Sensacyjne znalezisko polskich naukowców: pierwsze kręgowce, które próbowały wyjść na ląd
Najstarsze na świecie ślady kręgowców, które poruszały się po lądzie, odkryli polscy badacze w Górach Świętokrzyskich. Te unikalne skamieniałości liczą ponad 400 milionów lat. Świadczą o pierwszych próbach wyjścia z wody przez ryby.
Spis treści: Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Znaczenie odkrycia Polscy paleontolodzy są w światowej czołówce. Ich znaleziska już nieraz zmieniły wizje dotyczące prehistorii. Wśród nich było odkrycie w 2006 r. szczątków smoka wawelskiego – tak nazwano nieznany gatunek archozaura, który żył 210 milionów lat temu i był dalekim przodkiem krokodyli i ptaków. Najnowsze znalezisko paleontologów dotyczy kluczowego momentu w ewolucji organizmów na Ziemi. Mowa o ich wyjściu na ląd. Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Co ciekawe, nowe znaleziska nie są wcale skamieniałościami dawnych zwierząt. Są to pozostałości po ich aktywności. Mowa o odciskach tułowia, pyska, ogona i śladach wleczenia ciała oraz płetw piersiowych. Odciski pyska są interpretowane przez badaczy jako próby zahaczenia się w glebie podczas poruszania się, by podciągnąć resztę ciała, która pozostawała zanurzona. Takie pozostałości otrzymały nawet naukową nazwę Reptanichnus acutori (łac. czołgający się pionier). Naukowcy ustalili, że ryby niemal zawsze wbijały pysk w osad przechylając go w lewą stronę. Oznacza to dominację prawej półkuli mózgu. Jest to najstarszy znany dowód na lateralizację (odpowiednik ręczności) u kręgowców. Może również oznaczać, że ewolucyjnie „leworęczność” pojawiła się przed dominującą dziś u ludzi praworęcznością. Do znaleziska doszło w opuszczonych kamieniołomach piaskowca we wsiach Ujazd i Kopiec. Obie te lokalizacje znajdują się w pobliżu Iwanisk, w centralnej części Gór Świętokrzyskich, około 190 km na południe od Warszawy. Ślady po ruchu zwierząt zachowały się dzięki warstwie pyłu wulkanicznego (tufitu), która niemal natychmiast przykrył ślady i ochronił je przed zniszczeniem. Co ciekawe, pierwsze tego typu znaleziska zostały odkryte w murach pobliskiego zamku Krzyżtopór. Ustalenie to opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”. Autorami i odkrywcami śladów są polscy uczeni z Państwowego Instytutu Geologicznego–Państwowego Instytutu Badawczego: Piotr Szrek, Katarzyna Grygorczyk, Sylwester Salwa, Patrycja Dworczak oraz Alfred Uchman z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Znaczenie odkrycia Zlokalizowanie śladów po aktywności ryb dwudysznych rzuca zupełnie nowe światło na kluczowy moment w dziejach życia na Ziemi – wejście kręgowców na ląd. Ryby dwudyszne to krewniacy wszystkich lądowych kręgowców, w tym także nas, ludzi. Te unikalne skamieniałości, liczące ponad 400 milionów lat dowodzą, że pierwsze próby wyjścia z wody podjęły ryby dwudyszne Dipnorhynchus lub ‘Chirodipterus’ australis. Stało się to około 10 milionów lat wcześniej, niż ostateczni zwycięzcy tego wyścigu w wyjściu na ląd, którymi były tetrapody. Warto przypomnieć, że w 2010 roku polscy badacze odkryli w Górach Świętokrzyskich ślady wspomnianych tetrapodów. Przesunęły w czasie wyjście kręgowców na ląd o co najmniej 20 milionów lat wcześniej, niż do tamtej pory sądzono. Według ekspertów nowe znalezisko z Gór Świętokrzyskich jest dowodem na to, że ewolucja „testowała” różne sposoby adaptacji do życia na lądzie niemal jednocześnie i w co najmniej dwóch grupach zwierząt. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Świętokrzyski Rzym? Sprawdź, co kryją Kielce – od pałacu biskupów po podziemne jaskinie
Dlaczego warto odwiedzić Kielce? W tym mieście zabytki przeplatają się z piękną przyrodą. Przedstawiamy najciekawsze atrakcje Kielc.
Spis treści: Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Wydarzenia i festiwale w 2025 roku Kultura i edukacja – ciekawe muzea w Kielcach Dworzec autobusowy w Kielcach – architektoniczna ikona Przyroda i rekreacja – co warto zobaczyć w Kielcach Ponadczasowe atrakcje Kielc Atrakcje dla rodzin z dziećmi Kielce jako baza wypadowa Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Kielce Oto najnowszy przewodnik od redakcji magazynu Traveler oraz National-Geographic.pl po najnowszych i ponadczasowych miejscach oraz wydarzeniach w sercu Gór Świętokrzyskich – najstarszych gór w Polsce. Rok 2025 przynosi wiele nowości dla turystów odwiedzających Kielce. Miasto przyciąga coraz więcej podróżników zainteresowanych bogatą ofertę kulturalną, przyrodniczą i rozrywkową stolicy województwa świętokrzyskiego. Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Via Ferrata na Kadzielni W 2025 roku na terenie rezerwatu przyrody Kadzielnia w Kielcach otwarto trasę typu Via Ferrata, czyli szlak turystyczny wyposażony dla celów autoasekuracji w linę stalową – pierwszą tego rodzaju w regionie. To propozycja dla osób poszukujących aktywnego wypoczynku oraz niecodziennych wrażeń w otoczeniu unikatowych formacji skalnych. Trasa wyposażona jest w system zabezpieczeń linowych, umożliwiających bezpieczne pokonywanie skalnych półek i ścian nawet osobom bez doświadczenia we wspinaczce. Dostępne są trzy poziomy trudności, dzięki czemu atrakcja jest odpowiednia zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych turystów. Z punktu widokowego na szczycie rozciąga się panorama Kielc i Gór Świętokrzyskich. Trasa biegnie w bezpośrednim sąsiedztwie naturalnych jaskiń i wapiennych urwisk, co dodatkowo zwiększa atrakcyjność tego miejsca. Praktyczne informacje dla turystów: Wymagany własny sprzęt asekuracyjny lub możliwość wypożyczenia na miejscu. Czas przejścia: ok. 60–90 minut w zależności od wybranej trasy. Dostępność: codziennie, z wyjątkiem dni z silnymi opadami. Wejście odpłatne, bilety dostępne online i na miejscu. Urban Lab – przestrzeń dla młodych Urban Lab Kielce to nowoczesne centrum kreatywności, edukacji i integracji społecznej, otwarte w 2025 roku w centrum miasta. Powstało z myślą o młodych mieszkańcach i odwiedzających, którzy chcą rozwijać swoje pasje, kompetencje cyfrowe i społeczne. W obiekcie znajdują się: Studio nagrań audio i wideo dla twórców internetowych i początkujących artystów. Sala do gier planszowych i konsolowych, służąca rekreacji i integracji. Przestrzeń warsztatowa z regularnymi zajęciami z zakresu nowych technologii, programowania, sztuki i ekologii. Kawiarenka edukacyjna, gdzie można odpocząć, pracować zdalnie lub spotkać się z innymi uczestnikami wydarzeń. Miejsce zostało zaprojektowane w duchu zrównoważonego rozwoju, z wykorzystaniem energooszczędnych technologii i materiałów odnawialnych. Praktyczne informacje dla turystów: Wstęp bezpłatny, część wydarzeń może wymagać wcześniejszej rejestracji. Godziny otwarcia: pon.–pt. 9:00–19:00, sob.–niedz. 10:00–16:00. Lokalizacja: centrum Kielc, w pobliżu ulicy Sienkiewicza i przystanków komunikacji miejskiej. Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami: pełna, z windą, toaletą i oznaczeniami brajlowskimi. Wydarzenia i festiwale w 2025 roku DUB IT Festival DUB IT Tuning Festival w Kielcach to największe wydarzenie motoryzacyjne w Polsce południowo-wschodniej, które przyciąga tysiące fanów motoryzacji z całego kraju. W 2025 roku odbywa się na terenie Targów Kielce z jeszcze większą liczbą wystawców i wydarzeń towarzyszących. Na festiwalu można zobaczyć: profesjonalnie stuningowane auta i motocykle, pokazy driftu i akrobacji samochodowych, zloty klasycznych pojazdów, strefę retro i off-road, konkursy i spotkania z influencerami motoryzacyjnymi. Praktyczne informacje dla turystów: Termin wydarzenia: lipiec 2025 (dokładna data ogłaszana z wyprzedzeniem). Bilety: dostępne online i w kasach Targów Kielce. Dojazd: autobusy miejskie z centrum oraz parkingi przy Targach. Rodzinne atrakcje: strefy dla dzieci, food trucki, koncerty plenerowe. Off Fashion To prestiżowy konkurs mody, który od lat przyciąga młodych projektantów z Polski i Europy. Finałowe gale odbywają się w Kieleckim Centrum Kultury i cieszą się zainteresowaniem branży mody oraz mediów. Na uczestników czekają: pokazy mody, warsztaty z projektowania i stylizacji, spotkania z projektantami i jurorami, stoiska z modą autorską. Praktyczne informacje: Termin: jesień 2025. Wejściówki: bezpłatne na eliminacje, płatne na galę finałową. Miejsce: Kieleckie Centrum Kultury (KCK). Dostępność: pełna, również transmisje online. Kultura i edukacja – ciekawe muzea w Kielcach Muzeum Zabawek i Zabawy To jedno z najstarszych i największych muzeów zabawek w Polsce, zlokalizowane w zabytkowym budynku dawnego więzienia carskiego z XIX wieku. Jego zbiory to ponad 30 tysięcy eksponatów, w tym zabawki z czasów PRL-u, lalki, modele kolejek, klocki, teatrzyki, gry planszowe i rękodzieło dziecięce. W muzeum odbywają się również: warsztaty dla dzieci i rodzin (np. robienie lalek, drewnianych zabawek, teatrzyki cieni), wystawy czasowe prezentujące zabawki z różnych krajów i epok, interaktywne strefy, w których dzieci mogą bawić się dawnymi grami. Praktyczne informacje: Godziny otwarcia: wtorek–niedziela, 9:00–17:00. Bilety: ulgowe, rodzinne i darmowe w wybrane dni. Dostępność: obiekt przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami. Lokalizacja: Plac Wolności, centrum Kielc. Geonatura Kielce – Centrum Geoedukacji To interaktywna placówka edukacyjna znajdująca się na terenie rezerwatu Wietrznia, która prezentuje geologiczne dziedzictwo regionu świętokrzyskiego. Wystawy i zajęcia oparte są na nowoczesnych technologiach – multimedialnych prezentacjach, symulacjach 3D i grach edukacyjnych. W Centrum można: poznać historię Ziemi od kambru po współczesność, wejść do kapsuły czasu, symulującej podróż przez epoki geologiczne, uczestniczyć w warsztatach paleontologicznych z wykorzystaniem modeli i skamieniałości, odwiedzić interaktywną jaskinię, prezentującą ekosystemy krasowe. Praktyczne informacje: Wejście bezpłatne, obowiązuje wcześniejsza rejestracja na zajęcia. Otwarte przez cały tydzień, z wyjątkiem poniedziałków. W pobliżu trasy spacerowe i punkt widokowy z panoramą Kielc i okolic. Dojazd komunikacją miejską lub pieszo z centrum – ok. 25 min. Dworzec autobusowy w Kielcach – architektoniczna ikona Historia i modernizacja dworca Dworzec autobusowy w Kielcach to jeden z najbardziej charakterystycznych budynków w Polsce, ze względu na swój unikatowy kształt UFO. Został zbudowany w latach 1975–1984 według projektu Edwarda Modrzejewskiego i od razu zyskał status lokalnego symbolu modernistycznej architektury. Po latach zaniedbań, w 2020 roku zakończono gruntowną modernizację budynku, która zachowała jego oryginalną bryłę, ale wprowadziła nowoczesne rozwiązania architektoniczne i ekologiczne, m.in. panele fotowoltaiczne i nowy system wentylacyjny. Budynek zdobył liczne nagrody, m.in. tytuł "Modernizacji Roku" i uznanie architektów z całej Europy. Funkcje i udogodnienia dla podróżnych Dziś dworzec pełni funkcję wielofunkcyjnego centrum transportowego i użytkowego. Znajdują się tu: 16 stanowisk dla autobusów międzymiastowych i dalekobieżnych, nowoczesna poczekalnia z cyfrowym systemem informacji pasażerskiej, punkty gastronomiczne, księgarnia, kiosk i punkty usługowe, toalety przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, parkingi, w tym miejsca dla rowerów i stacja ładowania pojazdów elektrycznych. Praktyczne informacje: Otwarte całą dobę, ze stałą obsługą kas i monitorowaniem. Zlokalizowany w centrum miasta, przy ul. Czarnowskiej, blisko Galerii Korona. Dojazd pieszy z głównych punktów miasta: Rynek – 10 min, KCK – 7 min. Blisko przystanki komunikacji miejskiej i taxi. Przyroda i rekreacja – co warto zobaczyć w Kielcach Park Miejski im. Stanisława Staszica To najstarszy park w Kielcach, założony w 1830 roku na terenie dawnego ogrodu seminarium duchownego. Dziś pełni funkcję zielonego serca miasta, oferując relaks i wypoczynek w zabytkowym otoczeniu. W parku znajdują się: malownicze alejki spacerowe z ławeczkami i oświetleniem, zabytkowy staw z fontanną i kaczkami, plac zabaw i mini skatepark, pomnik Stanisława Staszica i rzeźby plenerowe. Park otoczony jest ważnymi instytucjami kultury, jak Teatr im. Stefana Żeromskiego i Pałac Biskupów Krakowskich, co czyni go świetnym punktem na rozpoczęcie zwiedzania centrum Kielc. Praktyczne informacje: Otwarte całą dobę, wejście bezpłatne. Świetnie skomunikowany – wejścia od ul. Zamkowej, Kapitulnej i Czerwonego Krzyża. W sezonie letnim działa tu letnia scena koncertowa i kino plenerowe. Rezerwaty przyrody: Kadzielnia i Ślichowice Kielce są jednym z niewielu miast w Polsce, które posiadają rezerwaty przyrody w obrębie granic administracyjnych. Najbardziej znane z nich to Kadzielnia i Ślichowice – prawdziwe perły geologiczne regionu. Kadzielnia: Rezerwat skalny i jaskiniowy z wyeksponowanymi wapieniami dewońskimi, liczącymi 350 milionów lat. Dostępne są jaskinie (m.in. Odkrywców, Prochownia) z możliwością zwiedzania z przewodnikiem. Amfiteatr Kadzielnia to scena wydarzeń muzycznych i teatralnych na świeżym powietrzu. Via Ferrata i trasa edukacyjna z tablicami geologicznymi. Ślichowice: Rezerwat geologiczny z unikatowym odsłonięciem fałdu kieleckiego, często odwiedzany przez studentów geologii z całej Europy. Trasa spacerowa wokół kamieniołomu z punktami widokowymi i tablicami edukacyjnymi. Praktyczne informacje: Wstęp wolny, bez konieczności rezerwacji. Dla Kadzielni – zalecane obuwie terenowe, kaski dostępne na miejscu. Oba rezerwaty znajdują się w zasięgu komunikacji miejskiej. Ponadczasowe atrakcje Kielc Pałac Biskupów Krakowskich To najlepiej zachowana rezydencja pałacowa z XVII wieku w Polsce. Wybudowany z inicjatywy biskupa Jakuba Zadzika, dziś mieści oddziały Muzeum Narodowego w Kielcach. Wnętrza zachowały oryginalny wystrój barokowy, w tym polichromie, stiuki i zabytkowe meble. Zbiory muzealne obejmują m.in. sztukę polską i europejską, zbroje, porcelanę oraz ekspozycje historyczne. Dodatkową atrakcją jest ogród włoski oraz taras widokowy z panoramą miasta. Praktyczne informacje: Czynne codziennie z wyjątkiem poniedziałków. Zwiedzanie indywidualne i z przewodnikiem. Bilety normalne, ulgowe i rodzinne. Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP Katedra to duchowe i historyczne centrum Kielc. Jej początki sięgają XII wieku, choć obecna forma pochodzi głównie z epoki baroku. Wnętrze kryje liczne dzieła sztuki sakralnej, freski, ołtarze, a także krypty biskupów. W 2025 roku zaplanowano renowację zabytkowego dachu i wież. Praktyczne informacje: Dostępna do zwiedzania poza godzinami mszy. W sezonie organizowane są koncerty organowe i zwiedzanie z przewodnikiem. Ulica Sienkiewicza To główny deptak Kielc – handlowo-kulturalna oś miasta. Przebiega przez centrum i łączy dworzec PKP z Rynkiem. Znajdziesz tu: butiki, księgarnie, kawiarnie i restauracje, pomnik Henryka Sienkiewicza, zabytkowe kamienice z XIX wieku, ogródki letnie i wydarzenia plenerowe. Praktyczne informacje: Strefa piesza – idealna na spacer i zakupy. Łatwy dostęp do komunikacji miejskiej i atrakcji turystycznych. Rezerwat Kadzielnia (część ponadczasowa) Poza nową trasą Via Ferrata, Kadzielnia to kultowe miejsce wypoczynku dla kielczan i turystów. Odbywają się tu liczne wydarzenia plenerowe, koncerty, spektakle i kino letnie. Wieczorami całość rezerwatu jest efektownie podświetlona, co czyni go wyjątkowym miejscem na romantyczny spacer lub wieczorne zwiedzanie. Atrakcje dla rodzin z dziećmi Centrum Geoedukacji Centrum Geoedukacji to wyjątkowe miejsce dla rodzin z dziećmi, które chcą odkrywać tajemnice geologii w nowoczesny, multimedialny sposób. Położone na terenie rezerwatu Wietrznia, łączy edukację z aktywnym wypoczynkiem. Dzieci mogą: wziąć udział w wirtualnej podróży przez epoki geologiczne w specjalnej kapsule czasu, oglądać interaktywne wystawy o powstawaniu skał, wulkanach i dinozaurach, uczestniczyć w warsztatach paleontologicznych – wykopując gipsowe skamieniałości i poznając tajniki pracy geologa. Teren wokół obiektu jest idealny na spacer, a ścieżki edukacyjne prowadzą przez ciekawe formacje skalne i stanowiska geologiczne. Praktyczne informacje: Wstęp bezpłatny, ale obowiązuje wcześniejsza rejestracja online. Otwarte od wtorku do niedzieli. Możliwość organizacji urodzin edukacyjnych i wycieczek szkolnych. Park Rozrywki Fly Sky Fly Sky to jeden z najnowszych rodzinnych parków rozrywki w regionie świętokrzyskim, zlokalizowany na obrzeżach Kielc. To przestrzeń zaprojektowana z myślą o dzieciach i młodzieży, ale też dorosłych szukających aktywnej rozrywki. W strefie rozrywki znajdują się m.in.: park trampolin i dmuchane tory przeszkód, ścianki wspinaczkowe i strefa ninja warrior, małpi gaj, zjeżdżalnie, labirynty, interaktywna strefa VR i symulatory ruchu. Fly Sky to także organizator rodzinnych eventów tematycznych, np. kosmicznej nocy z bajką, warsztatów chemicznych czy pokazów robotów. Praktyczne informacje: Czynne codziennie, bilety godzinowe i całodniowe. Bezpłatny parking i zaplecze gastronomiczne. Możliwość rezerwacji urodzin i imprez integracyjnych. Kielce jako baza wypadowa Szlaki turystyczne w Górach Świętokrzyskich Kielce są idealnym punktem startowym do zwiedzania Gór Świętokrzyskich – jednych z najstarszych gór w Europie. Region oferuje szlaki piesze, rowerowe, edukacyjne i tematyczne, zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych turystów. Najpopularniejsze trasy z Kielc: Kielce – Chęciny (Zamek i Jaskinia Raj) – ok. 15 km, szlak czerwony, Kielce – Święta Katarzyna – Łysica – najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich (614 m n.p.m.), Ścieżki dydaktyczne w rezerwatach Wietrznia i Biesak-Białogon – idealne na krótkie wyprawy z dziećmi. Praktyczne informacje: Dostępność map i aplikacji mobilnych z trasami i punktami widokowymi. Większość szlaków jest oznakowana i bezpieczna, także dla rodzin z dziećmi. Możliwość wynajmu rowerów i sprzętu trekkingowego w centrum Kielc. Bezpłatny autobus na Święty Krzyż Nowością w sezonie letnim 2025 jest uruchomienie bezpłatnego połączenia autobusowego z Kielc na Święty Krzyż – jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych i historycznych w Polsce. Na Świętym Krzyżu znajduje się: klasztor Oblatów z relikwiami Drzewa Krzyża Świętego, taras widokowy z panoramą Puszczy Jodłowej, Muzeum Misyjne i dawna cela więzienna z XIX wieku. Praktyczne informacje: Autobus odjeżdża z centrum Kielc kilka razy dziennie, kursy codzienne w sezonie letnim. Czas przejazdu: ok. 50 minut. Rezerwacja miejsc przez stronę miasta lub w punktach informacji turystycznej. Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Kielce Noclegi i gastronomia Kielce oferują szeroki wybór miejsc noclegowych dopasowanych do różnych potrzeb i budżetów. Znajdziesz tu zarówno luksusowe hotele z pełnym zapleczem wellness, jak i przytulne pensjonaty, hostele, apartamenty na wynajem oraz agroturystyki w okolicznych wsiach. Popularne opcje zakwaterowania w centrum miasta: 4-gwiazdkowe hotele z restauracjami i SPA – idealne na dłuższy wypoczynek lub pobyt biznesowy, nowoczesne apartamenty typu airbnb w pobliżu ulicy Sienkiewicza, tanie hostele i schroniska młodzieżowe blisko dworca PKP. Gastronomia w Kielcach rozwija się dynamicznie. Obok klasycznej kuchni świętokrzyskiej (zalewajka, karminadle, pierogi z kaszą) można tu znaleźć kuchnię włoską, gruzińską, azjatycką czy wegetariańską. Warto odwiedzić: U Kucharzy – miejsce dla osób ceniących tradycyjne dania. Warto spróbować tu gulaszu, policzków wołowych czy lepionych ręcznie pierogów. Chinkalnia – restauracja gruzińska z szerokim wyborem dań. Oprócz pierogów chinkali i placków chaczapuri znajdziemy tu także dobry gulasz, wątróbkę i pasty na bazie orzechów (pchali). Fragola – kawiarnia położona nad rzeką Silnicą. Rewelacyjny wybór ciast i deserów. Praktyczne informacje: W sezonie letnim warto rezerwować noclegi z wyprzedzeniem. Wiele restauracji i kawiarni działa do późnych godzin wieczornych. System płatności kartą dostępny w większości punktów. Dojazd i komunikacja Kielce są dobrze skomunikowane zarówno z resztą Polski, jak i wewnętrznie. Korzystają z rozbudowanej sieci dróg, połączeń kolejowych oraz komunikacji miejskiej. Dojazd do Kielc: Pociągiem – szybkie połączenia z Warszawą, Krakowem, Katowicami i Radomiem. Samochodem – drogą ekspresową S7 (Warszawa–Kraków). Autobusem – zmodernizowany dworzec autobusowy obsługuje liczne linie krajowe i regionalne. Komunikacja miejska: Autobusy ZTM Kielce obsługują całe miasto i okolice. Nowoczesna aplikacja mobilna i biletomaty ułatwiają planowanie trasy i zakup biletów. Bilety jednorazowe, czasowe (30/60 min.) oraz dzienne i weekendowe. Infrastruktura piesza i rowerowa: Kielce są miastem kompaktowym – większość atrakcji znajduje się w zasięgu spaceru. Dostępna jest sieć ścieżek rowerowych i wypożyczalnia rowerów miejskich (Kielecki Rower Miejski). Parkingi wielopoziomowe i strefa płatnego parkowania w centrum. Dla turystów: Punkty informacji turystycznej dostępne na dworcu PKP, Rynku i w Centrum Geoedukacji. Mapy, przewodniki, karty zniżkowe dostępne w wersji drukowanej i online. Wi-Fi w wielu przestrzeniach publicznych i lokalach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. Pisze o medycynie, biologii i fizyce. Pracował w „Gazecie Wyborczej”, „Przekroju”, „Wprost” i „Focusie”. W Radiu TOK FM prowadził audycję „Człowiek 2.0”. W wolnych chwilach eksperymentuje w kuchni, odwiedza kawiarnie w poszukiwaniu idealnego espresso i chodzi po górach. Więcej: www.stradowski.net
Węgierski królewicz Emeryk jest symbolem Gór Świętokrzyskich. W jego życiu prawda miesza się z legendą
W Nowej Słupi znajduje się opactwo benedyktynów na Świętym Krzyżu, które wzięło swoją nazwę od najważniejszej chrześcijańskiej relikwii. Legenda wiąże powstanie klasztoru z historią węgierskiego królewicza Emeryka, syna Stefana I Świętego. Czy jednak faktycznie miał on związki z Górami Świętokrzyskimi?
Spis treści: Pobożny królewicz Tajemniczy pielgrzym Pątnik, a może pątniczka? Królewicz Emeryk uznawany jest za patrona młodzieży i jednego z najważniejszych węgierskich świętych. Jego relikwie znajdują się zaś nie tylko na Węgrzech, ale też w Austrii i Niemczech. Przekazy źródłowe na temat syna pierwszego węgierskiego króla są jednak wyjątkowo skąpe, a wiarygodność jego powstających od końca XI wieku żywotów budzi poważne wątpliwości. Wyłania się z nich obraz pobożnego i żyjącego w celibacie następcy tronu, którego przedwczesna śmierć była ogromnym ciosem dla całej dynastii Arpadów. Już w czasach średniowiecza postać św. Emeryka cieszyła się dużą popularnością także w Polsce, w szczególności zaś w Górach Świętokrzyskich, gdzie uchodził on za inicjatora powstania słynnego opactwa łysogórskiego. Pobożny królewicz Nawet podstawowe informacje biograficzne dotyczące Emeryka budzą wątpliwości. Powszechnie uważa się, że przyszedł on na świat w 1000 lub 1007 r., choć daty te pochodzą dopiero z nowożytnych źródeł. Był jedynym synem króla Węgier Stefana I Świętego i księżniczki bawarskiej Gizeli (siostry cesarza Henryka II), który dożył dorosłego wieku. Od najmłodszych lat towarzyszył swojemu ojcu w czasie wizyt w węgierskich ośrodkach kultu chrześcijańskiego, m.in. w opactwie benedyktyńskim Pannonhalma. Jego wychowawcą miał być pochodzący z Wenecji opat benedyktyński św. Gerard Sagredo. „Własne swe płaszcze purpurowe oddawał na obrusy przed ołtarz, które to obrusy po dziś dzień służą w kościołach królewskich” – pisała o nim „Kronika węgierska” z XIII wieku. Stefan widział w Emeryku swojego następcę, więc zadbał o to, aby znaleźć mu odpowiednią kandydatkę na żonę. Zdaniem części badaczy synowa monarchy była córką króla Chorwacji Krzesimira III, inni zaś twierdzą, że była potomkinią cesarza bizantyjskiego Romana III. Według średniowiecznych żywotów Emeryka po ślubie odmówił on współżycia z żoną, pragnąc zachować czystość aż do śmierci. Biograf Stefana I Świętego György Györffy przypuszczał, że królewicz towarzyszył ojcu w starciu z cesarzem Konradem II, kiedy w 1030 r. najechał on na Węgry. Emeryk zmarł 2 września 1031 r. w wieku zaledwie 24 lat na skutek ran odniesionych po tym, jak w czasie polowania w lesie Igfon został zaatakowany przez dzika. 5 listopada 1083 r. papież Grzegorz VI kanonizował go wraz z ojcem Stefanem oraz domniemanym opiekunem Gerardem. Tajemniczy pielgrzym Kult św. Emeryka już w czasach średniowiecza rozszerzył się na inne europejskie kraje, w tym także na Polskę. W pochodzącej z XV wieku historii założenia klasztoru łysogórskiego zwanej „powieścią czeską” można odnaleźć informację, że królewicz węgierski przybył na rozkaz ojca do Polski, aby odwiedzić grób św. Wojciecha. Na drogę zaś dostał cząstkę Krzyża Świętego, która niegdyś była w posiadaniu cesarza Konstantyna Wielkiego. W czasie pobytu na dworze Chrobrego Emeryk miał się ożenić z córką polskiego władcy. W trakcie polowania z teściem w pobliżu Kielc zobaczył anioła nakazującego mu podarowanie drogocennej relikwii klasztorowi na Łysej Górze. Podobną opowieść można odnaleźć także w „Roczniku Świętokrzyskim” z ok. 1437 r., chociaż w tej wersji Emeryk miał poślubić nie córkę Bolesława Chrobrego, lecz Mieszka I i to z nim polować w ziemi świętokrzyskiej. Tam zaś w miejscu zniknięcia cudownego jelenia ofiarował Święty Krzyż benedyktynom. Legenda o obecności Emeryka w Polsce została spopularyzowana przez Jadwigę Łuszczewską „Deotymę” w jej wydanym w 1855 r. poemacie „Tomira. Misterium”, w którym opisała pobyt królewicza na gnieźnieńskim dworze i jego polowanie z Chrobrym w okolicach Łysej Góry. Z upływem lat tradycja połączyła również węgierskiego królewicza z zagadkowym posągiem klęczącego pielgrzyma w Nowej Słupi, w pobliżu prowadzącego do łysogórskiego klasztoru szlaku zwanego Drogą Królewską. Zdaniem badaczy rzeźba powstała w XIII wieku, lecz nie zachowały się żadne wiarygodne informacje dotyczące okoliczności jej utworzenia. W najpopularniejszej wersji legendy Emeryk nie jest królewiczem, lecz rycerzem, który zamienił się w kamień, ponieważ zgrzeszył zarozumiałością. Uważał się on bowiem za najbardziej pobożnego człowieka na ziemi i twierdził, że po śmierci jego dusza powędruje do raju. Gdy po przybyciu Emeryka do klasztoru nagle rozległy się dzwony, rycerz miał stwierdzić, że biją one na jego powitanie, i wtedy właśnie dosięgła go kara. Od tego czasu co roku przesuwa się o ziarnko piasku w kierunku łysogórskiego opactwa. Gdy w końcu do niego dotrze, zakończy nie tylko swoją pokutę, ale i dzieje całego świata. Pątnik, a może pątniczka? Badania historyków zadają kłam legendzie o obecności św. Emeryka w Górach Świętokrzyskich i jego roli w powstaniu benedyktyńskiego zespołu klasztornego w Nowej Słupi. Informację o małżeństwie królewicza z polską księżniczką zakwestionował już w 1895 r. autor „Genealogii Piastów” Oswald Balzer. Zauważył on, że średniowieczne przekazy podają rok 1003 lub 1006 jako datę wizyty Emeryka na Łysej Górze, podczas gdy najprawdopodobniej nie było wówczas jeszcze na świecie. O tym polsko-węgierskim mariażu nie wspominają też żadne współczesne królewiczowi przekazy źródłowe, jak choćby kronika Thietmara z Merseburga, który był dobrze poinformowany o relacjach rodzinnych Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Większość badaczy przyjmuje, iż klasztor i kościół romański zostały ufundowane dopiero w XII wieku przez księcia Bolesława Krzywoustego. Tożsamość tajemniczego pielgrzyma z Nowej Słupi nadal oddziałuje jednak na wyobraźnię, niektórzy zaś dopatrują się w posągu nie rycerza, a… modlącej się niewiasty. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, pisarz, popularyzator historii. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor m.in. książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”, „Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci” (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana), „Upadły amant. Historia Igo Syma” i „Fałszywi arystokraci”. Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org. Interesuje się genealogią dynastyczną, historią kobiet i przedwojenną kinematografią. Więcej o autorze na pl.m.wikipedia.org/wiki/Marek_Teler
Od wczoraj mamy w Polsce nowy, największy od 22 lat rezerwat przyrody
W Świętokrzyskiem właśnie utworzono nowy ogromny rezerwat przyrody. Bliżyńskie Lasy Naturalne to chroniony obszar o powierzchni niemal 3 tysięcy hektarów. Objął bezcenne bory jodłowe, niemal nie przekształcone przez człowieka.
Spis treści Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwat przyrody Bliżyńskie Lasy Naturalne, utworzony 27 maja, to jedno z najważniejszych osiągnięć w dziedzinie ochrony przyrody w Polsce ostatnich dekad. Zajmuje powierzchnię blisko 3 000 hektarów w sercu Puszczy Świętokrzyskiej i stanowi największy rezerwat przyrody utworzony w kraju od ponad 20 lat. Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Rezerwat ma powierzchnię dokładnie 2 964,91 ha, znajduje się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów oraz Łączna, w powiecie skarżyskim na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Suchedniów. Położony jest w obszarze Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Mimo nadania statusu rezerwatu, Bliżyńskie Lasy Naturalne pozostają otwarte dla turystów, można tu też nadal zbierać grzyby. Planowana jest sieć szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Utworzenie go ma kluczowe znaczenie dla ochrony unikatowych ekosystemów leśnych Gór Świętokrzyskich. Dzięki dużej powierzchni rezerwat zapewnia stabilność ekosystemu i skuteczniejszą ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi. Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Rezerwat chroni jedne z najbardziej niezwykłych lasów polskich: naturalne bory jodłowe. Te lasy, zachowane w stanie zbliżonym do pierwotnego, stanowią cenne siedlisko dla wielu gatunków roślin i zwierząt, także endemicznych. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmują wyżynne bory jodłowe Abietetum polonicum, które uważane są za endemiczne dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Rośnie tu też modrzew polski, który w tym rejonie występuje w formie naturalnej, niepochodzącej z nasadzeń. Niektóre z tych drzew mają ponad 200 lat i rosną na terenach pokopalnianych, gdzie warunki sprzyjały naturalnej odnowie. Obszar rezerwatu jest siedliskiem rzadkich i reliktowych gatunków. Wśród nich są np. rzadkie gatunki chrząszczy: ponurek Schneidera, zagłębek bruzdkowany, zgniotek szkarłatny. Poza tym można tu znaleźć reliktowe gatunki mchów, grzybów i bezkręgowców, charakterystyczne dla dużych, nieprzekształconych kompleksów leśnych. Żyją i rozmnażają się tu także wilki, a spotkać można i inne rzadkie gatunki ssaków, jak np. orzesznica i nietoperz borowiec leśny. Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwaty przyrody ustanawia się na obszarach zachowanych w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Mogą objąć ekosystemy, ostoje i siedliska zwierząt, roślin i grzybów oraz składniki przyrody nieożywionej, które wyróżniają się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Wyznaczają je Regionalni Dyrektorzy Ochrony Środowiska. Proces ten odbywa się na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Źródło: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Świętokrzyski Park Narodowy to przede wszystkim Łysogóry. Ciekawe wcale nie z powodu czarownic
Świętokrzyski Park Narodowy był trzecim parkiem narodowym powstałym w Polsce, po Pienińskim PN i Białowieskim PN utworzonych w 1932 r., a pierwszym ustanowionym po wojnie – w 1950 r. Co sprawiło, że obszar ten tak szybko doczekał się ochrony? Wyjaśniamy to w poniższym tekście.
W tym artykule: Historia Świętokrzyskiego Parku Narodowego Osobliwości świętokrzyskiej geologii Charakterystyczne zespoły roślinne Bogactwo świata zwierząt Obiekty, które warto zobaczyć Świętokrzyski Park Narodowy powołany został do ochrony najcenniejszych obszarów Gór Świętokrzyskich. Gór niewysokich, najstarszych w Polsce, po raz pierwszy wypiętrzonych w kambrze, czyli 0,5 mld lat temu. Jest to teren ciekawy z wielu względów – przyrodniczych, historycznych i kulturowych. Choć dla parku narodowego najistotniejsze są oczywiście te pierwsze. Siedziba dyrekcji mieści się w Bodzentynie, zaś parkowe Muzeum Przyrodnicze w poklasztornych zabudowaniach na Świętym Krzyżu, czyli Łysej Górze. Historia Świętokrzyskiego Parku Narodowego Można przyjąć, że zaczątkiem Świętokrzyskiego Parku Narodowego był utworzony w 1920 r. rezerwat ścisły Chełmowa Góra. Jego celem była ochrona kompleksu leśnego z naturalnym stanowiskiem modrzewia polskiego. Cztery lata później doszedł rezerwat na Łysicy (614 m n.p.m.) i Łysej Górze (504 m), czyli dwóch najwyższych szczytach całego pasma. W 1932 r. wspomniane rezerwaty powiększono i dodano kolejny, na Miejskiej Górze. Ochronie podlegało wówczas 1347 ha terenu, który stał się trzonem późniejszego Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Ostatnim terytorialnym zyskiem parku było przyłączenie w 1996 r. 1560 ha fragmentu Pasma Klonowskiego oraz kompleksu Zapusty. Dziś park ma 7694 ha, zaś powierzchnia jego otuliny wynosi 20038 ha. Osobliwości świętokrzyskiej geologii Na niewielkiej powierzchni Gór świętokrzyskich możemy obserwować utwory skalne pochodzące z wielu epok geologicznych: ery paleozoicznej (budują najwyższe partie gór, to z kambryjskich piaskowców powstały gołoborza), kenozoicznej (trzeciorzęd i czwartorzęd), mezozoicznej (trias). Łysogórskie piaskowce łupki i kwarcyty to najstarsze powierzchniowe skały w Polsce. Wspomniane gołoborza to znajdujące się w na stokach blisko szczytów połacie spiętrzonych skalnych głazów różnej wielkości, ale bez drobnej frakcji. Nie pokrywa ich szata roślinna. I taka jest prawdopodobnie etymologia tego słowa. Gołoborze znaczy obszar wolny (goły) od boru, czyli iglastego lasu, który rośnie dookoła. W Górach Świętokrzyskich materiałem skalnym tworzącym gołoborza jest kwarcytowy piaskowiec. Skały te powstały w kambrze, czyli mniej więcej 500 mln lat temu. Są to jedne z najstarszych skał na powierzchni w naszym kraju. W kambrze dzisiejsze Góry Świętokrzyskie były dnem płytkiego morza, czego dowody znajdujemy w osadowej skale właśnie. Natomiast skruszyły się stosunkowo niedawno, bo w plejstocenie, w okresie zlodowacenia północnopolskiego, czyli z grubsza 120–10 tys. lat temu. W tym czasie Góry Świętokrzyskie stanowiły przedpole lodowca. W surowym klimacie dochodziło do intensywnej erozji mrozowej. Woda dostająca się do szczelin skał zamarzając, zwiększała objętość i odłupywała bloki skały macierzystej. W ten sposób tworzyły się rumowiska. Charakterystyczne zespoły roślinne Dominującym typem lasu w parku jest bór jodłowy z domieszkami. Stefan Żeromski nazwał go Puszczą Jodłową i opisał w swoim poemacie pod takim właśnie tytułem i w innych swoich utworach. Jest to unikalny zespół leśny, wyżynny mieszany bór jodłowo-bukowy (Abietetum polonicum), porastający Łysicę i Łysą Górę. Takie zbiorowisko występuje tylko w Polsce, a zatem jest endemiczne dla naszego kraju. Poza Górami Świętokrzyskimi bór jodłowo-bukowy można spotkać jeszcze tylko na Roztoczu. Wiek niektórych drzew w Puszczy Jodłowej przekracza 200 lat. Ponad 670 drzew na terenie parku ma wynikający z ich rozmiarów status pomników przyrody. Niestety, zmiany klimatu i zanieczyszczenia powietrza nie sprzyjają jodłom, zwłaszcza tym rosnącym w wyższych partii gór, wystawionym na działanie niekorzystnych czynników. To sprawia, że zbiorowisko to traci kondycję. Z gołoborzami związany jest inny świętokrzyski unikat, czyli zespół jarzębiny świętokrzyskiej. Jarzębina jest pierwszym drzewem, które kolonizuje obrzeża gołoborzy. Tylko ona jest w stanie ukorzenić się w lukach między poszczególnymi głazami, przy niewielkiej ilości materii organicznej. Wyrastające w takich warunkach siewki innych drzew po prostu zamierają. Jarzębina jest tam praktycznie jedynym wyższym gatunkiem. Zbiorowisko uzupełniają mchy (np. widłoząb miotlasty i złotowłos strojny) i paprocie, przede wszystkim narecznice. Wielkopolski Park Narodowy zachwyca niesamowitym krajobrazem. Znajduje się niedaleko Poznania Wielkopolski Park Narodowy zajmuje siódme miejsce na liście najstarszych obszarów chronionych w Polsce. To miejsce idealne dla miłośników przyrody, ale nie tylko, bo park ma też sporo do zao... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/b81b9fc77cb628d833d484b6bb99127f1ea15c7a-f8ef596.jpg" width="933" height="700" alt="Wielkopolski Park Narodowy zachwyca niesamowitym krajobrazem i wspaniałą przyrodą (fot. Bajarka, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0-PL)" title="Wielkopolski Park Narodowy zachwyca niesamowitym krajobrazem i wspaniałą przyrodą (fot. Bajarka, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0-PL)" /> Niewysokie góry zapewniają mnogość form ukształtowania terenu i klimatycznych nisz, co oznacza zróżnicowanie siedlisk i bogactwo flory. Na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego mamy więc naturalne siedliska ok. 860 gatunków roślin, z których 49 podlega prawnej ochronie. Wystarczy wymienić lilię złotogłów czy pełnik europejski, zwany różą górską. Rośnie tu także 340 gatunków porostów i 170 gatunków mszaków, może niezbyt efektownych, za to bardzo ważnych dla ekosystemu. Często występują tu od okresu polodowcowego. Bogactwo świata zwierząt Ponieważ Świętokrzyski Park Narodowy jest niemal w całości obszarem z różnymi typami leśnych zbiorowisk, a przy tym wolnym od gospodarczej działalności człowieka, występuje tu bogactwo fauny. Oczywiście dobre do życia warunki znajdują w parku gatunki pospolite w polskich lasach, takie jak sarna, jeleń czy lis. Są tam jednak także stworzenia rzadkie i zagrożone wyginięciem. Spośród zwierząt kręgowych warto wymienić węża gniewosza plamistego czy też traszki górskie. Wielkie jest także bogactwo bezkręgowców. Zanotowano tu np. ponad 600 gatunków motyli i 1000 gatunków chrząszczy. Wspomnieć wypada zwłaszcza niespotykane w lasach gospodarczych chrząszcze związane z rozkładem starych i martwych drzew, takie jak np. pachnica dębowa, niezwykle rzadki jelonek rogacz czy zagłębek bruzdkowany. Z ptaków, których jest ponad 220 gatunków, wymieńmy rzadkie puszczyka uralskiego czy bociana czarnego. Obiekty, które warto zobaczyć Wał kultowy. Szczyt Łysej Góry otacza eliptyczny kamienny wał długości 1,5 km, o wysokości dochodzącej do 2 m. Nie ulega wątpliwości, że jest to dzieło rąk ludzkich, choć specjaliści nie są zgodni co do jego przeznaczenia. Prawdopodobnie nie była to jednak konstrukcja obronna, tylko pełniąca w czasach pogańskich funkcje kultowe, wyodrębniająca miejsce o specjalnym religijnym charakterze. Wskazują na to podobne pozostałości znajdujące się na Ślęży czy Raduni. Wał miał jedno wejście i powstał z większych bloków obłożonych mniejszy tłuczniem pozwalającym nadać mu bardziej precyzyjną formę. Klasztor misjonarzy oblatów. Pierwsza świątynia w tym miejscu powstała w początkach XII w., a więc w czasach Bolesława Krzywoustego. Odkąd w XIV w. Władysław Łokietek przekazał zakonnikom z Łysej Góry relikwie drzewa Krzyża Świętego, miejsce stało się celem pielgrzymek. W czasach Jagiellonów było to najważniejsze polskie sanktuarium, odwiedzane przez królów, od Jagiełły do Jana Kazimierza. Obecny barokowy kościół św. Trójcy pochodzi z końca XVIII w. Co ciekawe, w jego podziemiach spoczywa rzekoma mumia kresowego magnata Jeremiego Wiśniowieckiego, czyli „Jaremy”, którą to postać spopularyzował Henryk Sienkiewicz w swojej powieści „Ogniem i mieczem”. Autentyczność szczątków jest jednak wątpliwa, zwłaszcza że w 1777 r. klasztor spłonął.
Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski
614 m n.p.m. to niezbyt dużo. Łysicę, czyli najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich można zdobyć w godzinę. Podobnie jak pobliską Łysą Górę, czyli Święty Krzyż.
W tym artykule: Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich – Łysica Stefan Żeromski i Łysica Święty Krzyż, czyli Łysa Góra Mumia Wiśniowieckiego Najwyżej położonym punktem województwa świętokrzyskiego jest szczyt Łysicy – 614 m n.p.m. Najniżej zaś – dolina Wisły w gminie Tarłów – 127,5 m n.p.m. Oznacza to, że Łysica to także najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Czyli najstarszych gór w Polsce. Łysogóry to najwyższe, liczące 25 km pasmo Gór Świętokrzyskich (jednych z najstarszych w Europie). Można je umownie podzielić na: część zachodnią, która jest niższa, słabo zalesiona, część wschodnią, wchodzącą w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego. To w tej części znajdują się najwyższe szczyty: Łysica oraz Łysa Góra. Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich – Łysica Łysica, inaczej Góra Świętej Katarzyny, jest zaliczana do Korony Gór Polski. Jest jej najniższym szczytem. Łysica znajduje się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego niedaleko Kielc. To obszar ochrony ścisłej. Za wstęp do parku obowiązuje opłata. Dojść na Łysicę można czerwonym szlakiem z miejscowości Święta Katarzyna. To tylko 2 km trasy, ale wejście może zająć 1 godz. Po drodze mijamy: klasztor bernardynek, drewnianą kapliczkę z XIX w., liczne pomniki pamięci narodowej (lasy świętokrzyskie były miejscem kryjówki powstańców styczniowych i oddziałów partyzanckich AK), źródełko św. Franciszka, z którego płynie woda mająca – według ludowych legend – moc leczenia oczu. Po drodze drewniane pomosty zamieniają się w wychodnie skalne i twarde kamienie, które mają 500 mln lat. Na zachodnim szczycie Łysicy znajduje się replika krzyża z 1930 r. Najwyższy punkt to wschodni wierzchołek – tzw. Agata, zwana też Skałą Agaty lub Zamczyskiem. Stefan Żeromski i Łysica Przed laty dwaj uczniowie kieleckiego gimnazjum postanowili uczcić swoją górską wycieczkę na Łysicę, podpisując się na białym tynku kapliczki cmentarnej. Czyn godny potępienia? Wręcz przeciwnie. Przynajmniej według przewodników, którzy z entuzjazmem o tym opowiadają. Na murze widnieje blady napis: Stefan Żeromski/ D. 2 Sier. 1882/ Jan Strożecki. Najsłynniejszy literat z Gór Świętokrzyskich nie dość, że nie dostał reprymendy za ten akt wandalizmu, to jeszcze dziś powszechnie mówi się o tym miejscu „kapliczka Żeromskiego”. Całkiem zapominając o leżącym tu fundatorze: Wincentym Fekleriuszu Dysmie Janikowskim. Święty Krzyż, czyli Łysa Góra Łysa Góra (594 m n.p.m.) to drugi najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Na jej szczyt prowadzi m.in. Droga Królewska z Nowej Słupi. Przy wejściu na szlak stoi kamienna figura Emeryka. Legenda głosi, że ów rycerz był równie waleczny co pyszny. Przybył tu przed wiekami, by odwiedzić klasztor. Kiedy dotarł na skraj puszczy, rozległo się bicie dzwonów, chociaż nie był to czas nabożeństwa. Pielgrzym rzekł, że dzwony same biją na jego powitanie, oddając mu cześć. Gdy tylko wypowiedział te słowa, zmienił się w kamienny posąg, pokutując za grzech zarozumiałości. Jeśli ktoś się spodziewa, że Droga Królewska będzie wygodnym wyasfaltowanym chodnikiem, to może się zdziwić. W zasadzie niewiele się różni od ścieżki, którą ponad 600 lat temu król Władysław Jagiełło wspinał się do sanktuarium. Władca chciał pomodlić się do relikwii św. Krzyża przed wydaniem Krzyżakom bitwy w 1410 r. Trzeba się nieźle napocić, by od Nowej Słupi podejść na szczyt. Niewygody rekompensuje żywiczny zapach jodłowego lasu. Ciekawe, czy pobożny, choć świeżo ochrzczony Litwin wiedział, że miejscowi rzadko o tym miejscu mówią Święty Krzyż. Dużo częściej mówili Łysa Góra albo Łysiec. Bo choć to najstarsze święte miejsce w Polsce, z tradycją sięgającą aż XI w., to przecież wcześniej czczono tu słowiańskich bogów. Ślady liczącego 1,5 km długości kamiennego wału, oddzielającego pogańskie sacrum, są widoczne nawet po dziesięciu wiekach. Dzisiaj na szczycie Łyśca wznosi się potężny kościół oblatów. Krótki spacer dzieli mury kościoła twierdzy od pokrytego nagimi głazami gołoborza. Czyli efektu wietrzenia późnokambryjskich piaskowców kwarcytowych. Według legendy to ślady działania diabłów, obrzucających głazami kościół. Dlatego Łysa Góra jest uznawana za nawiedzone miejsce. Mumia Wiśniowieckiego Przewodnicy oprowadzający wycieczki po opactwie na Św. Krzyżu z dumą pokazują zmumifikowane ciało księcia Jeremiego Wiśniowieckiego. Kieruje nimi siła tradycji, a także bezwładu. Już od jakiegoś czasu historycy są zgodni co do tego, że w klasztornej krypcie nie spoczywają zwłoki księcia, tylko kompletnie nieznanej osoby. Zasłużony dla Polski ruski kniaź zmarł niespodzianie w wojskowym obozie w Ukrainie na skutek gorączki i biegunki niewiadomego pochodzenia. Podejrzewano m.in. otrucie. Dlatego przeprowadzono szczegółową sekcję jego zwłok, która niestety niczego nie wyjaśniła. Tak jak ze śmiercią, tak i z pogrzebem księcia wiążą się liczne zagadki. Dlaczego księżna Gryzelda nie pochowała męża w Wiśniczu, choć sobie tego życzył? Dlaczego zalała ciało smołą i wywiozła do Sokala, a po dwóch latach zawiozła aż na Święty Krzyż? Dlaczego syn Michał Korybut – już jako król Polski – nie sprawił ojcu ceremonialnego pogrzebu? I gdzie się podziało ciało księcia? Jedynie na ostatnie pytanie można odpowiedzieć z dużą dozą prawdopodobieństwa. Zostało mianowicie strawione przez pożar, który wybuchł w klasztorze pod koniec XVIII w. Kto jednak i dlaczego postanowił ulokować w kaplicy nowe zwłoki w miejsce spopielonych? Czy stało się to w wyniku błędu, czy było celowym działaniem? O tym, że świętokrzyska mumia nie ma nic wspólnego z wybitnym wodzem, świadczą bezsporne fakty. Badania radiologiczne wykazały, że zmarły miał 50–55 lat (Wiśniowiecki zmarł jako 39-latek). Na zasuszonym ciele nie wykryto żadnego śladu sekcji. Ponadto okazało się, że trumna była otwierana, zwłoki nagie, rozkawałkowane, przykryte przypadkowymi tkaninami, m.in. kawałkiem kobiecego gorsetu. Z grubsza zgadza się jedynie data śmierci, liczona w przybliżeniu do lat kilkudziesięciu. Źródło: archiwum NG.
W Górach Świętokrzyskich znaleziono skarb z monetami. Czy należał do rzekomego cudotwórcy sprzed 300 lat?
Skarb z XVII i XVIII wieku, który zapewne należał do rzekomego cudotwórcy i awanturnika Antoniego Jaczewicza, znaleziono w Paśmie Jeleniowskim w Górach Świętokrzyskich. Według podań zdobył on fortunę, dzięki swoim „nadprzyrodzonym” zdolnościom.
W tym artykule: Skarb legendarnego pustelnika Kim był Antoni Jaczewicz? Co dalej ze skarbem? W zasadzie nie ma miesiąca, gdy mediów nie obiegłaby informacja o odkryciu w Polsce mniejszego lub większego skarbu sprzed kilkuset czy kilku tysięcy lat. Wiele z tych znalezisk wyszukują pasjonaci wyposażeni w detektory metali. Tak też było w tym przypadku. Świętokrzyskiej Grupie Eksploracyjnej udało się namierzyć zbiór srebrnych i złotych monet z pierwszej połowy XVII w. i początku XVIII w. Skarb legendarnego pustelnika Informacje o znalezisku podał w mediach społecznościowych Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków (WUOZ) w Kielcach. „Pasmo Jeleniowskie skrywa w sobie wiele tajemniczych miejsc, niekiedy owianych legendami. Wśród nich wyjątkowa jest ta o pustelniku, awanturniku i fałszywym proroku, tajemniczym Antonim Jaczewiczu. Źródła podają, że miał on tu w maju 1708 r. założyć pustelnię, gdzie przekonywał ludność do swej mocy uzdrawiania” – czytamy na Facebooku WUOZ-u. Pasjonaci przekazali urzędowi zbiór monet, w tym orty, szóstaki, patagony, krajcary, kopiejki (tzw. łezki) i szereg innych. Monety były ukryte w kilku lokalizacjach pod ziemią. „Odkrycia skłaniają nas do stwierdzenia, że historia awanturnika Jaczewicza być może nie jest wyłącznie legendą” – napisano na fanpage’u WUOZ-u. Szczególną uwagę zwrócono na dukat hamburski z 1648 r., z wizerunkiem Madonny z Dzieciątkiem, przebity przy krawędzi monety, co sugeruje, że mógł on pełnić rolę medalika. Zdaniem ekspertów monety mogły być opłatami przyjmowanymi przez rzekomego cudotwórcę lub wotami, a może też zrabowanymi okolicznej szlachcie dobrami. Kim był Antoni Jaczewicz? Przełom XVII i XVIII wieku był trudnym okresem dla mieszkańców Rzeczpospolitej, którą nawiedziła kolejna fala epidemii dżumy. A wraz z początkiem wielkiej wojny północnej z łatwością rozprzestrzeniała się po kraju. „Zrozpaczeni ludzie oddawali się religijnym praktykom, pragnąc modlitwą wybłagać ocalenie. Stan lęku wykorzystywali oszuści obiecujący uleczenie zakażonych czy ochronę zdrowych przed chorobą. Jednym z takich szalbierzy był wspomniany Antoni Jaczewicz, który posunął się wręcz do twierdzeń, jakoby moc uzdrawiania otrzymał od Matki Boskiej, która zamieszkała wraz z nim w pustelni” – opisuje WUOZ. Wygląda na to, że oszust trafił na podatny grunt, a do pustelni płynęły pokaźne datki. Z czasem pustelnia zamieniła się w warownię z wynajętą strażą. Jaczewski miał przystąpić do rabowania przybywających pątników, a może nawet i okolicznych majątków. Skarb średzki. Jak odkryto jeden z najcenniejszych skarbów w Europie? Niesamowity średniowieczny skarb średzki, zamiast trafić w całości do muzeum, zasilił kieszenie peerelowskich cwaniaków, cinkciarzy i paserów. Poszukiwania skarbu opatrzono kryptonimem „K... Tego było za dużo dla miejscowej szlachty. Ostatecznie schwytała Jaczewicza i oddała go krakowskiemu sądowi biskupiemu. Udało się mu zbiec z więzienia i kontynuować swoją działalność. W końcu jednak ponownie go schwytano. W 1712 roku skazano go na dożywocie i osadzono w Częstochowie. Co dalej ze skarbem? Zabezpieczony przez służby konserwatorskie oraz pasjonatów poszukiwań depozyt monet trafił do Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim. Jeszcze w tym roku planowana jest konserwacja monet oraz ich szczegółowa analiza numizmatyczna i historyczna. Naukowcy liczą, że w ten sposób uzyskają więcej odpowiedzi na temat przeszłości tego zbioru. Jak podał Serwis Nauka w Polsce PAP, Świętokrzyska Grupa Eksploracyjna będzie kontynuować poszukiwania w terenie. Być może więc czekają nas dalsze intrygujące znaleziska z obszaru Gór Świętokrzyskich. Źródła: WUOZ Kielce, PAP Nauka w Polsce. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Gdzie na majówkę w Polsce? Poznaj propozycje z całego kraju
Gdzie na majówkę w Polsce? W Polsce znajdziemy wiele pięknych i ciekawych miejsc, które polecają się na weekend majowy. Majówka w Polsce nad morzem, a może w górach? Oto lista 20 propozycji, które warto rozważyć.
W tym artykule: Gdzie na majówkę w Polsce? Zamość Kraków Park Narodowy Gór Stołowych Bory Tucholskie Kazimierz Dolny Lubuski Szlak Wina i Miodu Zalew Sulejowski Trekking w Tatrach Wysokich Spływ kajakowy rzeką Rawką Jezioro Nyskie Solina Białowieski Park Narodowy Łeba Ustroń Świętokrzyski Park Narodowy i Łysogóry Jezioro Niegocin Pojezierze Wielkopolskie Wyspa Wolin Zalipie Kraina Wygasłych Wulkanów Gdzie na majówkę w Polsce? To pytanie zadajemy sobie ostatnio coraz częściej. W tym roku weekend majowy jest wyjątkowo długi. 1 maja wypada w środę, a 3 maja w piątek. Wystarczy więc, że weźmiemy trzy dni wolnego i będziemy mogli cieszyć się 9-dniowym urlopem. Jak spędzić ten czas? W naszym kraju nie brakuje miejsc, które świetnie sprawdzą się jako majowe kierunki. Podpowiadamy, gdzie pojechać na majówkę w Polsce. Gdzie na majówkę w Polsce? Jeśli wciąż zadajesz sobie pytanie „gdzie na majówkę w Polsce?” i „jak spędzić długi majowy weekend?”, niczym się nie przejmuj. Poniżej przedstawiamy 20 propozycji na fantastyczną majówkę w granicach naszego kraju: Majówka 2024 zaskoczyła trendami. Polacy tłumnie ruszą wypoczywać za ocean Majówka 2024 zbliża się coraz większymi krokami. Gdzie w tym roku Polacy spędzą długi weekend majowy? Jeden z najpopularniejszych kierunków to spora niespodzianka. Też się tam wybieracie? Zamość Kraków Park Narodowy Gór Stołowych Bory Tucholskie Kazimierz Dolny Lubuski Szlak Wina i Miodu Zalew Sulejowski Tatry Wysokie Rzeka Rawka Jezioro Nyskie Solina Białowieski Park Narodowy Łeba Ustroń Świętokrzyski Park Narodowy i Łysogóry Jezioro Niegocin Pojezierze Wielkopolskie Wyspa Wolin Zalipie Kraina Wygasłych Wulkanów Zamość Zamość nazywany jest „perłą renesansu” lub „Padwą Północy”. Historia miasta sięga XVI wieku. Założycielem stolicy Ordynacji Zamojskiej był hetman wielki koronny Jan Zamoyski, a za jej projekt odpowiedzialny był włoski architekt Bernardo Morando. W 1992 roku zamojski Rynek Starego Miasta trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na odwiedzających czeka tu także ogród zoologiczny, Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał, Muzeum Zamojskie oraz liczne szlaki turystyczne i trasy rowerowe. Kraków Była stolica Polski to prawdziwa turystyczna perła. Kraków zachwyca nie tylko Polaków, ale też podróżnych zza granicy. Do złożenia wizyty w „Mieście Królów” zachęcają m.in. dziennikarze CNN, którzy okrzyknęli Polskę turystycznym kierunkiem na rok 2023. Wśród wyróżnionych miast znalazł się właśnie Kraków. Park Narodowy Gór Stołowych Polskie Góry Stołowe są jednym z nielicznych przykładów tego typu gór w Europie. Ich pochodzenie jest podobne do genezy słynnej Góry Stołowej, będącej symbolem Kapsztadu (RPA). Wybierając się na wycieczkę w te okolice można podziwiać fantastyczne formacje skalne tworzone na przestrzeni wieków oraz unikatowe i objęte ochroną gatunki roślin i zwierząt. Bardziej aktywnym oferowane są wspinaczka górska czy trekking. Bory Tucholskie To jeden z największych borów sosnowych na terenie Polski. J jednocześnie jeden z 23 parków narodowych znajdujących się w naszym kraju. Na jego terenie odnajdziemy zarówno wydmy, jak i jeziora oraz trasy piesze i rowerowe. W parku dostępne są również fantastyczne punkty widokowe, z których rozpościera się widok na okolicę – głównie lasy i tamtejsze zbiorniki wodne. Kazimierz Dolny Położony w środkowym biegu Wisły Kazimierz Dolny kusi przyjezdnych swoją historią, fantastyczną lokalizacją oraz sporą ilością wartych zobaczenia zabytków. To urokliwe miejsce z mnóstwem atrakcji dla każdego rodzaju turysty. Począwszy od przytulnych kawiarenek na rynku, przez wycieczkę promem po Wiśle, aż po wyprawę po wąwozach. Kazimierz Dolny jest prawdziwą perłą polskiej turystyki. Lubuski Szlak Wina i Miodu Województwo lubuskie słynie przede wszystkim z licznych zielonych lasów. W końcu jest to jeden z najbardziej zalesionych polskich regionów. Okolica może się też pochwalić pierwszorzędnej jakości miodami oraz wybornymi winami. To jedne najbardziej popularnych lokalnych wyrobów. Stąd właśnie pomysł na otworzenie Szlaku Wina i Miodu z aż 14 przystankami. Zalew Sulejowski Długi na 17 kilometrów Zalew Sulejowski jest największym zbiornikiem wodnym w województwie łódzkim i jednym z nielicznych miejsc w tej okolicy dostępnych dla żeglarzy czy windsurferów. Godzinę jazdy od zalewu znaleźć można również Bolimowski Park Krajobrazowy, będący fantastycznym miejscem do wypadów na grzyby bądź zwykły spacer. Trekking w Tatrach Wysokich Chcąc uciec z dala od cywilizacji i natłoku turystów, warto wybrać miejsce, do którego nie uda się każdy. I choć Tatry należą do jednych z najpopularniejszych kierunków Polaków, to wybierając się w najwyższą ich część, nie spotkamy wielu osób. Tatry Wysokie mogą się poszczycić wieloma szlakami o różnym poziomie trudności. Niektóre z nich wymagają szczególnych umiejętności technicznych oraz sprzęty. Do takich tras należy chociażby Orla Perć. Majówka 2024 we Wrocławiu. Sprawdź, co warto zobaczyć w długi weekend majowy Majówka we Wrocławiu to gwarancja udanego wypoczynku niezależnie od pogody. Stolica Dolnego Śląska oferuje turystom ogrom atrakcji i wiele miejsc godnych zwiedzenia. Zarówno w długi majowy w... Spływ kajakowy rzeką Rawką Aktywna majówka? Dlaczego nie? Spływy kajakowe stają się ostatnimi czasy coraz popularniejszą aktywnością wśród rodzin z dziećmi. Nic w tym dziwnego – bliskość natury, sport i możliwość spędzenia czasu z najbliższymi sprawia, że ta forma rodzinnych wyjazdów zyskuje na popularności. Rawka z racji tego, iż jest rzeką spokojną, cieszy się wyjątkową popularnością. Cały wpływ nie należy natomiast do najdłuższych i trwa około 4–5 dni. Jezioro Nyskie Południowo-wschodni brzeg Jeziora Nyskiego to głównie piaszczyste plaże oraz teren ośrodków wypoczynkowych, portów jachtowych oraz szkółek nauki windsurfingu czy żeglarstwa. Okolica jest więc w pełni przystosowana zarówno do plażowania, jak i aktywnego wypoczynku w wodzie. Tanie loty na majówkę. Gdzie warto polecieć za rozsądne pieniądze? Oto najlepsze promocje na tanie loty na majówkę 2024. Przekonaj się, że aby spędzić długi weekend majowy w Europie, wcale nie trzeba wydawać kroci. Dobrze jednak się pospieszyć. Im bliże... Solina Wiosną bieszczadzkie lasy przybierają charakterystyczną jasnozieloną barwę, co czyni z nich niezwykle urokliwe miejsce. Solina wraz ze swoim jeziorem stanowi idealne dopełnienie dla tych cudownych widoków. W okolicy nie zabraknie z pewnością rozrywek zarówno dla aktywnych, jak i dla pragnących spokojnego wypoczynku. Obok licznych tras trekkingowych i infrastruktur wodnej w samej Solinie, blisko jest również do znanego ze swoich uzdrowisk Polańczyka. Białowieski Park Narodowy Białowieski Park Narodowy rocznie odwiedzany jest przez tysiące turystów zafascynowanych unikatowością tego miejsca. Jedne z najrzadszych gatunków fauny i flory, największe wolno żyjące stado żubrów na świecie oraz liczne szlaki piesze i rowerowe coraz częściej kuszą odwiedzających nie tylko z Polski, ale i z innych krajów. Park został również wpisany na listę światowego dziedzictwa naturalnego UNESCO, co dodatkowo czyni go miejscem wartym odwiedzenia na przykład podczas majówkowych wojaży. W 2022 r. park znalazł się w zestawieniu najbardziej niedocenianych miejsc w Europie. Łeba Co robić w Łebie przed sezonem plażowym? Sama Łeba, jak i jej okolice oferują sporo różnorodnych aktywności. Znajdujące się na zachodzie miasta jezioro Łebsko i na wschodzie jezioro Sarbsko dostarczą wrażeń miłośnikom wypoczynku nad wodą. Za to znany z ruchomych wydm Słowiński Park Narodowy zadowoli entuzjastów długich spacerów i przyrody. Oprócz tego w okolicy znaleźć można również największy w Polsce park dinozaurów. Ustroń Malowniczo położony Ustroń będzie idealnym kierunkiem dla wszystkich lubiących turystykę górską – zarówno tę pieszą, jak i rowerową – oraz dla szukających regeneracji w lokalnych uzdrowiskach. Przy dobrej pogodzie można również skorzystać z uroku naturalnych nadwiślańskich plaż. Natomiast w przypadku niepogody otworem stoją liczne kryte baseny solankowe. Lokalną atrakcją wartą uwagi jest również kolejka linowa na Czantorię, z której rozpościera się bajeczny widok na okoliczne wzgórza i doliny. Świętokrzyski Park Narodowy i Łysogóry Jedno z najmniejszych polskich województw może się pochwalić niepowtarzalnym pasmem Gór Świętokrzyskich – Łysogórami. Charakterystyczną ich cechą są tzn. gołoborza, czyli rumowiska skalne znajdujące się w górnych partiach gór. Ich wschodnia część wchodzi w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Zachodnia natomiast, mniej zalesiona, jest już dużo niższa i nieco mniej atrakcyjna. Przez pasmo Łysogór przebiega również kilka głównych szlaków turystycznych Gór Świętokrzyskich. Wszystko to wraz z bogactwem krajobrazu tworzy całość wartą odwiedzenia, podobnie jak niedalekie Kielce. Jezioro Niegocin Niegocin to trzecie co do wielkości polskie jezioro i jednocześnie jedno z najbardziej popularnych wśród żeglarzy. W sezonie duża powierzchnia umożliwia organizowanie regat, a jego spokojne wody są przyjazne dla rodzin z dziećmi. Do dyspozycji przyjezdnych pozostają liczne atrakcje wodne, takie jak kajaki, rowery wodne czy statki wycieczkowe oraz rozległe kąpieliska. Pojezierze Wielkopolskie Region ponad tysiąca jezior, spośród których największe jest jezioro Gopło, znane z legendy o Królu Popielu zjedzonym przez myszy. Chociaż nie z każdym z jezior wiąże się legenda, to praktycznie z każdego blisko jest do innego wartego uwagi miejsca. Jest to więc wspaniała okazja, aby połączyć odpoczynek ze zwiedzaniem okolicznych zamków i pałaców. Poza wspominanym Gopłem warto odwiedzić na przykład jezioro Bnińskie. Stąd już blisko do zamku w Kórniku bądź nad jezioro Świniarskie, niedaleko którego znajduje się historyczna stolica Polski – Gniezno. Wyspa Wolin Wolin to cudowna wyspa pełna niespodzianek. To tutaj mieści się bajeczne jezioro Turkusowe, otoczone przez gęste, zielone bukowe lasy. Tu właśnie wiele osób decyduje się spędzić kilka dni wolnego. Nic w tym dziwnego – turystów urzeka połączenie znajdujących się nad samym brzegiem wzniesień i bezkresnego morza. Łagodny klimat zachęca do długich spacerów po plaży. Zalipie Zalipie to niewielka wioska w województwie małopolskim, która została okrzyknięta najbardziej kolorową wsią w Polsce. Rozpisują się o niej media na całym świecie, a Japońskie Stowarzyszenie Biur Podróży uznało ją za jedną z 30 najbardziej malowniczych wiosek na Starym Kontynencie. Odwiedzający koniecznie muszą zajrzeć do Zagrody Felicji Curyłowej, czyli oddziału Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Można tam na własne oczy zobaczyć sztukę malowania domów. Kraina Wygasłych Wulkanów Góry Kaczawskie, zwane Krainą Wygasłych Wulkanów, zlokalizowane są na Dolnym Śląsku. Dokładnie w północno-zachodniej części Sudetów. Na zwiedzających czeka tu masa atrakcji. Między innymi Sudecka Zagroda Edukacyjna w miejscowości Dobków, gdzie znajduje się największa w Polsce platforma imitującą trzęsienie ziemi.
Może i nie są najwyższe na świecie, ale i tak zachwycają! Oto najpiękniejsze góry w Polsce
Polska nie jest krajem górskim, jednak żeby móc przeżyć niezapomnianą przygodę w malowniczej okolicy, nie trzeba wyjeżdżać za granicę. Gdyby zsumować długość wszystkich szlaków pieszych w polskich górach, z całą pewnością otrzymalibyśmy pięciocyfrową liczbę, więc jest w czym wybierać. Każdy miłośnik trekkingu ma swoje ulubione trasy. Poniżej wymieniamy najpiękniejsze góry w Polsce, które naszym zdaniem zasługują na szczególną uwagę.
W tym artykule: Orla Perć Dolina Chochołowska Szlak ze Szczyrku na Skrzyczne Szlak z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę Szlak z Nowej Słupi do Świętej Katarzyny Szlak z Ustrzyk Górnych do Wetliny Szczeliniec Wielki Śnieżka W Europie jest wiele typowo górskich krajów. Polska nie jest zaliczana do tego grona, ale i tak możemy uznać, że nasze terytorium jest w tym względzie mocno uprzywilejowane. W granicach Polski występują trzy łańcuchy górskie (Góry Świętokrzyskie, Sudety i Karpaty), które dzielą się na aż 46 pasm. Każde z nich charakteryzuje się unikatowym pięknem i indywidualnymi walorami. Orla Perć Naszą wycieczkę zaczynamy w Tatrach. Orla Perć to bez wątpienia jeden z najsłynniejszych szlaków pieszych w Polsce i przy okazji – także najtrudniejszy. Bezpiecznie mogą poruszać się tam osoby, które zdobyły już niejeden szczyt i poznały techniki wspinaczkowe, obowiązkowo zaopatrzone w odpowiedni ekwipunek. Kije trekkingowe i buty do hikingu? To za mało. Absolutną podstawą są solidne buty górskie i kask wspinaczkowy (chroniący głowę w razie upadku i przed spadającymi odłamkami skalnymi), a w sezonie zimowym – także raki (raki, nie raczki) i czekan. Przyda się tam także uprząż asekuracyjna i lonża, bo na wielu fragmentach szlaku pojawia się znaczna ekspozycja (w takich miejscach pojawiają się ułatwienia w postaci drabinek, łańcuchów i klamer). Trasa rozciąga się między przełęczami Zawrat i Krzyżne. W rejon Orlej Perci można dotrzeć kilkoma ciekawymi szlakami. Największą popularnością cieszy się trasa ze schroniska „Murowaniec” na Zawrat. Przejście grani zajmie minimum 6 godzin, a do tego należy także doliczyć czas na wejście i zejście. Dolina Chochołowska Pozostajemy w malowniczych Tatrach, ale z najtrudniejszego szlaku przenosimy się na jeden z najłatwiejszych. Dolina Chochołowska jest największą i najdłuższą ze wszystkich tatrzańskich dolin. Stanowi wspaniały punkt startowy, z którego można dotrzeć w wyższe partie Tatr Zachodnich, ale sama w sobie też stanowi niezwykle atrakcyjną trasę. Na 10-kilometrowej trasie nie występują żadne trudności, a suma wzniesień to zaledwie 250 m. To czyni ją dostępną dla wszystkich, także dla dzieci czy osób starszych. Trasa rozpoczyna się przy parkingu w Siwej Polanie, skąd wchodzimy na teren Tatrzańskiego Parku Narodowego. Dojście do Polany Chochołowskiej nie powinno potrwać dłużej niż 2 godz. Warto dodać, że Dolina Chochołowska jest jedną z nielicznych tatrzańskich dolin, które są dostępne dla rowerzystów. Szlak ze Szczyrku na Skrzyczne Z najwyższych gór w Polsce przenosimy się do Beskidu Śląskiego. Najwyższy szczyt tego pasma – Skrzyczne – wznosi się na 1257 m n.p.m. Podejście jest dość wymagające (nie technicznie, a kondycyjnie), ale trudy wyprawy wynagrodzą wspaniałe widoku. Z wierzchołka można podziwiać zachwycającą panoramę właściwie całego Beskidu Śląskiego, a oprócz tego także Beskid Żywiecki i zachwycające Jezioro Żywieckie. Przy dobrej pogodzie na horyzoncie uda się dostrzec Tatry. Ze Szczyrku na Skrzyczne wychodzą dwa szlaki piesze – zielony i niebieski. Pierwszy prowadzi przez przełęcz Becyrek, natomiast drugi przez Halę Jaworzyna. Oba charakteryzują się niemal identyczną długością (5,1 i 5 km) i zbliżonymi przewyższeniami (763 m i 751 m). Dotarcie na szczyt powinno zająć ok. 2,5 godz. Bardziej wytrwałym piechurom polecamy wydłużyć wycieczkę i udać się ze Skrzycznego na Malinowską Skałę. To bez wątpienia jedna z najbardziej malowniczych tras w okolicy. Szlak z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/babia-gora1341136-de14ad7.webpBabia Góra / fot. Jerzy Opioła - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9440587 Z Beskidu Śląskiego robimy skok do Beskidu Żywieckiego, gdzie wznosi się najwyższy szczyt w polskich Beskidach. Babia Góra, nazywana też Diablakiem albo Kapryśnicą, mierzy aż 1725 m n.p.m. O łatwym podejściu można zapomnieć, ale warto podjąć trudy wędrówki. Trzeba bowiem wiedzieć, że słynna Babia Góra to jeden z najatrakcyjniejszych punktów widokowych w polskich górach. Przy dobrych warunkach pogodowych z wierzchołka można dostrzec aż 400 (to nie pomyłka) szczytów! Na Diablaka prowadzi kilka szlaków, ale naszym zdaniem najciekawsza jest trasa z Przełęczy Krowiarki. Stamtąd należy udać się niebieskim szlakiem do schroniska na Markowych Szczawinach, gdzie wchodzimy na żółty szlak i Przełęczą Akademików docieramy na sam szczyt. Ten odcinek oferuje prawdziwie wysokogórskie wrażenia, bo na niektórych fragmentach trzeba korzystać z ułatwień w postaci łańcuchów i klamer. Wejście powinno zająć 4,5 godz. Trzeba pamiętać, że Babia Góra nie bez powodu nazywana jest Kapryśnicą. Warunki pogodowe mogą zmienić się tam w jednej chwili, więc zawsze trzeba mieć ze sobą odzież przeciwdeszczową. Szlak z Nowej Słupi do Świętej Katarzyny Kolejny szlak, który warto pokonać, rozciąga się w Górach Świętokrzyskich. Nie jest to najwyższy łańcuch w Polsce, ale nie brakuje mu uroku, który dodatkowo podsycają liczne legendy i podania, tworzące tajemniczą, niemal mistyczną atmosferę. Trasę rozpoczynamy w Nowej Słupi, gdzie obieramy kierunek na Święty Krzyż. Tam mijamy tajemniczy posąg pielgrzyma, prawdopodobnie pochodzący z XIII wieku. Kogo przedstawia? Niektórzy twierdzą, że jest to pielgrzym zmieniony w kamień. Inna wersja głosi, że w posągu zaklęty jest pustelnik, który kiedyś był złoczyńcą, ale nawrócił się na drogę wiary. Choć niewykluczone też, że tajemnicza rzeźba to grzesznica, która w ramach pokuty miała udać się do klasztoru. Inne ciekawe miejsca na trasie to prastare miejsce kultu Słowian i okazały klasztor. Osoby, które w górskich wycieczkach szukają przede wszystkim kontaktu z naturą, będą zachwycone tamtejszymi gołoborzami. Z Łysicy schodzimy do malowniczej Świętej Katarzyny. Szacowany czas wycieczki to ok. 5 godz. Szlak z Ustrzyk Górnych do Wetliny W zestawieniu po prostu nie może zabraknąć Bieszczad, gdzie znajduje się wiele fantastycznych szlaków. Osoby odwiedzające wschodnie rubieże Polski najczęściej obierają za cel Tarnicę, czyli najwyższy ze wszystkich bieszczadzkich szczytów. To świetny wybór, jednak my polecamy szlak wiodący przez zapierające dech w piersiach połoniny, które są wizytówką tego pasma. Zaczynamy w Ustrzykach Górnych. Spod schroniska „Kremenaros” udajemy się w kierunku Połoniny Caryńskiej. Zanim dotrzemy na jej grzbiet, nacieszymy oczy fantastyczną panoramą Tarnicy i obu Rawek, Wielkiej i Małej. Gdy dotrzemy na najwyższy punkt Połoniny Caryńskiej, naszym oczom ukaże się Połonina Wetlińska. Trasa na jej grzbiet prowadzi przez Brzegi Górne. Z Połoniny Wetlińskiej udajemy się już do Wetliny. Na trasie nie napotkamy istotnych trudności technicznych, ale dedykujemy ją wytrwałym piechurom. Przewyższenia są znaczne, a na jej przejście trzeba zarezerwować sobie minimum 9 godz. Czy warto podejmować tak znaczny wysiłek? Oczywiście, że tak! Widok bezkresnych traw wynagrodzi nawet największy trud wędrówki. Szczeliniec Wielki https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/6-gory-inne-niz-wszystkie1331633-b630b32.webpSzczeliniec / fot. Getty Images Nasz kolejny punkt jest zlokalizowany w tak samo malowniczych, co tajemniczych Górach Stołowych. Najwyższym szczytem tego sudeckiego pasma jest Szczeliniec Wielki, wznoszący się na 919 m n.p.m. To bez wątpienia jeden z najciekawszych szczytów zaliczanych do Korony Gór Polski. Dlaczego? Po pierwsze, zapewnia zapierającą dech w piersiach panoramę, obejmującą Góry Stołowe i inne pasma Sudetów. Po drugie, w obszarze wierzchołka znajduje się wspaniały kamienny labirynt, utworzony przez fantazyjne formy skalne. Na szczyt polecamy dotrzeć żółtym szlakiem z Karłowa. Stamtąd po krótkim marszu docieramy do wykutych w skale stopni. Podobno jest ich 665, ale przyznajemy – nie liczyliśmy. Trasa jest łatwa technicznie, ale ze względu na jej specyfikę, nawet doświadczeni piechurzy mogą odczuć w nogach trudy marszu. Śnieżka Naszą wycieczkę po najciekawszych szlakach i szczytach kończymy w Karkonoszach. To właśnie w tym pasmie wznosi się najwyższy szczyt Sudetów – mierząca 1602 m n.p.m. Śnieżka. Widok z wierzchołka jest po prostu niesamowity. Przy sprzyjającej pogodzie można sięgnąć wzrokiem na odległość niemal 200 km, a panorama nie jest jedyną atrakcją tego miejsca. Na szczycie można podziwiać słynne Obserwatorium Meteorologiczne na Śnieżce, które wyglądem przypomina latający spodek. Inny ciekawy obiekt to zabytkowa kaplica św. Wawrzyńca, patrona przewodników górskich. Wymieniając ciekawe miejsca w górach, po prostu nie da się pominąć atrakcji oferowanych przez ten wyjątkowy szczyt. Warto podkreślić, że atrakcją samą w sobie jest nie tylko szczyt, ale także droga, którą trzeba przejść, by dotrzeć na wierzchołek. Szlaki prowadzące na Śnieżkę rozpoczynają się w Karpaczu i wszystkie spotykają się przy Domu Śląskim. W naszej opinii na największą uwagę zasługują trasy żółta, zielona i niebieska. Szlak żółty prowadzi wzdłuż świątyni Wang, Pielgrzymów i Słonecznika. Szlak zielony omija wspaniały kościół Wang, ale pozwala podziwiać m.in. Kocioł Wielkiego Stawu. Trasa niebieska, nasz faworyt, wiedzie wzdłuż świątyni Wang, skąd prowadzi do „Samotni” – jednego z najstarszych górskich schronisk w Polsce. Nieopodal znajduje się kolejne schronisko – „Strzecha Akademicka”. Po drodze można nacieszyć oczy zachwycającym widokiem Małego Stawu, jednego z najbardziej malowniczych jezior w Karkonoszach. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gdzie jechać w góry? Najlepsze pomysły na wyjazd dla miłośników górskich wędrówek
Polska jest krajem niezwykle zróżnicowanym, jeśli chodzi o ukształtowanie terenu. Znajdziemy tutaj przepiękne jeziora, majestatyczne parki narodowe, bory i lasy oraz kilka pasm górskich. Miłośnicy pieszych wędrówek znajdą tutaj coś dla siebie praktycznie o każdej porze roku. Jednak wszystko to, co najpiękniejsze, znajduje się na południu kraju. Sprawdźmy zatem, gdzie jechać w góry w Polsce?
W tym artykule: Gdzie jechać w góry w Polsce? Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów Najlepsze trasy górskie w Sudetach Jak wejść na Śnieżkę? Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Polska jest niewątpliwie rajem dla miłośników gór. Znajdziemy tu trzy łańcuchy górskie, w których skład wchodzi aż 46 pasm górskich. To Góry Świętokrzyskie, Sudety oraz Karpaty. Każde z nich charakteryzują inne krajobrazy, ukształtowanie, przyroda oraz poziom trudności tras. W Tatrach nie każdy szlak będzie odpowiedni dla początkujących, a w Bieszczadach zawodowi wspinacze mogą doświadczyć zaledwie spokojnych i sielskich spacerów. Gdzie jechać w góry w Polsce? Gdzie zatem pojechać w polskie góry? Na początku należy odpowiedzieć sobie pytanie, jak dobrze jesteśmy przygotowani do spacerów górskich. Chodzenie po niskich partiach gór, jak i dolinach, zazwyczaj nie jest dużym wyzwaniem. Należy jednak pamiętać, że m.in. w wysokich Tatrach niekiedy może być bardzo niebezpiecznie, szczególnie dla amatorów i osób bez odpowiedniego sprzętu. Praktycznie każdego roku w mediach pojawiają się zdjęcia, na których widać turystów wchodzących na Giewont w klapkach lub japonkach. To błąd, który może kosztować życie lub zdrowie. Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Góry Świętokrzyskie to idealny kierunek dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę ze wspinaczką lub wędrówkami po górach. Nie znajdziemy tu bardzo wymagających tras, raki nie będą konieczne, a czekany można spokojnie zostawić w domu. To najniższy łańcuch górski w kraju, który znajduje się w południowo-wschodniej Polsce. Położony jest w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Jednak podziwiać tu możemy piękne widoki, zapierającą dech w piersiach naturę oraz niesamowite zabytki Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Badacze rozwiązali zagadkę pierwszych gór na Ziemi. Kiedy i jak powstały? Naukowcy z Uniwersytetu w Aberdeen wiedzą, jak powstały góry na Ziemi. Ich zdaniem kluczową rolę w tym procesie odegrał plankton, czyli drobne organizmy morskie. Najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich jest Łysica, która ma wysokość 614 m n.p.m i znajduje się w paśmie Łysogór. To najwyższe pasmo tych gór, które ma ok. 25 km długości. Góry Świętokrzyskie to obok Sudetów, to jeden z najstarszych łańcuchów górskich w Europie. Zostały wypiętrzone w kambrze ok. 500 milionów lat temu. Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów To właśnie Łysica powinna być pierwszym punktem podróży w Góry Świętokrzyskie. Najlepiej dotrzeć do miejscowości Święta Katarzyna, z której można wyruszyć czerwonym szlakiem w kierunku szczytu. Szlak jest pełen zjawiskowych widoków. Po drodze znajduje się klasztor Sióstr Bernardynek, ukryta w lesie kapliczka Janikowskich, na której znajdziemy wyryty przez Stefana Żeromskiego napis oraz źródełko i kapliczka św. Franciszka. Idąc na szczyt, można poczuć się jak w wehikule czasu. Cała trasa zajmuje nieco ponad godzinę. Na szczycie znajduje się duży drewniany podest, a z góry podziwiać możemy krajobraz Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Z Łysicy można ruszyć dalej czerwonym szlakiem w stronę szczytu Agata. Co ciekawe, dawne mapy i przewodniki podawały, że to właśnie ten szczyt jest najwyższym punktem Gór Świętokrzyskich. Różnica w wysokości jest jednak minimalna. Agata ma dokładnie 613,96 m n.p.m. Góry Świętokrzyskie mają w sumie 19 pasm górskich. Największe z nich to: Łysogóry – najwyższy szczyt: Łysica (614 m n.p.m.) Pasmo Jeleniowskie – najwyższy szczyt: Szczytniak (554 m n.p.m.) Pasmo Masłowskie – najwyższy szczyt: Klonówka (473 m n.p.m.) Pasmo Klonowskie – najwyższy szczyt: Barcza (465 m n.p.m.) Pasmo Oblęgorskie – najwyższy szczyt: Siniewska Góra (449 m n.p.m.) Pasmo Cisowskie – najwyższy szczyt: Włochy (427 m n.p.m.) Najlepsze trasy górskie w Sudetach Sudety to łańcuch górski, który położony jest w południowo-zachodniej Polsce i północnych Czechach. To najwyższe góry naszego sąsiada ze stolicą w Pradze. Może nie dorównują wielkością niedalekim Karpatom, ale zachwycają przede wszystkim swoją cudowną naturą, dziewiczymi zakątkami, pięknymi lasami oraz niesamowitymi trasami. Najwyższym szczytem Sudetów i pasma górskiego Karkonosze jest Śnieżka. Jego wielkość bezwzględna wynosi 1603 m n.p.m. Znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, nad Kotliną Jeleniogórską. Na Śnieżkę najłatwiej jest dostać się z Karpacza. Początkujący wspinacze mogą skorzystać z kolejki krzesełkowej, która zawiezie nas na Kopę, czyli szczyt Karkonoszy, który znajduje się poniżej Śnieżki. Z Kopy trasa na Śnieżkę wynosi 2,5 km. To ok. godzina wędrówki. Jak wejść na Śnieżkę? Bardziej zaawansowanych wspinaczy zainteresują raczej szlaki, których jest kilka. Najtrudniejszy jest szlak czarny. To wejście, które zaczyna się w Karpaczu przy dolnej bazie wyciągu na Małą Kopę przez Biały Jar. Jest to najkrótsza droga, ale podejście jest bardzo stromę i widoczność zazwyczaj w wielu miejscach ograniczona. Łatwiejszym szlakiem jest szlak czerwony. prowadzi spod parkingu pod hotelem Orlinek przez Dolinę Łomniczki. To trasa, podczas której doświadczymy wspaniałych widoków na Karkonosze. Podejście nie jest bardzo trudne, ale znajdują się tam bardziej wymagające odcinki. Niezwykle urokliwe będą również szlaki żółty i niebieski, które rozpoczynają się od ulicy Na Śnieżkę. Na początku trasy przywita nas piękna i majestatyczna Świątynia Wang. Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Równie ciekawym pasmem górskim w Sudetach są Góry Sowie. Znajdują się na terenie województwa dolnośląskiego. Najwyższy szczyt, czyli Wielka Sowa, ma zaledwie 1015 m n.p.m. Jednak to, co przyciąga turystów, to niezwykłe trasy wśród pól, przełęczy i lasów. Co więcej, w porównaniu z innymi polskim szczytami, na szlaku nie spotkamy tak wielu turystów. To idealne miejsce na wyciszenie i medytację w towarzystwie matki natury. Na szczycie Wielkiej Sowy znajduje się wieża widokowa, która pochodzi z 1906 roku. Ma 25 metrów wysokości. Co ciekawe, patronem murowanej budowli miał zostać kanclerz Otto von Bismarck. Z góry turyści mogą podziwiać największe szczyty Karkonoszy. Wieża czynna jest codziennie tylko w okresie od maja do końca października oraz w zimowe weekendy. Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Karpaty to jeden z największych łańcuchów górskich w Europie. Znajduje się na terytorium aż ośmiu krajów: Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Serbii. Najwyższym szczytem jest Gerlach, który położony jest na wysokości 2655 m n.p.m. Znajduje się w Słowacji i jest jednocześnie największym szczytem Tatr. Z kolei najwyższym szczytem Karpat w Polsce są Rysy (położone na granicy Polski i Słowacji), które mają 2499 m n.p.m. Najpopularniejszym miejscem w Tatrach jest Zakopane. Chociaż to miasto jest oblegane przez turystów z całej Polski i wśród miłośników gór nie cieszy się najlepszą sławą, jest to dobra baza wypadowa w wysokie Tatry. Ze stolicy Podhala można dotrzeć na wiele szczytów, m.in. Giewont przez Dolinę Strążyską, Kasprowy Wiech czy Świnicę. Ponadto Morskie Oko (położone na wysokości 1395 m n.p.m.) jest dobrym punktem startowym do zdobycia Rysów. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zamki, pałace i ruiny w Świętokrzyskim: gdzie warto się wybrać?
Województwo świętokrzyskie to nie tylko piękna przyroda i malownicze góry. Znajdziesz tu także zamki i pałace. Ruiny w Świętokrzyskim przyciągają rzesze turystów.
W tym artykule: Zamek królewski w Chęcinach Zamek Krzyżtopór w Ujeździe Zamek królewski w Sandomierzu Zamek w Bodzentynie Zamek w Mokrsku Górnym Pałac w Kurozwękach Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku Pałac we Włostowie Dwór Niemojewskich w Lasocinie Dworek Mikołaja Reja w Nagłowicach Osobom wymieniającym walory województwa regionu świętokrzyskiego, w pierwszej kolejności na myśl przychodzą malownicze góry i wspaniałe okazy flory. Nie można jednak zapomnieć, że w granicach tego niezwykłego polskiego regionu znajdziemy też wiele zabytków o ogromnej wartości historycznej. Wśród nich są także świętokrzyskie zamki i pałace. Te nie są tak popularne jak ich małopolskie odpowiedniki, jednak nie sposób odmówić im uroku i niepowtarzalnego charakteru. Które zamki i ruiny w Świętokrzyskim warto odwiedzić, zwiedzając ten niezwykły region? Każde województwo zachwyca na swój indywidualny sposób. Świętokrzyskie urzeka niezbyt wysokimi, za to wyjątkowo pięknymi górami i obiektami sakralnymi, choć trzeba przyznać, że wiele do zaoferowania mają także jeziora w Świętokrzyskim. Mylą się jednak ci, którzy twierdzą, że drugie najmniejsze województwo w Polsce polubią wyłącznie wielbiciele przyrody i starych kościołów. Atrakcje w Świętokrzyskim to także zamki - warownie i rezydencje, w których gościły koronowane głowy, oraz pałace i dworki, w tym posiadłości, w których natchnienia szukali najwybitniejsi polscy autorzy. Najciekawsze z nich wymieniamy w poniższym zestawieniu. Zamek królewski w Chęcinach Zaczynamy od obiektu, który bez cienia wątpliwości stanowi jedną z największych atrakcji regionu świętokrzyskiego. Monumentalna warownia, wyrastająca na skalistym wzgórzu, została wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, z polecenia Władysława Łokietka. W zamierzeniu, forteca wybudowana na planie wieloboku pełniła rolę obronną, jednak na przestrzeni lat jej funkcja ulegała zmianie. Zamek w Chęcinach był reprezentacyjną rezydencją, punktem zbioru oddziałów wyruszających na wojnę z Krzyżakami, więzieniem, w którym przetrzymywano jeńców wziętych do niewoli podczas bitwy pod Grunwaldem, a nawet skarbcem chroniącym majątek archidiecezji gnieźnieńskiej. Dzika przyroda, piękne krajobrazy i... porcelana. Skarby Ziemi Świętokrzyskiej Najgorszy jest pierwszy krok. Paraliżuje mnie widok zielonego dywanu z trawy falującego jak łóżko wodne i świadomość, że pod stopami mam jezioro głębokie na trzy metry. – Stąpaj po k.. Zamek znacząco ucierpiał podczas potopu szwedzkiego. W kolejnych latach, zaczął popadać w ruinę, a miejscowa ludność rozbierała otaczające go mury, by pozyskać materiał do budowy domów. Jakiś czas temu obiekt poddano rewitalizacji i dziś można zwiedzać pięknie odrestaurowaną warownię. Zamek Krzyżtopór w Ujeździe Kolejny na naszej liście jest zamek, który swoją potęgą i stylem przyćmiewa inne tego typu obiekty, nie tylko w okolicy, ale i w całej Polsce. Mowa o zamku Krzyżtopór, zlokalizowanym we wsi Ujazd. O wybudowaniu monumentalnej rezydencji zadecydował Krzysztof Ossoliński - ówczesny wojewoda sandomierski. Prace rozpoczęły się w 1627 roku, a zakończyły - 17 lat później. W tym czasie plany były wielokrotnie zmieniane. Finalnie powstał zamek w stylu pallazo in fortezza. Aby ten zachwycający obiekt mógł powstać, konieczne było otwarcie dodatkowych kamieniołomów. Zamkowe wnętrza były urządzone z niebywałym przepychem. Salę jadalną wieńczył nie murowany strop a wielkie akwarium. Kunsztowne rzeźbienia wypełniały niemal każde pomieszczenie, nawet w stajniach umieszczono lustra, tylko po to, by mogły w nich przeglądać się konie. Dziś po tym zachwycającym obiekcie pozostały tylko ruiny, które swoją potęgą wprawiają w osłupienie każdego przyjezdnego. Zamek królewski w Sandomierzu Przenosimy się do Sandomierza. W miejscu, w którym wzniesiono zamek królewski, w XII wieku istniał drewniany gród obronny. Osadę wybudowano na wzgórzu otoczonym korytem Wisły. To właśnie lokalizacja stanowiła o wartości obronnej tego miejsca. Gdy Sandomierz stał się stolicą księstwa dzielnicowego (na mocy ostatniej woli Bolesława Krzywoustego), drewniany zamek zyskał rangę regularnej rezydencji władców tamtejszych ziem. Kielecczyzna: "Co będzie ciekawsze: wizyta w raju czy w piekle" Kielecczyzna zapewnia niezwykłe wrażenia. Można tu spotkać smoka albo wybrać się na spacer do piekła. W XIV wieku, w czasie panowania Kazimierza Wielkiego, na miejscu dawnej warowni wzniesiono nowy, murowany zamek. Obiekt utrzymany w stylu gotyckim został wybudowany na planie ośmioboku, a jego najbardziej charakterystycznym elementem była wysoka wieża obronna. W tamtym czasie, pełnił rolę siedziby królewskich starostów. Jak większość tego typu obiektów, zamek w Sandomierzu znacząco ucierpiał w trakcie potopu szwedzkiego. W stanie niemal nietkniętym zachowało się jedynie skrzydło zachodnie, które na polecenie Jana III Sobieskiego zostało przekształcone w budynek pałacowy, który zachował się do dziś. Zamek w Bodzentynie Ruiny zamku w Bodzentynie nie są zbyt tłumnie odwiedzane przez turystów, a szkoda, bo obiekt ten ma swój niepowtarzalny urok. Warownia została wzniesiona w XIV wieku, z polecenia biskupa krakowskiego Floriana z Mokrska herbu Jelita. Wybudowano ją w miejscu, w którym wcześniej mieścił się biskupi dwór. W czasie swojej największej świetności, zamek Bodzentynie składał się z trzech skrzydeł otaczających piękny dziedziniec i wieży, która pełniła funkcję więzienia. Do warowni przylegały zabudowania gospodarcze. Zamek w Mokrsku Górnym Początki zamku w Mokrsku sięgają początku XIV wieku, kiedy na polecenie Piotra herbu Jelita wzniesiona została warownia obronna w Mokrsku Dolnym. W drugiej połowie XIV wieku podjęto decyzję o budowie kolejnego obiektu, tym razem o charakterze mieszkalnym. Zamek został wzniesiony w Mokrsku Górnym. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Na przestrzeni lat, zamek przechodził z rąk do rąk, aż w XVIII wieku został opuszczony. Dziś pozostały po nim jedynie ruiny. Pałac w Kurozwękach Kolejny obiekt na naszej liście został wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku. W tym czasie, pełnił funkcję warowni rycerskiej. Następnie został przebudowany na dwór obronny, by finalnie stać się wspaniałą rezydencją utrzymaną w barokowym stylu. Obecnie w pałacu w Kurozwękach mieści się Muzeum: Skarby i pamiątki rodu Popielów. Na terenie obiektu działa też hotel, restauracja, kawiarnia, stadnina koni i pierwsza w Polsce hodowla bizonów amerykańskich. Niewątpliwą atrakcją tego miejsca jest labirynt wyznaczony w polu kukurydzy. Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku Nasz kolejny obiekt to miejsce silnie związane z jednym z najznakomitszych polskich pisarzy. Piękny pałacyk został podarowany Sienkiewiczowi z okazji 25-lecia działalności literackiej. Od tego czasu, obiekt pełnił funkcję letniej rezydencji wielkiego autora. To właśnie tam spod pióra Sienkiewicza wyszło wiele wybitnych dzieł, w tym "W pustyni i puszczy". Szukacie pomysłu na weekend? Oto najlepsze jeziora w Małopolsce do odwiedzenia Pod względem oferowanych atrakcji turystycznych, Małopolska to właściwie region kompletny. Znajdziemy tam masę zabytków, majestatyczne góry, tereny leśne ze wspaniałymi okazami flory i fau... Współcześnie, w pałacyku w Oblęgorku mieści się muzeum, którego ekspozycja jest poświęcona życiu i twórczości wielkiego noblisty. Szczególną uwagę warto poświęcić parterowi, gdzie odtworzono mieszkanie pisarza. Pałac we Włostowie Z pięknie odtworzonej posiadłości przenosimy się do robiących ogromne wrażenie ruin. Pałac we Włostowie powstał w latach 1854-1860, na polecenie rodziny Karskich. Neorenesansową budowlę zaprojektował Henryk Marconi. Na przełomie XIX i XX wieku, obiekt doczekał się znaczącej przebudowy. Najpiękniejsze zamki w Małopolsce. Które z nich warto zwiedzić? Małopolskę śmiało można nazwać krainą zamków i w tym stwierdzeniu nie będzie nawet krzty przesady. Piękne rezydencje i monumentalne warownie stanowią stały element tamtejszego krajobraz... W trakcie II wojny światowej pałac został częściowo zajęty przez wojska Wermachtu. Już po wojnie mieściła się tam szkoła podstawowa i Państwowe Gospodarstwo Rolne. Wspaniały niegdyś obiekt zaczął popadać w ruinę. Do dziś zachował się tylko niewielki fragment budowli, a o jej świetności przypominają dwa kamienne lwy, pilnujące bramy wjazdowej. Dwór Niemojewskich w Lasocinie Obiekt pochodzący z XIX wieku był określany mianem dworu, jednak ze względu na bogate zdobnictwo i wszechobecny przepych, zdecydowanie bliżej było mu do pałacu. Budowla o powierzchni 800 m kw. została wzniesiona na terenie pięknego parku. Poza budynkiem mieszkalnym, w skład zespołu pałacowego wchodziły zabudowania gospodarcze, stodoły i spichlerz. Dworek Mikołaja Reja w Nagłowicach Ostatnim obiektem na naszej liście jest pochodzący z XVIII wieku, niezwykle klimatyczny dworek Walewskich. Wcześniej w tym miejscu mieścił się dwór rodu Rejów, który w XVI wieku odziedziczył nie kto inny, jak sam ojciec polskiej literatury - Mikołaj Rej. Dworek jest otoczony pięknym parkiem w stylu angielskim, w którym rosną dęby sadzone ręką wielkiego pisarza. Obecnie mieści się tam muzeum poświęcone życiu i twórczości Reja.
Bałtyk. Stan obecny, przyczyny kłopotów, perspektywy
Odkryj Świętokrzyskie na nowo. Skrywa wiele atrakcji i tajemnic
Świętokrzyskie skrywa wiele atrakcji. To kraina pałaców, łagodnie falujących wzgórz, sadów owocowych i ludzi z pasją. Przekonaj się, że warto wybrać się tam na weekend.
W tym artykule: Mój pomysł na weekend Polskie Carcassonne Stolica śliwki Winnica Avra KUROZWĘKI KRZYŻTOPÓR PUSTELNIA ZŁOTEGO LASU WILLA SICHÓW Mój pomysł na weekend To, że na nowo odkryłam Świętokrzyskie, zawdzięczam właśnie jej. Agnieszka Baxter, dawna koleżanka z pracy, która zjeździła z rodziną niemal cały świat, postanowiła wrócić i osiąść w rodzinnych stronach w Szydłowie i stać się swego rodzaju ambasadorką tego regionu. Sile jej zachwytów nad tą ziemią, jej historią i atrakcjami po prostu nie mogłam się oprzeć. Tym bardziej, że będąc na studiach geologicznych, dużo czasu spędziłam w Górach Świętokrzyskich, gdzie Uniwersytet Warszawski ma swoją bazę. I wreszcie do pierwszego wydania Travelera napisałam reportaż o pałacu w Kurozwękach, więc bardzo chciałam zobaczyć, jak przez 15 lat zmieniła się ta posiadłość. Wkrótce jednak okazało się, że najcenniejsze są dla mnie rozmowy i spotkania z ludźmi, którzy robią tu rzeczy niezwykłe, wkładając w nie całe swoje serce. I tak naprawdę to o nich chcę opowiedzieć. Polskie Carcassonne Za tym hasłem stoi Jan Klamczyński, który przez 16 lat był wójtem Szydłowa. Dziś podniesiony ponownie do rangi miasta ma nowego burmistrza. Wójt Jan oprowadza mnie po swoim muzeum, gdzie zgromadził zdjęcia i eksponaty z ważnych dla siebie i miasteczka wydarzeń. Liczy, że Izba Wójta Jana stanie się jedną z tutejszych atrakcji. Z pewnością trudno to miejsce pominąć – znajduje się tuż za imponującą Bramą Krakowską, symbolem Szydłowa, przez którą wjeżdżam na jego teren. Przed nią na malowniczym wapiennym wzgórzu stoi pokryty gontem gotycki kościółek pw. Wszystkich Świętych z zachowanymi polichromiami z końca XIV w. A w powstałych u stóp wzniesienia jaskiniach miał się ponoć ukrywać zbój Szydło, od którego miasteczko wzięło swoją nazwę. Muszę przyznać, że malutki Szydłów historię ma fascynującą. Już w średniowieczu pełnił funkcję miasta królewskiego, dlatego aż 17 razy gościł tu sam król Władysław Jagiełło. Jednak wybudowanie słynnych liczących dziś 1080 m długości i nawet 1,80 m grubości kamiennych murów obronnych, jednych z najdłuższych zachowanych z tego okresu w Polsce, zawdzięcza Kazimierzowi Wielkiemu. To on też rezydencję królewską zamienił w zamek warowny, który niestety nie przetrwał. Zachował się za to szkielet gotyckiego pałacu ukończonego przez Jagiełłę i Skarbczyk, w którym mieści się nowo otwarte Muzeum Zamków Królewskich, a po którym oprowadza mnie Maria Stachuczy, dyrektor Centrum Kultury. Poznamy tu dzieje tego zamku i ważnych dla rozwoju tego miejsca królów, ale też innych pełniących podobne funkcje znanych europejskich warowni z tego okresu. Stąd spacerem docieram do synagogi – przed wojną 70 proc. mieszkańców Szydłowa stanowili Żydzi – odnowionych ruin szpitala i kościoła św. Ducha, gdzie dawniej leczono chorych, do gotyckiego kościoła pw. św. Władysława ufundowanego przez Kazimierza Wielkiego w ramach pokuty za utopienie ks. Baryczki, który oskarżał króla o nieobyczajne życie (kochanie zbyt wielu kobiet) – by zakończyć zwiedzanie na tutejszym rynku, gdzie w sklepiku ratuszowym można nabyć produkty ze słynnej szydłowieckiej śliwki, bo Szydłów też śliwką stoi i to bardzo mocno. Stolica śliwki Koniecznie przyjedź tu wiosną, kiedy kwitną drzewka śliwkowe, takiego widoku nie ma nigdzie na świecie – przekonywała mnie Agnieszka, i faktycznie obsypane miliardami delikatnych różowobiałych kwiatków szpalery drzewek falujące łagodnie w Purpurowej Dolinie, jak ją nazwała, wyglądają niczym impresjonistyczny obraz. Na terenie gminy Szydłów znajduje się aż 1,7 tys. ha sadów, w tym 80 proc. z nich to śliwki. Owoce zbiera się tu już od lipca, dlatego wtedy warto tu przyjechać ponownie, by pozachwycać się tym razem dywanami zielono-fioletowych drzewek. Nie wiadomo, od kiedy na tych terenach uprawia się te owoce, za to wiadomo, że mieszkający tu Żydzi nauczyli szydłowian metody suszenia i wędzenia śliwek, dzięki czemu mają unikatowy smak. Dojrzałe słodkie owoce trafiają na laski – coś w rodzaju drewnianych ażurowych tac ustawionych jedna pod drugą w budynku o wyglądzie szafy, pod którym znajduje się palenisko. Aga pokazuje mi coś w rodzaju łóżka tuż obok, gdzie bywało, że przez całą nawet noc doglądał tego przekazywanego z pokolenia na pokolenie procesu jej tata. Winnica Avra W agroturystyce i winnicy u Eli i Tomka w Woli Żyznej pod Szydłowem spędzam dwie noce. Właściciele oprócz tego, że są cudownymi ludźmi, to jeszcze lokalnymi guru od produkcji wina. Małżeństwo w winie zakochało się, gdy mieszkało przez 6 lat w Grecji. Kiedy więc wrócili do Polski, postanowili tutaj założyć własną winnicę. Po długich poszukiwaniach znaleźli ponad hektar ziemi o odpowiednim nachyleniu i zaczęli sadzić pierwsze krzaczki. Dziś winnica Avra ma już 8 lat i sukcesy na koncie. Okazuje się, że winogrona na tych terenach uprawiano już w XVI w., więc teraz ta tradycja powoli się odradza. Ela i Tomek wszystko robią sami ręcznie i mam wrażenie, że znają dokładnie każdy winny krzaczek w swojej winnicy. Można tu przyjechać na degustację ich win o delikatnym kwiatowym aromacie, można też spędzić więcej czasu. Z tarasu ich domu dla gości roztacza się widok na łąki, staw obrośnięty kaczeńcami i płynącą w dole rzekę. Dlatego ma się tu ochotę godzinami celebrować śniadanie i kolację, które dzięki opowieściom gospodarzy przedłużają się w nieskończoność. KUROZWĘKI Fasada pałacu wciąż odcina się różem na tle otaczającej zieleni, pamiętam, jaki ten kolor za pierwszym razem zrobił na mnie wrażenie. Rodzina Popielów odkupiła swój majątek w ruinie i konsekwentnie krok po kroku przywraca mu dawną świetność. Pałeczkę po ojcu, panu Jeanie Martinie, którego poznałam 15 lat temu, przejęli synowie Michał i Andrzej. Młodszy Andrzej poświęca się rozwijaniu browaru Popiel, gdzie obecnie produkuje się sześć rodzajów piw o związanych z historią tego miejsca nazwach Biały Bizon (od największego stada bizonów, które biega po tutejszych łąkach), Pan Paweł (to z kolei najpopularniejsze imię w rodzinie Popielów) czy Złoto Kurozwęk, ale jest też jedno o nazwie K, z dodatkiem konopi, które już zostało wyprzedane. Po zakamarkach pałacowych oprowadza mnie Michał. Właśnie rodzina zdobyła nowe fundusze, które pozwolą na dalszy remont rezydencji. To niesamowite, jakim labiryntem pokoi, korytarzy, klatek schodowych i piwnic, które doprowadzają do prywatnych kaplic, bibliotek, sal balowych są takie pałace. Zastanawiam się, ile nowych sekretów ujawnią podczas tej renowacji. Popielowie mają też swoją stadninę w oddalonym o 3 km Staszowie z ok. 80 końmi rasy arabskiej. Podziwiam, z jaką gracją te wzorce końskiego piękna biegają po padoku, prezentując swoje największe atuty; długą szyję, małą głowę, duże oczy, długie nogi i smukłe sylwetki z wysoko noszonym ogonem. – Kiedy chcę odpocząć lub się odstresować, przychodzę na nie popatrzyć – mówi Michał. Hodowla koni tej krwi to też rodzinna tradycja Popielów, która odradza się dzięki staraniom spadkobierców. KRZYŻTOPÓR Przed wybudowaniem Wersalu ten wzniesiony w XVII w. przez Krzysztofa Ossolińskiego w Ujeździe pałac w stylu włoskim był największym tego typu obiektem w Europie. W założeniach miał zachwycać i oszałamiać rozmachem. Otoczony wysokim murem miał aż 13 tys. m² powierzchni, a jego budowa trwała 23 lata. Niestety właścicielowi było dane cieszyć się nim zaledwie rok – zmarł na febrę, a jego jedynemu synowi 5 lat – poległ w bitwie pod Zborowem w 1649 r. Potem było tylko gorzej – doszczętnie ograbili go Szwedzi podczas potopu, a w 1770 r. spalili Rosjanie za konfederacji barskiej. Ruiny warto zwiedzać z przewodnikiem, by poznać fascynującą historię tego obiektu i mnóstwo lokalnych legend oraz anegdot. Krzysztof Ossoliński interesował się magią i numerologią, stąd podobno zastosowana w nim symbolika nawiązuje do kalendarza. „Okien miał tyle, ile dni w roku, pokoi tyle, ile tygodni; sal wielkich tyle, ile miesięcy, a cztery narożne jego baszty odpowiadały liczbie kwartałów”. Nad wejściem do pałacu na wieży umieszczono symbol tego miejsca, czyli krzyż i topór, herby rodowe jego budowniczego. Na miejscu pustych obecnie tarcz dawniej lśniły złote zegary, a można się było do niego dostać przez zwodzony most. Z dziedzińca w kształcie trapezu wchodzimy do piwnic, gdzie w stajniach trzymano nawet 100 koni, a podobno za cztery takie rumaki można było kupić w Krakowie kamienicę. Jadły one z marmurowych żłobów i przeglądały się w kryształowych lustrach. Nad nimi znajdowały się kwatery dla wojska. Wielkie wrażenie musiała też kiedyś robić druga wieża, z tyłu pałacu, gdzie Krzysztof Ossoliński miał swoją bibliotekę oraz gabinet. Podobno między nimi znajdowało się olbrzymie przeszklone akwarium z egzotycznymi rybami, które magnat mógł podziwiać z góry albo z dołu w zależności od tego, czy pracował, czy czytał książki. Zapobiegawczy właściciel wydrążył też rzekomo pod pałacem 15-kilometrowy tunel, którym mógł się ewakuować z Ujazdu do Ossolina w razie niebezpieczeństwa, i ukrył gdzieś wielki skarb – złote dukaty, które wciąż czekają na znalazcę. PUSTELNIA ZŁOTEGO LASU Tu odnajdziesz święty spokój – jest mottem współczesnej pustelni. Klasztor kamedułów w Rytwianach to miejsce, gdzie z dala od zgiełku świata możemy pogrążyć się w ciszy, kontemplacji i choć na kilka dni uwolnić od cywilizacyjnych uzależnień. Reguła kamedułów jest jedną z najsurowszych. Zakonnicy ubrani w białe habity, zamknięci za murami klasztorów, w ciszy, samotności, medytacji, ubóstwie i pracy szukali drogi do Boga. Dziś kamedułów w Rytwianach już nie ma jednak ich duch wciąż unosi się nad tym miejscem. Pustelnia ma szczęście do dobrych gospodarzy. Obecny ks. Wiesław Kowalewski kontynuuje dzieło odbudowy tego miejsca, w planach jest odtworzenie kolejnych domków eremitów, w których będą mogli mieszkać goście. Ksiądz Wiesław przyjmuje tu wszystkich, bez względu na poglądy i wyznanie. Goście mają do dyspozycji ogród, stołówkę i kilometry ścieżek w pobliskim lesie, od którego pustelnia wzięła swoją nazwę. I jak zapewnia gospodarz, każdy ma szansę znaleźć tu to, czego szuka – nasze spa to cisza, spokój, rytm dnia zgodny z naturą, długi sen, zdrowa kuchnia, świeże powietrze i zawsze życzliwi ludzie. WILLA SICHÓW Stefana Dunina-Wąsowicza spotykam przed jego willą – pałacem w pięknym starym parku obsadzonym podobno ponad stu gatunkami drzew, z których wiele ma kilkusetletnią metrykę. Odzyskał rodzinną posiadłość zbudowaną w 1794 r. przez Potockich i powoli podnosi ją z ruin. Pan Stefan oprowadza mnie po odnowionych wnętrzach rezydencji, z których część wynajmuje, by sfinansować dalsze prace. A są one bardzo ambitne, o czym przekonuję się, wychodząc na rozległy taras na tyłach willi. Widok, jaki się stąd roztacza, nie bez powodu pan Stefan nazywa polską Toskanią. Łagodnie falujące wzgórza są idealne do uprawy winorośli, więc właściciel oczywiście założył tu swoją winnicę, którą opiekuje się teraz z pasją. Wino i takie otoczenie to doskonałe połączenie, dlatego zostaję tu do zachodu słońca. Nie mogłabym sobie wyobrazić lepszego zakończenia tego weekendu.
5 „chodziarzy” w akcji: Grześ Kasia i Stefan Janek Kamil.
28 najwyższych szczytów 4 rano. Dźwięk budzika rozbrzmiewa w ciemnościach. Powoli wygrzebujemy się z ciepłych łóżek na ziąb. Na dworze pada. Zjadamy, a raczej wpychamy w siebie śniadanie – o tej barbarzyńskiej porze trudno mówić o normalnej konsumpcji. Znowu chleb, pasztet, mielonka... Po kilku dniach przestają smakować. Co gorsza, nie dają już energii na dalsze chodzenie. Jeszcze tylko pakowanie i ruszamy do samochodu. O wpół do szóstej wszyscy siedzimy już we wnętrzu busa i oczekujemy radosnego rechotu dieslowskiego silnika. Chwila niepewności, rozrusznik kręci bez zarzutu, za pojazdem rozpościerają się jednak kłęby siwego dymu. Po kilku nerwowych próbach uruchomienia motoru słychać wreszcie – kle, kle, kle, kle – uff… możemy ruszać. Przed nami wejście na Śnieżnik Kłodzki, po południu czekają w kolejce Jagodna, Orlica i Szczeliniec Wielki. Jak dotąd wszystko zgodnie z planem, może nawet ciut lepiej… Tak zaczął się ósmy, przedostatni dzień naszej wyprawy. Jej celem było zdobycie w jak najkrótszym czasie Korony Gór Polski. Idea górskich koron powstała na początku XX w., kiedy to grupa „munronistów” postawiła sobie za cel stanięcie na każdym z 277 liczących powyżej 3000 stóp (914 m n.p.m.) szkockich szczytów Munros. Potem wyznaczono korony Ziemi (najwyższe szczyty wszystkich kontynentów) i Himalajów (wszystkie szczyty powyżej 8 tys. m n.p.m.). W 1997 r. zaś Wojciech Lewandowski i Marek Więckowski za-prezentowali Koronę Gór Polski – listę 28 najwyższych szczytów ważniejszych pasm górskich naszego kraju (nie wszystkie z nich są najwyższymi – brane pod uwagę były tylko te góry, na które prowadziły znakowane szlaki turystyczne). Większości turystów skompletowanie korony gór Polski zajmuje wiele lat. Rekord w jej zdobyciu ustanowiła w 2002 r. grupka studentów z Kielc. Zajęło jej to 11 dób i 8 godzin. – To da się zrobić szybciej – mówiłem memu bratu, gdy usłyszałem o tym osiągnięciu. – Znamy większość z tych szczytów, wszystko można zaplanować co do minuty! Plan, który przygotowaliśmy, przewidywał zdobycie Korony w 9 dób i 8 godzin. Niestety, nie dane nam było wyruszyć. Zaważył brak kierowcy i odpowiedniego samochodu. Plan trafił do szuflady. Wciąż jednak żywiłem nadzieję na jego realizację. Gdy rozpocząłem studia w Warszawie, pomysł trafił na nieco żyźniejszy grunt. Wraz z Kasią, koleżanką z akademika, przyglądałem się zmaganiom znajomych studentów o pieniądze na ich wyprawy. Czemu nie mielibyśmy spróbować? Wkrótce dołączyli do nas Stefan, Grześ i Janek. Wszystkich łączyła ciekawość świata. Nasze pasje realizowaliśmy podczas studiów na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego. Czas naszej wyprawy zaczął biec 5 sierpnia o 6 rano, kiedy to mocno podekscytowani ruszyliśmy na Łysicę – najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Kolejne dni stanowiły dla naszej czwórki walkę z narastającym zmęczeniem i niewyspaniem. Ja odpowiadałem głównie za organizację, koordynację i maksymalne wsparcie „zawodników”. Już pierwszego dnia okazało się, że powodzenie zależy nie tylko od nas, ale i od kondycji busa. Niepokojąco wzrosło zużycie oleju. Przed każdą przełęczą zastanawialiśmy się, czy aby uda się na nią podjechać. Nasz kierowca Wiktor z niepokojem przysłuchiwał się pracy silnika. Jako mechanik pasjonat wiedział i słyszał dużo więcej niż my. Wszyscy znajomi, do których dzwonił, sugerowali niezwłoczny zjazd do warsztatu. Wiktor jednak dzielnie zadecydował: – Będziemy jechać, dopóki silnik nie wybuchnie. Przed wyjazdem spodziewaliśmy się, że w sierpniu, okresie wakacyjnym, turystyka w polskich górach rozkwita. Tymczasem odkryliśmy, że dotyczy to zaledwie paru pasm: Tatr, Bieszczadów, Karkonoszy, może Gorców czy Beskidu Śląskiego. Prawda jest taka, że mimo dostępności szczytów niezwykle rzadko zdarzało nam się podczas wejścia spotkać kogokolwiek. Drogi na większość gór są wąskie. Część ścieżek praktycznie zanikła. Pojawiają się nowe, wydeptane przez zwierzynę. Repery (oznakowane punkty wysokościowe) na części szczytów korony ukryte są w krzakach. Okazało się, że są jeszcze w Polsce miejsca, gdzie człowiek może w samotności kontemplować rzadkie zjawisko widma Brockenu – powiększonego cienia obserwatora, otoczonego niekiedy barwnymi kręgami, widocznego na tle mgły lub chmury. Najwyższy szczyt Beskidu Niskiego, Lackowa (997 m n.p.m.), na której mieliśmy okazję tego doświadczyć, okazał się ostoją dziewiczej przyrody. Pokryte delikatną warstewką rosy gałęzie buczyny nadawały miejscu klimat niezwykłości. Mało znany Rudawiec z Gór Bialskich urzekł nas pełnią zieleni, wśród której wiódł szlak. Nic to, że w wielu miejscach konieczne było obejście grzęzawiska. Na szczyt szło się przez „tunel” przykryty zwalonymi drzewami, mchem, ograniczony odkrytą skałą, po której z wolna spływał strumyk. Samą kopułę szczytową pokrywało mnóstwo krzewów z jagodami. Czasem było nam zwyczajnie żal, że robimy to wszystko na czas. Że trzeba się spieszyć. Bo schodząc, raz jeszcze chciało się przysiąść w dolinie obok małego, wyścielonego mchem wodospadu. Jeden z najpiękniejszych momentów wyprawy miał miejsce jednak nie w górach, a podczas powrotu samochodem do kwatery. Niewątpliwie na niezwykłość tej chwili złożyło się nasze wyczerpanie i zmęczenie. Siedząc na tylnych siedzeniach busa, spokojnie oglądaliśmy przez przednią szybę, jak sunący na luzie pojazd pokonuje czarną szosę. – Teraz cicho! Posłuchajcie… – Janek chciał wczuć się w nastrojowy klimat. I rzeczywiście. Samochód wydawał piękny dźwięk – coś jakby szum – jednak bez wyraźnego warkotu silnika, bez świateł samochodów jadących z przeciwka, bez latarni wokół jezdni. Tylko droga pośród pól zbiegająca do Nowego Gierałtowa w dolinie Białej Lądeckiej. Było w tym coś z magii... Ósmego dnia przybliżyliśmy się do rekordu. Śnieżnik Kłodzki, Jagodna, Orlica i Szczeliniec Wielki zdobyte. Został nam jeden dzień. Pobudka jak zwykle o czwartej. Kryzys formy minął – wpadliśmy w rytm. O siódmej Skalnik, wpół do dziesiątej Skopiec, wpół do pierwszej Wysoka Kopa. Wszystkie w deszczu. Przed 16 ruszamy na ostatnią górę: Śnieżkę. Jej szczyt zasnuwają chmury. Wieje. Gdy jesteśmy blisko wierzchołka, nagle wychodzi słońce. Zbliżamy się do szczytu. Jest 18:25. Zegary stop. Czas łączny – 8 dób, 12 godzin, 25 minut. Rekord pobity! Twarze piechurów mówią wszystko. Zmęczenie oplecione promykami szczerego uśmiechu. Współpraca: Jan Ufnal, Stefan Czerniecki, Katarzyna Niedźwiedź, Grzegorz Wierzbicki