W te wakacje zostań odkrywcą! Archeolodzy proszą o pomoc na górskich szlakach
Wędrówka po górach kojarzy się nam z pięknymi panoramicznymi widokami. Czasem jednak warto spojrzeć też pod nogi. Archeolodzy zapraszają turystów do akcji, która może doprowadzić do znalezienia śladów sprzed tysięcy lat i dokonania przełomowego odkrycia.
W 2021 roku na Hali Turbacz dr Jan Loch z Gorczańskiego Parku Narodowego zauważył coś nietypowego. Był to zabytek sprzed tysięcy lat – fragment odłupka i okruch krzemienia jurajskiego. Znalezisko było sensacyjne, bo surowiec pochodził z okolic Krakowa. Dr Janusz Budziszewski z Uniwersytetu Warszawskiego potwierdził te przypuszczenia po badaniach w tym miejscu – na Hali Turbacz faktycznie znajdowało się prehistoryczne stanowisko, prawdopodobnie z paleolitu. To odkrycie stało się impulsem do rozpoczęcia szerokiej akcji archeologicznej, w której główną rolę mają odegrać turyści. Pradziejowy trekking. Dlaczego ludzie wspinali się tak wysoko? Przez lata sądzono, że wysokie góry były dla dawnych ludzi barierą nie do przebycia. Dziś wiemy, że było inaczej. Choć trudny klimat uniemożliwiał stałe osadnictwo, łowcy-zbieracze pojawiali się tu sezonowo na polowania. Przemieszczali się między dolinami czy w poszukiwaniu surowców. Przełęcze i polany, takie jak te w Gorcach czy Tatrach, były idealnymi punktami obserwacyjnymi. Ślady ich obecności, jak narzędzia i paleniska, odnajdywano już w Jaskini Obłazowej (tu odkryto najstarszy na świecie bumerang), Dolinie Kondratowej czy na Połoninie Wetlińskiej. Dlaczego archeolodzy potrzebują pomocy? Góry to trudny teren dla badaczy. Gęsta roślinność, lasy i procesy erozyjne sprawiają, że stanowiska archeologiczne pozostają niewidoczne przez dekady. Jednak tam, gdzie przechodzą tysiące ludzi, sytuacja się zmienia. Deszcz i buty wędrowców usuwają warstwę ziemi, odsłaniając zabytki bezpośrednio na ścieżkach. Turyści docierają w miejsca, które specjaliści odwiedzają rzadko, dlatego każde zdjęcie nietypowego kamienia może być dla nauki bezcenne. Jak rozpoznać zabytek? Nie każdy nietypowy kamień to zabytek, dlatego warto znać cechy charakterystyczne przedmiotów obrobionych przez człowieka. „Warto jednak zwrócić uwagę na surowce o gładkiej, niekiedy lekko szklistej lub woskowej powierzchni przełamu. Krzemień jurajski występuje zazwyczaj w różnych odcieniach szarości: od bardzo jasnego po ciemny, czasem z widocznymi plamkami albo smugami. Po uderzeniu pęka w charakterystyczny sposób, tworząc ostre krawędzie” – wyjaśniają archeolodzy na łamach portalu Archeowieści. W Karpatach trafić też można na narzędzia z radiolarytu – skały o właściwościach zbliżonych do krzemienia. Radiolaryty mogą mają różnorodne barwy. Mogą być czerwone, wiśniowe, brunatne, zielonkawe lub szare. Jak opisują naukowcy, na odłupku celowo odbitym od większej bryły, może zachować się: niewielka płaska powierzchnia, w którą uderzono, nazywana piętką; charakterystyczne wybrzuszenie powstałe pod miejscem uderzenia, czyli sęczek; regularne fale widoczne na powierzchni przełamu; ostre, powtarzalne krawędzie. Odłupki same w sobie nie zawsze są gotowymi pradziejowymi narzędziami, choć są niezwykle ważnymi zabytkami świadczącymi o ich wytwarzaniu. Znalazłem! I co teraz? Krótki poradnik odkrywcy Jeśli podczas wakacyjnego urlopu uda się nam znaleźć w górach „coś podejrzanego”, należy pamiętać o kilku zasadach. Najważniejsza jest dokumentacja: zrób zdjęcie przedmiotu w miejscu znalezienia, najlepiej z monetą dla skali. Sfotografuj też szerszą okolicę (szlak, polanę), by badacze wiedzieli, czy artefakt mógł zostać przemieszczony przez wodę. Koniecznie zapisz współrzędne GPS z telefonu lub nazwę szlaku i odległość od najbliższego szczytu. Pamiętaj: nie kop i nie zabieraj zabytków z parków narodowych – zostaw je na miejscu. Następnie wyślij mejla na adres archeowiesci@uw.edu.pl. Dołącz zdjęcia, opis i lokalizację. Nawet jeśli Twój kamień okaże się naturalnym tworem, pomożesz naukowcom lepiej poznać surowce występujące w danym regionie. Jak zgłosić zabytek znaleziony przypadkowo? Natomiast jeśli dokonasz przypadkowego odkrycia innego zabytku na przykład w lesie lub poza strefą wysokich gór, zgłoś ten fakt do wojewódzkiego konserwatora zabytków (WKZ). Nie należy wyciągać zabytku go z ziemi. Zaleca się wykonać zdjęcia „na gorąco” miejsca odkrycia i zabezpieczyć miejsce odkrycia. Znaleziska z gór w świetle prawa również należy zgłosić do WKZ. Źródło: Archeowieści Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Jeden przypomina wróbla, drugi motyla. To najrzadsze ptaki polskich Tatr
Tatry to najcenniejsza ostoja ptaków wysokogórskich w Polsce. Występuje tu około 120 gatunków ptaków. Zróżnicowanie wysokości, surowy klimat oraz układ pięter roślinnych sprawiają, że żyją tu ptaki niewystępujące nigdzie indziej w kraju lub tworzące jedynie niewielkie, izolowane populacje. Dla ornitologów i miłośników przyrody Tatry pozostają jednym z najcenniejszych miejsc obserwacji ptaków w Polsce.
Spis treści: Płochacz halny – wróbel najwyższych szczytów Pomurnik – motyl tatrzańskich skał Inni skrzydlaci mieszkańcy Tatr Od niepamiętnych czasów człowiek zachwycał się urokiem gór – cudnymi widokami przyrody. Wysokie szczyty drażniły jego zmysły, poruszały duszę i dawały siłę, by wspinać się coraz wyżej, wypatrywać podniebnych szlaków orłów, zaglądać w przepaście i podsycać uczucia religijne. To potęga życia natury – wierchy i urwiska, blaski słońca i cienie chmur, skały i śniegi, zawołania kruków i zew wilków, szum wód i wściekłe poryki wichru. Ten surowy, a zarazem fascynujący górski klimat od zawsze tętnił życiem ptaków. Oto gatunki, które możemy spotkać podczas wędrówek po tatrzańskich szlakach. Płochacz halny – wróbel najwyższych szczytów Płochacz halny (Prunella collaris) to typowo wysykogórski gatunek ptaka, nieliczny w naszym kraju, którego występowanie ogranicza się wyłącznie do najwyższych szczytów górskich. Według „Czerwonej Listy Ptaków Polski”, ponad 95% populacji (ok. 400–1600 osobników) – gniazduje w Tatrach, powyżej górnej granicy lasu (ponad 1800 m n.p.m.). Można go także spotkać w Beskidzie Żywieckim, w Bieszczadach i w Sudetach. Jednak poza Tatrami są to szczątkowe, zagrożone populacje, obejmujące zaledwie kilkanaście par. Płochacz halny to niewielki ptak wróblowy, rozmiarami zbliżony do wróbla (Passer domesticus), choć nieco od niego większy. Z tego powodu bywa często mylony z nim przez turystów. Wyróżniają go jasnożółta plama u nasady dzioba, szara głowa, ciemnobrązowy wierzch ciała i rdzawobrązowe boki upierzenia na spodzie. Jest gatunkiem przeważająco osiadłym, który zimą nie opuszcza gór, choć poza sezonem lęgowym pojawia się na niższych wysokościach, szczególnie zimą, gdzie łatwiej znaleźć pokarm, jak np. w okolicach schronisk górskich, wyciągów narciarskich czy w pobliżu osad ludzkich w wioskach. Tam też jest często dokarmiany przez turystów lub żywi się odpadkami w śmietnikach. Co ciekawe, ptaki tego gatunku nie są płochliwe wobec człowieka, a częste ich dokarmianie sprzyja procesowi synantropizacji, czyli przystosowaniu się ptaków do życia w pobliżu ludzi i wykorzystywania dostępnych tam źródeł pokarmu. W ciągu roku płochacz halny potrafi wyprowadzić nawet 2 lęgi, a pierwszy z nich odbywa w maju. Gniazdo jest ukryte zwykle w szczelinie skalnej, zbudowane przez samicę. Ma kształt czarki wykonanej z trawy, mchu i łodyg roślin, wyścielonej sierścią oraz piórami. Samica składa w nim 3–4 jaja i wysiaduje przez ok. dwa tygodnie. Gatunek ten cechuje się poligynandrią, wyjątkowo rzadką strategią reprodukcyjną. Oznacza to, że grupa składająca się z kilku samców i kilku samic wspólnie zajmuje jedno terytorium, kopuluje ze sobą nawzajem i razem wychowuje pisklęta. Płochacz halny żywi się głównie owadami, a także pająkami, małymi ślimakami, dżdżownicami i pokarmem roślinnym. Na terenie polskich Tatr można go zazwyczaj spotkać na otwartych obszarach piętra halnego – od górnej granicy kosodrzewiny aż po piętro turniowe. W skali Europy gatunek ten ma ograniczony zasięg występowania, a najliczniejsza populacja znajduje się w Alpach. W Polsce niska liczebność płochacza halnego kwalifikuje go jako gatunek narażony na wyginięcie (VU). Jednak z powodu stabilnych populacji w krajach ościennych, w szczególności czeskiej i słowackiej, prognoza zasilania krajowej populacji w przyszłości jest dobra. Dlatego obniżono status o jeden stopień – do kategorii bliski zagrożenia (NT). W ostatnich latach płochacz halny pozostaje regularnie obserwowany w polskich górach, przede wszystkim na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Dane zebrane od 2017 roku pokazują, że odnotowano ponad tysiąc obserwacji tego gatunku w różnych częściach Polski, z czego zdecydowana większość pochodzi właśnie z Tatr. Ostatnie odnotowane spotkanie z tym wysokogórskim ptakiem pochodzi z 10 lipca 2026 roku z Kasprowego Wierchu. Pomurnik – motyl tatrzańskich skał Pomurnik (Tichodroma muraria), dawniej nazywany dzięciołem murowym lub „mentlem”, co w gwarze góralskiej oznacza motyla. Ptak ten to prawdziwy „polski taternik”, którego nader wszystko bardzo trudno spotkać w naszym kraju. Obecnie zasiedla wyłącznie Tatry, obejmując zaledwie kilka lokalizacji terenów skalistych – od regla górnego po piętro alpejskie (1200–2000 m n.p.m.). Jeszcze do niedawna odnotowywano jego lęgi w Pieninach do 2001 r. Na świecie jego zasięg występowania rozciąga się od północnej Hiszpanii po Chiny. Jest jednym z najbardziej oszałamiających wizualnie i poszukiwanych ptaków w Eurazji. Pomurnik to nieduży ptak górski, wielkości zbliżonej do wróbla. Jego cechami rozpoznawczymi są krwista czerwień na skrzydłach oraz szaro-czarne upierzenie ciała. Można go rozpoznać także po charakterystycznemu zachowaniu – po stromych skałach porusza się dość charakterystycznie, czepiając się ostrymi pazurkami, wspomaga się ruchem skrzydeł, których machanie przypomina lecącego motyla. W okresie godowym dymorfizm płciowy jest dobrze zaznaczony – samiec różni się od samicy czarnym gardłem i piersią, podczas gdy u samicy te części ciała są białawe. Pomurnik jest silnie przywiązany do miejsc gniazdowania – ptaki wyprowadzają lęgi w tych samych rewirach nieraz przez kilka kolejnych sezonów. W Europie ich sezon lęgowy trwa od kwietnia i maja do lipca i sierpnia i liczy jeden lęg w roku. Gniazdo umiejscowione jest w niedostępnych miejscach, najczęściej w szczelinie skalnej, pomiędzy lub za skałami i głazami, rzadko nawet na budynku lub w jego wnętrzu. Składa się z mchu, włókien roślinnych, korzonków i trawy, z gęsto splecioną sierścią, wełną oraz piórami. Samica składa od 3 do 5 białych jaj. Pomurnik żywi się głównie owadami – w tym osobnikami dorosłymi, larwami i jajami, a także pająkami, które wydobywa długim dziobem ze szczelin skalnych. Historycznie pomurniki są obserwowane w polskich Tatrach od połowy XIX w. Na Słowacji znane były jeszcze wcześniej – pierwsze stwierdzenie odnotowano na Skalnych Wrotach w Tatrach Bielskich w 1835 r. W ostatnich latach krajową liczebność populacji pomurnika oszacowano na 3–5 par lęgowych, choć jeszcze w latach 90. XX w. szacowano na 16–20 par. Według badań najbliższe stanowiska pomurnika w sąsiedztwie polskich Tatr znajdują się na Słowacji, co może oznaczać, że tworzą jedną wspólną „populację tatrzańską”. Przypuszcza się również, że dochodzi do wymiany osobników między tymi częściami Tatr, lecz brak jakichkolwiek danych na ten temat. W Europie populację lęgową szacuje się na 29–69 tys. par, co stanowi ok. 10% globalnego zasięgu występowania. Natomiast wstępne szacunki globalnej liczebności populacji wynoszą ok. 570 tys. – 1,4 mln ptaków, choć szacunki te wymagają dalszej weryfikacji. Pomurnik pozostaje jednym z najrzadszych ptaków lęgowych w Polsce. Ostatnie doniesienia o spotkaniach z tym gatunkiem pochodzą z wiosny i lata tego roku – trzy z terenu Tatr oraz jedno z Pienin. Natomiast w ciągu ostatniej dekady ptaka tego widziano 248 razy, niemal wyłącznie na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego. Inni skrzydlaci mieszkańcy Tatr Awifauna polskich Tatr jest niezwykle bogata i ściśle związana z układem pięter roślinnych. Obok pospolitych gatunków, takich jak zięba (Fringilla coelebs), kopciuszek (Phoenicurus ochruros) czy rudzik (Erithacus rubecula), w tatrzańskim krajobrazie żyją rzadkie i reliktowe gatunki w skali kraju. Należą do nich przede wszystkim: siwerniak (Anthus spinoletta), orzeł przedni (Aquila chrysaetos), dzięcioł trójpalczasty (Picoides tridactylus), cietrzew (Lyrurus tetrix), głuszec (Tetrao urogallus), bocian czarny (Ciconia nigra), drozd obrożny (Turdus torquatus) czy kilka gatunków sów, takich jak puchacz (Bubo bubo) czy włochatka (Aegolius funereus). Choć Tatry to najwyższe pasmo w Karpatach Zachodnich, w granicach Polski leży zaledwie skrawek tego królestwa – ok. 175 z blisko 785 kilometrów kwadratowych. Bogactwo krajobrazów, zróżnicowanie siedlisk i niezwykła różnorodność gatunków pokazują, jak niezwykły jest ten obszar, tętniący życiem nie tylko turystów, lecz także niezliczonych gatunków zwierząt. Ich głosy od niepamiętnych czasów współtworzą magię tatrzańskich szlaków. Pytanie tylko, czy wędrując nimi, potrafimy się na chwilę zatrzymać, wsłuchać w ten świat i dostrzec jego prawdziwych gospodarzy. Źródła: tatry-przewodnik.com.pl, www.researchgate.net, otop.org.pl Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Wspołpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na codzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Dziennikarka BBC zachwyciła się polskimi górami. Szczególnie jedno miejsce zrobiło na niej wrażenie
Polska od dawna zachwyca rodzimych podróżników, ale w ostatnich latach jej uroki odkrywa również coraz więcej turystów z zagranicy. W mediach społecznościowych przybywa relacji osób zaskoczonych polskimi miastami, krajobrazami czy kuchnią, a podobne głosy coraz częściej pojawiają się także w zagranicznych mediach. Tym razem uwagę zwróciły nasze góry. Jedna z dziennikarek BBC sprawdziła, czy Tatry mogą konkurować z bardziej znanymi alpejskimi kierunkami.
Na stronie BBC ukazała się relacja Rebekki Crowe, która spędziła tydzień na południu Polski. Wraz z grupą znajomych wynajęła willę w Zakopanem, skąd ruszała na wycieczki po Tatrach. Zachwyciły ją nie tylko górskie krajobrazy, ale również lokalna kuchnia i koszty pobytu, które porównała z cenami w popularnych kurortach. Co sprawiło, że stwierdziła, iż polskie góry mogą być ciekawą i tańszą alternatywą dla Alp? Zakopane jako tańsza alternatywa dla Alp. BBC chwali polskie Tatry Rebecca Crowe wybrała się w Tatry ze znajomymi, którzy szukali miejsca efektownego krajobrazowo, ale jednocześnie na tyle przystępnego cenowo, by dziesięcioosobowa grupa mogła spędzić kilka dni w górach bez nadwyrężania budżetu. Wybór padł na Zakopane – nie tylko ze względu na bliskość Tatrzańskiego Parku Narodowego, ale również możliwość poruszania się bez samochodu. Lokalne busy, komunikacja publiczna i stosunkowo niedrogie przejazdy pozwalały łatwo docierać do popularnych punktów wyjścia na szlaki, co Crowe wymieniła jako jeden z praktycznych atutów regionu. Szczególnie spodobało jej się połączenie wysokogórskich krajobrazów, łatwego dostępu do atrakcji i kosztów znacznie niższych niż w wielu kurortach Europy Zachodniej. Dziennikarka pisała, że w Polsce można „cieszyć się alpejskimi krajobrazami bez wysokich cen”, wskazując Tatry jako atrakcyjną alternatywę dla bardziej rozpoznawalnych górskich kierunków. Samo Zakopane potraktowała jako wygodną bazę wypadową, z której grupa mogła ruszać na szlaki, a po powrocie poznawać lokalną kuchnię. Crowe smakowały m.in. pierogi z oscypkiem oraz placki ziemniaczane z sosem grzybowym. Sporym zaskoczeniem były dla niej także wyjątkowo obfite porcje serwowane w jednej z tradycyjnych restauracji. Co więcej, po kilku dniach grupa wybrała się również do Chochołowskich Term. Jak stwierdziła dziennikarka, „kąpiele w saunach, grotach solnych i rwących rzekach okazały się idealnym antidotum na pięć długich dni w górach” i sposobem na regenerację po kolejnych kilometrach wędrówek. Morskie Oko zachwyciło dziennikarkę BBC Największe wrażenie zrobiły na Crowe jednak same Tatry i różnorodność krajobrazów, które można zobaczyć w stosunkowo niewielkiej odległości od Zakopanego. Choć jej tekst ukazał się na stronie BBC kilka dni temu, autorka odwiedziła region w połowie kwietnia, dlatego opisywana przez nią sceneria miała jeszcze wyraźnie zimowy charakter. Morskie Oko pozostawało skute lodem, wyższe partie gór pokrywał śnieg, a otaczające jezioro szczyty tworzyły surową, wysokogórską panoramę, która zrobiła na dziennikarce szczególne wrażenie. To właśnie ten widok najmocniej skojarzył jej się z alpejskimi krajobrazami. Crowe zwróciła jednak uwagę również na bardziej kameralne oblicze gór. W Dolinie Strążyskiej zachwyciły ją spowity mgłą las, szum Strążyskiego Potoku i topniejący śnieg, a całą scenerię określiła jako „nieziemską”. Niedaleko znajduje się także wodospad Siklawica, do którego grupa dotarła jednym z łatwiej dostępnych szlaków, dzięki czemu w ciągu kilku dni wspólnie zobaczyli zarówno monumentalne otoczenie Morskiego Oka, jak i spokojniejsze doliny, leśne ścieżki, potoki oraz wodospady. Ta zmienność krajobrazu była jednym z elementów, które Crowe szczególnie doceniła podczas pobytu. Kwietniowa aura przypomniała jednak, że Tatry potrafią być wymagające nawet na popularnych trasach. W rejonie Morskiego Oka grupa była świadkiem akcji ratunkowej z udziałem śmigłowca, a kolejne opady śniegu i komunikaty o zagrożeniu lawinowym sprawiły, że zrezygnowała z wejścia na Rysy. Trudne warunki pokrzyżowały również plany części osób wybierających się na Giewont – głęboki śnieg i słaba widoczność skłoniły je do odwrotu. Zmiana planów pozwoliła jednak zejść niżej i zobaczyć inne fragmenty parku, gdzie Crowe zwróciła uwagę także na dziką przyrodę. W tekście wspomniała o jeleniach, rysiach i niedźwiedziach żyjących w Tatrach, dodając, że kilkukrotnie zauważyła na śniegu duże ślady zwierząt. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten park narodowy inspirował Andersena. Polacy mają go na wyciągnięcie ręki
Czeska Szwajcaria wygląda jak kraina wyjęta z baśni. Jej krajobrazy inspirowały Hansa Christiana Andersena i Caspara Davida Friedricha, a później stały się scenerią „Opowieści z Narnii”. Skalne bramy, dzikie wąwozy i malownicze doliny tworzą jeden z najbardziej niezwykłych zakątków Europy.
W tym artykule: Czeska Szwajcaria – geografia i krajobrazy Największe atrakcje Czeskiej Szwajcarii Wyjątkowy klimat dla roślin Czeska Szwajcaria to niejedyne „skalne miasto” w okolicy Dlaczego Szwajcaria? Czeska Szwajcaria inspiracją artystów Pierwszy turystyczny przewodnik po tym niezwykłym regionie wydano już w 1826 roku. 50 lat później powstało Towarzystwo Górskie. Zaczęto wytyczać szlaki i budować infrastrukturę, która w wielu miejscach przetrwała do dziś. Nic w tym dziwnego – Czeska Szwajcaria to miejsce magiczne i w pełni zasługujące na utworzenie parku narodowego. Warto je odwiedzić tym bardziej, że leży tylko 60 km od Zgorzelca i 35 km od granicy z Czechami w Kopaczowie. Czeska Szwajcaria – geografia i krajobrazy Czeska Szwajcaria, położona na północnym zachodzie Czech, to jeden z najbardziej malowniczych parków narodowych Europy Środkowej. Charakterystyczne dla tego regionu są formacje skalne z piaskowca, które przez miliony lat były kształtowane przez erozję wodną i wiatrową. Najbardziej znaną z tych formacji jest Brama Pravčická – największy naturalny most z piaskowca w Europie, który jest symbolem parku. Park ma powierzchnię 79 km kw. i został wydzielony z większego Obszaru Chronionego Krajobrazu Łabskie Piaskowce, chroniącego większy cenny teren w Czechach. Geograficznie cały ten obszar leży na Wyżynie Dieczyńskiej. Krajobraz współtworzą tu trzy rzeki: Łaba, Kamenice i Křinice, płynące momentami w głębokich stromych dolinach, urozmaiconych wodospadami i skalnymi przełomami. Park Narodowy ustanowiono tu z początkiem roku 2000. Czeski Raj zachwyca pięknem i ogromem. To niesamowite skalne miasto wygląda jak scenografia filmu fantasy Czeski Raj nie bez powodu widnieje na liście geoparków UNESCO. Najlepiej przyjeżdżać tu późniejszą wiosną lub wczesną jesienią. I podziwiać przepiękne skalne formacje. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/4ac4d353f4fc87acc73415a97a49d209ac71de37-5bcba26.png" width="938" height="492" alt="Czeski Raj zachwyca pięknem i ogromem. To niesamowite skalne miasto wygląda jak scenografia filmu fantasy (fot. Shutterstock)" title="Czeski Raj zachwyca pięknem i ogromem. To niesamowite skalne miasto wygląda jak scenografia filmu fantasy (fot. Shutterstock)" /> Największe atrakcje Czeskiej Szwajcarii Najciekawsze miejsca Czeskiej Szwajcarii rozsiane są po całym terenie Parku. Na jego porządnie zwiedzenie warto zarezerwować sobie przynajmniej jeden cały weekend. Kilku obiektów na terenie Parku po prostu nie można pominąć, a są to: Brama Pravčická: ta imponująca formacja skalna przyciąga turystów z całego świata. Wędrówka do skalnego mostu, choć wymagająca, nagradza przepięknymi widokami na okoliczne krajobrazy. Formację można oglądać z licznych pobliskich punktów widokowych oraz z dołu. Wstęp na samą górę, na „zwieńczenie” bramy jest zabroniony. Przy bramie, wbudowany w skały, znajduje się malowniczy pałacyk „Sokole Gniazdo”, w którym dziś mieści się restauracja. Dziki Wąwóz: malowniczy przełom rzeki Kamenice, pierwotnie miejsce zupełnie niedostępne, otoczone stromymi ścianami skalnymi i bujną roślinnością. Cały bieg rzeki wygląda jak gotowa scenografia filmowa. W Parku jest wiele miejsc (np. Wąwóz Edmunda), które można zobaczyć, płynąc flisacką łodzią turystyczną po rzece Kamenice. Mariina Skala: malowniczy skalny masyw, wysoko dominujący ponad otoczeniem. Na szczycie już w 1856 roku wybudowano drewnianą altanę widokową. U stóp skały leży stara i piękna wioska Jetrichovice. Hrensko: Urokliwa, położona w kanionie u stóp Bramy Pravčickiej wioska, która jest idealnym punktem wyjścia do zwiedzania parku, zatrzymania się na posiłek, zaopatrzenia w pamiątki, a także na nocleg. Turystyka kwitła tu już w XIX wieku. Wyjątkowy klimat dla roślin Specyficzna rzeźba terenu, czyli obecność głębokich jarów, wąwozów i parowów w połączeniu z dwiema niewielkimi rzekami sprawia że w Parku dużo jest miejsc wyjątkowo zimnych, zawsze zacienionych i wilgotnych. Inaczej niż podpowiadałaby intuicja, często w dolnych partiach rosną tu rośliny zimnolubne, a w górnych – ciepłolubne. Na ciemnych, niedostępnych skalnych ścianach wąwozów rosną m.in. paprocie, liczne mchy i porosty oraz pozostałości pierwotnego drzewostanu. Walory przyrodnicze Czeskiej Szwajcarii zostały docenione w Unii Europejskiej poprzez umieszczenie jej na liście obszarów chronionych Natura 2000. Czeska Szwajcaria to niejedyne „skalne miasto” w okolicy Czeska Szwajcaria to jedno z kilku miejsc znanych z malowniczych skalnych labiryntów, położonych na relatywnie niewielkim obszarze. Kolejne to m.in. Adrspach w Czechach, Szwajcaria Saksońska w Niemczech oraz Szczeliniec i Błędne Skały w Polsce, na Dolnym Śląsku. Jeśli zapragniemy odwiedzić więcej niż jedno z tych miejsc, najbliżej leży Szwajcaria Saksońska – w odległości zaledwie ok. 4 kilometrów. Samochodem pokonamy tę trasę w 10 minut. Obie „Szwajcarie” to tak naprawdę dwie części jednego spójnego regionu – obie nalezą do zbudowanych z miękkiego piaskowca Gór Połabskich. Właściwie trudno rozpatrywać je oddzielnie i za jednym zamachem nie zwiedzić obydwu. Co warto zobaczyć w Pilznie? Tu każdy znajdzie coś dla siebie Czeskie Pilzno to idealny kierunek na weekendowy wypad typu city break. Z roku na rok miasto cieszy się coraz większą popularnością wśród turystów z całego świata, w tym także z Polski. ... Dlaczego Szwajcaria? Czeska Szwajcaria leży bardzo blisko granicy z Niemcami, a najbliższym większym miastem jest Drezno. To sąsiedztwo odegrało pewną rolę w historii Parku. Malownicze skalne formacje już pod koniec XVIII wieku dość licznie przyciągały ówczesnych turystów. A wśród nich malarzy i grafików tworzących w panującym wówczas nurcie romantyzmu, m.in. Ludwiga Richtera, Antona Graffa i Adriana Zingga. Dwaj ostatni byli Szwajcarami, pracowali w niedalekim Dreźnie. I to właśnie oni, pod wrażeniem wyjątkowych krajobrazów, kojarzących im się z ojczystym krajem, ochrzcili ten rejon mianem „Szwajcarii”. Czeska Szwajcaria inspiracją artystów Także najsłynniejszy obraz i symbol epoki romantyzmu, „Wędrowiec nad morzem mgły” Caspara Davida Friedricha, przedstawia właśnie te okolice. Skalne iglice wystające ponad mgłę to swobodnie zaaranżowane przez malarza elementy krajobrazu Gór Połabskich. W ich skład wchodzi m.in. Czeska Szwajcaria. Widoczna na dalekim planie po prawej stronie obrazu formacja to góra Zirkelstein, leżąca po sąsiedzku, w Szwajcarii Saksońskiej. W Czeskiej Szwajcarii Hans Christian Andersen napisał w 1844 roku część jednej ze swoich baśni – „Królowej Śniegu”. W 2005 roku kręcono tu niektóre sceny filmowego blockbustera „Opowieści z Narnii: Lew, Czarownica i stara szafa”. Brama Pravčická wystąpiła także w serialu „Koło Czasu”.
Pokochałam to polskie „morze” w sercu Bieszczad. Latem trudno o lepszy kierunek
Jednego dnia odpoczynek nad jeziorem, drugiego pieszy spacer wśród łąk na punkt widokowy, trzeciego przejażdżka kolejką nad zaporą, a w drodze powrotnej wizyta w Galerii Zdzisława Beksińskiego i przystanek na podkarpacką kuchnię. Solina i okolice Jeziora Solińskiego to bieszczadzka perełka i idealny przepis na długi weekend.
Solina i okolice Jeziora Solińskiego to jedno z najpiękniejszych miejsc w Bieszczadach, ale i na całym Podkarpaciu. To jednocześnie idealny kierunek, kiedy trudno się zdecydować, czy woli się spędzić urlop nad jeziorem, czy może jednak w górach. Odpowiedź jest prosta – wcale nie trzeba wybierać. Kajaki, piesze wędrówki, trasy rowerowe, rajdy konne, a wszystko to blisko natury i wśród pięknych widoków. Największy plus jest taki, że to kierunek, który sprawdzi się o każdej porze roku. Co warto zobaczyć nad Soliną? Zapora w Solinie Będąc w Solinie, nie można pominąć największej w Polsce betonowej zapory. Została wybudowana przede wszystkim w celu wykorzystania potencjału energetycznego Sanu, a dziś pełni również funkcję retencyjną i przeciwpowodziową. To monumentalna konstrukcja o 664 metrach długości i 82 metrach wysokości. Poza podziwianiem jej z zewnątrz można zwiedzić z przewodnikiem także jej wnętrze. To absolutna wizytówka Soliny, która co roku przyciąga wielu turystów i skupia wokół siebie liczne stoiska z pamiątkami. Ścieżka spacerowa „Perła Polańczyka” To krótka, spokojna i bardzo przyjemna trasa, której szacowany czas przejścia wynosi około dwóch godzin. To dowód na to, że nawet podczas niezbyt wymagającej wędrówki można podziwiać piękne widoki. Droga prowadzi przez pola, łąki oraz las bukowy prosto do punktów widokowych, między innymi na Kabajce i Horbie, skąd roztacza się panorama jeziora, Polańczyka i otaczających je wzgórz. Ścieżka spacerowa „Zielone Wzgórza nad Soliną” To trasa również niezbyt wymagająca, ale dłuższa od poprzedniej. Szacowany czas jej przejścia to około pięciu godzin, jednak istnieje możliwość pokonania tylko części wyznaczonego odcinka i dojazdu albo powrotu kursującym w okolicy autobusem. Podczas spaceru można dostrzec bieszczadzkie połoniny, widok na przystań statków, a także Jezioro Myczkowieckie. Ścieżka spacerowa „Niebieska Łezka” Jest to trasa, która prowadzi wokół Jeziora Myczkowieckiego, skąd wzięła się jej nazwa. To najdłuższa ze wskazanych ścieżek spacerowych, jednak – podobnie jak w przypadku „Zielonych Wzgórz nad Soliną” – istnieje możliwość jej skrócenia i powrotu autobusem. To właśnie tutaj, znad skraju skalnej ściany, można podziwiać oba jeziora, a przy czystym niebie także szczyt Połoniny Wetlińskiej. Trasa rowerowa Jest również opcja dla tych, którzy nie wyobrażają sobie wyjazdu bez roweru. Trasa rowerowa prowadzi z Polańczyka przez nadsolińskie miejscowości: Wołkowyję, Górzankę, Bereżnicę Wyżną, Wolę Matiaszową, Berezkę oraz Myczków, a następnie wraca do Polańczyka. Chociaż satysfakcja po takim przejeździe jest gwarantowana, trzeba mieć na uwadze, że po drodze czeka kilka dość stromych i męczących podjazdów. Solina: atrakcje w okolicach Już samo Jezioro Solińskie zapewnia wiele atrakcji. Mowa oczywiście o szerokim wyborze sportów wodnych. Rowery wodne, kajaki, SUP-y, żaglówki, deski do kitesurfingu, a także statki spacerowe – każdy znajdzie wodną aktywność dostosowaną do własnych preferencji i możliwości. Można je znaleźć w większości miejscowości nad linią brzegową, natomiast statki kursują między innymi z Soliny oraz Polańczyka. Warto też zapoznać się z ofertą wybranej bazy noclegowej, ponieważ ośrodki wczasowe bardzo często dysponują własnym sprzętem do pływania i przystanią. Bieszczadzki Park Narodowy Będąc nad Soliną i mając odpowiednią ilość czasu, warto przeznaczyć chociaż jeden lub dwa dni, by pojechać kilkadziesiąt kilometrów na południe, do samego serca Bieszczad – Bieszczadzkiego Parku Narodowego. To tutaj znajdują się jedne z najpiękniejszych szlaków górskich w Polsce, między innymi trasa na Tarnicę, Małą i Wielką Rawkę czy Połoninę Caryńską. To idealna opcja, żeby na nowo zakochać się w pieszych wędrówkach. Nie można jednak zapominać o odpowiednim sprzęcie oraz przygotowaniu. Choć wiele bieszczadzkich tras uchodzi za przyjazne turystom, w górach zawsze trzeba sprawdzać warunki, pogodę i realnie ocenić własne możliwości. Rajdy i przejażdżki konne Bieszczady to nie tylko piesze wędrówki. W lesie można bardzo często natknąć się na konny rajd, który akurat przejeżdża jednym ze specjalnie wyznaczonych szlaków, a na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego znajduje się Zachowawcza Hodowla Konia Huculskiego. W wielu miejscach wokół Soliny można natknąć się na stadniny oferujące przejażdżki konne dla turystów – zarówno w obrębie wyznaczonego padoku, jak i po górskich trasach. Miłośnicy tej formy aktywności mogą w przyszłości rozważyć udział w kilkudniowych rajdach, które dają możliwość zwiedzania Bieszczad z zupełnie innej perspektywy. Kolejka gondolowa Solina To jedna z największych atrakcji nad Soliną i jedna z najchętniej wybieranych przez turystów. Kolej gondolowa Solina prowadzi od dolnej stacji Plasza do górnej stacji Jawor, gdzie znajduje się wieża z tarasem widokowym. Jednak najpiękniejszą panoramę jeziora oraz widok na zaporę można zobaczyć podczas samego przejazdu. Warto rozważyć tę formę podziwiania Bieszczad, szczególnie jeśli ma się mocno ograniczony czas. Muzeum Beksińskiego w Sanoku Sanok znajduje się około 45 minut jazdy samochodem w północno-zachodnim kierunku od Soliny. Dlatego warto rozważyć go jako przystanek w drodze powrotnej znad jeziora, szczególnie że wiele tras powrotnych prowadzi właśnie tędy. To tu miłośnicy historii oraz sztuki znajdą prawdziwą perełkę na mapie regionu – Muzeum Historyczne w Sanoku. W ramach muzeum można zobaczyć między innymi Galerię Zdzisława Beksińskiego, który jest uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich artystów współczesnych. Mało kto wie, że to właśnie w Sanoku Beksiński się wychował, a następnie – po czasowym wyjeździe – wrócił i założył rodzinę. Co warto zjeść podczas pobytu nad Jeziorem Solińskim? Będąc nad Jeziorem Solińskim, warto spróbować tradycyjnych bieszczadzkich smaków. Solina i okoliczne miejscowości mogą się pochwalić naprawdę wyśmienitą kuchnią podkarpacką. Dlatego będąc tam, koniecznie trzeba spróbować regionalnych potraw. Proziaki To podkarpacki zamiennik chleba, przygotowywany z mąki pszennej, jajka, maślanki, soli i sody. Proziaki wykorzystuje się na różne sposoby, jednak warto spróbować ich w tradycyjnej formie, na przykład z masłem czosnkowym. Fuczki To podkarpacki specjał, który na pierwszy rzut oka może wydawać się dziwnym połączeniem, ale naprawdę jest wart spróbowania. To delikatne naleśnikowe ciasto wymieszane z kiszoną kapustą i podawane w formie słonych placków. Hreczanyki To niezwykle sycące kotlety z mielonego mięsa i kaszy gryczanej, wywodzące się z kuchni łemkowskiej i bojkowskiej. Najlepiej smakują w towarzystwie sosu z grzybów zebranych właśnie w bieszczadzkich lasach. Knysze Podkarpacie ma nawet swoją własną wersję pierogów. Knysze są wypełnione farszem z kaszy gryczanej, twarogu i cebuli oraz smażone na głębokim tłuszczu. Naleśniki z jagodami Lato to pora jagodowa w Bieszczadach. Tutejsze pierogi i naleśniki z jagodami to pozycja obowiązkowa, zwłaszcza po długiej górskiej wędrówce. Szczególnie że po legendarnego Naleśnika Giganta w Schronisku Aniołów w Wetlinie ustawiają się długie kolejki. Kiedy warto jechać nad Jezioro Solińkie? Bieszczady są urokliwe o każdej porze roku – zarówno pod grubą warstwą śniegu, jak i w pełnym sierpniowym słońcu. Dlatego nad Jezioro Solińskie warto wybrać się zawsze. Aby jednak w pełni skorzystać z możliwości, jakie oferują Solina i jej okolice, najlepiej przyjechać tutaj późną wiosną lub latem. Od wspomnianych kajaków, przez piesze wędrówki, aż po pierogi ze świeżymi jagodami – lato w Bieszczadach ma po prostu szczególny klimat. Zwłaszcza że można znaleźć tutaj również pola namiotowe i kempingi, czyli idealne rozwiązanie dla tych, którzy chcą spędzić czas jak najbliżej natury. Baza noclegowa w tym rejonie jest bardzo dobrze rozwinięta, dlatego każdy znajdzie coś dla siebie – od uzdrowiska po domki letniskowe. Warto jednak pamiętać, że jest to jedno z najbardziej turystycznych miejsc w Bieszczadach, dlatego nocleg dobrze rezerwować z większym wyprzedzeniem. Źródła: Gmina Solina, Podkarpackie.Eu, Muzeum Historyczne w Sanoku, Grupa PKL Solina Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Kawałek Szwajcarii i zabytkowy pociąg tuż przy polskiej granicy. Ten region może być tegorocznym hitem wakacji
Rudawy Janowickie od lat przyciągają wędrowców malowniczymi szlakami, alpejskimi akcentami oraz bogatą historią polskiego himalaizmu. W tym sezonie region zyskał jednak zupełnie nowy blask dzięki wakacyjnym przejazdom zabytkowego pociągu retro oraz otwarciu futurystycznego parku rozrywki. To idealny moment, by odkryć ten niezwykły zakątek Dolnego Śląska, który płynnie łączy górską naturę z unikatowymi atrakcjami.
Rudawy Janowickie lata temu upodobali sobie amatorzy górskich spacerów. Na odsłoniętych, granitowych skałach swoją przygodę ze wspinaczką zaczynali najsłynniejsi polscy himalaiści – Wanda Rutkiewicz, Jerzy Kukuczka czy Krzysztof Wielicki. Niech fakt ten jednak nie zniechęca mniej doświadczonych wędrowców – to sąsiadujące z Karkonoszami pasmo nieopodal Jeleniej Góry stanowi idealne miejsce na wypoczynek dla tych, którzy lubią wpleść w swoje wakacje trochę ruchu. Alpejskie motywy w Rudawach Na trasie na najsłynniejsze janowickie szczyty – Sokolika i Krzyżną Górę – warto zatrzymać się na moment w schronisku, które u podnóża Gór Sokolich postawiono jeszcze w XIX wieku. „Szwajcarka” początkowo służyła za leśniczówkę, później za rezydencję właścicieli pobliskich Karpnik, by ostatecznie zacząć gościć strudzonych wędrowców. W drewnianej chałupie można nie tylko pożywić się przed zdobywaniem korony Rudaw, ale również poczuć się niczym w alpejskiej Szwajcarii. Brat króla Prus, Wilhelm von Hohenzollern, zapragnął bowiem w XIX wieku, by budynek w Rudawach przypominał obiekty spotykane na wysokogórskich halach. „Szwajcarka” to doskonała baza wypadowa do górskich eskapad. Najczęściej wychodzi się stąd na Krzyżną Górę czarnym szlakiem, na Sokolik czerwonym, a do Zamku Bolczów zielonym; dalej można też iść niebieskim w stronę Starościńskich Skał. To ostatnie miejsce jawi się jako wyjątkowo atrakcyjne – roztacza się z niego malowniczy widok na wzgórza Gór Sokolich oraz liczne formacje skalne, z których każda ma swoją osobną nazwę nawiązującą do kształtu skały. Dodatkowo na wzgórzu Lwiej Góry spotkamy mniej turystów, co pozwala w pełni docenić walory tutejszej przyrody. Inne przyrodnicze miejsca warte uwagi to m.in.: Kolorowe Jeziorka – unikatowe stawy na Dolnym Śląsku, które zawdzięczają swoje barwy składnikom chemicznym dawnych kopalń; Skalny Most – imponująca formacja skalna, niezwykle popularna wśród wspinaczy; Skalnik – najwyższy szczyt Rudaw Janowickich. Pociągiem przez Rudawy Skoro w Rudawach Janowickich mamy iście szwajcarskie schronisko, to może czas na tutejszą wersję słynnego Glacier Expressu? Tegoroczny sezon wakacyjny zapewnia wyjątkową atrakcję, która pozwala spojrzeć na to pasmo górskie z zupełnie nowej perspektywy. Od 4 lipca na szlak powrócił zabytkowy skład retro, uruchomiony przez Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu we współpracy z dolnośląskimi samorządami. Historyczny pociąg z połowy XX wieku, prowadzony przez sprawną, zabytkową lokomotywę spalinową, kursuje na trasie Jelenia Góra – Karpacz – Jelenia Góra, mknąc po drodze m.in. przez Mysłakowice i Miłków. To nie tylko oryginalny sposób na podróżowanie między lokalnymi miejscowościami i uzdrowiskami, ale przede wszystkim unikatowa okazja do odkrywania uroków Dolnego Śląska. Niezwykle gęsta sieć kolejowa – pamiętająca w wielu miejscach jeszcze czasy niemieckie – sprawia, że pociągiem można tu dotrzeć nawet do najmniejszych zakątków. Co ważne dla turystów, przejazdy retro składem nie wymagają żadnych dopłat – bilety sprzedawane są według standardowej taryfy Kolei Dolnośląskich. Wyjątkowy park rozrywki Dla tych, w których natura nie wyzwala tak mocnych przeżyć, region gwarantuje zupełnie nową atrakcję. 4 czerwca 2026 roku w Piechowicach koło Jeleniej Góry otwarto Querion – całoroczny, hipermedialny park rozrywki stawiający na nowoczesne technologie oraz zabawę wirtualną rzeczywistością. Kluczowymi atrakcjami nowo otwartego obiektu są Flying Theater, czyli pierwsza tego typu atrakcja w tej części Europy, w której ruchoma platforma i projekcje na wielkim ekranie dają uczestnikom wrażenie lotu, oraz interaktywna karuzela 360 stopni. Co ciekawe, oferta i repertuar wydarzeń w parku mają ulegać ciągłym zmianom w zależności od sezonu. Ceny są elastyczne i zależą od wybranych stref: Strefa VR: od 19 zł; Circulum 360: 59 zł; Flying Theater: 79 zł; Pełny pakiet wszystkich atrakcji: 250 zł. Źródła: PTTK, lca.pl, Propertydesign.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Sierpień w Tatrach ma fioletowy kolor. Zakopane to idealny kierunek na długi weekend
Kwitnąca wierzbówka, tatrzańskie schroniska i szlaki z widokiem na najwyższe szczyty Polski sprawiają, że Zakopane latem ma zupełnie inny urok niż zimą. Sierpniowy długi weekend to dobry moment, by ruszyć w Tatry, zobaczyć Halę Gąsienicową, zajrzeć nad Morskie Oko albo po prostu poczuć atmosferę miasta, które od dekad przyciąga artystów, turystów i miłośników gór.
Rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady. A może jednak w Tatry? W końcu do Zakopanego dojeżdżają pociągi i autobusy z całej Polski, a jego okolice stanowią świetną bazę wypadową, by choć na chwilę uciec od natłoku spraw prosto na szlak. Sierpniowy długi weekend lub niewykorzystany urlop to idealna okazja, by odczarować wizję Tatr przykrytych grubą warstwą śniegu. Skąpane w słońcu i kwitnącej wierzbówce kiprzycy wyglądają równie pięknie. Zakopane Polski malarz, pisarz i taternik – Rafał Malczewski w okresie dwudziestolecia międzywojennego nazwał Zakopane „pępkiem świata”. To właśnie tutaj, do miasta leżącego u stóp Tatr, przyjeżdżali najwybitniejsi artyści w poszukiwaniu natchnienia, między innymi Henryk Sienkiewicz, Jan Kasprowicz, Kornel Makuszyński oraz Wisława Szymborska. I trzeba przyznać, że określenie Malczewskiego ani trochę się nie zestarzało. Zakopane to najwyżej położone miasto w Polsce. Ze względu na swoje wyjątkowe położenie jest jedną z najpopularniejszych miejscowości turystycznych w kraju i ważnym ośrodkiem wypoczynkowym na południu Polski. Zimą można znaleźć tu dobrze przygotowane stoki narciarskie, a latem szlaki prowadzące do najpiękniejszych miejsc w Tatrach. Chociaż turystyka w ostatnich latach mocno się tutaj rozwinęła, miasto i jego okolice wciąż pozostają idealną bazą wypadową na weekendową wędrówkę blisko natury. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem Decydując się na wyjazd do Zakopanego i jego okolic w sierpniu, warto rozważyć termin zahaczający o drugą połowę miesiąca. To właśnie wtedy, od 21 do 27 sierpnia 2026 roku, na Dolnej Równi Krupowej odbędzie się 57. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich, organizowany przez Zakopiańskie Centrum Kultury. To wyjątkowe wydarzenie, podczas którego odbywają się koncerty zespołów z całego świata, prezentacje kultur z różnych krajów, warsztaty, animacje, spotkania, a przede wszystkim barwny korowód ulicami Zakopanego. W tym roku mają wystąpić zespoły między innymi z Portugalii, Senegalu, Ghany, Włoch, Turcji, Bułgarii, Chorwacji, Węgier, Rumunii, Bośni i Hercegowiny, Czech, Słowacji i Polski. To wydarzenie, które przybliża górską kulturę z różnych stron świata, a jednocześnie sprawia, że Zakopane staje się jeszcze bardziej kolorowe, radosne i tętniące życiem. Najpiękniejsze szlaki w okolicy Zakopanego Będąc w Zakopanem na dłuższy weekend, nie sposób nie poświęcić choć jednego dnia na wyjście na szlak. Zwłaszcza że trasy znajdujące się wokół miasta mają różny poziom trudności oraz różny szacowany czas przejścia, dlatego każdy może znaleźć coś dostosowanego do własnych możliwości oraz ograniczeń czasowych. Zarówno oficjalna strona miasta, jak i Tatrzański Park Narodowy prezentują szeroki wybór tras z opisem ich przebiegu oraz charakteru, tak aby łatwiej było ocenić, czy konkretny szlak jest odpowiedni. Należy jednak pamiętać, że w górach ze względu na różnicę wzniesień kilometraż odczuwa się inaczej, a podany czas jest przybliżony i nie należy traktować go jako pewnik, zwłaszcza jeśli podróżuje się większą grupą lub z dziećmi. Oto cztery propozycje tras, które warto rozważyć na sierpniowy długi weekend. Dolina Chochołowska Chociaż najpiękniejsze widoki można zobaczyć tutaj wiosną, kiedy kwitną krokusy, latem wciąż jest to miejsce warte uwagi. Dolina Chochołowska to jeden z nielicznych obszarów po polskiej stronie Tatr, gdzie na udostępniony odcinek można zabrać psa, a także jedna z tras dostępnych dla rowerzystów. Szlak prowadzi szeroką drogą, miejscami asfaltową, a później szutrową, dlatego sprawdzi się podczas wędrówki z dziećmi. Należy pamiętać, że całkowita długość trasy z Siwej Polany przez Polanę Huciska do Polany Chochołowskiej i z powrotem to około 15 kilometrów, a przejście w obie strony zajmuje zwykle około 4,5 godziny. Szlak rozpoczyna się przy parkingu w Siwej Polanie, gdzie znajduje się także przystanek autobusowy oraz punkt sprzedaży biletów, i prowadzi aż w rejon Schroniska PTTK na Polanie Chochołowskiej. Hala Gąsienicowa To szlak, który dla początkujących może być sporym wyzwaniem. Chociaż dystans nie wydaje się duży, po drodze trzeba pokonać wyraźną różnicę wysokości. Warto go jednak rozważyć, gdy pozwalają na to kondycja, pogoda i doświadczenie, ponieważ można się tu natknąć na jeden z piękniejszych widoków w całych Tatrach. To właśnie tutaj na przełomie lipca i sierpnia oraz w sierpniu można obserwować efektowne kwitnienie wierzbówki kiprzycy, dzięki której Hala Gąsienicowa przyjmuje intensywnie różowo-fioletowy kolor. Trasa prowadzi z Kuźnic przez Boczań, Skupniów Upłaz i Przełęcz między Kopami aż do Schroniska PTTK Murowaniec. Przewidywany czas dojścia to około 2 godziny w jedną stronę, choć w praktyce zależy od tempa, pogody i liczby postojów. Wprawieni i dobrze przygotowani turyści po dotarciu do schroniska mogą pokusić się o kontynuowanie wędrówki niebieskim szlakiem, który prowadzi nad Czarny Staw Gąsienicowy. Morskie Oko To jedno z najchętniej odwiedzanych miejsc w polskich Tatrach. Nic dziwnego – widoki znad największego tatrzańskiego jeziora naprawdę zachwycają. Z tego powodu trasa nad Morskie Oko jest jedną z najpopularniejszych i najbardziej turystycznych. Odcinek ten jest też stosunkowo łatwy technicznie, ponieważ prowadzi głównie asfaltową drogą oraz fragmentami kamiennego bruku, dlatego często wybierają go rodziny z dziećmi. Trasa rozpoczyna się w Palenicy Białczańskiej, dokąd można dojechać autobusem prosto z Zakopanego. Po drodze, przy dobrej pogodzie, da się zobaczyć z daleka Dolinę Białej Wody. Szlak prowadzi również obok słynnych wodospadów – Wodogrzmotów Mickiewicza – przy których można zatrzymać się na dłuższy postój, aby nabrać sił przed dotarciem do celu, czyli Schroniska PTTK przy Morskim Oku oraz samego jeziora. Przed wyjazdem warto pamiętać, że parking na Palenicy Białczańskiej zwykle wymaga wcześniejszej rezerwacji online, a w sezonie na trasie panuje bardzo duży ruch. Rysy Ze Schroniska PTTK nad Morskim Okiem prowadzi również czerwony szlak na Rysy, najwyższy szczyt Polski. Chociaż jest to bardzo atrakcyjny cel, należy pamiętać, że trasa nie jest dla każdego. Wymaga bardzo dobrej kondycji, doświadczenia, odporności na ekspozycję, odpowiedniego przygotowania oraz właściwego sprzętu. Droga na szczyt mija Morskie Oko i Czarny Staw pod Rysami, a następnie prowadzi przez wymagający teren w kierunku Buli pod Rysami, gdzie nawet latem można natrafić na zalegający śnieg. Dalej szlak prowadzi stromym odcinkiem ubezpieczonym łańcuchami, aby w końcu wyprowadzić na grań prowadzącą na szczyt. Stamtąd można podziwiać jedną z najpiękniejszych panoram Tatr i dotknąć najwyższego punktu na terenie naszego kraju. Osoby, które planują dłuższy pobyt, niekoniecznie muszą wracać tą samą drogą, ale wybór zejścia po stronie słowackiej wymaga wcześniejszego zaplanowania logistyki, sprawdzenia warunków oraz zasad obowiązujących w słowackiej części Tatr. Schroniska w okolicy Zakopanego Dookoła Zakopanego jest znacznie więcej szlaków oraz tras, które z pewnością warto rozważyć, zwłaszcza jeśli przyjeżdża się na dłużej i jest się zwolennikiem aktywnego wypoczynku. Warto też pamiętać, że im mniej oczywisty i mniej popularny szlak, tym łatwiej uniknąć tłumów. Nie można jednak zapomnieć o dodatkowym atucie górskich wędrówek. Każdy miłośnik Tatr przyzna, że nic nie smakuje tak jak posiłek po osiągnięciu celu i nic nie dorówna schroniskowemu klimatowi. Dlatego warto zajrzeć do schroniska choć na chwilę, by poczuć atmosferę, która jest jedyna w swoim rodzaju. To właśnie tam można spotkać tych, którym góry sprawiają największą radość. W okolicach Zakopanego i przy tatrzańskich szlakach można znaleźć między innymi: Schronisko PTTK na Polanie Kondratowej, Schronisko PTTK na Hali Ornak, Schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej, Schronisko PTTK w Dolinie Roztoki, Schronisko PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich, Schronisko PTTK nad Morskim Okiem. Co robić w Zakopanem? Zakopane przez cały rok tętni życiem i jest atrakcyjnym punktem turystycznym. Chociaż już samo położenie nadaje mu uroku, miasto oferuje wiele różnych możliwości dla osób, które poza górskimi wędrówkami szukają rozrywki, kultury albo inspiracji. Koleje linowe i krzesełkowe Osoby, które chcą zobaczyć piękne widoki, ale mają ograniczony czas na wędrówkę po szlaku, mogą skorzystać z kolei linowych i krzesełkowych. Najpopularniejszą jest niewątpliwie kolej linowo-terenowa na Gubałówkę, której dolna stacja znajduje się w pobliżu Krupówek. W okolicy Zakopanego działają też inne kolejowe atrakcje widokowe, między innymi kolej linowa na Kasprowy Wierch oraz koleje krzesełkowe i wyciągi w rejonie Butorowego Wierchu, Szymoszkowej, Harendy i Wielkiej Krokwi. Muzea i galerie sztuki Miłośnicy historii i sztuki również znajdą coś dla siebie. Zakopane równie mocno jak na turystykę stawia na kulturę. Znajdują się tutaj między innymi Muzeum Tatrzańskie oraz Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Na uwagę zasługuje również Miejska Galeria Sztuki im. Władysława hr. Zamoyskiego, jedna z najstarszych galerii sztuki w Polsce. Często organizowane są tu wystawy, spotkania autorskie, pokazy filmowe oraz wydarzenia kulturalne. Atrakcje turystyczne Osoby podróżujące z bliskimi, szczególnie z najmłodszymi, znajdą w Zakopanem także kilka atrakcji pod dachem. Jedną z nich jest Iluzja Park – miejsce, w którym można poczuć siłę wiatru halnego, zobaczyć realistyczny pokaz burzy z piorunami na Giewoncie, a także zmierzyć się z interaktywnymi instalacjami. To przystanek pozwalający zgłębić tajniki fizyki, zjawisk optycznych i iluzji. Źródła: Zakopane, Tatrzański Park Narodowy. Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Tragiczny wypadek po słowackiej stronie Tatr. Ratownicy apelują o rozwagę
Początek lata był prawdziwym wyzwaniem dla ratowników górskich. 13 lipca po słowackiej stronie Tatr doszło do tragicznego w skutkach wypadku. Kiedy ratownicy słowackiego HZS przybyli na miejsce, okazało się, że turysty nie udało się uratować. TOPR ponownie apeluje o rozwagę.
Początek lata mógłby się wydawać idealnym momentem na górskie wędrówki. Doświadczeni turyści, którzy co roku wracają w Tatry, wiedzą jednak, że pogoda nigdy nie jest tam pewna, a z pozoru prosta trasa w trudnych warunkach może stać się jedną z najbardziej wymagających. W rezultacie liczba akcji ratunkowych na przełomie czerwca i lipca była naprawdę wysoka, a niektóre z nich zakończyły się tragicznie. Śmiertelny wypadek pod Czarnym Szczytem W poniedziałek, 13 lipca słowackie Górskie Pogotowie Ratunkowe (HZS) poinformowało o tragicznej śmierci w Tatrach. Do wypadku doszło podczas wspinaczki dwójki turystów w rejonie Czarnego Szczytu. Turyści znajdowali się poza znakowanym szlakiem turystycznym, bez niezbędnego sprzętu i lin bezpieczeństwa. Jeden z nich, 40-letni Polak, spadł z wysokości około 200 metrów do Doliny Dzikiej. Po otrzymaniu zgłoszenia ratownicy przybyli na miejsce. Jednak okazało się, że nie byli już w stanie pomóc. Czarny Szczyt to masyw położony w głównej grani słowackich Tatr Wysokich. Choć otoczony stromymi urwiskami wygląda imponująco, na jego wierzchołek nie prowadzi żaden znakowany szlak turystyczny. Na wejście w ten rejon mogą pozwolić sobie jedynie doświadczeni i odpowiednio przygotowani taternicy. Ratownicy TOPR mieli wyjątkowo trudny początek sezonu Wypadek pod Czarnym Szczytem to nie jedyny taki przypadek. Początek sezonu letniego pod względem liczby akcji ratunkowych był dla Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego bardzo wymagający. Już na początku czerwca doszło do dwóch dramatycznych wypadków z ofiarami śmiertelnymi pod Staroleśnym Szczytem i Rysami. Odbyła się również nocna akcja ratunkowa w Jaskini Czarnej, zakończona szczęśliwie, w której wzięło udział aż 13 ratowników. W ostatnich dniach miesiąca ewakuowano wyczerpaną po burzy młodzież, która bez właściwej opieki znajdowała się w rejonie Orlej Perci, przez co zaangażowano również policję. Początek lipca był dla TOPR także trudny. W pierwszym tygodniu ratownicy udzielili pomocy 55 osobom, w tym 25 jednego dnia. Powody wezwań były różne – od urazów kończyn dolnych, przez zaginięcia, po zasłabnięcia spowodowane chorobami przewlekłymi. Z tego powodu ratownicy ponownie zaapelowali o rozwagę przy wyborze celów górskich wędrówek oraz o racjonalną ocenę własnych możliwości. TPN ostrzega przed warunkami w Tatrach Ostrzeżenie wydał również Tatrzański Park Narodowy (TPN) w związku z ostrzeżeniem meteorologicznym 2. stopnia. Prognozowane na 14 lipca burze na terenie Tatr są szczególnie niebezpieczne dla osób przebywających na graniach, szlakach z łańcuchami, a także w pobliżu wody. Towarzyszący burzom wiatr może łamać gałęzie i strącać kamienie ze stromych zboczy. Właśnie z powodu obrywu skalnego TPN odradza wędrówki w rejonie wschodniej ściany Wielkiego Szczytu Mięguszowieckiego i zaleca szczególną ostrożność na Przełęczy pod Chłopkiem. Należy też pamiętać, że po intensywnych opadach mokry i śliski szlak może stać się dużym wyzwaniem nawet dla dobrze przygotowanych turystów. Dlatego przed planowaną wędrówką należy zapoznać się z komunikatami na stronie TPN oraz ostrzeżeniami IMGW. Źródła: TOPR, Tatrzański Park Narodowy, TVN24, Portal Górski. Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Jak zdobyć Dżebel Tubkal? Wyprawa na najwyższy szczyt Maroka
W górach największym skarbem jest doświadczenie. Ono pozwala nam widzieć to, co niewprawionym oczom umknie niezauważone. Lekki powiew wiatru – zwiastujący wichurę, topniejący śnieg, który może okazać się początkiem odwilży. Ból głowy jeszcze niezbyt mocny, ale pulsujący tak, że niechybnie zamieni się w chorobę wysokościową. To wszystko składa się na doświadczenie, które trudno opisać słowami. Gdy taka wiedza przekazywana jest z pokolenia na pokolenie, szybko staje się jasne, że mamy do czynienia z prawdziwym człowiekiem gór.
Naszą wyprawę na Tubkal, czyli najwyższy szczyt gór Atlas, rozpoczynamy w pierwszych dniach lutego 2026. To właśnie przełom roku jest najlepszym momentem na zdobywanie Tubkalu dla tych, którzy kochają śnieg i mają doświadczenie w zimowych wędrówkach. Jeśli jednak trekking ma być łatwiejszy, a warunki mniej surowe, to przewodnicy rekomendują zdobywanie góry w maju lub czerwcu. Temperatury są wtedy umiarkowane, tuż przed rozpoczynającym się w Maroku upalnym latem. Gdzie nocować przed wejściem na Tubkal? Imil jako baza wypadowa Nocleg najlepiej zarezerwować w Imlil, bo tam rozpoczyna się szlak do pierwszego punktu – czyli schroniska Jebel Toubkal. Znaleźć je można na większości popularnych platform. Dotrzeć można tam na dwa sposoby taksówką lub busem. Minibusy odjeżdżają z okolic Rue Oqba Ben Nafaa w Marrakeszu, a przejazd kosztuje około 30 MAD. Trzeba jednak uzbroić się w cierpliwość i przygotować na liczne przystanki. Prywatna taksówka kosztuje około 70 euro. Do Imlil docieramy wieczorem. Powoli zapada zmrok, ale nad górską wioską widać jeszcze zarysy ostrych szczytów. To w ich kierunku wszyscy spoglądamy z nadzieją. Przepakowujemy plecaki, bo do miejsca noclegu iść będziemy żwirową drogą, której nie da się pokonać samochodem. Przepakowujemy się szybko, ale uważnie, bo po pozostawione rzeczy nie będzie już powrotu. Uczta na koniec dnia Do nas na trasie dołącza Rachid, przewodnik, który razem z rodziną mieszka w Imlil. To w jego domu spędzimy coraz szybciej nadchodzącą noc. Wędrówka trwa blisko godzinę. Do domu gospodarza dotrzeć można, pokonując kamienne schody i wąskie „uliczki” między skałami. Architektura podyktowana jest rozkładem górskich formacji. Na miejscu czeka na nas ojciec Rachida, który również przewodził górskim wyprawom. Dziś pomaga mu przyjmować turystów. Zajadamy się marokańskim tadżinem (ryżem, pieczonymi warzywami), a dla chętnych jest też kurczak. Ucztę wieńczy słodka herbata. W górskich chatach nie ma centralnego ogrzewania. Do utrzymania ciepła służy mały piecyk, ustawiony w centralnym punkcie domu. Tegoroczna zima była wyjątkowo sroga, więc kamienne ściany wciąż trzymają zimno. Mimo że do snu kładziemy się w polarach, czapkach i śpiworach, to w całości chowamy się pod ciężkimi, grubymi kocami. Szybko zapadamy w sen. Przewodnik na Tubkal – czy jest obowiązkowy? Zgodnie z marokańskim prawem, wejście na Jebel Toubkal wymaga wynajęcia licencjonowanego przewodnika. Na trasie (szczególnie przy wyjściu z Imlil) znajdują się posterunki żandarmerii, gdzie sprawdzane są dokumenty. Nas również przy nich zatrzymywano. Lokalnego przewodnika można znaleźć na miejscu, bo w Imlil znajduje się kilka biur turystycznych. To mała miejscowość, więc niemal każdy ma w rodzinie kogoś, kto posiada certyfikat. Jeśli jednak jesteś osobą, która potrzebuje zaplanować to wcześnie, to również polskie agencje korzystają z usług lokalnych przewodników. Taka wędrówka to wielka przyjemność, bo lokalni mieszkańcy mają ogromną wiedzę na temat przyrody i historii okolicy i chętnie dzielą się nią z turystami. Wejście na Dżebel Tubkal zimą. Co warto wiedzieć przed wyprawą? Po pobudce w domu przewodnika, od rana przygotowaniom towarzyszą nerwy. Kilka dni wcześniej w okolicach schroniska, w którym mamy spędzić następną noc zeszła lawina. Lokalne władze zakazały wejścia na Tubkal. Sytuacja jest niepewna, a przewodnik zastrzega, że o tym czy szlak zostanie otwarty, dowiemy się dopiero po dotarciu do kolejnego etapu wyprawy. Na to gotowi muszą być wszyscy, którzy zdecydują się zdobywać Tubkal zimą. Rozmawiamy z Rahidem, o tym co się stało. Imlil ze względu na swoje położenie od lat jest miejscem chętnie odwiedzanym przez miłośników gór. Mężczyźni w tym regionie od pokoleń przekazywali sobie wiedzę o szczytach i przewodzili wyprawom. Wraz z rozwojem masowej turystyki, pojawili się również przewodnicy z innych części kraju. Ci, zdaniem Rahida, nie mają odpowiedniej wiedzy i znajomości gór. Wraz z ich przybyciem, zaczęły się wypadki. Jak mówi – doświadczony górołaz widzi, kiedy sytuacja robi się niebezpieczna, zna wszystkie trudne miejsca. Na braku kompetencji przyjezdnych, tracą wszyscy. Narażeni są podróżnicy, ci, którzy wyruszają z pomocą i lokalny biznes, bo turyści rezygnują z wypraw. Podejście do schroniska pod Dżebel Tubkal Zima jest w tym roku wyjątkowo ciężka. Zwykle o tej porze można już było wchodzić do schroniska w koszulce z krótkim rękawem, tymczasem ja na polar zakładam kolejną warstwę i ciepłą puchową kurtkę. Droga jest piękna i malownicza. Na trasie mijamy kamień Sidi Chamharouch, to miejsce kultu osób, które poszukują uzdrowienia. Wraz z nabieraniem wysokości robi się coraz zimniej. Wieje bardzo silny wiatr. Powyżej 2500 m n.p.m. część uczestników wyprawy zaczyna czuć pierwsze objawy choroby wysokościowej. To częsta przypadłość. Wysokość zdobywamy szybko. Ci, którzy miewali podobne problemy w przeszłości mogą zaopatrzyć się w odpowiednie leki. Ważne jednak, by zacząć je brać odpowiednio wcześnie, zgodnie z zaleceniami lekarza. Tubkal na horyzoncie Ostatnie metry pokonujemy już mocno zmęczeni. Docieramy do schroniska na wysokości 3200 m n.p.m. To piękne miejsce, ale temperatura w nocy to blisko -10 stopni, a my nie możemy liczyć na żadne ogrzewanie. Obowiązkiem jest więc posiadanie ciepłego śpiwora i polaru (którego, jak gwarantuję, nie będziesz chciał zdjąć do spania). Śpimy na drewnianych łóżkach, w wieloosobowych pokojach. Na miejscu dostępne są ciepłe i grube koce, które w tych warunkach są zbawienne. Do toalety przemieszczamy się biegiem, bo każde wyjście z umoszczonego posłania to wyzwanie. O umyciu jakiejkolwiek części ciała nie może być mowy. Najtrudniej mają osoby, które zaczynają odczuwać skutki wysokości i co chwilę muszą biegać do toalety. Mimo to cudowne widoki wynagradzają nam spartańskie warunki. Wieczorem rozpoczynają się narady przewodników. Ciąży na nich ogromna odpowiedzialność, bo – jak mówią – jeden wypadek turyści potraktują jako nieszczęście, ale kolejny obiorą już jako zaniedbanie i brak profesjonalizmu. Cała miejscowość żyje z turystyki, więc to dla nich ogromne zagrożenie. Zasypiamy, słysząc szalejącą za oknami zamieć. Nie maskuje jej żaden inny hałas, bo w schronisku panuje idealna cisza. W pewnym momencie budzi nas Rahid. Dostali wiadomość od lokalnych władz. Wejście na Tubkal jest zabronione. Nikt nie będzie ryzykował życia turystów. Decyzję przyjmujemy z żalem, ale i szacunkiem dla doświadczenia tych, którzy byli tu przed nami. Źródło: National Geographic Polska
Liptowski Mikulasz łączy naturę i historię. Ślady przeszłości są tam wyraźne
Liptowski Mikulasz to coś więcej niż „tylko” brama do Tatr Niżnych i Zachodnich. Należy bowiem podkreślić, że to miasto zajmuje szczególne miejsce w historii i kulturze Słowacji. Usytuowane w sercu malowniczej kotliny, stanowi swoisty zapis dziejów średniowiecznego rzemiosła, procesów zbójnickich i intelektualnego przebudzenia narodu słowackiego.
Spis treści: Miasto w krainie gór Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego Proces Janosika Zabytki Liptowskiego Mikulasza Pozostałe atrakcje miasta W Karpatach Zachodnich, w zachodniej części Obniżenia Liptowsko-Spiskiego, znajduje się szerokie obniżenie terenu, zwane Kotliną Liptowską. To właśnie tam, pośród szczytów potężnych pasm górskich, rozpościera się Liptowski Mikulasz – miejscowość o niezwykle bogatej historii, które dla odwiedzających Słowację turystów stanowi bazę wypadową do górskich wędrówek. Miasto w krainie gór Liptowski Mikulasz znajduje się w północnej Słowacji, w granicach historycznego regionu Liptów. W kontekście administracyjnym, jest stolicą powiatu w kraju żylińskim, którego obszar w większości obejmuje tereny górzyste. W ujęciu geograficznym, miasto znajduje się na obszarze Kotliny Liptowskiej, na wysokości około 577 metrów n.p.m. Liptowski Mikulasz jest naturalnie ograniczony potężnymi pasmami górskimi. Od północy są to Góry Choczańskie i Tatry Zachodnie, natomiast od południa – majestatyczne Tatry Niżne z ich rozległymi grzbietami. Przez miejscowość przepływa Wag, najdłuższa rzeka Słowacji, która historycznie stanowiła główną oś transportową i gospodarczą regionu. Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego W XIII wieku, to dziś prężnie rozwijające się miasto było niewielką osadą przykościelną. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości jest datowana na rok 1286 i pojawia się w dokumencie króla Władysława IV Kumańczyka. Nazwa, pierwotnie brzmiąca Liptovský Svätý Mikuláš, wywodzi się bezpośrednio od patrona miejscowego kościoła, św. Mikołaja, co podkreśla religijne korzenie osadnictwa. Rozkwit i rola rodu Pongráczów Przez stulecia miasto znajdowało się w posiadaniu szlacheckiego rodu Pongráczów. To właśnie dzięki ich staraniom Mikulasz w 1360 roku uzyskał prawo do organizowania targów, co znacząco przyczyniło się do rozwoju rzemiosła i handlu. W 1424 roku król Zygmunt Luksemburski nadał miastu przywilej organizowania dwóch jarmarków rocznie. Rzemiosło stało się główną gałęzią tamtejszej gospodarki. Cechy rzemieślnicze, takie jak wzmiankowany już w 1508 roku cech szewców, kształtowały strukturę społeczną i architektoniczną. Szczególną sławę miasto zyskało jednak dzięki garbiarstwu. Garbowanie skór zyskało rangę dominującej dziedziny, która przyniosła zamożność tamtejszym mieszczanom i rozsławiła Liptowski Mikulasz daleko poza granicami regionu. Napływ społeczności żydowskiej Ważnym punktem zwrotnym w historii miasta był początek XVIII wieku, kiedy to do Liptowskiego Mikulasza zaczęli napływać Żydzi z Moraw. Samuel Pongrácz przyjął pierwsze rodziny żydowskie pod warunkiem, że przyczynią się one do ożywienia handlu. Tak właśnie się stało. Społeczność ta odegrała kluczową rolę w transformacji ekonomicznej miasta, wprowadzając nowe metody kupieckie i budując imponującą infrastrukturę, której symbolem stała się murowana synagoga, zastępująca wcześniejszą drewnianą budowlę. Centrum słowackiego odrodzenia narodowego XIX wiek to okres, w którym Liptowski Mikulasz stał się ideową stolicą Słowacji. To właśnie tam, w 1829 roku, Gašpar Fejérpataky-Belopotocký założył pierwszą słowacką bibliotekę publiczną, a rok później zorganizował pierwszy amatorski spektakl teatralny. Kluczowy okazał się rok 1844 i powstanie stowarzyszenia Tatrín – kulturalno-oświatowej organizacji, która stała się „kuźnią” narodowych idei. W Liptowskim Mikulaszu, w starej plebanii ewangelickiej, 10 maja 1848 roku opracowano „Żądania Narodu Słowackiego”. Dokument ten, zawierający 14 punktów, był pierwszym kompleksowym programem politycznym Słowaków domagających się m.in. równouprawnienia językowego, własnego szkolnictwa i reform społecznych. II wojna światowa i okres powojenny Podczas II wojny światowej Liptowski Mikulasz był ważnym ośrodkiem ruchu oporu. Miasto stało się areną zaciętych walk podczas słowackiego powstania narodowego w 1944 roku. Pamiątką po tych wydarzeniach jest cmentarz wojskowy na wzgórzu Háj-Nicovô. Po wojnie nastąpił gwałtowny rozwój przemysłu. Od lat 70. XX wieku, wraz z budową zbiornika Liptovská Mara, miasto zaczęło systematycznie budować swoją pozycję jako centrum turystyczne. Proces Janosika Z Liptowskim Mikulaszem związana jest postać Juraja Janosika. W Polsce wokół sławnego rozbójnika narosło wiele mitów. Wbrew powszechnej opinii, był on Słowakiem urodzonym w Terchovej, a jego działalność zbójnicka trwała zaledwie dwa lata, od 1711 do 1713 roku. Opisywane miasto stało się miejscem jego końca. W 1713 roku, Janosik został pojmany i przewieziony do Liptowskiego Mikulasza. Był więziony w Kasztelu Vranovo, w dzielnicy Palúdzka. Proces odbył się w dniach od 16 do 17 marca, przed sądem żupnym. Oskarżony został poddany okrutnym torturom. Mimo to, zachowane protokoły wskazują, że nie przyznał się do wielu zarzucanych mu czynów i nie wydał większości swoich towarzyszy. Został skazany na śmierć przez powieszenie na haku za lewe żebro, co było karą zarezerwowaną dla kapitanów zbójnickich. Egzekucję wykonano na terenie Šibeničky, co w języku słowackim oznacza „szubienice”. Najprawdopodobniej była to dawna dzielnica Vrbica. Zabytki Liptowskiego Mikulasza Historyczne centrum miasta cechuje się architektoniczną różnorodnością, będącą wynikiem splotu wpływów katolickich, ewangelickich i żydowskich. Kościół św. Mikołaja To najokazalsza i najstarsza budowla w mieście, dominująca nad placem Námestie osloboditeľov. Świątynia powstała w XIII wieku na fundamentach kościoła romańskiego. Pierwotnie była częścią niewielkiego systemu obronnego rodu Pongráczów. Choć w okresie baroku i pod koniec XIX wieku przeszła liczne przebudowy, zachowała swój wczesnogotycki charakter. Wewnątrz znajdują się cenne zabytki, wśród których należy wymienić: ołtarz główny z gotyckimi figurami świętych i centralną rzeźbą św. Mikołaja, ołtarz boczny z malowanymi skrzydłami z XV wieku, kamienną chrzcielnicę datowaną na drugą połowę XIV wieku. Synagoga Synagoga w Liptowskim Mikulaszu jest uważana za jeden z najważniejszych zabytków architektury żydowskiej w Słowacji. Obecny budynek z 1846 roku zyskał swój unikatowy wygląd w 1906 roku, dzięki projektowi Leopolda Baumhorna. Architektura zewnętrzna jest klasycystyczna, z potężnymi kolumnami i tympanonem, co nadaje jej wygląd greckiej świątyni. Wewnątrz dominują bogate polichromie, witraże i złocenia. Pozostałe atrakcje miasta Liptowski Mikulasz to nie tylko zabytkowa architektura. Nie brakuje tam także muzeów i miejsc sprzyjających aktywnemu spędzaniu czasu. Muzea Słowackie Muzeum Ochrony Przyrody i Speleologii jest jedną z najnowocześniejszych tego typu placówek w kraju. Mieści się w dawnym klasztorze, a jego ekspozycja zajmuje 1400 metrów kwadratowych. Miejsce to w fascynujący sposób łączy geologię, zoologię i botanikę z badaniem jaskiń. Z kolei Muzeum Janko Kráľa to miejsce, gdzie można poznać historię sławnego Janosika. Muzeum jest zlokalizowane w Domu Żupnym. Ekspozycja dotyczy nie tylko losów rozbójnika, ale także historii miasta. Liptowska Mara Ogromny zbiornik zaporowy powstał w latach 70. XX wieku. Jego nazwa pochodzi od jednej z 13 zalanych wsi – Liptowskiej Marii. Coś dla siebie znajdą tam zarówno fani sportów wodnych (zwłaszcza żeglarstwa i windsurfingu), jak i miłośnicy plażowania. Warto wspomnieć, że nad brzegiem akwenu znajduje się Havránok – skansen i stanowisko archeologiczne dokumentujące osadnictwo Celtów w tym regionie. Przyroda wokół miasta Zaledwie kilkanaście minut jazdy od Liptowskiego Mikulasza znajduje się wejście do Doliny Demianowskiej, jednego z najpiękniejszych zakątków Tatr Niżnych, skrywającego podziemne skarby natury. To właśnie tam znajduje się Demianowska Jaskinia Wolności – jedna z najczęściej odwiedzanych grot w Słowacji. Trasa turystyczna prowadzi przez system korytarzy o łącznej długości ponad 11 km (dla zwiedzających udostępniono ok. 2 km). Jaskinia zachwyca bogactwem nacieków. Przez jej dno przepływa podziemna rzeczka Demianówka. Równie interesująca jest Demianowska Jaskinia Lodowa, która oferuje możliwość zobaczenia utrzymujących się przez cały rok formacji lodowych. Tamtejszy lód powstaje od ok. 500 lat. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Nie wyróżnia go wysokość, ale jest najtrudniejszym szczytem Polski. W tym roku jego zdobycie będzie praktycznie niemożliwe
Nie jest ani wysoki, ani trudny – wyróżnia go za to położenie i niedostępność. Opołonek, najbardziej na południe wysunięty punkt Polski, w tym roku będzie praktycznie niemożliwy do zdobycia. Zwykle był celem garstki pasjonatów, ale rok 2025 przyniósł tak duże zainteresowanie, że Bieszczadzki Park Narodowy zdecydował o odwołaniu jedynego legalnego wejścia w roku.
Opołonek, wznoszący się na 1028 m n.p.m., to miejsce wyjątkowe na mapie Polski – najdalej wysunięty na południe punkt naszego kraju. Przez lata owiany aurą niedostępności, przyciągał nielicznych turystów, marzących o zdobyciu tego dziewiczego zakątka Bieszczadów Zachodnich, przez który przebiega granica z Ukrainą. Ze względu na brak oficjalnych szlaków, legalne wejście na szczyt od strony polskiej było możliwe tylko raz w roku, 11 listopada, w ramach zorganizowanego marszu. Jednak ogromne zainteresowanie zmusiło Bieszczadzki Park Narodowy do zmiany planów. Rok 2025 i szturm na Opołonek W 2025 roku zapisy na wspólną wędrówkę pobiły rekordy. Formularz zgłoszeniowy, udostępniony na stronie Parku o poranku 2 października, zapełnił się już po siedmiu minutach – tyle wystarczyło, by zgłosiło się 150 osób. Kolejnych 900 próbowało się dostać już po zamknięciu zapisów. Na Park spadła fala krytyki – turystom trudno było uwierzyć w tak błyskawiczne wyczerpanie limitu. BdPN w oficjalnym komunikacie stanowczo zaprzeczył tym zarzutom, tłumacząc, że limit jest niezbędny dla ochrony przyrody oraz zapewnienia bezpieczeństwa w trudnym terenie. Dla 150 szczęśliwców zorganizowano jednak alternatywną trasę. „(…) przebieg planowanej trasy został skrócony do udostępnionego fragmentu istniejącej ścieżki przyrodniczo-historycznej „W dolinie górnego Sanu”. W ramach zmienionej formuły wydarzenia dopuszczony został przejazd uczestników wydarzenia własnym transportem i na własną odpowiedzialność po trasie ścieżki pieszo-rowerowej od parkingu w Bukowcu do wiaty odpoczynkowej na trasie” – informuje Bieszczadzki Park Narodowy. Opołonek w 2026 roku – oświadczenie BPN W tym roku tradycyjny marsz na szczyt nie odbędzie się, a Park nie wydaje również zgód na wejścia indywidualne. „Obecnie nie ma możliwości indywidualnego dotarcia do tego miejsca, nawet po uzyskaniu zgody. Nie są również organizowane wyjścia grupowe ani wycieczki na ten teren. Dodatkowo należy zaznaczyć, że ze względu na zwiększony nacisk na ochronę granicy przez stronę ukraińską, prawdopodobieństwo dojścia do tego punktu od strony Ukrainy jest obecnie bardzo niewielkie. Niezmiennym priorytetem BdPN pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających na obszarze Parku oraz ochrona najcenniejszych przyrodniczo terenów, w tym obszarów przyległych do granicy państwa” – pisze Park w nadesłanym do naszej redakcji oświadczeniu. Ale jest iskierka nadziei dla pasjonatów wędrówek. „Zachęcamy zatem do śledzenia aktualnych komunikatów, ponieważ mogą pojawić się nowe inicjatywy umożliwiające odwiedzenie tego rejonu” – poinformował BdPN. Pozostaje uzbroić się w cierpliwość. Źródła: BPN, Wprost Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wypadek w Tatrach – młody turysta nie wrócił z wyprawy, ciało znaleziono pod Zawracikiem
Wypadek w Tatrach zakończył się tragedią. Ratownicy TOPR dostali w czwartek rano zgłoszenie od siostry młodego turysty, który nie wrócił z wycieczki. Po analizie zdjęć wytypowano rejon Zawraciku i Zawratu Kasprowego. Ciało mężczyzny znalazł pracownik TPN. Turysta zginął prawdopodobnie po upadku z ok. 30 metrów.
Spis treści: Dramatyczny finał poszukiwań w Tatrach. Ciało odnalazł pracownik parku Jeden fałszywy krok i przepaść. Oto trzy największe zagrożenia na szlaku Czarna statystyka Tatr W Tatrach doszło do kolejnego śmiertelnego wypadku z udziałem młodego turysty. W godzinach porannych do ratowników Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR) wpłynęło dramatyczne zgłoszenie od siostry mężczyzny, która poinformowała, że jej brat nie wrócił z wyprawy w góry. Zgłaszająca przesłała ratownikom zdjęcia z ostatniej wycieczki turysty, co okazało się kluczowe dla powodzenia całej operacji. Dramatyczny finał poszukiwań w Tatrach. Ciało odnalazł pracownik parku „Po przeanalizowaniu zdjęć do poszukiwań wytypowano rejon Zawraciku oraz Zawratu Kasprowego. W trakcie organizowania wyprawy pieszej do poszukiwań włączono załogę śmigłowca, co nie przyniosło jednak żadnego rezultatu. W międzyczasie do ratowników zadzwonił pracownik Tatrzańskiego Parku Narodowego, który będąc w okolicy znalazł pod ścianami Zawraciku ciało bez oznak życia” – czytamy w komunikacie TOPR. To fragment Tatr o bardzo surowej rzeźbie terenu. Strome ściany, urwiska i żleby nie wybaczają tam potknięć. W tym rejonie niezwykle łatwo jest pomylić właściwą ścieżkę i nieświadomie wejść w eksponowany, niebezpieczny teren. W takich warunkach nawet pozornie błaha pomyłka orientacyjna może doprowadzić do tragedii – zwłaszcza gdy turysta decyduje się na opuszczenie wyznaczonego szlaku. Ratownicy wyposażeni w specjalistyczny sprzęt do ewakuacji udali się na miejsce wypadku. Ze względu na wybitnie eksponowany teren, działania wymagały użycia technik linowych. Po opuszczeniu i przetransportowaniu ciała do szlaku turystycznego, przewieziono je dalej samochodem do Kuźnic, gdzie zostało przekazane pracownikom zakładu pogrzebowego. W całych działaniach wzięło udział łącznie 19 ratowników TOPR, co obrazuje skalę logistyczną i koszty takich akcji. Turysta znajdował się poza znakowanym szlakiem tatrzańskim. Śmierć nastąpiła prawdopodobnie na skutek około 30-metrowego upadku z wysokości. Jeden fałszywy krok i przepaść. Oto trzy największe zagrożenia na szlaku Tatry, choć powierzchniowo niewielkie i łatwo dostępne dzięki rozwiniętej infrastrukturze, posiadają pełny charakter alpejski. Oznacza to, że zagrożenia obiektywne (niezależne od człowieka) oraz zagrożenia subiektywne (wynikające z błędów ludzkich) są tożsame z tymi, które spotyka się w znacznie wyższych górach Europy. Do najczęstszych przyczyn wypadków śmiertelnych w Tatrach należą: Upadki z wysokości: najczęściej spowodowane poślizgnięciem na mokrej skale, płacie zmrożonego śniegu lub utratą równowagi na kruchym, trawiasto-kamienistym podłożu. Zgubienie szlaku (pobłądzenia): zejście z oficjalnej ścieżki w tzw. teren „perciowy” często kończy się tzw. założeniem – sytuacją, w której turysta utyka na stromej ścianie i nie jest w stanie wykonać żadnego bezpiecznego ruchu ani w górę, ani w dół. Gwałtowne załamania pogody: tatrzański klimat charakteryzuje się ekstremalną dynamiką. Burze z piorunami w okresie letnim, nagłe mgły drastycznie ograniczające widoczność oraz gwałtowne spadki temperatury prowadzą do hipotermii i paniki, która upośledza logiczne myślenie i ocenę sytuacji. Czarna statystyka Tatr Dane Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego jednoznacznie pokazują, że ruch turystyczny w Tatrach bije rekordy, a wraz z nim rośnie liczba interwencji. Kilka dni temu pisaliśmy o bezmyślnym influencerze, którzy wjechał samochodem aż nad Morskie Oko. W uśrednionych statystykach rocznych TOPR notuje: udziela się pomocy od około 900 do ponad 1200 osobom rocznie, w zależności od sezonu i natężenia ruchu turystycznego; W polskich Tatrach dochodzi zwykle do kilkunastu – dwudziestu kilku wypadków śmiertelnych rocznie; Śmigłowiec ratowniczy „Sokół” startuje do akcji średnio ponad 250 razy w roku. Najczęstsza przyczyna: ponad 80% wszystkich wypadków w Tatrach wynika bezpośrednio z czynników subiektywnych, czyli braku odpowiedniego przygotowania kondycyjnego i technicznego, lekceważenia prognoz pogody, nieodpowiedniego obuwia oraz – tak jak w przypadku opisywanego zdarzenia – świadomego schodzenia ze znakowanych szlaków. Poza wytyczonym przez TPN przebiegiem tras znika naturalna ochrona i pewność, że podłoże jest stabilne. Skały pokryte zwodniczym mchem lub luźny piarg potrafią w ułamku sekundy odebrać kontrolę nad własnym ciałem. Źródło: Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Sierra de la Demanda to jedna z najmniej zaludnionych części Hiszpanii. Znajdziesz tu spokój i prostotę
O tym masywie w Górach Iberyjskich świat jeszcze się nie dowiedział. Dlatego jedź do Sierra de la Demanda, zanim inni cię wyprzedzą.
Spis treści: Świat dla samotników Podwodne duchy Buty dinozaurów Sierra de la Demanda – informacje praktyczne Nie mamy konta na Instagramie, ale kilka lat temu założyłem adres e-mail i sprawdzam go raz w tygodniu – mówi właściciel Bar Mansilla, nalewając mi café con leche. Cofnąłem się w czasie. Trafiłem do świata, w którym kawiarni nie da się oznaczyć w serwisach społecznościowych, bo takich serwisów jeszcze tu nie ma. Są jedynie szczątkowe witryny internetowe i tkwiące w uśpieniu adresy mailowe. To świat, w którym nie muszę kręcić rolek i wymieniać się oznaczeniami. Po chwili zdziwienia czuję ulgę. Mogę po prostu pić kawę i próbować wskrzesić moje wątłe zasoby hiszpańskiego, by dogadać się z właścicielem tej knajpki. Po angielsku nikt tu nie mówi. Siedzę w niewielkim barze w Mansilla de la Sierra, po południowej stronie obszaru Sierra de la Demanda. Mimo że na przestrzeni lat spędziłem w Hiszpanii długie miesiące – zjeżdżając większość kraju, pluskając się wraz z tłumem wczasowiczów w morzu na południu, jak i przemierzając w osamotnieniu bezkres plantacji dębów korkowych w rozpalonej słońcem Estremadurze – ten górski region jakoś mi umknął. Na mapie wciśnięte pomiędzy Burgos, Sorię i Logroño szczyty przybrały postać zielonej plamy przeciętej zaledwie kilkoma nitkami większych dróg. To jedna z najmniej zaludnionych części kraju. Pojedyncze wioski kryją są między wapiennymi szczytami, dolinami i jeziorami. Wsiadłem więc do samochodu, by startując od północnej strony górskiego masywu, przeciąć go i zobaczyć ten kraj w odsłonie dalekiej od białych wiosek, plaż i letnich kurortów. Świat dla samotników Niewielka miejscowość Ezcaray snuła jeszcze opowieść o ruchu turystycznym – kusząc hotelami, dostępem do restauracji i sklepami – zimą działa tu bowiem zbudowany w latach 70. ośrodek narciarski Valdezcaray. Ta historia urwała się jednak zaraz za centrum miasteczka, gdy droga prowadząca wzdłuż sięgającego 1800 m n.p.m. grzbietu zamieniła się w bezludny kamienisty trakt testujący cierpliwość kierowców. Tu już nie docierają nawet echa cywilizacyjnego zgiełku. Gdy umęczony nieustannym obracaniem kierownicą, mającym uchronić mnie przed urwaniem zawieszenia, przystanąłem na skraju drogi i wysiadłem skuszony możliwością spojrzenia wreszcie gdzieś w dal, nie dostrzegłem absolutnie żadnego śladu obecności człowieka. W ciągu zaledwie kilkudziesięciu minut znalazłem się pośrodku górskiej dziczy, w której zamiast ludzi władzę sprawują przemykające między drzewami wilki i unoszące się w kominach powietrznych sępy płowe. Mimo surowego charakteru pasmo Sierra de la Demanda nie przytłacza wysokością ani dramatyzmem nagich, poszarpanych skał. Najwyższy szczyt, San Lorenzo, ma ledwie trochę ponad dwa tysiące metrów, większość gór plasuje się w znacznie niższych rejestrach. Porośnięte sosnowymi lasami wzgórza wyglądają łagodnie, nie epatując uskokami, strzelistymi skalnymi kolumnami czy posępnymi skalnymi ścianami. Czuję się tu niemal jak w Beskidach, choć teren jest od nich bardziej rozległy, a szlaki trekkingowe mniej zagospodarowane i przede wszystkim niemal bezludne. Podwodne duchy Małe zaludnienie Sierra de la Demanda ma też drugie oblicze – co kilkanaście kilometrów mijałem opustoszałe, porzucone budynki lub całe wsie. Rozsypujące się kamienne domy przejęte przez gęstą roślinność, dawne stacje kolejowe, pogrążone w ciszy skorupy kościołów i kaplic. Nad problemem depopulacji tych regionów pochylali się już politycy i naukowcy, niewiele jednak udało im się zrobić. Młodzi mają tu ograniczone możliwości rozwoju i pracy, a życie w malowniczych, ale wymagających górskich warunkach wymaga siły ducha. Rejon wciąż mierzy się ze skutkami polityki Franco, traktującej położone z dala od miast regiony jako rezerwuar zasobów naturalnych. Nie inwestowano tu w lokalne przedsięwzięcia, a szeroko zakrojony plan stawiania betonowych zapór – mający zagwarantować rolnictwu dostęp do wody oraz produkcję energii – skutkował przesiedlaniem całych społeczności, a więc rozrywaniem tkanki społecznej. Najlepiej widać to po południowej stronie masywu górskiego. Pod koniec dnia dojechałem do miejscowości Mansilla de la Sierra położonej nad zbiornikiem powstałym na skutek sztucznego spiętrzenia trzech rzek. W 1960 r., gdy zaczęto stawiać zaporę, blisko sześciuset mieszkańców wioski zostało zmuszonych do przeniesienia się – miejsce ich życia przykryła bowiem woda. Gdy latem pojawia się susza, o co w ostatnich latach coraz łatwiej, poziom wody w jeziorze opada, a na brzegach wyłaniają się, niczym duchy, świadkowie minionych czasów. Kamienne budowle dawnej Mansilli de la Sierra, mimo upływu ponad 60 lat, zachowały się w niezłym stanie – domy, place zabaw, kościół są jak list przysłany z przeszłości. W nowej Mansilli mieszka zaledwie ok. 50 osób. Przeniesiona miejscowość nigdy nie wróciła do dawnej świetności. Odsłaniane cyklicznie ruiny historycznej wioski stały się celem turystycznych wycieczek. – Wielu z nas pamięta budynki, z czasów zanim je zatopiono – opowiada jeden ze starszych rezydentów kawiarni. – Gdy woda po raz pierwszy je odsłoniła, pokazywaliśmy naszym wnukom uliczki, na których dorastaliśmy. Buty dinozaurów W Sierra de la Demanda można bez większego trudu cofnąć się jednak w czasie dużo dalej – o miliony lat. Zjeżdżam w niższe partie gór, do Salas de los Infantes, gdzie znajduje się Muzeum Dinozaurów. Powstało tu nie bez powodu – niedaleko miejscowości odkryto skamieniałe ślady prehistorycznych gadów. Kryjąc się przed słońcem pod ochronnym daszkiem, przyglądam się tropom, które mają ok. 125 mln lat. Powstały, gdy ląd spowity był jeszcze klimatem subtropikalnym, a nadrzeczne lasy tworzyły gigantyczne paprocie wodne. Stanowisko Costalomo obfituje w dziesiątki śladów, najwięcej należy jednak do dwunożnych, mięsożernych teropodów. Jeden z nich ma 75 cm długości, a stopa, która go zostawiła, należała prawdopodobnie do mającego 15 m spinozaura, drapieżnika siejącego miliony lat temu postrach pośród mniejszych gatunków. Jest tu też kilka zupełnie unikatowych tropów, niebędących zwykłym odbiciem, lecz czymś w rodzaju formy 3D. Najpierw dinozaur postawił nogę w głębokim błocie, a gdy ją uniósł, pozostawił wnękę z widocznym kształtem palców i pazurów. Tak, jakby wysunął nogę z ulepionego z gliny buta. Naniesiony do niego piach w końcu zamienił się w skałę, utrwalając przestrzenne odbicie nogi ogromnego gada. Patrzę na ten ślad, mając świadomość, że zaklęta została w nim pojedyncza, ulotna chwila ze świata, który zniknął miliony lat temu. To jeden z największych walorów Sierra de la Demanda – wędrówka przez hiszpańskie góry jest podróżą przez kolejne epoki. Ślady dinozaurów, cmentarz Necropolis de Cuyacabras z IX w., na którym chowano zmarłych w wyżłobionych w skale szczelinach, łukowate mosty zbudowane przez Rzymian, zapomniane linie kolejowe, opuszczone średniowieczne klasztory. Ten skrawek Hiszpanii stał się obszarem ponadczasowym, pozostawionym samym sobie, wolnym od cyfrowych impulsów z takim zapałem penetrujących każdą możliwą przestrzeń. To świat pełen zadziwiającej prostoty, do której dziś coraz mocniej tęsknimy. Sierra de la Demanda – informacje praktyczne Dojazd Najprościej polecieć LOT-em do Madrytu, cena biletu w dwie strony to wydatek ok. 800 zł. Transport Z Madrytu autobusem lub koleją do Valladolid lub Burgos. Dalsza podróż będzie skomplikowana, wymaga korzystania z lokalnych połączeń autobusowych, docierających tylko do głównych wiosek. Pełną swobodę podróżowania zapewni jedynie samochód – najwygodniej będzie wypożyczyć go już na lotnisku w Madrycie. Koszt za dobę od 60 euro. Nocleg Hotel Tres Coronas de Silos zlokalizowany jest w zabytkowym, odrestaurowanym kamiennym pałacu z XVIII w. Znajduje się obok opactwa, głównej atrakcji turystycznej miejscowości. Pokój 2-os. od ok. 400 zł. Hostal Domingo w Quintanar de la Sierra może być dobrą i niedrogą bazą wypadową do poznawania gór. Pokój 2-osobowy od ok. 240 zł za dobę. Alternatywą jest miejscowość Ezcaray, która ma rozbudowaną bazę hotelową z racji bliskości ośrodka narciarskiego. Jedzenie Kuchnia tego regionu jest surowa i konkretna, oparta na tym, co oferuje górzysty teren oraz wieloletnia tradycja pasterska i łowiecka. Mieszkańcy bazują na lokalnych produktach, ze szczególnym uwielbieniem dla wieprzowiny i dziczyzny, dlatego w lokalnych jadłodajniach warto zamówić gęste zupy z mięsną wkładką czy pikantną kiełbasę chorizo. Rarytasem są tutejsze szynki (jamón), które dojrzewają w górskim klimacie nawet przez kilka lat. Warto wiedzieć Sierra de la Demanda to góry, które potrafią być bardzo zimne nawet wiosną i jesienią. Kiedy w Madrycie jest 25°C, nad Lagunas de Neila może leżeć śnieg lub wiać lodowaty wiatr. Źródło: archiwum NG
Bóbr „chilluje” z kaczkami w Morskim Oku. Niezwykłe nagranie podbija internet
Taki widok należy do rzadkości. W Morskim Oku w Tatrach turystka wypatrzyła wypoczywającego bobra. Wygrzewał się w pełnym słońcu w otoczeniu kaczek. Poznaj historię najbardziej wytrwałego lokatora Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Pojawienie się bobrów w Tatrzańskim Parku Narodowym jest zjawiskiem stosunkowo nowym. Pierwsza w historii kolonia tych zwierząt została odnotowana w 2014 roku w rejonie Łysej Polany, na początku szlaku do Morskiego Oka. Było to pierwsze potwierdzone stanowisko bobra w TPN i prawdopodobnie w całych Tatrach. Ślady działalności były intensywne: bobry ścinały olchy o średnicy kilkunastu centymetrów, wykorzystując je do budowy tamy, która w krótkim czasie spiętrzyła wodę do głębokości półtora metra, tworząc rozlewisko o szerokości około 10 metrów. Pierwszy bóbr w Tatrach Bobry zasiedlają dziś całą Polskę, od gór po niziny. Potrafią przystosować się do zmiennych warunków, o czym świadczy to, że pojawiają się nawet w tak dużych aglomeracjach jak Warszawa, Kraków, Poznań czy Rzeszów. Skąd bobry przybyły w najwyższe polskie góry? Badacze przypuszczają, że pierwsze osobniki trafiły do nas ze Słowacji, konkretnie z rejonu Podspadów, gdzie wcześniej obserwowano je na rzece Białka. Nad Morskim Okiem pierwszy bóbr pojawił się w sierpniu 2021 roku. Eksperci byli dość zaskoczeni, bo jest to lokalizacja ekstremalna dla gatunku, który zazwyczaj preferuje wolno płynące rzeki nizinne i jeziora o bogatej roślinności nabrzeżnej. Bóbr, który sprostał zimie Początkowo eksperci powątpiewali w szanse przeżycia zwierzęcia w tak surowych warunkach. Spodziewali się, że nie sprosta srogiej tatrzańskiej zimie. Bóbr jednak zaskoczył przyrodników i dał sobie radę. Zbudował żeremie w nietypowych lokalizacjach, takich jak okolice Czarnostawiańskiej Siklawy i później rejon Dwoistej Siklawy pod Mnichem. A potem dołączyły do niego kolejni przedstawiciele jego gatunku. Incydent na Szpiglasowej Przełęczy Jednym z najbardziej niezwykłych wydarzeń w historii obserwacji tego gatunku w górach była śmierć bobra znalezionego w maju 2022 roku pod Szpiglasową Przełęczą. Martwe zwierzę zostało odnalezione przez turystę na dużej wysokości, która wydawała się całkowicie nieosiągalna dla tak ciężkiego gryzonia. Być może był to pierwszy bóbr, który pojawił się w rejonie Morskiego Oka. Dlaczego wspinał się na górę? Być może salwował się ucieczką przed jakimś drapieżnikiem. Do dziś jest to zagadką. Chillujący bóbr Tym razem TPN podzielił się pozytywną informacją o innym przedstawicielu tego gatunki. „Bóbr z Morskiego Oka przyłapany na chillowaniu z krzyżówkami! W ciągu dnia najczęściej pozostaje on w swojej kryjówce. W spokojne, wiosenne dni może żerować na powierzchni, szczególnie tuż po zimie, jednak obserwacje takie jak ta należą do wyjątkowych” – napisano na profilu facebookowym parku narodowego. W poście dodano wideo za granicznej turystki, na którym widać zrelaksowanego bobra obserwującego kaczki. Bobry w TPN. Co dalej? Mimo optymistycznych sygnałów, takich jak skuteczne zimowanie bobra w Morskim Oku w 2026 roku, tatrzańska populacja jest ciągle niewielka. Eksperci zwracają uwagę na to, że mała liczba osobników oznacza ryzyko chowu wsobnego, choć naturalna migracja ze Słowacji powinna zapewniać dopływ „świeżych” genów. Wyzwaniem pozostaje również koegzystencja z drapieżnikami – wzrost populacji niedźwiedzi (szacowanej na 45 osobników w całych Tatrach) oraz stabilna obecność wilków i rysi stanowią naturalną barierę dla nadmiernego wzrostu liczebności bobrów. Sytuacja bobrów w Polsce Obecnie populacja bobra europejskiego w Polsce szacowana jest na blisko 150 tysięcy osobników. Jest to imponujący wzrost, biorąc pod uwagę, że po II wojnie światowej ich liczba wynosiła zaledwie ok. 130 sztuk, a jeszcze w 2000 roku było to ok. 18 tysięcy. Przypadek bobrów w Polsce jest obecnie uznawany za wielki sukces ochrony przyrody, a ich populacja stała się stabilna i liczna w skali całego kraju. Bóbr jest w Polsce gatunkiem objętym ochroną częściową. Bobry są uznawane za „inżynierów ekosystemów”, ponieważ ich tamy zatrzymują w rozlewiskach ponad 200 milionów m³ wody, co skutecznie pomaga w walce z suszą i pożarami. Dodatkowo na obszarach objętych ich działalnością żyje o ok. 19% więcej gatunków zwierząt. Źródła: TPN, Edukacja Ekologiczna Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zmiana nazwy słynnego górskiego pasma? Mieszkańcy walczą o powrót historycznej nazwy gór
Samorządowcy z Zawoi jednogłośnie przyjęli uchwałę o skierowaniu wniosku do MSWiA w sprawie oficjalnej zmiany nazwy regionu z „Beskidu Żywiecko-Orawskiego” na „Beskid Wysoki”. Radni argumentują, że obecne nazewnictwo jest sztucznym tworem naukowym, który nie tylko narusza lokalną tożsamość, ale również błędnie sugeruje administracyjną podległość pobliskiemu Żywcowi. Powrót do historycznego określenia ma na celu uporządkowanie terminologii oraz przywrócenie tradycyjnego miana najwyższym pasmom Beskidów Zachodnich.
Mieszkańcy Zawoi od lat sprzeciwiają się nazywaniu ich rodzimego pasma gór Beskidem Żywieckim. Ta największa pod względem powierzchni wieś w Polsce podkreśla swoją niezależność od pobliskiego Żywca, krytykując terminologiczną generalizację tamtejszego regionu. Rada gminy proponuje inną, zdecydowanie bardziej neutralną nazwę. Walka o Beskid Spór o geograficzną terminologię dotyczy najwyższego pasma Beskidów Zachodnich – Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Konflikt zrodził się w momencie wprowadzenia nowego nazewnictwa, które zastąpiło tradycyjny „Beskid Żywiecki” sztuczną dla mieszkańców, dwuczłonową nazwą. Samorządowcy z Zawoi argumentują, że obecne określenie narusza ich lokalną tożsamość, gdyż nie czują się oni ani Orawianami, ani prowincją Żywca. Z tego powodu gmina domaga się powrotu do historycznego miana „Beskid Wysoki”, które widniało na mapach przez dekady i lepiej oddaje prestiż najwyższych szczytów regionu. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Zawoja w następujących słowach wypowiadał się na temat chybionej – w jego opinii – nowej nazwy tamtejszego pasma górskiego: „O ile Beskid Żywiecki jesteśmy w stanie przeżyć, bo taka nazwa funkcjonowała przez lata, to Beskid Żywiecko-Orawski jest jakąś fantasmagorią, która nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. (...) Beskid Żywiecko-Orawski to jest wymysł jednego z profesorów, który już zmarł. Chciałbym, abyśmy powrócili do starej nazwy: Beskid Wysoki”. Wniosek w Ministerstwie Obecnie konflikt przeniósł się na szczebel państwowy. Gmina Zawoja złożyła oficjalny wniosek do MSWiA, dążąc do tego, by prawo uwzględniło głos lokalnej społeczności i przywróciło nazwę, która ich zdaniem najlepiej oddaje ducha tych gór. Zanim jednak nowe określenie zacznie oficjalnie obowiązywać, proponowane zmiany muszą przejść przez sformalizowaną procedurę urzędową. W pierwszej kolejności wniosek samorządowców trafi do Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, która oceni go pod kątem merytorycznym i historycznym. Jeśli opinia ekspertów będzie pozytywna, ostateczny krok będzie należał do szefa MSWiA – to właśnie poprzez jego rozporządzenie stara nazwa zostanie formalnie zastąpiona nową na mapach i w dokumentach państwowych. Gdzie leży Beskid Wysoki? Beskid Wysoki to tradycyjna nazwa określająca najbardziej wyniosłe i najwyższe partie Beskidów Zachodnich, charakteryzujące się alpejskim krajobrazem. W jego skład wchodzą potężne masywy o unikalnej przyrodzie, takie jak Babia Góra, Pilsko czy pasmo Gorców z Turbaczem. Na terenie tego najwyższego pasma znajduje się Babiogórski Park Narodowy, który rocznie odwiedzany jest przez blisko 100 tysięcy turystów. Źródła: Beskidzka24.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wygląda jak z bajki, a spotkasz go w polskim zoo. Czym jest takin złoty?
Takin złoty to wyjątkowy ssak górski, który fascynuje zarówno naukowców, jak i miłośników przyrody. Jego charakterystyczna budowa ciała, złożone zachowania społeczne, specjalistyczna dieta i zdolność do migracji w górskich warunkach to doskonałe przykłady przystosowania do życia w surowym środowisku Himalajów i Gór Qin.
Spis treści: Wygląd i charakterystyka takinów złotych Co jedzą takiny? Okres rozrodczy i poród Zagrożenia dla gatunku Takin złoty (Budorcas taxicolor) jest jednym z najbardziej charakterystycznych i unikatowych zwierząt żyjących w Azji. Porusza się na wysokościach od 1000 do 4250 m n.p.m., będąc wyjątkowo przystosowanym do życia w górskich, często niedostępnych terenach, gdzie temperatury gwałtownie spadają, a warunki pogodowe zmieniają się z godziny na godzinę. Zimą takiny schodzą w doliny w poszukiwaniu pożywienia, tworząc mniejsze grupy, natomiast wiosną i wczesnym latem gromadzą się w dużych stadach, czasami liczących nawet 300 osobników. W zależności od pory roku, struktura stad ulega zmianie. Starsze samce zwykle żyją samotnie i dołączają do grup tylko w okresie rui, aby konkurować o samice. Stada składają się głównie z dorosłych samic, młodych samców oraz młodocianych osobników. Wygląd i charakterystyka takinów złotych Takin złoty osiąga długość ciała około 2 metrów, wysokość do 1,3 m i wagę do 350 kg. Jego gruba sierść chroni przed zimnem, a obecność oleistych substancji na całym ciele dodatkowo zapobiega utracie ciepła. Kolor sierści waha się od żółto-złotego, beżowego i ciemnoczerwonego po prawie czarny, a samce wyróżniają się intensywniejszym odcieniem na szyi i klatce piersiowej. Krótkie, grube i czarne rogi występują u obu płci. Wyrastają one około szóstego miesiąca życia. Kończyny, nozdrza i kopyta są ciemne, trójkątny ogon jest krótki i bezwłosy od spodu, a uszy spiczaste i wąskie. Zachowanie takinów jest silnie związane z porami dnia i roku. Zwierzęta są najbardziej aktywne o zmierzchu i w nocy, w ciągu dnia często odpoczywają w zacienionych miejscach. Komunikacja między osobnikami obejmuje m.in. feromony zawarte w moczu – samce zaznaczają teren i sygnalizują status seksualny, a samice używają moczu do informowania o gotowości do krycia. Co jedzą takiny? Takiny złote to zwierzęta roślinożerne. Żywią się trawami, liśćmi, pędami bambusów i rododendronów, a także ziołami dostępnymi w górskich lasach. Ich układ pokarmowy jest przystosowany do trawienia włóknistej roślinności, a przemiana materii wspomagana jest przez mikrobiotę kałową, której skład zmienia się sezonowo. W środowisku naturalnym dostępność pokarmu wpływa na zachowania społeczne i migracyjne tego gatunku. Takiny złociste każdej wiosny przemieszczają się w górę, korzystając z wydeptanych szlaków przez gęste zarośla bambusów, w poszukiwaniu lizawek solnych i świeżej roślinności. Zimą natomiast, gdy pożywienia jest mniej, stada schodzą zalesionych dolin i dzielą się na mniejsze grupy, dzięki czemu mogą lepiej wykorzystać dostępne zasoby. Okres rozrodczy i poród Okres rui u takinów przypada na lipiec i sierpień. Samce w tym czasie stają się agresywne, ryczą głośno i konkurują o samice, wykorzystując zarówno sygnały zapachowe, jak i bezpośredni kontakt fizyczny. Cielęta przychodzą na świat wczesną wiosną. Ciąże trwające od 200 do 220 dni są najczęściej pojedyncze, rzadko zdarzają się bliźniacze. Porody odbywają się zazwyczaj w gęstych zaroślach. Młode są ciemniejsze od dorosłych, co pomaga im kamuflować się wśród skał i roślinności. Cielęta przestają ssać mleko po upływie około dwóch miesięcy od porodu. Wówczas pobierają już wyłącznie stały, roślinny pokarm, choć często pozostają w pobliżu matki do czasu narodzin kolejnego potomka. Zagrożenia dla gatunku Takin złoty jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Największe niebezpieczeństwa dla jego populacji wynikają z utraty siedlisk spowodowanej wylesianiem i działalnością rolniczą człowieka. Poważnym problemem jest także celowe niszczenie siedlisk oraz kłusownictwo. Takiny złote są dla lokalnej ludności źródłem mięsa oraz cennego futra i rogów. Naturalni wrogowie takinów to m.in. niedźwiedzie, wilki, lamparty i cyjony. W obliczu ataku takiny stosują skuteczne strategie obronne – ostrzegają członków stada charakterystycznym dźwiękiem i błyskawicznie uciekają, skacząc po skałach lub chowając się w gęstych zaroślach, gdzie mogą ukryć się przed drapieżnikiem. Takie zachowania zwiększają ich szanse na przeżycie w trudnym górskim środowisku. Ochrona takina złotego Ochrona tych górskich zwierząt obejmuje monitorowanie populacji w naturze metodami nieinwazyjnymi. Nie bez znaczenia są także działania mające na celu edukację lokalnych społeczności oraz tworzenie rezerwatów przyrody w rejonach występowania takinów złocistych. Dzięki tym inicjatywom możliwe jest nie tylko zachowanie populacji, ale też zwiększenie wiedzy naukowej o tym unikatowym ssaku. W ogrodach zoologicznych takiny pełnią podwójną funkcję – edukacyjną i badawczą. Pozwalają odwiedzającym obserwować życie dzikich mieszkańców gór, ich zwyczaje, dietę i cykl rozrodczy. Hodowla w kontrolowanych warunkach umożliwia prowadzenie badań nad zdrowiem, rozrodem i zachowaniami społecznymi zwierząt, a jednocześnie zwiększa szanse przetrwania gatunku. W Polsce takiny złote można zobaczyć w kilku ogrodach zoologicznych: w Krakowie, Wrocławiu oraz Gdańsku. Wrocławskie Zoo prowadzi hodowlę od 2017 roku, a w ostatnich latach rodziło się tam średnio po dwa młode rocznie. Sukcesy hodowlane w Polsce i na świecie (w około 80 ogrodach zoologicznych znajduje się ponad 450 takinów) świadczą o znaczeniu takich programów ochronnych dla przyszłości gatunku. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
To koniec swobodnego wjazdu w Dolomity. Pozwolenie dostanie tylko 150 aut dziennie
Problem nadmiernej turystyki w ostatnich latach urósł do rangi jednego z najważniejszych wyzwań współczesnej branży podróżniczej. W 2025 roku pojęcie overtourismu było tak powszechnie dyskutowane, że trafiło na listy najbardziej wpływowych terminów roku. Zjawisko to dotknęło wiele popularnych kierunków, jednak to właśnie Włochy należą do krajów, które odczuwają jego skutki szczególnie dotkliwie.
W obliczu rosnącej liczby podróżnych coraz więcej destynacji decyduje się na wprowadzanie ograniczeń mających chronić lokalną infrastrukturę i środowisko. Z problemem overtourismu mierzą się między innymi Hiszpania czy Japonia, jednak to działania podejmowane we Włoszech przyciągają dziś szczególną uwagę. Wenecja wprowadziła opłaty za wstęp do miasta, Rzym ogranicza dostęp do najbardziej obleganych zabytków, a na Wybrzeżu Amalfi testowano system ruchu naprzemiennego uzależnionego od numerów rejestracyjnych. Rozwiązania te nie zawsze przynoszą oczekiwane efekty, dlatego kolejne regiony sięgają po bardziej zdecydowane środki. Teraz na podobny krok zdecydowały się również Dolomity – jeden z najbardziej malowniczych i jednocześnie najbardziej obleganych obszarów we Włoszech. Ograniczenia ruchu w Dolomitach. Tylko 150 aut dziennie Jednym z najbardziej zdecydowanych działań w walce z nadmierną turystyką jest planowane wprowadzenie strefy ograniczonego ruchu w sercu Dolomitów. Od września 2026 roku na odcinku pomiędzy Val Gardeną a Val Badią obowiązywać będzie limit – każdego dnia wjazd zostanie umożliwiony maksymalnie 150 samochodom, a dostęp będzie regulowany poprzez system wcześniejszych rezerwacji online. To radykalna zmiana w regionie, który przez dekady pozostawał stosunkowo łatwo dostępny dla odwiedzających. Decyzja ta jest odpowiedzią na rosnącą presję turystyczną – w szczycie sezonu przez górskie przełęcze przejeżdżało nawet ponad 10 tys. pojazdów dziennie, co prowadziło do przeciążenia infrastruktury, hałasu oraz pogorszenia jakości powietrza. Nowe regulacje mają ograniczyć ruch i poprawić warunki środowiskowe, jednak jednocześnie wywołują szeroką dyskusję na temat przyszłości turystyki w regionach alpejskich. Coraz częściej pojawiają się głosy, że nie chodzi już wyłącznie o kontrolowanie liczby odwiedzających, lecz o wprowadzenie selektywnego dostępu do przestrzeni, która dotychczas była postrzegana jako powszechnie dostępna. Część ekspertów traktuje to rozwiązanie jako konieczny krok w stronę zrównoważonego zarządzania ruchem turystycznym, inni jednak wskazują na ryzyko stopniowego ograniczania dostępności Dolomitów dla szerszego grona podróżnych. Region zaczyna być postrzegany jako swoisty poligon doświadczalny dla nowych modeli zarządzania turystyką – takich, które w przyszłości mogą zostać wdrożone także w innych popularnych miejscach Europy. Dolomity pod presją turystów. Narastające problemy regionu Planowane ograniczenia ruchu samochodowego nie są pierwszą próbą uporządkowania sytuacji w Dolomitach. Już wcześniej lokalne społeczności zaczęły podejmować działania, które miały chronić górskie krajobrazy przed skutkami masowej turystyki. Szczególnie głośnym przykładem była decyzja właścicieli prywatnych terenów w rejonie Tre Cime di Lavaredo. Popularny szlak, który każdego dnia przemierzało nawet 8 tys. osób, stał się źródłem realnych problemów – od degradacji przyrody po zniszczenia gruntów. W odpowiedzi wprowadzono opłatę za przejście oraz specjalne bramki kontrolujące ruch. Właściciele podkreślali, że nie był to krok motywowany zyskiem, lecz koniecznością pokrycia kosztów utrzymania terenów i naprawy szkód spowodowanych przez intensywny ruch turystyczny. Na sytuację w regionie dodatkowo wpłynęła organizacja Zimowych Igrzysk Olimpijskich Mediolan-Cortina 2026, które jeszcze bardziej zwiększyły zainteresowanie Dolomitami. Choć wydarzenie to miało promować Alpy jako przestrzeń dostępną dla szerokiego grona odbiorców, w praktyce przyczyniło się do nasilenia presji na lokalną infrastrukturę i codzienne funkcjonowanie mieszkańców. Eksperci zwracają uwagę, że gwałtowny wzrost liczby odwiedzających obciąża systemy transportowe, zasoby naturalne oraz gospodarkę regionu, która coraz silniej uzależnia się od turystyki i czynników zewnętrznych. Jednocześnie pojawia się pytanie o skuteczność wprowadzanych ograniczeń. Zamknięcie lub reglamentowanie dostępu do najbardziej popularnych miejsc może bowiem prowadzić do przeniesienia ruchu turystycznego w inne, dotąd mniej obciążone obszary. W efekcie problem nie znika, lecz zmienia swoją lokalizację. Dolomity stają się więc przykładem regionu, który próbuje znaleźć równowagę między dostępnością a ochroną – i jednocześnie pokazuje, jak trudne jest zarządzanie turystyką w miejscach o wyjątkowej wartości przyrodniczej. Źródła: NSS Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najpiękniejsze miejsce na świecie znajduje się w Europie. Dociera tu niewielu turystów
W północnej Hiszpanii znajduje się miejsce, które coraz częściej pojawia się w rankingach najpiękniejszych zakątków świata. Choć nie dorównuje popularnością najbardziej znanym europejskim destynacjom, zachwyca surowym krajobrazem i różnorodnością natury. Dla miłośników aktywnego wypoczynku to prawdziwa przestrzeń do odkrywania – z dala od tłumów i utartych szlaków.
Park Narodowy Picos de Europa, rozciągający się między zielonym wybrzeżem północnej Hiszpanii a górzystym interiorem kraju, został niedawno uznany przez magazyn „Time Out” za najpiękniejsze miejsce na świecie. Ten rozległy obszar chroniony przyciąga nie tylko spektakularnymi krajobrazami, ale także wyjątkową różnorodnością przyrody i szlaków turystycznych. Co sprawia, że właśnie to miejsce zdobyło tak prestiżowy tytuł i kiedy najlepiej zaplanować podróż, aby w pełni wykorzystać jego potencjał? Dlaczego Picos de Europa uznano za najpiękniejsze miejsce świata? Park Narodowy Picos de Europa pozostaje jednym z nielicznych obszarów tej klasy, który nie został jeszcze w pełni zdominowany przez masową turystykę. To właśnie połączenie wysokiej wartości krajobrazowej i wciąż ograniczonej skali ruchu turystycznego sprawia, że region wyróżnia się na tle bardziej rozpoznawalnych części Europy. Obszar parku obejmuje tereny Asturii, Kantabrii, Kastylii oraz León i stanowi przykład górskiego krajobrazu o wyraźnie zróżnicowanej budowie. Dominują tu wapienne masywy o ostrych krawędziach, głęboko wcięte doliny oraz wąwozy ukształtowane przez działalność rzek, które dzielą pasmo na trzy główne części. Ta różnorodność form sprawia, że określenie „cud geografii” nie ma w tym przypadku metaforą, lecz odnosi się do rzeczywistej koncentracji procesów geomorfologicznych widocznych w terenie. Jedną z najważniejszych atrakcji regionu jest Ruta del Cares – szlak poprowadzony wzdłuż wąwozu rzeki Cares, uznawany za jedną z najbardziej spektakularnych tras pieszych w Hiszpanii. Ścieżka, częściowo wykuta w skale, biegnie wzdłuż stromych ścian i nad przepaściami, pozwalając z bliska obserwować strukturę wapiennych zboczy oraz efekty erozji rzecznej. Trasa ta, mimo swojej ekspozycji, pozostaje dostępna dla turystów o różnym poziomie doświadczenia, co czyni ją jednym z najczęściej wybieranych szlaków w parku. Zupełnie inny charakter mają natomiast okolice jezior Covadonga, których geneza związana jest z działalnością lodowców. Te wysokogórskie zbiorniki, położone w łagodniejszych partiach terenu, stanowią kontrast wobec surowych form skalnych i jednocześnie jeden z najbardziej fotografowanych krajobrazów północnej Hiszpanii, stanowiąc istotny element tożsamości przyrodniczej tego regionu. Jak zwiedzać Picos de Europa i kiedy najlepiej zaplanować wyjazd? Zwiedzanie Picos de Europa nie musi oznaczać wymagających, wielogodzinnych wędrówek po górskich szlakach. Jedną z największych atrakcji regionu jest kolejka linowa Fuente Dé, która w ciągu kilku minut pokonuje ponad 750 metrów różnicy wysokości, umożliwiając podziwianie spektakularnych panoram bez konieczności intensywnej wspinaczki. Dla wielu turystów stanowi to idealne rozwiązanie, pozwalające dotrzeć do wysokogórskich punktów widokowych w komfortowy sposób. Z kolei na niższych wysokościach znajdują się malownicze miejscowości, takie jak Potes, które pełnią funkcję naturalnej bazy wypadowej. Ich kamienna zabudowa, wąskie uliczki i niewielkie restauracje oddają charakter regionu i pozwalają doświadczyć codziennego życia z dala od dużych kurortów. Istotnym elementem pobytu jest również lokalna kuchnia, silnie zakorzeniona w tradycjach górskich. Dania są sycące i proste. Szczególną renomą cieszą się regionalne sery, w tym Cabrales, dojrzewający w naturalnych jaskiniach, gdzie nabiera intensywnego smaku i aromatu. Istotne jest to, że – mimo rosnącej popularności – park wciąż zachowuje swój spokojny charakter. Jego rozległość sprawia, że nawet w sezonie można znaleźć mniej uczęszczane szlaki, gdzie łatwo natknąć się na dziką przyrodę – od kozic poruszających się po stromych zboczach, po ptaki drapieżne krążące nad dolinami. Warto podkreślić, że dostęp do Picos de Europa jest stosunkowo prosty. Najczęściej podróż rozpoczyna się w miastach takich jak Santander czy Oviedo, skąd w ciągu kilku godzin można dotrzeć do głównych punktów wejścia do parku. Choć możliwe jest korzystanie z transportu publicznego, większą swobodę daje samochód, szczególnie przy planowaniu wizyt w bardziej oddalonych dolinach. Za najlepszy okres na podróż uznaje się wiosnę oraz wczesną jesień, kiedy temperatury są umiarkowane, a liczba turystów mniejsza. Latem warunki pogodowe sprzyjają wędrówkom, jednak popularne miejsca, takie jak jeziora Covadonga, przyciągają wówczas największe tłumy. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Słynny górski szlak na nowo. Wielka modernizacja podkarpackiego odcinka
Główny Szlak Beskidzki przejdzie gruntowną modernizację. Trasa zyska m.in. nowe oznaczenia, wiaty, a nawet platformy widokowe. Całość ma ułatwić użytkowanie najdłuższej ścieżki turystycznej w polskich górach.
Główny Szlak Beskidzki imienia Kazimierza Sosnowskiego to najdłuższa trasa turystyczna w polskich górach. Ten liczący prawie 500 kilometrów szlak przebiega przez niemal całe polskie Karpaty, łącząc Wołosate w Bieszczadach z Ustroniem w Beskidzie Śląskim. Wyjątkowe ścieżki górskie przez lata traciły jednak na atrakcyjności przez niewystarczającą infrastrukturę turystyczną – w szczególności poszkodowany był odcinek podkarpacki. Naprzeciw potrzebom odwiedzających wychodzi projekt modernizacji, który zakłada kompleksową renowację istniejących tras oraz budowę nowych obiektów. Inicjatywa ta kładzie szczególny nacisk na wdrożenie nowoczesnych rozwiązań, które zwiększą dostępność turystyczną dla zróżnicowanych grup użytkowników. Czego brakuje na podkarpackim szlaku? Podkarpacki odcinek GSB od lat pozostaje ubogi w schrony przeciwdeszczowe, których brak staje się wyjątkowo uciążliwy w obliczu zmiennej pogody. Podczas ulewnych opadów wędrujący turyści zmuszeni są do marznięcia na otwartej przestrzeni. Budowa dodatkowych wiat ułatwiłaby więc znacznie podróżowanie i delektowanie się widokami bez obaw o nadchodzącą aurę. Innym problemem wymagającym interwencji jest oznakowanie, którego na szlaku zdecydowanie brakuje. Część znaków uległa naturalnej degradacji, a część została zdewastowana. Inwestycja w nowoczesne tablice informacyjne i czytelne drogowskazy jest niezbędna, aby przywrócić wędrowcom poczucie pewności na każdym rozwidleniu dróg. Dzięki tym zmianom podkarpacki fragment trasy zyska profesjonalny standard, przyciągając jeszcze większą liczbę entuzjastów górskich wypraw. Projektowanie uniwersalne na Podkarpaciu Głównym celem wielomilionowej rewitalizacji jest stworzenie nowej jakości turystyki poprzez modernizację ponad 200 kilometrów podkarpackiego odcinka. Obiekty takie jak wieże widokowe i „chatki traperskie”, pełniące funkcję schronienia, zapewnią bezpieczeństwo oraz uatrakcyjnią przestrzeń. Ważnym punktem planu jest utworzenie Centrum Obsługi Turystów, które zadba o komfort odwiedzających. Ważną cechą nadchodzących działań jest ich uniwersalny charakter. Projekt przewiduje wdrożenie rozwiązań zwiększających dostępność, tak aby wyjątkowymi widokami mogli cieszyć się turyści o każdym stopniu sprawności ruchowej. Zasięg modernizacji Przedsięwzięcie o łącznej wartości ponad 18 mln zł zakłada gruntowną odnowę szlaków na Podkarpaciu. W ramach tych środków powstanie 14 nowych obiektów infrastruktury, a oferta sportowa wzbogaci się o blisko cztery kilometry tras narciarstwa biegowego. Inwestycja ta stanowi kompleksowy krok w stronę unowocześnienia regionu, dzięki któremu podkarpackie wzniesienia przyciągną kolejne rzesze turystów. Źródła: Wbieszczadach.pl, <a href="https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,31030258,26-mln-zl-na-rewitalizacje-glownego-szlaku-beskidzkiego-nowe.html?_gl=1*hcrwen*_gcl_au*MTAyNDMxMDMzNS4xNzY4NDk1MTQxLjQ2MTUzMzk4Mi4xNzc1MTIwNTgxLjE3NzUxMjA1ODE.*_ga*MTg3MDI2OTMyNS4xNzY4NDk1MTQz*_ga_6R71ZMJ3KN*czE3NzUyMTM4OTMkbzE0JGcwJHQxNzc1MjEzODkzJGo2MCRsMCRoMA..#do_w=167&do_v=1470&do_st=RS&do_sid=2152&do_a=2152&s=S.related-K.C-B.1-L.1.zw" target="_blank" rel='"nofollow noopener'>Wyborcza.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Polskie Alpy” podbijają brytyjskie media. „Oferują spektakularne widoki”
Polska coraz częściej pojawia się na mapie krótkich zagranicznych wyjazdów europejskich turystów. Najnowsze dane pokazują, że szczególnie dużym zainteresowaniem cieszy się wśród podróżnych z Wielkiej Brytanii. Okazuje się, że już piąty rok z rzędu nasz kraj pozostaje dla nich najpopularniejszym kierunkiem na tzw. city breaki. Brytyjskie media zwracają przy tym uwagę nie tylko na polskie miasta, lecz także na górskie regiony, które określają mianem „Polskich Alp”.
Polska coraz częściej pojawia się w zagranicznych publikacjach turystycznych jako kierunek wart odwiedzenia. W artykułach poświęconych podróżom wymieniane są zarówno największe miasta – Kraków, Warszawa, Wrocław czy Gdańsk – jak i mniej oczywiste regiony kraju. Coraz większe zainteresowanie budzą także polskie góry, które dla wielu zagranicznych turystów pozostają wciąż stosunkowo mało znanym kierunkiem. Właśnie na ten aspekt zwrócił uwagę brytyjski „Daily Mail”, publikując artykuł poświęcony najpopularniejszej górskiej miejscowości w Polsce. Polska najpopularniejszym kierunkiem na city break wśród Brytyjczyków Najnowsze dane branży lotniczej pokazują, że Polska utrzymuje silną pozycję wśród kierunków wybieranych przez podróżnych z Wielkiej Brytanii na krótkie wyjazdy. Z analiz rezerwacji opublikowanych przez linię Wizz Air wynika, że w 2025 roku nasz kraj odpowiadał za ponad jedną piątą wszystkich krótkich podróży rezerwowanych przez brytyjskich pasażerów tej linii. W zestawieniu najchętniej wybieranych destynacji Polska wyprzedziła takie kierunki jak Rumunia czy Węgry, utrzymując pozycję lidera w segmencie weekendowych city breaków. Na popularność Polski wpływa kilka czynników. Brytyjscy podróżni zwracają uwagę przede wszystkim na łatwą dostępność komunikacyjną (lot z wielu brytyjskich miast trwa zaledwie około dwóch godzin), a także na stosunkowo przystępne ceny noclegów, restauracji i atrakcji turystycznych. Dodatkowym atutem jest różnorodność oferty turystycznej. Historyczne centra miast, liczne zabytki oraz rozwinięta scena gastronomiczna sprawiają, że takie miejsca jak Kraków, Warszawa czy Gdańsk regularnie pojawiają się w rankingach najciekawszych europejskich kierunków na krótki wypad. Szczególnie dynamicznie rośnie zainteresowanie Gdańskiem, który w ostatnich latach przyciąga miliony odwiedzających, dzięki połączeniu nadmorskiego krajobrazu, bogatej historii i rozbudowanej oferty kulturalnej. Coraz częściej brytyjskie media zwracają jednak uwagę również na mniej oczywiste regiony Polski, wskazując, że poza największymi miastami kraj oferuje wiele miejsc idealnych zarówno na krótki city break, jak i dłuższy wypoczynek. Zakopane i „polskie Alpy”. Brytyjskie media zachwycone Tatrami W niedawnym artykule opublikowanym na łamach brytyjskiego „Daily Mail” dziennikarze zwrócili uwagę na górski region południowej Polski, który – ich zdaniem – może stać się alternatywą dla popularnych alpejskich kurortów. W tekście podkreślono, że Zakopane, położone u stóp Tatr, oferuje krajobrazy przypominające najbardziej znane europejskie destynacje górskie, a jednocześnie pozostaje znacznie bardziej przystępne cenowo i wciąż stosunkowo mało odkryte przez zagranicznych turystów. W publikacji opisano charakterystyczny krajobraz regionu: drewnianą zabudowę, górskie łąki oraz turkusowe jeziora, które w połączeniu z otaczającymi je szczytami tworzą scenerię porównywaną do alpejskich kurortów. Autorzy artykułu zwrócili uwagę również na różnorodność aktywności dostępnych w okolicach Zakopanego. Turyści mogą wybierać spośród licznych szlaków w Tatrach – od popularnych tras prowadzących do Morskiego Oka po bardziej wymagające podejścia na szczyty takie jak Giewont. Podkreślono, że alternatywą dla górskich wędrówek są przejazdy kolejkami na Kasprowy Wierch czy Gubałówkę, skąd rozciągają się panoramy na całe pasmo Tatr. Dla osób szukających spokojniejszego wypoczynku atrakcją pozostają z kolei termy z naturalnie ciepłą wodą mineralną oraz tętniące życiem centrum miasta z targowiskami i regionalnym rzemiosłem. W tekście dodano, że region ten łączy spektakularne krajobrazy z autentyczną kulturą góralską, co – zdaniem przedstawicieli branży turystycznej – czyni go jedną z najciekawszych nowych propozycji w europejskiej ofercie wyjazdów górskich. Jak stwierdził Chris Logan z TUI UK & Ireland: „Zakopane spełnia wszystkie kryteria świetnego kierunku – oferuje spektakularne widoki na Tatry, drewniane chaty i wyjątkową kulturę góralską, a jednocześnie pozostaje tańszą i mniej odkrytą alternatywą dla Alp”. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To najbardziej romantyczne miejsce na świecie. Zakochani są nim zachwyceni
Jeśli planujesz wyjazd, który ma zostać w pamięci na lata, i szukasz miejsca naprawdę stworzonego dla dwojga, odpowiedź wcale nie prowadzi do Paryża ani Wenecji. Jedno z niewielkich górskich miasteczek zostało właśnie uznane za najbardziej romantyczne miejsce na świecie. Co sprawia, że pary wracają stamtąd zachwycone?
Podróże od lat są tłem dla najważniejszych chwil w związkach – sprzyjają bliskości, wspólnym przeżyciom i tworzeniu wspomnień, które zostają na całe życie. Aby sprawdzić, które miejsca rzeczywiście budzą najsilniejsze emocje wśród zakochanych, firma Go2Africa przeanalizowała ponad 1,5 miliona opinii dotyczących ponad 200 popularnych kierunków na świecie. Pod uwagę wzięto wyłącznie recenzje napisane przez pary i sprawdzono, jaki odsetek z nich przyznał danej destynacji ocenę od czterech do pięciu gwiazdek. W zestawieniu znalazły się jedynie miejsca posiadające co najmniej 100 opinii par. Wyniki pokazały, gdzie romantyczna atmosfera nie jest marketingowym hasłem, lecz realnym doświadczeniem podróżnych – a zwycięzca może zaskoczyć. Matterhorn i Zermatt to najbardziej romantyczny adres świata? Według analizy opinii par to właśnie okolice Matterhornu w Zermatt w Szwajcarii zostały uznane za najbardziej romantyczne miejsce na świecie – aż 98,66% zakochanych wystawiło temu alpejskiemu zakątkowi oceny na poziomie czterech lub pięciu gwiazdek. Ten rezultat wynika z połączenia spektakularnego krajobrazu i sposobu funkcjonowania samej miejscowości. Zermatt pozostaje bowiem strefą wolną od ruchu samochodowego, co ogranicza hałas i zanieczyszczenia, a jednocześnie sprzyja spokojnym spacerom i atmosferze odosobnienia. Drewniane chalety, apartamenty z widokiem na szczyty i eleganckie hotele (w tym legendarny Grand Hotel Zermatterhof) budują wrażenie prywatności oraz komfortu. Natomiast panorama obejmuje nie tylko sam Matterhorn, lecz także dziesiątki czterotysięczników i rozległe lodowce na styku Szwajcarii, Włoch i Francji. Każda pora dnia przynosi inne światło i różne widoki, co potęguje poczucie wyjątkowości miejsca. Co więcej, brak samochodów sprawia, że przemieszczanie staje się elementem doświadczenia, a nie wyłącznie logistyką. Przejażdżki bryczką po śniegu, górskie pociągi oraz kolejki linowe pozwalają kontemplować widoki bez pośpiechu i w naturalny sposób sprzyjają bliskości. Jednym z kluczowych punktów jest wyprawa na Klein Matterhorn, gdzie kolej Matterhorn Glacier Ride wynosi odwiedzających na wysokość ponad 3 tys. metrów do lodowcowej przestrzeni z rzeźbami w lodzie i podświetlanymi tunelami. Zderzenie surowej natury z dopracowaną infrastrukturą turystyczną sprawia, że mocne doznania idą w parze z wygodnymi warunkami pobytu. Co istotne, romantyczny charakter regionu nie ogranicza się do zimy. Wiosną, latem i jesienią pary wybierają widokowe trasy piesze i rowerowe, rejsy po alpejskich jeziorach w okolicy oraz kolacje w restauracjach wyróżnianych w przewodnikach kulinarnych. Poza głównym sezonem atmosfera staje się jeszcze bardziej kameralna, co wzmacnia poczucie intymności i sprawia, że pobyt przebiega w spokojniejszej atmosferze. Pozostałe najromantyczniejsze miejsca na świecie Choć alpejski pejzaż zdobył najwyższe noty, dalsze miejsca w zestawieniu pokazują, że romantyzm w podróży przybiera bardzo różne formy i nie jest związany wyłącznie z Europą ani z krajobrazem górskim. Drugą lokatę zajęło bowiem spektakularne Salar de Uyuni w Boliwii, czyli największe solnisko świata, które w porze deszczowej zamienia się w naturalne lustro odbijające niebo i sylwetki podróżnych. Ta niemal nierealna sceneria sprzyja poczuciu odcięcia od codzienności, a pary często podkreślają wrażenie wspólnego przeżywania czegoś absolutnie wyjątkowego i trudnego do porównania z jakimkolwiek innym miejscem. W pierwszej piątce znalazł się także Port w Sydney w Australii, gdzie panorama opery i mostu Harbour Bridge tworzy jedno z najbardziej rozpoznawalnych romantycznych widoków na świecie, często wybieranych jako sceneria zaręczyn i rocznicowych podróży. Zestawienie uzupełniły tropikalne krajobrazy Les 7 Cascades na Mauritiusie, gdzie wodospady i bujna roślinność budują atmosferę odosobnienia, a także monumentalny Wielki Mur Chiński, łączący rozległe krajobrazy z poczuciem obcowania z historią na ogromną skalę. W dalszej części rankingu wysoko uplasowały się brazylijskie Wodospady Iguazu, których potęga natury buduje wrażenie wspólnego doświadczenia czegoś żywiołowego i nieokiełznanego. Tuż za nimi znalazł się amerykański Wielki Kanion w Stanach Zjednoczonych – jedyne miejsce z tego kraju w pierwszej dziesiątce. Listę uzupełniły bardziej miejskie i kulturowe przestrzenie: wzgórze Arthur’s Seat w Edynburgu, gdzie widok na miasto sprzyja spokojnym spacerom, potężne Wodospady Wiktorii oraz monumentalny Wielki Meczet Szejka Zayeda w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Całe zestawienie pokazuje, że dla par kluczowe okazują się miejsca oferujące silne bodźce wizualne, poczucie wyjątkowości i warunki sprzyjające skupieniu uwagi na wspólnym przeżywaniu chwili. Źródła: Travel + Leisure, Go2Africa Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Powstaje jedno z najbardziej innowacyjnych schronisk świata. Po olimpiadzie stanie w Alpach
Włoscy architekci zaprojektowali innowacyjne, samowystarczalne drewniane schronisko górskie, które wkrótce zostanie zainstalowane w rejonie Dolomitów. Na razie jednak konstrukcję można oglądać w Mediolanie, gdzie prezentowana jest w związku z trwającymi zimowymi igrzyskami olimpijskimi jako przykład nowego podejścia do architektury wysokogórskiej. Projekt już teraz wzbudza zainteresowanie, ponieważ łączy surowe warunki alpejskie z ideą pełnej samowystarczalności energetycznej i minimalnej ingerencji w krajobraz.
Rola schronisk górskich zmieniała się przez dekady, jednak ich podstawowe zadanie pozostaje takie samo – mają zapewniać bezpieczeństwo i schronienie osobom poruszającym się w wymagającym terenie wysokogórskim. Współczesne wyzwania klimatyczne oraz rosnąca presja turystyczna sprawiają jednak, że tradycyjna infrastruktura musi być projektowana inaczej niż dawniej. Odpowiedzią na te potrzeby jest nowa koncepcja futurystycznego, przyjaznego środowisku i samowystarczalnego biwaku, który dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii i naturalnych materiałów ma funkcjonować niezależnie od stałych sieci energetycznych. Już tej zimy konstrukcja ma zostać przetransportowana i osadzona w wysokogórskim krajobrazie włoskich Alp. Samowystarczalne schronisko przyszłości w Dolomitach Projekt Cortina 2026 to wizja nowej generacji architektury wysokogórskiej opracowana przez pracownię Carlo Ratti Associati z Turynu i prezentowana w Mediolanie w kontekście wydarzeń towarzyszących zimowym igrzyskom. Obiekt ma zostać docelowo zainstalowany w rejonie Dolomitów jako w pełni samowystarczalne, kompaktowe schronisko zdolne funkcjonować w ekstremalnych warunkach alpejskich. Punktem wyjścia dla architektów była krytyka sposobu, w jaki współczesne schroniska wpisują się w krajobraz. W odpowiedzi zaprojektowano strukturę, której geometria powstała na podstawie trójwymiarowych skanów rzeczywistych alpejskich skał. Jak wyjaśnił Carlo Ratti: „Stworzyliśmy strukturę, która wtapia się w otoczenie tak bardzo, jak to możliwe. (...) Wielki XX-wieczny włoski architekt Gio Ponti powiedział kiedyś, że architektura jest jak kryształ. Potraktowaliśmy to porównanie dosłownie, wykorzystując produkcję cyfrową, aby zaprojektować schronisko, które będzie wyglądać tak, jakby było częścią naturalnej formacji skalnych, kształtujących Alpy”. Stworzona we współpracy z ekspertami z prestiżowych mediolańskich targów Salone del Mobile konstrukcja wykorzystuje drewno klejone krzyżowo (CLT), stal oraz ultralekki aerożel – materiał o wyjątkowych właściwościach izolacyjnych. Takie połączenie zapewnia jednocześnie wytrzymałość, niską masę i efektywność energetyczną, co ma kluczowe znaczenie przy transporcie i montażu w trudno dostępnej lokalizacji. Estetyka podporządkowana została zasadzie minimalnej ingerencji wizualnej, a wnętrze pełni funkcję nie tylko schronienia, lecz także przestrzeni sprzyjającej regeneracji. Drewniane wykończenia tworzą ciepły, osłonięty mikroklimat, a panoramiczna, przeszklona ściana kadruje widok na masywy górskie, wzmacniając poczucie kontaktu z otoczeniem mimo izolacji od warunków zewnętrznych. W efekcie Cortina 2026 redefiniuje ideę biwaku wysokogórskiego – zamiast tymczasowego azylu powstaje obiekt łączący bezpieczeństwo, autonomię energetyczną i architekturę silnie zakorzenioną w topografii miejsca. Autonomiczne alpejskie schronisko Kluczowym założeniem projektu jest pełna niezależność infrastrukturalna, dlatego obiekt wyposażono w systemy pozwalające funkcjonować poza siecią energetyczną nawet w surowych, wysokogórskich warunkach. Zintegrowany układ paneli fotowoltaicznych o mocy około 5 kW zasila oświetlenie, systemy komunikacji oraz podstawowe urządzenia techniczne, co eliminuje potrzebę stałego podłączenia do zewnętrznych źródeł prądu i ogranicza ingerencję w krajobraz. Równolegle zastosowano instalację kondensacji wilgoci z powietrza, która umożliwia pozyskiwanie kilku litrów wody pitnej dziennie – rozwiązanie szczególnie istotne w środowisku alpejskim, gdzie dostęp do naturalnych źródeł bywa sezonowo ograniczony lub wymaga schodzenia w niższe partie terenu. Dzięki temu schronisko nie jest jedynie pasywną osłoną przed warunkami atmosferycznymi, lecz aktywnym, samowystarczalnym systemem przetrwania, zaprojektowanym z myślą o realnych potrzebach alpinistów i trekkerów. Równie istotny pozostaje aspekt bezpieczeństwa. Konstrukcja została wyposażona w łączność umożliwiającą użycie w sytuacjach awaryjnych, co zwiększa szanse szybkiego kontaktu ze służbami ratunkowymi. W warunkach ograniczonej widoczności automatycznie uruchamia się czerwony sygnał świetlny, który ułatwia lokalizację obiektu z powietrza i z dużej odległości, a jednocześnie pozostaje niewidoczny na co dzień, nie zaburzając odbioru krajobrazu. To rozwiązanie łączy dyskrecję wizualną z funkcjonalnością w sytuacjach krytycznych. Obiekt prezentowany obecnie w Mediolanie po zakończeniu zimowych igrzysk ma zostać rozebrany, przetransportowany helikopterem i ponownie zmontowany w rejonie Dolomitów. Ten proces wpisuje się w ideę projektowania cyrkularnego – konstrukcja powstaje jako pawilon wystawowy, by następnie stać się trwałym elementem infrastruktury górskiej. W ten sposób schronisko przechodzi od roli demonstratora technologii do realnego narzędzia wsparcia w terenie, pokazując, że architektura wysokogórska może być jednocześnie lekka, mobilna i odpowiedzialna środowiskowo. Projekt stanowi kolejny przykład podejścia pracowni Carlo Ratti Associati, w którym narzędzia cyfrowe, zaawansowane materiały i analiza środowiskowa służą tworzeniu budowli współgrających z naturą zamiast nad nią dominować. Źródła: Hube, Salone del Mobile Milano, Rzeczpospolita Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To najlepszy sposób na rozpoczęcie przygody z Pirenejami” – każdy dzień wędrówki to inny krajobraz
Spędziłem sześć dni w górach Katalonii. I już wiem, że na pewno tam wrócę. Szlak Cavalls del Vent to wspaniały sposób na poznanie Pirenejów.
Spis treści: Szlak Cavalls del Vent Poza światem Chmury motyli Ocet z jodły Pireneje – informacje praktyczne To najlepszy sposób na rozpoczęcie przygody z Pirenejami – przyznał Jordi, gdy dotarliśmy do Prat d’Aguiló, schroniska, którym się opiekuje. – Trasa jest dość łatwa, nie musisz mieć sprzętu ani umiejętności wspinaczkowych – zapewniał. A tych rzeczywiście nie mamy. Ponad 80-kilometrowy szlak Cavalls del Vent jest jednak osiągalny dla każdego, kto potrafi przejść w ciągu dnia kilkanaście kilometrów. Pireneje dawno chodziły nam po głowie, a trekking po tych stosunkowo mało uczęszczanych górach wydawał się idealnym preludium do poznania hiszpańskiej Katalonii. Gdy jednak przeglądaliśmy potencjalne trasy, większość z nich prowadziła po wysokich szczytach i wyglądała raczej dość wymagająco. A my szukaliśmy czegoś, czemu podoła nasza grupa osób w średnim wieku. Aż trafiliśmy na Cavalls del Vent, pieszą pętlę niestraszącą setkami kilometrów, które trzeba przebyć, i niezahaczającą, poza jednym wyjątkiem, o wyższe partie gór. Ścieżka okrąża Park Przyrody Cadí-Moixeró. Od połowy maja do połowy października działają na tym terenie schroniska, w których można liczyć na nocleg i dobry posiłek. Przejście trasy zajmuje zwykle pięć dni. Nieco zachowawczo uznaliśmy, że potrzeba nam sześciu, i zarezerwowaliśmy noclegi. Szlak Cavalls del Vent Z pogrążonej w wilgotnym morskim upale Barcelony autobus zabrał nas do niewielkiej miejscowości Bagà leżącej w pobliżu naszej trasy. Pogoda zrobiła się bardziej górska – było wciąż ciepło, ale o dobre kilka stopni mniej niż na wybrzeżu, a płynące nad jasnymi szczytami szare chmury sugerowały, że lepiej przygotować się na nagłe zmiany aury. Cavalls del Vent, co po katalońsku oznacza „konie wiatru” i jest nie do końca jasnym nawiązaniem do buddyjskich flag modlitewnych łopoczących na wietrze w Himalajach, nie została wytyczona od zera. Przez ponad rok grupka miejscowych pasjonatów – miłośników gór lub strażników parku i schronisk – przemierzała zapomniane pirenejskie ścieżki, niegdyś używane przez pasterzy i mieszkańców wiosek, którzy chadzali nimi do sąsiadów. By trasa stała się możliwa do pokonania, twórcy Cavalls del Vent musieli usunąć sporo kamieni i wyciąć pnie zwalonych drzew. Zimą szlak nadal może być niedostępny (przy większych opadach śniegu, ścieżki dosłownie pod nim znikają), w lecie poza ewentualnymi deszczami na piechurów nie czekają jednak żadne niespodzianki. Miłośnicy krajobrazów skąpanych w jesiennych barwach przyjeżdżają tu we wrześniu, kiedy jest jeszcze dość ciepło, a drzewa mienią się kolorami. Poza światem Wyruszyliśmy, kierując się namalowanymi w równych odstępach na skałach i pniach drzew pomarańczowymi okręgami. To subtelne oznaczenie szlaku stało się nicią rozciągniętą przez dziesiątki kilometrów, której wystarczyło się trzymać, by nie utknąć w jakiejś dolinie lub ślepym skalnym zaułku. Twórcy Cavalls del Vent wykonali dobrą robotę – przezornie zaopatrzyliśmy się w drukowane mapy, sięgaliśmy po nie jednak jedynie dla czystej przyjemności oznaczania swojego położenia w szerszej przestrzeni. Ani razu nie musieliśmy poszukiwać na nich zgubionej ścieżki, ani razu też nie wygrzebywaliśmy z plecaka urządzenia GPS, które upchnęliśmy tam po cichu, by ratowało nas w beznadziejnych sytuacjach. Szlak wciął się ostro w zbocza, nadrabiając wysokości, by poprowadzić nas do pierwszego noclegu: Refugi Niu de l’Àliga – schroniska będącego jedyną na trasie stacją narciarską, ale też najwyższym punktem naszej wędrówki, leżącym na ponad 2,5 tys. m. Cavalls del Vent na większości dystansu zadowala się niższymi górami, choć nigdy też nie schodzi poniżej 840 m. To idealny pułap dla początkujących. Mogliśmy się cieszyć krystalicznym rześkim górskim powietrzem, unikając letniego skwaru, równocześnie jednak w żadnym punkcie ta wędrówka nie przybrała charakteru czysto wspinaczkowego. Wystarczy po prostu wędrować po wznoszących się i opadających stokach, bez konieczności pokonywania pionowych ścian i czując się, jakby płynęło się przez łagodnie zmieniający się krajobraz. Ta trasa wciąż nie jest szerzej znana, szybko okazało się więc, że na szlaku jesteśmy niemal sami. Mijaliśmy pojedyncze osoby – nigdy więcej niż kilkadziesiąt dziennie – kiwając sobie życzliwie głowami, jakbyśmy należeli do tego samego niewielkiego plemienia. Dostaliśmy ten zakątek Pirenejów na kilka dni w prezencie, mogąc cieszyć się nim niemal na własność i dzieląc go ze skaczącymi po skałach stadkami kozic. Chmury motyli – Wypatrujcie motyli – poradził nam Jordi, gdy któregoś dnia dotarliśmy do schroniska trzymanego pod jego opieką. – O tej porze roku jest ich tu mnóstwo, w tym sporo rzadkich gatunków. Jordi się nie mylił. Po obfitym śniadaniu, pełnym serów i warzyw pochodzących z okolicznych upraw, ruszyliśmy w drogę, minęliśmy wspaniały sosnowy las, by wyjść na rozległe łąki. Ścieżka poprowadziła nas pomiędzy wysokimi trawami i kwiatami o drobnych płatkach i gdy tylko wkroczyliśmy na ten dywan zieleni, wzbiły się dziesiątki motyli. Trzepotały skrzydłami, kreśląc w powietrzu skomplikowane linie, tańcząc tuż obok nas i przysiadając na plecakach. Uzbrojeni w aplikacje do rozpoznawania gatunków wyłapywaliśmy kolejne rarytasy – argus szkocki, mieniące się kolorowymi szachownicami na skrzydłach fritillaries, paź żeglarz. Niektóre z nich widziałem po raz pierwszy w życiu. To jednak nie unikatowość tych gatunków robiła największe wrażenie, lecz ich liczba. Motyle formowały się w nisko zawieszone, przelewające się chmury, jakbyśmy przenieśli się w inne czasy, gdy świat nie był jeszcze bombardowany kolejnymi, wywołanymi przez człowieka katastrofami. Ta rozwibrowana witalność natury jest dla Pirenejów typowa. Okolice parku Cadí-Moixeró uniknęły gęstego zaludnienia. Zwierzęta i rośliny mają się tu więc dobrze. Idąc przez lasy, nasłuchiwaliśmy bębnienia dzięciołów, na łąkach widzieliśmy sylwetki lisów i łani, spod nóg uciekały nam jaszczurki, a nad głowami przesuwały się sępy płowe. Te ciężkie drapieżniki, lubujące się w poszukiwaniu padliny, wyłapywały kominy ciepłego unoszącego powietrza, by szybować pod chmury, jednak często też pojawiały się niespodziewanie, przelatując kilka metrów od nas. Ich nagie głowy i szyje sprawiały posępne wrażenie, a drapieżniki łypały na nas okiem, jakby rozważały, czy warto wykazywać zainteresowanie naszą grupą. Przemierzając szlak, będąc niemal cały dzień w plenerze i robiąc sobie przystanki na krótkie kąpiele w potokach i pod chłodnymi wodospadami, zdałem sobie nagle sprawę, że od dawna już nie czułem się tak zespolony ze światem i krajobrazem wokół. Ocet z jodły Na trasie stoi osiem schronisk. W tych, w których nie spaliśmy, robiliśmy przystanki, by zjeść pożywny posiłek. Na trasie Cavalls del Vent nie ma sklepów ani restauracji – lekki prowiant mieliśmy więc ze sobą. Każdego wieczora, docierając do schronisk, czuliśmy się niczym wędrowcy wracający do domu. Gospodarze witali nas wylewnie, skracając momentalnie wszelki dystans, jakbyśmy znali się od dawna. Niemal w drzwiach serwowali nam sycące zupy, pieczywo z domowego wypieku, sałaty z górskimi ziołami czy potrawki z królików, których w Pirenejach jest całe zatrzęsienie. Podsuwali regionalne specjały, czasem zaskakujące w smaku, jak ocet jodłowy. – Używamy go tu od pokoleń, ale to produkt, którego nie dostaniesz w sklepie – wyjaśnił Jordi. – Tradycyjnie ocet robiło się w domu. Trzeba do tego cierpliwości, sok z jodły musi naturalnie sfermentować i zmienić się w alkohol, a później jeszcze długo dojrzewać. Świetnie podkreśla smak sałatek, ale można też przyprawić nim dziczyznę. Wziąłem kilka kropli na język, czując delikatne nuty jodły, żywicy i leśnych owoców. Pomyślałem, że nie ma chyba lepszego sposobu na zamknięcie świata gór w butelce. I wiedziałem już, że mimo konieczności noszenia bagażu na własnych plecach, nie powstrzymam się przed kupnem od naszego gospodarza kilku butelek tego specjału. Siedliśmy później na tarasie, podjadając plasterki suszonej wędliny i racząc się kieliszkiem wina, a Jordi, gdy miał chwilę przerwy w obowiązkach, dołączał do nas, by opowiadać historie swojego dzieciństwa. O niespodziewanych spotkaniach z niedźwiedziami, samotnych wyprawach po Pirenejach, w których kryła się chęć odtworzenia podobnych wędrówek odbywanych w młodości z ojcem. Patrzyliśmy w zapalające się punkty gwiazd nad naszymi głowami i słuchaliśmy tych opowieści, a ja pomyślałem, że to właśnie dla takich chwil wyrusza się na szlak. By przez moment poczuć się częścią czyjegoś życia. Pireneje – informacje praktyczne Trasa Rebost – Serrat de les Esposes – Prat d’Aguiló – Gresolet – Sant Jordi – Rebost 84 km, 6 dni Kiedy Najlepszą porą na wyruszenie na szlak jest lipiec i sierpień – mimo lata w Pirenejach nie trzeba się raczej obawiać wysokich temperatur i palącego słońca. Czerwiec bywa deszczowy, nie na tyle jednak, by wykluczać wędrówkę, a we wrześniu są natomiast najładniejsze kolory. W październiku bywa już zimno, a w połowie miesiąca schroniska zwykle są już nieczynne. Transport Z Barcelony kursują autobusy do Bagà – stąd pozostaje 7 km marszu do schroniska Rebost lub 10 km do Sant Jordi. Inna opcja to pociąg jadący do stacji La Molina, skąd da się dotrzeć do schroniska Niu de l’Àliga. Nocleg Każde ze schronisk na trasie ma nieco inne standard i wielkość. Nie traktuj ich jako hoteli, lecz górskie noclegownie. To oznacza, że będziesz miał do dyspozycji ciepłą wodę, posiłki i miejsce do spania, ale zazwyczaj są to wspólne sale, w których śpisz z innymi piechurami. Weź więc zatyczki do uszu. Warto wiedzieć Weź gotówkę – większość schronisk nie przyjmuje płatności kartą. Wyjątkiem są tu chaty Prat d’Aguiló, Lluís Estasen i Niu de l’Àliga. Po drodze nie ma sklepów, zadbaj więc o lekki prowiant na drogę. Wodę możesz uzupełnić w schroniskach oraz w górskich źródełkach. Nie zapomnij też cieplejszych ubrań, nawet latem pogoda bywa nieprzewidziana. Musisz mieć też własny śpiwór i prześcieradło. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
Czarownice na nartach i legenda sprzed wieków. Tak wygląda najdziwniejszy wyścig w Alpach
Choć przebieranie się za czarownice najczęściej kojarzy się z Halloween, w Szwajcarii ten motyw ma zupełnie inne znaczenie. Od ponad czterech dekad w jednej z alpejskich wiosek odbywają się nietypowe zawody narciarskie, podczas których wszyscy uczestnicy zakładają stroje czarownic i pędzą w dół stoku. To lokalna tradycja, która z roku na rok przyciąga coraz więcej widzów.
W alpejskiej miejscowości Belalp co roku rozgrywa się wydarzenie, które jest nie tylko sportową rywalizacją, ale także hołdem dla miejscowej legendy. Wyścigi narciarskie poświęcone są postaci czarownicy i dramatycznej historii jej męża, a ich uczestnicy – przebrani w charakterystyczne, czarne stroje – przyjeżdżają tu z różnych stron świata. Na czym polega ta niezwykła tradycja i dlaczego od 43 lat nie traci na popularności? Legenda czarownicy z Valais, która dała początek niezwykłej tradycji U podstaw jednego z najbardziej osobliwych wydarzeń sportowych w Alpach leży mroczna legenda sięgająca XV wieku, głęboko zakorzeniona w ludowej wyobraźni regionu Valais. Według przekazów w jednej z górskich osad żyła kobieta, którą mieszkańcy szybko obdarzyli mianem czarownicy. Była postacią budzącą niepokój – nieprzystępną i obdarzoną przenikliwym, głośnym śmiechem, który miał rozlegać się po okolicznych zboczach. Jej mężem był miejscowy rolnik, Sepp vom Hegdorn – człowiek spokojny, pracowity i lubiany, zajmujący się hodowlą owiec i kóz, a wolne chwile spędzający przy kieliszku wiśniówki. W przeciwieństwie do sąsiadów nie wierzył w plotki o rzekomych nadprzyrodzonych zdolnościach swojej żony i konsekwentnie stawał w jej obronie. Z czasem jednak podejrzenia narastały. Według legendy kobieta miała nocami przybierać postać kruka i potajemnie opuszczać dom, by odwiedzać ukochanego w pobliskim miasteczku. Gdy Sepp vom Hegdorn zginął w tajemniczych okolicznościach (spadając z drzewa wiśniowego) lokalna społeczność szybko znalazła winnego. Rozeszła się pogłoska, że jego żona, przemieniona w ptaka, zaatakowała rolnika, oślepiając i doprowadzając do śmiertelnego upadku. Kobietę oskarżono nie tylko o morderstwo, ale także o „lot kruka”, symboliczny dowód czarów. Wyrok był bezwzględny: spalono ją na stosie. Choć od tamtych wydarzeń minęły stulecia, historia bezimiennej czarownicy przetrwała w lokalnych podaniach i opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. W 1983 roku legenda ta zyskała zupełnie nowy wymiar, gdy Klub Narciarski z Belalp postanowił nadać jej współczesną formę. Organizując zawody zjazdowe ku pamięci Seppa vom Hegdorna i tragicznej historii jego żony, odwołano się do ludowego pseudonimu czarownicy – Belalp Hexe. Tak narodził się „Zjazd Czarownicy”, który do dziś łączy sport, folklor i mroczne dziedzictwo alpejskich wierzeń. Tydzień czarownic w Alpach. Kulminacją jest widowiskowy zjazd Belalp Hexe Styczniowe obchody w regionie Blatten-Belalp nie ograniczają się jednak do jednego dnia rywalizacji. Przez niemal cały tydzień ośrodek narciarski żyje tematem czarownic, a Belalp Hexe przybiera formę rozbudowanego festiwalu, w którym sport splata się z folklorem i lokalną tradycją. Program obejmuje mniejsze zawody, wydarzenia dla rodzin oraz Noce Czarownic, podczas których wioski w dolinie wypełniają się muzyką, pochodniami i kostiumami inspirowanymi legendą. Zwieńczeniem tygodnia jest sobotni zjazd Belalp Witches' Downhill – najbardziej rozpoznawalny punkt całych obchodów, przyciągający zawodników i widzów z całej Szwajcarii oraz z zagranicy. Trasa należy do najbardziej spektakularnych w Alpach. Zawodnicy startują z Hohstocku na wysokości ponad 3100 m n.p.m., by pokonać około 12 kilometrów i dotrzeć do Blatten położonego na wysokości ok. 1320 m n.p.m. Najszybsi kończą zjazd w nieco ponad dwie minuty, jednak równie ważny jak czas jest tu charakter wydarzenia. Obok sportowców rywalizujących na poważnie, na trasie pojawiają się grupy amatorów przebranych za czarownice – z zielonymi twarzami, spiczastymi kapeluszami i miotłami. Jadą własnym tempem, zatrzymują się po drodze, by częstować widzów przekąskami lub symbolicznie wznieść toast wiśniowym sznapsem, ulubionym trunkiem legendarnego vom Hegdorna. Część ekip nie dociera do mety w komplecie, gubiąc się na rozległych, ośnieżonych stokach Belalp lub ulegając pokusie dłuższego postoju w punktach widokowych. Zjazd rozgrywa się w scenerii alpejskiego krajobrazu obszaru Jungfrau-Aletsch, co tylko wzmacnia jego widowiskowy charakter. Jury ocenia nie tylko wyniki sportowe, lecz także kreatywność strojów i spójność grup, przyznając nagrody za najlepsze przebrania. W ostatnich edycjach w wydarzeniu uczestniczyło ponad tysiąc osób, a organizatorzy podkreślają, że to właśnie połączenie rywalizacji, humoru i wspólnego świętowania decyduje o wyjątkowości Belalp Hexe. Jak zauważa Lara Andereggen, szefowa działu marketingu w Belalp, pierwotnie zjazd miał ożywić spokojny styczniowy okres poza sezonem, dziś natomiast stał się jedną z najbardziej charakterystycznych zimowych tradycji regionu. Kolejna, 45. edycja zaplanowana jest w terminie od 9 do 16 stycznia 2027 roku i – jak zapowiadają organizatorzy – ponownie zamieni Belalp w krainę czarownic. Źródła: Blatten-Belalp, National Geographic Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Mnisi wybrali to miejsce ze względu na odosobnienie. Współcześni narciarze odkryli je na nowo
Trasa Walenpfad prowadzi przez malownicze Alpy. Nie brak tu punktów widokowych i ułatwiających życie kolejek. A przyroda naprawdę jest doskonała!
Spis treści: Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Jak zaplanować podróż do Engelbergu „Nie piłam lepszego americano” – telefon wibruje powiadomieniem. Co za frazes, wzdycham w duchu, ale czytam dalej: „Zakochałam się w grafikach, które zdobią tu opakowania kawy. Chyba kupię wszystkie… Siedzę w cudownej księgarnio­kawiarni. Przychodź natychmiast”. Kwadrans później przy Dorfstrasse 9 przekraczam próg Roastery Engelberg i mimo sceptycyzmu z miejsca daję się oczarować historii, którą dzieli się ze mną przyjaciółka. Atmosfera tego miejsca jest nie do podrobienia. Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Zaczęło się od sklepu papierniczego i księgarni. Zostały założone przez Roberta Hessa w 1888 r.! Poza artykułami piśmienniczymi i książkami sprzedawano tu również zdjęcia sportowe i drobne pamiątki. Biznes się przyjął, nie załamały go dwie kolejne wojny światowe, a w 2019 r. powiększył o palarnię kawy – i tak narodziło się Roastery Engelberg. Zamawiam americano z aeropressu z lodem. Dostaję mocną, czarną mrożoną kawę i zaproszenie na koncert, bo Gustaw, tutejszy barista, brodacz z lokami sięgającymi ramion, jest również znanym w Engelbergu muzykiem. Od niego właśnie obie dowiadujemy się, że Roastery to projekt, który powstał dzięki rodzeństwu Sophii i Oscarowi. Uważali, że każda wioska powinna mieć lokalną piekarnię, rzeźnika, sklep z serami i oczywiście lokalną palarnię kawy. Przed nimi w Engelbergu nie było nikogo innego, kto tym właśnie by się zajmował, a oni (dzieląc pasję ojca) robią to doskonale. Pociągam ostatni łyk, kawa jest idealna, ale ciągnie mnie w góry. W planach mam trasę Walenpfad: z Engelberg Ristis do Kreuzhütte. Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Rześkie powietrze kręci w nosie, lustruję panoramę okolicy od szczytu Hahnen, który mam po lewej stronie, aż do Graustock po prawej. Dzień wcześniej lało, ale nie narzekam, miałam czas przygotować się na dzisiejszy trekking. O Walenpfad mówią, że to najpiękniejszy szlak w okolicy, jeśli nie w całym kantonie Obwalden. Dzisiejsza trasa mierzy niecałe 12 km. Szacuję, że pokonam ją w jakieś 4 godz. Zaczyna się tuż przy stacji górskiej Engelberg-Ristis na wysokości 1600 m n.p.m. i wiedzie do schroniska Kreuzhütte na 1718 m n.p.m. w regionie Bannalp. Na Ristis z Engelbergu docieram kolejką gondolową, a potem zastanawiam się tylko chwilę i wskakuję na krzesełko wyciągu kursującego z Ristis do Brunnihütte. Decyzja o podwózce była spontaniczna – część poranka spędziłam, leniwie pijąc kawę i słuchając lokalnych opowieści, przyda się trochę podgonić. Pierwsze 250 m wysokości zdobywam zatem, machając radośnie nogami w powietrzu, a Walenpfad rozpoczynam dopiero w Brunnihütte. Ścieżka prowadzi brzegiem niewielkiego jeziora Härzli. Mijam grupki osób brodzących w wodzie, przyglądam się im z rosnącym zaciekawieniem. Okazuje się, że przy Härzlisee wytyczona została ścieżka sensoryczna Kneippa. Sebastian Kneipp był niemieckim duchownym, który opracował system terapii wykorzystujący naturalne środowisko do poprawy zdrowia. Mówi się o nim, że był pierwszym propagatorem odnowy biologicznej w XIX-wiecznej Europie. Wierzył w hydroterapię. W 1886 r. opublikował książkę „Moje leczenie wodą”. Nie trudno mi uwierzyć, że spacerując z nogami zanurzonymi w chłodnej toni wysokogórskiego jeziorka, stąpając na przemian po drewnianych deskach, kamieniach czy żwirze, można błyskawicznie poprawić krążenie, a stymulowanie receptorów znajdujących się na stopach wpłynie pozytywnie na całe ciało. Oddalam się od uzdrawiającej wody, docieram za to do punktu widokowego Rosenbold. Dostrzegam stąd charakterystyczne lodowce okalające Titlis – wizytówkę Engelbergu, szczyt mierzący 3238 m n.p.m. Patrząc na zachód, rozpoznaję smukłą sylwetkę Hahnen (2606 m n.p.m.). Dalej szpiczasty wierzchołek Gross Spannort (3198 m n.p.m.). Nad krajobrazem dominuje jednak majestatyczny Brunnistock wznoszący się na wysokość 2952 m n.p.m. Wyższe partie góry, pokryte wiecznym lodem, skrzą się teraz w słońcu. U podnóża rozciągają się soczyście zielone doliny i lasy, które wznoszą się ku skalistym zboczom. Przyroda naprawdę jest doskonała! Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Wspinaczka na Brunnistock to wyzwanie chętnie podejmowane przez alpinistów. Może kiedyś… Tymczasem opuszczam Rosenbold, ścieżka zakręca i prowadzi mnie teraz wzdłuż skalistych zboczy Walenstock w dół, do doliny Walenalp. Zanurzam się w las, chowając przed słońcem. Łapię oddech, bo po wyjściu z cienia zaczyna się podejście na Walegg – na 1952 m n.p.m. Przecinam alpejskie pastwiska, dźwięki krowich dzwonków towarzyszą mi teraz w trasie, nie zbliżam się zbytnio do pasących się zwierząt, nie potrzebuję kłopotów. Łapię czas, po 40 minutach jestem na szczycie. Zatrzymuję się, by nasycić oczy pięknem panoramy rozciągającej się od Nidwaldnertal do Mittelland. Rozpoznaję charakterystyczny szczyt Säntis z anteną telekomunikacyjną na wierzchołku. Znany z tego, że co roku w dniu obchodów powstania Konfederacji Szwajcarskiej, czyli 1 sierpnia, na jednej z jego stromych ścian rozwieszana jest ogromna flaga. W tym roku się spóźniłam, ale obiecałam sobie, że kiedyś to widowisko zobaczę. Kierując wzrok ku Bannalp, mam przed oczami skalne ściany z piargami. Bardziej tu dziko niż na sielskim pierwszym odcinku Walenpfad. Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Wędruję wąską, stromą ścieżką w kierunku Alphütte Oberfeld. Warto tam zajrzeć do stojącego w pobliżu malutkiego rustykalnego sklepiku rolniczego Hoflädeli i zaopatrzyć się w rarytas produkowany w Alpach – kozi ser. Mijam schronisko i w końcu łapię pierwszy błysk słońca na zielonkawej toni jeziora Bannalpsee. Przyznaję, że ten punkt widokowy wart jest całego trudu mojej wędrówki i nic to, że jezioro jest sztuczne – powstało po wybudowaniu w latach 1935–1937 zapory i elektrowni w Oberrickenbach – bo mój zachwyt jak najbardziej prawdziwy. Patrzę na zegarek, wysłużony suunto pokazuje, że pokonałam 456 w górę i 740 w dół. Ten krótki, a przy tym zjawiskowy trekking zajął mi łącznie trochę ponad 3 godz. Dzień się jeszcze nie skończył, a ja już wiem, jak chcę zacząć kolejny. W górach, ale żeby był idealny, muszę jeszcze skoczyć do Roastery Engelberg po torebkę Early Bird, jasno palonej kawy ze słodką nutą suszonych owoców. Myślę, że będzie perfekcyjnie smakować pita z mojego górskiego termosu w połączeniu z mieszanką orzechów, którą zawsze zabieram ze sobą na szlak. Zdecydowałam, że jutro wrócę nad Härzlisee. Kiedy dziś tamtędy przechodziłam, zainteresowały mnie tablice z opisami okolicznej przyrody. Sprawdziłam, że należą do szlaku Brunni, który kończy się właśnie przy jeziorze. Na trasie oznaczono i opisano ponad sto gatunków roślin. To raj dla zainteresowanych botaniką, a ja niedawno wróciłam z warsztatów z profesorem Łukaszem Łuczajem, znanym botanikiem i popularyzatorem wiedzy o roślinach jadalnych. Z profesorem sprawdzałam, co można zjeść na mazurskiej łące. Najwyższy czas odkryć, jak wypadnie jej porównanie z alpejską. Który dziki stół okaże się bogatszy? Jak zaplanować podróż do Engelbergu Trasa Engelberg Ristis – Brunnihütte – jezioro Härzli – punkt widokowy Rosenbold – jezioro Bannalp – Kreuzhütte 11,2 km, 4 godz. Dojazd Samolotem z Warszawy do Zurychu. Bezpośrednie loty oferują LOT i Swiss. Pociągiem z Zurychu do Lucerny. Podróż trwa ok. 45 min. W Lucernie przesiądź się na pociąg regionalny do Engelbergu. Podróż trwa ok. 1 godz. Składy kursują regularnie, zazwyczaj co godzinę. Więcej na swisrails.com. W Zurychu warto zrobić przystanek z wielu powodów. Jednym z nich jest pójście na obiad do Hiltl, pierwszej na świecie restauracji wegetariańskiej, otwartej w 1898 r. Nocleg Bänklialp Hotel, Bänklialpweg 25. Piękny hol, skromne pokoje z widocznymi śladami upływającego czasu. Ski Lodge Engelberg, Erlenweg 36. Jedzenie Włoska restauracja Al Monastero, Dorfstrasse 2. Najlepsza pizza w mieście. Najlepiej zamówcie al monastero z krewetkami i wędzonym łososiem. Ski Lodge Engelberg, Brasserie Konrad, Erlenweg 36. Tu każdy chce się pokazać. Dość drogo, ale warto wpaść nawet tylko na ich ziemniaki purée z ziołami i cebulą. Niebo! Roastery Engelberg, Dorfstrasse 9. Kawiarnia, księgarnia i sklep papierniczy. Miejsce z historią, energią i duszą. Wybitna palona na miejscu kawa. Warto wiedzieć Chcesz oszczędzić w Engelbergu? Korzystaj z bezpłatnych autobusów. Kursują one do wszystkich dolnych stacji kolejek górskich i do stacji kolejowej. Od niedawna w centrum Engelbergu działa bezpłatny i bezprzewodowy internet. Źródło: National Geographic Traveler