Wenecja – co warto zobaczyć i jak zaplanować zwiedzanie?
Wenecja to jedno z najbardziej fascynujących miast świata, które łączy w sobie bogatą historię, sztukę i niezapomnianą atmosferę. Od setek lat inspiruje artystów, pisarzy i reżyserów, przyciągając turystów swoimi kanałami, zabytkami i kulturowymi wydarzeniami. Ten przewodnik pomoże ci odkryć najważniejsze atrakcje Wenecji, jak poruszać się po mieście bez samochodów oraz jak w pełni cieszyć się jego niezwykłą ofertą kulturalną.
Spis treści: Dlaczego warto odwiedzić Wenecję? Co zobaczyć w Wenecji? Najważniejsze atrakcje Jak poruszać się po Wenecji? Gdzie zjeść w Wenecji? Najlepsze restauracje i lokale Wydarzenia kulturalne w Wenecji Kiedy najlepiej odwiedzić Wenecję? Wenecja to miasto, które zaskakuje na każdym kroku. Jej bogata historia, architektura i kultura sprawiają, że warto spędzić tu więcej niż tylko kilka dni. Odkrywając urokliwe zakątki, wąskie kanały i lokalne smaki, można poczuć prawdziwą magię tego miejsca. Niezależnie od pory roku, Wenecja pozostaje jednym z najpiękniejszych i najbardziej inspirujących miejsc na świecie. Dlaczego warto odwiedzić Wenecję? Wenecja, zbudowana na 117 wyspach, połączonych ponad 400 mostami, to miasto o unikatowym charakterze. Wąskie kanały, klimatyczne uliczki i zabytkowe budowle tworzą jedyny w swoim rodzaju krajobraz. Kolory są tu niezwykłe, nieporównywalne z niczym. Zjawiskowe budynki, światowej klasy muzea, wytworne restauracje, spektakularne hotele. Atmosfera miasta, szczególnie w mglisty jesienny poranek, potrafi zahipnotyzować każdego odwiedzającego. Wenecja to także miejsce pełne historii – to tutaj urodził się Casanova, a zmarł Tycjan. Miasto było tłem dla wielu filmów, od klasycznych po współczesne, w tym takich hitów jak „Turysta” czy „Włoska robota”. Co zobaczyć w Wenecji? Najważniejsze atrakcje Plac Świętego Marka (Piazza San Marco) Plac Świętego Marka to serce Wenecji, miejsce pełne historii i monumentalnych zabytków. Dominującym elementem jest Bazylika Świętego Marka – oszałamiająca budowla o bogatych zdobieniach i imponujących mozaikach. Obok znajduje się dzwonnica św. Marka, z której rozciąga się widok na miasto. Nieopodal znajduje się również słynna Caffè Florian, jedno z najstarszych miejsc, gdzie bywali tacy artyści jak Charles Dickens czy Giacomo Casanova. Canal Grande Canal Grande to najsłynniejszy kanał w Wenecji, który wije się przez miasto niczym szeroka rzeka, dzieląc je na dwie części. Rejs vaporetto po Canal Grande to najlepszy sposób, by podziwiać historyczne pałace, w tym Palazzo Grassi i Ca’ d’Oro. Podróż gondolą przez mniejsze kanały daje inne doświadczenie: „Płyniemy wąziutkim kanałem... tu mieszkał Goethe, tu bywał Mozart...”. Most Rialto (Ponte di Rialto) Najstarszy most w Wenecji, symbolizujący miasto od stuleci. Łączy dwie historyczne dzielnice: San Marco i San Polo. Widok z mostu na Canal Grande to jedno z najbardziej ikonicznych miejsc w Wenecji, a pobliskie targowiska tętnią życiem. Targ Rialto to idealne miejsce na zakup świeżych produktów i lokalnych specjałów. Karnawał w Wenecji Karnawał w Wenecji to wyjątkowe wydarzenie, które przyciąga ludzi z całego świata. Maski, kostiumy, bale i parady zamieniają miasto w magiczną scenerię pełną kolorów i tajemniczości. Tradycja ta sięga czasów średniowiecza, a współczesny karnawał to hołd dla dawnej chwały Republiki Weneckiej. Wenecja bez karnawału jest niepełna, a maski to symbol, który można znaleźć w niemal każdym sklepie z pamiątkami. Jak poruszać się po Wenecji? Wenecja to miasto, w którym nie ma samochodów, co sprawia, że poruszanie się po niej jest wyjątkowe. Warto poznać dostępne środki transportu: Vaporetto Vaporetto to wodne tramwaje, które są podstawowym środkiem transportu publicznego. Bilet na jednorazowy przejazd kosztuje około 7,50 euro, ale jeśli planujesz dłuższy pobyt, opłaca się kupić karnet. Gondola Gondola to najbardziej romantyczny sposób zwiedzania Wenecji, choć dość kosztowny – przejażdżka kosztuje około 80 euro za 30 minut. Podróż gondolą to zdecydowanie niezapomniane przeżycie, na które warto się skusić. Łodzie te suną dostojnie po 177 kanałach. Gondolier, stojący na końcu rufy, ubrany jest na czarno. Dostojnie trzyma oburącz, zdawałoby się, lekkie wiosło. Czasami nawet zaśpiewa, co nada jeszcze większego uroku całemu doświadczeniu. Taxi wodne Dla tych, którzy cenią sobie wygodę, dostępne są także taksówki wodne. Są znacznie droższe niż vaporetto, ale oferują większy komfort i szybszy transport. Gdzie zjeść w Wenecji? Najlepsze restauracje i lokale Wenecja to nie tylko zabytki, ale również wyśmienita kuchnia. Oto kilka miejsc, które warto odwiedzić, aby spróbować lokalnych specjałów: All’Arco To miejsce słynie z cicchetti – małych przekąsek podawanych z winem. Atmosfera w All’Arco jest nieformalna, a jedzenie wyjątkowo smaczne: „Czekam w kolejce, gdy nagle ktoś wychodzi z kuchni spowitej dymem. Wszyscy wytężają wzrok w kierunku tacy z kanapeczkami". Harry’s Bar Harry’s Bar to legenda, gdzie powstał słynny drink Bellini. To miejsce, które odwiedzali tacy giganci literatury jak Ernest Hemingway. Pasticceria Tonolo Jedna z najlepszych cukierni w Wenecji, idealna na poranną kawę i słodkości. Jak twierdzi wielu turystów, ich wypieki to absolutna konieczność podczas wizyty w mieście. Wydarzenia kulturalne w Wenecji Biennale Architektury Biennale Architektury w Wenecji to jedno z najważniejszych wydarzeń w świecie sztuki i architektury. Co dwa lata miasto gości artystów i architektów z całego świata, którzy prezentują swoje innowacyjne projekty i pomysły. Festiwal Filmowy Wenecja to także miasto filmowe, a Festiwal Filmowy, który odbywa się tutaj co roku na przełomie sierpnia i września, jest najstarszym tego typu wydarzeniem na świecie. To doskonała okazja, aby zobaczyć najnowsze produkcje kinowe i spotkać największe gwiazdy światowego kina. Kiedy najlepiej odwiedzić Wenecję? Najlepszy czas na zwiedzanie Wenecji to wiosna (kwiecień–czerwiec) oraz jesień (wrzesień–październik), kiedy temperatury są łagodniejsze, a liczba turystów mniejsza. Latem miasto może być zatłoczone i gorące, natomiast jesienią Wenecja często zmaga się z acqua alta, czyli powodziami, które zalewają niektóre części miasta.
Wenecja ogranicza liczbę pasażerów na gondolach. Bo turyści ważą coraz więcej
Weneccy gondolierzy mogą odetchnąć z ulgą, bo władze miasta uwzględniły ich postulaty i zdecydowały o zmniejszeniu dopuszczalnej liczby pasażerów mogących jednocześnie podróżować łodzią. Zmiany nie są wywołane wymogami bezpieczeństwa, a wzrostem średniej wagi podróżnych.
– W ciągu ostatnich 10 lat waga turystów wzrosła i zamiast kazać im stawać na wadze przed wejściem na pokład, ograniczamy liczbę pasażerów – mówi w rozmowie z CNN Travel Andrea Balbi, prezes Weneckiego Stowarzyszenia Gondolierów. Zmiana dotyczy ikonicznych dla Wenecji wąskich łodzi, które turyści chętnie wybierają, żeby przepłynąć się wąskimi kanałami rozciągającymi się przez miasto. Dotychczas na pokładzie mogło przebywać maksymalnie sześć osób. Teraz jeden z pasażerów będzie musiał zaczekać na kolejny kurs, bo dopuszczalny limit to pięciu podróżnych. Zmniejszono również maksymalne obłożenie większych gondoli zwanych „da parada”, które służą głównie jako taksówki i kursują przez Canal Grande. Będzie mogło nimi podróżować do 12 osób – czyli o dwie mniej niż do tej pory. Wprowadzenie ograniczeń postulowali sami gondolierzy. Balbi powiedział, że większe obciążenie gondoli sprawiało, że łódki niejednokrotnie nabierały wody. To nie tylko psuło wypoczynek samym turystom, ale też utrudniało gondolierom poruszanie się po kanałach i wymagało od nich większego wysiłku. Raoul Roveratto, prezes stowarzyszenia zastępczych gondolierów, czyli grupy reprezentującej mniej doświadczonych pływaków, nie przebierał w słowach, komentując wprowadzenie nowych regulacji. – (Przewożenie turystów – przyp. red.) z niektórych krajów to tak, jakby ładowało się bomby, a kiedy łódź jest w pełni załadowana, kadłub tonie i wpływa do niego woda. Płynięcie naprzód z ponad pół toną mięsa na pokładzie jest niebezpieczne – powiedział Roveratto cytowany przez gazetę „La Repubblica”. Wenecja podnosi się po epidemii W całej Wenecji działa obecnie 433 licencjonowanych gondolierów i 180 tzw. zmienników, ale ostatnio zmniejszyła się liczba obsługiwanych przez nich gondoli, a to z powodu pandemii koronawirusa i spadku liczby turystów. Gondolierzy w Wenecji muszą zdać wymagający egzamin, aby uzyskać licencję lub skorzystać z takiego, który zdaje się z ojca na syna. Gondolierzy nie są pierwszą grupą pracowników branży turystycznej, która wprowadza zmiany na podstawie wagi swoich klientów. W 2018 roku głośno było o Grecji, która zakazała otyłym osobom korzystania z jazdy na osłach – popularnej atrakcji na wyspie Santorini. Taką decyzję podjęto po tym, jak aktywiści skarżyli się, że zwierzęta cierpią na urazy kręgosłupa. Blokada we Włoszech trwała dość długo i bardzo mocno uderzyła w turystykę. Obecnie kraj powoli wraca do normalności, a Wenecja przygotowuje się do przyjęcia normalnego ruchu turystycznego. Na początku lipca Unia Europejska przyjęła zestaw zaleceń, które pozwolą podróżnym spoza UE na ponowne odwiedziny europejskich krajów.
Znikająca Wenecja. Reportaż o odchodzącym klejnocie Włoch
Świat chce wyszarpać choćby mały strzępek z misternej materii miasta, które Thomas Mann nazwał „pół bajką, pół turystyczną pułapką”.
Najpiękniejsza tragedia we Włoszech rozgrywa się w Wenecji. Nigdzie indziej klęska nie nadchodzi w tak pięknej oprawie. To ani ląd, ani woda, raczej migocząca hybryda - miasto, które wyłania się niczym fatamorgana z laguny u wybrzeży Adriatyku. Od stuleci grozi jej unicestwienie pod falami acqua alta – regularnych powodzi będących wynikiem coraz częstszych i wyższych przypływów, a także coraz bardziej osiadających fundamentów. Jednak to dziś najmniejszy problem, z którym przyszło jej się zmierzyć. Zapytajcie burmistrza Massimo Cacciari – zamyślonego, błyskotliwego profesora filozofii, tłumacza Antygony Sofoklesa. Zapytajcie go o acqua alta i tonącą Wenecję, a odpowie: To kupcie sobie kalosze. Kalosze są dobre na wodę, ale bezużyteczne w przypadku zalewu turystów, który powoduje więcej problemów niż podnoszące się wody laguny. Liczba mieszkańców Wenecji w 2007 r. wynosiła 60 tys. Liczba gości odwiedzających miasto w 2007 r. sięgnęła 21 mln. W świąteczny majowy weekend w 2008 r. 80 tys. turystów spadło na miasto jak szarańcza na pola Egiptu. Parkingi w Mestre, położonej na lądzie części gminy, gdzie przyjeżdżający turyści zostawiają swoje auta, by przesiąść się do autobusu lub pociągu i tak dojechać do miasta, zostały wypełnione po brzegi i zamknięte. Ci, którym udało się dotrzeć do Wenecji, ruszyli wąskimi uliczkami jak ławice płotek, połykając pizzę i gelati i zostawiając za sobą ślad w postaci papierów i plastikowych butelek. Życie w La Serenissima (Najjaśniejszej), jak nazywa się Wenecję, nie przedstawia się już w tak jasnych barwach. Przybysze ze świata w wygodnych butach, z przewodnikiem w ręku, pragną zanurzyć się w mieście niczym w misternie zdobionej chrzcielnicy. Plusk! Tymczasem wenecjanie wypływają. – Wenecja to takie piękne miejsce - stwierdził dyrektor fundacji kulturalnej. Widok z jego okien rozpościera się na Bacino San Marco, z jego niekończącą się flotyllą łodzi motorowych, gondoli oraz tramwajów wodnych nazywanych vaporetti, oraz na Plac Świętego Marka, epicentrum weneckiego ruchu turystycznego. – Tak naprawdę to jeden wielki teatr. Jeżeli masz pieniądze, możesz wynająć apartament w XVII-wiecznym palazzo wraz ze służbą i udawać, że jesteś arystokratą. Zajmijcie miejsca. W tej sztuce Wenecja gra podwójną rolę. Istnieje Wenecja – miasto, w którym mieszkają ludzie, oraz Wenecja – miasto odwiedzane przez turystów. Światła, scenografia, kostiumy są piękne, jednak fabuła jest zawikłana, a zakończenie niepewne. Pewne jest jedno: wszyscy kochają główną bohaterkę. – Piękno to trudna sprawa – mówi burmistrz Cacciari. Mówi tak, jak gdyby przemawiał do magistrantów na seminarium z estetyki, a nie odpowiadał na pytanie o politykę miasta. Przytoczył zdanie z wiersza Ezry Pounda (amerykański poeta pochowany w Wenecji), który cytuje słowa angielskiego rysownika Aubreya Beardsleya do irlandzkiego poety Williama Butlera Yeatsa. To taka literacka zabawa w głuchy telefon. Brak bezpośredniości jest równie typowy dla Wenecji, co zakręty Canal Grande. Cacciari, który słynie z arogancji i elokwencji, wydaje się być w nastroju tak czarnym, jak jego włosy i bujna broda. (Choć ma 63 lata, na jego głowie nie widać ani pasemka siwizny). Dzień wcześniej Mestre nawiedziła ogromna ulewa. Deszcz spowodował powódź, choć nie była to acqua alta. – Budowane właśnie betonowe zapory przeciwpowodziowe (zwane MOSE, patrz str. 36) nic by tu nie pomogły. Wysokie przypływy są zmartwieniem dla was, cudzoziemców – stwierdził Cacciari. Prawdziwy problem leży gdzie indziej. Są nim koszty utrzymania Wenecji. – Nie dostajemy od państwa dość pieniędzy, by pokryć wszystkie wydatki - czyszczenie kanałów, odnawianie budynków, podnoszenie fondamente [nabrzeża, do których przybijają łodzie – red.]. A koszty życia w mieście? – Tu jest trzy razy drożej niż 20 km stąd, w Mogliano. Mieszkają tu jedynie bogacze lub osoby starsze, które posiadają na własność swoje domy, ponieważ je odziedziczyli. Młodych na to nie stać. I w końcu turystyka. Filozof Cacciari mówi o tym zjawisku tak: – Wenecja to nie jest romantyczne miejsce na miesiąc miodowy. To miejsce z wyraźnym charakterem, pełne sprzeczności, przytłaczające. To nie jest miasto dla turystów i nie można go zredukować do widokówki. Czy zamknąłby Wenecję dla turystów? – Tak. Albo, po zastanowieniu, wprowadziłbym nieco selekcji przy wjeździe i małą opłatę. Zamyślił się. Dodajmy niewielką opłatę do i tak już absurdalnie wysokich cen. Turyści płacą 10 dolarów za przejazd vaporetto, 13 dolarów za napój bezalkoholowy w Caffe Florian, 40 dolarów za plastikową karnawałową maskę, prawdopodobnie wyprodukowaną w Chinach. Możesz też kupić sobie palazzo. – Canal Grande to najlepszy punkt – stwierdził Eugenio Scola, kiedy usiedliśmy w jego wykładanym orzechową boazerią biurze agencji nieruchomości z widokiem na Plac Św. Marka. Miał na sobie pięknie skrojoną czarną marynarkę, białą koszulę, dżinsy z paskiem z krokodylej skóry oraz błyszczące skórzane mokasyny. Przez wiele lat kupujący pochodzili przede wszystkim ze Stanów, Wielkiej Brytanii i innych krajów Europy, wyjaśnił Scola. – Ale teraz pojawiło się wielu Rosjan. I Chińczyków – dodał. Wśród ofert jego agencji znajduje się odnowiony apartament z trzema sypialniami na piano nobile, czyli głównym piętrze, niewielkiego XVIII-wiecznego palazzo. – Molto bello – mówi Scola, rozkładając plany. Są tam: gabinet, biblioteka, salonik muzyczny, dwa pokoje dzienne i pokój dla służby. Do tego doskonały widok na trzy strony świata. Wszystko za jedyne 9 mln euro. Gdybym wolała cały palazzo, w ofercie jest Palazzo Nani, 5 600 m2, z zezwoleniem na zmianę sposobu użytkowania. – Prawdopodobnie ktoś otworzy tam hotel – przypuszcza Scola. Gdy zapytałam o coś w bardziej przystępnej cenie, pokazano mi 36-metrową kawalerkę. Kosztowała tylko 260 tys. euro. Ktoś kupi ją w celach inwestycyjnych albo jako pied-a-terre (mieszkanie wakacyjne). Ale prawdopodobnie nie będzie to wenecjanin. Jeżeli jesteś wenecjaninem, a nie kimś, kto tylko – jak to ujął Henry James - ogląda widoczki turystycznej Wenecji w podniszczonym fotoplastykonie, jeżeli mieszkasz na 5. piętrze bez windy (windy w Wenecji to rzadkość), jeżeli tutaj się budzisz, chodzisz do pracy, wracasz do domu, Wenecja jest całkowicie innym miejscem. To, co nienormalne, jest normalne. Powodzie stają się rutyną. Słychać dźwięki syren, opuszczane są stalowe zapory, wenecjanie zakładają kalosze. W mieście montuje się czterokilometrowy passerelle, specjalny chodnik na metalowych podporach. I życie toczy się nadal. Tu, gdzie wszystko, co potrzebne do życia i śmierci, musi przypłynąć na statku, być wciągnięte na wąskie mostki, wniesione po schodach, czas mierzony jest oddechem przypływów, a przestrzeń rozdzielona połaciami wody. Gdy Silvia Zanon idzie na Campo San Provolo, gdzie uczy w szkole średniej, wie, że dotarcie tam z jej mieszkania przy Calle delle Carrozze zajmie jej 23 minuty. Wychodzi z domu o 7.35. Wtedy Memi, właścicielka trattorii w sąsiedztwie, która siedzi przy stole, czytając gazetę, podnosi znad niej wzrok i kiwa głową. Młody mężczyzna zabierający śmieci na barkę z odpadami mamrocze słowa powitania. Silvia skręca na Campiello dei Morti i mija ścianę, po której pnie się biała dzika róża; most, dwa place, skręt w lewo przed budynkiem, w którym kiedyś było kino, a teraz jest modna restauracja, i już jest na Calle Frezzeria. Przed nami Museo Correr i kobiety sprzątające na czworakach, z wiadrami i szczotkami. Przechodzi przez Plac Św. Marka, na którym wczesnym rankiem panuje błogi spokój. – Z każdym krokiem, który stawiam na placach tego miasta, zakochuję się w nim od nowa – mówi. Jeszcze jeden mostek, szybki spacer przez Campo San Filippo e Giacomo i jest na miejscu. Dokładnie o 7.58. Słuchajcie! Wenecja to nie tylko obrazy, ale także dźwięki. W nocy blask pozłacanych sklepień nie rozprasza naszej uwagi. Ucho może wychwycić trzaski drewnianych okiennic, stukot obcasów na kamiennych schodkach mostów, fragmenty prowadzonych szeptem rozmów, odbijające się od brzegu fale wywołane przez przepływające statki, staccato deszczu na markizach i ciężki, smutny dźwięk dzwonów. Dźwięk Wenecji to przede wszystkim kompletny brak dźwięku… samochodów. Franco Filippi, właściciel księgarni i pisarz, często miewa problemy z zaśnięciem, więc wstaje i rusza przez labirynt ulic, z latarką w ręku, zatrzymując się to tu, to tam, by rzucić strumień światła na kamienne fasady ozdobione sztukaterią, aż światło latarki wychwyci rzeźbiony ornament z kamienia, zwany patera, na którym fantastyczne zwierzęta czołgają się, polują lub latają. To właśnie wtedy, kiedy miasto śpi, a Franco jest pogrążony w kontemplowaniu jego przeszłości, odzyskuje swoją Wenecję wolną od tłumów, które wypełniają ulice, place i kanały za dnia. Gherardo Ortalli, profesor historii średniowiecznej, opisuje sytuację w mniej poetycki sposób. – Kiedy wychodzę z przyjaciółmi na campo, muszę się zatrzymywać, bo ludzie robią nam zdjęcia, jakbyśmy byli aborygenami – mówi. – Być może pewnego dnia nimi będziemy. Kiedy przyjechałem tutaj 30 lat temu, populacja wynosiła 120 tys. Obecnie jest nas mniej niż 60 tys. Spadek wydaje się nieuchronny. Tylko w zeszłym roku populacja mieszkańców Wenecji zmniejszyła się o 444 osoby. Ortalli uważa, że w końcu miasto stanie się parkiem tematycznym dla bogaczy, którzy będą tu przylatywać samolotami, by spędzić jedynie dzień lub dwa w swoim palazzo. Jest dziesiąta rano i Ortalli udaje się do kiosku na Campo Santa Margherita, by kupić gazetę przed pójściem do biura, choć trudno jest znaleźć gazety pod górą kiczu dla turystów: miniaturowych masek, przypinek w kształcie gondoli, czapek błazna. – Wszystko jest na sprzedaż – wzdycha. – Nawet Wenecja. Poznajcie urzędnika, na którego barkach spoczywa zadanie zarządzania niszczącą miasto turystyką. Nazywa się Augusto Salvadori, a jego wizytówka informuje, że jest to: Dyrektor ds. turystyki, odpowiedzialny za promocję tradycji, historii i kultury weneckiej ochronę mienia i czystości miasta, zapobieganie zniszczeniom spowodowanym przez fale, oznakowanie ulic. Miłość to nie jest dostatecznie wielkie słowo na opisanie tego, co Salvadori czuje do Wenecji. Gdyby tylko mógł wydać taki nakaz, każdy balkon byłby udekorowany geranium (rozdał w tym celu ponad 3 tys. roślin). Kiedyś podczas kolacji w restauracji nad brzegiem kanału wychylił się przez stół, żeby udzielić reprymendy gondolierowi, który śpiewał O sole mio – piosenkę neapolitańską, a nie wenecką. Jesienią 2007 r. wysłał oddział ochotników, by głosili na Piazza San Marco ewangelię elegancji, przypominali odwiedzającym o konieczności przestrzegania przykazań dotyczących dobrego wychowania: nie należy pić, jeść lub siadać w miejscach innych niż wyznaczone. – Walczymy o godność Wenecji – mówi Salvadori. Wiosną 2008 r. ogłosił tydzień decorum: mieszkańcom rozdano 72 tys. plastikowych torebek na odchody swoich psów. To byłby bardzo dobry pomysł, gdyby ktoś pomyślał jeszcze o dodatkowych koszach na zużyte torebki. – Turystyka pożera to miasto – mówi Salvadori w swoim biurze w XVI-wiecznym Palazzo Contarini Mocenigo. – Co mieszkańcy dostają w zamian? – mój rozmówca marszczy brwi. – Dostęp do usług jest ograniczony. Przez część roku wenecjanie nie są w stanie wepchnąć się do środków publicznego transportu. Koszty wywozu śmieci rosną, tak jak i koszty utrzymania. Jest to szczególnie widoczne w przypadku mieszkań. W 1999 r. prawo, które złagodziło przepisy dotyczące zamiany budynków mieszkalnych na miejsca zakwaterowania turystów, sprawiło, że lokali zaczęło ubywać jeszcze szybciej. Tymczasem od 1999 r. liczba hoteli i pokoi gościnnych zwiększyła się o 600 proc. – Aby temu zaradzić, być może nałożymy podatek miejski na hotele i restauracje. Wtedy turyści nie przyjadą – mówi Salvadori. – Turyści nie przyjadą z powodu kilku euro? – powątpiewam. Wpatruje się we mnie: – Nie mogę martwić się o hotele. Muszę myśleć o wenecjanach. Toczę bitwę o miasto. Turystyka jest częścią weneckiego krajobrazu począwszy od XIV w., kiedy to pielgrzymi zatrzymywali się tutaj na szlaku do Ziemi Świętej. Wraz z nadejściem reformacji w XVI w. podróżnych zaczęło ubywać. Ich liczba zwiększyła się ponownie w wieku XVII, kiedy to Europejczycy z wyższych sfer, złaknieni wiedzy o kulturze i sztuce, wyruszali na grand tour. Czym więc różni się od nich dzisiejszy turysta? Pytam o to Ortalliego, kiedy już zasiadł w swoim biurze. – Tak, istniał zwyczaj zwany grand tour - odpowiada. Ale wtedy przyjeżdżający korzystali z naszej gościnności. Dziś do Wenecji przypływają gigantyczne statki rejsowe. Dziesięciopiętrowe. Nie można zrozumieć Wenecji z 10. piętra. Równie dobrze możesz być w helikopterze. Ale to nie jest ważne. Przyjeżdżasz do Wenecji, piszesz pocztówkę i potem wspominasz, jak miło upłynął ci tu wieczór. Ta choroba jest chroniczna. Jak mówi historyk sztuki Margaret Plant: – Początek infekcji przypada na lata 80. XIX stulecia. Wenecja stała się wtedy modną, malowniczą atrakcją turystyczną. Mieszkańcy znaleźli się na drugim miejscu. Choroba ogarnia ulice, mosty i place. – Oto odchodzi kolejny kawałek miasta – stwierdziła ze smutkiem nauczycielka Silvia Zanon, gdy La Camiceria San Marco, znany sklep z ubraniami, który ma na wskroś wenecki charakter i od 60 lat znajdował się nieopodal Piazza San Marco, musiał przenieść się do mniej prestiżowego miejsca, bo czynsz wzrósł trzykrotnie. W pracowni La Camiceria szyto na miarę piżamy dla księcia Windsoru i koszule sportowe dla Ernesta Hemingwaya. – To jak opuścić dom, w którym się przyszło na świat - powiedziała Susanna Cestari, pakując pudełka przy przeprowadzce. Susana pracuje tu od 32 lat. W sierpniu 2007 r. Molin Giocattoli, sklep z zabawkami, który był tak popularny, że pobliski most nazwano Mostem Zabawek, zamknął swoje podwoje. Na rynku Rialto sprzedawcy pamiątek zastąpili handlarzy oferujących wędliny, chleb i warzywa. Turyści tego nie zauważą. Przecież nie przyjeżdżają do Wenecji, by kupić bakłażana. Przyjeżdżają jednakże, by się pobrać. Śluby to jeden z trybików turystycznej machiny – w 2007 r. odbyło się ich 720. Jak łatwo można przewidzieć, stosunek obcych pobierających się w Wenecji do mieszkańców biorących tu ślub wynosi niemal trzy do jednego. Jeżeli chcesz związać się tutaj węzłem małżeńskim w dzień roboczy, urząd ślubów Miasta Wenecji zainkasuje od ciebie 2 400 dolarów. W weekendy stawka wzrasta do 5 500. Szczęśliwa para chciałaby, żeby uroczystość transmitowano w internecie? Proszę bardzo. 190 dolarów. W czasie karnawału, który kiedyś był uroczym lokalnym wydarzeniem, a teraz stał się komercyjnym szaleństwem, rozsądni wenecjanie wyjeżdżają z miasta. Jedyne, czego wenecjanie jeszcze nie porzucili, to cynizm. Kiedy exodus się zakończy, a miasto stanie się tylko kunsztowną bombonierką, kto będzie ostatnim wenecjaninem, który pozostanie? Pewna kobieta, której rodzina mieszka tu od pokoleń, odpowiedziała: – Nie wiem. Ale z całą pewnością będzie chciał dostać za to pieniądze. Plany ocalenia miasta pojawiają się i znikają z regularnością przypływów, jednakże gra idzie o wysoką stawkę: turystyka w Wenecji generuje 2 mld dolarów rocznie przychodu i zapewne są to dane niedoszacowane, bo spora część transakcji nie zostaje odnotowana w księgach. Niektórzy sugerują, że Wenecja sama siebie rani, starając się wycisnąć ostatnie euro z turystyki. – Nie chcą tu turystów, ale chcą ich pieniędzy - zauważa były wenecjanin. – Najlepsi są Amerykanie, bo wydają. Turyści z Europy Wschodniej przywożą własne jedzenie i wodę. Może kupią małą pamiątkową gondolę. Mówi się, ciągle się mówi (to są Włochy) o ograniczeniu liczby turystów, o nakładaniu na nich podatków, zachęcaniu do unikania okresów Wielkanocy i karnawału. Jednak turystyka w połączeniu z malejącą populacją mieszkańców, siłą wpływów hotelarzy, gondolierów i kierowców wodnych taksówek, którzy mają swój interes w tym, by gości przyjeżdżało jak najwięcej, opiera się prostym rozwiązaniom. – Nie należy zapominać, że utrata populacji nie dotyka jedynie Wenecji, ale wszystkich historycznych miast, nie tylko we Włoszech – zastrzega burmistrz Cacciari. – Jest to zjawisko, które ma długą historię i jest głęboko związane z problemem mieszkaniowym. Być może nie ma już szans na ocalenie. – Jest już za późno. Niniwa została zniszczona. Babilon upadł. Wenecja pozostanie. To znaczy - pozostaną kamienie. Ludzie nie – mówi Gherardo Ortalli, historyk. Ale dziś jeszcze w Wenecji jest i życie, i śmierć. Franco Filippi spaceruje nocą, poszukując płaskorzeźb na podniszczonych murach. Silvia Zanon wychodzi do szkoły, przechodzi przez Plac Św. Marka, by zakochać się w tym mieście po raz kolejny i zakłada, że (przynajmniej w sezonie) wciąż będzie tu można kupić bakłażana. – Wenecja może umrzeć, ale nigdy nie zamieni się w muzeum. Nigdy - podkreśla Cacciari. Być może. W 1852 r. krytyk sztuki John Ruskin napisał, że Pałac Dożów nie przetrwa kolejnych pięciu lat. Minęło półtora wieku, a pałac dalej stoi. Ślizgać się na tafli zielonych wód laguny obok San Giorgio Maggiore w kierunku Bacino San Marco, zbliżając się do Pałacu Dożów z jego ażurowymi arkami i kolumnami... Zobaczyć go tak, jak musieli go widzieć dożowie siedzący w pozłacanej barce kołyszącej się na srebrnych wodach, przy wznoszących się i opadających wiosłach, chorągwiach wypinanych przez wiatr - to widzieć, że to piękno, choć trudne i poranione, przetrwało. Na przykład niedawno pewnego jesiennego dnia dwoje dzieci z Grosseto w Toskanii, w wieku 12 i 13 lat, postanowiło uciec z domu. Rodzicie nie akceptowali ich uczucia, więc młodzi zaczęli oszczędzać kieszonkowe i wydali je na pociąg do Wenecji. Długo spacerowali po wąskich brukowanych uliczkach, zatrzymując się na mostach wieńczących kanały. Gdy nadeszła noc, para potrzebowała miejsca, w którym mogłaby się zatrzymać. Dzieci dotarły do Hotelu Zecchini, skromnego, z pomarańczowymi markizami. Recepcjonista podszedł sceptycznie do historii o ciotce, która miała niedługo przyjechać, delikatnie zaczął wypytywać dzieci, a potem wezwał karabinierów. – Taka niewinność i czułość. Po prostu chcieli być razem – powiedziała Elisa Semenzato, kierowniczka hotelu. Karabinierzy zabrali parę na wycieczkę po mieście w swojej łodzi, a następnie do komendy rejonowej. Tam położyli dzieci spać w oddzielnych łóżkach. Następnego dnia podali im trzydaniowy posiłek na pięknie nakrytym stole, w pokoju, z którego widok rozpościerał się na XV-wieczny dziedziniec. Miłość triumfuje, ale rzeczywistość skrzeczy. Rodzice, którzy nie byli zbyt zadowoleni z historii Romea i Julii odegranej przez ich pociechy, przyjechali po południu, by zabrać je do domu. Pocałunki się kończą. Marzenia znikają, i miasta czasami również. Pragniemy doskonałego zakończenia, ale gdy kurtyna opada, gasną nasze nadzieje. Piękno jest takie trudne. Cathy Newman
48 godzin w Wenecji. Miasto dumy, sztuki i rywalizacji
Wszędzie woda. Do tego rywalizacja i wybujałe ambicje dożów. Architekci w Wenecji nie mieli łatwo. Ale efekt końcowy zachwyca do dziś. Także mnie.
Wszyscy turyści, którzy w Wenecji obawiają się wysokiej wody (acqua alta), podczas rezerwacji hotelu mogą zamówić kalosze. Usługa jest bezpłatna, należy jedynie podać numer buta. Ja na szczęście trafiam na wodę (i pogodę) idealną. Przede mną 48 godzin w najcudowniejszym mieście świata. Na pierwszy dzień przygotowałam sobie obowiązkowy plan turysty. Brzmi to poważnie, ale nie ma nic wspólnego z odhaczaniem kolejnych zabytków. Taki obowiązek w Wenecji jest czystą przyjemnością. SZLAKIEM CASANOVY 9.00 NIEZŁY KANAŁ! Jestem przy Piazzale Roma, przede mną Canal Grande. To główna arteria miasta. Ma 3800 m długości i od 30 do 70 m szerokości. Przy kioskach z biletami na vaporetto, czyli wodny tramwaj, panuje straszny tłok. Tak tu jest zawsze! Na szczęście wszystko idzie sprawnie i po chwili oczekiwania wsiadam na stateczek. Ruszamy. Po obu stronach gotyckie, renesansowe i barokowe rezydencje. Jedna piękniejsza od drugiej. Mijamy słynny Złoty Dom, Ca' d'Oro, czyli wytworny pałac gotycki z XV w., należący do prokuratora Contariniego. Mnie tymczasem o wiele bardziej interesuje trzypiętrowa kamieniczka Fasan. To tu zazdrosny Otello udusił Desdemonę... 9.20 MOSTY BUDZĄ EMOCJE Na Canal Grande jest ich siedem, w tym cztery dla pieszych. Najsłynniejszy jest Ponte di Rialto. Jeśli nie zrobisz sobie zdjęcia na jego tle, nikt ci nie uwierzy, że byłeś w Wenecji! Powstał w 1551 r. w miejscu liczącego 300 lat drewnianego poprzednika. Ponieważ miał to być najpiękniejszy most świata, władze miejskie rozpisały konkurs. Zgłosili się najwybitniejsi architekci, prawdziwe gwiazdy, ale zwyciężył nikomu nie znany Antonio di Ponte. Mieszkańcy byli oburzeni. Plotkowali, że most zaraz się zawali. Na moje oko wciąż trzyma się całkiem dzielnie. Także najnowszy Ponte della Constituzione, most Konstytucji, otwarty w 2008 r., wzbudził kontrowersje. Jakie? Że w ogóle ma powstać. Jednak burmistrz postawił na swoim. Kiedy rozmawiałam z nim przed rozpoczęciem inwestycji, powiedział, że Wenecja straciła już zbyt wiele świetnych okazji na nowe budowle. W latach 60. XX w. nie zdecydowano się na szpital wielkiego Le Corbusiera, później zrezygnowano z pałacu kongresowego Louisa Khana, nic nie wyszło z budynku Franka i Lloyda Wrightów. – Wenecja nie może być gigantycznym muzeum, jak Pompeje, po którym chodzą tylko turyści. Miasto musi żyć – denerwował się. W dniu inauguracji pękał z dumy. – Zaprojektowany przez Santiago Calatravę szklany most jest przejawem piękna naszych czasów – deklarował. Hmm… Czy ja wiem? Sama wydałabym te 12 mln euro na ratowanie weneckich zabytków. 11.00 TO NAJPIĘKNIEJSZY SALON ŚWIATA Tak powiedział Napoleon Bonaparte o placu św. Marka. Co niestety nie przeszkodziło mu go złupić. Najsłynniejszy plac miasta nosi imię patrona Wenecji, świętego Marka. Jego ciało zostało wykradzione w 828 r. z Aleksandrii i przewiezione tutaj przez dwóch rybaków. W 1063 r. położono kamień węgielny pod bazylikę, którą możemy podziwiać do dziś. W ołtarzu głównym świątyni znajduje się urna z prochami święte- go. Nad ołtarzem jest cyborium, a za nim tzw. Pala d’Oro, czyli Złoty Ołtarz. To prawdziwy majstersztyk bizantyjskiej i weneckiej sztuki złotniczej. Przywieziony z Konstantynopola, w Wenecji został rozbudowany i upiększony tysiącami wspaniałych szlachetnych kamieni. do skarbca też warto zajrzeć. ostało się w nim co nieco mimo lepkich rączek napoleona. 15.30 WENECJA TO ZA MAŁO Wenecja to za mało – pomyślał inny wenecki marek, znacznie mniej święty. W sali map w palazzo ducale (pałacu dożów) podziwiam trasy wypraw słynnego podróżnika Marco Polo, który nie tylko miał sporo fantazji i odwagi, ale był też przednim kartografem. Pałac był siedzibą najwyższych władz republiki Weneckiej. Obiekt wiele razy trawił ogień. Po pożarze w 1577 r. władze ogłosiły konkurs na odbudowę, w którym wzięło udział 15 największych architektów. I tym razem zwyciężył Antonio di Ponte, proponując nic innego, jak odbudowę pierwszej wersji pałacu – koronkowy zamek z dwiema wieżami – taki, jaki widzę dziś. 16.00 CASANOVA MIAŁ ZIMNĄ KREW Zawsze. Wtedy, gdy flirtował z zakonnicą z klasztoru Marii Panny od Aniołów w Murano, jednocześnie kochanką francuskiego ambasadora. I wtedy, gdy zazdrosny ambasador sprawił, że wtrącono go 26 lipca 1755 r. do więzienia, do weneckiego Piombi, które znajduje się w podziemiach pałacu dożów, gdzie właśnie jestem. Uwięzienie stało się punktem zwrotnym w życiu kochliwego młodzieńca. Nie tylko udało mu się zbiec z weneckiego Alcatraz. Napisał też o tym książkę, która okazała się bestsellerem, a on sam stał się sławny. Ucieczka Casanovy była brawurowa – z lochów przedostał się na górne piętro pałacu. Stał dokładnie w miejscu, gdzie ja w tej chwili – na złotych schodach wiodących do apartamentów doży. Wtedy zauważył go lokaj. Casanova, zamiast rzucić się biegiem, udał, że szuka wyjścia. Służący odprowadził go do drzwi. 18.00 KAWA WE FLORIANIE Musiała być dobra. Casanova miał do tej kawiarni sentyment. brylował w niej i podrywał wenecjanki. był to pierwszy lokal w republice, do którego miały wstęp kobiety. Jest też najstarszą kawiarnią na całym półwyspie apenińskim – założono ją 29 grudnia 1720 r. kto w niej nie bywał! Lord Byron, Dickens, Goethe, Proust. To tu w 1895 r. grupa przyjaciół wymyśliła Biennale di Venezia, imprezę, która odbywa się do dzisiaj. Siadam przy stoliku, sączę sok świeżo wyciśnięty z owoców, słucham muzyki. Przymykam oczy. Także na słony rachunek. Drugiego dnia jadę a raczej płynę, na wenecką prowincję. Mniej turystyczną, bardziej autentyczną. I arcyciekawą! Według mnie dopiero jej znajomość pozwala zrozumieć. dzień fenomen tego fascynującego miejsca. Przede mną wizyta na pobliskich wyspach. Odwiedzę Murano, słynące z mistrzowskich wyrobów ze szkła, i Burano, które zachwyca koronkową robotą. Z dala od weneckiego zgiełku spodziewam się także nieco oddechu i prawdopodobnie najlepszego risotta we Włoszech. SZKŁO KONTRA KORONKI 7.30 POGODA JAK NA ZAMÓWIENIE Wstałam o wpół do ósmej rano. może to trochę za wcześnie jak na wakacje, ale nie chcę spieszyć się ze śniadaniem. Wszak to mój ulubiony posiłek. W jadalni pachnie kawą i świeżymi rogalikami. Z pełną tacą idę do ogrodu. Hotel Abbazia, przy calle, czyli uliczce, Priuli dei Cavalletti jest częścią kompleksu zakonnego karmelitów bosych. Ależ tu ładnie! Przechodzę przez szklany most i w pięć minut jestem na Piazzale Roma. Stąd odpływają stateczki, gondole i motorówki. Także w stronę weneckich prowincji. 8.30 PŁYNĘ DO MURANO Canal Grande jak zwykle tętni życiem. co chwila ktoś mija nasz stateczek. W przeszłości były dziesiątki typów łodzi. dziś w użyciu pozostały długie na 10 m caorliny oraz topo służące do transportu dużego ładunku. Może je prowadzić dwóch, sześciu lub nawet ośmiu wioślarzy, zależy od przewożonego ciężaru. Do lżejszego towaru przeznaczone są sampierote. szybkiej komunikacji służą eleganckie łodzie zwane mandolo, maschereta, pupparin. Wiosłuje się w nich na stojąco. Najsłynniejsze gondole, dziś, jak przed wiekami, spełniają rolę karoc. Łodzie pozbawione są kila, mają płaskie dno i są asymetryczne. Ich lewa część jest szersza niż prawa, co ułatwia nawigację – niektóre kanały zwane rio są bardzo wąskie. 8.45 BLONDYNKA, I TO Z WIOSŁEM! Mijamy gondolę, w której drugim wioślarzem jest postawna, młoda kobieta. Uśmiechnięta macha nam ręką. Nie ma turysty, który by się za nią nie obejrzał. To 24-letnia Giorgia Boscolo. W ubiegłym roku zdała egzamin praktyczny dopuszczający ją do zawodu. Jest pierwszą w historii Wenecji kobietą-gondolierem. Przez ponad tysiąc lat był to męski fach. Większość mieszkańców ciągle tak uważa. Zdanie to podziela nawet Dante, ojciec Giorgii, który odziedziczył ten zawód po swoim ojcu, ten po swoim… Mnie to się podoba. Nie mam też jednak wątpliwości, że wielowiekowa tradycja powinna być łamana z umiarem. Ostatnio najgorętszym we Włoszech tematem jest wprowadzenie w Wenecji plastikowych gondoli. Ich zwolennicy twierdzą, że takie łodzie będą tańsze w produkcji, dzięki czemu również turyści zapłacą mniej. Dziękuję uprzejmie za troskę o moją kieszeń. Nie skorzystam! Drewniana gondola składa się z 280 części i wymaga wielu rodzajów drzewa, a na jej skonstruowanie potrzeba prawie roku. 9.15 WYSPY SZKLARZY czyli Murano Na miniarchipelagu (siedem wysepek połączonych mostami) rozciągającym się na długości 1,5 km mieszka 6 tys. osób, w dużej mierze wciąż zajmujących się wytopem szkła. Pierwsze piece hutnicze powstały w Wenecji przed 800 r. Gdy się okazało, że były powodem wielu pożarów, przeniesiono je na wyspę Murano. Szklarze zawsze stanowili dumę Wenecji. Zgodnie z XV-wiecznym dekretem, jako jedyni niearystokraci, mogli starać się o rękę córek patrycjuszy. Wenecja zawsze była zazdrosna o sztukę szklarską. Pierwszy wielki kryzys przyszedł w XV w., kiedy swoje huty otwarli Czesi, dając początek słynnym kryształom marki Bohemia. Drugie załamanie prosperity weneccy hutnicy przeżywają właśnie teraz. Chińskie podróbki są coraz lepsze. 10.00 CUDO ZE SZKLANEJ BAŃKI Z zadartą do góry głową przyglądam się największemu i z pewnością najpiękniejszemu) 60-ramiennemu żyrandolowi na świecie. Wisi w gigantycznym muzeum szkła Mseo dell' Ate Vetraria, które powstało w 1861 r. w pałacu Giustinian. Kiedyś w tym budynku mieściła się siedziba biskupów. Zachwycam się więc do woli wyrobami weneckich mistrzów szkła, od zastaw stołowych i kielichów, przez zabawki, po misterną biżuterię. Żeby było ciekawiej, obok zabytkowych cacek ze szkła stoją i współczesne. 11.30 BURANO TO KOLOR Już z daleka wita gości barwnymi fasadami przylegających do siebie przybrzeżnych kamieniczek. Od wieków są tak malowane, aby powracający z łowów rybacy we mgle mogli trafić do domu. Jeszcze niedawno mieszkańcy wysepki żyli wyłącznie z rybołówstwa, dziś sporo osób pracuje w Murano (30 minut rejsu) i próbuje sił w turystyce. Choć Burano ciągle ma wygląd spokojnej rybackiej osady, zmiany są tuż, tuż. Powstają nowe pensjonaty, hoteliki i restauracyjki. 14.00 KORONKOWA ROBOTA Mieszkańcy, a raczej mieszkanki Burano, naprawdę wiedzą, jak dziergać koronki. Jak bardzo ceniono tutejsze koronczarki, świadczy choćby to, że pierwszy minister króla Ludwika XIV Wielkiego zwabił podstępem kilka z nich do Francji. Miały tam nie tylko zdobić szaty próżnego monarchy, ale także przyuczyć do zawodu wersalskie dwórki. Na wyspie oprócz imponującego muzeum koronek znajduje się także działająca nieprzerwanie od 1872 r. szkoła koronczarstwa. Ciekawe, czy nasze dziewczyny z Koniakowa zdałyby tu egzamin? 17.00 GOSPODA DA PRIMO znajduje się na głównym placyku Burano, a serwowane tu risotto alla Buranella jest naprawdę pyszne. Zamieniam parę słów z dziewczyną uwijającą się między stolikami. Jest córką właściciela, urodziła się na wyspie i nie wyobraża sobie życia gdzie indziej. – Kiedy po dziewiętnastej odjadą ostatni turyści, jest tu cicho i spokojnie, jakby czas się zatrzymał – mówi. Uwielbiam takie miejsca. Następnym razem wynajmę pokój w Burano, obiecuję sobie. 19.30 WYSKAKUJĘ Z GONDOLI przy placu św. marka. Z kawiarni Florian dobiegają nuty walca z Traviaty Giuseppe Verdiego. A ja idę w stronę najsłynniejszego weneckiego teatru, La Fenice. Wiele razy jak Feniks odradzał się z popiołów – po raz ostatni został podpalony w 1996 r. Po ośmioletniej odbudowie otworzył na nowo podwoje, wystawiając Traviatę. W 1853 r. właśnie tu odbyła się premiera i opera została bezlitośnie wygwizdana. Mieszkańcy Wenecji zawsze wysoko stawiali artystom poprzeczkę. I patrząc na ich miasto, nie mam wątpliwości, że dobrze na tym wyszli.
Dokładnie rok temu w lutym wypłynęłam w rejs z San Antonio w Chile do Buenos Aires w Argentynie. Jego trasa biegła przez najbardziej dziewicze regiony naszej planety: surowa przyroda Patagonii, spływające do wody lodowce, absolutna cisza, kryształowe powietrze i zero cywilizacji – bywało, że przez wiele dni nie spotykaliśmy żadnej innej łodzi lub statku. Wróciłam stamtąd z obrazami nieziemskich miejsc, tak pięknych, że trudno je opisać słowami. Nigdy też nie zapomnę rejsu po Bajkale. Tam z kolei poznałam fantastycznych ludzi, prawdziwych Sybiraków, z którymi spędziłam dwa tygodnie pełnej integracji, z ogniskami, kąpielami w lodowatej wodzie (w maju na Bajkale wciąż jest jeszcze lód), imprezami i rozmowami do rana. Rejs, bez względu na to, czy wybierzemy się na niego jachtem, promem, statkiem wycieczkowym, czy nawet pontonem, to fantastyczna przygoda i inne doświadczenie świata. Dlatego lutowe wydanie Travelera poświęcamy temu tematowi. Są więc Karaiby i ich gorąca atmosfera wiecznego festynu, Indonezja dla poszukiwaczy podwodnych skarbów, ale też rejs promem do wyluzowanej Kopenhagi albo jachtem dookoła Wysp Liparyjskich buchających wulkanami na Morzu Śródziemnym. Poczujcie się jak odkrywcy nieznanych lądów! Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA 5 POWODÓW, DLA KTÓRYCH WARTO WYRUSZYĆ W REJS (i sięgnąć po lutowego Travelera): 1. Masz dostęp do miejsc, do których nie można dotrzeć drogą lądową. Zuzanna O’Brien w tekście o rejsie po wodach Sardynii wspomina m. in. niebotycznie wysokie klify i wspaniałe plaże zatoki Orosei. ("Sardynia. Przygoda w pontonie") 2. Możesz spotkać naprawdę niezwykłych towarzyszy podróży. Podczas swojej żeglugi z francuskiego St. Malo w kierunku Hiszpanii i Portugalii były odcinki, kiedy do łodzi Mateusza Kubika niemal każdego wieczoru podpływały wesołe stada delfinów! ("Kurs na Lizbonę") 3. Morska samotność daje ukojenie. Po całym dniu zwiedzania nawet tak uroczych miast jak Porto czy La Coruña powrót na pokład, nasłuchiwanie fal i wiatr w takielunku to prawdziwe wytchnienie dla zmysłów. ("Kurs na Lizbonę") 4. Nawet nad Wisłą możesz odnaleźć swoje małe prywatne Karaiby z białym i mięciutkim piaskiem. Wie o tym Magdalena Rigamonti, która wspólnie z rodziną ostatnie wakacje spędziła pływając po królowej polskich rzek w małej pychówce. Wszyscy zgodnie potwierdzają, że to były najdłuższe i najlepsze wakacje w ich życiu. ("Pychówką po Wiśle") 5. Jesteś na łasce natury, która w najmniej spodziewanym momencie może zafundować swój niezwykły spektakl. Przekonała się o tym Iza Klementowska. Niepozorny rejs promem ze Świnoujścia do Kopenhagi stał się przygodą życia. ("Prom jak z Hitchcocka") Więcej podróżniczych inspiracji czeka na Was w lutowym numerze! Dostępny w salonach prasowych i na stronie www.kultowy.pl >>
Rzuć wszystko i... popłyń gondolą w Wenecji
Dziś Wenecja jest włoskim miastem. Ale przez setki lat było to oddzielne państwo, w dodatku przepysznie zamożne. Czas na 26. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć
Malarze przyjeżdżali tu z całego świata dla tutejszego słońca, poeci tu szukali natchnienia. Za elegancję i bogactwo detali ukochał to miasto Marcel Proust. Gondole, spacerowe łodzie, pływają po Wenecji od tysiąca lat. Od trzystu nie zmieniły wyglądu: wciąż mają ten sam wykwintny dizajn. Ponad 450 mostów tworzy wyjątkową scenerię dla rejsu gondolą. Łodzie te suną dostojnie po 177 kanałach. Rada Travelera: wybierz gondolę z przenośną kabiną, która zapewni ci prywatność. Zapytaj gondoliera, czy potrafi śpiewać barkarolę, czyli tkliwe pieśni miłosne, z płynną, kołyszącą melodią. Ten gatunek muzyczny stworzyli właśnie weneccy gondolierzy. I płyń. (JZ) WARTO WIEDZIEĆ ■ Aby przejechać się gondolą, musisz zapłacić przynajmniej 80 euro za godzinę, każde dodatkowe 20 min to 40 euro do rachunku. Ale uwaga: cena liczona jest od kursu, nie od osoby (jak w taxi). Jedna gondola może pomieścić sześć osób. Istnieje możliwość zarezerwowania kursu przez agencje, ale łatwiej podejść i porozmawiać z gondolierem.
Pierwsza podróż tramwajem wodnym po Canale Grande w mglisty wieczór ciepłej weneckiej jesieni wprawiła mnie w nastrój nagłego zauroczenia. Fascynacji kobietą, która przez chwilę tylko mignęła ci w oknie pociągu, ale wydała się pełna tajemniczego uroku.
Pozostały z tej podróży szerokim kanałem wrażenia głębokie i ulotne zarazem. Chlupot wody o burty czarnych gondoli przywiązanych do drewnianych pali przy portalach marmurowych pałaców. Budowli, których kształtów mogłem się jedynie domyślać we mgle po zawieszonych tu i ówdzie prostokątach żółtego światła. Wąskie oświetlone okna weneckich pałaców odbijały się w ruchomej ciemnej wodzie, sprawiając wrażenie, jakby domy wyrastały z głębi odmętu. Mijane z bliska w tej prześwietlonej ciepłymi odblaskami mgle vaporetti, stateczki komunikacji miejskiej, stwarzały wrażenie intymności. To wrażenie przekształciło się nazajutrz w podziw i podniecenie, gdy wcześnie rano, przed pierwszą mszą, nim ruszyły tłumy turystów, stąpałem ostrożnie po nierównym kamiennym dywanie XIII-wiecznej, wydeptanej przez dziesiątki pokoleń posadzki bazyliki San Marco. Oszałamiająco piękna orientalna mozaika pod nogami, na ścianach i wnętrzach pięciu kopuł świątyni, inkrustacje usiane gęsto rubinami, szmaragdami i szafirami pochodzącymi z wypraw handlowych i podbojów w basenie Morza Śródziemnego, to jakby historia potężnej Republiki Weneckiej. Nawet szczątki świętego Marka, którego uczyniła swym patronem, zostały porwane przez Wenecjan w IX w. z Aleksandrii. Miasto założone pod koniec VI wieku na grząskich wysepkach i piaszczystych łachach u wybrzeży Adriatyku przez ludzi, którzy uciekali przed najazdem Hunów na północną Italię, już po 200 latach stało się potęgą. Handel, grabieże i podboje dokonywane w całym regionie Adriatyku, Morza Egejskiego, a nawet Czarnego sprawiły, że Wenecja usytuowała się kulturowo na pograniczu dwóch światów: bizantyjsko-muzułmańskiego Wschodu i łacińskiego Zachodu. Dla mnie najbardziej godny podziwu jest jednak ustrój Republiki Weneckiej, który zagwarantował jej bogactwo i przetrwanie potęgi. To prawda, że wśród wielu weneckich wynalazków, takich jak np. statystyka, dzięki której wiemy, że w XVI w. było w Wenecji 3000 szlachetnie urodzonych kobiet i 11000 kurtyzan, jest też instytucja donosów i policja polityczna. Ale Wenecja nigdy nie przeszła etapu feudalizmu, stając się od razu republiką, i na Wenecjanach nie ciążą jego fatalne skutki, które przetrwały do dziś choćby w polskim obyczaju. Choć zróżnicowane majątkowo, było to społeczeństwo egalitarne: nie było elitarnych dzielnic, szlachta i lud mieszkały obok siebie, a dzieci patrycjuszy wyrastały i bawiły się razem z potomstwem jej służby. Aby zapobiec tworzeniu się rodzinnych klanów, prawa Wenecji zakazywały krewnym wybieranego doży, czyli „najjaśniejszego księcia”, który miał najwyższą władzę, obejmowania wyższych urzędów i udziału w przedsięwzięciach biznesowych! Jest spora lista weneckich dożów powieszonych za nogi lub skazanych na banicję za łamanie tych praw. W Wenecji zatrzymywałem się choć na jeden dzień w każdej z podróży samochodowych do Rzymu, gdzie przez wiele lat byłem korespondentem PAP i „Polityki”. Powrót nad Canale Grande nigdy nie stał się turystyczną rutyną. Miasto nad Laguną ani na chwilę nie zastyga w bezruchu. Ryszard Wagner, który był tu po raz pierwszy w 1858 r., nazwał Wenecję „muzyką dla oczu”, na co później powoływali się twórcy weneckiego Biennale, które uczyniło z miasta na wodzie stolicę światowego malarstwa. Wagner mieszkał nad Canale Grande przez ostatni rok życia (zmarł w lutym 1883 r.). Chodziłem trasą jego spacerów od klasztoru dominikanów do klasztoru franciszkanów na przeciwległym krańcu miasta. Architektura obu tych monasterów łączy w sobie klasztorną oschłość stylu z subtelną zmysłowością, jakiej pod ręką weneckich budowniczych i rzeźbiarzy nabierał każdy styl architektoniczny. Nie wyłączając gotyku. Gotyk kojarzy się nam z surowością i jest jakby architektoniczną sublimacją ascezy średniowiecznego katolicyzmu. Nie w Wenecji! W kontaktach kupieckich ze Wschodem, na przełomie XIII i XIV w., ukształtował się odrębny styl wenecki w architekturze, który z czasem zyskał nazwę gotico fiorito, kwiecistego gotyku. Podczas jednej z wędrówek po Canale Grande, kierując się drogowskazami z napisem Ca’d’oro, co w dialekcie weneckim oznacza Złoty Pałac, wysiadłem z vaporetto na przystanku o tej samej nazwie. Trzypiętrowy pałac o gotyckiej strukturze, bodaj najpiękniejszy w mieście, zdobią szeregi wąskich mauretańskich okien obramowanych kolumnami. Fronton pałacu, na którym pozostały ślady masywnych złoceń, sprawia wrażenie niebywałej lekkości, przepychu i zalotności. Oto wspaniałe tło przygód Casanovy – pomyślałem z całą świadomością, że takie skojarzenia musiały mieć przede mną tysiące piszących o Wenecji. Georg Simmel, autor „Filozofii pieniądza”, który jak wielu pisarzy przeżył swój romans z Wenecją, pisał, że nie pozostawia ona nikogo obojętnym: „ma dwuznaczne piękno przygody nie zakorzenionej i unoszącej się w nurcie życia, jak zerwany kwiat rzucony w morze”. Z placu San Marco, mając za plecami i wokół siebie największe cuda Europy – bazylikę, słynną dzwonnicę z symbolem miasta – skrzydlatym lwem weneckim i Pałac Dożów – lubię patrzeć na szeroką lagunę. Przy lekkim wietrze wygląda w porze lunchu, jak falująca niebieskawa łąka. Od zachodu laguna chroni zaczarowany archipelag weneckich wysepek pełnych najcudowniejszych „bibelotów architektury” i połączonych między sobą 400 mostami i mostkami. Plac św. Marka Napoleon nazwał „najpiękniejszym salonem Europy”. Kelner, starszy pan o dostojnym wyglądzie, podał mi tam na talerzu smażoną flądrę. Tak przezroczystą, że miała tylko dwa wymiary: długość i szerokość. Przy słonym rachunku już miałem powiedzieć coś uszczypliwego na temat weneckiego cwaniactwa, ale naszła mnie refleksja. Cóż – pomyślałem – metoda sprawdziła się przez wieki handlu, na którym wyrosła Najjaśniejsza Republika Wenecka.