Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
Małpy śnieżne – zrelaksowane, z przymrużonymi oczami, zanurzone w parującej wodzie – to symbol japońskiej prefektury Nagano. One też wiedzą, że moczenie zamarzniętych kończyn w gorących źródłach to najlepsze, co można zafundować sobie zimą. Czy to one wymyśliły SPA?
Naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli, ze charakterystyczne zachowanie makaków japońskich zapewnia im nie tylko ciepło – ma dla nich konkretne działanie zdrowotne. Te niezwykłe naczelne mogą wiedzieć – nawet intuicyjnie – więcej niż my. Wyniki opublikowali w czasopiśmie „Primates”. Nietypowe zimowe rytuały makaków – małpie SPA Samice małp śnieżnych (czyli makaków japońskich) z Jigokudani Snow Monkey Park w prefekturze Nagano chętnie korzystają z parujących wód – zwłaszcza w trakcie srogich zim. Do tej pory sądzono, że rytuał ten służy głównie termoregulacji i łagodzeniu stresu. Najnowsze badania ujawniają, że efekt tych kąpieli sięga znacznie głębiej – dosłownie. Naukowcy postanowili zbadać, czy „małpie SPA” wpływa na pasożyty i mikrobiom jelitowy. W ciągu dwóch zim przeprowadzili badania, podczas których obserwowali grupę samic, porównując osobniki regularnie kąpiące się z tymi, które nie korzystały z gorących źródeł. Nie wszystkim makakom jest to bowiem w smak. Chcieli ustalić, czy gorące źródła wpływają na tzw. holobiont makaka – zintegrowany układ biologiczny składający się z gospodarza (małpy) i towarzyszących mu mikrobów oraz pasożytów. Ludzie mają całkiem podobny. Jak kąpiele wpływają na małpy? Badacze pod kierownictwem Abdullaha Langgenga odkryli, że gorąca woda zmienia holobiont makaków. U samic kąpiących się zauważono zmienione rozmieszczenie wszy, co sugeruje, że kąpiel może zakłócać ich aktywność lub składanie jaj. Jednocześnie analiza mikrobiomu jelitowego ujawniła różnice pomiędzy małpami kąpiącymi się a niekorzystającymi z gorących źródeł. Choć ogólna różnorodność mikroorganizmów była podobna, to niektóre rodzaje niekorzystnych bakterii występowały w większej liczbie u osobników niebiorących kąpieli. Czy kąpiele w gorącej wodzie są niebezpieczne? Co z pasożytami? Wbrew obawom, że wspólne kąpiele mogą prowadzić do wzrostu liczby pasożytów jelitowych, badania nie wykazały zwiększonej obecności takich infekcji u makaków korzystających z gorących źródeł. To odkrycie jest kolejną wskazówką, by zrozumieć, jak zachowania społeczne zwierząt wpływają na ich zdrowie. Co badania nad makakami mogą nam powiedzieć o ludziach? Autorzy badań sugerują, że uzyskane wyniki mogą mieć szersze znaczenie – również dla ludzi. Gorące kąpiele są częścią kultury wielu społeczeństw i to może nie być przypadek – mogą wpływać na ekspozycję na mikroorganizmy i przez to modyfikować także nasz mikrobiom. Odkrycia te podważają także przekonanie, że wspólne korzystanie z wód zwiększa ryzyko chorób. W warunkach naturalnych może być odwrotnie – tak jak u małp, tak i u ludzi, wspólna kąpiel nie musi wcale oznaczać wyższego ryzyka infekcji. Źródło: Primates Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Polskie termy. 9 miejsc, gdzie można się pławić w gorących źródłach [PRZEWODNIK]
Zdrowotne i relaksujące właściwości gorących źródeł doceniali już starożytni Rzymianie – wizyta w termach była nie tylko wskazaniem higienicznym, ale przyjemnym towarzyskim obowiązkiem. Dziś, żeby skorzystać z dobroczynnych właściwości cennych źródeł wzbogaconych o zabiegi spa i lecznicze kuracje, warto szukać bliżej – w Polsce. Nie wszyscy wiedzą, że jesteśmy trzecią „termalną potęgą” Europy, tuż za Słowacją i Węgrami. Prezentujemy dziesięć miejsc, gdzie największym bogactwem jest nie to, co na powierzchni, ale to, co znajduje się pod ziemią. 1. Królewska kąpiel - Lądek-zdrój Swoje 41. urodziny obchodził tu poeta Wolfgang Goethe, w 1800 r. termy odwiedziła żona króla pruskiego Wilhelma III, był też John Quincy Adams – jeszcze zanim został szóstym prezydentem USA. Dziś nadal można liczyć na to, że po wizycie w termach, które składają się z siedmiu źródeł leczniczej wody, odzyskamy równowagę ciała i duszy: także dzięki masażom i wizytom w saunach. W jednym ze źródeł – w sanatorium „Zdrój Wojciech” z 1680 r. – dochodzą również doznania estetyczne: terma mieści się w budynku z barokową kopułą. uzdrowisko-ladek.pl 2. Solne zdrowie - Uniejów Solanka z Uniejowa jest znana z wyjątkowych właściwości leczniczych: pomaga przy bólach reumatycznych, łagodzi zapalenia skóry, wspomaga też leczenie nerwic. Kuracja odbywa się w wyjątkowo przyjemnych okolicznościach: w gorących źródłach na świeżym powietrzu. Ozdrowieni na pewno tym bardziej docenią inne atrakcje miejscowości, w tym Zagrodę Młynarską, dzięki której można poznać historię woj. łódzkiego. Ten kompleks muzealno-noclegowy składa się m.in. z dworu z miejscowości Nagórki, dwóch wiatraków (w jednym można przenocować!) i tradycyjnej chałupy z wioski Skotnik. W każdym obiekcie można się nauczyć czegoś nowego, np. uczestnicząc w procesie wyrabiania mąki żytniej lub wypiekając chleb. termyuniejow.pl 3. Relaks za miastem - Mszczonów Termy Mszczonów leżą zaledwie 40 km od Warszawy, a dla spragnionych relaksu mieszczuchów taka wycieczka może zastąpić krótki urlop. Oprócz ciepłych basenów, w których woda ma około 34ºC, można tu skorzystać z masaży i inhalacji w grocie solnej – to sprawdzona kuracja antystresowa i przeciwzapalna. Po doładowaniu baterii warto zwiedzić okolicę, najlepiej rowerem: trasy prowadzą wzdłuż Bzury, aż do Zalewu Żyrardowskiego oraz stawów w Hamerni i Radziejowicach. Atrakcją ostatniej miejscowości jest piękny park i zespół pałacowy z XIX w., w którego skład wchodzi odrestaurowana barokowo-klasycystyczna rezydencja Radziejowskich. Wnętrza są dziś przestrzenią muzealną, a część pokoi to apartamenty gościnne. termy-mszczonow.eu 4. Leczenie w bani - Białka Tatrzańska To jeden z najpopularniejszych ośrodków narciarskich w Polsce, ale może zainteresować nie tylko miłośników sportów zimowych. Przez cały rok działają tam również baseny termalne – wewnętrzne i zewnętrzne (jest ich aż 14!) – o przyjemnej temperaturze od 20 do 38ºC. Woda w termie „Białka” (wcześniej nazywanej Termą Bania) zawiera wiele cennych elementów: siarczki, krzemionkę, potas, wapń, magnez i żelazo. Spragnieni wrażeń mogą korzystać ze zjeżdżalni, karuzel wodnych, basenu ze sztuczną falą lub wpłynąć do groty z gejzerem. Po narciarskim szaleństwie najlepiej z kolei wygrzać się w jednym z zewnętrznych basenów z widokiem na ośnieżone szczyty Tatr albo w saunie. A jest z czego wybierać: od sauny fińskiej o temperaturze do 100ºC i wilgotności do 20 proc. po ruską banię o temperaturze 65ºC i wilgotności do 60 proc. Relaks murowany. termabania.pl 5. Z góralskim przytupem - Bukowina Tatrzańska Jedno z najstarszych u nas źródeł odkryto w 1844 r. w Jaszczurówce, wówczas jeszcze poza Zakopanem. Tradycje kurowania się wodą są żywe do dziś, m.in. za sprawą termy Bukovina, która jest największym kompleksem basenów termalnych w Polsce: jest ich 20, o temperaturze wody 30–38ºC. Zachęcające są już same ich nazwy:„Góralskie Łospary”, „Bonior Basisty” i bardziej znajomo brzmiący „Corny Staw”. Dzieci mogą korzystać ze zjeżdżalni „Łostry Śwung” czy „Wartko Ruła”. Można też kąpać się na zewnątrz z widokiem na Tatry. A później wybrać się nad prawdziwy Czarny Staw, oddalony od Bukowiny o niecałe 20 km. termabukowina.pl 6. W głębi jeziora - Poznań Malta, najsłynniejsze jezioro Poznania, jest znane w Europie jako tor regatowy: odbywają się tu mistrzostwa krajowe i międzynarodowe. Skutkiem ubocznym wybudowania tego sztucznego akwenu było odkrycie ciepłych źródeł, które dziś są wykorzystywane w jednym z największych kompleksów rekreacyjno-sportowych w Europie. Składa się z 9 basenów (w tym dwóch geotermalnych i jednego, w którym można wygrzać się w solance wydobywanej z głębokości 1300 m), imponującego (szczególnie dzieciom) aquaparku i aż czternastu saun. Do wyboru są zabiegi z całego świata, m.in. w łaźni tureckiej czy grocie śnieżnej. Jeszcze bardziej międzynarodowo jest w strefie spa, w której można się zrelaksować niczym w Indiach (w trakcie zabiegu ajurwedyjskiego), Maroku (w ramach masażu leczniczym błotem i kąpieli w gorącym powietrzu) lub w Turcji (odwiedzając tradycyjny hammam). A wszystko to w samym centrum Poznania. termymaltanskie.com.pl 7. Esencja zdrowia - Solec-Zdrój W XIX w. krakowski prof. Józef Dietl zalecał wodę z Solca jako lekarstwo na ciężkie przypadki, z którymi nie poradzą sobie wody z innych uzdrowisk. Wszystko za sprawą szczególnie „mocnej” mieszanki: solanki siarczkowo-siarkowodorowej o stężeniu aktywnych związków siarki ok. 900 mg/litr – czyli najsilniejszym na świecie! W tej uzdrawiającej miksturze ze źródła „Malina” można wykąpać się w termach w Solcu- -Zdroju. Leczy niemal wszystkie dolegliwości – od bólów stawowych, przez zaburzenia jelitowe, po cukrzycę. Po kąpieli można wspomóc leczenie masażami, fizykoterapią lub krioterapią. basenymineralne.pl 8. Gorący prysznic - Jelenia Góra Termy Cieplickie są wręcz gorące: temperatura źródeł o najwyższej w Europie zawartości krzemionki dochodzi do 87ºC! Ale bez obaw, woda wydobywana z głębokości 1800 m jest schładzana, tak żeby lecznicza kąpiel była przede wszystkim przyjemnością. Całoroczne baseny (kryte i jeden zewnętrzny) gwarantują też ucztę dla oczu: rozciąga się z nich widok na Karkonosze. Dla wszystkich spragnionych większej ilości wodnych atrakcji ciekawą opcją jest wycieczka do jednego z symboli regionu – Wodospadu Szklarki, 13-metrowej kaskady w skalnym wąwozie, nad którym stoi XIX-wieczne schronisko Kochanówka. termycieplickie.pl 9. Północne źródła - Lidzbark Warmiński Miasto słynie z XIV-wiecznego Zamku Biskupów Warmińskich, którego atrakcją jest piękna rokokowa kaplica. To tutaj rezydował poeta-biskup Ignacy Krasicki – nie wiedząc, że właśnie Lidzbark jest jednym z niewielu miejsc na północy Polski mających lecznicze ciepłe źródła. Od 2016 r. można z nich korzystać w Termach Warmińskich. Będą dobre zarówno dla osób aktywnych (czeka na nich 6-torowy basen), jak i ceniących relaks (np. w całorocznym zewnętrznym basenie z ciepłą wodą). Poza tym można tu skorzystać z zabiegów upiększających na bazie żurawiny, ziół i przypraw korzennych. termywarminskie.pl Tekst: Wiktoria Michałkiewicz
Nigdy nie zapomnę mojej ponadtygodniowej wyprawy na egipską Saharę - dla mieszczucha, codziennie bombardowanego milionami bodźców, było to doświadczenie niemalże mistyczne. Całkowite odcięcie się od cywilizacji, proste życie wyznaczane wschodami i zachodami słońca, któremu towarzyszyły zachwycające, zmieniające się nieustannie krajobrazy i absolutna cisza. Delektowałam się każdą minutą dnia, powoli uwalniając od natłoku myśli, jednak najpiękniejsze były noce. Brak zanieczyszczenia światłem sprawiał, że niebo nad Saharą usiane było milionami gwiazd, które zdawały się być na wyciągnięcie ręki. Leżałam godzinami na ciepłym piasku i wpatrywałam się w tę niezmierzoną, migającą przestrzeń, która hipnotyzowała. Nigdy mocniej nie czułam, że Ziemia jest częścią większej, niezgłębionej całości. Że nie jesteśmy sami w kosmosie, a nasza planeta jest jedną z miliardów. Malutkim elementem nieskończenie wielkiej układanki. W takich miejscach jak Sahara, pustynia Namib, Chile, czy Hawaje, gdzie warunki do obserwacji nieba są idealne, możemy doświadczyć tej łączności z kosmosem. Naukowcy szacują, że jest w nim około 1 000 000 000 000 000 000 000 gwiazd, czyli więcej niż ziarenek piasku na wszystkich plażach Ziemi. Tylko naszą galaktykę, Drogę Mleczną tworzy od 100 do 400 mld gwiazd, a jest ona zaledwie jedną z miliardów galaktyk, które wchodzą w skład kosmosu. Na jedną gwiazdę statystycznie przypada jedna planeta, więc gdyby nasza Galaktyka miała jedynie milion planet podobnych do Ziemi, to liczba ta i tak wydaje się na tyle abstrakcyjnie wysoka, że odpowiedź na jedno z najważniejszych pytań, jakie stawia sobie ludzkość - czy jesteśmy sami w kosmosie - wydaje się oczywista. Gdzieś musi być inne życie i tylko kwestią czasu jest znalezienie dowodu. Jednak wszechświat, o którym za sprawą nowych urządzeń do jego badania wiemy coraz więcej - o czym piszemy w naszym artykule okładkowym - zawsze będzie dla nas fascynującą zagadką. Agnieszka Franus Redaktor naczelna W numerze: KOSMOS. NA TROPIE OBCYCH | Jamie Shreeve Pytanie, czy istnieje życie poza ziemią, przestało być aktualne. Ostatnie odkrycia dowodzą, że niemal na pewno istnieje. Jak tego dowiedziemy? Odpowiedź na to pytanie też się klaruje. SALWADOR. GANGSTERSKI RAJ | Jason Motlagh Brutalne gangi objęły we władanie środkowoamerykański Salwador, czyniąc życie w tym kraju nieznośnym i napędzając emigrację do USA. PODZIEMIA BORNEO | Neil Shea Malezyjski Park Narodowy Gunung Mulu oprócz deszczowego lasu na też jaskinie w gigantycznej skali. FREE SOLO. ALEX HONNOLD | Mark Synnott Został wspinaczkowym królem Yosemite, urządzając - bez asekuracji - niemal kilometrowy spacer w pionie. ZGARBOWATE | Douglas Main Te owadzie minipotwory do perfekcji opanowały sztukę charakteryzacji. Numer dostępny w salonach prasowych oraz sklepie internetowym www.kultowy.pl.
Stara mapa, latarka i dużo odwagi – tak wyposażeni wyruszyliśmy na nocne poszukiwania skarbu w ogródku naszej babci. Jako najmłodsza w ekipie dość szybko poczułam się zmęczona i zasnęłam pod jabłonką. W tym czasie moi kuzyni dzielnie przekopywali teren, znajdując kilka kolorowych szkiełek. Ale przecież opowieści o zakopanej podczas wojny skrzyni mogły okazać się prawdziwe. A może są prawdziwe? Każdy z nas ma w sobie coś z odkrywcy i nie dziwi mnie fakt, że tylko w Polsce poszukiwaniem skarbów zajmuje się grupa aż 150 tys. zapaleńców. Ważne są jednak motywy. Większość szuka po to, by się wzbogacić lub powiększyć własną kolekcję. Co czwarte ze znanych stanowisk archeologicznych na świecie zostało splądrowane i poważnie zniszczone przez rabusiów. Bezpowrotnie. Handel kradzionymi skarbami przeżywa obecnie rozkwit i choć trudno oszacować wielkość tego rynku, to w nielegalnym obiegu są zapewne artefakty warte setki milionów dolarów. Często jednak zyski trafiają w niepowołane ręce. To dzięki rabowaniu dzieł sztuki z terenów starożytnej Mezopotamii Państwo Islamskie (ISIS) w znacznym stopniu finansuje ataki terrorystyczne na całym świecie (więcej na str. 34). Niektórzy jednak szukają skarbów, żeby wzbogacić innych. Zardzewiały guzik może być dla archeologów cennym znaleziskiem, które pomoże dopasować ostatni puzzel w skomplikowanej układance i odczytać jakiś fragment historii. Bo bez odkrywania przeszłości tracimy tożsamość, nie jesteśmy w stanie zrozumieć, kim jesteśmy teraz. I dokąd zmierzamy w przyszłości.
30 Wywiad z Martínem Caparrósem Reporter zjeździł świat, by zrozumieć, dlaczego tylu ludzi na świecie wciąż nie ma co jeść. Jego Głód oddaje głos najbiedniejszym. Rozmawia Julia Lachowicz 34 Szaber starożytności Na terenach wielu starych kultur trwa społeczny zamęt. A to sprzyja archeologicznym rabunkom. Tekst Tom Mueller Zdjęcia Robert Clark 58 Sztuka szukania Wykrywacz metalu to towarzysz coraz większej liczby Polaków przeczesujących kraj w poszukiwaniu rozmaitych skarbów. Tekst Joanna Lamparska 66 Robinson Crusoe Postać najsłynniejszego rozbitka świata jest pisarską kreacją, ale miał on pierwowzór z krwi i kości. Tekst Claus Lutterbeck Zdjęcia Philipp Spalek 88 Jaskinie na miarę Chin Na południu Państwa Środka istnieje region z niezwykle spektakularnymi, często dziewiczymi formami krasu. Tekst Mckenzie Funk Zdjęcia Carsten Peter 110 Rekiny Żarłacze białe zależnie od perspektywy mogą mieć wygląd głupkowatego błazna lub morderczej bestii. Tekst Erik Vance Zdjęcia Brian Skerry
Jego szerokie bulwary przywodzą na myśl Paryż, kolorowe dachówki Wiedeń, a życie kawiarniane Kraków. Ale Budapeszt ma do zaoferowania coś jeszcze – gorące źródła, które zasilają blisko 50 zakładów kąpieliskowych.
BUDA. Noc w pokoju Andrew Lloyd Webbera trwa stanowczo za długo. Już nie mogę się doczekać ranka, kiedy ubrana w miękki szlafrok zjadę do wodnego raju specjalną windą obsługiwaną przez sympatyczną starszą panią, która uśmiecha się do gości hotelowych przez cały dzień. W górę i w dół. W dół i do góry. Cóż za monotonna praca! Refleksja nachodzi mnie w pierwszym z krytych basenów kąpieliska Gellérta połączonego z hotelem bocznym przejściem. Woda jest przyjemnie ciepła i powoli wszelkie troski związane z ciężkim życiem obsługi hotelowej schodzą na dalszy plan. Jedyne, czym warto się teraz zająć, to ustalenie kolejności odwiedzania basenów. Póki co nie wychodzę z rekreacyjnego, chociaż kilka długości w sportowo-pływackim mogłoby mi dobrze zrobić. Gdybym miała kłopoty ze stawami, reumatyzmem czy niskim ciśnieniem krwi, powinnam przenieść się do jednego z basenów leczniczych, tyle że te usytuowane są osobno dla kobiet i dla mężczyzn. Nie chcąc rozstawać się z ukochanym, postanawiamy wyjść na zewnątrz. Omijamy odkryty basen ze sztucznymi falami i wchodzimy do mniejszego, w którym woda jest gorąca, a kąpiel z bąbelkami potęguje efekt rozluźnienia i – co tu kryć – szczęścia. Bliscy omdlenia wracamy do naszego pokoju, w którym kiedyś zatrzymał się brytyjski kompozytor musicali i już planu- jemy kolejną sesję w wodzie. Mimo że czas nie obszedł się zbyt łaskawie z wnętrzami secesyjnego hotelu Gellérta, a ceny nie należą tu do najniższych, dostępność bajecznego wręcz kąpieliska – 13 basenów w otoczeniu rzeęb i niebiesko-złotych mozaik – jest jego niewątpliwym atutem. Po południu wracamy do wody, tym razem decydując się na krótkie rozstanie, by zakosztować wolności moczenia się w niej nago. Osoby nieco skrępowane taką sytuacją mogą przesłonić się płóciennym fartuszkiem, tylko po co? Oddzielne pomieszczenia dla obojga płci oprócz czterech basenów z wodą termalną o różnej temperaturze, od 26 do 38OC, mają sauny suche, parowe oraz inne atrakcje, takie jak kąpiele błotne, solankowe, masaż ręczny, wodny i różnego rodzaju terapie, z których nie miałam kiedy skorzystać. Został nam tylko jeden dzień, który postanowiliśmy spędzić poza hotelem, żeby zobaczyć, jak wyglądają baseny po drugiej stronie Dunaju. PESZT. Zabytkowy Most Wolności, zwany niegdyś Mostem Franciszka Józefa, prowadzi nas z górzystej Budy do płaskiego Pesztu. Jeśli ktoś nie został jeszcze owładnięty basenomanią, to schodząc z mostu, może wstąpić do krytego targu, którego kolory i niesamowity wprost przepych pochłonie co najmniej kilka godzin i sporo forintów. Na dole swoje stanowiska mają sprzedawcy salami, pasztetów – z których Węgrzy są szczególnie dumni, owoców, warzyw oraz sproszkowanej papryki o różnym stopniu pikantności: édes – słodka, eros – ostra. Piętro zajmują małe sklepiki z suwenirami w stylu naszej Cepelii i kilka barów, gdzie można skosztować prawdziwego gulaszu i naleśników. Ja jednak nie chcę tracić czasu na zakupy i jedzenie. Czym prędzej wsiadam w żółtą linię metra (zbudowaną w 1896 roku!), które w kilka minut dowozi mnie do stacji Széchenyi fürdo. Na końcu ulicy Andrássyego – najbardziej spektakularnego i najdłuższego bulwaru miasta – znajduje się Lasek Miejski Városliget z licznymi atrakcjami – ogrodem zoologicznym, XIX-wiecznym wesołym miasteczkiem oraz – a dla mnie przede wszystkim – kąpieliskiem im. Széchenyiego. Eklektyczny gmach kompleksu przyprawia o zawrót głowy. Czegóż tu nie ma? Neobarokowy hol wejściowy z mozaikami przedstawiającymi alegorie egipskich, rzymskich i greckich kąpielowiczów, trzy baseny na świeżym powietrzu otwarte przez cały rok, kilkanaście basenów i baseników wewnątrz budynku, inhalatorium, siłownia, gabinet masażu tajskiego, pedicure i wiele innych zabiegów specjalistycznych. Zanim jednak wskoczę do wody, muszę stawić czoła przebieralniom. Zamiast upychać swoje rzeczy w szafce i przebierać się grupowo, lepiej zainwestować w indywidualną kabinę, korzystanie z której ułatwia, a jak dla mnie utrudnia, mówiący jedynie po węgiersku młody szatniarz. Zaopatrzona we własny ręcznik, kostium kąpielowy i klapki wychodzę na dziedziniec. W basenach taplają się całe rodziny. Ludzi jest dużo, tak jakby cały wagon metra trafił właśnie tutaj, ale i możliwości, jak się okazuje, jest sporo. Najbardziej przyjemny i zarazem najbardziej oblegany jest płytki basen-jacuzzi, którego temperatura (34OC) pozwala na wielogodzinne partie szachów i nawiązywanie nowych znajomości. Bardziej aktywni wskakują do chłodniejszego basenu na przeciwległym krańcu dziedzińca i biegają w środku kafelkowej wirówki. Dobrze jest też popróbować wodnych uciech w mniejszych basenikach w budynku naprzeciwko przebieralni, powdychać olejek eukaliptusowy rozpylony w inhalatorium lub po prostu poleniuchować na kamiennych ławach. W Széchenyim czas płynie niepostrzeżenie i spędzenie całego dnia, zwłaszcza że jest tu również restauracja pokrzepiająca nadwątlone siły kuracjuszy, nie jest niczym niezwykłym. Raz spróbowawszy zbawiennego działania term, myślę już nie o całym dniu, ale o całym urlopie spędzonym w wodzie i zazdroszczę budapeszteńczykom, którzy taką możliwość mają w zasięgu ręki.
Nie wyobrażasz sobie zimy bez nart, co więcej, chciałbyś szusować nawet w środku lata? Ośrodki na sześciu kontynentach oferują jazdę w puchu po dziewiczych stokach, szaleństwo na świeżo wyratrakowanym zboczu lub zmagania z pustynnym piaskiem.
Narty w Turcji to egzotyczna sceneria, Dobra kuchnia i starożytne zabytki. Narciarzom, którzy lubią łączyć sportową pasję z atrakcjami typu: kąpiel w termalnych źródłach, zwiedzanie starożytnych zabytków, degustacja egzotycznych potraw, polecam Turcję. Rozległe przestrzenie, potężne góry z najwyższym szczytem wzbijającym się na wysokość 5 137 m n.p.m i co najważniejsze, mnóstwo śniegu – czy można wyobrazić sobie lepsze miejsce do uprawiania tego sportu? Ośrodki narciarskie znajdują się na wysokości 2 000–3 000 m n.p.m. Są czyste, zadbane, dobrze zorganizowane, choć pod względem infrastruktury odbiegają od austriackich i włoskich. Wiedziona pragnieniem szusowania po stokach wulkanu wyruszyłam ze Stambułu w podróż nocnym autobusem prowadzonym przez kierowcę, który po swojemu traktował przepisy ruchu drogowego. Po przejechaniu 720 kilometrów z ulgą wysiadłam w Kayseri – mieście u podnóża wygasłego wulkanu Erciyes, w centrum Turcji. Stoki Erciyesa są odsłonięte i całkiem strome. Jego szczyt, ośnieżony nawet latem, sięga 3 916 m n.p.m. Drogą dojeżdża się na wysokość 2 150 m, skąd można wspiąć się na 2 800 m (do użytku jest 5 wyciągów, w tym 2 krzesełkowe). Przy sprzyjającej pogodzie warto odbyć narciarską wycieczkę i zajrzeć do wnętrza krateru. Nagrodą za trud 5-godzinnego podejścia będzie zjazd w głębokim śniegu w ramach typowego off piste. Organizacją takich wypraw zajmują się miejscowi przewodnicy. Z powodzeniem można się jednak obyć bez ich pomocy, gdyż bardzo trudno się tu zgubić. Kurort Kayseri cieszy się dużym powodzeniem wśród Holendrów oraz żołnierzy z baz NATO. Nie brak też Turków z wybrzeża Morza Śródziemnego, którzy przyjeżdżają zobaczyć, jak wygląda biały puch. Z ciekawością patrzę na trzy co chwila upadające dziewczyny, które usiłują jeździć w długich płaszczach. Będąc na nartach na Erciyesie, grzechem byłoby nie zrobić krótkiego wypadu do jednego z najpiękniejszych regionów świata – Kapadocji. Ta bajkowa kraina słynie z surrealistycznych form skalnych, kościołów wykutych w skałach, podziemnych miast, ruin seldżuckich karawanserajów. Latem jest tu mnóstwo turystów, zimą – pustka pozwalająca napawać się urokiem tego niezwykłego miejsca. Przy okazji koniecznie powinniśmy zobaczyć semę – rytualny taniec derwiszy wprowadzających się w trans przy wtórze muzyki. To zupełnie coś innego niż imprezy après ski, jakie oferują alpejskie kurorty. Może właśnie dlatego narty w Turcji są takie pociągające. ULUDAG i PALADÖKEN Oddalony o 150 km od Stambułu masyw Uludağ jest jednym z najlepszych tureckich ośrodków narciarskich. Sezon trwa tu 5 miesięcy w roku, nawet na początku kwietnia zdarzają się 2-metrowe zaspy. Wierzchołek Uludağ sięga 2 543 m n.p.m. 14 wyciągów (gondolowy i pięć krzesełkowych) dowozi narciarzy na wysokość 2 232 m. Oznaczona na czarno trasa nazywana „Piekłem” wyróżnia się wśród wielu łatwych dróg. Do ekskluzywnego Uludağ przyjeżdżają najczęściej bogaci Rosjanie. To dla nich wzdłuż wyciągów zbudowano miasteczko złożone z dobrych hoteli, w większości działających na zasadzie all inclusive. Po nartach? W poszukiwaniu tureckich klimatów najlepiej pojechać do odległej o 35 km Bursy. Chlubą miasta są gorące źródła o leczniczej mocy – kąpiele w nich warto połączyć z wizytą w hamamie, tradycyjnej tureckiej łaźni. Dawna stolica imperium osmańskiego szczyci się licznymi zabytkami: grobowcami pierwszych sułtanów, meczetami. Na tutejszym bazarze można kupić piękne wyroby z jedwabiu. Region narciarski Paladöken położony w pobliżu granicy z Iranem i Armenią przyciąga poszukiwaczy przygód poza trasami. Amatorzy ski touringu mają tu nieograniczone możliwości realizacji swojej pasji. O zawrót głowy przyprawiają ogromne przestrzenie. Narciarskim szaleństwom sprzyja suchy puch, najbardziej pożądana konsystencja śniegu. Region rozpościera się na stokach gór przekraczających 3 000 m. Najwyższa stacja leży na wysokości 3 200 m. Narciarze mają do dyspozycji dwie gondolki, pięć wyciągów krzesełkowych i dwa orczyki. Stoki są praktycznie puste. Najczęściej zaglądają tu goście z sąsiedniej Gruzji, Rosjanie oraz Izraelczycy. Po nartach warto odwiedzić pobliskie miasto Erzurum, które powstało 4 tys. lat przed Chrystusem. Góruje nad nim okazała cytadela zbudowana w czasach Bizancjum. NO TO W DROGĘ – TURCJA ■ Waluta – turecka lira (TRL); 1 zł = ok. 530 TRL ■ Wiza – przy przekraczaniu granicy do paszportu zostaje wklejony znaczek – trzeba uiścić 15 USD lub 10 euro. ■ Sezon narciarski trwa od grudnia do kwietnia. Zimą nie ma z Polski do Turcji połączeń czarterowych. Można skorzystać jedynie z samolotów rejsowych do Stambułu (LOT i Turkish Airlines). ■ Ze Stambułu do Uludagˇğ dojedziemy autobusami – z przesiadką w Bursie. ■ Ze Stambułu do Kayseri dojedziemy autobusem (ok. 10 godzin jazdy). Na stoki Erciyesa (25 km dalej) dowiozą nas dolmusze (minibusy zatrzymujące się na żądanie). ■ Na miejscu można wypożyczyć sprzęt narciarski: koszt 10–15 USD za dzień. ■ Godzina jazdy z instruktorem kosztuje ok. 8 USD. ■ Noclegi w hotelach usytuowanych przy wyciągach są raczej drogie. Około 100 USD. za pokój dwuosobowy to bardzo przyzwoita cena. ■ Polecane hotele: Region Uludağgˇ: hotel Agoglu – cena za pokój 80–120 USD; www.agaoglumyresort.com.tr Region Erciyes: hotel Grand Eras – cena za pokój waha się od 89 do 117 USD; www.granderas.com Region Paladöken: hotel Dademan Palandoken Ski Center – cena za pokój 2-osobowy: ok. 118 USD; www.dedeman.com Polat Renaissance Erzurum Hotel – cena za pokój 2-osobowy: ok. 122 USD; www.polatrenaissance.com.tr