„Polskie Kolorado” to prawdziwy skarb Pienin. Natura gra tutaj pierwsze skrzypce
Kolorado słynie z wyjątkowych formacji skalnych i dzikich dolin. Niewielu turystów zdaje sobie sprawę, że w Polsce istnieje miejsce o podobnym charakterze. To rezerwat Biała Woda w Pieninach.
Spis treści: Małe Kolorado to niespodzianka dla wielu turystów Nieoszlifowany diament Kraina potoków, wąwozów i baśniowych skał Nawet przed podróżnikami z wieloletnim doświadczeniem Polska potrafi skrywać niespodzianki. Jedną z nich jest stosunkowo mało znany rezerwat Biała Woda w Pieninach, który jest jednym z najpiękniejszych zakątków w tej części województwa małopolskiego. Na podróżnych czeka tam wiele atrakcji. Małe Kolorado to niespodzianka dla wielu turystów Rezerwat przyrody Biała Woda obecnie uznawany jest za jeden z piękniejszych zakątków w Pieninach. Powstał w 1963 roku, choć jego historia sięga jeszcze czasów średniowiecza. Pierwsi osadnicy przybyli w te rejony za panowania Bolesława Chrobrego, a kolejni pojawili się w XIV wieku, przynosząc ze sobą kulturę pasterską. W tym czasie w dolinie potoku powstała wieś Biała Woda. Mieszkańcy wiedli spokojne życie, zajmowali się głównie rolnictwem, hodowlą zwierząt i drobnym rzemiosłem. Wszystko zmieniło się po drugiej wojnie światowej. Ludność łemkowską wysiedlono, a jej zabudowania spalono. Po latach zachowało się wiele pozostałości po łemkowskiej wsi, zwłaszcza na szlaku, który wiedzie doliną, między zachwycającymi formacjami skalnymi. Nieoszlifowany diament Rezerwat, mimo niekwestionowanych uroków, jest nieco zapomniany przez turystów. Wielu z tych, którzy przyjeżdżają do Szczawnicy, wybiera najczęściej Drogę Pienińską oraz wspinaczkę na szczyt Trzy Korony i Sokolicę. Tymczasem niedaleko Jaworek, małej wsi ulokowanej niecałe 7 km od Szczawnicy, dzieją się cuda. Nietypowe formacje skalne i przecinające okolice potoki roztaczają nad tym miejscem niezwykłą aurę. Rezerwat położony jest w skalistym wąwozie na obszarze Małych Pienin, na wysokości 600–800 m n.p.m. Charakteryzuje się bogatą rzeźbą, florą i fauną. Trasa wiedzie dnem doliny, można ją zatem przemierzyć pieszo lub na rowerze. Po drodze nadarzy się wiele okazji, by podziwiać skały wapienne i turnie, wodospad, potok z kaskadami, bogatą roślinność a także pasące się na polanach stada owiec. Spacer można przedłużyć wędrówką przez Przełęcz Rozdziela i zakończyć w Bacówce na Obidzy, następnie udać się na Radziejową czy Eliaszówkę. Kraina potoków, wąwozów i baśniowych skał Jak podkreślono na stronie Urzędu Miasta i Gminy Szczawnica, w rezerwacie można spokojnie pospacerować, nawet z dziećmi w wózku czy też z psami. Jeśli chodzi o charakterystyczne obiekty, w sąsiedztwie znajduje się pomnik przyrody – Bazaltowa Skałka wulkanicznego pochodzenia. Z kolei na północnej stronie, na wzgórzu ulokowała się Czerwona Skała (nazywana jest również Skałą Sfinks). Ostatnia część rezerwatu znajduje się w środkowej części Brysztańskiego Potoku i obejmuje Brysztańskie Skały. „Polskie Kolorado” to prawdziwy skarb Pienin. Tutaj natura gra pierwsze skrzypce Źródła: Urząd Miasta i Gminy Szczawnica, orlica.com
Zamek, motyle i wapienne skały – to niewielkie pasmo górskie to wizytówka Polski
Pieniny są dowodem na to, że wysokość nie zawsze decyduje o wielkości gór. To pasmo w łańcuchu Karpat, które na niewielkiej przestrzeni potrafi połączyć unikatową geologię, bogatą przyrodę i niezwykle barwną historię regionu karpackiego. Zaskakuje różnorodnością na każdym kroku, zachęcając do odkrywania kolejnych tras i punktów widokowych.
Spis treści: Podział pasma Pienin Najważniejsze szczyty Pienin Pieniny – fauna bogata w duże ssaki i motyle Mikroklimat sprzyjający roślinności Nie tylko Dunajec Zabytki w Pieninach Pieniny to stosunkowo niewielkie, lecz niezwykle malownicze pasmo górskie w Karpatach, leżące na pograniczu Polski i Słowacji. Od północy graniczą z Gorcami i Beskidem Sądeckim, a od południa z Magurą Spiską. Choć nie należą do najwyższych gór w Polsce, wyróżniają się unikatowym charakterem geologicznym i krajobrazowym. Ich sercem jest Pieniński Przełom Dunajca – jeden z najpiękniejszych kanionów rzecznych w Europie, zgłoszony na listę informacyjną UNESCO. Pieniny słyną z niezwykłej różnorodności – na stosunkowo niewielkiej powierzchni skupiają się wysokie, wapienne szczyty, strome ściany skalne, głębokie doliny i pełne życia polany. To właśnie połączenie sprawia, że Pieniny przyciągają nie tylko turystów, ale i badaczy przyrody. Podział pasma Pienin Geografowie dzielą Pieniny na trzy części: Pieniny Spiskie, Pieniny Środkowe oraz Małe Pieniny. Pieniny Spiskie rozciągają się od Czorsztyna aż po Dursztyn. To tu znajdziemy słynne ruiny zamku w Czorsztynie oraz monumentalną warownię w Niedzicy, które nie tylko przyciągają turystów, ale również stanowią świadectwo burzliwej historii tego regionu. Pieniny Środkowe (inaczej Pieniny Właściwe) obejmują najbardziej znaną część pasma – z charakterystycznym masywem Trzech Koron oraz Sokolicą. To właśnie tu natura stworzyła najbardziej widowiskowe krajobrazy, a turyści mogą podziwiać z platform widokowych panoramę Tatr, Beskidów i Spisza. Małe Pieniny ciągną się od Przełomu Dunajca aż po wieś Jarzębina (Słowacja). Choć mniej znane, są rajem dla miłośników pieszych wędrówek i rowerowych wycieczek. Właśnie tutaj znajduje się najwyższy szczyt Pienin, Wysokie Skałki, który mierzy 1050 m n.p.m. Najważniejsze szczyty Pienin Choć Pieniny nie dorównują wysokością Tatrom, to ich szczyty są bardzo charakterystyczne. Na uwagę zasługują przede wszystkim: Trzy Korony (982 m n.p.m.) – symbol całego pasma i jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Polsce. Ze szczytu roztacza się spektakularna panorama Tatr, Gorców i Beskidu Sądeckiego; Sokolica (747 m n.p.m.) – znana z charakterystycznej sosny rosnącej na krawędzi skalnej ściany. To miejsce niemal ikoniczne dla polskiej fotografii górskiej; Wysokie Skałki (1050 m n.p.m.) – często używana jest też nazwa Wysoka. Choć to mniej popularny szczyt od Trzech Koron, to przewyższa je o niemal 70 metrów. Przyciąga wędrowców ceniących spokój i rozległe widok; Czertezik i Czerteż – mniejsze, ale niezwykle malownicze szczyty w Pieninach Właściwych. Wybierając się w góry, warto pamiętać, że szczyty w Pieninach to nie tylko liczby i wysokości, ale przede wszystkim unikatowe formacje skalne, które nadają pasmu jego wyjątkowy charakter. Pieniny – fauna bogata w duże ssaki i motyle Pieniny mogą się poszczycić niezwykłym bogactwem przyrody. Na ich stosunkowo niewielkim obszarze żyje ponad 7 tys. gatunków zwierząt, w tym liczne gatunki chronione. Najbardziej charakterystyczne są motyle – Pieniny słyną z ich ogromnej różnorodności szacowanej na ponad 1550 gatunków. Spotkać można m.in. niepylaka apollo, uznawanego za jeden z najpiękniejszych gatunków motyli w Europie. W lasach żyją również duże ssaki: jelenie, sarny, dziki, a nawet wilki i rysie. Obecność tych drapieżników świadczy o tym, że pienińskie ekosystemy są wciąż stosunkowo dobrze zachowane. Na łąkach i w zaroślach gniazdują natomiast liczne ptaki, w tym myszołów zwyczajny i orzeł przedni. Tak bogata fauna to wynik różnorodności siedlisk – od stromych skał, przez lasy bukowe, po polany i łąki. Dzięki temu Pieniny przyciągają nie tylko turystów, ale również naukowców prowadzących badania nad bioróżnorodnością Karpat. Mikroklimat sprzyjający roślinności Równie imponująca jest flora Pienin. Pasmo charakteryzuje się wyjątkowym mikroklimatem, który sprzyja bujnemu rozwojowi roślinności. Na stokach i w dolinach rosną lasy bukowe i jodłowe. Znajdują się tu też mniej liczne świerki, jawory i wiązy górskie. Co ciekawe, w reglu dolnym rośliny runa zakwitają jeszcze przed wiosennym zazielenieniem się drzew, tworząc niezwykle malownicze połacie kwiatów. Pieniny są siedliskiem gatunków endemicznych – takich, które nie występują nigdzie indziej. Najbardziej znana roślina tego regionu to mniszek pieniński, uznawany za symbol lokalnej flory. Występuje wyłącznie na terenie Pienin, co czyni go wyjątkowym na skalę światową. Bogactwo roślinności sprawia, że Pieniny zachwycają o każdej porze roku. Wiosną urzekają barwnymi polanami, latem soczystą zielenią, a jesienią mienią się złotem i czerwienią bukowych liści. Nie tylko Dunajec Choć Dunajec jest bez wątpienia najbardziej znaną rzeką Pienin, nie jest jedynym ciekiem wodnym kształtującym krajobraz tego pasma. Zasilają go liczne dopływy, takie jak Grajcarek czy Krośnica, które tworzą malownicze doliny i wąwozy, idealne do pieszych wędrówek. W południowej części Pienin ważnym elementem hydrologicznym jest również Jezioro Czorsztyńskie – sztuczny zbiornik powstały po wybudowaniu zapory w Niedzicy. Pełni ono funkcję ochrony przeciwpowodziowej, ale jednocześnie stało się miejscem rekreacji, żeglarstwa i sportów wodnych. Na obszarze pasma występują także mniejsze potoki górskie, które zasilają lokalne ekosystemy i stanowią siedlisko wielu gatunków ryb. Rzeki i zbiorniki wodne Pienin są więc nie tylko atrakcją dla turystów, ale także kluczowym elementem przyrody regionu – kształtują mikroklimat, zapewniają siedliska i dopełniają wyjątkowy charakter krajobrazu. Zabytki w Pieninach Pieniny to nie tylko wyjątkowe krajobrazy i przyroda, ale także bogata historia, którą można odkrywać poprzez liczne zabytki. Do najważniejszych należy zamek w Niedzicy, wzniesiony w XIV wieku, górujący nad Jeziorem Czorsztyńskim i kryjący w sobie wiele legend oraz tajemnic. Po przeciwnej stronie zbiornika znajdują się ruiny zamku w Czorsztynie, którego początki sięgają XIII wieku. Oba obiekty przez wieki strzegły szlaków handlowych prowadzących przez Karpaty i dziś stanowią jedne z najbardziej rozpoznawalnych punktów regionu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„W tych górach czas płynie wolniej” – to jeden z największych przyrodniczych skarbów Polski
Sudety to jeden z najbardziej zróżnicowanych i fascynujących łańcuchów górskich w Polsce. Łączą w sobie majestat Karkonoszy, tajemnicze labirynty Gór Stołowych i łagodne krajobrazy Sudetów Wschodnich. To miejsce, gdzie spotykają się malownicze szczyty, widowiskowe wodospady, bogata przyroda i niezwykle ciekawa historia. Dzięki dogodnemu położeniu i gęstej sieci szlaków Sudety są idealnym kierunkiem zarówno dla zapalonych wędrowców, jak i rodzin z dziećmi.
Spis treści: Podział Sudetów Najważniejsze szczyty w Sudetach Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Flora i jej piętrowość Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Sudety to łańcuch górski leżący w południowo-zachodniej Polsce, który rozciąga się wzdłuż granicy z Czechami i częściowo sięga także do Niemiec. Stanowią fragment Masywu Czeskiego. Od północy ogranicza je szerokie Przedgórze Sudeckie, a na wschodzie ich naturalną granicę wyznacza Brama Morawska. Sudety liczą około 300 km długości, a ich najwyższy punkt to Śnieżka (1603 m n.p.m.) w Karkonoszach. Sudety odgrywają istotną rolę w krajobrazie Polski – nie tylko ze względu na wysokości, ale także bogatą historię geologiczną, liczne atrakcje turystyczne oraz zróżnicowaną przyrodę. Dzięki stosunkowo łatwej dostępności i gęstej sieci szlaków przyciągają zarówno doświadczonych turystów górskich, jak i osoby planujące krótsze, rodzinne wycieczki. Podział Sudetów Sudety dzieli się tradycyjnie na trzy główne części: Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe i Sudety Wschodnie. Każda z nich ma swoją specyfikę geologiczną, krajobrazową i turystyczną. Sudety Zachodnie obejmują przede wszystkim Karkonosze, Góry Izerskie oraz Rudawy Janowickie. To właśnie tutaj wznosi się najwyższy szczyt całego pasma – Śnieżka. Region ten wyróżnia się ostrymi grzbietami, kotłami polodowcowymi i licznymi wodospadami. Sudety Środkowe są niższe, ale nie mniej ciekawe. Należą do nich m.in. Góry Stołowe, znane z niezwykłych formacji skalnych przypominających labirynty i skalne miasta, a także Góry Sowie czy Bardzkie. To teren bogaty w zabytki i ślady dawnych kopalń. Sudety Wschodnie rozciągają się między Przełęczą Kłodzką a Bramą Morawską. To tu leżą Góry Opawskie, jedyny fragment Sudetów znajdujący się na Górnym Śląsku, z najwyższym szczytem Biskupią Kopą. Region wyróżnia się łagodniejszymi formami krajobrazu i większym wpływem działalności rolniczej człowieka. Taki podział pozwala lepiej zrozumieć bogactwo Sudetów i docenić różnorodność krajobrazów – od surowych karkonoskich granitów po tajemnicze labirynty Gór Stołowych. Najważniejsze szczyty w Sudetach Choć Sudety nie dorównują wysokością Tatrom, oferują imponującą listę szczytów, które stały się ikonami regionu. Najwyższym z nich jest wspomniana już Śnieżka (1603 m n.p.m.), górująca nad Karpaczem i czeskim Pecem pod Śnieżką. Jej charakterystyczny stożkowaty kształt sprawia, że rozpoznają ją nawet osoby mniej zaznajomione z górami. W Sudetach Zachodnich warto także wspomnieć o Szrenicy (1362 m n.p.m.) w Karkonoszach oraz Wysokim Kamieniu (1058 m n.p.m.) w Górach Izerskich, z którego roztacza się jedna z najpiękniejszych panoram regionu. Sudety Środkowe przyciągają przede wszystkim swoimi unikatowymi formacjami – szczytem Szczeliniec Wielki (919 m n.p.m.), najwyższym w Górach Stołowych, czy Wielką Sową (1015 m n.p.m.) w Górach Sowich, gdzie znajduje się zabytkowa wieża widokowa. W Sudetach Wschodnich najwyższe wzniesienia to Pradziad (1491 m n.p.m.), położony już po stronie czeskiej, oraz Biskupia Kopa (889 m n.p.m.) po stronie polskiej. Dzięki tej różnorodności szczytów Sudety oferują zarówno łatwe spacery po łagodnych zboczach, jak i bardziej wymagające podejścia, nagradzające turystów szerokimi widokami. Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Sudety słyną nie tylko z malowniczych szczytów i bogatej przyrody, ale także z widowiskowych wodospadów, które należą do najchętniej odwiedzanych atrakcji regionu. Najwyższym i najbardziej znanym jest Wodospad Kamieńczyka w Karkonoszach, osiągający 27 metrów wysokości. Ciekawostką jest, że właśnie on zdobył uznanie Andrew Adamsona, reżysera „Opowieści z Narnii: Książę Kaspian” i właśnie pod tym wodospadem nakręcono część scen. Jego potężna kaskada spada w wąski wąwóz, tworząc wyjątkowy krajobraz, który przyciąga turystów o każdej porze roku. Mniejszy, ale równie urokliwy, jest Wodospad Szklarki, gdzie woda spływa malowniczo po skalnych progach, tworząc efektowną kaskadę o wysokości nieco ponad 13 metrów. Warto wspomnieć także o Wodospadzie Wilczki w Międzygórzu, dawniej uznawanym za najwyższy w całych Sudetach. Obecnie mierzy 22 metry i nadal zachwyca swoją pionową ścianą oraz otoczeniem pełnym zieleni. Mniej znane, lecz warte odkrycia, są także mniejsze kaskady, takie jak Wodospad Podgórnej w Przesiece czy malownicze wodospady w Górach Stołowych i Bystrzyckich. Każdy z tych wodospadów stanowi nie tylko atrakcję turystyczną, ale również ważny element lokalnych ekosystemów, zapewniając mikroklimat sprzyjający mchom i paprociom oraz schronienie dla wielu gatunków owadów i płazów. To sprawia, że odwiedzając wodospady Sudetów, można podziwiać nie tylko spektakularne krajobrazy, ale też bogactwo życia, jakie one podtrzymują. Flora i jej piętrowość Sudety charakteryzują się wyraźnym piętrowym układem roślinności. W niższych partiach dominują lasy mieszane, w których spotkać można buki, dęby, klony i jesiony. Wyżej zaczynają przeważać bory świerkowe i jodłowe, które odgrywają istotną rolę w gospodarce leśnej regionu. Najwyższe partie Sudetów, szczególnie w Karkonoszach, kryją z kolei roślinność subalpejską i alpejską. Można tu zobaczyć kosodrzewinę, zbiorowiska traworośli i ziołorośli, które stanowią siedlisko wielu rzadkich gatunków. W Sudetach występują również liczne endemity, czyli gatunki unikatowe dla tego regionu. Przykładem jest dzwonek karkonoski, rosnący tylko na ograniczonym obszarze Karkonoszy. Flora Sudetów jest nie tylko piękna, ale i cenna przyrodniczo. To jeden z powodów, dla których utworzono Karkonoski Park Narodowy, Park Narodowy Gór Stołowych oraz Śnieżnicki Park Krajobrazowy, a także liczne rezerwaty przyrody chroniące torfowiska i rzadkie gatunki roślin. Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Podobnie jak flora, także fauna Sudetów jest bardzo zróżnicowana. W lasach żyją duże ssaki – jelenie, sarny i dziki, a w ostatnich latach coraz częściej obserwuje się także powracające wilki. Na uwagę zasługuje również muflon – gatunek introdukowany z Korsyki, który dobrze zadomowił się w tutejszych górach. Sudety są również ważnym miejscem dla ornitologów. Spotkać tu można m.in. sóweczkę, puchacza czy głuszca, a nad torfowiskami polują błotniaki i myszołowy. Miłośników mniejszych zwierząt zainteresuje z kolei bogactwo owadów – od rzadkich motyli po chronione chrząszcze. Ciekawostką jest fakt, że w górskich potokach Sudetów można spotkać pstrąga potokowego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Zimno, śnieg i zerwany łańcuch” – dziennikarz „Travelera” nie sądził, że tak skończy się jego górski trip
Radziejowa i Wielki Rogacz na e-bike’u? To możliwe – choć nie bez przygód. Maciej Wesołowski relacjonuje trasę przez Beskid Sądecki, pokazując nie tylko krajobrazy, ale i wyzwania.
Spis treści: Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Naszą bazą jest Piwniczna-Zdrój. To tutaj testujemy sprzęt i stąd ruszamy w góry. Najpierw na przełęcz Obidza, gdzie tak naprawdę zaczyna się nasz Tour de Beskid. Jedziemy rowerami elektrycznymi typu enduro, przystosowanymi do jazdy w trudnym terenie, a naszym celem jest najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego – Radziejowa. Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Szczęścia do pogody nie mamy. Od rana chmurzy się, a potem rzęsiście leje. Mimo że jest połowa maja, temperatura zbliża się niebezpiecznie do zera. Przedzieramy się przez głębokie błocko, a w wyższych partiach gór nawet sypie śnieg. Co oczywiście w żaden sposób nas nie powstrzymuje. Wbrew niesprzyjającej aurze mamy dużo frajdy z jazdy. Ja swoją pierwszą przygodę zaliczam już po kilku minutach – nie dostosowuję prędkości do warunków i lecę przez kierownicę prosto w błoto. Wychodzi słaba znajomość tego rodzaju sprzętu. Rower enduro okazuje się prawdziwą bestią, potrzeba więc nieco doświadczenia, by go okiełznać. Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Na szczęście po efektownym fikołku jestem cały, zaledwie trochę poobcierany. Mogę ruszać dalej. Wspinamy się coraz bardziej stromymi drogami, od czasu do czasu przydaje się więc rowerowy tryb „turbo”. Chociaż od razu warto dodać, że to jednak nie motocykl i bez solidnej pracy mięśni nóg nawet wspomaganie nie pomoże. Po drodze mijamy Polanę Litawcową – niegdyś należała ona do Łemków, którzy tu wypasali swoje owce. Po tym jak tę grupę etniczną wysiedlono z Beskidu w ramach powojennej Akcji „Wisła”, polana stoi pusta i coraz mocniej zarasta. A szkoda, widoki stąd są przednie. Przy dobrej pogodzie zobaczyć stąd można Tatry i Pieniny. Ale to nie jest ten dzień. Podziwiam więc delikatny obłok mgły zasnuwający okolicę. A okolica jest bardzo ciekawa. Region dzieli się na dwie części: pasmo Radziejowej i pasmo Jaworzyny; granicą pomiędzy nimi jest rzeka Dunajec. Różnią się one zarówno rzeźbą terenu, architekturą czy infrastrukturą, jak i dziedzictwem kulturowym. W paśmie Radziejowej, którym jedziemy, do dziś dostrzec można spuściznę żyjących tu przez wieki, wspomnianych już Łemków. To oni zbudowali np. wiele z drewnianych obiektów sakralnych, które nadal stanowią o charakterze miejsca. Do roku 1918 leżący w południowo-wschodniej części Małopolski rejon nazywano Beskidem Nadpopradzkim. Po traktacie wersalskim i wytyczeniu granic pomiędzy odrodzoną Polską a powstałą właśnie Czechosłowacją u nas zaczęto używać nazwy Beskid Sądecki, a w Czechosłowacji – Ľubovnianska Vrchovina. Zdaniem wielu teraz, gdy polityczne emocje opadły (po drugiej stronie granicy nie ma już zresztą Czechosłowacji, a Słowacja), warto by pomyśleć o przywróceniu dawnej nazwy. Bo nie ma wątpliwości, że to płynąca m.in. przez Piwniczną-Zdrój rzeka Poprad jest osią regionu i jego punktem odniesienia. Niezależnie od nazwy jest tu przepięknie. Średniej wielkości góry pokryte są w większości gęstym lasem. Pomiędzy górskie grzbiety wcinają się wąskie i głębokie doliny rzek. Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Kierujemy się w stronę schroniska PTTK Przehyba. Deszcz zacina coraz intensywniej, a następny podjazd jest już szaleńczo stromy. Zbyt stromy nawet dla mojego cyklopotwora. Mniej więcej w połowie tego odcinka pęka mi łańcuch. Kolejne pół godziny to mozolna jego naprawa przy padającym deszczu i śniegu. Cóż, zdarzają się przyjemniejsze rzeczy na szlaku. Ta akurat przygoda najlepiej wyglądać będzie w kombatanckich opowieściach za jakieś 10 lat. Po kolejnych kilkudziesięciu minutach w śnieżnej zadymce docieram do schroniska na Przehybie (1175 m n.p.m.). Tu mamy zaplanowany obiad. W krótkiej przerwie pomiędzy opadami mam szansę docenić niezwykłe jego położenie – poza Tatrami i Pieninami nierzadko widać stąd również Gorce. Zamawiam polewkę przehybską. To regionalna zupa na bazie zsiadłego mleka lub maślanki, z dodatkiem ziemniaków, czosnku, koperku, jajek i skwarek. Do tego grzanki z żytniego chleba. W innych wariantach zdarza się, że kucharz dorzuci do polewki mąki pszennej, owsa lub kaszy jaglanej. Koledzy zamawiają naleśniki, pierogi z jagodami lub pomidorową – wszystko podobno doskonałe! Na koniec na stoły wjeżdża słynna przehybska szarlotka. Wielka i pyszna! Schronisko ma niezwykły klimat. Tworzą go drewniane obicia ścian i sufitów, takież meble, ale też malowane „jezuski” na ścianach i towarzyszące im plakaty rodem z PRL. Znajduje się tu także Izba Pamięci profesora Kazimierza Sosnowskiego, żyjącego na przełomie XIX i XX w. geografa, taternika i krajoznawcy. Dziś uważa się go za jednego z ojców nowoczesnego polskiego krajoznawstwa i wielkiego promotora turystyki pieszej. Zasługą prof. Sosnowskiego jest m.in. utworzenie Głównego Szlaku Beskidzkiego, który zresztą również nosi jego imię (i przebiega przez Przehybę). To ok. 500 km trasy łączącej Ustroń w Beskidzie Śląskim z Wołosatem w Bieszczadach. Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jedziemy dalej. Coraz bardziej zaczynam doceniać nieznaną mi wcześniej funkcję w moim rowerze Orbea. Podczas stromego podjazdu, nie zatrzymując się ani na chwilę, mogę podnieść sobie sztycę siodełka za sprawą wajchy przy kierownicy. I analogicznie – na zjeździe, gdy przy sporej prędkości trzeba przyjąć całkiem inną pozycję, mogę błyskawicznie obniżyć sobie sztycę. Niby prosty trik, a jak bardzo zmienia komfort i bezpieczeństwo wycieczki! Przed nami Wielki Rogacz (1182 m n.p.m.). Jest on gęsto porośnięty drzewami, dlatego też dość łatwo go przegapić. To w tej okolicy krzyżują się z sobą dwa szlaki turystyczne: czerwony (którym prowadzi Główny Szlak Beskidzki) i niebieski. Wreszcie, po pokonaniu kolejnego stromego i pełnego ostrych kamieni odcinka, docieramy do Radziejowej (1266 m n.p.m.), jednego z 28 szczytów oficjalnie tworzących Koronę Gór Polskich. Pierwsze, co widzę, to betonowy obelisk i pomnik ustawiony tu z okazji 1000-lecia państwa polskiego. Jest też tablica z napisem: „Uszanuj majestat gór”. Staram się to robić zawsze, nie tylko tutaj, ale dzięki za przypomnienie. Obok dostrzec można niewielką drewnianą skrzyneczkę, w której kryje się pieczątka. Przydaje się ona zdobywcom Korony Gór. W ten sposób można sobie zapewnić dowód zdobycia szczytu. Zostawiamy rowery na dole i po ażurowych metalowych schodach wdrapujemy się na 20-metrową wieżę widokową, jaka powstała tu w 2020 r. Panorama jest imponująca, choć dziś na pierwszym planie są przede wszystkim ośnieżone wierzchołki świerków. Jest również długa tablica z wypisanymi szczytami, które stąd (podobno) widać. Są tu i tatrzańskie Czerwone Wierchy, i Giewont, i Kozi Wierch, są słowackie wierzchołki z pasma Małej Fatry, są Pieniny z Trzema Koronami na czele. Obiecuję sobie, że wrócę tu kiedyś, gdy aura będzie bardziej sprzyjać. Tymczasem wiatr urywa głowę, więc zawracamy. Na Radziejowej spędzamy ponad pół godziny. Po czym rozpoczynamy powrót do Piwnicznej. Na początek bardzo ostry zjazd po mokrych kamieniach i sporo zakrętów. Potem trochę się wypłaszcza. Jedziemy przez gęsty świerkowo-bukowy las, który daje poczucie bliskiego obcowania z naturą. Jesteśmy mokrzy i zziębnięci. Po drodze zahaczamy jeszcze o przełęcz Niemcową, z której również roztacza się wspaniały widok. Ale i tak każdy myśli już przede wszystkim o ciepłej kolacji i seansie w hotelowej saunie. Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Nocleg Hotel Piwniczna SPA & Conference. Położony w zakolu Popradu ośrodek jest znakomitą bazą do wypadu w góry. Od 470 zł/os. Sprzęt Jechałem elektrycznym rowerem Orbea Wild wyposażonym w silnik Bosch Performance Line CX (5. generacji). Posiada on 4 tryby jazdy: eco, tour, eMTB i turbo. Wypożyczenie e-bike’a enduro na 4 godz. to koszt 160 zł, na cały dzień: 230 zł; Rowerowa Dolina, ul. Targowa1, Piwniczna-Zdrój. Trasa Trasę z Piwnicznej-Zdroju do przełęczy Obidza pokonaliśmy busami. Potem dotarliśmy do schroniska PTTK Przehyba, na szczyty Wielki Rogacz i Radziejowa. Po czym wróciliśmy do Piwnicznej. Fantastycznym rozwiązaniem podczas jazdy rowerem elektrycznym w Beskidzie Sądeckim są stacje ładowania baterii rozsiane po okolicy, m.in. na przełęczy Obidza, w schronisku na Przehybie czy przy Chacie Magóry. To pozwala na znaczne przedłużenie planowanej trasy po górach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
„Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz!” Tyrolka w Bieszczadach to hit tego sezonu
Zjazd tyrolski w Wańkowej, 25 km wędrówki na Tarnicę i legendarny Grób Hrabiny – to nie są zwykłe atrakcje turystyczne. To podróż przez ciszę, piękno natury i historie, które zostają w pamięci.
Spis treści: Zjazd tyrolski w Wańkowej Z Wołosatego na Tarnicę W dolinie Sanu Bieszczady – informacje praktyczne – Mowy nie ma. Zmieniłam zdanie, nigdzie nie lecę – przerażona wycedziłam przez zęby, trzymając w rękach błękitny kask. – Nie wygłupiaj się. Włóż go na głowę i delikatnie połóż się na uprzęży, a ja przypnę cię pasami. Będziesz leciała jak ptak – Tomek, operator tyrolki, jak gdyby nigdy nic zwinnie zamocował liny. Coś zatrzasnął, coś przywiązał. Cyk, cyk i zrobione. Zapytał tylko, czy jestem gotowa, i nie czekając na odpowiedź nagle wypuścił mnie z rąk. Pofrunęłam w przestrzeń z prędkością światła. Zjazd tyrolski w Wańkowej Pierwsze sekundy były straszne, piszczałam. Ale już po chwili, pędząc w powietrzu, dokładnie 48 m nad ziemią, przypięta do wyciągu na cieniutkich linkach, poczułam przyjemne dreszcze w brzuchu i równie przyjemny wiatr na twarzy. Za chwilę miało być jeszcze milej, bo tyrolka zwolniła, a ja swobodnie zaczęłam szybować nad nitkami dróg, kwadratami pól wciśniętymi między bukowe lasy, kwietne łąki i faliste pagórki. Pomyślałam, że dobrze zacząć wizytę w Bieszczadach od takiego lotu – z tej perspektywy widać skalę ich piękna. Po kilku minutach tego szaleństwa w przestworzach lekko oszołomiona wylądowałam w bazie docelowej, spojrzałam na wyciąg i krzyknęłam: – Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz! – Zjazd tyrolski w Wańkowej jest najdłuższy w Polsce, liczy 1350 m. Można na nim jechać, siedząc, lub tak jak ty, położyć się i poczuć prawdziwą adrenalinę – Aleksandra jest dumna z tutejszej tyrolki. To lokalna dyplomowana przewodniczka po Bieszczadach, zawsze poleca ją swoim turystom. Naleśniki giganty Mnie przed chwilą, omawiając dwie trasy, w które planujemy się wypuścić, poleciła zamówić naleśniki giganty. Kiedy jednak rzeczone danie wylądowało przed moim nosem, byłam przekonana, że kelnerka pomyliła zamówienie. – Nasze giganty, z których słynie Schronisko Aniołów, to smażone na głębokim tłuszczu placki oblane warstwami śmietany, jagód i twarożku. Wydajemy ich w sezonie parę tysięcy. Ale nie przypominają tradycyjnych naleśników – uspokaja mnie właściciel Adam Radwański. Prowadzi tę legendarną chatę od ubiegłego roku, poprzedni gospodarze przeszli na zasłużoną emeryturę. Bieszczadzkie zakapiory Tłumaczy, że zdjęcia, które widzę na ścianach, to miejscowe zakapiory, czyli wolne duchy – od lat kręcili się i czasem jeszcze kręcą po okolicy i pomieszkują to tu, to tam. Wiszą tu też portrety profesorów, lekarzy, maklerów giełdowych, którzy rzucili wszystko i przenieśli się w Bieszczady, by być blisko natury, żyć zgodnie z jej rytmem. – Tu znaleźli spokój, równowagę, czasem nawet sens życia. Ich historie zapisane są w tych fotografiach, na tutejszych szlakach między bukami. Czasem do nas wpadają na giganty, pstrąga z Sanu lub baraninę. Dzielą się swoimi opowieściami i przynoszą figurki aniołów. O bieszczadzkich zakapiorach i ich losach wydano sporo książek. Zresztą przed chwilą zgarnęłam z półki miejscowego sklepiku jedną z nich: „Majster biedę...” Andrzeja Potockiego, i po wędrówkach zamierzam do niej zajrzeć. Z Wołosatego na Tarnicę Tymczasem Ola, kończąc naleśnik, zapowiada jutrzejszą wyprawę: – Wystartujemy o 8.00 rano, przejdziemy 25 km z Wołosatego dookoła Tarnicy, a potem na jej szczyt. Gotowa? Dziś już po raz drugi słyszę to pytanie. Jasne, że nie. To jednak cały dzień wędrówki, której nie można skrócić, bo układa się w pętlę. Zastanawiam się, czy dam radę, czy wciąż jestem w formie. Ale chyba lubię ten strach, a najbardziej lubię oswajać go na szlaku, kiedy nie myślę o niczym innym, tylko o drodze, którą mam do pokonania. Kawa pod Tarnicą O szóstej rano budzą mnie jaskółki, sikorki i dzięcioły. Naradzają się tak głośno, że nie sposób spać. Zresztą po co spać w Bieszczadach, kiedy zapach zroszonej trawy o poranku jest tak obłędny. Siadam na drewnianych schodach schroniska, nie ma tu zasięgu, więc nie mogę zacząć dnia od przejrzenia social mediów, e-mali i newsów, otwieram więc Potockiego: „Bieszczady od zawsze były ucieczką grzeszników. Najpierw chronili się tu beskidnicy łupiący kogo popadło, potem zagończycy, co możniejszym puszczali się w zaciąg, wreszcie dezerterzy z carskiej armii i upowscy partyzanci. Karpacka puszcza wszystkim dawała schronienie, a bliskość granicy ułatwiała ucieczkę przed pogonią, to na węgierską, to na polską stronę. Aż nagle nastał kres tamtego świata…”. – Poczytasz o zakapiorach później. Chodź! Jajecznica gotowa, a kawę wypijemy na szlaku – Ola jest bezlitosna, ale wie, że czym wcześniej wyruszymy, tym krócej będziemy szły w pełnym słońcu, a dziś zapowiada się naprawdę upalny dzień. Do Przełęczy Bukowskiej Zostawiamy samochód na parkingu we wsi Wołosate, gdzie ledwo znalazłyśmy miejsce – zjechali tu turyści z całej Polski, widzę rejestracje nawet z Zachodnio-Pomorskiego. Wspólnie z innymi piechurami idziemy do Przełęczy Bukowskiej. Trasa początkowo wiedzie asfaltową ścieką, 11 km wzdłuż drogi krzyżowej – mijamy więc kolejne niewielkie figurki przedstawiające stacje męki pańskiej oraz ruiny XVII-wiecznej cerkwi, do której przylega niewielki cmentarzyk, gdzie pochowano m.in. żołnierzy poległych w I wojnie światowej. Po jakichś 30 minutach marszu wchodzimy do gęstego, kojącego lasu. I od teraz jest tylko piękniej. – Dzisiaj w Bieszczadach znajdziemy mało pozostałości po przedwojennych czasach. Najcenniejsze pamiątki to rośliny. Spójrz na te lipy, jesiony, tam w oddali drzewa owocowe – to one towarzyszyły niegdyś mieszkańcom i przetrwały – tłumaczy Ola, kiedy dochodzimy do panoramy widokowej na Przełęczy Bukowskiej. Trudno nie wyciągnąć tu aparatu. Przed nami rozpościera się bowiem morze porośniętych lasami szczytów większych i mniejszych, łagodnych i stromych: z prawej strony słowacka część gór, na wprost i na lewo Karpaty Ukraińskie, a za plecami polskie Bieszczady. Jednak prawdziwa uczta czeka nas kilkaset kroków dalej – połoniny, które tym razem wyglądają jak bezkresne purpurowe dywany. Kolor zawdzięczają krzakom borówek, które zmarzły podczas wiosennych przymrozków. Wejście na Tarnicę Na Rozsypańcu (1280 m) straszliwie wieje, więc schodzimy szybko w stronę Halicza. Na Przełęczy Goprowskiej w drewnianej wiacie Ola zarządza przystanek. Opowiadając o legendzie, według której na Haliczu niegdyś stała szubienica i wieszano okolicznych zbójów, wyciąga z plecaka niewielki palnik, bidon z wodą i… zaczyna parzyć kawę. Ale to nie koniec niespodzianek, przewodniczka częstuje mnie jeszcze kanapką z pesto z tutejszego czosnku niedźwiedziego, który sama zebrała. Zajadamy i popijamy w absolutnej ciszy, delektując się tym, co dookoła. Gdyby tylko czas mógł się na chwilę zatrzymać… Ostatni odcinek na Tarnicę jest odrobinę trudniejszy, idziemy pod górę po kamienistym, momentami dość stromym szlaku. Musimy być skupione, bo łatwo tu upaść. Ola jednak nie przestaje opowiadać, pokazuje mi na horyzoncie plamy szczawianów – to miejsca, w których przed wojną znajdowały się zagrody zwierząt. Mieszkańcy zajmowali się bowiem wypasem bydła. Nawet nie wiem kiedy docieramy na szczyt, gdzie czeka na nas 7-metrowy krzyż – pamiątka po ks. Karolu Wojtyle, który w 1953 r. także tu dotarł. Z Tarnicy do Wołosatego schodzimy z kolei, kończąc naszą pętlę, wśród kwietnych łąk – dzikie orchidee i maki lekko kołyszą się na wietrze, wystawiając głowy do słońca. W trawach skrzeczą derkacze, a ja patrzę w telefon – aplikacja pokazuje 24,3 km. To najzdrowsze 24,3 km, jakie pokonałam w tym roku. W dolinie Sanu – Spójrz na te ślady łap. Są dość świeże – Ola nagle się ożywia. – Niedźwiedź czy wilk? – pytam. Przewodniczka niepewnie się uśmiecha, więc lekko przestraszone maszerujemy dalej. Dziś jesteśmy w dolinie Sanu, w tzw. Worku Bieszczadzkim, a nasz cel to Grób Hrabiny położony tuż przy najbardziej wysuniętym na południe punkcie Polski. Szlak wiedzie ze wsi Bukowiec, nie ma przewyższeń, liczy ok. 22 km i biegnie wzdłuż nieistniejących dziś przedwojennych wsi. Pierwsza, którą mijamy, nosi nazwę Beniowa i ma dwa znaki rozpoznawcze: stojącą na lekkim wzniesieniu ponad 100-letnią lipę oraz stare cerkwisko – pierwszą świątynię zbudowano tu jeszcze w XVI w., ostatnią zburzono w 1946 r. Dalej przechodzimy obok wciąż istniejących studni, krzyży przydrożnych, a las i tunele drzew, przez które głównie wiedzie szlak, prowadzą nas do dawnej wsi Sianki. Tu robimy przystanek na legendarną świeżo parzoną kawę Oli. – Te fundamenty, które niedawno odnowiono, były częścią dworu Stroińskich, ostatnich właścicieli posiadłości – opowiada przewodniczka i pokazuje mi peryskop. Przykładam do niego oczy i ostrożnie przesuwam tubę wzdłuż osi – widzę na wyświetlaczu, jak kiedyś wyglądało to miejsce, gdzie stał dwór, zagrody i inne domostwa. Z podróży w czasie wybija mnie Ola, tłumacząc, że przed II wojną Sianki były modnym kurortem z trasami narciarskimi, skocznią, a nawet kursującym pociągiem. Jakieś 20 min później docieramy do Grobu Hrabiny, który okazuje się nagrobkami Klary (zmarła w 1867 r.) i Franciszka (zmarł w 1893 r.) Stroińskich. – Wiesz, tu kawałek dalej jest jedno ze źródeł Sanu, symboliczna granica świata, gdzie przyroda i historia splatają się w jedność – mówi zadumana Ola, patrząc na pulsującą rzekę, do której dochodzimy po chwili. Siadamy obie na ławce, na tarasie widokowym. Patrzymy przed siebie, na góry, doliny, w jednej z nich dostrzegam domostwa. To wieś Sianki, wciąż istnieje, ale po ukraińskiej stronie. Bieszczady – informacje praktyczne Warto wiedzieć Zjazd Tyrolski znajdziecie w Centrum Turystyki Aktywnej i Sportu Ski Wańkowa. Bilet ulgowy – 100 zł, normalny 110 zł; Wstęp do Pokazowej Zagrody Żubrów w Mucznem jest bezpłatny. Można zwiedzać ją codziennie w godzinach 9.00–19.00. Więcej bieszczadzkich inspiracji na: podkarpackie.travel Trasy Wołosate–Halicz–Rozsypaniec–Tarnica–Wołosate to klasyczna bieszczadzka pętla. Liczy ok. 25 km, ok. 8 godz. Trzeba mieć dobrą kondycję, bo nie da się jej skrócić. Zaś wędrówka ze wsi Bukowiec do Grobu Hrabiny (ok. 22 km) jest niewymagająca, świetna dla rodzin z dziećmi. Nocleg Bacówka Jaworzec – bez zasięgu, ok. 75 zł/os. Pensjonat Siedlisko Carpathia (Muczne) – ok. 300 zł za domek. Willa w Wiosce Kowala (Rozpucie) – nowoczesna i można skorzystać z kąpieli w balii, ok. 200 zł/noc. Źródło: archiwum NG Nasza autorka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". Pisze przede wszystkim o podróżowaniu, interesuje się też dyplomacją. Na wyprawy zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Morskie Oko – perła Tatr i jej niezwykła historia
Morskie Oko jest jednym z najbardziej znanych i malowniczych jezior w polskich Tatrach. Położone na wysokości 1395 m n.p.m. w Dolinie Rybiego Potoku, u stóp Mięguszowieckich Szczytów, stanowi prawdziwą wizytówkę Tatr i jeden z najchętniej odwiedzanych punktów turystycznych w całym regionie. Zajmuje powierzchnię niemal 33 ha, co czyni je drugim pod względem wielkości jeziorem w Tatrach zarówno pod względem powierzchni, jak i objętości wód. Jezioro wyróżnia się nie tylko urokliwym krajobrazem, ale także bogatą historią, różnorodną florą i fauną oraz legendami przekazywanymi przez pokolenia.
Spis treści: Historia własności Morskiego Oka Pomiary i batymetria Zasilanie i odpływ wód Otoczenie i schronisko nad Morskim Okiem Przyroda Morskiego Oka Morskie Oko w kulturze i legendach Morskie Oko jest jeziorem pochodzenia polodowcowego o charakterze karowo-morenowym. Wypełnia wydrążoną przez lodowce misę skalną, zwaną Kotłem Morskiego Oka. Jezioro ma owalny kształt, choć zaburzają go stożki usypiskowe u wylotu większych żlebów, takich jak Marchwiczny, Żabi czy Szeroki Żleb. Od południa jezioro otaczają masywne stożki piargowe, częściowo porośnięte kosodrzewiną, określane łącznie mianem Wielkiego Piargu. Dno Morskiego Oka jest zróżnicowane – przy brzegach zalegają głazy, niżej których występuje żwir i piasek. Poniżej 40 metrów znajduje się gruba na około kilkadziesiąt centymetrów warstwa ciemnego mułu z fragmentami roślinnymi i zwierzęcymi. Woda w Morskim Oku jest przejrzysta na 11–14 metrów. Ma zieloną barwę (IV stopień w skali Forela-Ulego) i występują tu wyraźnie oddzielone warstwy wody zróżnicowane pod względem temperatury, tzw. termokliny. Historia własności Morskiego Oka Morskie Oko to nie tylko najpiękniejsze jezioro Tatr, ale także miejsce o burzliwej historii. Pierwsze wzmianki o nim pojawiły się już w XVI wieku, a od XVII stulecia zaczęto regulować prawa do użytkowania jego otoczenia. W 1824 roku jezioro przeszło w ręce prywatne, a następnie stało się własnością Władysława Zamoyskiego. To właśnie on odegrał kluczową rolę w słynnym sporze granicznym z Węgrami, który rozstrzygnięto w 1902 r. na korzyść Galicji. Dzięki drodze Oswalda Balzera i pobudowaniu schroniska, Morskie Oko stało się ważnym celem turystów. Od 1933 r. jezioro należy do państwa polskiego. „Morskie Oko” jest tłumaczeniem z języka niemieckiego (Meeraugen), a wcześniej używana przez górali nazwa to Biały Staw. Inne historyczne określenia jeziora to Rybie Jezioro czy Rybi Staw. Pomiary i batymetria Morskie Oko to jedno z najlepiej poznanych jezior Tatr – jego pomiary prowadzone są od końca XVIII wieku. Pierwsze dane z 1787 r. wskazywały powierzchnię 32,02 ha, ale z czasem wyniki ulegały korektom. W 1879 r. Eugeniusz Klemens Dziewulski stworzył pierwszy plan batymetryczny, szacując powierzchnię na 30 ha i głębokość na 49,5 m. Kolejne badania z początku XX wieku oraz pomiary Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1934 r. wykazały, że jezioro ma 34,93 ha i 50,8 m głębokości. Najnowsze analizy, wykorzystujące echosondy, precyzują obecne wymiary: powierzchnia to około 32,6–32,8 ha, a maksymalna głębokość 50,4–51,8 m. Choć dawniej uważano je za największe jezioro Tatr, obecnie wiadomo, że ustępuje pod względem powierzchni Wielkiemu Stawowi w Dolinie Pięciu Stawów Polskich – różnica wynosi około 1,5 ha. Zobacz też: Czy Morskie Oko przestanie zamarzać? Zasilanie i odpływ wód Morskie Oko zasilają dwa stałe potoki – Czarnostawiański oraz Mnichowy. Pierwszy potok spływa kaskadami Czarnostawiańskiej Siklawy, natomiast drugi tworzy Dwoistą Siklawę. Do Morskiego Oka wpływają także cieki okresowe, m.in. z Szerokiego i Marchwicznego Żlebu. Z jeziora wypływa Rybi Potok, który następnie rozlewa w kilka Rybich Stawków, takich jak Małe Morskie Oko, Żabie Oko oraz Małe Żabie Oko. Morskie Oko należy do nielicznych tatrzańskich jezior naturalnie zarybionych, zamieszkiwanych przez pstrągi, a dawniej również lipienie i troć wędrowną. Istnieją również historyczne wzmianki o obecności głowacza pręgopłetwego. Otoczenie i schronisko nad Morskim Okiem Od strony północy jezioro zamyka morena, na której stoi schronisko PTTK im. Stanisława Staszica. Budynek położony jest na wysokości 1405 m n.p.m. i jest jednym z najstarszych i najpiękniejszych schronisk w Tatrach. Obecne schronisko oraz stare, które pierwotnie było wozownią z 1890 r., są uznane za zabytki. Spod schroniska łatwo dostać się na szlaki prowadzące m.in. na Rysy, Szpiglasową Przełęcz oraz na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem. Powyżej Morskiego Oka, w kierunku południowym, znajduje się Czarny Staw pod Rysami, czyli drugie duże jezioro ulokowane w Dolinie Rybiego Potoku. Przyroda Morskiego Oka Wokół jeziora rozciągają się gęste zarośla kosodrzewiny, wśród których wyrastają okazałe limby. Na brzegach spotkać można wiele rzadkich w Polsce gatunków roślin, takich jak podejźrzon rutolistny, wełnianeczka alpejska, turzyca Lachenala, tojad kosmaty, turzyca skąpokwiatowa, bylica skalna, jastrzębiec włosisty, gnidosz Hacqueta, zimoziół północny czy świetlik bezostny. W wodach jeziora rozwijają się glony i rośliny naczyniowe, stanowiące podstawę planktonu zwierzęcego. Typowymi mieszkańcami są drobne skorupiaki – widłonogi, oczliki i rozwielitki. Przy brzegach powstają podwodne łąki, m.in. z rdestnicą Berchtolda. Dzięki naturalnemu zarybieniu akwen wyróżnia się na tle innych tatrzańskich jezior – jest siedliskiem pstrągów i kilku innych gatunków ryb. Morskie Oko w kulturze i legendach Morskie Oko od wieków pobudzało wyobraźnię i stało się przedmiotem wielu podań. Jedna z najbardziej znanych legend mówi o podziemnym połączeniu jeziora z Morzem Adriatyckim. Rzekomo świadczyły o tym przedmioty wyławiane z jego głębin, które miały pochodzić z zatopionych statków. Niezwykły krajobraz jeziora inspirował także artystów. Malowali je m.in. Walery Eljasz-Radzikowski i Leon Wyczółkowski, a poeci, tacy jak Teofil Lenartowicz, Wincenty Pol, Adam Asnyk czy Kazimierz Przerwa-Tetmajer, poświęcali mu wiersze pełne zachwytu. Tatry i samo jezioro pojawiały się również w twórczości muzyków, np. Zygmunta Noskowskiego. Morskie Oko stało się też symbolem patriotyzmu: po wygranym procesie granicznym Władysława Zamoyskiego śpiewano o nim na melodię Mazurka Dąbrowskiego. Dziś, obok bogatej tradycji literackiej i legend, jezioro cieszy się także międzynarodowym uznaniem – w 2014 roku „The Wall Street Journal” zaliczył je do pięciu najpiękniejszych akwenów świata. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rysy to jedno z najpopularniejszych miejsc w Tatrach. Ta góra nie jest odpowiednia dla każdego
Rysy to najwyższy szczyt Polski i jeden z najpopularniejszych celów wypraw w Tatry Wysokie. Monumentalna góra kusi potencjalnych zdobywców i nic dziwnego. Widoki, które rozpościerają się z wierzchołka, są wprost spektakularne, a perspektywa wejścia na tak wysoki szczyt kusi śmiałków. Wielu chce postawić tam stopę, jednak należy podkreślić, że nie jest to góra dla każdego. Średnio co dziesiąty wypadek na Rysach kończy się śmiercią.
Spis treści: Monumentalny masyw na polsko-słowackim pograniczu Dwie drogi na szczyt Co widać ze szczytu? Jakie zagrożenia czyhają na Rysach? Szlak prowadzący na Rysy nie jest tak wymagający, jak słynna Orla Perć czy droga na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem. Nie zmienia to jednak faktu, że najwspanialszy klejnot w Koronie Gór Polski pozostaje jedną z najbardziej wymagających gór w naszym kraju. To prawdziwy sprawdzian, nie tylko dla kondycji, ale także (a może przede wszystkim) dla odporności na ekspozycję. Monumentalny masyw na polsko-słowackim pograniczu Rysy wznoszą się na granicy polsko-słowackiej, w Tatrach Wysokich. To najwyższa część Tatr, sąsiadująca z Tatrami Zachodnimi (od strony zachodniej) i Bielskimi (od strony północno-wschodniej). Masyw ma trzy wierzchołki. Najwyższy (2501 m n.p.m.) i najniższy (2473 m n.p.m.) znajdują się po stronie słowackiej. Jedyny wierzchołek polski, północno zachodni, mierzy 2499 m n.p.m. i jest najwyższym ze wszystkich szczytów w naszym kraju. W Koronie Europy szczyt ten plasuje się na siedemnastym miejscu. Skąd wzięła się nazwa? W powszechnej opinii, nazwa „Rysy” jest inspirowana ukośnym żlebem, odznaczającym się na masywie góry. Jej geneza jest jednak zgoła inna. Na początku XIX wieku utworzyli ją polscy górale, nawiązując do pożłobionych zboczy całego kompleksu Niżnych Rysów, Żabiego Szczytu Wyżniego i Żabiego Mnicha. Wtedy nazywano tak całą grań zamykającą kocioł Czarnego Stawu. W połowie stulecia, gdy poszczególne formacje grzbietu zyskiwały własne nazwy, zawęzili jej stosowanie do najwyższego szczytu w grani. Dwie drogi na szczyt Na najwyższy szczyt Polski prowadzą dwie drogi, od strony słowackiej i polskiej. Szlaki charakteryzują się różnym stopniem trudności, ale oba wymagają dobrej kondycji. Szlak od strony polskiej Rozpoczynamy pod schroniskiem przy Morskim Oku. Stamtąd należy poruszać się czerwonym szlakiem. Za mostem na Rybim Potoku, droga prowadzi wzdłuż stawu do Wielkiego Piargu. Dalej rozpoczyna się podejście kamiennymi płytami. Na wysokości Szerokiego Piargu trasa odbija w lewo i dociera nad Czarny Staw. Dalsza część szlaku okrąża Czarny Staw z lewej strony. Dalej rozpoczyna się jeszcze dość łatwe podejście. Następnie wędruje się Długim Piargiem do Buli pod Rysami. Tam warto złapać oddech, bo dalej robi się naprawdę trudno. Za Bulą rozpoczyna się 350-metrowe podejście prowadzące skalną grzędą. Ten odcinek jest ubezpieczony łańcuchami. Warto zwracać tam uwagę na oznaczenia. Po pokonaniu tej części, docieramy na grań, spod której należy skręcić w prawo do Przełączki. Rozpoczyna się najniebezpieczniejsza, bo najbardziej eksponowana część szlaku. Za tym fragmentem czeka już kopuła szczytowa, spod której rozpoczyna się ostateczne podejście. Musimy wspomnieć, że ostatni odcinek nie jest zaopatrzony w łańcuchy, więc należy polegać na sile swoich rąk. Długość szlaku: około 5 km (w jedną stronę). Podejścia: około 1180 m. Czas przejścia: od 4 do 5 godzin, zależnie od warunków i doświadczenia (w jedną stronę). Szlak od strony słowackiej Wejście po stronie słowackiej rozpoczynamy przy stacji w Szczyrbskim Jeziorze. Podążając asfaltową drogą, docieramy do charakterystycznego mostka, za którym skręcamy w prawą odnogę i dalej, za betonowym pomostem, w lewo. Stamtąd prowadzi czerwony szlak. Po kilkunastu minutach dochodzimy do rozgałęzienia. Pozostajemy na drodze oznaczonej czerwonym kolorem. Przy skrzyżowaniu przed Popradzkim Stawem skręcamy w lewo na niebieski szlak, który prowadzi w głąb Doliny Mięguszowieckiej. Za świerkowym lasem napotykamy skrzyżowanie nad Żabim Potokiem. Tam wchodzimy na czerwony szlak. Po minięciu drewnianych pomostów docieramy do skalnych rumowisk. Za Żabimi Stawami Mięguszowieckimi rozpoczyna się kamienny chodnik, prowadzący do zaopatrzonej w łańcuchy skalnej ściany. Dalej rozpoczynają się metalowe schody, prowadzące nad najtrudniejszym fragmentem odcinka. Dalej docieramy do Chaty pod Rysami. Za schroniskiem czerwony szlak prowadzi przez rumowiska. Po dojściu do siodła przełęczy Warga, skręcamy w lewo. Stamtąd, bez eksponowanych fragmentów, docieramy na sam szczyt. Długość szlaku: około 17,7 km (w jedną stronę) Podejścia: około 1500 m. Czas przejścia: od 5 do 6 godzin, zależnie od warunków i doświadczenia (w jedną stronę). Uwaga: szlak jest otwarty od 15 czerwca do 31 października. W pozostałych miesiącach pozostaje zamknięty ze względu na ochronę przyrody i bezpieczeństwo turystów (zagrożenie lawinowe). Którą drogę wybrać? Pomimo że dłuższy, szlak po stronie słowackiej jest zdecydowanie łatwiejszy od drogi prowadzącej spod Morskiego Oka. Co istotne, regulamin KGP nie precyzuje szlaku, którym należy dotrzeć na szczyt, by zdobyć najważniejszy punkt do prestiżowej odznaki. Co widać ze szczytu? Popularność Rysów w dużej mierze wynika z fantastycznej panoramy, która rozpościera się z wierzchołka. Przy dobrych warunkach pogodowych widoczność przekracza 200 kilometrów. Wówczas można dojrzeć i rozróżnić 80 tatrzańskich szczytów i około 50 szczytów wznoszących się w innych górskich grupach. W zasięgu wzroku znajduje się 13 tatrzańskich jezior, a nawet oddalony o blisko 90 km Kraków. W idealnych warunkach da się dostrzec zarys pasma Bieszczadów i Karpat Ukraińskich. Jakie zagrożenia czyhają na Rysach? Rysy kuszą malowniczymi szlakami i spektakularnymi widokami, ale piękno natury nie powinno usypiać czujności. Tatry są znane z kapryśnej pogody, zwłaszcza w sezonie urlopowym. Najbardziej deszczowymi miesiącami są czerwiec i lipiec. W upalne dni, popołudniowe burze nie są niczym niezwykłym. Z kolei w maju i na początku czerwca, gdy pogoda jest nieco stabilniejsza, na trasie wciąż jeszcze będzie zalegać śnieg. Szlak z Morskiego Oka ma silnie eksponowane fragmenty, więc nie jest odpowiedni dla osób, które w takich warunkach czują się niekomfortowo. Należy też pamiętać, że w drodze na szczyt nie brakuje stromych podejść, gdzie niemałym zagrożeniem jest spadający materiał skalny. Jak przygotować się do wejścia na Rysy? Jakie wyposażenie należy zabrać na Rysy? Absolutną podstawą są dobre buty, odpowiednie do tatrzańskich wędrówek. Pierwsze lepsze obuwie trekkingowe, przeznaczone na mniej wymagające szlaki, nie sprawdzi się w tych warunkach. Nawet w pogodny dzień, w plecaku należy mieć ciepłą kurtkę. Co jeszcze? Raczki. Na Rysach śnieg może zalegać przez większą część roku, warto mieć tego świadomość. Teoretycznie najbezpieczniejszy pod tym względem okres trwa od połowy lipca do połowy września. W miesiącach zimowych nie obejdzie się bez pełnoprawnych raków i czekana, ale wówczas wyprawy na Rysy nie polecamy turystom, którzy nie mają doświadczenia taternickiego. Nie można zapomnieć o kasku. Wielu odwiedzających Tatry w ogóle nie myśli o tym zabezpieczeniu, a to poważny błąd. W górach kask może uratować życie. Niezwykle istotne jest dokładne zaplanowanie wyprawy. Mając na uwadze możliwość wystąpienia popołudniowych burz, wędrówkę należy rozpocząć najpóźniej o 6.00. Najważniejsze, zawsze należy mierzyć siły na zamiary i liczyć się z potęgą natury. Gdy zaczyna brakować sił lub pogoda zaczyna się psuć, najlepiej zawrócić. Cel nigdy nie jest wart ryzyka. Przed wyjściem obowiązkowo należy sprawdzić prognozę pogody. Jeżeli zapowiadane są niekorzystne warunki, najlepiej zostać na kwaterze, ewentualnie udać się na wycieczkę do niewymagających miejsc. Wypadki na Rysach Mimo że mówimy tu o wymagającej górze, kolejka na Rysy, pojawiająca się w newralgicznych miejscach na szlaku, nie jest niczym niezwykłym, podobnie zresztą jak tłum na szczycie. Status najwyższej polskiej góry przyciąga turystów, nie tylko tych doświadczonych, którzy wiedzą, jak przygotować się na taką wyprawę i jakie niebezpieczeństwa napotkają po drodze. To niestety przekłada się na zatrważające statystyki. Oczywiście, że góry są dostępne dla każdego. Warto jednak mieć świadomość, że wraz ze wzrostem trudności szlaku, rośnie też niebezpieczeństwo. W tym miejscu należy wspomnieć, że w samym 2024 roku doszło tam do dwóch śmiertelnych wypadków, a rok 2025 zbiera jeszcze tragiczniejsze żniwo. 27 kwietnia dwóch turystów spadło po stromym, twardym śniegu. Pomimo szybkiej interwencji ratowników TOPR-u, nie udało się ich uratować. Trzy uczestniczące w wyprawie osoby wymagały ewakuacji. 10 maja to kolejny tragiczny dzień na Rysach. Turystka spadła spod wierzchołka. Nie miała szans przeżyć wypadku. Przykłady tragicznych w skutkach wypadków najwyższym szczycie Polski można mnożyć i mnożyć. Najtragiczniejszym dniem był jednak 28 stycznia 2003 roku. W tatrach zeszła wówczas lawina, porywając dziewięciu turystów spośród 13-osobowej grupy, wchodzącej na szczyt Rysów. Uczestnikami byli uczniowie I LO w Tychach i osoby związane z działającym tam Klubem Sportowym „Pion”. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sezon na górskie wyjazdy zamknięty? Nic podobnego. „Jesień będzie bardzo obłożona"
Sezon wakacyjny w górach już się zakończył, ale to wcale nie znaczy, że Podhale zacznie świecić pustkami. Wręcz przeciwnie. Zmienia się jedynie profil turysty. – Wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona – mówi mi Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej.
Wakacje już za nami, wielkimi krokami zbliżają się chłodne, długie wieczory i deszczowe spacery. Nie oznacza to jednak, że górskie szlaki opustoszeją. Gości będzie sporo, jak zapewnia Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej, ale będą to zupełnie inne wyjazdy niż te letnie. „Bardzo dobre” lato na Podhalu, jesień będzie podobna? Lato na Podhalu zazwyczaj ocenia się w trzystopniowej skali: dobre, bardzo dobre i wybitne. – W tym sezonie było „bardzo dobre”. Czasami zaskakiwało, zmieniały się trendy, a także nastawienie i emocje turystów. Ostatecznie popyt, jaki mamy na turystykę wokół Tatr, jest nieustający i niezmienny, mimo że podlega pewnym korektom – opowiada Karol Wagner z TIG. W górach karty zazwyczaj rozdaje pogoda. Przedsiębiorcy musieli zatem w czasie rzeczywistym dopasowywać ceny do oczekiwań i możliwości zakupowych gości. Jednym z kluczowych momentów na Podhalu w wakacje był drugi tydzień lipca, kiedy obłożenie sięgało około 50%, a miało być wyższe. Podczas długiego weekendu sierpniowego zmieniło się to diametralnie. – Wówczas na największych platformach rezerwacyjnych można było znaleźć już tylko pojedyncze noclegi. Obłożenie było nawet powyżej 100%, bo wielu turystów przyjechało z własnymi kamperami i namiotami. Nie wspominając o tym, że, w porównaniu do minionego, roku liczba miejsc noclegowych w Zakopanem wzrosła o kilkaset – dodaje Wagner. Okazuje się również, że mimo kapryśnej pogody podróżni wcale nie uciekają z gór jesienią. Wręcz przeciwnie. Jesień w górach. Turyści są, ale inni Od 1 września w sieci pojawiło się mnóstwo raportów, podsumowań i pytań: “jak tam na Podhalu po sezonie?”. – Otóż na Podhalu wcale nie jest po sezonie. Faktycznie, skończyliśmy sezon wakacyjny, który dominuje i obfituje w rodziny z dziećmi, pod które przygotowane są nasze pakiety, ale już od 1 września bardzo intensywnie zaczęliśmy przechodzić do sezonu jesiennego. Zmieniamy wówczas portfolio naszego gościa z wyjazdów familijnych na konferencyjne, szkoleniowe, integracyjne – opowiada Karol Wagner. Tego typu wyjazdy często rezerwowane są z dużym wyprzedzeniem, zdarza się, że w maju, a zatem już latem przedsiębiorcy wiedzą, na co się szykować. – Wszystko to jest bardzo poszukiwanym produktem turystycznym na Podhalu. I wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona, tym samym bardzo płynnie przechodzimy z wyjątkowo dobrego lata na jeszcze lepszy sezon konferencyjny – dodaje przedstawiciel Tatrzańskiej Izby Gospodarczej. Okazuje się jednak, że jesień w górach przyciąga również innych podróżnych. Zazwyczaj są to osoby, które chcą uniknąć wakacyjnych tłumów i nasycić się malowniczymi widokami w ciszy i spokoju. O wiele prostsze jest również znalezienie wolnego pokoju czy apartamentu, nie wspominając o niższych cenach. – Całym sercem kocham jesień w Tatrach czy Karkonoszach! To jest klimat nie do opisania – opowiada mi pan Marek z Wrocławia, który co roku piesze wędrówki odkłada na czas, gdy szlaki pustoszeją, liście mienią się na złoto, a ciepła herbata rozpływa się w chłodnym wieczorze. – To jest zupełnie inny typ wędrówek, bez żadnego pośpiechu. Człowiek zwraca uwagę na każdy kamyk, detal, cieszy się każdą minutą, bo dnia jest coraz mniej. Wiadomo, że trzeba trochę inaczej rozplanować wyjście, lepiej się przygotować na kapryśną pogodę i wczesny zmrok, ale to nieważne. Nic nie zastąpi mi tej aury i wszystkim polecam spróbować, chociaż raz – zachęca pan Marek. Niespodzianką dla tych, którzy po raz pierwszy wybierają się w góry jesienią, będą barwne kontrasty. Liście buków, jaworów i brzóz przybierają intensywne kolory – od złota i pomarańczy, po głęboką czerwień, „kłócąc się” z ciemną zielenią świerków i skalistymi szczytami. Dodatkowym atutem jest czystsze powietrze i lepsza widoczność. Po deszczu horyzont staje się bardziej przejrzysty, a góry można podziwiać w całej okazałości. Źródło: National Geographic Polska
Nosal to jeden z najbardziej dostępnych szczytów w Tatrach, ale polecamy go nie tylko początkującym
Nosal nie jest najwyższym szczytem na mapie Tatr. Nie stwarza technicznych trudności, jak tamtejsze kolosy, więc doświadczony górołaz potraktuje go najwyżej jako rozgrzewkę. Jednak dla osób, które dopiero rozpoczynają tatrzańską przygodę, jest jednym z najbardziej dostępnych wierzchołków i to czyni go naprawdę dobrym wyborem na początek. Nie można jednak nie wspomnieć, że do Nosala przylgnęła także zła sława.
Spis treści: Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Jak dostać się na Nosal? Nosal ma także ciemną stronę Krótka i mało wymagająca wycieczka na tatrzański szczyt? Tak, to możliwe, bo mało wymagające trasy nie znajdują się wyłącznie w tamtejszych dolinach. Nosal nie imponuje wysokością, ale to czyni go dość dostępnym szczytem. Nagrodą za niewielki wysiłek będzie satysfakcja ze zdobycia tatrzańskiego wierzchołka i niesamowita panorama Kuźnic i wspaniałych szczytów. Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Nosal, stanowiący zakończenie północno-wschodniej grani Kasprowego Wierchu, wznosi się w Tatrach Zachodnich. Po zachodniej stronie rozpościera się Dolina Bystrej, do której góra „spada” stromymi, skalistymi zboczami. Z kolei po stronie wschodniej rozpościera się Dolina Olczyska. Od południa Nosalowa Przełęcz oddziela tę górę od zalesionego Nieboraka. Warto wspomnieć, że Nosal rozgranicza nie tylko dwie doliny. Północnymi podnóżami góry przebiega naturalna granica, oddzielająca Tatry i Rów Zakopiański, będący częścią Rowu Podtatrzańskiego. Góra jest zlokalizowana w bliskiej odległości od Zakopanego. Wznosi się nad Kuźnicami, ale można tam szybko dotrzeć nawet z centrum miasta, które jest oddalone od Nosala o ok. 3,5 km. Charakterystyka szczytu Nosal jest zbudowany z osadowych wapieni i dolomitów, pochodzących ze środkowego triasu. Wznosi się na 1206 m n.p.m. Zbocza w większości porasta las mieszany, na który składają się gatunki charakterystyczne dla regla dolnego, a w tym: świerk pospolity, buk zwyczajny, sosna zwyczajna i sosna czarna, która na tym obszarze jest gatunkiem sztucznie wprowadzonym. Na skałach można zaobserwować obecność roślin wapieniolubnych. Należą do nich gatunki takie jak pierwiosnek łyszczak i szarotka alpejska. Można tam także spotkać gatunki storczyka, które w Polsce są uznawane za rzadkie: wyblin jednolistny i dwulistnik muszy. Na północno-zachodnim stoku Nosala, na wysokości 996 m n.p.m., znajduje się wejście do Dziury pod Nosalem – głębokiej na 12 m jaskini. Miejsce to nie zostało udostępnione dla turystów. Jak dostać się na Nosal? Na szczyt Nosala prowadzą dwa szlaki. Oba nie stwarzają technicznych trudności. Jedynym wymagającym elementem jest nachylenie terenu. Szlak z Kuźnic Najwięcej turystów wchodzi na Nosal drogą rozpoczynającą się w Kuźnicach, dzielnicy Zakopanego. Tuż za kładką nad potokiem Bystra bieg rozpoczyna szlak oznaczony kolorem zielonym, który prowadzi wprost na wierzchołek. Mijając kasę Tatrzańskiego Parku Narodowego, należy skręcić w lewo i podążać równolegle ze szlakiem niebieskim, który prowadzi na Halę Gąsienicową. Pierwszy odcinek drogi jest pokryty kamieniami i tu warto zachować ostrożność. Bywa tam naprawdę ślisko. Po około 20 minutach dociera się do rozwidlenia. Skręcając w prawo, dotrze się na Halę Gąsienicową. Chcąc wejść na Nosal, trzeba pójść prosto. Dalej skręca się w lewo i wchodzi na przyjemną, płaską ścieżkę, która prowadzi wprost na Nosalową Przełęcz. Za nią teren zaczyna się wznosić. Szlak najpierw prowadzi lasem, a dalej – po skałach. To kolejny odcinek, na którym należy zachować wzmożoną ostrożność. Żeby nie stracić równowagi, warto wspomóc się rękoma. Niebawem dociera się na szczyt, z którego roztacza się widok na grań Orlej Perci, Koszystą, Świnicę, Kościelec, Giewont i Kasprowy Wierch. Szlak z Zakopanego Alternatywnie można zdecydować się na wariant szlaku, który zaczyna się w Zakopanem. Trasa zaczyna się między rondem Jana Pawła II a Kuźnicami (mniej więcej w połowie drogi). Prowadzi Bulwarami Słowackiego w górę potoku i zmierza do budki Tatrzańskiego Parku Narodowego. Idąc dalej prosto, dotrze się do tamy. Chcąc wejść na Nosal, trzeba natomiast skręcić w lewo, na zielony szlak. Tam wędrówka rozpoczyna się dość stromą ścieżką, na której w niektórych miejscach występują ułatwienia w formie drewnianych lub kamiennych schodów. Początkowo szlak prowadzi przez las, ale po około 25 minutach marszu drzewa przerzedzają się, a oczom wędrowca ukazuje się widok na Kuźnice i Śpiącego Rycerza. To znak, że szczyt jest już tuż-tuż. Cel zostanie osiągnięty za zaledwie kilka minut. Nosal ma także ciemną stronę Na wstępie wspomnieliśmy, że Nosal jest dość dostępnym szczytem. To prawda, jednak nie znaczy to, że można dać wolne ostrożności. Góry, a zwłaszcza Tatry, zawsze powinny wzbudzać respekt, a dowodem na to niech będą śmiertelne wypadki na Nosalu. W marcu 2024 roku turystka znalazła na szlaku plecak i zawiadomiła TOPR. Okazało się, że 40 metrów niżej leżało ciało 35-letniego mężczyzny. We wrześniu 2021 roku, na pierwszym wierzchołku Nosala zginął turysta po upadku ze skalnego urwiska. W marcu 2020 roku w trudno dostępnym terenie w rejonie tego szczytu znaleziono ciało 19-latka. To tylko kilka przykładów śmiertelnych wypadków na tej górze. Co czyni Nosal niebezpiecznym? Skalisty szczyt jest dość obszerny, jednak od strony północno-zachodniej i zachodniej z wierzchołka opada potężne, niezwykle strome urwisko. Góra samobójców? Na zakończenie wypada wspomnieć o niechlubnej reputacji Nosala. Do tego pięknego szczytu przylgnął jakże wymowny przydomek „góra samobójców”, który jasno wskazuje, że wierzchołek jest popularny nie tylko wśród ludzi, którzy w górach szukają wspaniałych widoków. Faktem jest, że wiele osób, które wybierają się w Tatry, by tam zakończyć swoje życie, wybiera właśnie Nosal. Ile osób postanowiło tam zakończyć swoje życie? Trudno powiedzieć, bo nie istnieją żadne oficjalne rejestry, wyszczególniające takie przypadki. Poza tym służby nie zawsze mogą określić, czy śmierć była spowodowana nieszczęśliwym wypadkiem, czy wynikła ze świadomego działania. Zresztą ogromnym nietaktem byłoby sprowadzanie osobistych tragedii do postaci bezdusznej statystyki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Giewont przyciąga tłumy turystów. Jak dostać się na szczyt Śpiącego Rycerza?
Giewont należy do najpopularniejszych miejsc w Tatrach i trudno się temu dziwić. Na najwyższy szczyt Śpiącego Rycerza prowadzi kilka szlaków, wśród których znajdą się też niezbyt wymagające ścieżki. Warto jednak pamiętać, że góry potrafią zaskoczyć i także na Giewoncie można napotkać kilka „pułapek”. Czy zatem jest to góra odpowiednia nawet dla osób, które nie mają jeszcze dużego doświadczenia górskiego? Którą drogę warto wybrać, by stanąć przy słynnym krzyżu? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Najwyższy szczyt w Tatrach Zachodnich? Geneza nazwy? Na Giewont prowadzi kilka dróg Dla każdego? Na wstępie warto uściślić pewne informacje. Gdy turyści mówią o Giewoncie, najczęściej mają na myśli Wielki Giewont. Nazwa bez poprzedzającego ją członu dotyczy nie samego szczytu, a całego masywu, na który, oprócz wymienionego już wierzchołka, składają się Długi Giewont (1868 m n.p.m.) i Mały Giewont (1728 m n.p.m.). Zdajemy sobie jednak sprawę, że gdy mowa o najwyższym szczycie masywu, większość osób używa uproszczonej formy. Dlatego gdy w tym artykule pojawią się informacje o wejściu na Giewont, będą one dotyczyć Wielkiego Giewontu. Najwyższy szczyt w Tatrach Zachodnich? Potężny masyw Giewontu mierzy 2,7 km długości i osiąga wysokość 1895 m n.p.m. Znajduje się w północnej grani Kopy Kondrackiej, w Tatrach Zachodnich i powszechnie jest uznawany za najwyższy szczyt tego pasma, który w całości wznosi się po polskiej stronie. To nie do końca prawda. Od Wielkiego Giewontu wyższa jest Twarda Kopa (2026 m n.p.m.) w Czerwonych Wierchach. Dlaczego zatem jest pomijana? Ze względu na niewielką wybitność. Przez pozostałe szczyty zachodniej części Tatr, których wysokość przekracza 2000 m n.p.m., przebiega polsko-słowacka granica, zatem nie można uznać ich za zlokalizowane po polskiej stronie. Geneza nazwy? Najstarsze źródła, w których wymieniona jest nazwa „Giewont”, pochodzą z XVI stulecia. Jej pochodzenie nie jest jednak jasne. Najprawdopodobniej wywodzi się z języka niemieckiego, od oznaczającego skałę słowa „wand”. Pierwotnie mogła brzmieć „Gewand”, czyli grupa skał, lub „Gähwand”, czyli stroma skała. Innego zdania był Mariusz Zaruski. Zdaniem założyciela i pierwszego naczelnika TOPR-u, u podstaw jej genezy leży góralskie nazwisko. Wiadomo natomiast, skąd wziął się przydomek masywu – Śpiący Rycerz. Nie trzeba być obdarzonym szczególnie bujną wyobraźnią, by w charakterystycznej sylwetce Giewontu dostrzec zarys postaci leżącego człowieka. To także nawiązanie do lokalnej legendy. Według jednej z jej wersji, w jaskiniach w ścianach Giewontu śpi armia rycerzy, która obudzi się, gdy Polska znajdzie się w niebezpieczeństwie. Na Giewont prowadzi kilka dróg Na Giewont prowadzi kilka dróg. Szlaki charakteryzują się różną długością i stopniem trudności, jednak należy wspomnieć, że wszystkie łączą się w najbardziej newralgicznym miejscu, które niedoświadczonym turystom sprawia najwięcej trudności. Mowa o Wyżniej Kondrackiej Przełęczy. To właśnie tam każdego roku ustawia się kolejka na Giewont. Dlaczego? Z przełęczy na szczyt prowadzi szlak niebieski. To bez wątpienia najbardziej wymagający odcinek drogi. Pojawiają się tam sztuczne ułatwienia w formie łańcuchów i metalowych stopni. Nie ma tam dużych trudności technicznych, ale sam widok tych elementów działa onieśmielająco na niedoświadczonych turystów. Rezultatem są ciągnące się przez setki metrów kolejki. Zanim jednak dotrzemy do newralgicznego miejsca, trzeba będzie pokonać jeden z kilku szlaków, prowadzących na Kondracką Przełęcz. Szlak niebieski Ten wariant szlaku jest najtłumniej oblegany. Pierwszy odcinek prowadzi z Kuźnic na Halę Kondratową. Droga jest szeroka i niewymagająca, ale musimy wspomnieć, że ponad schroniskiem PTTK zmienia się w pokrytą kamieniami ścieżkę, która wije się aż do Kondrackiej Przełęczy. Tam trasa skręca w prawo i za Kondracką Kopą dociera do Wyżniej Kondrackiej Przełęczy. Ta trasa mierzy około 6 kilometrów. Szlak przez Kopę Kondracką W innym wariancie, trasa pozwala zdobyć wierzchołek tatrzańskiego dwutysięcznika. Mowa o Kopie Kondrackiej (2005 m n.p.m.) – szczycie, który od wschodu otwiera Czerwone Wierchy, jeden z najpopularniejszych masywów w ciągu głównego grzbietu Tatr Zachodnich. Żeby wejść na tę górę, na Hali Kondratowej wystarczy zejść z niebieskiego szlaku i odbić na ścieżkę oznaczoną kolorem zielonym. Dalej, za Przełęczą pod Kopą Kondracką, należy wejść na szlak czerwony. Na szczycie obieramy żółty szlak i schodzimy nim do Kondrackiej Przełęczy, gdzie znowu kierujemy się niebieskimi znakami, by wejść na Giewont. Ten wariant mierzy około 8 kilometrów. Szlak czerwony Ścieżka w tym wariancie prowadzi przez Dolinę Strążyską. Przez dość długi czas przecina las, więc efektowne panoramy pojawią się dość późno, ale nie należy jej od razu skreślać. Powód? Bardzo prosty – szlak mija Siklawicę, niezwykle efektowny wodospad, który opada z dwóch niemal pionowych ścian. Obie części mierzą po 12 metrów wysokości. Za Polaną Strążyską przyjemna ścieżka zmienia się w dość pochyły szlak, więc trzeba będzie wysilić nieco nogi. Ponad granicą lasu droga wypłaszcza się, ale krótka to ulga, bo po kilku chwilach bardziej relaksującego marszu znów trzeba pokonać strome wzniesienie. Idąc dalej, mijamy Mały Giewont i Giewoncką Przełęcz. Dalej łączy się ze szlakiem niebieskim. Długość trasy to około 6 kilometrów. Szlak z Doliny Małej Łąki Ostatnia propozycja wcale nie jest tą najgorszą. Żółty szlak jest przyjemnie szeroki. W pierwszej kolejności dociera na Wielką Polanę Małołącką. Dalej ścieżka zwęża się i prowadzi przez las, za którego granicą spotykamy niezbyt wymagające podejście na Przełęcz Kondracką. Tam obieramy szlak niebieski. Trasa mierzy około 6 kilometrów. Który szlak warto wybrać? Każda droga na Giewont ma swoje zalety. Jeżeli priorytetem jest niski stopień trudności, mamy dobrą informację. Najkrótsza trasa, prowadząca przez Dolinę Strążyską, jest też tą najłatwiejszą. Czerwony szlak jest najmniej efektowny, ale pozwala zobaczyć imponujący wodospad. Droga przez Kopę Kondracką jest bardziej wymagająca kondycyjnie, ale za to daje satysfakcję wejścia na dwutysięcznik. Wszystkim, którzy chcą uniknąć tłumów (przynajmniej na początkowych odcinkach), polecamy szlak prowadzący z Doliny Małej Łąki. Z niejasnych przyczyn, panuje tam najmniejszy ruch, a przecież wspomniana dolina jest uznawana za jedną z najpiękniejszych w Tatrach. Dla każdego? Giewont bez wątpienia nie jest najbardziej wymagającym ze wszystkich tatrzańskich szczytów. Każdego roku można tam spotkać nawet rodziny z dziećmi, które świetnie sobie radzą. Żeby osiągnąć wierzchołek, nie trzeba mieć dużych umiejętności technicznych. Podstawą jest dobra kondycja. Warto jednak podkreślić, że ta wspaniała góra nie powinna być pierwszą zdobyczą w tatrzańskiej przygodzie. Najpierw warto zdobyć pierwsze szlify na łatwiejszych szlakach, by później ze spokojem przypuścić „szczytowy atak” na Śpiącego Rycerza. Giewont bywa niebezpieczny O ile Giewont nie stawia przed turystami dużych trudności technicznych, to nie można zapomnieć, że do każdej góry trzeba mieć szacunek. Największym zagrożeniem, które czyha na potencjalnych zdobywców, jest nieprzewidywalna tatrzańska pogoda. W tym miejscu warto przypomnieć o tragedii, która wydarzyła się tam w 2019 roku. 22 sierpnia, o godzinie 13.15, nad Giewontem rozpętało się istne piekło. Pioruny, jeden po drugim, uderzały w 14-metrowy krzyż i w okoliczne szczyty. W drodze na Giewont znajdowało się wówczas około 200 turystów. Zginęły 4 osoby, a 157 zostało rannych. Jednym z największych zagrożeń na Giewoncie jest... pokusa. Wielu turystów chce skrócić drogę powrotną i zamiast podążać oznakowanymi szlakami, wybiera drogę przez Żleb Szczerby, który schodzi między Wielkim a Długim Giewontem, lub opadający z Giewonckiej Przełęczy Żleb Kirkora. Wydaje się, że w ten sposób można łatwo dotrzeć do Doliny Strążyskiej, ale to tylko pozory. Nie bez powodu nie wyznaczono tam szlaku. Żleby pokonają tylko osoby dysponujące umiejętnościami wspinaczkowymi i odpowiednim sprzętem. Każdego roku ratownicy ewakuują stamtąd niejednego turystę, który porwał się z motyką na słońce. Niejednokrotnie, za nieostrożność i brak rozwagi zdobywcom Giewontu przyszło zapłacić najwyższą cenę. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Uchwycił Alpy z Polski. Niektórzy nie dowierzają, że to możliwe
Czy z Polski można zobaczyć Alpy? Choć odpowiedź może być dla wielu ogromnym zaskoczeniem, okazuje się, że tak. Udowadniają to najnowsze zdjęcia jednego z fotografów, które obiegły cały internet.
W tym artykule: Uchwycił Alpy z Polski Alpy widoczne z Polski Choć dla wielu wydaje się to wręcz niemożliwe, z Polski – przy dobrych warunkach atmosferycznych – można zobaczyć najwyższe pasmo górskie w Europie. Udowodnił to właśnie Robert Jamróz, fotograf z Opola, który ze Śnieżnika w Sudetach Wschodnich uchwycił jeden z alpejskich wierzchołków. I to mimo ogromnej odległości dzielącej oba szczyty. Uchwycił Alpy z Polski Na fotografiach opublikowanych przez Roberta Jamroza internauci mogą dostrzec Schneeberg (2076 m n.p.m.), czyli najwyższy szczyt na terenie austriackiego landu Dolna Austria. Nie byłoby to jednak możliwe, gdyby nie tylko czujne oko fotografa, ale także dobre warunki do obserwacji. Bowiem odległość między najwyższym szczytem Masywu Śnieżnika, gdzie wykonano zdjęcia, a masywem austriackim wynosi w linii prostej blisko 283 km. – Zdjęcia wykonałem 18 grudnia 2023 r. przed wschodem słońca i po zachodzie słońca. Wszystkie zdjęcia wykonałem z poziomu gruntu. Konkretnie z wejścia do wieży widokowej. Z samej wieży, niestety, nie byłem w stanie wykonać żadnego zdjęcia, tak mocno wiało. Mimo, że wieża jest sama w sobie bardzo masywna to i tak nią bujało – zaznacza Robert Jamróz. Z dalszej części wpisu możemy się dowiedzieć, że choć warunki widzialności były bardzo dobre, to samo powietrze uniemożliwiło wykonanie wysokiej jakości zdjęcia. – Inna sprawa jest taka, że warunki widzialności były bardzo dobre, ale już samo powietrze nie pozwalało wykonać żadnego ostrego zdjęcia. Termika powietrza na różnych wysokościach była tak różnorodna, że im człowiek zastosował większą ogniskową, tym zdjęcia wychodziły bardziej nieostre, bo powietrze bardzo mocno falowało. Nic nie dawało maksymalne skrócenie ekspozycji. Zapewne wiele osób kojarzy podobny efekt, który powstaje nad rozgrzaną powierzchnią drogi asfaltowej gdzie wszystko „faluje”, a obraz jest nieostry – dodaje fotograf. Robert Jamróz, jak sam zaznacza, jest dopiero trzecim fotografem, któremu udało się udokumentować alpejskie masywy ze szczytu Śnieżnika. Niezwykłe zjawisko nad Polską. „Dziura w niebie” zaskoczyła wielu mieszkańców Niebo co i rusz zaskakuje nas niecodziennymi zjawiskami. Zazwyczaj budzą one ogromne zaciekawienie, a przy okazji rodzą pytania o to, jak takie fenomeny powstają i czym tak naprawdę są. Jednym... Alpy widoczne z Polski Już w 2020 roku dr. hab. Krzysztof Strasburger z Politechniki Wrocławskiej przekonywał, że z Polski można zobaczyć Alpy. Po wielu latach obserwacji, naukowcowi, a prywatnie miłośnikowi górskich wypraw, udało się nie tylko obliczyć linię widzenia, wynoszącą ok. 300 km, ale również uwiecznić widok ze Śnieżnika na Schneeberg i Rax. – Gdy Słońce zaczęło zachodzić, spojrzałem znów na południe i zobaczyłem coś nowego, coś, czego tam wcześniej nie było. [...] Schneeberg! [...] Zrobiłem zdjęcia i zostałem jeszcze pół godziny po zachodzie Słońca. Było widać nawet Rax w Alpach Styryjsko-Dolnoaustriackich – relacjonował w rozmowie z „Gazetą Wyborczą”. W polskich lasach pojawił się czarci krąg. Leśnicy tłumaczą, co oznacza Czy czarci krąg znaleziony w lesie to powód do obaw? Intrygujące zjawisko ma swoje tłumaczenie w dawnych legendach o wiedźmach. A co na ten temat mówią leśnicy? Rok po pierwszej udokumentowanej obserwacji Alp z terenu Polski, podobny kadr udało się uwiecznić Arturowi Robakowi. Jak sam podkreśla, nie było to najłatwiejsze zadanie, o czym świadczy liczba podjętych prób. Klucz do sukcesu? Odpowiednie warunki atmosferyczne, a przede wszystkim – niska wilgotność powietrza. – Kluczową sprawą jest tutaj wilgotność powietrza – im mniejsza, tym lepiej. W wilgotnym powietrzu światło odbite od dalekich obiektów zostaje rozproszone, zanim dotrze do naszego oka. Dlatego poza zimą nie ma szans na obserwacje Alp ze Śnieżnika. Wyjątkowo suche powietrze zdarza się w czasie zimowych wyżów atmosferycznych i związanych z nimi inwersji temperatury – mówił w wywiadzie z Wirtualną Polską. Źródła: Robert Jamróz Photography/Facebook, geekweek.interia.pl, wroclaw.wyborcza.pl, turystyka.wp.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Najpiękniejsze szlaki w Tatrach. Adam Brzoza poleca 5 ulubionych tatrzańskich tras
Najwyższe polskie góry robią wrażenie o każdej porze roku. W których miejscach szczególnie dobrze wyglądają na zdjęciach? Najpiękniejsze szlaki w Tatrach rekomenduje Adam Brzoza, wielokrotnie nagradzany fotograf związany z „National Geographic Polska".
W tym artykule: Kasprowy Wierch – Kopa Kondracka Morskie Oko Dolina Chochołowska Szpiglasowa Przełęcz i Szpiglasowy Wierch Ciemniak od Doliny Kościeliskiej Na wycieczkę w poszukiwaniu najpiękniejszych szlaków w Tatrach wybieramy się z Adamem Brzozą. Niewielu ludzi w naszym kraju tak dobrze zna polskie góry jak fotograf „National Geographic Polska" z Zakopanego. Choć na swoich zdjęciach Adam Brzoza przybliża nam najdalsze zakątki świata, najlepiej czuje się w fotografii górskiej. Jak sam mówi: „Góry nigdy mi się nie znudzą, ponieważ za każdym razem są inne". Tatry zna jak własną kieszeń i doskonale wie, gdzie i kiedy ustawić się z aparatem, by oddać pełnię uroku najwyższych polskich gór. Oto najpiękniejsze szlaki w Tatrach wybrane i sfotografowane przez Adama Brzozę. Kasprowy Wierch – Kopa Kondracka Czerwony szlak na Kasprowy Wierch od strony Kopy Kondrackiej przebiega na granicy ze Słowacją. Szlak jest urozmaicony widokowo. Można tu oglądać zarówno skały, jak i zieleń. Czasami pojawiają się kozice. Co jednak szczególnie przyciąga wędrowców z aparatami fotograficznymi, to niezapomniany widok na Halę Kondratową – szczególnie urokliwy jesienią, kiedy dosłownie zapiera dech w piersiach. Warto wiedzieć, że na Hali Kondratowej znajduje się schronisko – najmniejsze w Polskich tatrach, choć wciąż bardzo przytulne. – Na Kopie Kondrackiej byłem setki razy. Nigdy nie napotkałem tu takich samych warunków – opowiada Adam Brzoza. Morskie Oko Mimo że Morskie Oko to najbardziej popularne miejsce w polskich Tatrach, nie można mu odmówić urody. Zwłaszcza o wschodzie i po zmierzchu, gdy w kadr nie wchodzą tłumy turystów. Warto wybrać się tu z aparatem jesienią i latem, choć zimowy widok zamarzniętej tafli stawu i ośnieżonych szczytów z oszronionej schroniskowej szyby również robi wrażenie. Morskie Oko jest skute lodem aż przez 5 miesięcy. Pętla spacerowa wokół Morskiego Oka liczy 2,5 km, co daje możliwość długiego spaceru w poszukiwaniu ulubionego kadru tej części Tatr. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Dolina Chochołowska Pierwsza myśl? Słynne krokusy. Ale nie tylko taką – usłaną fioletem – Dolinę Chochołowską warto zapamiętać. Dolina jest stosunkowo łatwo dostępna. Właściwie w porównaniu do wypraw choćby do Pięciu Stawów, wycieczka do Chochołowskiej nie wymaga właściwie żadnego większego przygotowania sportowego. Jest tu sporo do fotografowania. Dolinę porastają lasy świerkowe. Można tu spotkać m.in. niedźwiedzie i świstaki tatrzańskie. Warto wiedzieć, że jest to najdłuższa i największa dolina w Tatrach Zachodnich. Swoją nazwę zawdzięcza pobliskiej wsi Chochołów. Szpiglasowa Przełęcz i Szpiglasowy Wierch Zapraszamy z aparatem w Tatry Wysokie. Przypominająca kształtem siodło Przełęcz Szpiglasowa znajduje się na wysokości 2 110 m n.p.m. Oddzielający przełęcz Szpiglasowy Wierch sięga 2 172 m n.p.m. i wzbija się na granicy polsko-słowackiej. Zarówno przełęcz, jak i szczyt gwarantują niezapomniane widoki. To stąd rozciąga się jedna z najpiękniejszych panoram na Tatry. W zasięgu wzroku są: Rysy, Mięguszowieckie Szczyty, Mnich, grań Orlej Perci. Przełęcz należy omijać zimą, kiedy występuje to duże zagrożenie lawinowe. Niespodzianki w Tatrach. To nie w drodze na Rysy widoki i wrażenia są najlepsze Wejście na „dach Polski” nie było dla mnie aż tak emocjonujące. Za to na Zawracie po raz kolejny zakochałem się w Tatrach. Ciemniak od Doliny Kościeliskiej To najdalej na zachód wysunięty szczyt masywu Czerwonych Wierchów. Wysokością sięga najprawdopodobniej 2 096 m. Ciemniak wznosi się ponad kilkoma dolinami: Kościeliską, Tomanową, Liptowską, Miętusią i Mułową. Dojście do dolin jest dość strome, jednak na fotografach może robić ogromne wrażenie. To tu spektakularnie opadają „Ciemniakowe" urwiska. Pobliska Dolina Kościeliska robi za to duże wrażenie zarówno skąpana letnim słońcem, jak i pokryta nieskończonym białym puchem zimą. Wszystkie zdjęcia wykorzystane w materiale zostały wykonane przez Adama Brzozę. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Wybieracie się na południe Polski? Podpowiadamy, co warto zobaczyć w województwie małopolskim
Wymieniając najatrakcyjniejsze turystycznie obszary kraju, na jednym z czołowych miejsc należy umieścić województwo małopolskie. To właśnie tam znajdziemy wszystko, z czego słynie Polska - wspaniałe zabytki, niepowtarzalną architekturę i obszary przyrodnicze, których może zazdrościć nam cała Europa. Atrakcje Małopolski są gwarancją rozrywki dla całej rodziny, warto więc wybrać to miejsce na spędzenie rodzinnego weekendu lub nawet dłuższych wakacji.
W tym artykule: Małopolska: co warto zobaczyć? Z czego słynie Małopolska? Kraków Kopalnia Soli w Wieliczce i Bochni Ojcowski Park Narodowy Tatry Pustynia Błędowska Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie Ogrody zmysłów w Muszynie Jezioro Rożnowskie Zamek Zawiszy Czarnego Przemierzając poszczególne województwa w Polsce, łatwo dostrzeżemy ich różnorodność. Każde zapewnia nieco inne atrakcje, ale wśród nich znajduje się też prawdziwa perła, która łączy w sobie wszystko, co w Polsce jest najwspanialsze (no, może poza dostępem do Bałtyku). Zgadza się, mowa o Małopolsce. Określenie tego regionu mianem magicznego, w żadnym wypadku nie będzie przesadą. Co warto zobaczyć w Małopolsce? Najpierw zastanówmy się, z czego słynie ten niezwykły obszar. Małopolska: co warto zobaczyć? Są takie miejsca, które przynajmniej raz w życiu trzeba zobaczyć. Jeżeli stwierdzimy, że większość z nich leży na terenie województwa małopolskiego, najprawdopodobniej nie rozminiemy się z prawdą. Zabytkowe kopalnie, wspaniale zachowane okazy dawnej architektury, malownicze parki narodowe, majestatyczne pasma górskie, dwie spośród nielicznych polskich pustyń - czy spragnionemu atrakcji turyście potrzeba czegoś więcej? Z czego słynie Małopolska? Spośród wszystkich wymienionych atrakcji, Małopolskę rozsławiają przede wszystkim trzy - Tatry, Kopalnia Soli w Wieliczce i oczywiście Kraków. Miasto królów i historyczna stolica Polski jest jedną z najpopularniejszych destynacji na turystycznej mapie, nie tylko Polski, ale i Europy. Każdego roku, do województwa małopolskiego przybywają urzeczeni pięknem Krakowa turyści z Wysp Brytyjskich, Skandynawii i innych zakątków Starego Kontynentu. Oczywiście, mówimy tu o najbardziej rozpoznawalnej, ale z całą pewnością nie jedynej atrakcji regionu. Małopolska jest prawdziwym turystycznym rajem, nie zmienia to jednak faktu, że to właśnie Kraków, ze swoją kunsztowną architekturą, najwspanialszymi zabytkami i wielokulturowością, pozostaje jej wizytówką. O ile to wspaniałe miasto jest punktem obowiązkowym w planie wycieczki po Małopolsce (podobnie jak dwie wymienione wcześniej atrakcje), to wyprawy nie można ograniczać wyłącznie do jednej destynacji. Co warto zobaczyć w Małopolsce? Poniżej zamieszczamy listę naszych propozycji. Kraków Zwiedzanie Małopolski rozpoczynamy od stolicy województwa. Właściwie trudno jest wymienić wszystkie atrakcje Krakowa w jednym tekście, to raczej temat na całą serię artykułów. Spróbujmy jednak podołać temu wyzwaniu. Wycieczkę po Krakowie warto rozpocząć na Drodze Królewskiej, która prowadzi przez wszystkie najważniejsze zabytki miasta. Którym warto poświęcić szczególną uwagę? Z całą pewnością zachwycającej Bazylice Mariackiej, monumentalnemu Zamkowi Królewskiemu, okazałemu Rynkowi Głównemu, Sukiennicom, Bramie Floriańskiej i Barbakanowi. To zaledwie kilka pozycji z długiej listy przykładów, bo w Krakowie nie można też ominąć klimatycznych uliczek Starego Miasta czy wielokulturowego Kazimierza, a i tak zobaczymy dopiero mały fragment dawnej stolicy Polski. Na zwiedzanie Krakowa warto więc zarezerwować sobie minimum (z akcentem na to słowo) jeden weekend. Kopalnia Soli w Wieliczce i Bochni Wymieniając ciekawe miejsca w Małopolsce, nie sposób pominąć dwóch zabytkowych kopalń soli. Czy warto odwiedzić te miejsca? Oczywiście, tym bardziej, że oba obiekty znajdują się w pobliżu Krakowa. Zaczynamy od Wieliczki. Najsłynniejsza w Polsce kopalnia soli (wpisana na listę UNESCO) oferuje nam dwie trasy - turystyczną i górniczą. Znacznie popularniejsza jest ta pierwsza, ale wybierając wycieczkę szlakiem górniczym, z całą pewnością nie będziemy żałować naszej decyzji. Wizytówką Kopalni Soli w Wieliczce jest Kaplica św. Kingi. Piękna tego miejsca nie da się opisać, to po prostu trzeba zobaczyć na własne oczy. Kopalnia w Bochni (także wpisana na listę UNESCO) jest mniej okazała, ale czy to przekłada się na mniejszą atrakcyjność? Niekoniecznie. Zwiedzający mogą wybrać jedną z trzech tras - podstawową, historyczną i przyrodniczą. Ojcowski Park Narodowy Przenosimy się do Ojcowskiego Parku Narodowego. To bez wątpienia jedno z najpiękniejszych (a jednocześnie - jedno z najsłynniejszych) miejsc na całej Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Ujmująca architektura, wspaniałe obiekty sakralne (w tym słynna kaplica na wodzie) i wspaniałe okazy przyrody tworzą niezwykłą atmosferę tego miejsca, ale jego najbardziej rozpoznawalną wizytówką pozostają niesamowite formacje skalne (na czele ze słynną Rękawicą i Bramą Krakowską) oraz jaskinie (w tym Grota Łokietka - jeden z najsłynniejszych tego typu obiektów w kraju). Tatry Z Tatrami mamy ten sam problem, co z Krakowem - nie da się wymienić wszystkich atrakcji tego miejsca w jednej publikacji. Na szczęście, najwyższego pasma górskiego w Polsce nie trzeba chyba nikomu przedstawiać. To właśnie tam znajdziemy jedne z najwspanialszych pieszych szlaków turystycznych w Polsce, których poziom trudności jest dostosowany do różnych umiejętności. Niektóre z nich, np. prowadzący do Doliny Chochołowskiej, nad Morskie Oko czy Rusinową Polanę, nadają się nawet dla rodzin z dziećmi. Bardziej doświadczeni piechurzy powinni zainteresować się szlakiem na Rysy czy Giewont. Słynną Orlą Perć możemy polecić wyłącznie doświadczonym zdobywcom górskich szczytów. Pustynia Błędowska Na terenie Małopolski znajdziemy aż dwie pustynie (aż, bo w polskich warunkach klimatycznych takie tereny nie są częstym elementem krajobrazu). Najsłynniejszą i jednocześnie największą jest Pustynia Błędowska, położona na pograniczu województw śląskiego i małopolskiego. Znajdziemy tam trzy punkty widokowe. Największą popularnością cieszy się Róża Wiatrów, gdzie infrastruktura turystyczna jest najlepiej rozwinięta. Nie znaczy to, że pozostałe dwa - Czubatka i Dąbrówka - nie są warte zainteresowania, przeciwnie. Na odległości między nimi są na tyle niewielkie, że w trakcie jednej wycieczki bez problemu uda nam się poznać je wszystkie. Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach Wymieniając ładne miejsca w Małopolsce, nie można pominąć Skamieniałego Miasta w Ciężkowicach. To jedna z najbardziej unikalnych atrakcji w powiecie tarnowskim (a być może nawet w całym województwie). Według legendy, fantazyjne formacje skalne to nic innego, jak domy i ich mieszkańcy, zamienieni w kamień w ramach kary za hulaszczy tryb życia. Gwarantujemy, że przechadzka tajemniczymi wąwozami, które otaczają niezwykle charakterystyczne skały (w niektórych można doszukać się ludzkich sylwetek), na długo pozostanie w pamięci. Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie Wycieczka po Małopolsce nie będzie kompletna bez zwiedzenia przynajmniej jednego z wielu tamtejszych muzeów. My polecamy wyprawę do Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie. Nie jest to najbardziej okazały skansen w Polsce (gromadzi ok. 20 drewnianych obiektów), za to nie można odmówić mu niepowtarzalnego klimatu. Ogrody zmysłów w Muszynie W malowniczej scenerii Beskidu Sądeckiego rozciągają się sensoryczne ogrody zmysłów. Pomimo niezwykle atrakcyjnego położenia, miejsce to zostało zaprojektowane w taki sposób, żeby mogło zapewniać niezwykle intensywne bodźce pozawzrokowe. To idealna propozycja dla osób szukających relaksu i odprężenia. Jezioro Rożnowskie Żadna udana wycieczka nie może pominąć wizyty nad brzegiem jeziora. Małopolska ma sporo do zaoferowania w tym temacie. My polecamy wypoczynek nad malowniczym Jeziorem Rożnowskim, a w szczególności - w Gródku nad Dunajcem. Gdy znudzi nam się błogie lenistwo nad brzegiem jeziora, możemy zwiedzić jedną z okolicznych atrakcji. Naszą propozycję opisujemy poniżej. Sprawdź także inne jeziora w Małopolsce: Szukacie pomysłu na weekend? Oto najlepsze jeziora w Małopolsce do odwiedzenia Zamek Zawiszy Czarnego Zamki w Małopolsce to jedne z najpopularniejszych obiektów turystycznych tego regionu. W Rożnowie znajdziemy słynny Zamek Zawiszy Czarnego. Nie jest to propozycja dla osób zakochanych w obiektach muzealnych. Ta warownia, a właściwie jej ruiny, spodoba się przede wszystkim miłośnikom historii bez retuszu. Warto pospieszyć się, bo niewykluczone, że w niedalekiej przyszłości obiekt zostanie wyremontowany.
#JestTyleDoOdkrycia. Kanał National Geographic razem ze swoimi widzami tworzy mapę inspirujących miejsc [CZĘŚĆ 3]
Czy znaleźliście się kiedyś w sytuacji, gdy zagubienie w mieście poskutkowało niezwykłymi odkryciami? To właśnie jest flanering, który jest istotą nowej edycji akcji #JestTyleDoOdkrycia kanału National Geographic. W ramach inicjatywy powstaje wirtualna mapa, która zwróci uwagę na nieco mniej znane, a zdecydowanie warte odwiedzenia miejsca w polskich miastach. Czas na część trzecią poleceń! Tym razem proponujemy mniej znane, a bardzo ciekawe zabytki na południu Polski.
W tym artykule: Kościół Św. Piotra i Pawła w Tyńcu Goleszów - kościół ewangelicki Ruiny pałacu w Tworkowie Cerkiew grekokatolicka w Łopience Jak działa wirtualna mapa? Miejskie odkrycia na antenie kanały National Geographic Kościół Św. Piotra i Pawła w Tyńcu Kraków, ul. Bendyktyńska 37 Opactwo benedyktynów w Tyńcu również z kościołem św. Piotra i św. Pawła - jest to miejsce położone w południowo-zachodniej części Krakowa. Jest to jedno z najstarszych funkcjonujacych klasztorów w Polsce. Ono zostało zbudowane na wapiennym Wzgórzu Klasztornym nad Wisłą w 1044 r. Najprawdopodbniej fundatorem był Kazimierz I Odnowiciel. W całym kompleksie klasztoru znajdują się takie zabytki jak: Kościół klasztorny, czyli trójnawowa świątywnia z gotyckim prezbiterium oraz z barokową nawą główną. We wnętrzu znajdują się: rokokowy ołtarz główny wykonany z czarnego marmuru, ukazujący Świętą Trójcę oraz apostołów, którego autorem był Franciszek Placidi. Wykonana w późnym okresie baroku ambona o kształcie łodzi, utrzymana w czarno złotej tonacji autorstwa Franciszka Józefa Mangdolta. Z kolei w drugim prezbiterium znajduje się stalle z XVII wieku, ozdobione motywami życia świętych m.in. Św. Benedykta. Goleszów - kościół ewangelicki Goleszów Pierwszy, drewniany kościół ewangelicki powstał w Goleszowie w 1785 roku, ale już na początku XIX wieku udało się ukończyć budowę murowanego. Był on potem rozbudowany o wieżę, a po trzęsieniu ziemi, jakie nawiedziło te okolice w 1858 roku został całkowicie przebudowany. Ciekawym rozdziałem w historii kościoła jest wizyta ekipy filmowej w 1968 roku. Stanisław Różewicz kręcił tu "Samotność we dwoje", a wśród obsady znaleźli się Mieczysław Voit, Barbara Horawianka i Ignacy Gogolewski. Za zdjęcia odpowiedzialny był Stanisław Loth, wywodzący się z rodziny hugenockich uchodźców z Lotaryngii. Scenariusz (autorstwa Stanisława i Tadeusza Różewiczów - ten drugi związany po wojnie z Gliwicami, pochowany na cmentarzu ewangelickim przy kościele Wang w Karpaczu) oparto o historię z opowiadania „Straszny czwartek w domu pastora" Karola Ludwika Konińskiego, dziś mało znanego, choć jednego z ciekawszych pisarzy międzywojnia, którego zainteresowania obejmowały m.in. sens wiary w Boga w obliczu wojny i przyczyny zła. Ruiny pałacu w Tworkowie Tworków, ul. Parkowa W dużej, zadbanej, śląskiej wsi Tworków znajdziemy imponujące ruiny pałacu. Pierwotnie był to zamek, w XVI wieku przebudowany na rezydencję pałacową. Obiekt często zmieniał właścicieli, a ostatnim była rodzina von Saurma-Jeltsch. Oni dokonali w drugiej połowie XIX wieku gruntownej przebudowy w stylu neorenesansowym. Kres świetności obiektu nastąpił po pożarze w styczniu 1931 roku. W 1945 roku płonął po raz drugi. Ostatnio teren pałacu został uporządkowany i wreszcie można go zwiedzać. Dużą atrakcją są piękne widoki z dobrze zachowanej wieży, skąd dobrze widać całe założenie, krajobraz doliny Odry, wzniesienia towarzyszące przemysłowym okolicom aglomeracji rybnickiej, a nieco dalej - Beskidy i Sudety. Cerkiew grekokatolicka w Łopience Łopienka Magiczne miejsce, piękny kościółek w środku lasu z słynącym cudami obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem, w niej również słynny Bieszczadzki Chrystus. Jak działa wirtualna mapa? Wystarczy wejść na stronę akcji, wybrać przycisk „Dodaj swoje odkrycie” i podać niezbędne informacje. Następnie w kilku zdaniach opisać „swoje" miejsce, podać jego lokalizację, dodać co najmniej 1 zdjęcie miejsca lub video i gotowe! Miejskie odkrycia na antenie kanały National Geographic Pamiętajcie, że miejska przygoda czeka również na antenie – poznawaj sekrety miast w specjalnym cyklu programów: „Mistrzowska Architektura”, „Pomysł na miasto” i wiele innych w każdą środę i czwartek od 21:00. Widzom, którzy chcą być zawsze na bieżąco z odkrywaniem, polecamy profil National Geographic na Facebooku. View oEmbed on the source website
5 najpiękniejszych szlaków w Karkonoszach
Po polskiej stronie leży niewiele ponad czwarta część Karkonoszy, ale to wystarczy, żeby docenić urodę tego pasma górskiego.
Wystarczy również, by nabrać pokory, bo chociaż najwyższy szczyt – Śnieżka – ma tylko 1603 m, klimat jest podobny do alpejskiego. Pogoda zmienia się czasami gwałtownie, więc trzeba być przygotowanym na wszystko. Przez Kocioł Łomniczki na Śnieżkę Poziom trudności: ✦✦✧✧✧ Czas przejścia: ok. 2 godz. 30 min (bez przystanków) Z Karpacza żółtym szlakiem wzdłuż potoku Łomniczka, później za schroniskiem Nad Łomniczką wchodzi się na szlak czerwony prowadzący dość wymagającymi zakosami na krawędź kotła. Najpiękniej jest jesienią, kiedy roślinność zmieni kolory. Szlak wiedzie do Domu Śląskiego i dalej na Śnieżkę. Tuż pod Śnieżką przy czerwonym szlaku jest Symboliczny Cmentarzyk Ofiar Gór z tablicami poświęconymi tym, którzy zginęli w Karkonoszach lub byli z nimi związani. Zimą szlak jest zamknięty ze względu na niebezpieczeństwo lawin. Drogą Przyjaźni Polsko-Czeskiej Poziom trudności: ✦✦✦✧✧ Czas przejścia: całość ok. 9 godz. (bez przystanków), od Słonecznika do Śnieżki – ok. 2 godz. 45 min Cały szlak (oznaczony kolorem czerwonym) ma ok. 30 km, prowadzi od Szrenicy do przełęczy Okraj. Jest wart tego, żeby go przejść w całości – i zobaczyć charakterystyczne dla tych gór formacje, m.in. kotły polodowcowe i skałki – ale można też wybrać krótszy odcinek, np. od formy skalnej zwanej Słonecznikiem do Śnieżki (ok. 6 km). Szlak biegnie głównym grzbietem Karkonoszy, jest wiele świetnych punktów widokowych, m.in. na Kotły Wielkiego Stawu Małego Stawu. Ścieżką nad Reglami Poziom trudności: ✦✧✧✧✧ Czas przejścia: ok. 3 godz. 20 min Cała Ścieżka nad Reglami ma ok. 28 km, ale można wybrać odcinek między Rozdrożem pod Śmielcem a schroniskiem Pod Łabskim Szczytem. Ścieżka biegnie ponad górną granicą lasu, a jej „punktem kulminacyjnym” są Śnieżne Stawki – kilka jeziorek na dnie Wielkiego Śnieżnego Kotła. To bardzo dobre (i popularne) miejsce na piknik, gdzie krajobraz przypomina alpejski. Widać stamtąd na krawędzi Kotła budynek dawnego schroniska przekształconego w stację przekaźnikową. Do Rozdroża pod Śmielcem prowadzi z Jagniątkowa Koralowa Ścieżka, po drodze mija skałki zwane Paciorkami, które też są ładnym miejscem widokowym. Od świątyni Wang na Śnieżkę Poziom trudności: ✦✧✧✧✧ Czas przejścia: ok. 3 godz. Karkonoski klasyk. Zaczyna się w Karpaczu przy słynnej świątyni Wang i niebieskim szlakiem prowadzi do schroniska Samotnia, później do Strzechy Akademickiej, a następnie do Domu Śląskiego i na Śnieżkę (aż cztery schroniska po drodze!). Powrót warto sobie urozmaicić i pójść żółtym szlakiem obok form skalnych Słonecznik i Pielgrzymy, patrząc wcześniej z góry na Mały Staw i Wielki Staw. Ze Śnieżki Czarnym Grzbietem Poziom trudności: ✦✧✧✧✧ Czas przejścia: ok. 2 godz. 10 min Początkowo idzie się Czarnym Grzbietem powyżej górnej granicy lasu – widoki są świetne i nie ma tłumów jak na Zakosach pod Śnieżką. Mija się Czarną Kopę, później czeskie schronisko Jelenka i dochodzi się do Sowiej Przełęczy, gdzie trzeba skręcić w czarny szlak schodzący dość stromo w dół, do Karpacza. Podejście nim jest uciążliwe i mozolne, ale zejście nie sprawia tylu trudności.
Bieszczady z grzbietu konia. Rajd przez połoniny
Bukowe lasy i chłodne potoki dają poczucie wolności nieporównywalne z niczym. Ruszamy konno po dzikim wschodzie.
Leżę na plecach. Próbuję się jakoś pozbierać. Poruszam palcami nóg, by sprawdzić, czy wszystko w porządku. Czuję zapach trawy, którą połamałem własnym ciałem. Na tle nieba nade mną pojawia się głowa Krzysztofa. Uśmiecha się jakby trochę kpiąco. Za nim widzę spiczaste uszy tego skurczybyka, który posłał mnie na ziemię. – Żyjesz? – pyta Krzysztof. Jego rozbawiony wzrok świadczy o tym, że wie, że nic mi się nie stało. – Zasada jest taka: spadasz z konia, wstajesz, otrzepujesz się i jedziesz dalej. Wierz mi, przerabiałem to dziesiątki razy. Podciągam się więc na kolana i dźwigam. Krzysztof wręcza mi sznurek służący za uzdę konia, z którego właśnie spadłem. Nie do końca wiem, jak to się stało. Naszą jazdę zakłócił nagły skok zwierzęcia w bok, a ja sekundę później leżałem już w trawie. Stękając, wdrapuję się na jego grzbiet. Przemierzamy Bieszczady. To ostatni zakątek Polski, który można przebyć na koniu, nie będąc zmuszonym co chwila omijać miast i przecinać ruchliwych ulic. Kraina traw sięgających do pasa, chłodnych potoków, gęstych bukowych lasów. Rozgwieżdżonego nieba, w które można się wpatrywać przed zaśnięciem, leżąc w hamaku podwieszonym obok ogniska. Rzuć wszystko... Jedziemy wzdłuż granicy państwowej - po drugiej stronie jest już Słowacja. Kierujemy się na południowy wschód. Wyruszamy z okolic Czeremchy, przesuwając się w kierunku bieszczadzkich połonin. Te trawiaste łagodne zbocza przyciągają koniarzy od dekad. W ostatnich latach powstało tu kilka niewielkich stadnin prowadzonych przez zapaleńców, którzy zgodnie ze stereotypem rzucili wszystko i przenieśli się w Bieszczady. Organizują konne obozy oraz przejażdżki dla turystów. Większość trwa kilka godzin. Krzysztof, właściciel jednej z tych stadnin, namówił mnie jednak na kilkudniową wędrówkę i pokonanie blisko 200 km na końskim grzbiecie. Skusiły mnie opowieści o tym, że będziemy tylko my, konie i przyroda. Być może też napotkany po drodze niedźwiedź lub żyjące tu dziko żubry. W mojej głowie rozwinęła się taśma obrazów z amerykańskich filmów. Otwarta przestrzeń, konie, kowbojskie życie. I metalowy kubek, do którego wlewa się herbatę ze zdjętego z ognia osmolonego czajniczka. A wcześniej gorąca fasola wyjadana wprost z menażki. To tylko fragment. Czytaj więcej w sierpniowym wydaniu National Geographic Traveler (8/2020)
„4 minuty absolutnego zachwytu”. Zobacz najpiękniejsze ujęcia polskich gór
Spadające gwiazdy nad Tarnicą, kolorowe chmury nad Pieninami, przelewające się mgły w karkonoskich dolinach i soczysta zieleń tatrzańskich hal. Zobacz „Rytm gór”, niezwykłe wideo, w którym autor zdołał uchwycić urodę polskich gór.
Film „Rytm gór” Michała Janiszewskiego: To jeden z tych materiałów, które ogląda się z gęsią skórką i nieschodzącym z twarzy uśmiechem, w zachwycie dla piękna natury i dla człowieka, który to piękno potrafił uchwycić. A uchwycił je Michał Janiszewski, fotograf i twórca Motion-Studio.pl. Tytuł filmu jest nieprzypadkowy. Materiał przedstawia dobę w polskich górach – od świtu po zmierzch. Fotografowie wczuwają się w rytm dyktowany upływem czasu jak w puls, by pokazać, że każda pora dnia ma swój niepowtarzalny urok. „Rytm gór” to poezja! Cztery minuty absolutnego zachwytu. Filmowa wędrówka po górskich szlakach W ciągu 14 dni fotograf wraz z kolegą Marcinem Poncyliuszem przemierzył ponad 2 tys. km, z czego ponad 70 km pieszo, zdobył kilkanaście szczytów Bieszczad, Pienin, Tatr i Karkonoszy. Po górach wędrowali od 18 czerwca do 2 lipca 2017r. Kolejnych kilka miesięcy pochłonęła postprodukcja. Fotografowie większość materiału zrealizowali techniką poklatkową (timelapse), wzbogaconą dodatkowo o ujęcia z powietrza. Wykonali w sumie ponad 21 tys. zdjęć , wszystko w jakości 4K (ponad 1 TB danych). Bywało „pod górkę” Nie obyło się bez przeszkód. Pierwsze próby zdjęciowe jednego z pasm górskich Janiszewski podjął już w 2015 r. Po powrocie z planu okazało się, że mały defekt mechaniczny sterownika sprawił, że każde z ujęć było co kilka klatek poruszone. – Ponad 2 tygodnie ciężkiej pracy poszło praktycznie do kosza. W tym roku bogatszy o te doświadczenia, postanowiłem wrócić do tematu i uchwycić nie jedno, a kilka najbardziej charakterystycznych pasm górskich – opowiada. Najlepsza wizytówka polski gór Janiszewski znany jest głównie z niebanalnych ujęć swojego ukochanego miasta - Warszawy. Tym razem obiektyw postanowił skierować na południe Polski, bo – jak mówi - nasz kraj jest pełen magicznych i urokliwych miejsc. - Polskie góry to jedno z piękniejszych miejsc na Ziemi, głównie ze względu na swoją różnorodność, tajemniczość i niedostępność. W swoim najnowszym projekcie "Rytm Gór" ​staram się pokazać wszystkie te cechy i próbuję na nowo odkryć ich piękno. Mam nadzieję, że film zachęci do odwiedzenia przynajmniej niektórych z zaprezentowanych miejsc. Udało się!