Zagadka bezbłędnej nawigacji gołębi wreszcie rozwiązana. Ich „wewnętrzny GPS” znajduje się w... wątrobie
Jak gołębie pokonują setki kilometrów, bezbłędnie wracając do domu? Zagadka, która od lat intrygowała biologów, doczekała się zaskakującego wyjaśnienia. Okazuje się, że klucz do nawigacji ptaków wcale nie tkwi w ich oczach ani mózgu, lecz w komórkach układu odpornościowego znajdujących się w wątrobie.
W artykule opublikowanym na łamach prestiżowego czasopisma „Science” niemieccy naukowcy dowodzą, że specyficzne komórki wątroby gołębi reagują na pole magnetyczne Ziemi. Pełnią funkcję wewnętrznego kompasu, bez którego ptaki tracą orientację w terenie. W badaniach brali udział immunolodzy z Uniwersytetu i Szpitala Uniwersyteckiego w Bonn, fizycy z Uniwersytetu Duisburg-Essen oraz ornitolodzy z Instytutu Zachowania Zwierząt Maxa Plancka. Tajemnice nawigacji gołębi powoli się przed nami odsłaniają. Komórki wątroby z wewnętrznym magnesem Za wykrywanie pola magnetycznego odpowiadają makrofagi – komórki odpornościowe, które np. utylizują zużyte czerwone krwinki. Przy tej okazji w ich wnętrzach gromadzi się żelazo. Profesor Ulf Wiedwald z Uniwersytetu Duisburg-Essen wyjaśnia, że pierwiastek ten krystalizuje się w komórkach, umożliwiając reakcje na bodźce magnetyczne. Spośród wszystkich analizowanych tkanek (w tym oczu, dzioba, mózgu i śledziony), to właśnie w wątrobie naukowcy odnotowali najwyższe stężenie żelaza i najsilniejszą reakcję magnetyczną. Prof. Christian Kurts ze Szpitala Uniwersyteckiego w Bonn opowiada, że nikt nie podejrzewał układu odpornościowego o pełnienie funkcji „zmysłowych”. Z kolei prof. Martin Wikelski z Instytutu Maxa Plancka żartuje że intuicja, w języku angielskim określana jako gut feeling, czyli „przeczucie z brzucha”, zyskała właśnie naukowe uzasadnienie. Gołębie gubią się w pochmurne dni Aby zweryfikować rolę żelaza w makrofagach, naukowcy przeprowadzili eksperyment na gołębiach wyszkolonych do powrotów do wolier z odległości ponad 20 kilometrów. Części ptaków podano klodronian – substancję usuwającą makrofagi z organizmu. Wyniki okazały się jednoznaczne: w słoneczne dni obie grupy gołębi (zarówno te bez makrofagów, jak i zdrowe) bez problemu trafiały do celu – orientowały się według pozycji Słońca. Jednak gdy niebo było zachmurzone, ptaki pozbawione makrofagów traciły orientację i gubiły drogę, podczas gdy grupa kontrolna bezbłędnie wracała do domu. A zatem mamy dowód, że zmysł magnetyczny i nawigacja słoneczna to dwa różne, choć współdziałające systemy u gołębi. Autostrada informacyjna z wątroby do mózgu Pozostało jeszcze ustalić, jak sygnały z jamy brzusznej docierają do układu nerwowego. Za pomocą mikroskopu elektronowego zespół zaobserwował, że bogate w żelazo makrofagi bezpośrednio stykają się z włóknami nerwowymi. Tworzy to wyjątkową anatomiczną ścieżkę, która pozwala „przesyłać dane” prosto do mózgu. Tego odkrycia nie byłoby, gdyby nie interdyscyplinarne badania. Spięły w całość wiedzę o metabolizmie żelaza, układzie odpornościowym i neurologii. Badacze sugerują, że analogiczne mechanizmy mogą działać u innych gatunków migrujących bez dostępu do światła, na przykład u rekinów, a niewykluczone, że w pewnym stopniu dotyczą również ludzi. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niezwykły dowód na wczesne udomowienie gołębi. Wskazuje na to ich dieta zbliżona do ludzkiej
Gołębie mają długą historię współistnienia z ludźmi. Nie wyobrażamy sobie bez nich krajobrazu miast – są wszechobecne na przykład na krakowskim rynku. Kiedy doszło do ich udomowienia? Do tej pory informacja ta niknęła w mroku historii. Z nowych badań wynika, że doszło do tego zdecydowanie wcześniej, niż przypuszczano.
Gołębie nie kojarzą się nam jako wyszukane danie, ale wygląda na to, że spożywali je neandertalczycy. Świadczą o tym ślady kości tych ptaków odnalezione w jaskiniach na Gibraltarze. Ta uczta miała miejsce 67 tys. lat temu. Współcześnie gołębie spożywa się na przykład w Egipcie, gdzie traktowane są jako smakołyk. Wielofunkcyjny gołąb Gołębie były cenione jako źródło nawozu (guano), szczególnie w rolnictwie na obszarach suchych, co potwierdzają znaleziska z bizantyjskich osad pustynnych. Czasem trzymano je jako zwierzęta domowe. Są też kojarzone z różnymi wierzeniami religijnymi. Jednak początki ich udomowienia nigdy nie zostały szczegółowo zbadane. Kiedy udomowiono gołębia? Aby rozwiązać ten problem, naukowcy zbadali kości gołębi z miasta portowego Hala Sultan Tekke na Cyprze, które istniało w latach 1650–1150 p.n.e. W tym celu wykorzystali metody archeozoologiczne do identyfikacji ptaków oraz analizę izotopową, w celu zbadania ich diety. Wnioski opublikowano w „Antiquity”. – Wiedzieliśmy, że gołębie musiały zostać udomowione gdzieś na Bliskim Wschodzie lub we wschodniej części Morza Śródziemnego, opierając się głównie na zapisach z Egiptu, ale nie mieliśmy pojęcia kiedy ani jak – mówi główny autor badania, Anderson Carter z Uniwersytetu w Groningen. Wczesne udomowienie gołębi na Cyprze Badanie kości gołębi z późnej epoki brązu w Hala Sultan Tekke na Cyprze wskazuje, że były one częściowo udomowione już ok. 1400 r. p.n.e. Ten wynik jest sensacyjny, bo cofa bezpośrednie dowody na udomowienie gołębi o prawie 1000 lat. Analiza izotopowa wykazała, że ​​gołębie w Hala Sultan Tekke odżywiały się niemal identycznie jak ludzie, co sugeruje, że albo żywiły się pokarmem dostarczanym przez ludzi, albo żyły w ich bliskim sąsiedztwie. – Tak czy inaczej, bardzo prawdopodobne jest, że zostały udomowione lub były na drodze do udomowienia – mówi prof. Canan Çakırlar z Uniwersytetu w Groningen. Najwcześniejsze bezpośrednie dowody na istnienie udomowionych gołębi pochodzą ze stanowiska archeologicznego w hellenistycznej Grecji, datowanego na ok. 323–265 r. p.n.e. Dlatego też odkrycia te przesuwają początki udomowienia gołębi o prawie tysiąc lat wstecz. Uczty rytualne z udziałem gołębi Odkryte w Hala Sultan Tekke kości gołębi były spalone i pochowane wraz ze szczątkami innych zwierząt w miejscach kultu, co sugeruje, że mogły być spożywane podczas uczt rytualnych. W sanktuarium odkryto centralną kamienną strukturę, która mogła służyć jako stół ofiarny oraz boczną kamienną platformę pełniącą rolę ołtarza. Kości gołębi znaleziono pod otynkowaną podłogą w specjalnych warstwach określanych jako „depozyty biesiadne”. Ranga gołębia. Ptak niedoceniony? Naukowcy mają nadzieję, że te odkrycia zmienią nasz sposób myślenia o gołębiach i zachęcą nas do docenienia naszej wspólnej historii. Według nich gołębie nie były zwykłymi miejskimi szkodnikami, ale odegrały kluczową rolę w naszym rozwoju jako gatunku. W epoce brązu na Cyprze były znaczącym i stałym elementem codziennego życia. – Jednym z najbardziej ekscytujących aspektów było obserwowanie reakcji ludzi na [nasze – przyp. red.] badania. Ludzie, którzy wcześniej ignorowali gołębie na ulicy, nagle zdali sobie sprawę, że ten ptak ma naprawdę ciekawą historię – podsumowuje pierwszy autor badania Anderson Carter z Uniwersytetu w Groningen. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Nie doceniamy gołębi. Ich system nawigacji jest lepszy niż GPS
Gołębie, choć powszechnie znane, wciąż skrywają przed nauką wiele tajemnic, a ich system nawigacji okazuje się doskonalszy niż nowoczesny GPS. Prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu wskazuje, że te ptaki to znacznie więcej niż tylko stały element miejskiego krajobrazu – to istoty o niezwykłej historii i zdolnościach.
Obchodzony 9 kwietnia Światowy Dzień Gołębia to dobra okazja do refleksji nad gatunkiem, który towarzyszy ludzkości od co najmniej kilku tysięcy lat. Prof. Piotr Tryjanowski w rozmowie z PAP wskazuje, że gołębie były jednymi z pierwszych „miejskich zwierząt” w historii, pojawiając się już w zapisach biblijnych. Ich ewolucyjny sukces wynika z niezwykłej zdolności do adaptacji, wykorzystywania każdej nadarzającej się okazji i braku lęku przed człowiekiem. Współczesna nauka, mimo dekad badań, wciąż nie jest w stanie wyjaśnić jak gołębie wracają do domu z odległości setek kilometrów. Od dodo do gołębia Jednym z najciekawszych zwrotów w badaniach było odkrycie, że wymarły dodo także należał do rzędu ptaków gołębiowych. To dowód, jak mylne może być ocenianie pokrewieństwa tylko na podstawie wyglądu zewnętrznego. Obecnie na świecie żyje około 350 gatunków gołębiowych, które charakteryzują się ogromną różnorodnością – od barwnych, azjatyckich treronów po imponujące korońce z ozdobnymi czubami. W miastach dominuje podgatunek gołębia skalnego, czyli gołąb miejski, czasem pojawia się gołąb grzywacz i synogarlica. Cały rząd gołębiowych wykazuje zdumiewające bogactwo form i barw. Doskonały biologiczny GPS Zdolności nawigacyjne gołębi to prawdziwy szczyt osiągnięć natury. – Czasami mówię studentom: jak chcecie zobaczyć coś naprawdę fascynującego, to nie patrzcie na egzotyczne ptaki, tylko na gołębia pocztowego. Wywozimy go w zamkniętym koszu, setki kilometrów dalej, czasem w zupełnie nieznane miejsce. Wypuszczamy. I on wraca. I teraz najuczciwsza odpowiedź brzmi: my nie wiemy dokładnie, jak on to robi – opowiada prof. Tryjanowski. Wewnętrzny kompas gołębi oparty jest nie na jednym, lecz na kilku nakładających się na siebie systemach orientacji. Ptaki korzystają jednocześnie z pola magnetycznego Ziemi, położenia Słońca, zapachów, infradźwięków oraz wizualnej analizy terenu. Naukowcy porównują to rozwiązanie do kilku aplikacji nawigacyjnych działających równolegle. Gdy jedna zawiedzie, pozostałe przejmują jej funkcję. Badania, w tym kontrowersyjne eksperymenty z magnesami na głowach ptaków, które miały oszukiwać ich zmysły, potwierdzają że magnetyzm to kluczowy, ale niejedyny system gołębiego GPS-a. Niezwykłe ciekawostki o gołębiach Prof. Tryjanowski przytacza kilka niezwykłych, choć mało znanych faktów o gołębiach: za najdroższego gołębia pocztowego, New Kim z Belgii, zapłacono w 2020 roku 1,9 miliona euro; Polska, szczególnie Śląsk, Wielkopolska i Warszawa, to czołówka światowego gołębiarstwa; choć linie wysokiego napięcia mogą zaburzać wewnętrzny kompas gołębi, nie ma dowodów na szkodliwy wpływ infrastruktury telefonii komórkowej 5G; gołębie pełnią ważną funkcję bioindykatorów, pozwalając naukowcom oceniać stan zanieczyszczenia miast, np. metalami ciężkimi; choć faktycznie mogą przenosić choroby i pasożyty (salmonellozę, chlamydiozę i obrzeżka gołębiego), problemy te występują tylko w w dużych skupiskach ptaków, bardzo często wywołanych dokarmianiem przez człowieka; w jednym z eksperymentów nauczono gołębie rozpoznawać zapis EKG – i robiły to poprawnie; gołębie rozpoznają nas nie tylko po twarzy – raczej po całym zestawie sygnałów: ruchu, sposobie chodzenia, kontekście sytuacyjnym; nie zawsze łączą się w pary na całe życie – niektóre zmieniają partnerów; „ptasie mleczko” którym karmią młode to wstępnie strawiony, półpłynny pokarm, zwracany z wola przez dorosłe osobniki. – Lubię te ptaki i chciałbym, żebyśmy nauczyli się żyć z nimi mądrze. Nie zwalczali ich, ale też nie karmili bez opamiętania. One sobie poradzą, tylko im nie przeszkadzajmy. I miejmy w pamięci, że gołębie to w dużej mierze opowieść o nas samych – podsumowuje Piotr Tryjanowski. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zwierzęta w służbie niepodległości. Jak psy, konie i gołębie pomagały Polakom w walce?
Walka o niepodległość Polski to nie tylko bohaterstwo żołnierzy i konspiratorów. W cieniu wielkich bitew, na liniach frontu i w obozach wojskowych, służyły również zwierzęta – psy, konie i gołębie, które niosły pomoc, ratowały życie i przekazywały wiadomości. Ich lojalność i odwaga sprawiły, że stały się cichymi bohaterami polskiej wolności.
Historia odzyskania przez Polskę niepodległości zapisała się nazwiskami wielkich dowódców i żołnierzy. Jednak w cieniu tych postaci pozostali ci, którzy nie nosili mundurów, lecz równie wiernie służyli ojczyźnie. Zwierzęta – od wiernych psów, po konie artyleryjskie i gołębie pocztowe – odegrały w tym procesie rolę znacznie większą, niż mogłoby się wydawać. W czasie wojen i powstań pomagały w łączności, transporcie, ratownictwie, a często także w podtrzymywaniu ducha walczących. Dziś, wspominając drogi do niepodległości, warto przypomnieć również te istoty, które z oddaniem towarzyszyły polskim żołnierzom w najtrudniejszych chwilach. Gołębie pocztowe w służbie Polski Podczas trwającego od września 1914 do marca 1915 oblężenia Twierdzy Przemyśl, gdy radiowe szyfry armii austro-węgierskiej zostały złamane, a łączność z dowództwem w Wiedniu praktycznie przestała istnieć, obrońcy musieli sięgnąć po alternatywne sposoby przekazywania informacji. W tej dramatycznej sytuacji nieocenioną rolę odegrały gołębie pocztowe – wysyłane z murów twierdzy i okolicznych punktów kontaktowych, przenosiły meldunki o położeniu wojsk i sytuacji na froncie. Jak podkreślają historycy, to właśnie dzięki nim udało się utrzymać łączność, mimo głodu, wysadzanych fortów i narastającego chaosu oblężenia. Chociaż twierdza ostatecznie upadła, wiadomości, które dotarły do sztabu, pozwalały lepiej koordynować działania i podtrzymywały morale obrońców. Choć w latach 1914–1915 formalnie Polska nie istniała, Galicja (w tym Przemyśl) była jednym z tych miejsc, gdzie Polacy z różnych formacji wojskowych zdobywali doświadczenia i organizacyjne umiejętności, które później okazały się niezbędne w procesie odbudowy niepodległego państwa. Nawet tak skromne działania, jak utrzymanie łączności w warunkach oblężenia, tworzyły fundament pod przyszłe struktury wojskowe i komunikacyjne odrodzonej Polski. Po odzyskaniu niepodległości te doświadczenia zostały zinstytucjonalizowane. 2 kwietnia 1925 roku Sejm II Rzeczypospolitej przyjął ustawę o gołębiach pocztowych, regulującą hodowlę, obrączkowanie, zezwolenia i ochronę ptaków. To był dowód, że młode państwo traktowało je jako ważny element systemu łączności „na wypadek wojny”. Gołębie szkolono w specjalnych gołębnikach wojskowych, uczono powrotów na długich dystansach, a meldunki umieszczano w małych, hermetycznych kapsułach przymocowanych do ich nóg. Przemierzając dziesiątki, a czasem setki kilometrów, stawały się żywym ogniwem w systemie komunikacji obronnej. Jak psy meldunkowe wspierały polskich żołnierzy? W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie zaczęło też konsekwentnie rozwijać wykorzystanie psów jako środka łączności. Był to bezpośredni rezultat doświadczeń wojennych, kiedy zniszczone linie i zawodna radiokomunikacja wymuszały poszukiwanie alternatywnych sposobów przekazu meldunków. Już w „Instrukcji Łączności dla Podchorążych” z 1924 roku wskazano, że „pies meldunkowy wymaga specjalnej tresury i surowej dyscypliny”, a jego skuteczność zależy od przywiązania do opiekuna i zdolności orientacji w terenie. W sytuacjach, gdy przewody telefoniczne były przerwane, to właśnie te zwierzęta przenosiły meldunki w tulejach przymocowanych do obroży, pokonując kilometry w trudnych warunkach frontowych. Doświadczenia te skłoniły dowództwo do opracowania regulaminów i procedur, które w połowie lat 20. stały się podstawą systemu szkolenia psów meldunkowych. W końcu dekady zostały one wpisane w etaty jednostek łączności i Korpusu Ochrony Pogranicza, co potwierdzało, że młode państwo potrafiło przekuć doświadczenia wojenne w trwałe rozwiązania organizacyjne. Dzięki temu psy meldunkowe zyskały status pełnoprawnych uczestników służby wojskowej – łączących instynkt, lojalność i dyscyplinę z precyzją działań, od których niejednokrotnie zależało powodzenie całych operacji. Konie w Wojsku Polskim Oczywiście jednym z filarów polskiej drogi do niepodległości były także konie. Od pierwszych szeregów Legionów, po młode Wojsko Polskie to właśnie one zapewniały mobilność armii – przewoziły ludzi, broń, amunicję i rannych. W surowych warunkach frontu wschodniego, gdzie błoto i brak dróg paraliżowały ruch, koń stał się symbolem wytrwałości i lojalności. Kawaleria dawała dowódcom szybkość manewru, a tabor konny pozwalał utrzymać łączność i zaopatrzenie. To czyniło z tych zwierząt nie tylko środek transportu, lecz pełnoprawnych towarzyszy walki. Szarża pod Rokitną z 13 czerwca 1915 roku stała się jednym z najbardziej wymownych dowodów na to, jak istotną rolę konie odegrały w walce o niepodległość. Wtedy 2. szwadron II Brygady Legionów, dowodzony przez rotmistrza Zbigniewa Dunin-Wąsowicza, ruszył na umocnione pozycje rosyjskie, torując piechocie drogę przez ostrzał. Choć wielu ułanów poległo, ich odwaga przeszła do legendy i do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli poświęcenia polskiej kawalerii. Po odzyskaniu niepodległości konie nadal odgrywały kluczową rolę w armii. W czasie wojen o granice w latach 1919–1921 Wojsko Polskie dysponowało dziesiątkami pułków kawalerii i około setką kolumn taborowych, które odpowiadały za transport zaopatrzenia, ewakuację rannych i utrzymanie ciągłości marszów. Opieka weterynaryjna, planowanie przepraw i codzienne utrzymanie zwierząt stały się elementem wojskowej logistyki, bez której nie mogłaby funkcjonować żadna kampania. W ten sposób koń nie był jedynie symbolem romantycznej kawalerii, lecz realnym wsparciem armii, bez którego młode państwo nie mogłoby się rozwijać i bronić swojej niezależności. Źródła: Twierdza Przemyśl, Historia: Poszukaj, Światowy Związek Polskich Żołnierzy Łączności Zegrze, Polskie Radio Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy wiesz, jak wygląda gołąb grzywacz? Ciekawostki o największym spośród europejskich gołębi
Jest częstym bywalcem miejskich skwerów, parków i podmiejskich terenów rekreacyjnych, ale można spotkać go także w przydomowych ogrodach. Gołąb grzywacz, bo o tym ptaku mowa, jest największym europejskim przedstawicielem swojego rodzaju. Na tle swoich krewniaków wyróżnia się nie tylko rozmiarami, ale także ubarwieniem. Jak wygląda gołąb grzywacz? Ciekawostki na temat tego ciekawego ptaka wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Jak wygląda gołąb grzywacz? Gdzie możemy spotkać grzywacza? Charakterystyczne zachowanie grzywacza Gniazdo gołębia grzywacza Jak długo żyją grzywacze? Czy gołąb grzywacz jest szkodnikiem? Mówiąc o gołębiach, większość osób ma na myśli jeden gatunek, który przystosował się do życia w środowisku miejskim. Należy jednak podkreślić, że rodzina gołębiowatych obejmuje aż 42 rodzaje i 309 gatunków. W Polsce żyje czterech przedstawicieli rodzaju Columba: sierpówka, turkawka, siniak i grzywacz. Ostatni z wymienionych jest klasyfikowany jako największy, nie tylko w naszym kraju, ale i w całej Europie. Jak wygląda gołąb grzywacz? Jak na gołębia, grzywacz (czyli Columba palumbus) jest naprawdę dużym ptakiem. Pod tym względem, musi uznać wyższość swojego krewniaka z rodziny gołębiowatych – korońca plamoczubego – który zamieszkuje endemicznie Nową Gwineę. Na Starym Kontynencie nie ma jednak konkurencji w obrębie swojego rodzaju. Gołąb grzywacz osiąga długość od 41 do 45 cm, a rozpiętość jego skrzydeł zamyka się w przedziale 70–75 cm. Dorosły osobnik osiąga masę od 280 do 690 cm. Samiec jest nieznacznie cięższy od samicy, jednak w przypadku tego gatunku nie można mówić o występowaniu dymorfizmu płciowego. Dojrzałe osobniki wyróżniają się zaokrągloną sylwetką z mocno uwydatnioną piersią, małą głową i dużym ogonem. Gołąb Joe pokonał 13000 km i znalazł nowy dom. Władze Australii chcą go uśpić Gołąb wyścigowy, który przypadkowo przybył ze Stanów Zjednoczonych do Australii, został uznany za zagrożenie dla krajowej kwarantanny i bezpieczeństwa zdrowotnego. Urzędnicy chcą uśpić... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/joe-pokonal-13000-km-prawdopodobnie-jako-pasazer-na-gape-na-jednym-ze-statkow-towarowych-fot-youtube-vesa-channel-c59417b.jpeg" width="938" height="528" alt="Joe pokonał 13000 km, prawdopodobnie jako pasażer na gapę na jednym ze statków towarowych (fot. YouTube/Vesa Channel)" title="Joe pokonał 13000 km, prawdopodobnie jako pasażer na gapę na jednym ze statków towarowych (fot. YouTube/Vesa Channel)" /> Jak na gołębia, grzywacz jest naprawdę dużym ptakiem. Żeby lepiej zobrazować sobie wymiary tego gatunku, wystarczy porównać go z sierpówką z rodzaju Streptopelia, która w ornitologii jest zaliczana do średniej wielkości ptaków i która jest powszechnie występującym w Polsce przedstawicielem gołębi. Długość ciała sierpówki nie przekracza 33 cm, rozpiętość skrzydeł – 60 cm, a masa – 200 g. Różnice są więc ewidentne. Nie tylko rozmiary, ale także ubarwienie jest cechą wyróżniającą grzywacza na tle innych gołębi. Pióra pokrywające głowę są niebieskoszare. W obszarze karku płynnie przechodzą w szarobrązowy. W pierwszym rzędzie lotki są czarne i zaopatrzone w białą krawędź. W drugim rzędzie przybierają barwę szarą z ciemniejszymi końcami. Dolny fragment grzbietu, pokrywa podogonowa i kuper mają kolor niebieskoszary, zbliżony do ubarwienia głowy. Pierś jest czerwonawa i w stronę brzucha jaśnieje w kierunku różu. Szyja grzywacza na bokach jest pokryta piórami ułożonymi warstwowo, co jest typowe dla wszystkich przedstawicieli rodzaju Columba. Natomiast tylko u grzywacza występuje w tym obszarze biała plama, której ptak zawdzięcza swoją polską nazwę. Lekko haczykowaty dziób gołębia grzywacza jest żółty. Ma jaśniejszą końcówkę i ciemniejszą nasadę. Charakterystyczne są też oczy tego gatunku – ciemna źrenica o jajowatym kształcie kontrastuje z żółtą tęczówką. Pod względem upierzenia młode osobniki nieco odróżniają się od dojrzałych. W pierwszych miesiącach życia wierzchnia część ich ciała jest pokryta szarymi piórami, a spodnia – bladoróżowymi. Nie mają białej „grzywy”, a dziób jest kremowo-brązowy. Gdzie możemy spotkać grzywacza? Częściowo wędrowny gatunek Columba palumbus dzieli się na pięć podgatunków, które zasiedlają różne regiony. Na terenie północnego i zachodniego Iranu oraz na obszarach położonych na południowy wschód od Morza Kaspijskiego występuje Columba palumbus iranica. W Azji Centralnej żyje Columba palumbus casiotis. Na Azorach występuje podgatunek Columba palumbus azorica. W przeszłości przedstawicieli tego gatunku można było spotkać także na Maderze (podgatunek Columba palumbus maderensis). Gatunek nominatywny Columba palumbus występuje na obszarze północno-zachodniej Afryki i w Europie, od Syberii po zachodnie wybrzeże Portugalii. Dawniej gołębie grzywacze można było spotkać wyłącznie w lasach, głównie w liściastych i mieszanych. Gdy nastąpił rozwój rolnictwa, obszar ich występowania powiększył się o obszary uprawne. W drugiej połowie XIX stulecia zaczęły zasiedlać miasta i dziś zdecydowanie bliżej im do ptaków miejskich niż leśnych. Upodobały sobie skwery i parki, ogródki działkowe, podmiejskie lasy i przydomowe ogrody. Występują także w centrach miast. Wciąż występują także na terenach zadrzewionych nieużytków, ugorów i w okolicy pól uprawnych, o ile te sąsiadują z drzewami. Grzywacz pojawia się wszędzie tam, gdzie może założyć gniazdo i zdobyć pożywienie. Wiosną jego przysmakiem są nasiona, pędy roślin i drobne owoce, ale nie gardzi też ślimakami. Latem zajada się resztkami zbóż, pozostałymi po żniwach. Jesienią i zimą zadowalają się resztkami warzyw. Charakterystyczne zachowanie grzywacza Grzywacz to nie tylko największy europejski gołąb, ale także jeden z najbardziej „wygadanych” przedstawicieli swojej rodziny. Ptak chętnie „otwiera dziób” i wówczas wydaje z siebie przytłumione, drżące gruchanie. Specyficzny dźwięk towarzyszy także ruchowi jego skrzydeł. Gdy podrywa się do lotu, słychać wyraźne klaskanie. Gołąb grzywacz to ptak spokojnego usposobienia. Gdy szuka pokarmu, kroczy powoli, ale jakby z gracją i dumą. Całkowicie ignoruje wszystko, co dzieje się wokół niego i dopiero gdy wyczuje zagrożenie, spłoszony wzbija się w powietrze. Nie ma natury wojownika i w starciu z drapieżnymi ptakami najczęściej pozostaje bez szans, tym bardziej, że nie jest najsprawniejszym lotnikiem. Osobniki gromadzące się w grupach (zawsze poza sezonem lęgowym) stosują jednak sprytną strategię obronną. Gdy dochodzi do ataku, rozpierzchają się, każdy w inną stronę. To dezorientuje myśliwego i daje ptakom sporą szansę na ucieczkę. Dorosłe grzywacze nie stają w obronie swoich piskląt. Gdy te padają łupem drapieżnika, odlatują. Grzywacze odlatują na zimę do Europy Zachodniej (pod koniec września i na początku października), ale należy podkreślić, że nie dotyczy to wszystkich osobników. Ze względu na postępujące zmiany klimatyczne, część gołębi skraca wędrówkę i zatrzymuje się na zachodzie Polski. Większość osobników, które żyją w miastach, w ogóle nie opuszcza swojego siedliska. W sezonie lęgowym grzywacze łączą się w monogamiczne pary. Okres ten rozpoczyna się pod koniec lutego i trwa do września (na obszarach miejskich do listopada). Mogą wyprowadzić do czterech lęgów. Samica zwykle znosi po dwa jaja (maksymalna liczba to cztery). Te są wysiadywane przez obojga rodziców, przez 17–18 dni, przy czym większy udział leży po stronie samicy. Gołąb wędrowny: nie ma go już od stu lat Sto lat temu, a dokładnie 1 września 1914 roku zmarła Martha – ostatni przedstawiciel gatunku Ectopistes migratorius – gołąb wędrowny Warto wspomnieć, że wysiadywanie rozpoczyna się od pierwszego jaja. Drugie pisklę jest więc młodsze o ok. 2 dni, a co za tym idzie – także mniejsze, jednak grzywacze rzadko pozbywają się słabszego potomka. Pisklęta opuszczają gniazdo po ok. czterech tygodniach, a nawet wtedy przez pewien czas są jeszcze dokarmiane przez rodziców. Gniazdo gołębia grzywacza Gniazda grzywaczy nie są majstersztykami ptasiej inżynierii. Gołębie wiją je na wysokości kilku metrów nad ziemią, zwykle na wysokich krzewach, drzewach lub skalnych półkach, ale w obszarach miejskich wybierają także budynki. Gniazdo składa się z niedbale i niezbyt spójnie ułożonych gałązek. Te tworzą płaską platformę, której średnica dochodzi do 25 cm. Jak długo żyją grzywacze? Największy gołąb Europy nie jest długowiecznym ptakiem. W środowisku naturalnym może przeżyć nawet kilkanaście lat, ale udaje się to tylko nielicznym osobnikom. Większość przeżywa najwyżej kilka lat (zwykle od trzech do pięciu). Wynika to z mnogości zagrożeń, które na nie czyhają, a na tej liście znajduje się także człowiek. Trzeba bowiem wiedzieć, że w Polsce gołąb grzywacz jest klasyfikowany jako ptak łowny. Sezon polowań rozpoczyna się 15 sierpnia i trwa do 30 listopada. Czy gołąb grzywacz jest szkodnikiem? Przez rolników grzywacz jest postrzegany jako szkodnik upraw. Ptaki żerują w stadach liczących nawet 200 osobników. Tak duża grupa może wyrządzić niemałe szkody i właśnie ten czynnik jest głównym powodem prześladowania grzywaczy przez ludzi. Dla rolników małym pocieszeniem jest fakt, że poza nasionami upraw gołębie wyjadają także nasiona chwastów. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Taksydermia, czyli drugie życie zwierząt
W rękach preparatora nawet wymarłe zwierzęta mogą wyglądać jak żywe. Ale między konserwacją a ochroną gatunków istnieje pewne napięcie.
W tym artykule: Taksydermia – Co to jest? Kontrowersje wokół taksydermii Lista wstydu Kto wymyślił taksydermię? W przestronnym centrum konferencyjnym w St. Charles w stanie Missouri mijam zebrę podrzucającą lwicę na wysokość 5 metrów i białego rekina naturalnych rozmiarów w pościgu za młodą foką. Wielkie drapieżniki królestwa zwierząt – lwy, pumy, lamparty i wilki – prężą się wzdłuż alejek, zmuszone dzielić się przestrzenią z bawołem afrykańskim, garną i grzechotnikiem. Goście przybywający na mistrzostwa świata w taksydermii (preparowaniu zwierząt) po drodze do sal mogą stanąć oko w oko z żyrafą, której szyja i głowa zostały ułożone w pozycji, jakby schylała się do wodopoju. Ciało zwierzęcia jest jednak nieobecne. Wewnątrz szyi umieszczono obrazek prezentujący miniaturowe żyrafy spokojnie podgryzające liście na drzewach. Taksydermia – Co to jest? Sztuka taksydermii przeszła kilka etapów rozwoju, będąc ilustracją pewnego paradoksu: ludzie mający w sobie dużo entuzjazmu do zabijania zwierząt niekiedy przejawiali go także w sprawie ich ochrony. Nastoletni adept taksydermii Theodore Roosevelt (późniejszy prezydent USA) wyrósł na aktywnego myśliwego polującego na duże zwierzęta. Był też współzałożycielem towarzystwa ochrony zwierzyny łownej, które stworzyło podwaliny pod współczesną politykę ochrony dzikiej fauny w Stanach Zjednoczonych. Od początku XIX w. myśliwi przynosili swe trofea tapicerom do wypchania i taksydermia odgrywała ważną rolę w dziedzinie ochrony zwierząt. Właściwie wykonana, pozwala nam na bliskie spotkanie ze stworzeniami, których na wolności moglibyśmy nigdy nie zobaczyć. Widoku nie przesłaniają nam klatki i płoty, jak w zoo, a same zwierzęta zwykle ułożone są w pozycjach naturalnie przybieranych na swobodzie. Kontrowersje wokół taksydermii – W tym doświadczeniu jest coś pierwotnego – mówi Timothy Bovard, taksydermista z Muzeum Historii Naturalnej Hrabstwa Los Angeles. To właśnie dlatego po latach pisania o nielegalnych praktykach wobec dzikich zwierząt wybrałem się na ten zlot taksydermistów. Liczyłem na chwilę wytchnienia, ale tuż za progiem moich uszu dobiegł okrzyk: „To jest nielegalne”. Wzburzona kobieta wskazywała palcem na wypchanego goryla, któremu taksydermistka Wendy Christensen poprawiała sierść wokół palców. – Byłam w Rwandzie i wiem, że goryle są pod ochroną – wykrzyczała. Christensen spokojnie wytłumaczyła oskarżycielce, że przez ostatnie 30 lat goryl o imieniu Samson był atrakcją lokalnego zoo w stanie Milwaukee. Zwiedzająca kobieta przeprosiła, a potem z niedowierzaniem słuchała, jak Christensen wyjaśnia, że w tym okazie nie ma ani krzty prawdziwego goryla. Wymarłe gatunki zwierząt. 7 z nich, których już więcej nie zobaczymy lub są zagrożone wyginięciem Codziennie z naszej planety znika niemal 150 gatunków roślin i zwierząt. Poznajcie wymarłe gatunki zwierząt, których już nigdy nie zobaczymy. Lista wstydu Pod hasłem „boskiego przeznaczenia" Amerykanie pod koniec XIX wieku trzebili ogromne populacje dzikich zwierząt w oszałamiającym tempie. Zawodowi myśliwi zabijali zwierzęta na skalę przemysłową, by dostarczyć towar branżom futrzarskiej, gastronomicznej, modniarskiej i innym. Ignorując zapewne fakt, że takie praktyki mogą doprowadzić do wyginięcia gatunku, Amerykanie zabijali miliony bizonów na sprzedaż i w ramach myślistwa sportowego. W wyniku tego pod koniec XIX wieku w Ameryce Północnej żyło już tylko kilkaset osobników Bison bison. Gołąb wędrowny był niegdyś najpopularniejszym gatunkiem ptaka na kontynencie. W 1878 r. myśliwi na zlecenie branży gastronomicznej najechali ogromną kolonię tych ptaków niedaleko Petoskey w stanie Michigan i w ciągu kilku tygodni zabili około miliarda sztuk. W 1914 r. w Ameryce padł ostatni gołąb wędrowny, a następnie został spreparowany przez taksydermistę ze Smithsonian Institution. Lista wymordowanych gatunków jest długa i przypomina spis afrykańskich i azjatyckich gatunków, które są zagrożone obecnie. Kto wymyślił taksydermię? Teddy Roosevelt był zarazem naturalistą i sportowcem, podobnie wielu jego przyjaciół, których wezwał na spotkanie w 1887 r. Panowie założyli Klub Boona i Crocketta, który miał kilka celów, w tym promocję federalnych działań na rzecz ochrony dzikich zwierząt oraz zapewnienie sobie podaży zwierzyny do polowań. Klub powołał do życia Nowojorskie Towarzystwo Zoologiczne, które po latach przekształciło się w Towarzystwo Ochrony Dzikiej Przyrody. Spośród jego wpływowych członków można wymienić Williama T. Hornadaya, który był, m.in. dyrektorem zoo w Bronxie oraz głównym taksydermistą Smithsonian Institution. Ojcem współczesnej taksydermii był Carl Akeley. Ten przyrodnik i podróżnik z Nowego Jorku samodzielnie podźwignął taksydermię z poziomu cuchnącej odmiany tapicerstwa (obedrzyj zwierzę ze skóry, ugotuj jego kości, połącz wszystko z powrotem za pomocą drutu, obciągnij tę strukturę skórą i wypchaj szmatami i sianem) do rangi prawdziwego kunsztu. Układał ciała zwierząt w naturalnych pozycjach, wykorzystując glinę i papier mâché, by nadać im niespotykane wcześniej podobieństwo do układu mięśni. Następnie umieszczał spreparowane przez siebie, wyglądające niemal jak żywe stworzenia na makietach zaprojektowanych tak, by jak najwierniej oddawały naturalne środowisko danego gatunku. Akeley stworzył coś więcej niż tylko nowe metody preparowania zwierząt. Wymyślił kontekst narracyjny, w którym mogliśmy sytuować martwe stworzenia, a idea ta jest stosowana po dziś dzień. – Najważniejsze w taksydermii jest opowiedzenie pełnej historii – wyjaśnia Jordan Hackl, 22-letni adept tej sztuki biorący udział w zawodach. – Nie chodzi o wypchanie jelenia – mówi. – Chodzi o opowiedzenie jego historii. Czy to było zimą? Jeśli tak, lepiej mieć samca z odpowiednio długim włosiem. Czy był w trakcie rykowiska? Czy była też łania? Wtedy trzeba rozszerzyć mu nozdrza. Tekst jest fragmentem artykułu opublikowanego w magazynie „National Geographic Polska".
Gołąb Joe pokonał 13000 km i znalazł nowy dom. Władze Australii chcą go uśpić
Gołąb wyścigowy, który przypadkowo przybył ze Stanów Zjednoczonych do Australii, został uznany za zagrożenie dla krajowej kwarantanny i bezpieczeństwa zdrowotnego. Urzędnicy chcą uśpić ptaka.
Był drugi dzień świąt Bożego Narodzenia, kiedy Kevin Celli-Bird znalazł na swoim podwórku w Melbourne wyczerpanego ptaka. – Był dość wychudzony, więc pokruszyłem suche ciastko i zostawiłem je dla niego - powiedział mężczyzna agencji prasowej AP. – Następnego dnia zjawił się z powrotem przy naszej fontannie, więc wyszedłem na zewnątrz, aby mu się przyjrzeć. Był dość słaby i nie wydawał się tak bardzo się mnie obawiać. Zobaczyłem, że ma niebieską opaskę na nodze, co oczywiście oznaczało, że należy do kogoś, więc udało mi się go złapać – powiedział Celli-Bird. Szukając informacji na temat gołębia w sieci, mężczyzna natrafił na wiadomość o gołębiu wyścigowym, który zaginął w czasie wyścigu w zachodnim Oregonie w Stanach Zjednoczonych. Co ciekawe, wyścig miał miejsce w październiku. American Pigeon Union z siedzibą w Oklahomie potwierdziło, że Joe (Kevin nadał mu imię na cześć prezydenta-elekta USA Joe Bidena) był zarejestrowany na właściciela w Montgomery w Alabamie. Celli-Bird powiedział, że próbował skontaktować się z właścicielem, ale jak dotąd mu się to nie udało. Eksperci podejrzewają, że gołąb „złapał stopa” na statku towarowym, aby przepłynąć Pacyfik. Fakt, że ptak przebył 13000 km, a jego podróż trwała dwa miesiące sprawił, że sprawą zainteresowały się media. Ale fotografie na pierwszych stronach lokalnych gazet, choć przyniosły rozgłos, to nie przyczyniły się do poprawy losu Joego. Po publikacjach do Kevina zgłosili się przedstawiciele australijskiego urzędu ds. kwarantanny, zaniepokojeni groźbą przeniesienia infekcji – i nie chodzi o koronawirusa. Urzędnicy twierdzą, że gołąb stanowi „bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa biologicznego” dla populacji ptaków i przemysłu drobiarskiego w Australii. Zadzwonili do mężczyzny prosząc o złapanie gołębia i przekazanie go inspekcji weterynaryjnej. – Mówią, że jeśli pochodzi z Ameryki, to martwią się chorobami ptaków. Chcieli wiedzieć, czy mogę im pomóc. Powiedziałem, że nie mogę go złapać, mogę podejść na odległość 50 centymetrów, a potem on się odsuwa – relacjonuje sytuację Celli-Bird w rozmowie z „The Guardian”. Joe po odzyskaniu sił już nie daje złapać się Kevinowi, nadal jednak codziennie zjawia się w jego ogrodzie, gdzie zawsze może liczyć na coś do jedzenia, wodę i odpoczynek. View oEmbed on the source website Surowe prawo Urząd ds. kwarantanny nie zabrał oficjalnie głosu ws. cudem odnalezionego gołębia. Departament Rolnictwa, Wody i Środowiska oświadczył, że ptak będzie musiał zostać uśpiony z powodu niebezpieczeństwa zakażenia miejscowych ptaków. „Bez względu na pochodzenie, żaden udomowiony ptak, który nie spełnia wymagań dotyczących stanu zdrowia i testów, nie może pozostać w Australii. Jedynym możliwym rezultatem zarządzania ryzykiem bioasekuracyjnym jest humanitarna eliminacja ptaka” - podano w oświadczeniu. Zgodnie z surowym australijskim prawem ptak powinien zostać ujęty i uśpiony. W związku z tym, że jego opiekun nie chce bądź nie potrafi pomóc w jego „ujęciu”, urzędnicy będą zmuszeni zatrudnić do tego zadania profesjonalnych łapaczy ptaków. Chociaż możliwe jest legalne sprowadzenie gołębi do Australii, proces ten jest trudny, a jego koszty mogą wynieść nawet dziesiątki tysięcy dolarów. W związku z kosztami i wymaganymi dokumentami żaden gołąb nie został legalnie przywieziony z USA do Australii od ponad dziesięciu lat. To nie pierwsza medialna historia, która porusza wyjątkowo rygorystyczne australijskie prawo dotyczące wwożenia zwierząt. W 2015 roku australijski urząd zagroził eutanazją dwóch psów należących do gwiazd Hollywood – Johnny’ego Deppa i jego ówczesnej żony Amber Heard. Para aktorów musiała oficjalnie przeprosić za próbę „przemycenia” psów na pokładzie prywatnego samolotu i natychmiast odesłać je do Stanów.
Czy "Jurrasic Park" mógłby zaistnieć? Wskrzeszanie wymarłych gatunków
Przywracanie do życia wymarłych gatunków przestało być fantazją. Ale czy to dobry pomysł?
30 lipca 2003 r. zespół hiszpańskich i francuskich naukowców odwrócił bieg czasu, przywracając życie zwierzęciu, które było już gatunkiem wymarłym. Badacze niemal natychmiast oglądali jego powtórne wymarcie. Była to kozica znana jako bucardo – koziorożec pirenejski (Capra pyrenaica pyrenaica). Piękne zwierzę o długich, łagodnie wygiętych rogach, osiągające wagę 100 kg. Przez tysiące lat żyło wysoko w Pirenejach, górach oddzielających Francję od Hiszpanii, gdzie wspinało się po turniach, skubiąc liście i pędy. Przetrzymywało ostre zimy. Potem pojawił się człowiek ze strzelbą. W ciągu kilku stuleci myśliwi drastycznie zmniejszyli pogłowie bucardo. W roku 1989 hiszpańscy badacze zrobili spis z natury i stwierdzili, że przetrwał może tuzin pojedynczych sztuk. Po 10 latach została tylko jedna – samica nazwana Celia. Ekipa z Parku Narodowego Ordesa i Monte Perdido, kierowana przez weterynarza parkowego Alberto Fernándeza-Ariasa, schwytała zwierzę w pułapkę, nałożyła mu obrożę z nadajnikiem radiowym i puściła wolno. Dziewięć miesięcy później emitowany z nadajnika sygnał zamienił się w długie, jednostajne buczenie – znak zwiastujący, że Celia nie żyje. Znaleziono ją zgruchotaną pod obalonym drzewem. Wraz ze śmiercią Celii oficjalnie uznano bucardo za gatunek wymarły. Żyły jednak komórki Celii, zachowane w laboratoriach Saragossy i Madrytu. W ciągu kilku następnych lat zespół fizjologów rozrodu kierowany przez José Folcha wprowadził jądra tych komórek do jajeczek kozich, z których usunięto własne DNA. Dokonano implantacji u matek zastępczych. Z 57 zwierząt tylko 7 zaszło w ciążę. Wśród tej siódemki wystąpiło sześć poronień, ale jedna matka – mieszaniec podgatunku koziorożca pirenejskiego Capra pyrenaica victoriae i kozy – donosiła klon Celii. Folch z kolegami przeprowadził cesarskie cięcie i nastąpiły narodziny 2,5-kilogramowego klona. Fernández-Arias, trzymając bucardo w ramionach, widział, że noworodek ledwie łapie powietrze, wyciągając groteskowo język z pyszczka. Po 10 minutach sklonowana Celia zdechła. Nekropsja wykazała, że na jednym płucu narósł dodatkowy, gigantyczny płat zbity jak wątroba. Nic nie można było zrobić. Obok bucardo są dodo i alka olbrzymia, wilk workowaty i chiński delfin rzeczny, gołąb wędrowny i dzięcioł cesarski – długa lista zwierząt, których wyginięcie spowodował człowiek, niekiedy rozmyślnie. A ponieważ więcej gatunków jest obecnie zagrożonych, w najbliższych latach bucardo znajdzie się w jeszcze większym zbiorze. Fernández-Arias należy do małej, ale pełnej zapału grupy badaczy wierzących, że klonowanie może odwrócić ten trend. Myśl o przywracaniu do życia wymarłych gatunków – nazywanym przez niektórych wskrzeszaniem – kołatała w wielu głowach co najmniej od dwóch dziesięcioleci. Zwłaszcza odkąd Michael Crichton wypuścił na świat dinozaury z Parku jurajskiego. Ale przez większą część tego czasu nauka pozostawała daleko w tyle za fantazją. Klon Celii to ze wszystkich podejmowanych próba najbliższa prawdziwego wskrzeszania. Od czasu, gdy był świadkiem paru minut krótkiego życia klona, Fernández-Arias, obecnie szef departamentu łowiectwa, rybołówstwa i bagien w regionalnym rządzie Aragonii, czeka na chwilę, kiedy ludzie opanują sztukę odzyskiwania zwierząt, które doprowadzili do wyginięcia. Poznałem Fernándeza-Ariasa jesienią 2012 r. na konferencji naukowej w siedzibie National Geographic Society w Waszyngtonie. Po raz pierwszy w historii grupa genetyków, biologów, specjalistów od ochrony przyrody i etyków zebrała się, by dyskutować o szansach wskrzeszania wymarłych stworzeń. Czy to możliwe? Czy pożądane? Uczeni jeden po drugim przedstawiali wielki postęp w manipulowaniu komórkami macierzystymi, w odzyskiwaniu DNA z odległej przeszłości, w rekonstruowaniu genomów. W toku obrad naukowcy ekscytowali się coraz bardziej. Powoli wyłaniał się konsens: wskrzeszanie jest obecnie w zasięgu naszych możliwości. – To poszło dużo dalej, stało się znacznie szybciej, niż ktokolwiek sobie wyobrażał – mówi Ross MacPhee, kurator działu ssaków w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku. – To, nad czym naprawdę powinniśmy się zastanowić, to czy rzeczywiście chcemy powodować powrót gatunku. W Parku jurajskim dinozaury wskrzesza się dla ich walorów rozrywkowych. Katastrofalne skutki, jakie to pociąga za sobą, rzuciły cień na ideę ożywiania wymarłych gatunków, przynajmniej w wyobraźni publiczności. Ludzie jednak mają skłonność zapominać, że Park jurajski to czysta fantazja. W świecie realnym możemy obecnie mieć nadzieję na ożywienie wyłącznie gatunków, które wymarły w ciągu ostatnich kilkudziesięciu tysięcy lat i pozostały po nich szczątki zawierające nietknięte komórki albo – to niezbędne minimum – wystarczająco dużo starego DNA, by zrekonstruować genom stworzenia. Ze względu na naturalne tempo rozkładu nie możemy mieć żadnej nadziei na odtworzenie pełnego genomu Tyrannosaurus rex, który wymarł około 65 mln lat temu. Gatunki teoretycznie możliwe do odzyskania zniknęły, gdy człowiek szybko piął się ku dominacji nad światem. Zwłaszcza w ostatnich latach eliminowaliśmy jako ludzkość liczne gatunki przez polowania, niszczenie siedlisk, rozprzestrzenianie chorób. To sugeruje kolejne uzasadnienie dla odtwarzania wymarłych zwierząt. – Jeśli mówimy o gatunkach, których wymarcie spowodowaliśmy, to myślę, że jesteśmy zobowiązani do prób ich wskrzeszenia – mówi Michael Archer, paleontolog z australijskiego Uniwersytetu Nowej Południowej Walii. Niektórzy ludzie odrzucają takie myślenie, twierdząc, że wskrzeszanie nieistniejących już gatunków to uzurpacja roli Pana Boga. – Ja jednak uważam – drwi Archer – że bawiliśmy się w Pana Boga, eksterminując te zwierzęta. Inni naukowcy opowiadający się za wskrzeszaniem argumentują, że przyniesie ono konkretne korzyści. Biologiczna różnorodność to magazyn inwencji natury. Na przykład większość środków farmakologicznych nie została wymyślona z niczego – pochodzą od naturalnych związków odkrytych w dzikich roślinach, również narażonych na wyginięcie. Niektóre z wymarłych zwierząt także pełniły istotne role w swoich ekosystemach, więc ich powrót byłby korzystny. Syberię 12 tys. lat temu zamieszkiwały mamuty i inne wielkie ssaki roślinożerne. Wówczas, zamiast zdominowanej przez mchy tundry, porastały ją trawiaste stepy. Rosyjski ekolog Siergiej Zimow, dyrektor Północno-Wschodniej Stacji Naukowej w Czerskim w republice Sacha, od dawna przekonuje, że to nieprzypadkowa zbieżność. Mamuty i liczne inne zwierzęta roślinożerne kultywowały step, kopytami, napowietrzając glebę jak aeratory i użyźniając ją łajnem. Gdy wyginęły, mchy wzięły górę i przekształciły łąki w mniej produktywną tundrę. W ostatnich latach Zimow próbował cofnąć czas w tundrze, sprowadzając konie, piżmowoły i inne wielkie ssaki do regionu Syberii, który nazywa Parkiem Plejstoceńskim. Byłby szczęśliwy, gdyby kręciły się tam również mamuty włochate. – To jednak zobaczą dopiero moje wnuki – mówi Zimow. – Mysz mnoży się bardzo szybko, mamut wręcz przeciwnie. Trzeba nastawić się na czekanie. Kiedy Fernández-Arias po raz pierwszy próbował odzyskać bucardo 10 lat temu, dysponował narzędziami, można to powiedzieć z perspektywy czasu, żałośnie prymitywnymi. Było to ledwie siedem lat po narodzinach owieczki Dolly, pierwszego sklonowanego ssaka. W tych wczesnych dniach naukowcy klonowali zwierzę, pobierając jedną z komórek i uzyskane z niej DNA wprowadzając do jajeczka pozbawionego wcześniej własnego materiału genetycznego. Wstrząs elektryczny wystarczał do zainicjowania podziału jajeczka, po czym badacze przenosili rozwijający się embrion do organizmu matki zastępczej. Takie ciąże w ogromnej większości kończyły się niepowodzeniem, a nieliczne urodzone zwierzęta często dotykały problemy zdrowotne. W ciągu minionej dekady klonowanie z tech- niki wysokiego ryzyka stało się zwyczajną biotechnologiczną procedurą. Uczeni opanowali też umiejętność „nakłaniania” komórek dorosłego zwierzęcia do powrotu do stanu paraembrionalnego. Dotyczy to komórek wszelkiego rodzaju, także jajeczkowych i spermowych. Jajeczka mogą następnie podlegać dalszym manipulacjom w kierunku przejścia we w pełni wykształcone embriony. Takie techniczne sprawności sztukę wracania życia wymarłym gatunkom czynią znacznie łatwiejszą. Przez dekady naukowcy i poszukiwacze mówili o wskrzeszeniu mamuta. Pierwszym – i do tej pory jedynym – osiągnięciem było tu odnalezienie w tundrze syberyjskiej dobrze zachowanego osobnika. Obecnie, wyposażeni w nowe techniki klonowania, badacze z fundacji biotechnicznej Sooam w Seulu połączyli siły z ekspertami od mamuta z Północno-Wschodniego Uniwersytetu Federalnego w syberyjskim mieście Jakuck. Ostatniego lata odbyli wyprawę w górę rzeki Jany, drążąc z zastosowaniem gigantycznych szlauchów tunele w zamarzniętych skarpach nad brzegami. W jednym z takich tuneli znaleźli szczątki mamucie, między innymi tkankę szpiku kostnego, mięso, włosy, skórę. Materiał jest w tej chwili badany przez specjalistów w Seulu. – Wymarzoną sytuacją byłoby znalezienie żywej komórki – mówi Insung Hwang z fundacji Sooam, który organizował ekspedycję nad Janę. Gdyby naukowcy z Sooam ją mieli, drogą stymulacji wyprodukowaliby miliony nowych komórek, przeprogramowali je na rozwój w kierunku embrionów, które trafiłyby do zastępczych matek, w tym wypadku słonic, najbliższych żyjących krewniaczek mamuta. Większość uczonych wątpi jednak, by jakakolwiek żywa komórka mogła przetrwać zamrożona w otwartej tundrze. Ale Hwang i koledzy mają plan B: zdobyć nienaruszone jądro komórki mamuta. Prawdopodobieństwo przetrwania jądra jest o wiele większe niż całej komórki. Sklonowanie mamuta, kiedy dysponuje się jedynie nienaruszonym jądrem komórkowym, będzie jednak dużo trudniejszą sztuką. Naukowcy z Sooam będą musieli przenieść jądro do jajeczka słonicy po uprzednim usunięciu stamtąd jądra oryginalnego. Żeby te operacje przeprowadzić, trzeba najpierw jajeczka słonic pozyskać, czego nikt jeszcze nie dokonał. Jeżeli DNA w jądrze jest dobrze zachowane, przejmie kontrolę nad jajeczkiem i może zacząć dzielenie się na embrion mamuci. Kiedy naukowcom uda się pokonać tę trudność, staną przed niełatwym zadaniem umieszczenia embriona w macicy słonicy. Następnie, uprzedza Zimow, będzie im potrzebna cierpliwość. Nawet jeśli wszystko pójdzie dobrze, dopiero po niemal dwóch latach okaże się, czy słonica urodzi zdrowego mamuta. – Zawsze powtarzam: jeśli nie spróbujesz, to skąd będziesz wiedział, że coś jest niemożliwe? – mówi Hwang. W roku 1813, podróżując z Hardensbourgha do Louisville nad rzeką Ohio, John James Audubon był świadkiem jednego z najniezwyklejszych zjawisk naturalnych swoich czasów – stado gołębi wędrownych (Ectopistes migratorius) zakryło niebo. Powietrze było dosłownie wypełnione gołębiami – napisał później. Światło południa mdłe jak podczas zaćmienia, łajno spadające z nieba niczym topiące się płatki śniegu i ciągły szum skrzydeł, który działał na moje zmysły usypiająco. Gdy Audubon dotarł przed zachodem słońca do Louisville, gołębie wciąż przelatywały mu nad głową i miało to jeszcze trwać przez trzy dni. Ludzie byli strasznie podnieceni – pisał. Na brzegach Ohio tłum mężczyzn i chłopców bez przerwy strzelających do ptaków. Ubito mnóstwo. W roku 1813 trudno było wskazać gatunek mniej zagrożony wyginięciem. A jednak pod koniec stulecia właśnie gołąb wędrowny z czerwonym upierzeniem na piersi przeżywał katastrofalny regres. Kurczyły się lasy, bez których nie mógł żyć, a polowania trzebiły populację. W roku 1900 pewien chłopak zastrzelił z wiatrówki ostatniego z dziko żyjących gołębi wędrownych. 14 lat później, gdy upłynął jeden wiek i jeden rok od momentu, kiedy Audubon zadziwił się mnogością tych ptaków, ostatnia gołębica w niewoli zdechła w zoo w Cincinnati. Pisarz i rzecznik ochrony środowiska Stewart Brand dorastał w stanie Illinois, gdzie wędrował po lasach, parędziesiąt lat wcześniej jeszcze pełnych szumu skrzydeł gołębi wędrownych. – Ich środowisko było moim środowiskiem – mówi. Dwa lata temu Brand z żoną Ryan Phelan, założycielką firmy badań genetycznych DNA Direct, zaczął zastanawiać się nad możliwością przywrócenia życia gatunkowi. Pewnego wieczoru, podczas kolacji z harwardzkim biologiem Georgem Churchem, zorientowali się, że ich myśli biegną tym samym torem. Church wiedział, że standardowe metody klonowania nie mogą tu być zastosowane, bo ptasie embriony rozwijają się w skorupkach i żaden muzealny okaz gołębia wędrownego nie będzie zawierać całkowicie nienaruszonego, sprawnego genomu. Church wskazał jednak inną drogę odtworzenia ptaka. Zachowane okazy zawierają fragmenty DNA. Łącząc te kawałki razem, naukowcy mogą obecnie odczytać około miliarda liter z genomu gołębia wędrownego. Church nie potrafi jeszcze zsyntetyzować od zera całego zwierzęcego genomu, ale wynalazł technikę, która pozwala mu uzyskiwać znaczne porcje DNA dowolnej żądanej sekwencji. Teoretycznie może wytworzyć geny poszczególnych cech gołębia wędrownego – np. gen długiego ogona – i wpleść go w genom komórki macierzystej gołębia skalnego. Komórki macierzyste gołębia skalnego zawierające ten zmanipulowany genom mogą być przekształcone w komórki zarodkowe prekursorskie dla jajeczek i nasienia. Te można następnie włączyć w jajeczka gołębia pospolitego, gdzie będą migrować do rozwijających się narządów płciowych embrionów. Pisklęta wykluwające się z tych jajeczek będą wyglądać jak normalne gołębie pospolite, ale w ich jajeczkach i spermie będzie zmanipulowane DNA. Kiedy pisklęta osiągną dojrzałość i zaczną się parzyć, z ich jajeczek wyklują się pisklaki noszące unikalne cechy gołębia wędrownego. Krzyżowo kojarząc te ptaki, naukowcy wyselekcjonują okazy coraz podobniejsze do wymarłego gatunku. Metoda Churcha przetwarzania genomu może teoretycznie być zastosowana do każdego gatunku z żyjącymi bliskimi krewnymi i genomem poddającym się rekonstrukcji. Tak więc, nawet jeśli ekipie z Sooam nie uda się znaleźć nienaruszonego mamuciego jądra komórkowego, ktoś będzie mógł ten gatunek przywrócić do życia. Naukowcy mają już techniki rekonstrukcji większości genów potrzebnych do wytworzenia mamuta i mogą one być włączone w komórki macierzyste słonia. Nie brakuje też podstawowego materiału do dalszych eksperymentów – wyłania się on z syberyjskiej wiecznej zmarzliny. – Jeżeli chodzi o mamuty, to tego jest na pęczki – mówi Hendrik Poinar, ekspert od mamuciego DNA z Uniwersytetu McMaster w Ontario. – Obecnie to w zasadzie tylko kwestia finansów. Chociaż odżycie mamuta i gołębia wędrownego nie jest już czystą fantazją, realnie trzeba na to lat. Dla innego wymarłego gatunku perspektywa czasowa może być znacznie krótsza. Po prawdzie jest przynajmniej szansa, że gatunek może powrócić do żywych jeszcze przed publikacją tego artykułu. Zwierzę, o które tu chodzi, stało się obsesją grupy australijskich naukowców nazywających przedsięwzięcie Projektem Łazarza. Przewodzący im Michael Archer wcześniej kierował mocno nagłośnioną próbą sklonowania wilka workowatego – mięsożernego torbacza wymarłego od roku 1930. Starania doprowadziły do tylko fragmentarycznego wychwycenia DNA wilka. Archer i współpracownicy od Projektu Łazarza z ostrożnością traktują rozbudzone oczekiwania wobec tak głośnego eksperymentu. Woleli, aby było o nim cicho do momentu, gdy pojawią się jakieś wstępne rezultaty. Ten moment nadszedł. Na początku stycznia badacze ujawnili, że próbują przywrócić życie dwóm blisko spokrewnionym gatunkom australijskich żab. Do wyginięcia około roku 1985 płazy obu gatunków dzieliły niezwykły i prawdziwie zdumiewający tryb reprodukcji. Samice wypuszczały z siebie obłok z jajeczkami i po zapłodnieniu przez samce połykały to z powrotem. Hormon z jajeczek powodował przerwę w wydzielaniu kwasów żołądkowych i żołądek stawał się macicą. Po paru tygodniach żaba otwierała pyszczek i wypluwała w pełni ukształtowane kijanki. Ten wyczyn rozrodczy przyniósł żabom ich pospolite nazwy: północna żaba gęborodna i południowa żaba gęborodna. Niestety niedługo po rozpoczęciu badań nad tymi gatunkami płazy znikły. – Żaby były tam przez moment, a kiedy naukowcy powrócili, już przepadły – mówi Andrew French, ekspert klonowania z uniwersytetu w Melbourne, uczestnik Projektu Łazarza. Aby odtworzyć te stworzenia, uczeni wprowadzają jądra żab gęborodnych do jajeczek żyjących australijskich żab bagiennych, którym usuwa się własny materiał genetyczny. Idzie to powoli, bo żabie jajeczka zaczynają tracić żywotność już po paru godzinach i nie mogą być mrożone ani ożywiane. Naukowcy potrzebują świeżych jajeczek, które żaby produkują tylko raz do roku, w krótkim okresie godowym. Tym niemniej postęp jest. – Wystarczy powiedzieć, że obecnie mamy embriony tych wymarłych zwierząt – mówi Archer. – Posunęliśmy się na tej drodze całkiem daleko. Badacze z Projektu Łazarza twierdzą, że potrzeba im po prostu więcej wysokiej jakości jajeczek. – W tym punkcie decydują liczby – uważa French. Osobliwość żabiej gęborodności dobitnie pokazuje, jaką stratą jest wymarcie gatunku. Czy to jednak znaczy, że powinniśmy go wskrzeszać? Czy świat będzie dużo bogatszy, mając żabie samice, które noszą potomstwo w żołądku? Są konkretne pożytki, przekonuje French, takie jak wiedza – znajomość żabiego rozrodu może się kiedyś przydać w leczeniu kobiet mających problem z donoszeniem ciąży. Jednak dla wielu uczonych wskrzeszanie jest traceniem z oczu największej powinności – zapobiegania masowemu ginięciu gatunków. – Ratowanie zagrożonych gatunków i siedlisk – mówi John Wiens, biolog ewolucjonista z nowojorskiego Uniwersytetu Stony Brook – jest niewątpliwie ogromnie pilne. Natomiast przywracanie do życia gatunków wymarłych nie wydaje mi się sprawą palącą. Dlaczego inwestować miliony dolarów w odtworzenie garstki wygasłych gatunków, gdy miliony innych wciąż czekają na odkrycie, opisanie i ochronę? Obrońcy wskrzeszania kontrują argumentem o przydatności klonowania i technik inżynierii genetycznej do ochrony zagrożonych gatunków, zwłaszcza tych, które nie rozmnażają się łatwo w niewoli. I chociaż najbardziej zaawansowana biotechnologia może być kosztowna, gdy się rozwija i stosowana jest po raz pierwszy, to ma perspektywę bardzo szybkiego potanienia. – Być może niektórzy ludzie uważali szczepionkę przeciw polio za odwracanie uwagi od żelaznych płuc (respiratora Drinkera) – mówi George Church. – Trudno z góry orzec, co będzie dystrakcją, a co zbawieniem. Co jednak skłonni bylibyśmy nazwać zbawieniem? Nawet jeśli Church zdoła wyposażyć gołębia skalnego we wszystkie specyficzne cechy gołębia wędrownego, to czy otrzymane stworzenie będzie naprawdę gołębiem wędrownym, czy raczej wykonstruowaną osobliwością? Jeżeli Archer i French wyprodukują pojedynczą żabę gęborodną – czy to będzie oznaczać, że wskrzesili gatunek? A jeśli ta żaba nie spotka partnera, stanie się Celią wśród płazów i jej gatunek okaże się jednak wymarły? Czy wystarczy utrzymywać populację żab w laboratorium, a może w zoo, gdzie ludzie będą mogli się na nie gapić? Czy trzeba je wprowadzić z powrotem do życia dziko, aby były prawdziwie wskrzeszone? – Oddawanie gatunków dzikiej przyrodzie nie jest rzeczą prostą – mówi Stuart Pimm, biolog z Duke University. – Ogromny wysiłek włożono np. w przywrócenie naturze oryksa arabskiego. Kiedy jednak wypuszczono zwierzęta do rezerwatu w Omanie w roku 1982, niemal wszystkie padły łupem kłusowników. – Mieliśmy zwierzęta, oddaliśmy je, ale świat nie był gotowy – mówi Pimm. – Odzyskanie gatunku rozwiązuje tylko małą część problemu. Łowiectwo to nie jedyne zagrożenie, jakie napotyka odzyskany gatunek. Dla wielu nie istnieje już miejsce, które można by nazwać domem. Chiński delfin rzeczny wyginął na skutek skażenia środowiska i innego typu oddziaływania skupisk ludzkich nad Jangcy. Dziś stan rzeczy jest równie zły. Żaby na całym świecie dziesiątkuje roznoszony przez człowieka patogen Phylum chytridiomycota. W Australii biolodzy pewnego dnia wpuszczą żaby gęborodne do ich starych potoków górskich. Żaby te mogą wkrótce ponownie stać się gatunkiem wymarłym. – Bez środowiska, do którego gatunek można przywrócić, cała akcja jest tylko stratą pieniędzy – mówi Glenn Albrecht, dyrektor Instytutu Zrównoważonego Rozwoju na australijskim Uniwersytecie Murdoch. Jeśli nawet odrodzenie gatunku okaże się logistycznym sukcesem, kwestia nie jest zamknięta. Gołąb wędrowny może znaleźć swój dom w odbudowywanych lasach na wschodzie USA. Czy nie będzie to jednak w końcowym efekcie wprowadzenie do środowiska organizmu genetycznie zmodyfikowanego? A jeśli gołąb wędrowny stanie się nosicielem wirusa, który wyeliminuje inny ptasi gatunek? I co powiedzą mieszkańcy Chicago, Nowego Jorku i Waszyngtonu na pojawienie się nowego gatunku w mieście, zaciemnianie nieba i śnieżycę z ptasich kup na ulicach? Rzecznicy wskrzeszania rozważają te kwestie i większość sądzi, że powinny być rozwiązane przed startem jakiegokolwiek większego programu. Hank Greely, bioetyk z Uniwersytetu Stanforda, żywo interesuje się etycznymi i prawnymi konsekwencjami odtwarzania gatunków. Dla niego i wielu innych sam fakt, że nauka jest zdolna podjąć tak spektakularne działania, stanowi argument nie do odparcia – z możliwości wskrzeszania trzeba skwapliwie skorzystać. – Intryguje mnie to, bo jest naprawdę odlotowe – mówi Greely. – Tygrys szablozębny? Świetnie byłoby go zobaczyć. GRAFIKA: JASON TREAT, ZESPÓŁ NGM. RYSUNEK: RAÚL MARTÍN. WZIĘTE Z: GEORGE CHURCH; BEN NOVAK, REVIVE AND RESTORE, LONG NOW FOUNDATION; MICHAEL MCGREW, ROSLIN INSTITUTE, UNIWERSYTET W EDYNBURGU. Carl Zimmmer
O tym, kto stoi na czele stada, wcale nie decyduje siła
Niektóre ptaki są z natury szybsze, dlatego konsekwentnie lecą z przodu, gdzie siłą rzeczy zajmują pozycje przywódczą. Mechanizm przewodzenia w stadzie ptaków przedstawili naukowcy w "Current Biology".
Wiele ptaków przemieszcza się w stadach, pokonując w ten sposób nawet tysiące kilometrów. Naukowcy zastanawiali się, jak właściwie ptaki decydują, który z nich będzie leciał na czele i prowadził pozostałe? Kwestię tą wyjaśnili częściowo autorzy publikacji w "Current Biology". Ich zdaniem przywództwo to kwestia prędkości lotu, przynajmniej u gołębi. Bo choć wiele ptaków lata stadnie, to chyba właśnie gołębiom poświęcono najwięcej badań w tym zakresie. Fakt, że można je hodować sprawia, że łatwiej jest też wpływać na skład stad oraz miejsce, z którego wyruszą do domu – zwraca uwagę główny autor badania, Benjamin Pettit z Oxford University. Naukowcy dość dobrze rozumieją też procesy związane z orientacją gołębi w przestrzeni (zwłaszcza nauką drogi powrotnej). Naukowcy przypominają, że stado ptaków ma wyraźną strukturę hierarchiczną, wynikającą z dominacji jednych osobników nad drugimi. Nie ma ona jednak nic wspólnego z tym, kto przewodzi w locie. I nawet specjalny, "lotniczy" trening osobników nie sprawia, że zbliżają się do pozycji przywódczej. Rozwój technologii czujników pozwolił zbadać z niespotykaną dotychczas precyzją koordynację stad gołębi w locie. Mininadajniki GPS, meldujące pozycję ptaków, pozwalają śledzić nie tylko trasy gołębi, ale i minimalne opóźnienia w czasie, które pojawiają się, gdy członkowie lecącego stada muszą na siebie wzajemnie reagować. W najnowszym badaniu naukowcy porównali zachowanie gołębi lecących w stadzie i samodzielnie. Wykazali, że dobrym wskaźnikiem przywódczych zdolności gołębi jest jego prędkość w czasie lotów. – Niektóre ptaki są w naturalny sposób szybsze i konsekwentnie lecą z przodu, gdzie siłą rzeczy muszą się zajmować nawigacją, co z perspektywy przyszłych lotów oznacza, że będą lepiej znały drogę – mówi Dora Biro z University of Oxford. – Można to porównać do efektu "pasażer-kierowca": kierowcy auta muszą zwracać uwagę na drogę, podczas gdy pasażerowie zwykle nie potrafią jej sobie przypomnieć, zwłaszcza jeśli w czasie szukania trasy pozostawali bierni". Przywództwo może się pojawić jako nieunikniona konsekwencja różnic pomiędzy osobnikami populacji – wskazują autorzy badania. Bardzo prosty, samoorganizujący się mechanizm, jak np. ten oparty na różnicach prędkości – wystarcza, by wyłoniło się przywództwo. Źródło: PAP
Gołębia pauza. Mistrzowski manewr w locie
Mimo że ich chybotliwy chód może wyglądać komicznie, w locie gołębie są nie lada mistrzami.
Posiadły niezwykłą umiejętność poruszania się po mieście, zwinnie przemieszczając się między budynkami i omijając wiele miejskich przeszkód. David Williams wraz z kolegami z Uniwersytetu Harvarda zbadał podniebne manewry tego gatunku by dowiedzieć się, jak udaje im się unikać kolizji. Podczas badań Williams pozwolił najpierw dzikim gołębiom przelatywać przez pusty korytarz. Następnie, postawił w korytarzu pionowe słupy w różnych odstępach i nagrywał zmieniony tor lotu ptaków. Spodziewał się, że za każdym razem będą wykonywać ten sam manewr, by uniknąć zderzenia. Ptaki jednak wykorzystywały dwa różne ruchy, które badacze nazwali „pauzą”, kiedy skrzydła zatrzymywały się na samym szczycie ruchu skrzydłami, i „składaniem”, gdy ptak odchyla skrzydła do tyłu. Pauzowanie okazało się lepszym rozwiązaniem do utrzymania wysokości, natomiast składanie było skuteczniejsze tam, gdzie ptak musiał przecisnąć się przez wąskie szczeliny i zachować stabilność w przypadku zderzenia. —Lindsay N. Smith
Gołąb wędrowny: nie ma go już od stu lat
Sto lat temu, a dokładnie 1 września 1914 roku zmarła Martha – ostatni przedstawiciel gatunku Ectopistes migratorius – gołąb wędrowny
Jeszcze kilka dekad przed jej śmiercią gołębi wędrownych było na świecie mnóstwo. Na początku XIX wieku uważało się, że jest to najliczniejszy gatunek ptaka na ziemi, a liczba osobników sięgała 5 miliardów sztuk. Gołębie wędrowne żyły w ogromnych koloniach, a ich przeloty przesłaniały niebo na całe godziny. Jednak polowania (czasem wystarczyło strzelić na ślepo w niebo, by ubić kilkadziesiąt sztuk) połączone z utratą środowisk naturalnych (ptaki żywiły się głównie nasionami kasztana amerykańskiego) spowodowały dramatyczny spadek liczby przedstawicieli gatunku. Miało to miejsce szczególnie w latach 1870-1890. Po 1900 roku na wolności nie żył już ani jeden ptak. Kilka sztuk znajdowało się w niewoli na Uniwersytecie w Chicago. Po śmierci Marthę zamrożono i przewieziono do muzeum Smithsonian.