 2006 roku, choć ich liczebność była niewielka i od 2018 roku nie obserwuje się ich regularnie. Wilki natomiast, początkowo pojedyncze, zaczęły pojawiać się od 2014 roku, a w ostatnich latach rozmnażają się ponownie w tym rejonie. Ptactwo Karkonoszy jest równie bogate, obejmuje łącznie około 200 gatunków lęgowych i przelotnych. Do najciekawszych należą włochatka, sóweczka, cietrzew, głuszec, drozd obrożny oraz płochacz halny. Obecna fauna Karkonoszy jest efektem działań ochronnych, rewitalizacji siedlisk oraz naturalnej sukcesji lasów. Dzięki temu park pozwala obserwować zarówno gatunki borealne, relikty glacjalne, jak i zwierzęta powracające po długim okresie nieobecności, tworząc unikatowy ekosystem Sudetów. Piętra roślinne i gatunki chronione Karkonoski Park Narodowy charakteryzuje się wyraźnie zróżnicowaną strukturą roślinną, wynikającą ze zmieniającego się wraz z wysokością klimatu oraz różnorodnych warunków siedliskowych. Roślinność gór układa się w klasyczne piętra, typowe dla wszystkich masywów górskich, choć w Karkonoszach ich układ przyjmuje unikatowe formy. Najniższe partie, czyli pogórze, obejmują obszary do około 500 m n.p.m., gdzie dominują pola, łąki oraz fragmenty lasów liściastych. Na uwagę zasługują zachowane u podnóża góry Chojnik grądy i reliktowe subatlantyckie bory sosnowe. Wyższe partie, czyli regiel dolny (500–1000 m n.p.m.) porasta w większości świerczynowa monokultura, choć zachowały się także fragmenty pierwotnych buczyn sudeckich oraz polany o dużej wartości przyrodniczej. Piętro regla górnego (1000–1250 m n.p.m.) zajmują górnoreglowe świerczyny sudeckie, w runie których występują gatunki chronione, takie jak np. paproć podrzeń żebrowiec czy przytulia hercyńska. W piętrze subalpejskim (1250–1450 m n.p.m.) dominują zarośla kosodrzewiny, często z domieszką jarząbu pospolitego i wierzby śląskiej, a w kotłach polodowcowych rozwijają się wyjątkowe ziołorośla i traworośla z wieloma gatunkami endemicznymi, np. modrzykiem górskim czy tojadem sudeckim. Najwyższe piętro alpejskie (powyżej 1450 m n.p.m.) obejmuje fragmentaryczne murawy halne i piargi granitowe. Wyjątkową wartość ma Żyła Bazaltowa w Małym Śnieżnym Kotle, będąca unikatowym siedliskiem licznych reliktów epoki lodowej oraz endemitów (np. skalnica bazaltowa, dzwonek karkonoski – jego wizerunek znajduje się w logo Karkonoskiego Parku Narodowego – jastrzębce czy przytulia sudecka), których obecność nadaje Karkonoszom niepowtarzalny charakter przyrodniczy. Dzięki takiej mozaice siedlisk park umożliwia obserwację roślin rzadkich, chronionych i zagrożonych wyginięciem, czyniąc go jednym z najcenniejszych obszarów przyrodniczych Sudetów. Turystyka na obszarze Karkonoskiego Parku Narodowego Karkonoski Park Narodowy oferuje turystom niezwykle zróżnicowane możliwości spędzania czasu, zarówno latem, jak i zimą. Park dysponuje siecią 112 km szlaków pieszych, a część z nich została udostępniona również rowerzystom, przy czym wstęp na jego teren jest płatny. Zimą turyści mogą korzystać z 17 km nartostrad i dziesięciu wyciągów narciarskich. W wyższe partie Karkonoszy prowadzą dwie kolejki linowe – „Szrenica” i „Kopa” – umożliwiając szybki dostęp do wierzchołków. Szczyt Szrenicy (1362 m n.p.m.) stanowi jeden z głównych punktów widokowych w Karkonoszach. Położony powyżej górnej granicy lasu wierzchołek oferuje panoramy, które zachwycają turystów o każdej porze roku. Znajduje się tu również historyczne schronisko oraz Karkonoska Stacja Meteorologiczna – jedyna w Sudetach stacja w piętrze subalpejskim, służąca badaniom i celom dydaktycznym. Park obfituje w naturalne atrakcje. Niewątpliwie można do nich zaliczyć wodospady Kamieńczyka i Szklarki, które przyciągają zarówno miłośników fotografii, jak i wędrówek krajobrazowych. Równie fascynujące są Śnieżne Kotły, Czarny Kocioł Jagniątkowski i torfowisko Úpy, będące reliktem subarktycznej tundry. Miłośnicy pieszych wędrówek mogą przemierzyć Ścieżkę nad Reglami, czyli niemal 30-kilometrowy szlak przebiegający przez kotły polodowcowe i granicę dwóch pięter roślinnych: regla górnego i piętra subalpejskiego. Obszar KPN kryje także liczne jeziora polodowcowe, w tym Mały Staw z malowniczo położonym schroniskiem Samotnia. Ciekawostką są też unikatowe formacje skalne, takie jak Pielgrzymy, Końskie Łby i Trzy Świnki. Śnieżka, najwyższy szczyt Karkonoszy i Sudetów, stanowi punkt centralny parkowych wędrówek, oferując możliwość obserwacji rzadkich zjawisk meteorologicznych i podziwiania alpejskiej roślinności w specyficznym klimacie wysokogórskim. Dzięki różnorodności krajobrazów, bogactwu przyrodniczemu i dobrze rozwiniętej infrastrukturze turystycznej, Karkonoski Park Narodowy pozostaje jednym z najchętniej odwiedzanych i najlepiej przystosowanych do rekreacji terenów chronionych w Polsce. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Morskie Oko – perła Tatr i jej niezwykła historia
Morskie Oko jest jednym z najbardziej znanych i malowniczych jezior w polskich Tatrach. Położone na wysokości 1395 m n.p.m. w Dolinie Rybiego Potoku, u stóp Mięguszowieckich Szczytów, stanowi prawdziwą wizytówkę Tatr i jeden z najchętniej odwiedzanych punktów turystycznych w całym regionie. Zajmuje powierzchnię niemal 33 ha, co czyni je drugim pod względem wielkości jeziorem w Tatrach zarówno pod względem powierzchni, jak i objętości wód. Jezioro wyróżnia się nie tylko urokliwym krajobrazem, ale także bogatą historią, różnorodną florą i fauną oraz legendami przekazywanymi przez pokolenia.
Spis treści: Historia własności Morskiego Oka Pomiary i batymetria Zasilanie i odpływ wód Otoczenie i schronisko nad Morskim Okiem Przyroda Morskiego Oka Morskie Oko w kulturze i legendach Morskie Oko jest jeziorem pochodzenia polodowcowego o charakterze karowo-morenowym. Wypełnia wydrążoną przez lodowce misę skalną, zwaną Kotłem Morskiego Oka. Jezioro ma owalny kształt, choć zaburzają go stożki usypiskowe u wylotu większych żlebów, takich jak Marchwiczny, Żabi czy Szeroki Żleb. Od południa jezioro otaczają masywne stożki piargowe, częściowo porośnięte kosodrzewiną, określane łącznie mianem Wielkiego Piargu. Dno Morskiego Oka jest zróżnicowane – przy brzegach zalegają głazy, niżej których występuje żwir i piasek. Poniżej 40 metrów znajduje się gruba na około kilkadziesiąt centymetrów warstwa ciemnego mułu z fragmentami roślinnymi i zwierzęcymi. Woda w Morskim Oku jest przejrzysta na 11–14 metrów. Ma zieloną barwę (IV stopień w skali Forela-Ulego) i występują tu wyraźnie oddzielone warstwy wody zróżnicowane pod względem temperatury, tzw. termokliny. Historia własności Morskiego Oka Morskie Oko to nie tylko najpiękniejsze jezioro Tatr, ale także miejsce o burzliwej historii. Pierwsze wzmianki o nim pojawiły się już w XVI wieku, a od XVII stulecia zaczęto regulować prawa do użytkowania jego otoczenia. W 1824 roku jezioro przeszło w ręce prywatne, a następnie stało się własnością Władysława Zamoyskiego. To właśnie on odegrał kluczową rolę w słynnym sporze granicznym z Węgrami, który rozstrzygnięto w 1902 r. na korzyść Galicji. Dzięki drodze Oswalda Balzera i pobudowaniu schroniska, Morskie Oko stało się ważnym celem turystów. Od 1933 r. jezioro należy do państwa polskiego. „Morskie Oko” jest tłumaczeniem z języka niemieckiego (Meeraugen), a wcześniej używana przez górali nazwa to Biały Staw. Inne historyczne określenia jeziora to Rybie Jezioro czy Rybi Staw. Pomiary i batymetria Morskie Oko to jedno z najlepiej poznanych jezior Tatr – jego pomiary prowadzone są od końca XVIII wieku. Pierwsze dane z 1787 r. wskazywały powierzchnię 32,02 ha, ale z czasem wyniki ulegały korektom. W 1879 r. Eugeniusz Klemens Dziewulski stworzył pierwszy plan batymetryczny, szacując powierzchnię na 30 ha i głębokość na 49,5 m. Kolejne badania z początku XX wieku oraz pomiary Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1934 r. wykazały, że jezioro ma 34,93 ha i 50,8 m głębokości. Najnowsze analizy, wykorzystujące echosondy, precyzują obecne wymiary: powierzchnia to około 32,6–32,8 ha, a maksymalna głębokość 50,4–51,8 m. Choć dawniej uważano je za największe jezioro Tatr, obecnie wiadomo, że ustępuje pod względem powierzchni Wielkiemu Stawowi w Dolinie Pięciu Stawów Polskich – różnica wynosi około 1,5 ha. Zobacz też: Czy Morskie Oko przestanie zamarzać? Zasilanie i odpływ wód Morskie Oko zasilają dwa stałe potoki – Czarnostawiański oraz Mnichowy. Pierwszy potok spływa kaskadami Czarnostawiańskiej Siklawy, natomiast drugi tworzy Dwoistą Siklawę. Do Morskiego Oka wpływają także cieki okresowe, m.in. z Szerokiego i Marchwicznego Żlebu. Z jeziora wypływa Rybi Potok, który następnie rozlewa w kilka Rybich Stawków, takich jak Małe Morskie Oko, Żabie Oko oraz Małe Żabie Oko. Morskie Oko należy do nielicznych tatrzańskich jezior naturalnie zarybionych, zamieszkiwanych przez pstrągi, a dawniej również lipienie i troć wędrowną. Istnieją również historyczne wzmianki o obecności głowacza pręgopłetwego. Otoczenie i schronisko nad Morskim Okiem Od strony północy jezioro zamyka morena, na której stoi schronisko PTTK im. Stanisława Staszica. Budynek położony jest na wysokości 1405 m n.p.m. i jest jednym z najstarszych i najpiękniejszych schronisk w Tatrach. Obecne schronisko oraz stare, które pierwotnie było wozownią z 1890 r., są uznane za zabytki. Spod schroniska łatwo dostać się na szlaki prowadzące m.in. na Rysy, Szpiglasową Przełęcz oraz na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem. Powyżej Morskiego Oka, w kierunku południowym, znajduje się Czarny Staw pod Rysami, czyli drugie duże jezioro ulokowane w Dolinie Rybiego Potoku. Przyroda Morskiego Oka Wokół jeziora rozciągają się gęste zarośla kosodrzewiny, wśród których wyrastają okazałe limby. Na brzegach spotkać można wiele rzadkich w Polsce gatunków roślin, takich jak podejźrzon rutolistny, wełnianeczka alpejska, turzyca Lachenala, tojad kosmaty, turzyca skąpokwiatowa, bylica skalna, jastrzębiec włosisty, gnidosz Hacqueta, zimoziół północny czy świetlik bezostny. W wodach jeziora rozwijają się glony i rośliny naczyniowe, stanowiące podstawę planktonu zwierzęcego. Typowymi mieszkańcami są drobne skorupiaki – widłonogi, oczliki i rozwielitki. Przy brzegach powstają podwodne łąki, m.in. z rdestnicą Berchtolda. Dzięki naturalnemu zarybieniu akwen wyróżnia się na tle innych tatrzańskich jezior – jest siedliskiem pstrągów i kilku innych gatunków ryb. Morskie Oko w kulturze i legendach Morskie Oko od wieków pobudzało wyobraźnię i stało się przedmiotem wielu podań. Jedna z najbardziej znanych legend mówi o podziemnym połączeniu jeziora z Morzem Adriatyckim. Rzekomo świadczyły o tym przedmioty wyławiane z jego głębin, które miały pochodzić z zatopionych statków. Niezwykły krajobraz jeziora inspirował także artystów. Malowali je m.in. Walery Eljasz-Radzikowski i Leon Wyczółkowski, a poeci, tacy jak Teofil Lenartowicz, Wincenty Pol, Adam Asnyk czy Kazimierz Przerwa-Tetmajer, poświęcali mu wiersze pełne zachwytu. Tatry i samo jezioro pojawiały się również w twórczości muzyków, np. Zygmunta Noskowskiego. Morskie Oko stało się też symbolem patriotyzmu: po wygranym procesie granicznym Władysława Zamoyskiego śpiewano o nim na melodię Mazurka Dąbrowskiego. Dziś, obok bogatej tradycji literackiej i legend, jezioro cieszy się także międzynarodowym uznaniem – w 2014 roku „The Wall Street Journal” zaliczył je do pięciu najpiękniejszych akwenów świata. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rysy to jedno z najpopularniejszych miejsc w Tatrach. Ta góra nie jest odpowiednia dla każdego
Rysy to najwyższy szczyt Polski i jeden z najpopularniejszych celów wypraw w Tatry Wysokie. Monumentalna góra kusi potencjalnych zdobywców i nic dziwnego. Widoki, które rozpościerają się z wierzchołka, są wprost spektakularne, a perspektywa wejścia na tak wysoki szczyt kusi śmiałków. Wielu chce postawić tam stopę, jednak należy podkreślić, że nie jest to góra dla każdego. Średnio co dziesiąty wypadek na Rysach kończy się śmiercią.
Spis treści: Monumentalny masyw na polsko-słowackim pograniczu Dwie drogi na szczyt Co widać ze szczytu? Jakie zagrożenia czyhają na Rysach? Szlak prowadzący na Rysy nie jest tak wymagający, jak słynna Orla Perć czy droga na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem. Nie zmienia to jednak faktu, że najwspanialszy klejnot w Koronie Gór Polski pozostaje jedną z najbardziej wymagających gór w naszym kraju. To prawdziwy sprawdzian, nie tylko dla kondycji, ale także (a może przede wszystkim) dla odporności na ekspozycję. Monumentalny masyw na polsko-słowackim pograniczu Rysy wznoszą się na granicy polsko-słowackiej, w Tatrach Wysokich. To najwyższa część Tatr, sąsiadująca z Tatrami Zachodnimi (od strony zachodniej) i Bielskimi (od strony północno-wschodniej). Masyw ma trzy wierzchołki. Najwyższy (2501 m n.p.m.) i najniższy (2473 m n.p.m.) znajdują się po stronie słowackiej. Jedyny wierzchołek polski, północno zachodni, mierzy 2499 m n.p.m. i jest najwyższym ze wszystkich szczytów w naszym kraju. W Koronie Europy szczyt ten plasuje się na siedemnastym miejscu. Skąd wzięła się nazwa? W powszechnej opinii, nazwa „Rysy” jest inspirowana ukośnym żlebem, odznaczającym się na masywie góry. Jej geneza jest jednak zgoła inna. Na początku XIX wieku utworzyli ją polscy górale, nawiązując do pożłobionych zboczy całego kompleksu Niżnych Rysów, Żabiego Szczytu Wyżniego i Żabiego Mnicha. Wtedy nazywano tak całą grań zamykającą kocioł Czarnego Stawu. W połowie stulecia, gdy poszczególne formacje grzbietu zyskiwały własne nazwy, zawęzili jej stosowanie do najwyższego szczytu w grani. Dwie drogi na szczyt Na najwyższy szczyt Polski prowadzą dwie drogi, od strony słowackiej i polskiej. Szlaki charakteryzują się różnym stopniem trudności, ale oba wymagają dobrej kondycji. Szlak od strony polskiej Rozpoczynamy pod schroniskiem przy Morskim Oku. Stamtąd należy poruszać się czerwonym szlakiem. Za mostem na Rybim Potoku, droga prowadzi wzdłuż stawu do Wielkiego Piargu. Dalej rozpoczyna się podejście kamiennymi płytami. Na wysokości Szerokiego Piargu trasa odbija w lewo i dociera nad Czarny Staw. Dalsza część szlaku okrąża Czarny Staw z lewej strony. Dalej rozpoczyna się jeszcze dość łatwe podejście. Następnie wędruje się Długim Piargiem do Buli pod Rysami. Tam warto złapać oddech, bo dalej robi się naprawdę trudno. Za Bulą rozpoczyna się 350-metrowe podejście prowadzące skalną grzędą. Ten odcinek jest ubezpieczony łańcuchami. Warto zwracać tam uwagę na oznaczenia. Po pokonaniu tej części, docieramy na grań, spod której należy skręcić w prawo do Przełączki. Rozpoczyna się najniebezpieczniejsza, bo najbardziej eksponowana część szlaku. Za tym fragmentem czeka już kopuła szczytowa, spod której rozpoczyna się ostateczne podejście. Musimy wspomnieć, że ostatni odcinek nie jest zaopatrzony w łańcuchy, więc należy polegać na sile swoich rąk. Długość szlaku: około 5 km (w jedną stronę). Podejścia: około 1180 m. Czas przejścia: od 4 do 5 godzin, zależnie od warunków i doświadczenia (w jedną stronę). Szlak od strony słowackiej Wejście po stronie słowackiej rozpoczynamy przy stacji w Szczyrbskim Jeziorze. Podążając asfaltową drogą, docieramy do charakterystycznego mostka, za którym skręcamy w prawą odnogę i dalej, za betonowym pomostem, w lewo. Stamtąd prowadzi czerwony szlak. Po kilkunastu minutach dochodzimy do rozgałęzienia. Pozostajemy na drodze oznaczonej czerwonym kolorem. Przy skrzyżowaniu przed Popradzkim Stawem skręcamy w lewo na niebieski szlak, który prowadzi w głąb Doliny Mięguszowieckiej. Za świerkowym lasem napotykamy skrzyżowanie nad Żabim Potokiem. Tam wchodzimy na czerwony szlak. Po minięciu drewnianych pomostów docieramy do skalnych rumowisk. Za Żabimi Stawami Mięguszowieckimi rozpoczyna się kamienny chodnik, prowadzący do zaopatrzonej w łańcuchy skalnej ściany. Dalej rozpoczynają się metalowe schody, prowadzące nad najtrudniejszym fragmentem odcinka. Dalej docieramy do Chaty pod Rysami. Za schroniskiem czerwony szlak prowadzi przez rumowiska. Po dojściu do siodła przełęczy Warga, skręcamy w lewo. Stamtąd, bez eksponowanych fragmentów, docieramy na sam szczyt. Długość szlaku: około 17,7 km (w jedną stronę) Podejścia: około 1500 m. Czas przejścia: od 5 do 6 godzin, zależnie od warunków i doświadczenia (w jedną stronę). Uwaga: szlak jest otwarty od 15 czerwca do 31 października. W pozostałych miesiącach pozostaje zamknięty ze względu na ochronę przyrody i bezpieczeństwo turystów (zagrożenie lawinowe). Którą drogę wybrać? Pomimo że dłuższy, szlak po stronie słowackiej jest zdecydowanie łatwiejszy od drogi prowadzącej spod Morskiego Oka. Co istotne, regulamin KGP nie precyzuje szlaku, którym należy dotrzeć na szczyt, by zdobyć najważniejszy punkt do prestiżowej odznaki. Co widać ze szczytu? Popularność Rysów w dużej mierze wynika z fantastycznej panoramy, która rozpościera się z wierzchołka. Przy dobrych warunkach pogodowych widoczność przekracza 200 kilometrów. Wówczas można dojrzeć i rozróżnić 80 tatrzańskich szczytów i około 50 szczytów wznoszących się w innych górskich grupach. W zasięgu wzroku znajduje się 13 tatrzańskich jezior, a nawet oddalony o blisko 90 km Kraków. W idealnych warunkach da się dostrzec zarys pasma Bieszczadów i Karpat Ukraińskich. Jakie zagrożenia czyhają na Rysach? Rysy kuszą malowniczymi szlakami i spektakularnymi widokami, ale piękno natury nie powinno usypiać czujności. Tatry są znane z kapryśnej pogody, zwłaszcza w sezonie urlopowym. Najbardziej deszczowymi miesiącami są czerwiec i lipiec. W upalne dni, popołudniowe burze nie są niczym niezwykłym. Z kolei w maju i na początku czerwca, gdy pogoda jest nieco stabilniejsza, na trasie wciąż jeszcze będzie zalegać śnieg. Szlak z Morskiego Oka ma silnie eksponowane fragmenty, więc nie jest odpowiedni dla osób, które w takich warunkach czują się niekomfortowo. Należy też pamiętać, że w drodze na szczyt nie brakuje stromych podejść, gdzie niemałym zagrożeniem jest spadający materiał skalny. Jak przygotować się do wejścia na Rysy? Jakie wyposażenie należy zabrać na Rysy? Absolutną podstawą są dobre buty, odpowiednie do tatrzańskich wędrówek. Pierwsze lepsze obuwie trekkingowe, przeznaczone na mniej wymagające szlaki, nie sprawdzi się w tych warunkach. Nawet w pogodny dzień, w plecaku należy mieć ciepłą kurtkę. Co jeszcze? Raczki. Na Rysach śnieg może zalegać przez większą część roku, warto mieć tego świadomość. Teoretycznie najbezpieczniejszy pod tym względem okres trwa od połowy lipca do połowy września. W miesiącach zimowych nie obejdzie się bez pełnoprawnych raków i czekana, ale wówczas wyprawy na Rysy nie polecamy turystom, którzy nie mają doświadczenia taternickiego. Nie można zapomnieć o kasku. Wielu odwiedzających Tatry w ogóle nie myśli o tym zabezpieczeniu, a to poważny błąd. W górach kask może uratować życie. Niezwykle istotne jest dokładne zaplanowanie wyprawy. Mając na uwadze możliwość wystąpienia popołudniowych burz, wędrówkę należy rozpocząć najpóźniej o 6.00. Najważniejsze, zawsze należy mierzyć siły na zamiary i liczyć się z potęgą natury. Gdy zaczyna brakować sił lub pogoda zaczyna się psuć, najlepiej zawrócić. Cel nigdy nie jest wart ryzyka. Przed wyjściem obowiązkowo należy sprawdzić prognozę pogody. Jeżeli zapowiadane są niekorzystne warunki, najlepiej zostać na kwaterze, ewentualnie udać się na wycieczkę do niewymagających miejsc. Wypadki na Rysach Mimo że mówimy tu o wymagającej górze, kolejka na Rysy, pojawiająca się w newralgicznych miejscach na szlaku, nie jest niczym niezwykłym, podobnie zresztą jak tłum na szczycie. Status najwyższej polskiej góry przyciąga turystów, nie tylko tych doświadczonych, którzy wiedzą, jak przygotować się na taką wyprawę i jakie niebezpieczeństwa napotkają po drodze. To niestety przekłada się na zatrważające statystyki. Oczywiście, że góry są dostępne dla każdego. Warto jednak mieć świadomość, że wraz ze wzrostem trudności szlaku, rośnie też niebezpieczeństwo. W tym miejscu należy wspomnieć, że w samym 2024 roku doszło tam do dwóch śmiertelnych wypadków, a rok 2025 zbiera jeszcze tragiczniejsze żniwo. 27 kwietnia dwóch turystów spadło po stromym, twardym śniegu. Pomimo szybkiej interwencji ratowników TOPR-u, nie udało się ich uratować. Trzy uczestniczące w wyprawie osoby wymagały ewakuacji. 10 maja to kolejny tragiczny dzień na Rysach. Turystka spadła spod wierzchołka. Nie miała szans przeżyć wypadku. Przykłady tragicznych w skutkach wypadków najwyższym szczycie Polski można mnożyć i mnożyć. Najtragiczniejszym dniem był jednak 28 stycznia 2003 roku. W tatrach zeszła wówczas lawina, porywając dziewięciu turystów spośród 13-osobowej grupy, wchodzącej na szczyt Rysów. Uczestnikami byli uczniowie I LO w Tychach i osoby związane z działającym tam Klubem Sportowym „Pion”. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sezon na górskie wyjazdy zamknięty? Nic podobnego. „Jesień będzie bardzo obłożona"
Sezon wakacyjny w górach już się zakończył, ale to wcale nie znaczy, że Podhale zacznie świecić pustkami. Wręcz przeciwnie. Zmienia się jedynie profil turysty. – Wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona – mówi mi Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej.
Wakacje już za nami, wielkimi krokami zbliżają się chłodne, długie wieczory i deszczowe spacery. Nie oznacza to jednak, że górskie szlaki opustoszeją. Gości będzie sporo, jak zapewnia Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej, ale będą to zupełnie inne wyjazdy niż te letnie. „Bardzo dobre” lato na Podhalu, jesień będzie podobna? Lato na Podhalu zazwyczaj ocenia się w trzystopniowej skali: dobre, bardzo dobre i wybitne. – W tym sezonie było „bardzo dobre”. Czasami zaskakiwało, zmieniały się trendy, a także nastawienie i emocje turystów. Ostatecznie popyt, jaki mamy na turystykę wokół Tatr, jest nieustający i niezmienny, mimo że podlega pewnym korektom – opowiada Karol Wagner z TIG. W górach karty zazwyczaj rozdaje pogoda. Przedsiębiorcy musieli zatem w czasie rzeczywistym dopasowywać ceny do oczekiwań i możliwości zakupowych gości. Jednym z kluczowych momentów na Podhalu w wakacje był drugi tydzień lipca, kiedy obłożenie sięgało około 50%, a miało być wyższe. Podczas długiego weekendu sierpniowego zmieniło się to diametralnie. – Wówczas na największych platformach rezerwacyjnych można było znaleźć już tylko pojedyncze noclegi. Obłożenie było nawet powyżej 100%, bo wielu turystów przyjechało z własnymi kamperami i namiotami. Nie wspominając o tym, że, w porównaniu do minionego, roku liczba miejsc noclegowych w Zakopanem wzrosła o kilkaset – dodaje Wagner. Okazuje się również, że mimo kapryśnej pogody podróżni wcale nie uciekają z gór jesienią. Wręcz przeciwnie. Jesień w górach. Turyści są, ale inni Od 1 września w sieci pojawiło się mnóstwo raportów, podsumowań i pytań: “jak tam na Podhalu po sezonie?”. – Otóż na Podhalu wcale nie jest po sezonie. Faktycznie, skończyliśmy sezon wakacyjny, który dominuje i obfituje w rodziny z dziećmi, pod które przygotowane są nasze pakiety, ale już od 1 września bardzo intensywnie zaczęliśmy przechodzić do sezonu jesiennego. Zmieniamy wówczas portfolio naszego gościa z wyjazdów familijnych na konferencyjne, szkoleniowe, integracyjne – opowiada Karol Wagner. Tego typu wyjazdy często rezerwowane są z dużym wyprzedzeniem, zdarza się, że w maju, a zatem już latem przedsiębiorcy wiedzą, na co się szykować. – Wszystko to jest bardzo poszukiwanym produktem turystycznym na Podhalu. I wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona, tym samym bardzo płynnie przechodzimy z wyjątkowo dobrego lata na jeszcze lepszy sezon konferencyjny – dodaje przedstawiciel Tatrzańskiej Izby Gospodarczej. Okazuje się jednak, że jesień w górach przyciąga również innych podróżnych. Zazwyczaj są to osoby, które chcą uniknąć wakacyjnych tłumów i nasycić się malowniczymi widokami w ciszy i spokoju. O wiele prostsze jest również znalezienie wolnego pokoju czy apartamentu, nie wspominając o niższych cenach. – Całym sercem kocham jesień w Tatrach czy Karkonoszach! To jest klimat nie do opisania – opowiada mi pan Marek z Wrocławia, który co roku piesze wędrówki odkłada na czas, gdy szlaki pustoszeją, liście mienią się na złoto, a ciepła herbata rozpływa się w chłodnym wieczorze. – To jest zupełnie inny typ wędrówek, bez żadnego pośpiechu. Człowiek zwraca uwagę na każdy kamyk, detal, cieszy się każdą minutą, bo dnia jest coraz mniej. Wiadomo, że trzeba trochę inaczej rozplanować wyjście, lepiej się przygotować na kapryśną pogodę i wczesny zmrok, ale to nieważne. Nic nie zastąpi mi tej aury i wszystkim polecam spróbować, chociaż raz – zachęca pan Marek. Niespodzianką dla tych, którzy po raz pierwszy wybierają się w góry jesienią, będą barwne kontrasty. Liście buków, jaworów i brzóz przybierają intensywne kolory – od złota i pomarańczy, po głęboką czerwień, „kłócąc się” z ciemną zielenią świerków i skalistymi szczytami. Dodatkowym atutem jest czystsze powietrze i lepsza widoczność. Po deszczu horyzont staje się bardziej przejrzysty, a góry można podziwiać w całej okazałości. Źródło: National Geographic Polska
Nosal to jeden z najbardziej dostępnych szczytów w Tatrach, ale polecamy go nie tylko początkującym
Nosal nie jest najwyższym szczytem na mapie Tatr. Nie stwarza technicznych trudności, jak tamtejsze kolosy, więc doświadczony górołaz potraktuje go najwyżej jako rozgrzewkę. Jednak dla osób, które dopiero rozpoczynają tatrzańską przygodę, jest jednym z najbardziej dostępnych wierzchołków i to czyni go naprawdę dobrym wyborem na początek. Nie można jednak nie wspomnieć, że do Nosala przylgnęła także zła sława.
Spis treści: Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Jak dostać się na Nosal? Nosal ma także ciemną stronę Krótka i mało wymagająca wycieczka na tatrzański szczyt? Tak, to możliwe, bo mało wymagające trasy nie znajdują się wyłącznie w tamtejszych dolinach. Nosal nie imponuje wysokością, ale to czyni go dość dostępnym szczytem. Nagrodą za niewielki wysiłek będzie satysfakcja ze zdobycia tatrzańskiego wierzchołka i niesamowita panorama Kuźnic i wspaniałych szczytów. Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Nosal, stanowiący zakończenie północno-wschodniej grani Kasprowego Wierchu, wznosi się w Tatrach Zachodnich. Po zachodniej stronie rozpościera się Dolina Bystrej, do której góra „spada” stromymi, skalistymi zboczami. Z kolei po stronie wschodniej rozpościera się Dolina Olczyska. Od południa Nosalowa Przełęcz oddziela tę górę od zalesionego Nieboraka. Warto wspomnieć, że Nosal rozgranicza nie tylko dwie doliny. Północnymi podnóżami góry przebiega naturalna granica, oddzielająca Tatry i Rów Zakopiański, będący częścią Rowu Podtatrzańskiego. Góra jest zlokalizowana w bliskiej odległości od Zakopanego. Wznosi się nad Kuźnicami, ale można tam szybko dotrzeć nawet z centrum miasta, które jest oddalone od Nosala o ok. 3,5 km. Charakterystyka szczytu Nosal jest zbudowany z osadowych wapieni i dolomitów, pochodzących ze środkowego triasu. Wznosi się na 1206 m n.p.m. Zbocza w większości porasta las mieszany, na który składają się gatunki charakterystyczne dla regla dolnego, a w tym: świerk pospolity, buk zwyczajny, sosna zwyczajna i sosna czarna, która na tym obszarze jest gatunkiem sztucznie wprowadzonym. Na skałach można zaobserwować obecność roślin wapieniolubnych. Należą do nich gatunki takie jak pierwiosnek łyszczak i szarotka alpejska. Można tam także spotkać gatunki storczyka, które w Polsce są uznawane za rzadkie: wyblin jednolistny i dwulistnik muszy. Na północno-zachodnim stoku Nosala, na wysokości 996 m n.p.m., znajduje się wejście do Dziury pod Nosalem – głębokiej na 12 m jaskini. Miejsce to nie zostało udostępnione dla turystów. Jak dostać się na Nosal? Na szczyt Nosala prowadzą dwa szlaki. Oba nie stwarzają technicznych trudności. Jedynym wymagającym elementem jest nachylenie terenu. Szlak z Kuźnic Najwięcej turystów wchodzi na Nosal drogą rozpoczynającą się w Kuźnicach, dzielnicy Zakopanego. Tuż za kładką nad potokiem Bystra bieg rozpoczyna szlak oznaczony kolorem zielonym, który prowadzi wprost na wierzchołek. Mijając kasę Tatrzańskiego Parku Narodowego, należy skręcić w lewo i podążać równolegle ze szlakiem niebieskim, który prowadzi na Halę Gąsienicową. Pierwszy odcinek drogi jest pokryty kamieniami i tu warto zachować ostrożność. Bywa tam naprawdę ślisko. Po około 20 minutach dociera się do rozwidlenia. Skręcając w prawo, dotrze się na Halę Gąsienicową. Chcąc wejść na Nosal, trzeba pójść prosto. Dalej skręca się w lewo i wchodzi na przyjemną, płaską ścieżkę, która prowadzi wprost na Nosalową Przełęcz. Za nią teren zaczyna się wznosić. Szlak najpierw prowadzi lasem, a dalej – po skałach. To kolejny odcinek, na którym należy zachować wzmożoną ostrożność. Żeby nie stracić równowagi, warto wspomóc się rękoma. Niebawem dociera się na szczyt, z którego roztacza się widok na grań Orlej Perci, Koszystą, Świnicę, Kościelec, Giewont i Kasprowy Wierch. Szlak z Zakopanego Alternatywnie można zdecydować się na wariant szlaku, który zaczyna się w Zakopanem. Trasa zaczyna się między rondem Jana Pawła II a Kuźnicami (mniej więcej w połowie drogi). Prowadzi Bulwarami Słowackiego w górę potoku i zmierza do budki Tatrzańskiego Parku Narodowego. Idąc dalej prosto, dotrze się do tamy. Chcąc wejść na Nosal, trzeba natomiast skręcić w lewo, na zielony szlak. Tam wędrówka rozpoczyna się dość stromą ścieżką, na której w niektórych miejscach występują ułatwienia w formie drewnianych lub kamiennych schodów. Początkowo szlak prowadzi przez las, ale po około 25 minutach marszu drzewa przerzedzają się, a oczom wędrowca ukazuje się widok na Kuźnice i Śpiącego Rycerza. To znak, że szczyt jest już tuż-tuż. Cel zostanie osiągnięty za zaledwie kilka minut. Nosal ma także ciemną stronę Na wstępie wspomnieliśmy, że Nosal jest dość dostępnym szczytem. To prawda, jednak nie znaczy to, że można dać wolne ostrożności. Góry, a zwłaszcza Tatry, zawsze powinny wzbudzać respekt, a dowodem na to niech będą śmiertelne wypadki na Nosalu. W marcu 2024 roku turystka znalazła na szlaku plecak i zawiadomiła TOPR. Okazało się, że 40 metrów niżej leżało ciało 35-letniego mężczyzny. We wrześniu 2021 roku, na pierwszym wierzchołku Nosala zginął turysta po upadku ze skalnego urwiska. W marcu 2020 roku w trudno dostępnym terenie w rejonie tego szczytu znaleziono ciało 19-latka. To tylko kilka przykładów śmiertelnych wypadków na tej górze. Co czyni Nosal niebezpiecznym? Skalisty szczyt jest dość obszerny, jednak od strony północno-zachodniej i zachodniej z wierzchołka opada potężne, niezwykle strome urwisko. Góra samobójców? Na zakończenie wypada wspomnieć o niechlubnej reputacji Nosala. Do tego pięknego szczytu przylgnął jakże wymowny przydomek „góra samobójców”, który jasno wskazuje, że wierzchołek jest popularny nie tylko wśród ludzi, którzy w górach szukają wspaniałych widoków. Faktem jest, że wiele osób, które wybierają się w Tatry, by tam zakończyć swoje życie, wybiera właśnie Nosal. Ile osób postanowiło tam zakończyć swoje życie? Trudno powiedzieć, bo nie istnieją żadne oficjalne rejestry, wyszczególniające takie przypadki. Poza tym służby nie zawsze mogą określić, czy śmierć była spowodowana nieszczęśliwym wypadkiem, czy wynikła ze świadomego działania. Zresztą ogromnym nietaktem byłoby sprowadzanie osobistych tragedii do postaci bezdusznej statystyki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.