Magiczny pomnik w Gnieźnie. Czy dotknięcie brzucha księżnej przyniesie szczęście?
Jest rok 967, Mieszko I rusza na wojnę, a jego żona Dobrawa spodziewa się dziecka. Ta symboliczna scena została uwieczniona w Gnieźnie w postaci pomnika. Dotknięcie brzucha księżniczki ma w magiczny sposób pomóc zajść w ciążę.
Gniezno, uznawane za kolebkę polskiej państwowości, przyciąga turystów różnymi atrakcjami. Wśród nich jest Katedra Gnieźnieńska czy sąsiadujące z nią Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Historia Gniezna pełna jest zagadek. Do dziś archeolodzy prowadzą tam wykopaliska. Właśnie trwa kolejny sezon wykopalisk obok Kościoła św. Jerzego, którego celem jest odkrycie rezydencji pierwszych władców Polski. Rok 967. Między wojną a nadzieją Władze Gniezna nie ustają w wysiłkach by przyciągnąć turystów do pierwszej polskiej stolicy. Teraz na trasie Traktu Królewskiego stanął wyjątkowy pomnik. Jest to kompozycja rzeźbiarska autorstwa Rafała Nowaka, która przenosi nas do roku 967. To moment, w którym Mieszko I szykował się do wymarszu przeciwko saskiemu możnowładcy Wichmanowi, co zakończyło się zwycięstwem księcia. Kompozycja składa się z dwóch postaci – wspomnianego Mieszka I i jego czeskiej żony – Dobrawy w zaawansowanej ciąży – księżna kładzie dłoń na brzuchu, w którym dojrzewa przyszły pierwszy król Polski, Bolesław Chrobry. Dobrawa. Pierwsza kobieta na gnieźnieńskim szlaku Odsłonięcie tego pomnika to nowość w narracji Traktu Królewskiego, który dotychczas skupiał się na postaciach królów, władców i wojowników. Dobrawa jest pierwszą historyczną kobietą upamiętnioną na tym szlaku. – Historia Polski nie zaczęła się wyłącznie od wielkich bitew i decyzji władców. Powstawała również dzięki kobietom, które miały ogromny wpływ na losy naszego kraju. Dobrawa była jedną z nich – to dzięki niej chrześcijaństwo zakorzeniło się na ziemiach polskich, a dynastia Piastów zyskała trwałe fundamenty – powiedział w czasie odsłaniania pomnika prezydenta Gniezna Michał Powałowski. Sztuka dostępna dla każdego Rzeźba znajduje się na wyspie na Jeziorze Jelonek. Została wykonana z brązu metodą wosku traconego, co ma zapewnić jej wysoką jakość i trwałość. Celowym założeniem artystycznym jest brak wysokiego cokołu – postacie Mieszka I i Dobrawy są naturalnej wielkości i posadowione na niskim postumencie. Dzięki temu nic nie oddziela zwiedzającego od książęcej pary; można podejść, usiąść obok, czy zrobić zdjęcie na wysokości oczu W ocenie twórców, taka forma sprzyja bliskiemu kontaktowi z historią, czyniąc ją bardziej przystępną dla mieszkańców i turystów. Pomnik Dobrawy ma stworzyć nową tradycję Inicjatywa ma również swój wymiar społeczny i tożsamościowy. Władze Gniezna nie kryją nadziei, że dotknięcie brzucha brzemiennej księżnej Dobrawy stanie się nową tradycją. Według tego pomysłu, pary starające się o potomstwo i marzące o zajściu w ciążę miałyby przyjeżdżać nad Jezioro Jelonek, by prosić o pomyślność poprzez dotyk rzeźby. To mechanizm znany z innych historyczny miejsc. Na przykład siedmiokrotne obejście wielkiej rzeźby skarabeusza w Karnaku w Egipcie ma przynosić szczęście. Gniezno stara się o turystów Pomnik pary książęcej to tylko fragment szerszej modernizacji Traktu Królewskiego. Projekt obejmuje stworzenie pierwszego w mieście szlaku videomappingowego opowiadającego historię Polski oraz nowoczesną aplikację mobilną „Królika GOŃ” Zadbano również o dostępność – powstała tzw. szpilkostrada. Jest to inwestycja miejska o wartości ponad 2,7 miliona złotych, polegająca na ułożeniu gładkiego, 1,5-metrowego pasa z płyt granitowych na niemal 500-metrowym odcinku historycznego centrum. Projekt ułatwia poruszanie się rodzicom z wózkami, osobom z niepełnosprawnościami, seniorom oraz osobom z walizkami lub noszącym… szpilki. Źródło: Miasto Gniezno Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Wzgórze Lecha w Gnieźnie odsłania kolejne tajemnice. Czy właśnie tam mieszkał Mieszko I?
Czy Wzgórze Lecha w Gnieźnie skrywa zaginione palatium Mieszka I? Archeolodzy rozpoczęli badania w miejscu, które nigdy wcześniej nie było badane. Czy uda się ostatecznie rozwiązać zagadkę i zlokalizować siedzibę pierwszych polskich władców?
Pierwsi władcy Polski nie posiadali jednej stałej stolicy w nowoczesnym sensie tego słowa. Przemieszczali się między kluczowymi grodami, takimi jak Poznań, Ostrów Lednicki czy Gniezno. W każdym z tych ośrodków książę musiał mieć godną siebie, monumentalną rezydencję, zwaną palatium. O ile w Poznaniu i na Lednicy archeolodzy dawno odkryli relikty takich budowli, Gniezno – ideowe serce państwa – przez lata pozostawało wielką zagadką. Historycy byli jednak pewni, że tak ważny gród nie mógł obejść się bez kamiennego pałacu, pełniącego funkcje zarówno świeckie, jak i sakralne. W cieniu Kościoła św. Jerzego Lokalizacja gnieźnieńskiego palatium od dekad wskazywana była na najwyższej kulminacji Wzgórza Lecha, niedaleko dzisiejszej katedry. Problem polega na tym, że w miejscu domniemanej siedziby Mieszka I w kolejnych stuleciach wzniesiono Kościół pw. św. Jerzego, który stoi tam do dziś. Również w pobliżu tej świątyni archeolodzy odkryli relikty zagadkowego kurhanu z czasów przedchrześcijańskich. Archeolodzy mogą prowadzić badania jedynie w bezpośrednim sąsiedztwie świątyni. A to znacznie ogranicza pole manewru i ogranicza zakres wykopów. Przez lata jedynymi poszlakami były m.in. fragmenty malowanych tynków znalezione na zachód od kościoła oraz XIII-wieczna bulla ołowiana sugerująca bliskość kancelarii książęcej. Nadzieja na palatium Podczas badań wykopaliskowych w 2025 roku archeolodzy odkryli ślady po kamiennych fundamentach, najprawdopodobniej datowanych na okres wczesnego średniowiecza. Były też inne ślady po dawnej aktywności. „Trafiliśmy na wczesnośredniowieczne palenisko. Niby kilka kamieni, ślad przypalonej ziemi i spieczona glina, a jednak w tej dziurze w ziemi znaleźliśmy kawałek codzienności ludzkiej sprzed setek lat” – przekazali badacze w social mediach. Ekspedycja Palatium 2026. Wkraczając w nieznane W lipcu 2026 roku archeolodzy powrócili na Wzgórze Lecha z misją ostatecznej weryfikacji tych odkryć. Tegoroczny sezon koncentruje się na obszarze około 40 metrów kwadratowych, który badacze nazywają „terra incognita”, bo do tej pory nie był celem ich badań. – Choć w ubiegłym roku nie odnaleźliśmy ostatecznego, namacalnego dowodu na istnienie owianego legendą palatium, z całą pewnością natrafiliśmy na ślady monumentalnej budowli z czasów pierwszej monarchii piastowskiej – mówili podczas konferencji prasowej archeolodzy prowadzący badania. Celem najnowszych prac jest uchwycenie dalszego przebiegu fundamentów oraz próba odnalezienia ich zachowanych, niezniszczonych fragmentów. Archeolodzy chcą sprawdzić, czy tegoroczne odkrycia uda się powiązać z reliktami bramy odsłoniętej w 2019 roku. Naukowcy podkreślają, że tegoroczna ekspedycja jest możliwa dzięki wsparciu Kurii Gnieźnieńskiej oraz Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. – To dzięki tej owocnej współpracy możemy dziś stawiać kolejne kroki w odkrywaniu prawdy o początkach Polski – zaznaczyli organizatorzy badań. Jak wyglądały palatia pierwszych Piastów? Dzięki analizom prof. Hanny Kóčki-Krenz wiemy, że palatia Piastów budowano zazwyczaj w wydzielonych, najsilniej ufortyfikowanych częściach grodu, często wzdłuż linii wałów. W Gnieźnie palatium prawdopodobnie ulokowano wzdłuż zachodniego odcinka obwarowań północnego człon grodu. Dotychczas odkryto pozostałości ośmiu palatiów (m.in. w Poznaniu, Krakowie, Przemyślu i na Ostrowie Lednickim), które funkcjonowały od 2. połowy X do 1. połowy XIII w. Były to monumentalne, prostokątne budowle kamienne (później ceglane), często piętrowe, usytuowane na osiach wschód-zachód lub północ-południe. Rezydencjom towarzyszyły kaplice o różnych formach (np. rotundy), połączone z częścią świecką lub wolnostojące. Lokowano je w najbezpieczniejszych częściach grodów, tuż przy wałach. Źródła: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, WczesneSredniowiecze.pl Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Średniowieczna Atlantyda w Gnieźnie. Odkryj zaginiony ląd naszych wyobrażeń
Epoka średniowiecza nie jest zamkniętym rozdziałem historii, lecz zjawiskiem nieustannie reinterpretowanym – zarówno kilkaset lat temu, jak i współcześnie. Obrosła mitami i wyobrażeniami tak, jak mityczna Atlantyda. Co wiemy na jej temat na pewno? Dowiecie się w Gnieźnie.
W powszechnej świadomości średniowiecze to czasy mężnych rycerzy, wielkich bitew, zamków i potężnych plag. Ile jest prawdy w tych wyobrażeniach? Z mitami dotyczącymi średniowiecza postanowiło się zmierzyć Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Niedawno otwarło wystawę „Re: Średniowiecze. 1000 lat 1000 wersji”, którą można zwiedzać do 4 października 2026 r. Atlantyda w Gnieźnie Jedna z części wystawy nosi dość zaskakujący tytuł: „Średniowieczna Atlantyda”. Skąd się wziął? W XX wieku szukano dla tej epoki „nowego życia” w sferze publicznej. Termin ten służy jako metafora zaginionego, mitycznego świata, który próbowano zrozumieć na potrzeby współczesnej polityki i społeczeństwa. Porównanie wynika z faktu, że nasza wizja tamtych czasów często opiera się na mitach narastających wokół nich już od XVI wieku. Średniowiecze traktowano niczym legendarną krainę – mityczny „świt narodów”, w którym ukryte były korzenie dzisiejszych państw. Podobnie jak w przypadku Atlantydy, badacze i politycy starali się wydobyć tę przeszłość na powierzchnię, by uzasadnić prawa do spornych terytoriów. Przykładem takich działań były wykopaliska osady w Biskupinie, której badacza, prof. Józefa Kostrzewskiego, okrzyknięto nawet „nowym Schliemannem”. Heinrich Schliemann odkrył przecież mityczną Troję, a Biskupin był uważany niemal za kolebkę polskości. Choć z punktu widzenia archeologii był to gród kultury łużyckiej, w ówczesnej narracji nadano mu ogromne znaczenie symboliczne i polityczne oraz dowód na odwieczny autochtonizm Słowian. Oczywiście słynna osada w Biskupinie, badana w okresie międzywojennym, nie była średniowieczna, to wpleciono opowieść o niej ze względu na teorię ciągłości kulturowej, która miała dowodzić, że Słowianie mieszkali na tych ziemiach od zawsze. W tej interpretacji kultura materialna Biskupina została na wystawie celowo połączona z okresem wczesnopiastowskim. Polska tożsamość zaklęta w średniowieczu Wystawa pokazuje, że średniowiecze było źródłem potężnych mitów tożsamościowych. Były to między innymi: Mit bitwy pod Grunwaldem. Uznawany za największy symbol średniowiecznej siły i triumfu nad „odwiecznym wrogiem” (Zakonem Krzyżackim), służący budowaniu jedności narodowej przez dekady. Mit Bolesława Chrobrego jako „pierwszego narodowca”. Postać króla stała się ikoną silnej władzy i twórcy historycznych granic opartych na Odrze i Bugu, co miało legitymizować nowoczesne granice państwa. Legenda o Wandzie i Śpiących Rycerzach. Opowieści te funkcjonowały jako alegorie narodowej ofiarności (Wanda, która „nie chciała Niemca”) oraz nadziei na przebudzenie i odzyskanie niepodległości. Od obrazu po winyle – co zobaczycie na wystawie? Ekspozycja wykracza daleko poza prezentowanie malarstwa czy medali. Prezentuje szeroki wachlarz obiektów, które pokazują, jak średniowiecze przenikało do życia codziennego, nauki i polityki XX wieku. Nie zabraknie też… memów. Pamiątkowy medal Jana Reszki (1918): Medal wybity dla upamiętnienia 900. rocznicy zajęcia Przemyśla przez Bolesława Chrobrego. Przedstawia on symbolikę nawiązującą do wyprawy kijowskiej z 1018 roku. Obiekt ten służył jako narzędzie kampanii propagandowej podczas wojny polsko-ukraińskiej w 1918 roku. Miał udowadniać „odwieczną polskość” spornych terytoriów (Grodów Czerwieńskich) poprzez odwołanie się do sukcesów militarnych pierwszego króla Polski. Drzeworyt Władysława Skoczylasa przedstawiający legendę o Śpiących Rycerzach w Tatrach, cieszącą się w okresie młodopolskim szaloną popularnością. Pod piórami popularnych poetów (np. Jana Kasprowicza), ludowa opowieść stała się alegorią kondycji narodu po powstaniu styczniowym. Nie bez przyczyny drzeworyt powstał w 1914 r. – wybuch „wojny powszechnej ludów”, jak pisał Mickiewicz, dawał nadzieję na przebudzenie Polaków i niepodległość. Anioł już czeka by wręczyć miecz nowemu Chrobremu. Rzeźba „Bitwa pod Grunwaldem” dłuta Wincentego Krajewskiego (1896-1978), rzeźbiarza ludowego spod Sierpca. Już 15 lipca 1945 r. władze komunistyczne zorganizowały na polach grunwaldzkich wielką manifestacje, podkreślającą paralelność chwili bieżącej do tryumfu nad Zakonem w 1410 r. Wielkie obchody zorganizowana w 1960 r., z okazji 550. rocznicy bitwy. To wówczas też, do upamiętnienia wydarzenia ważnego dla antyniemieckiej propagandy Gomułki rzucono wszystkie siły – także twórców ludowych, którzy najlepiej mieli oddawać „narodowego ducha”. Obiekty popkultury: wśród nich jest tarcza używana podczas tras koncertowych zespołu Manowar z autografami muzyków, sceniczne stroje Tomasza Budzyńskiego (Armia) i Anji Orthodox, winylowe okładki płyt inspirowane średniowieczem – w tym „Ostatni Wojownik” zespołu Turbo – oraz kostium Utopca z teledysku „Topielica” Heli Korczyckiej. Pamiętajmy, że wystawa jest eksponowana w muzeum poświęcony początkom Polski, więc nie zabraknie na niej też obiektów z czasów formowania się królestwa Piastów. Wśród nich są oczywiście naczynia ceramiczne i kabłączki skroniowe (a zatem biżuteria) sprzed ponad tysiąca lat. Źródło: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Miejsce koronacji pierwszych królów Cudem Polski 2025. To perła Wielkopolski i symbol historii naszego kraju
Wzgórze Lecha w Gnieźnie głosami czytelników „National Geographic Traveler” zostało w Wielkopolsce wybrane Cudem Polski 2025. Prestiżowa nagroda potwierdza wyjątkowe znaczenie miejsca, które jest kolebką polskiej państwowości. Niesie ze sobą tysiącletnią historię kraju nad Wisłą.
W plebiscycie „Cuda Polski” rokrocznie wybieramy najciekawsze, chociaż niekiedy nieodkryte przez wielu turystów miejsca naszego kraju. Prestiżową nagrodę w Wielkopolsce otrzymało Wzgórze Lecha w Gnieźnie, które mogło poszczycić się największą ilością głosów. To miejsce koronacji polskich królów i dawna siedziba Mieszka I, w której wciąż znajdujemy skarby sprzed 1000 lat. Gniezno świadkiem początków Polski Wzgórze Lecha jest jednym z najważniejszych miejsc dla tożsamości narodowej Polaków. Według legendy to właśnie tutaj Lech, legendarny protoplasta Polaków, miał założyć swoje gniazdo, od którego wywodzi się nazwa miasta – Gniezno. Już w X wieku na wzgórzu istniał potężny gród, jeden z najważniejszych w państwie Polan, będący siedzibą pierwszy władców: Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Wzgórze było świadkiem koronacji Bolesława na króla w 1025 roku (i kolejnych czterech pierwszych polskich władców), a także wcześniejszego Zjazdu Gnieźnieńskiego w 1000 roku, kiedy to niemiecki cesarz Otton III spotkał się z polskim księciem, uznając jego suwerenność. To tu przywieziono relikwie św. Wojciecha, które w średniowieczu przyciągały pielgrzymów-turystów z całej Europy. Unikatowe zabytki: Katedra Gnieźnieńska i Drzwi Gnieźnieńskie Głównym elementem Wzgórza Lecha jest gotycka Archikatedra Gnieźnieńska. To właśnie w tym miejscu – chociaż wtedy mogło wyglądać trochę inaczej – Bolesław Chrobry wcisnął sobie na głowę 2-kilogramową, szczerozłotą, wykładaną rubinami, szmaragdami i perłami koronę. W budynku warto zwrócić uwagę na Drzwi Gnieźnieńskie: romańskie, brązowe drzwi z XII wieku, na których przedstawiono sceny z życia św. Wojciecha. Uznawane są za unikat w skali Europy i bezcenny zabytek polskiej sztuki średniowiecznej. W katedrze można także zwiedzać podziemia, w których archeolodzy odkryli pozostałości wcześniejszych świątyń oraz nekropolię władców piastowskich. Dla zainteresowanych historią dostępny jest także skarbiec oraz muzeum. Historia Piastów pisze się na naszych oczach Początki losów polskiej państwowości i historia Piastów wciąż pozostają owiane tajemnicą. Wzgórze Lecha może pomóc w jej rozwikłaniu – na jego terenie pod koniec sierpnia rozpoczęła się Ekspedycja Palatium 2025. Palatium to określenie na siedzibę władcy, a tej od lat poszukują archeolodzy w Gnieźnie. Nie mają wątpliwości, że znajduje się ona w tak ważnym miejscu, jednak obawiają się, że palatium mogło mieścić się tam, gdzie potem stanął kościół pw. św. Jerzego – i w którym stoi do dziś. Badania prowadzone w sąsiedztwie budowli prowadzą jednak do ciekawych znalezisk. Podróż szlakiem historii Wzgórze Lecha jest warte odwiedzenia: w końcu wszyscy uczymy się o początkach państwa polskiego, a nie zawsze mamy okazję zobaczyć je na własne oczy. Odwiedzając wzgórze warto przejść się Traktem Królewskim – malowniczą trasą spacerową prowadzącą przez najważniejsze zabytki Gniezna, w tym pomniki królów Polski i miejsca upamiętniające wydarzenia z początków naszej państwowości. Ciekawą propozycją dla tych, którzy chcą lepiej poznać dynastię Piastów, jest Szlak Piastowski. Prowadzi on z Gniezna do innych ważnych miejscowości, takich jak Ostrów Lednicki, Kruszwica czy Poznań, umożliwiając poznanie kluczowych miejsc opowiadających dzieje Polski. Sponsorem plebiscytu „Cuda Polski 2025” jest: Źródło: National Geographic Polska, wzgorzelecha.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„To tu narodziła się Polska” – wszystko, co warto zobaczyć w Gnieźnie
Gniezno, historyczna stolica Polski, skrywa wiele atrakcji. To miasto to nie tylko katedra i początki państwowości, ale też klimatyczne ulice, ciekawe muzea i trasy spacerowe, które zaskoczą nawet wytrawnych podróżników.
Spis treści: Gniezno – odkryj historyczną stolicę Polski i jej burzliwe dzieje Co warto zobaczyć podczas weekendowego zwiedzania? Jak zaplanować podróż do Gniezna? Choć Gniezno kojarzy się głównie z katedrą i relikwiami św. Wojciecha, to wędrówka jego ulicami szybko pokazuje, że ma do zaoferowania znacznie więcej. Od średniowiecznych opowieści, przez interaktywne wystawy, aż po kameralne kawiarnie w zabytkowych murach – to idealne miejsce na weekendowy wypad z historią w tle. Gniezno – odkryj historyczną stolicę Polski i jej burzliwe dzieje Gniezno to miasto położone w środkowej Polsce, znane jako pierwsza stolica Polski. Do dziś pełni ważną rolę jako siedziba arcybiskupstwa i kolejnych prymasów Polski. Jest to ośrodek o powierzchni 40,6 km², liczący około 68 900 mieszkańców. Warto wiedzieć, że Gniezno, będące jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystów miast, leży w województwie wielkopolskim. Historia Gniezna sięga znacznie wcześniej niż jego oficjalne założenie około roku 940. Już w paleolicie istniało tu osadnictwo. Odkryto również kamienny kurhan z okresu VIII–X wieku. Główny gród Polan powstał w tym miejscu właśnie około roku 940. W czasach Mieszka I miasto zostało rozbudowane i przekształcone w główną siedzibę dynastii Piastów. Choć wtedy jeszcze nie miało formalnego statusu stolicy, pełniło funkcję jednego z grodów stołecznych, obok Ostrowa Lednickiego, Poznania czy Giecza. Dopiero w 991 roku, w dokumencie Dagome iudex, Gniezno zostało wymienione jako oficjalna stolica państwa polskiego. Niezwykle ważnym wydarzeniem było Zjazd Gnieźnieński w roku 1000, który doprowadził do utworzenia metropolii gnieźnieńskiej i arcybiskupstwa. Świątynia wzniesiona przez Mieszka I stała się wówczas katedrą. W 1025 roku miała tu miejsce koronacja Bolesława I Chrobrego na pierwszego króla Polski. Jednak już w 1039 roku Gniezno zostało splądrowane przez czeskiego księcia Brzetysława, co spowodowało ogromne zniszczenia. W konsekwencji Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę Polski do Krakowa. Okres stołeczności Gniezna trwał więc od 991 do około 1039/1040 roku. Po utracie tej roli miasto rozwijało się wolniej, aż do czasów Władysława Odonicza, który przywrócił mu znaczenie, lokując je na prawie niemieckim. Co ciekawe, w Gnieźnie koronowało się jeszcze czterech władców Polski. Burzliwe dzieje Gniezna nie kończą się w średniowieczu – miasto odgrywało istotną rolę podczas polskich zrywów niepodległościowych i poniosło znaczne straty podczas II wojny światowej. Dziś jest to miejsce, które warto odwiedzić, aby lepiej poznać historię Polski. Gniezno znajduje się w każdym podręczniku do historii i w większości przewodników turystycznych. Miasto leży na siedmiu wzgórzach, otoczone jest lasami mieszanymi i licznymi jeziorami. Najbliższe to Jezioro Jelonek, nieco dalej znajdują się Jezioro Winiary oraz Jezioro Świętokrzyskie. Cały region nosi nazwę Pojezierza Gnieźnieńskiego i zachwyca swoją malowniczością. Co warto zobaczyć podczas weekendowego zwiedzania? Gniezno to dziś niewielkie miasteczko, które oferuje znacznie więcej niż tylko Katedrę Gnieźnieńską. Choć wiele osób mylnie uważa, że wystarczy tu kilka godzin, by poznać najważniejsze atrakcje, pełne zwiedzanie miasta może zająć nawet cały weekend. Oprócz licznych zabytków sakralnych, muzeów i szlaków turystycznych, na uwagę zasługuje także atmosfera miasta i zaangażowani przewodnicy, którzy potrafią wciągnąć odwiedzających w fascynującą historię Gniezna. Bazylika prymasowska i Drzwi Gnieźnieńskie Sercem miasta jest Bazylika Prymasowska w Gnieźnie, czyli archikatedra gnieźnieńska i sanktuarium św. Wojciecha. To pierwszy kościół tej rangi w Polsce, nazywany często Matką kościołów polskich. Początki świątyni sięgają czasów Mieszka I, a obecny kształt gotycki poprzedziły wersje przedromańska i romańska. To tutaj koronowano pierwszych królów Polski oraz pochowano św. Wojciecha – pierwszego polskiego świętego. Obowiązkowym punktem zwiedzania są Drzwi Gnieźnieńskie, uznawane za najcenniejszy zabytek sztuki romańskiej w Polsce. Spacer Traktem Królewskim Od 2018 roku turyści mogą korzystać z atrakcyjnego Traktu Królewskiego – pieszej trasy prowadzącej przez zabytkowe centrum miasta. Znajdują się tu rzeźby królów Polski, makiety, tablice informacyjne, infokioski oraz dwie rzeźby inspirowane legendami. Dodatkową atrakcją są rzeźby królików, które można odnaleźć z pomocą aplikacji Królik GOń. Spacer warto rozpocząć już od dworca kolejowego. Muzeum Początków Państwa Polskiego To nowoczesne i interaktywne muzeum historyczne, które przyciąga nie tylko miłośników dziejów. Znajdują się tu wystawy stałe i czasowe, prezentujące m.in. sztukę romańską, ceramikę gnieźnieńską oraz historię dynastii Piastów. Muzeum łączy naukową rzetelność z przystępną formą, dzięki czemu trafia do szerokiego grona odbiorców. Gnieźnieńska Parowozownia Dla fanów techniki i kolei świetną atrakcją będzie Gnieźnieńska Parowozownia, prowadzona przez lokalne Stowarzyszenie Miłośników Kolei. Obiekt można zwiedzać tylko z przewodnikiem – pasjonatem, co gwarantuje niezapomniane wrażenia. Pokazywane tu są historyczne lokomotywy, a całość stanowi wyjątkową lekcję historii techniki. Muzeum Zabytków Kultury Technicznej Kolejne miejsce dla entuzjastów technologii – zarówno dorosłych, jak i dzieci. W muzeum można podziwiać zabytkowe urządzenia, uczestniczyć w warsztatach edukacyjnych oraz dowiedzieć się, jak działały historyczne maszyny przemysłowe. Punkty informacji turystycznej i przewodnicy W Gnieźnie działają trzy punkty informacji turystycznej, w których można uzyskać aktualne informacje, zakupić mapy czy wynająć przewodnika. Wiele obiektów w mieście objętych jest ochroną konserwatorską, dlatego warto zaplanować spokojne zwiedzanie i nie ograniczać się wyłącznie do najbardziej znanych atrakcji. Jak zaplanować podróż do Gniezna? Zwiedzanie Gniezna najlepiej zaplanować na weekend lub dłuższy pobyt, by móc spokojnie odkrywać wszystkie atrakcje. Dojazd do miasta jest bardzo wygodny – Gniezno leży na trasie drogi ekspresowej S5 oraz ważnych linii kolejowych, co umożliwia szybki dojazd zarówno z Poznania, jak i Bydgoszczy. Z dworca kolejowego do centrum można dotrzeć pieszo w zaledwie kilka minut. Parkowanie w mieście nie sprawia problemu – dostępne są płatne strefy parkowania oraz bezpłatne miejsca przy atrakcjach turystycznych. Działa tu również komunikacja miejska, która ułatwia poruszanie się między punktami zwiedzania. W sezonie letnim warto wcześniej zarezerwować nocleg, szczególnie w hotelach w centrum lub przy jeziorach. Punkty informacji turystycznej znajdują się m.in. przy Rynku oraz w okolicach katedry – tam można uzyskać mapy, broszury, a także wykupić usługi lokalnych przewodników. Zwiedzanie Gniezna z przewodnikiem to świetna opcja, by poznać mniej znane fakty i ciekawostki, które nie są dostępne w standardowych przewodnikach. Gniezno to miasto przyjazne turystom – zarówno rodzinom z dziećmi, jak i seniorom czy osobom z niepełnosprawnościami. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Czy tutaj rezydował Mieszko I? Archeolodzy badają kluczową lokalizację w Gnieźnie
Ślady kamiennych fundamentów, najprawdopodobniej z czasów wczesnego średniowiecza, odkryli archeolodzy na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie. Historycy są przekonani, że w tym rejonie znajdowała się monumentalna siedziba Mieszka I.
Pod koniec sierpnia badacze z Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie rozpoczęli kolejny sezon wykopalisk na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie. Nazwa ekspedycji mówi wszystko: Ekspedycja Palatium 2025. Palatium to nic innego jak określenie na siedzibę władcy – w tym przypadku Mieszka I i pierwszych władców Polski. A tej od lat poszukują archeolodzy w Gnieźnie. Pierwsze wyniki wykopalisk Po kilku dniach wykopalisk odbyła się konferencja prasowa, na której przedstawiono pierwsze rezultaty. „Podczas tegorocznych badań odkryto ślady kamiennych fundamentów, najprawdopodobniej datowanych na okres wczesnego średniowiecza. Wzgórze Lecha było stale zamieszkałe od przynajmniej IX wieku, więc w trakcie prac wykopaliskowych archeolodzy napotykają przedmioty z warstw kulturowych z wielu setek lat wstecz” – czytamy w komunikacie Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Podkreślono w nim, że obecne badania wykopaliskowe nie przynoszą zaskakujących efektów w postaci ukrytych pod ziemią ruin budowli, ale „ledwo dostrzegalne ślady w glebie w postaci tzw. negatywów – ciemniejszych fragmentów w gruncie w miejscach dawnych budowli”. Najnowszym znaleziskiem jest palenisko. „Trafiliśmy na wczesnośredniowieczne palenisko. Niby kilka kamieni, ślad przypalonej ziemi i spieczona glina, a jednak w tej dziurze w ziemi znaleźliśmy kawałek codzienności ludzkiej sprzed setek lat” – przekazali badacze w social mediach. Kościół nad palatium? Archeolodzy mają poważny problem z namierzeniem siedziby Mieszka I, bo w jej miejscu na Wzgórzu Lecha w kolejnych stuleciach wzniesiono kościół pw. Św. Jerzego. Stoi on w tym miejscu do dziś, chociaż jego bryła była wielokrotnie przebudowywana. Dlatego archeolodzy mogą prowadzić badania tylko w sąsiedztwie tej budowli – w tym roku przy jej północnych ścianach. Sądzą jednak, że istnieje duża szansa, iż dostarczą one przełomowych informacji o roli Gniezna na przełomie X i XI wieku. Wykopaliska będą kontynuowane w kolejnych tygodniach – archeolodzy poszerzą wykop, co da im szerszy ogląd sytuacji. Znaleziska zostaną udokumentowane cyfrową metodą fotogrametrii. Z kolei odkryta zaprawa murarska będzie poddana specjalistycznym analizom. Rezydencje pierwszych władców Polski. Gdzie się znajdowały? We wczesnych etapach istnienia Polski władcy nie mieli jednej stałej siedziby. Przemieszczali się pomiędzy kluczowymi grodami. Archeolodzy mają dowody na obecność takich rezydencji na Ostrowie Tumskim w Poznaniu i na Ostrowie Lednickim. A co z Gnieznem? – Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie znajdowała się monumentalna siedziba władcy – powiedziała archeolog prof. Hanna Kóčka-Krenz w czasie konferencji prasowej zorganizowanej po paru dniach wykopalisk na Wzgórzu Lecha. Podkreśliła, że Gniezno było jednym z czołowych grodów państwa pierwszych Piastów, dlatego nie mogło się obyć bez palatium. – Książę musiał mieć tutaj swoją siedzibę, zwłaszcza, że to miejsce pełniło bardzo ważną rolę, jeśli chodzi o stronę sakralną – dodała. Źródła: National Geographic Polska, Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zobaczyłem skarb, o który walczyła Katedra Notre Dame. Znajduje się w Gnieźnie
Zabytki z Gniezna skrywają wiele tajemnic. Wśród nich są srebrne lichtarze sprzed 300 lat. Były przedmiotem starań słynnej Katedry Notre Dame. Skusiły też szajkę złodziei. Poznajcie ich niezwykłą historię.
Spis treści: Skarby w muzeum Zmagania z Notre Dame Lichtarze pożądania Gniezno to miasto z niezwykłą historią. Pierwsza stolica Polski byłą areną licznych ważnych wydarzeń na przestrzeni stuleci. Odzwierciedlają to zarówno zabytki architektury, ale również obiekty przechowywane w muzeach. Około 2 tysiące zabytków można zobaczyć w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Taka liczba może przytłoczyć. Warto skupić się na kilku wybranych i poznać ich historię. Dzieje niektórych obiektów są naprawdę fascynując i zaskakujące, o czym przekonałem się w czasie ostatniej wizyty w Gnieźnie. Skarby w muzeum Po muzeum oprowadza mnie dyrektor placówki, Bartosz Przybyła. Gdy pytam go o najciekawsze zabytki z kolekcji, nie jest w stanie się zdecydować, bo za każdym z nich kryje się jakaś opowieść. Można też obejrzeć skarbiec katedry gnieźnieńskiej. – Ten skarbiec nie jest największy w Polsce, bo większe są jeszcze w Krakowie i Częstochowie, nasz plasuje się na trzeciej pozycji, natomiast jest skarbcem najstarszym – mówi mi szef muzeum. Niektóre obiekty pochodzą z X wieku, wśród nich jest kielich św. Wojciecha. – To jest chyba najcenniejsza rzecz – przyznaje Przybyła. Zmagania z Notre Dame Moją uwagę przykuwa jednak zestaw innych zabytków, zdecydowanie późniejszych – kilku srebrnych lichtarzy, czyli dużych świeczników ołtarzowych. Niespecjalnie rzucają się w oczy, ale staję przy nich jak wryty. Stało się to, gdy dyrektor muzeum mówi, że te obiekty chciały wypożyczyć władze słynnej Katedry w Notre Dame. Od razu zamieniam się w słuch. I pytam, co było tego przyczyną. Słyszę następującą opowieść: Arcybiskup gnieźnieński Michał Radziejowski (1645-1705) r. zamówił m.in. te lichtarze jako wystrój ołtarza do Katedry Gnieźnieńskiej z okazji ingresu, czyli uroczystego objęcia władzy nad diecezją. Ich wykonawcą był paryski złotnik Jacob Guillaume. Wystrój ołtarzowy wykonywał w latach 1705-1706. Zbiegło się to w czasie ze śmiercią zleceniodawcy. Po ich wykonaniu lichtarze umieszczono w jednej z kaplic w Notre Dame, ale w wyniku procesu sądowego wystrój ostatecznie trafił do Gniezna. Ta opowieść tutaj się nie kończy. W kwietniu 2019 roku miał miejsce katastrofalny pożar Katedry Notre Dame. Kilka lat później z pompą i paradą otwarto ją po kilkuletniej renowacji. Poszukiwano obiektów, które niegdyś się w niej znajdowały. Dlatego chciano wypożyczyć wystrój zamówiony przez arcybiskupa Radziejowskiego. – Zwrócono się do nas w roku 2022 roku. Pytano o cały komplet lub w ostateczności jeden element – przekazał mi dyrektor Przybyła. Ostatecznie gnieźnieńskie muzeum nie spełniło tej prośby. Lichtarze pożądania Okazuje się, że osób, które bardzo chciały wystrój ołtarzowy sprzed 300 lat było więcej. Szukając informacji na ich temat, natrafiam na historię kryminalną. I wyjaśnienie, dlaczego dziś w muzeum jest pięć a nie sześć lichtarzy. Obiekty te zdobiły ołtarz katedry do początku lat ’90. Ze względu na to, że wykonano je z cennego kruszca, zwróciły uwagę szajki złodziei. „Złodzieje weszli o godz. 16.00 do katedry, panował już mrok. Jak byśmy to określili dziś „centralnie” podeszli do ołtarza, jeden z nich zdjął świecznik z ołtarza i wsadził do worka, po czym - jak gdyby nigdy nic - wyszli z kościoła” – opisuje Jarosław Mikołajczyk na stronie Muzeum Początków Państwa Polskiego. Rabusiów udało się później zatrzymać, ale zdążyli przetopić zabytkowy lichtarz. Ważył 18,5 kg! Dziś pozostałe lichtarze, krzyż ołtarzowy i popiersia św. Piotra i Pawła, zlecone przez arcybiskupa Radziejowskiego, znajdują się w bezpiecznej muzealnej przestrzeni. Nigdzie się nie wybierają. Gdy poznaję niezwykłą historię tych zabytków, przyglądam się im z większą uwagą. Doceniam takie detale jak podstawy w formie zwierzęcych łap, zdobienia w postaci główek aniołków czy medaliony z wizerunkami Matki Bożej czy Chrystusa. Zabytków, za którymi kryją się niebanalne opowieści, jest w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej zdecydowanie więcej. Takie historie warto sobie dawkować. A to i inne muzea w Polsce odwiedzać regularnie, a nie raz w życiu. Źródła: National Geographic Polska, MPPP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Magiczne widowisko o Chrobrym. Tak świętuje Gniezno
Spektakl „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” przyciągnął tysiące widzów. Trafiłem do onirycznego świata pełnego metafor i postaci nie z tego świata. Dlaczego to wydarzenie różni się od wszystkich dotychczasowych?
Spis treści: Tłumy widzów w centrum Gniezna Wehikułem w przeszłość Skala robi wrażenie Koniec to dopiero początek W tym roku mija 1000 lat od koronacji i śmierci pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. Za wschodnią granicą wojna, u nas – zawirowania polityczne i pogodowe. W mediach niewiele słychać o tej ważnej rocznicy. Tymczasem w ostatnich miesiącach w Gnieźnie odbywają się liczne imprezy upamiętniające koronację. Jednym z nich jest widowisko „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie”. Miałem okazję być na jego premierze w miniony piątek, 1 sierpnia. Tłumy widzów w centrum Gniezna Już na godzinę przed rozpoczęciem spektaklu, przed bramą na placu św. Wojciecha pojawiły się spore tłumy. Spektakl odbywa się w sześciu odsłonach – w każdej biorą udział 2 tysiące osób. Bilety na widowisko zostały wyprzedane – to w sumie aż 12 tysięcy wejściówek. Dla widzów przygotowano wygodne piętrowe trybuny. Każdy miał dobry widok na scenę, którą był trawiasty skwer przed Gnieźnieńską Katedrą. Spektakl zaczął się jeszcze przed oficjalnym początkiem. Przybyłych witali nie tylko stewardzi, ale też aktorzy, biorący w nim udział – można było z nimi zrobić sobie zdjęcie. Co ciekawe, nie byli to tylko wojowie czy postaci ze średniowiecza. Ta atrakcja cieszyła się dużym powodzeniem wśród przybyłych. Wehikułem w przeszłość Gdy usiadłem na trybunach, scenę wypełnił gęsty dym. Przemieszczały się po niej tajemnicze postaci. Sztuczna mgła spowijała aktorów i częściowo widzów przez cały spektakl. Poczułem się trochę jak w wehikule czasu, z którego jednak nie mogę wyjść. Odległą przeszłość obserwowałem z jego wnętrza, dlatego nie wszystko widziałem wyraźnie i nie wszystkie wydarzenia potrafiłem zrozumieć. Oniryczna atmosfera towarzyszyła mi przez cały godzinny spektakl. Jego centralnym punktem jest postać Bolesława Chrobrego, która gra w kości ze śmiercią. Król wspomina swoje życie. Można odnieść wrażenie, że była to jego spowiedź, albo podsumowanie dokonań na łożu śmierci. Skala robi wrażenie Największe wrażenie zrobiła na mnie skala przedsięwzięcia. Na scenie było 100 aktorów, kaskaderzy i jeźdźcy konni. Pojawiły się też zagadkowe wehikuły rodem ze świata snu. Doskonały był maping na Katedrze Gnieźnieńskiej. Trudno było mi uwierzyć, że nie patrzę na obraz na monitorze stworzony przez sztuczną inteligencję. Spektakl w swojej stylistyce przypomina przedstawienia teatralne ze współczesnych progresywnych scen, a nie historyczne widowiska takie jak odgrywana co roku Bitwa pod Grunwaldem. Sporo tutaj metafor i symboliki. „Spowiedź” Bolesława Chrobrego (czyli momenty, w których król przemawiał) była podana prosto i bez zbędnej poetyki, co kontrastowało z bogactwem warstwy wizualnej. Koniec to dopiero początek Po zakończeniu spektaklu było więcej czasu na kontakt z aktorami. Jeźdźcy z grup rekonstrukcyjnych podjechali do widzów na wierzchowcach. Można było też podejść do fragmentu średniowiecznej osady, a nawet przymierzyć hełm woja. Dlatego wielu przybyłych powoli opuszczało plac św. Wojciecha w Gnieźnie. Teraz można było wyjść z wehikułu czasu i dotknąć historii sprzed tysiąca lat. Stała się w końcu namacalna i nie ograniczona przez mgły prawieków. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
100 aktorów, pirotechnika, król z zaświatów. Gniezno szykuje spektakl roku
Ponad 100 aktorów, kaskaderzy i jeźdźcy – wezmą udział w spektaklu w Gnieźnie, który odbędzie się w sierpniu. „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” przeniesie widzów do czasów, gdy z pogańskich rytuałów i mitów rodziła się nowa tożsamość.
Spis treści: Spektakl w Gnieźnie. Czego się spodziewać? „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” – to musisz wiedzieć W tym roku mija 1000 lat od koronacji i śmierci pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. Z tej okazji w Gnieźnie odbywa się wiele imprez. Ta będzie jednak najbardziej spektakularna. W pierwszej stolicy Polski zaplanowano na początku sierpnia widowisko w sześciu odsłonach. „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” przeniesie widza do czasów kształtowania się polskiej państwowości. „To wydarzenie o charakterze edukacyjnym i artystycznym, które ma upamiętnić milenium koronacji pierwszego króla Polski. Jednocześnie jest to próba nowoczesnej narracji o początkach państwowości” – poinformowali organizatorzy. Spektakl w Gnieźnie. Czego się spodziewać? – Będzie to jeden z największych spektakli tego typu w Polsce – przekazał National Geographic Polska Artur Krysztofiak, dyrektor Wydziału Promocji Kultury i Turystyki Urzędu Miejskiego w Gnieźnie. Spektakl będzie miał ponadczasowy wymiar – zapewniają jego twórcy. Ma przenieść widzów do czasów, gdy z pogańskich rytuałów i mitów rodziła się nowa tożsamość narodowa. View oEmbed on the source website „Już w sierpniu w sercu Pierwszej Stolicy Polski na własne oczy zobaczyć będzie można, jak Polska wynurza się z ciemności średniowiecza, by podążyć ku światłu chrztu, korony i państwowości. Zobaczyć, jak powstaje polski naród – niepokonany przez ponad 1000 lat, mimo wojen, zaborów i dziejowych zakrętów. Ogień historii, światło i dźwięk opowiedzą w legendarnym Gnieźnie historię, która tętni w naszych żyłach do dziś” – czytamy w zaproszeniu. W tworzeniu scenariusza brali udział naukowcy i historycy. Chociaż brzmi on miejscami dość zaskakująco. Obudzony z martwych Bolesław Chrobry zagra ze śmiercią w kości. A stawką jest pamięć. „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” – to musisz wiedzieć Widowisko odegrane zostanie w sześciu odsłonach: 1, 2, 3 oraz 8, 9 i 10 sierpnia. Bilety kupić można za symboliczne 20 zł – projekt sfinansowany został ze środków Miasta Gniezna oraz Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Widowisko wystawione zostanie u stóp Wzgórza Lecha w Gnieźnie. Przygotowano je z rozmachem. Weźmie w nim udział ponad 100 aktorów, kaskaderzy, wojowie i jeźdźcy. Szykowany jest też ogromny videomapping na murach katedry i widowiskowa oprawa pirotechniczna. Organizatorzy spodziewają się 12 tys. widzów, więc warto szybciej zaplanować sobie transport i nocleg. Szczegółowe informacje i sprzedaż biletów na www.gniezno2025.pl. Warto wspomnieć, że w najbliższych tygodniach w Gnieźnie odbędzie się wiele innych imprez towarzyszących. Zaplanowano warsztaty, happeningi i spotkania. Konieczne należy odwiedzić Muzeum Początków Państwa Polskiego, które słynie z najbardziej oryginalnych gadżetów muzealnych w Polsce. Warto też wpaść do Gniezna w ten weekend. W dniach 18–20 lipca odbędzie się tam kolejna edycja Koronacji Królewskiej. Wydarzenie od lat przyciąga miłośników historii i entuzjastów średniowiecznych inscenizacji. Wszystko by uczcić postać Bolesława Chrobrego – pierwszego króla Polski, znakomitego władcy, który faktycznie przyczynił się do chrystianizacji Polski. Potrafił być również bezwzględny i okrutny. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kod Drzwi Gnieźnieńskich. Tajemniczy skarb polskiego średniowiecza
Stylistyka Drzwi Gnieźnieńskich i odkryte na nich tajemnicze inskrypcje wskazują, że ten najcenniejszy zabytek sztuki romańskiej w Polsce wyszedł spod ręki mistrzów z dalekiego kraju. Gdzie dokładnie wykonano Drzwi Gnieźnieńskie i kto je odlał? Historycy w końcu poznali odpowiedzi na te pytania.
W tym artykule: Drzwi Gnieźnieńskie wykonał mistrz z Liège Kim był wykonawca Drzwi Gnieźnieńskich? Święty Wojciech miał związki z Leodium Nadmozański krąg Słynne drzwi do archikatedry w Gnieźnie, przedstawiające żywot patrona Polski św. Wojciecha, długo stanowiły zagadkę dla naukowców. Po pierwsze zastanawiali się, kiedy dokładnie je wykonano? Niektórzy wskazywali na czasy Bolesława Krzywoustego (zmarł w 1138 roku). Jednak dziś przyjmuje się, że powstały wprawdzie w XII stuleciu, jednakże na polecenie jego syna Mieszka Starego (zmarłego w 1202 roku). Jeszcze więcej spekulacji budziło pytanie, kto i gdzie je odlał. Pojawiła się choćby hipoteza, że wykonano je w Hildesheim, znanym z XI-wiecznych Drzwi Bernwarda. Dziś przeważa jednak zdanie, że tropy wykonawców prowadzą w okolice Leodium. Drzwi Gnieźnieńskie wykonał mistrz z Liège – Zapewne byli to twórcy wywodzący się ze środowiska nadmozańskiego, skupionego wokół diecezji Liège, leżącej na terenie dzisiejszej Belgii. W wieku XII rozkwitała tam sztuka odlewnicza, tam też można odnaleźć wzory artystyczne dla niektórych istotnych elementów dekoracji Drzwi. Na przykład ozdobna bordiura podobna jest do dekoracji miniatur powstałych w skryptoriach nadmozańskich w trzeciej ćwierci XII wieku – przekonuje w książce „Porta regia: drzwi gnieźnieńskie” prof. Adam S. Labuda z Zakładu Historii Sztuki Średniowiecznej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. – Artyści komponowali główne sceny z życia świętego na sposób taki, jak w relikwiarzach mozańskich. Np. scena III oddania młodego św. Wojciecha przez rodziców biskupowi całkiem podobna jest do sceny z relikwiarza w Stavelot – dwa łuki oparte na jednej kolumnie rozdzielają dwa światy – świecki (rodziców) po lewej i duchowny po prawej, dziecko jest przy kolumnie pośrodku – ten i inne przykłady podawał prof. Marian Morelowski. Jak podkreślał, sztuka nadmozańska, powstała w kulturze gallo-romańskiej, w XII w. odgrywała dominującą rolę w tworzeniu dzieł z metalu. Promieniowała z terenów między Mozą i Mozelą („małą Mozą”) na cesarstwo niemieckie, Francję, Słowiańszczyznę, Węgry, a nawet Anglię, Skandynawię oraz Włochy. Jest jeszcze jedna poszlaka dotycząca Drzwi, wskazująca na Leodium i sztukę nadmozańską: inskrypcje na nich. Kim był wykonawca Drzwi Gnieźnieńskich? Źródła historyczne nie przekazały, kto odpowiadał za wykonanie dzieła. Pod kołatką odkryto tajemniczy monogram, a na obramieniu Drzwi Gnieźnieńskich znaleziono w 1955 r. sygnatury rzemieślnicze. „Petrus Luitinius me fecit” – odczytali naukowcy. Czyli „Wykonał mnie Piotr Luitinius”. Nic więcej o owym XII-wiecznym artyście nie wiadomo. Naukowców zaintrygowało jednak słowo Luitinius. Mogło wskazywać na: świętego patrona o imieniu Luitinius-Lucinius albo pochodzenie Piotra, a konkretnie na jego rodzinne miasto. W grę wchodziło właśnie Leodium, przez okolicznych mieszkańców w różnych czasach i językach (niemieckim, niderlandzkim, walońskim, francuskim etc.) nazywane nieco inaczej: Lutheche, Lüttich, Luik, Lidje, Liège, Leudica etc. „Luitinius” najbardziej przypominało niderlandzkie „Luik”. W takim wypadku twórcą Drzwi Gnieźnieńskich byłby Piotr Leodyjczyk. Ze zdaniem polskich kolegów, spekulujących na ten temat, nie zgodził się jednak prof. Jacques Stiennon z Belgii. W pracy „La Pologne et le pays mosan au moyen âge. A propos d’un ouvrage sur la porte de Gniezno” wytknął im, że niderlandzka forma „Luik” na określenie Leodium/Liège nie była w XII w. jeszcze znana. Prof. Teresa Dunin-Wąsowicz wysunęła wówczas inną hipotezę: „Wydaje się, że można by pogodzić dotychczasowe wyniki badań i próby ich interpretacji, znajdując świętego Luitiniusa, którego kult był znany w okolicach nadmozańskich, skąd najpewniej przybyli wykonawcy Drzwi Gnieźnieńskich. Naszą szczególną uwagę zwrócił biskup Trewiru Liutwin”. Jak się okazuje, żył on na przełomie VII i VIII w. Od X stulecia wymieniany był wśród świętych. Trewir zaś to miasto nad Mozelą, nieopodal dzisiejszej granicy niemiecko-belgijskiej. Od czasów rzymskich słynęło z produkcji z metalu. Diecezja trewirska sąsiadowała zaś z leodyjską. „Imię Liutwinus, o charakterze lokalnym, nadreńskim, może wskazywać na pochodzenie rzemieślnika z rejonu diecezji trewirskiej. Z tego właśnie rejonu znamy dwukrotnie występujące na zachowanych zabytkach zastosowanie sygnatury twórcy pod kołatką drzwi: w Trewirze i Freckenhorst. Mogłoby to potwierdzać przypuszczenie, że i monogram gnieźnieński pod kołatką jest skrótem imienia Petrus-Liutwinus” – argumentowała przed laty prof. Teresa Dunin-Wąsowicz. Święty Wojciech miał związki z Leodium Kolejnego potencjalnego argumentu mogłaby dostarczyć sama tematyka Drzwi. Św. Wojciech był bowiem przyjacielem biskupa leodyjskiego Notgera. Jak wskazuje prof. Stiennon, między rokiem 1000 a 1007 Notger wzniósł w Leodium kościół pod wezwaniem swojego przyjaciela. W wykonaniu Drzwi przez właśnie nadmozańskich mistrzów byłoby więc coś symbolicznego. Jednak działo się to prawie dwieście lat po śmierci męczennika. Mogli wcześniej o św. Wojciechu nawet nie słyszeć. Wykonywali tylko zlecenie. Jakkolwiek było, zdaniem prof. Labudy modelatorzy reliefów i odlewnicy przyjechali do Gniezna i na miejscu wykonali zamówione dzieło, bo „transport tak wielkiego przedmiotu przedstawiałby znaczną trudność”. Mieszko Stary i polscy duchowni zdecydowali się ich sprowadzić, wiedząc już, na co stać utalentowanych rzemieślników znad Mozy, na podstawie innych dzieł fachowców z tego rejonu. Skąd pochodzą Słowianie i jaki jest rodowód Piastów? Najnowsze badania DNA zaskoczyły wszystkich Skąd się wzięli Słowianie i społeczność państwa Piastów? Odpowiedzi na te pytania miały przynieść najnowsze badania DNA. Przeanalizowano szczątki kilkuset osób. Wyniki zaskoczyły wsz... Nadmozański krąg Drzwi Gnieźnieńskie są wyjątkowe nie tylko z racji mistrzowskiego wykonania. Również dlatego, że przekazują historię męczennika z tamtych czasów, a nie opowieści z Biblii – jak Drzwi Bernwarda czy Drzwi Płockie. Te ostatnie są tylko nieco starsze od dzieła z Gniezna. Wykonano je nie nad Mozą, lecz w Magdeburgu około 1154 roku. Obecnie w płockiej katedrze znajduje się tylko ich kopia, ponieważ oryginał trafił jeszcze w średniowieczu na wschód jako łup i został umieszczony w Soborze Mądrości Bożej w Nowogrodzie Wielkim. Zdaniem fachowców pod względem artystycznym ustępują tym z Gniezna. Co jednak ciekawe, zlecenie na nie złożył bp płocki Aleksander pochodzący z Malonne. Miasteczko to leży zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od Leodium. Aleksander był mecenasem i ambasadorem sztuki z kręgu nadmozańskiego. Ze swym bratem Walterem (Wauthierem) zostawił jej ślady w budowlach sakralnych w różnych miejscach Polski: Płocku, Wrocławiu (gdzie Walter był biskupem), Czerwińsku... Drzwi dla Płocka zamówił jednak w Magdeburgu. Ale być może dzięki jego działalności jakiś czas później Mieszko Stary i duchowni z Gniezna sięgnęli po odlewników o większej renomie niż ci z Magdeburga: po mistrzów nadmozańskich. Piastowski książę pewnie nawet nie wiedział, że prawie dwa wieki wcześniej jego imiennik sprowadził z tamtych terenów kult św. Lamberta, z czasem zmarginalizowany przez św. Wojciecha. Lambert nie doczekał się żadnych drzwi. Nikt nie uczy o nim w szkołach. Jest enigmatyczny jak inskrypcja na bordiurze gnieźnieńskiego dzieła poświęconego Wojciechowi. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Jak powstało państwo polskie? Czy wiedziałeś, kiedy pojawili się pierwsi ludzie na ziemiach Polski?
Uważa się, że powstanie państwa polskiego miało miejsce wraz z chrztem Mieszka I w 966 roku. To właśnie wtedy nasz kraj zaczęto nazywać Polską. Jednak pierwsi ludzie żyli na tych ziemiach znacznie wcześniej. Najstarsze kości człowieka rozumnego pochodzą sprzed ok. 30–40 tysięcy lat.
W tym artykule: Powstanie państwa polskiego zaczęło się od przyjęcia chrztu Chrystianizacja Polski miała charakter czysto polityczny Kiedy powstał pierwszy gród w Polsce? Co się działo na ziemiach polskich we wczesnym średniowieczu? Istnieje teoria, która zakłada, że Polskę założyli wikingowie Jaką rolę mogli odegrać wikingowie w tworzeniu Polski? Za początek państwa polskiego przyjmuje się rok 966. Władca z dynastii Piastów Mieszko I miał wówczas przyjąć chrzest i zapoczątkować nowy etap w historii ludzi, którzy żyli w tej części Europy. Przyjmuje się, że miało dokonać to się 14 kwietnia w Wielką Sobotę. Jednak tak naprawdę nie znamy dokładnej daty początku chrystianizacji Polski. Wydarzenie to dało początek centralizacji nowego państwa. Powstanie państwa polskiego zaczęło się od przyjęcia chrztu Co ciekawe, prawie wszyscy europejscy władcy, którzy chrystianizowali swoje kraje, zostali ogłoszeni świętymi. Czesi mają św. Wacława, Węgrzy – Stefana, Norwegowie – Olafa, Szwedzi – Eryka, Duńczycy – Kanuta, Rusini – Włodzimierza. Jednak Mieszko jest jednym z nielicznych, który nie został przez Kościół wywyższony. Niektórzy historycy sugerują, że prawdopodobnie przed nim inny książę Polan również mógł przyjąć chrzest. W 885 r. Ukazał się dokument zwany „Żywotem świętego Metodego” (znany również jako „Legenda panońska”). Czytamy w nim, że Metody miał złożyć wizytę silnemu księciu, który „siedząc w Wiślech, urągał wielce chrześcijanom i krzywdy im wyrządzał”. Autor przestrzegł nieznanego władcę, że jeżeli z własnej woli nie przyjmie chrztu, zostanie do tego zmuszony. Jeżeli ów książę Wiślan rzeczywiście zdecydował się na chrzest, oznaczałoby to, że dokonał tego prawie sto lat przed Mieszkiem. Niezależnie jednak od tego, kto jako pierwszy doprowadził do chrystianizacji, doszło do tego nie przez cudowne nawrócenie ludzi żyjących na ziemiach dzisiejszej Polski, lecz pod przymusem państw z zewnątrz. Chrystianizacja Polski miała charakter czysto polityczny Według powszechnej wiedzy Mieszko, który przyjmował chrzest w 966 roku, chciał w ten sposób uchronić się przed zachodnim sąsiadem. Niemcy, którzy mieli prowadzić agresywną politykę, mieli zagrażać plemionom zamieszkującym współczesną Polskę. Jednak w rzeczywistości dużo większym zagrożeniem dla Mieszka byli Czesi, którzy kontrolowali Śląsk i Małopolskę. Narzędzia krzemienne, które zostały odnalezione w polskiej jaskini mają pół miliona lat Narzędzia krzemienne odnaleziono w małopolskiej jaskini Tunel Wielki ponad 50 lat temu. Dotychczas naukowcy uważali, że artefakty mają zaledwie kilkadziesiąt tysięcy lat. Najnowsza analiza r... Mieszko obawiał się, że ówczesny władca Czech Bolesław I Okrutny spróbuje zdobyć obszary kontrolowane m.in. przez pierwszych Piastów. Aby uniknąć konfrontacji ze swoim wrogiem, postawił na negocjacje. W ramach sojuszu poślubił córkę księcia Czech, Dobrawę, ale warunkiem było przyjęcie chrztu. Jednak jeszcze przed rządami Mieszka I, na ziemiach polskich zaczęła się formułować organizacja wodzowska. Wbrew legendom to nie Gniezno było pierwszym polskim grodem. Najnowsze badania wykazały, że Gniezno zbudowano dopiero ok. 940 roku. Kiedy powstał pierwszy gród w Polsce? Pierwsze grody powstawały na przełomie XVIII i IX wieku, m.in. w Gieczu i Moraczewie w dzisiejszej Wielkopolsce. Były to jedne z najstarszych centrów gospodarczo-politycznych ziemi gnieźnieńskiej, gdzie władzę sprawowali pierwsi Piastowie. Co ciekawe, nazwa „Polska” pojawiła się dopiero ok. 1000 r. w związku z realizacją programu państwowego Bolesława Chrobrego, czyli pierwszego króla naszego kraju. Co jednak działo się na ziemiach Polski przed scentralizowaniem władzy? Na przełomie IV/V wieku n.e. w Europie miała miejsce tzw. wielka wędrówka ludów, którą zapoczątkowała inwazją Hunów w 375 r. Plemiona germańskie, które zamieszkiwały tereny Europy Środkowej i Wschodniej, m.in. Goci, Swebowie, Wandalowie i Burgundowie, zaczęli migrować na południe i zachód. Wraz z najeźdźcami przybyli Sarmaci i Słowianie, którzy pochodzili z dorzecza Dniepru. Co się działo na ziemiach polskich we wczesnym średniowieczu? Słowianie stanowili słabiej rozwiniętą kulturę i cywilizację niż poprzedni mieszkańcy ziem Europy Środkowo-Wschodniej. Stanowili za to znacznie większą grupę ludzi, a większość z nich wędrowała na południe od Dunaju. Ok. V wieku terytorium Polski było zatem w znacznej mierze wyludnione. W okresie wczesnego średniowiecza do końca IX w. Polskę zamieszkiwały głównie wspólnoty plemienne i rodowe. Słowianie – na początku dziejów Ówcześni mieszkańcy terenów Polski zajmowali się głównie rolnictwem, ale wykorzystywali bardzo prymitywne metody uprawy. Dopiero od ok. VII w. następował powolny wzrost gospodarczy. Wprowadzone zostały stałe uprawy rolne, zaczęło pojawiać się więcej nowych osad. Rozwijał się również handel, również ten dalekosiężny. Istnieje teoria, która zakłada, że Polskę założyli wikingowie Co ciekawe, istnieje teoria, która głosi, że początek Polsce dali… wikingowie. Archeolog i autor książek Zdzisław Skrok stwierdził, że wikingami byli sami Piastowie, twórcy państwa gnieźnieńskiego. Badania naukowe pod kierownictwem prof. Eske Willersleva z uniwersytetu w Kopenhadze zebrała próbki DNA ze szczątek 442 osób z wikińskich grobów na terenie Europy i porównała je z próbkami 3855 współcześnie żyjących Europejczyków. Okazało się, że Polacy mają około 5 proc. genów ze Skandynawii. Niewiele mniej niż Brytyjczycy, u których stwierdzono ok. 6 proc. tych genów. A jak wiadomo z historii, Wielka Brytania była w IX i X w. terenem ekspansji wikingów na wielką skalę. Powstanie wikińskiej Polski ściśle wiązało się z narodzinami wikińskiej Rusi. Żyjący w IX w. Ruryk (Rørik) był Skandynawem pochodzącym z regionu Roslagen w Szwecji. Jak wielu jego pobratymców trudnił się organizowaniem morskich wypraw łupieskich. W 862 r. przybył z drużyną w okolice Nowogrodu Wielkiego. Założył tam własny gródek o nazwie Stara Ładoga, a następnie przejął władzę nad całym rejonem, dając początek tzw. Rusi Nowogrodzkiej. Jaką rolę mogli odegrać wikingowie w tworzeniu Polski? Rurykowi towarzyszyły liczne rodowe drużyny wikingów, zwanych też na wschodzie Waregami. Przywódcy jednej z nich Askold i Dir poprosili zwierzchnika, by zezwolił im na dalszy podbój krain wschodnich Słowian. Otrzymawszy zgodę, drużyna Askolda i Dira popłynęła Dnieprem na południe. Po długiej podróży dotarli do grodu o nazwie Kijów, którego mieszkańcy musieli wówczas płacić daninę wojowniczemu plemieniu Chazarów. Wikingowie podporządkowali sobie kijowian i przejęli władzę w okolicy. – Askold tedy i Dir zostali w grodzie tym, i zgromadzili mnóstwo Waregów i poczęli władać ziemią polską – napisał kronikarz Nestor w XI w. W tym czasie okolice Kijowa zamieszkiwało słowiańskie plemię Polan, czyli „ludzi pól”. Na obszarze wschodniej Słowiańszczyzny powstały dwa główne wikińskie ośrodki – kijowski i nowogrodzki. Wikingowie. To miasto było siedzibą wikińskiej elity. Odkryto je na terenie dzisiejszej Rosji Wikińskie floty, niosące Europie śmierć, przewoziły też kupców. Zapuszczały się na wschód aż po Turcję, środkową Rosję, być może Iran lub nawet dalej. W średniowiecznych tekstach ... Po śmierci Ruryka władzę w tym drugim objął jego krewny Oleg, który nie zamierzał tolerować odrębności miasta na południu. W 882 r. drużyny Olega przypłynęły Dnieprem pod Kijów. Askold i Dir zostali podstępnie zwabieni na statek i zamordowani. Askolda pochowano na wzgórzu, gdzie mieści się dziś cerkiew św. Mikołaja, a Oleg zagarnął władzę w całej Rusi. Kroniki i książki naukowe nic nie mówią o tym, co stało się z całą drużyną Askolda i Dira. W podobnych sytuacjach wikińscy drużynnicy mieli z reguły dwie opcje: przyłączyć się do zwycięzcy albo szukać innego miejsca do osiedlenia. Ród Askolda mógł wybrać drugie rozwiązanie. Według prof. Skroka wojownicy wyruszyli na zachód. Poruszając się rzekami (Prypecią, a potem Bugiem), dotarli na tereny obecnego Podlasia, zakładając mały gród w okolicach Drohiczyna. Władza wikingów miała umocnić się na terytorium współczesnej Polski. Za pomocą systemu warowni wikingowie mieli sprawować kontrolę nad słowiańską ludnością. Większość historyków odrzuca jednak koncepcję wikińskich korzeni Piastów, ale niektórzy twierdzą, że Mieszkowi I pomagali w budowie państwa normańscy doradcy i najemnicy.
Biskupin: osada przypominająca blokowisko. Jej mieszkańcy mieli ciepłe chaty i starannie wytyczone ulice
Choć tętnił życiem przez niespełna wiek, 80 lat po odkryciu Biskupin to wciąż najcenniejsza pamiątka po dawnych mieszkańcach ziem polskich.
W tym artykule: Biskupin – osada odkryta dzięki nauczycielowi Dlaczego Biskupin miał szczęście Grody takie jak Biskupin były starannie zaprojektowane Egalitaryzm dawnych mieszkańców Biskupina Drewniane chaty dobrze sprawdzały się zimą Wielkim problemem Biskupina były pożary i woda Powojenne losy Biskupina Biskupin jako atrakcja turystyczna Była zima 738 roku p.n.e. Od kilku lat klimat stawał się surowszy, a mrozy coraz bardziej dokuczały okolicznym plemionom, które nauka wiele wieków później nazwie przedstawicielami kultury łużyckiej. Nie byli ani pierwszymi, ani ostatnimi mieszkańcami tych ziem – badania wykazały, że intensywnie zasiedlano je na przestrzeni historii dziewięciokrotnie. Nie wiemy, skąd przyszli, możemy przypuszczać, że polowali i gospodarowali w okolicznych lasach już od jakiegoś czasu. Tamtej zimy, według ustaleń ostatniego pokolenia badaczy, prace przy budowie mającego dać im schronienie grodu na torfowej łące Półwyspu Biskupińskiego trwały już na całego. Wykorzystali budulec, którego mieli pod dostatkiem – kilkudziesięcioletnie dęby i sosny. Wycinali drzewa rosnące blisko jeziora, w którym lustro wody było na poziomie zbliżonym do dzisiejszego, a na podmokły półwysep transportowali je wodą lub po lodzie. Budowa trwała raptem kilka lat – tyle, co wznoszenie współczesnych drapaczy chmur. Biskupin – osada odkryta dzięki nauczycielowi Jeśli wyobrazimy sobie, że dawniej okolice grodu Biskupin były terenem dużo gęściej zalesionym niż dziś, jasnym się staje, dlaczego gród wybudowano właśnie tutaj. Jadąc drogą wzdłuż kolejki wąskotorowej, której sieć oplata Żnin i okolice, zrekonstruowane wały widać dopiero z perspektywy morenowego wzniesienia kilkaset metrów przed miejscowością. Głównie za sprawą zwiedzających je turystów – ich kolorowe sylwetki migają między drzewami. Wieki temu pozbawiony podobnego zainteresowania gród skrywał się za leśną kurtyną na tyle skutecznie, że z oddali trudno było ustalić jego położenie. Tak było aż do czasu, gdy wilgotniejący klimat spowodował podniesienie się poziomu wody w jeziorze. Opuszczone zabudowania zostały zatopione i dzięki konserwującym właściwościom torfu na tysiąclecia zniknęły z pola widzenia. Śladami Piastów Bohaterowie tutejszych legend mogliby zaludnić spore miasto. Niemal w każdej miejscowości znajdzie się zameczek, ruiny po nim albo przynajmniej legenda, że kiedyś tu stał. Obowiązkowo stras... Wiosną 1932 r. pogłębiono rzeczkę Gąsawkę, obniżając poziom wody w Jeziorze Biskupińskim o kilkadziesiąt centymetrów. Kilka miesięcy później do Biskupina trafił Walenty Szwajcer, 25-letni nauczyciel stopnia podstawowego. Jak sam twierdził – trochę na zesłanie; miał uczyć 75 dzieci w tutejszej wiejskiej szkole. 1 września, po uroczystości rozpoczęcia roku szkolnego, jeden z uczniów zabrał go na półwysep. – Miejsce spodobało mi się bardzo, więc prawie codziennie odwiedzałem je w czasie popołudniowych spacerów. Na początku moją uwagę zwróciły duże fragmenty ceramiki na kretowiskach oraz wymyte przez wodę na brzegu jeziora. Któregoś dnia zauważyłem sterczące w trzcinie drewniane pale. Jak się później okazało, były one szczątkami falochronu – wspominał Wiesławowi Zajączkowskiemu w wywiadzie. Prawdę mówiąc, o tym, że nad jeziorem coś jest zakopane, wiedziano już wcześniej. Sugerowały to przypadkowe fragmenty ceramiki i kawałki drewna. Poznański profesor Józef Kostrzewski przyjechał do Biskupina w latach 20., jednak wpadły mu wówczas w oko jedynie fragmenty wczesnośredniowiecznych naczyń. Wrócił na prośbę Szwajcera, który początkowo nie wiedział, jak duże znaczenie może mieć jego znalezisko. Zamierzał je skatalogować, a dopiero potem zawiadomić archeologów. Jego plany pokrzyżował właściciel łąki, który na wiosnę 1933 r. zaczął kopać torf, równocześnie rąbiąc dębowe belki leżące płytko w ziemi. Znajdowane przedmioty z brązu usiłował sprzedać u jubilera. Dlaczego Biskupin miał szczęście Właściwie całe szczęście Biskupina polegało na tym, że został odkryty jako pierwszy. W okolicy było bowiem więcej tego typu grodów. Gdyby Szwajcer na cel spacerów wybrał pobliskie Sobiejuchy lub Izdebno, pewnie to któreś z nich stałoby się wizytówką polskiej archeologii i jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych. – W Sobiejuchach jest tego prastarego drewna mniej, ale Izdebno to niemal bliźniaczy gród, który zachował się w rewelacyjnym stanie – mówi Anna Grossman z Muzeum Archeologicznego w Biskupinie, jedna z niewielu osób, które do dziś zawodowo zajmują się Biskupinem. – W okolicach nie ma śladów poważniejszych walk, ale wał i jedna tylko brama wskazują, że grody na pewno pełniły funkcje obronne, choć być może tylko w teorii. Prawdopodobnie były też faktoriami na szlaku handlowym. W tamtych czasach transport odbywał się głównie drogą wodną w dłubankach drążonych z jednego pnia. Połączenie Jeziora Biskupińskiego Gąsawką z sąsiednimi jeziorami otwierało dalsze drogi komunikacyjne – Notecią do Warty i dalej do Odry i Bałtyku – dodaje. W czasach, gdy powstawały grody typu biskupińskiego, Europa przeżywała demograficzną eksplozję. Na teren dzisiejszych Pałuk coraz odważniej wchodziła tzw. kultura halsztacka, sąsiadująca od południowego zachodu z łużycką. – Badania prowadzone przy okazji budowy autostrad dowodzą, że trochę dalej, na Dolnym Śląsku to już nawet nie była strefa oddziaływań halsztackich, a wręcz wschodnia prowincja tej kultury – mówi Grossman. Archeolodzy odnaleźli glinianą figurkę, która przedstawia prehistoryczne bóstwo Niezwykle rzadką figurkę znaleziono w niemieckiej Bawarii. Naukowcy uważają, że to bogini wody z epoki żelaza. Coraz większa populacja wymuszała inną organizację. Sięgnięto po struktury, które wywodziły się ze środkowej Europy. Bo choć idea protomiejskich założeń przyszła z południa, ze świata egejskiego, to do nas trafiła właśnie przez ośrodek środkowoeuropejski. A więc grupy wchodzące na nowe ziemie sięgały po struktury, które już znały, i adaptowały je w nowym środowisku. To nie był zbrojny podbój, ale ekspansja drogą asymilacji i przekształceń. Tak powstało kilka podobnych grodów. Grody takie jak Biskupin były starannie zaprojektowane Biskupin stał się archeologiczną sensacją. Na wykopaliska, które wkrótce ruszyły pod okiem prof. Kostrzewskiego i jego asystenta Zdzisława Rajewskiego, przyjeżdżali przedstawiciele władz państwowych i kościelnych. W tym m.in. prymas August Hlond, marszałek Edward Rydz-Śmigły i prezydent Ignacy Mościcki. Polskie wykopaliska trwały kilkadziesiąt lat z przerwą na wojnę, podczas której przez trzy sezony badania prowadzili archeolodzy niemieccy. Zakończono je ostatecznie w 1974 r. Wody jeziora, które przed trzema tysiącami lat przyniosły osadzie zgubę, na dłuższą metę zapewniły jej przetrwanie. Wilgoć zakonserwowała drewno i zamieniła je w „twarde dyski”. Pełne informacji o klimacie i roślinności Pałuk, samym grodzie oraz zamieszkującej go ludności. Dzięki niemu o Biskupinie wiemy dziś tak wiele. Pozwoliło nam zrekonstruować osadę lub – jak mówi żartobliwie Grossman – pradziejowe blokowisko. W Biskupinie stoją dziś dwa rzędy chat, fragmenty wału obronnego z falochronem, brama i most. To, jak wyglądał gród w całości, pokazują liczne makiety. – Fenomen tutejszych grodów polega na tym, że powstały tak, jakby zaprojektowali je współcześni architekt z urbanistą – tłumaczy. – Była ulica okrężna, do której dochodziły ulice poprzeczne, jednokierunkowe. Miały szerokość typowego wozu z tamtego okresu. Precyzja była niesłychana. Ulice były równoległe, ale nie idealnie proste – lekki łuk powodował, że do wszystkich wejść położonych wzdłuż nich chat słońce docierało i zachodziło dokładnie w tym samym momencie! Egalitaryzm dawnych mieszkańców Biskupina Same chaty też były zresztą identycznie rozplanowane. Stały w ciągach, jedna obok drugiej, ze wspólnymi ścianami szczytowymi, co pozwalało oszczędzać budulec. Grząskie podłoże, na którym wyrosło osiedle, wymagało odpowiednich rozwiązań konstrukcyjnych. Technika sumikowo-łątkowa (w wydrążone w pionowych słupach łątki wsuwane są poziomie pale zwane sumikami) umożliwiała po pierwsze wznoszenie budynków o dowolnych rozmiarach, a po drugiej – łatwe dobudowywanie nowych elementów czy naprawianie uszkodzonych. W Biskupinie panował pełen egalitaryzm. Każda rodzina miała do dyspozycji ponad 70 m2, w tym obszerną izbę, pomieszczenie gospodarcze na sprzęt i dla zwierząt oraz położone na podniesieniu ogromne legowisko. To dużo, choć trzeba pamiętać, że ówczesne rodziny były wielopokoleniowe. Duża umieralność dzieci i kobiet w połogu powodowały jednak, że w jednej chacie nie mieszkało zwykle więcej niż osiem, dziesięć osób. Cała osada liczyła prawdopodobnie ok. 800 mieszkańców. Plus zwierzęta, o wiele bardziej wytrzymałe i odporne na temperaturę od ich dzisiejszych kuzynów. Hodowano owce, półdzikie świnie, koniki i bydło. Nie było jednak zagród, stodół, chlewów, a jedynie kilkumetrowe pomieszczenie w każdej z chat. – To był zupełnie inny sposób chowu zwierząt niż dziś – mówi Grossman. Drewniane chaty dobrze sprawdzały się zimą Za przykład niech posłuży miejscowość Zgon na Mazurach. Dawnej późną jesienią zganiano tam bydło z okolicy, wybierano najsilniejsze osobniki, a resztę zabijano, by było co jeść zimą. W Biskupinie mogło być podobnie. Wybrane sztuki zimowały wśród ludzi w chatach, pozostałe przeznaczano do spożycia, a na wiosnę stada odnawiano. Gród powstał głównie po to, by zapewnić ludziom schronienie na długie zimowe miesiące. Trzcinica. Karpacka Troja Kiedyś mówiono „Trzcinica pod Jasłem”, teraz będzie odwrotnie – żartuje Jan Gancarski, dyrektor Muzeum Podkarpackiego w Krośnie. Z jego inicjatywy stworzono tu najnowocześniejszy skans... Przed naporem fal i kry gnanych silnymi północno-zachodnimi wiatrami, które tu przeważają, chroniła dodatkowa konstrukcja złożona z dębowych pali wbitych ukośnie w dno jeziora. Drewniane chaty szybko się nagrzewały, co zresztą łatwo sprawdzić i dziś. – Któregoś roku w listopadzie po konferencji naukowej zebraliśmy się z kolegami w jednej z chat, nie do końca uszczelnionej. Zamknęliśmy drzwi z plecionki i rozpaliliśmy ognisko. Choć na dworze był przymrozek, po kwadransie zrobiło się już tak ciepło, że zdejmowaliśmy kurtki – opowiada Grossman. W latach 90. przeprowadzano zresztą podobne eksperymenty: 24-godzinne grzanie kamieni w palenisku podnosiło temperaturę w środku nawet do 14 st. C. Przetrwanie mroźnej zimy w grodzie było więc łatwiejsze niż na terenie otwartym. Tym bardziej, że chaty mogły być pełne zapasów. Okolice obsiewano czterema gatunkami pszenicy: płaskórką, orkiszem, zwyczajną i drobnoziarnistą, a także prosem i jęczmieniem. Znano rośliny strączkowe: soczewicę, bób, groch, a także rzepę i len, które uzupełniano owocami i grzybami z pobliskich lasów. Z czasem tych lasów było coraz mniej – karczowano je pod uprawy, co oczywiście zmniejszało udział dziczyzny na biskupińskich stołach. Do polowań używano oszczepów i łuków z kościanymi lub brązowymi grotami strzał. Wielkim problemem Biskupina były pożary i woda Wykorzystując środowisko, mieszkańcy Biskupina często przegrywali jednak z naturą. Śladów pożarów jest tu bez liku. Przy gęstej drewnianej zabudowie ogrzewanej ogniem nie mogło być zresztą inaczej. Gród płonął i był odbudowywany. Gdy część najstarszego osiedla po blisko 40 latach istnienia spłonęła, odtworzono ją głównie z sosny (dębowe lasy nie zdążyły się zregenerować) w nieco zmienionej formie. Domy były mniejsze, a wał obronny węższy i nie tak rozległy jak pierwotnie. Powodzie i kolejne pożary niszczyły zabudowę. Po około 30 latach odbudowano już tylko otwartą osadę w najwyższej części półwyspu, który powoli stawał się wyspą. Szybki wzrost poziomu wody w jeziorze spowodował, że biskupinianom zaczęło brakować gruntu pod nogami. Bo to nie ogień ani najeźdźca doprowadziły gród do upadku, ale woda. – Północna część półwyspu, położona najniżej, była zalewana najczęściej – mówi Grossman. – Mieszkańcy mocno jednak walczyli o swoje. Zakładali drugą podłogę, podnosili poziom ulic. Widać starania, by ten gród utrzymać. Z czasem zatopiona została zresztą nie tylko osada, ale i sąsiednie pola uprawne i łąki. Tym samym dalsze życie w bezpośrednim sąsiedztwie Jeziora Biskupińskiego stało się niemożliwe. Surowy klimat nie sprzyjał zakładaniu nowych tak dużych osad, które stawały się trudne do aprowizacji. Kolejny raz półwysep zamieszkany został dopiero cztery wieki później przez inne plemiona. I choć w dalszej przyszłości osady powstały tu w okresie rzymskim i wczesnośredniowiecznym, żadna nie miała dawnego rozmachu. Powojenne losy Biskupina Po II wojnie światowej stanowisko archeologiczne w Biskupinie wciąż było oczkiem w głowie władz, tym razem PRL-owskich. Badania z lat 50. stanowiły przygotowania do obchodów tysiąclecia państwa polskiego. Ważniejsze od osady z końca epoki brązu było jednak dla propagandy osadnictwo piastowskie, a do Gniezna było stąd blisko. Biskupin łużycki przestał mieć pierwszorzędne znaczenie. Z dzisiejszej perspektywy nie ma wątpliwości, że to właśnie gród z przełomu epok brązu i żelaza był jednym z najważniejszych zjawisk w pradziejach Pałuk. Biskupin jest dziś częścią województwa kujawsko-pomorskiego, choć historycznie bliżej mu do Wielkopolski. Pieczę nad pozostałościami grodu sprawują pracownicy powołanego w 2000 roku Muzeum Archeologicznego w Biskupinie. Nauka z tutejszych badań wycisnęła już wiele. Podczas wykopalisk testowano nowe metody badawcze, wyszkolono też pokolenie przyszłych kadr naukowych. Studenci zaliczali tu obowiązkowe praktyki. Prof. Bogdan Balcer z PAN w monografii badaczy Biskupina wspomina: „Szereg osób traktowało pracę w Biskupinie jako rodzaj pańszczyzny. Wyjazd do Biskupina był jednak bardzo atrakcyjny (...). Zachętą była dobra kuchnia, biesiady, urocze gawędy prof. Rajewskiego, tańce i swawole w baraku ekspedycji, bliskość jeziora i piękne otoczenie w postaci Pałuk, ballady i romanse w tym terenie, w wyniku których zawiązało się kilka par małżeńskich”. Nie ma nudy, są superbohaterowie. Weekend na Szlaku Piastowskim Czy ornamenty na banknocie dwudziestozłotowym to tylko „ładne wzory”? Co wspólnego z Gnieznem ma powiedzenie „przeczytać książkę od deski do deski”? Wizyta na Szlaku Piastowskim to t... Pałuki mają dziś niewielkie znaczenie gospodarcze – ponad 60 proc. powierzchni zajmują użytki rolne. Częściowo zrekonstruowane łużyckie blokowisko żyje w symbiozie z jeziorem. Gąsawka jest uregulowana, zamiast dłubanek pływają nią kajaki, a za 6 zł turystów w rejs zabiera stateczek. O tym, do kogo należy ostatnie słowo, przypomina jednak zalany wodą północny skraj półwyspu – w czasach najstarszego osiedla też zabudowany. Biskupin jako atrakcja turystyczna Do rezerwatu archeologicznego przy muzeum w Biskupinie trafia co roku ponad 200 tys. turystów. Większość z nich to grupy szkolne, głównie z okolicznych województw, które zjeżdżają w sezonie od maja do października. Wyjątkiem od tej reguły jest wrzesień, kiedy za sprawą festynu archeologicznego gród codziennie wypełnia się tysiącami ludzi. Pierwsze pokazy rekonstrukcyjne zorganizowano w biskupińskim rezerwacie w 1985 r. Prezentowano na nich rzemiosła takie jak obróbka skór, ciesiołka, tkactwo czy garncarstwo. Dziesięć lat później zamieniły się one w duży festyn organizowany do dziś. Wzór przyszedł z zachodniej Europy, gdzie podobne imprezy były znane jeszcze wcześniej. Co roku Biskupin przygląda się innej epoce w dziejach. Choć na pierwszy rzut oka starożytny Egipt czy wikingowie nijak się mają do tutejszych odkryć, wszystkie prezentowano podczas festynu.
Najstarsze kościoły w Polsce: 11 świątyń z ciekawą historią
Najstarsze kościoły w Polsce skrywają piękne wnętrza i wiele ciekawych historii. Mimo że archeolodzy wciąż spierają się, które świątynie rzeczywiście powstały najwcześniej, na podstawie badań można przygotować zbliżone zestawienie.
W tym artykule: Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół Najświętszej Maryi Panny na Ostrowie Tumskim w Poznaniu Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika prymasowska Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gnieźnie Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jana Jerozolimskiego za Murami w Poznaniu Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Mikołaja w Cieszynie Najstarsze kościoły w Polsce: Archikolegiata Najświętszej Maryi Panny i św. Aleksego w Tumie Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Prokopa w Strzelnie Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Tomasza Kantuaryjskiego w Sulejowie Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jakuba w Sandomierzu Jak informuje Konferencja Episkopatu Polski, według danych z 2021 roku, w naszym kraju jest ponad 10 tys. parafii. O ile ustalenie takich danych nie stanowi większego problemu, o tyle określenie, które z nich powstały jako pierwsze już tak. Wynika to przede wszystkim z faktu, że w wielu przypadkach nie zachowały się żadne dokumenty, które mogłyby potwierdzić datę wybudowania danego obiektu. Ich wiek jest często ustalany głównie na podstawie badań archeologicznych oraz analizy stylu architektonicznego i wydarzeń historycznych, które towarzyszyły tym miejscom. Właśnie dlatego, słowo „prawdopodobnie” będzie często pojawiać się w tej publikacji. Przed wami najstarsze kościoły w Polsce. Archeolodzy trafili na ślady Kościoła Apostołów w Galilei. Lokalizacja starożytnej świątyni przez setki lat pozostawała tajemnicą. Przez ponad 1000 lat archeolodzy uznawali Betsaidę za miejsce zaginione. To biblijne miasto wraz z Kafarnaum i Korozain tworzyło tzw. trójkąt ewangeliczny, w którym Jezus najczęściej naucza... Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół Najświętszej Maryi Panny na Ostrowie Tumskim w Poznaniu Eksperci są zdania, że najstarszy kościół w Polsce znajdował się w Poznaniu, na Ostrowie Tumskim. Jego powstanie ma być związane z przyjęciem chrztu przez Mieszka I i ślubem księcia z Dobrawą. Pierwsze badania, mające na celu potwierdzenie tej tezy, prowadzono jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Przypuszczenia archeologów zostały jednak potwierdzone dopiero pod koniec XX wieku. Prowadzone wówczas prace doprowadziły do odkrycia palatium księcia Polan. Odkryte zostały też pozostałości kaplicy - kostki mozaikowe i fragmenty zabarwionych tynków, które najprawdopodobniej kiedyś były pokryte malowidłami. Specjaliści są zdania, że pochodzą one z pierwszego chrześcijańskiego kościoła, który został wybudowany na terenie Polski. Istnieje teoria, według której świątynia miała być wybudowana na życzenie Dobrawy. Kościół został zburzony w 1038 roku, podczas najazdu czeskiego księcia Brzetysława. Odbudowana świątynia prawdopodobnie przetrwała do 1430 roku. Mniej więcej w tym czasie budowla została zburzona, a na jej miejscu wybudowano gotycki kościół Najświętszej Maryi Panny, który stoi tam do dziś. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika prymasowska Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gnieźnie Kolejny najstarszy kościół na naszej liście znajduje się w Gnieźnie. Katedra gnieźnieńska została wzniesiona w X wieku, prawdopodobnie około 970 roku, czyli kilka lat po chrzcie Mieszka I. Właśnie tam w 977 roku miała być pochowana księżniczka Dobrawa. Na pewno spoczęło tam ciało św. Wojciecha. Podobnie jak pierwszy kościół w Polsce, katedra gnieźnieńska nie przetrwała najazdów czeskiego księcia Brzetysława, które miały miejsce w 1038 roku. Po zakończeniu walk, świątynię odbudowano. W XV–XVIII wieku dokonano ostatniej dużej przebudowy tego miejsca – dobudowane zostały dwie wieże (północna i południowa), a samą katedrę otoczono kaplicami. Po pożarze, który miał miejsce w 1613 roku, przebudowano też wnętrze kościoła. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie Kolejną pozycję w zestawieniu zajmuje katedra na Wawelu – miejsce koronacji królewskich i pochówku kościelnych dostojników i największych władców Polski. Obecnie w Krakowie możemy podziwiać wspaniałą świątynię gotycką, jednak wcześniej na jej miejscu stały jedne z najstarszych kościołów romańskich w Polsce. Pierwszy został wzniesiony prawdopodobnie po 1000 roku. Katedra określana jako chrobrowska powstała w związku z utworzeniem biskupstwa na zjeździe gnieźnieńskim i miała być poświęcona św. Wacławowi, spokrewnionemu z pierwszym polskim królem. Specjaliści są zdania, że monumentalna bazylika trójabsydowa mogła mieć 45 m długości i 21 metrów szerokości. Drugą katedrę – hermanowską – zaczęto budować w czasach panowania księcia Władysława Hermana. Jak wynika z zapisków Galla Anonima, prace zostały zakończone w czasach rządów Bolesława III Krzywoustego. W 1305 roku katedrę strawił pożar. Z tamtych czasów, do dziś przetrwała tylko krypta św. Leonarda, najniższy fragment wieży zegarowej i dolny fragment wieży Srebrnych Dzwonów. Budowa gotyckiej katedry, która na Wawelu stoi do dziś, została zainicjowana przez biskupa krakowskiego Nankera, już po koronacji Władysława Łokietka. Prace zakończono w 1364 roku. Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jana Jerozolimskiego za Murami w Poznaniu Wracamy do Poznania. Pierwszą świątynią, która stała na miejscu dzisiejszego kościoła św. Jana Jerozolimskiego za Murami, najprawdopodobniej był pochodzący z XI wieku kościół św. Michała Archanioła. W Rocznikach Jana Długosza została zapisana informacja, według której 6 maja 1170 przy kościele powstał przytułek dla wędrowców, powołany z inicjatywy Mieszka III Starego i biskupa Radwana. W 1187 roku władca przekazał kościół i owe hospicjum zakonowi joannitów. Na przełomie XII i XIII wieku rozpoczęła się budowa nowej świątyni, która wielokrotnie przebudowana stoi tam do dziś. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku Pierwsza katedra w Płocku, wzniesiona w czasach panowania Bolesława Śmiałego lub Władysława Hermana, była prawdopodobnie drewniana. To właśnie tam Bolesław Krzywousty miał przyjąć pasowanie na rycerza. Około 1130 roku biskup płocki Aleksander z Malonne zadecydował o wzniesieniu nowej świątyni z kamienia. Kościół kilkukrotnie odbudowywano - po 1233 roku, kiedy katedra została zniszczona w wyniku pożaru, po 1243 roku, kiedy świątynia została zniszczona w wyniku najazdów pruskich, oraz po 1289 roku, kiedy kościół zburzyli Litwini. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy Świątynia w Kruszwicy najprawdopodobniej jest najstarszym kościołem na Kujawach. Romańska budowla została wzniesiona na przełomie XI i XII wieku. Istnieje przypuszczenie, że kościół stanowił siedzibę biskupstwa, którą później przeniesiono do Włocławka. W XVI wieku przebudowano fasadę zachodnią. Mimo poczynionych zmian, bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła stanowi jeden z najlepiej zachowanych zabytków romańskich w Polsce. Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Mikołaja w Cieszynie Kolejny obiekt w zestawieniu to prawdopodobnie najstarszy budynek wzniesiony na ziemi cieszyńskiej. Rotunda św. Mikołaja została wybudowana na przełomie XI i XII wieku, jako kaplica grobowa. W XIX wieku kościół poddano modernizacji, ale już w XX wieku przywrócony został jego oryginalny romański charakter. Najstarsze kościoły w Polsce: Archikolegiata Najświętszej Maryi Panny i św. Aleksego w Tumie Kolejny kościół na naszej liście został wzniesiony w XII wieku, jednak badania archeologiczne pozwalają przypuszczać, że już w X wieku (około 997 roku) w tym miejscu istniało opactwo benedyktynów pw. NMP i św. Aleksego, najprawdopodobniej pierwsze w Polsce. Data rozpoczęcia budowy świątyni nie jest znana. Niektórzy eksperci uważają, że prace rozpoczęto w 1149 roku, a ich inicjatorem miał być metropolita gnieźnieński Janik. Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Prokopa w Strzelnie Jak w swoich zapiskach wspomina Jan Długosz, kolejny kościół w zestawieniu został poświęcony 16 marca 1133 roku. Badania archeologiczne dowodzą, że rotunda została ukończona w drugim dziesięcioleciu XIII wieku, czyli mniej więcej w tym samym czasie, co pobliski kościół norbertanek. Kościół w Strzelinie przetrwał jako największy romański zabytek w Polsce, wzniesiony na planie koła. Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Tomasza Kantuaryjskiego w Sulejowie Szacuje się, że Kościół klasztorny cystersów p.w. św. Tomasza Kantuaryjskiego w Sulejowie został wzniesiony ze szlachetnego piaskowca szydłowieckiego w pierwszej połowie XIII wieku za czasów Kazimierza II Sprawiedliwego. Z kolei jego wyposażenie pochodzi z okresu baroku i rokoka. Front świątyni zdobią romański portal i rozeta. W przeszłości był dwukrotnie spalony przez Tatarów. Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jakuba w Sandomierzu Listę 11 najstarszych kościołów w Polsce zamyka świątynia w Sandomierzu. Eksperci są zdania, że pierwszy kościół w tym miejscu istniał już na przełomie XII i XIII wieku. Gdy w XIII wieku do miasta przybyli dominikanie, wzniesiono nowy obiekt. Jak wynika z zapisków Jana Długosza, od 1226 roku miejsce to stanowiło siedzibę konwentu dominikańskiego. Artykuły, które mogą cię zainteresować: Cuda w drewnie, czyli lubuskie kościoły, które warto zobaczyć na własne oczy Lubuskie kościoły są jednymi z najstarszych drewnianych świątyń w Europie. Zabytkowy dzwon skradziony przez nazistów wróci do Polski. Odnaleziono go po 77 latach Poszukiwań dawno zaginionego dzwonu podjęli się sławięciccy parafianie. Zaczęli działać już dwa lata temu. Ostatecznie na trop zabytku natrafił proboszcz Sławięcic – ksiądz Marian Be... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/hans-manek-po-lewej-i-prof-thomas-flammer-vor-der-glocke-pozuja-przy-zabytkowym-dzwonie-fot-bistum-muenster-de-781b191.jpeg" width="880" height="495" alt="Hans Manek (po lewej) i prof. Thomas Flammer vor der Glocke pozują przy zabytkowym dzwonie (fot. bistum-muenster.de)" title="Hans Manek (po lewej) i prof. Thomas Flammer vor der Glocke pozują przy zabytkowym dzwonie (fot. bistum-muenster.de)" /> Ta piękna świątynia powstała by upokorzyć ewangelików. Dziś jest ich dumą To cud, że drewniana świątynia, która miała istnieć 30–40 lat, przetrwała wszelkie zawirowania historyczne i po ponad 350 latach ma się dobrze – mówi mi pastor Waldemar Pytel z Kościo...
Pomysł na weekend: Szlak Piastowski. Poznaj atrakcje najstarszej trasy turystycznej w Polsce
Jeśli uwielbiasz podróże z pomysłem, Szlak Piastowski to propozycja dla Ciebie. Najstarsza w Polsce trasa turystyczna to aż 600 km historii i przygody.
Szlak Piastowski w muzeach, skansenach, rezerwatach archeologicznych i zabytkowych budowlach skrywa dziedzictwo pierwszych Piastów. Dwie trasy przebiegające przez Wielkopolskę i województwo kujawsko-pomorskie łączą najważniejsze miejsca związane z początkami państwa polskiego. To właśnie tu powstawały pierwsze grody i rodziła się nasza państwowość. I choć początki Słowian do dziś owiane są tajemnicą, to Szlak Piastowski przeniesie was do odległej historii. Kalisz. W domach Piastów Jak się żyło w czasach piastowskich, zobaczycie w najstarszej części Kalisza – Zawodziu, w rezerwacie archeologicznym pełnym drewnianych fortyfikacji i dawnych budynków mieszkalnych. Panowanie pierwszych Piastów wiąże się też z chrystianizacją państwa polskiego. Idąc tym tropem, warto odwiedzić gotycką katedrę św. Mikołaja w Kaliszu, w której zachwycają sklepienia krzyżowo-żebrowe i kolorowe freski. Poznań. Region w pigułce Fot. Shutterstock Najważniejszym miejscem na piastowskiej mapie jest Poznań, a w nim Ostrów Tumski. To wyspa na Warcie, która ponad tysiąc lat temu była jedną z głównych siedzib pierwszych władców Polski. Książę Mieszko I wzniósł tutaj gród z potężnymi wałami obronnymi. Dla siebie i swojej żony Dąbrówki zbudował palatium z przyległą kaplicą. W grodzie w 968 r. powstało pierwsze w Polsce biskupstwo i katedra. Stała się ona nekropolią władców. Mauzoleum Mieszka Ii Bolesława Chrobrego znajduje się obecnie w Złotej Kaplicy. Pozostałe piastowskie zabytki można obejrzeć, spacerując turystycznym traktem królewsko-cesarskim i po Starym Mieście po drugiej stronie Warty. Na promenadzie znajdują się kamienne płyty z obrazkami nawiązującymi do legend. Są tam opowieści o dziewczętach, które były mewami, opowiastka o tym, jak Maciek został rybakiem, o dziurawej łodzi i mówiącym morzu, o pannie wodnej, o Klabaterniku (opiekuńczy duszek statku), bajka o ościach, o zaklętym podwodnym grodzie, o królu ryb, o krzywym rybim pysku i opowiadanie starego raka. W miniaturze. Między Gnieznem a Poznaniem Jeśli nie macie czasu, żeby zwiedzić wszystkie punkty na Szlaku Piastowskim, wybierzcie się do Skansenu Miniatur w Pobiedziskach. Zobaczycie 30 najważniejszych budowli wykonanych w skali 1:20. Ich dokładność i wierność oryginałom robi imponujące wrażenie. Tuż obok jest gród Pobiedziska z rekonstrukcjami machin oblężniczych. Świetna atrakcja dla fanów średniowiecznej myśli technicznej. Zrekonstruowano fortyfikację i machiny wojenne, takie jakich używano w czasach Piastów, m.in. taran na kółkach, wieżę oblężniczą, trebusza i ogromną kuszę. Gniezno. Śladami Słowian z królikami Fot. Shutterstock Gniezno to centrum szlaku. Historia miasta splata się z losami św. Wojciecha, które przedstawiają gotyckie drzwi w katedrze gnieźnieńskiej. W mieście wytyczony jest Trakt Królewski, na którym historię opowiadają nam pomniki królów i… królików, które stają się przewodnikami. To świetna zabawa i to nie tylko dla dzieci. W połowie drogi między Gnieznem a Pobiedziskami zatrzymajcie się w Lednicy. Położona na jeziorze Lednica wyspa – Ostrów Lednicki – bywa nazywana chrzcielnicą Polski, bo to właśnie tutaj mógł odbyć się chrzest Mieszka I. Odnajdziecie w tym miejscu ślady budowli z czasów panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego, relikty kaplicy z basenami chrzcielnymi, pozostałości domostw, mostów i wał grodu. Jednym słowem: kawał historii.
Nie ma nudy, są superbohaterowie. Weekend na Szlaku Piastowskim
Czy ornamenty na banknocie dwudziestozłotowym to tylko „ładne wzory”? Co wspólnego z Gnieznem ma powiedzenie „przeczytać książkę od deski do deski”? Wizyta na Szlaku Piastowskim to tropienie symboli i łączenie kropek.
Mieliśmy o nich zapomnieć. Wydrzeć z karty dziejów. Prawda o pierwszych Słowianach miała zniknąć w mrokach historii - przepowiadał Gall Anonim. „Dajmy pokój rozpamiętywaniu dziejów ludzi, (...) których skaziły błędy bałwochwalstwa” - pisał. Całe szczęście nie „daliśmy spokoju”. I choć po praprzodkach zamieszkujących ziemie dzisiejszej Polski nie zachowały się pisane źródła, wiemy o nich całkiem sporo. Świadectwem tego dążenia do źródeł jest Szlak Piastowski - najstarsza trasa turystyczna w Polsce poświęcona początkom polskiej państwowości. A niewiadome? One czynią wizytę na Szlaku przygodą wręcz detektywistyczną. Same początki Szlak Piastowski to ponad 600 km historycznej przygody. Trasa łączy najważniejsze miejsca związane z początkami państwa polskiego. To tu wszystko się zaczęło: pierwsze grody, rządy pierwszych książąt, zaczątki polskiej państwowości, nasza historia. Trasa turystyczna biegnie przez dwa województwa: wielkopolskie i kujawsko-pomorskie, w dwóch osiach: północ-południe (Łękno-Kalisz) oraz wschód-zachód (Lubin-Włocławek). Obie trasy spotykają się w Gnieźnie. Nie trzeba „zaliczać” wszystkich punktów. Wystarczy odwiedzić kilka, by lepiej poznać członków pierwszej polskiej dynastii - Piastów. Trasę można przemierzyć samochodem, rowerem, a częściowo nawet kajakiem. Źródło: szlakpiastowski.pl W latach 60. organizowano tu "wycieczki zakładowe" – robotników przywożono ciężarówkami przykrytymi plandeką. Przez lata był to obowiązkowy punkt wycieczek szkolnych uczniów z Wielkopolski. Więcej było w tym obowiązku i przymusu. Dziś to nowoczesne i pełne życia miejsca przygotowane dla turystów – dla rodzin z dziećmi, młodych i seniorów. Również dla tych, którzy tolerancję na dużą liczbę dat i nazwisk mają raczej niewielką, bo nawet jeśli nie jesteś miłośnikiem historii, pewnie przepadasz za dobrymi opowieściami, a tych na trasie nie brakuje. Misja: Gniezno Weekendowe zwiedzanie warto zacząć od Gniezna, które stanowi centrum szlaku. Miasto, położone ok, 50 km od Poznania, było pierwszą stolicy Polski.Jego historia nierozerwalnie wiąże się ze świętym Wojciechem, którego relikwie do Polski sprowadził Chrobry. Losy świętego wyczytamy ze znajdujących się w katedrze drzwi gnieźnieńskich, które uchodzą za najcenniejszy zabytek sztuki romańskiej w Polsce. W 18 kwaterach odlane zostały najważniejsze wydarzenia z życia świętego. Próżno szukać tu symetrii, najprawdopodobniej lewe skrzydło wykonał mistrz, a prawe jego uczniowie. Ten romański komiks został wykonany, by z opowieścią o św. Wojciechu dotrzeć do najniższych warstw, które nie umiały czytać. Drzwi przetrwały II wojnę światową, przechowane w okolicach Inowrocławia, a sama katedra - miejsce koronacji 5 królów Polski - stanowiła w czasie wojny magazyn, stajnię a nawet salę koncertową. Oglądając drzwi gnieźnieńskie warto mieć przy sobie banknot dwudziestozłotowy, by przekonać się, że początki historii są stale z nami. Wystarczy się dokładnie przyjrzeć, by dostrzec że umieszczone na banknocie ornamenty to drzewa wyrzeźbione w romańskich drzwiach. Przyda się również dziesięciozłotówkę, bo w podziemiach katedry znajdziemy fragmenty posadzki z dawnej świątyni, których kopie zdobią banknot. To nie koniec tropienia motywów historycznych i nawiązań do nich we współczesnym życiu! W katedrze mieści się biblioteka, a w niej jedne z najstarszych polskich ksiąg, m.in. bulla gnieźnieńska. Najcięższe egzemplarze ważą 80 kg, a to dlatego, że oprawiane były w deski. Stąd popularne powiedzenie "przeczytać książkę od deski do deski". Poza katedrą Gniezno to też odnowiony Trakt Królewski, który jest pełen życia - również nocą. Na trasie traktu znajdują się pomniki pięciu królów Polski i od niedawna 15... królików. Podobnie jak wrocławskie krasnale, gnieźnieńskie figurki opowiadają historię miasta. Każdy z nich: królik skryba, królik-medyk itd. to inna opowieść. Wystarczy ściągnąć aplikację "Królika GOń", która pomoże w odnalezieniu wszystkich posłańców historii. Maskotek ma przybywać - tak to już z królikami bywa. Szlak Piastowski - co warto zobaczyć? Szlak jest przygotowany tak, że nie tylko się słucha, ale też dotyka i smakuje. Kiedy ostatnio robiłeś/aś coś po raz pierwszy? Na szlaku są ku temu okazje, można tu (pierwszy raz w życiu?) mleć ziarno w żarnie, tkać krajki przy użyciu bardka, strzelać z łuku, użyć katapulty albo upiec podpłomyki. Wszystko to możliwe jest w Gieczu, gdzie dziś znajduje się rezerwat archeologiczny - interaktywna osada średniowieczna, a który przed wiekami mógł być siedzibę rodową pierwszych Piastów. W listopadzie (w pierwszą sobotę po Zaduszkach) organizowane są tu Dziady - wieczorna inscenizacja podczas której można doświadczyć przedchrześcijańskich rytuałów związanych z kultem i chowaniem zmarłych. Warto uwzględnić w planach na jesienny weekend. W połowie drogi miedzy Gnieznem a Pobiedziskami znajduje się Lednica. Położona na przepięknym jeziorze wyspa - Ostrów Lednicki - bywa nazywana chrzcielnicą Polski - to właśnie tutaj mógł odbyć się chrzest Mieszka I. Odnajdziemy tu ślady budowali z czasów panowania Mieszka i Chrobrego, relikty kaplicy z basenami chrzcielnymi, pozostałości domostw, mostów i wał grodowy. Kolejny punkt: Pobiedziska i skansen miniatur Szlaku Piastowskiego. Znajduje się tu 30 miniatur budowli Szlaku Piastowskiego i Wielkopolski, wykonanych w skali 1:20. Imponująca jest dokładność wykonania i wierność oryginałom. Być może zwiedzanie warto pozostawić na koniec wycieczki szlakiem piastowskim, by porównać obejrzane zabytki zobaczyć z innej perspektywy. Robi wrażenie! Tuż obok znajduje się Gród Pobiedziska z rekonstrukcjami machin oblężniczych. Biskupina nikomu przedstawiać nie trzeba. To drugi najstarszy na świecie skansen. Pokazuje, jak mogła wyglądać wczesnopiastowska wieś, a jednocześnie historia jego odkrycia sama w sobie stanowi niezwykłą opowieść o pasji i determinacji. Z Biskupia warto udać się kolejką wąskotorową do pobliskiej Wenecji, w której zobaczymy m.in. ruiny XIV- wiecznego zamku i usłyszymy opowieści o Diable Weneckim. Dla miłośników kolei - ciekawym punktem powinno być zwiedzanie Muzeum Kolei Wąskotorowej. Warto poświęcić jeden weekend na taką wycieczkę do początków, poszukać swoich piastowskich superbohaterów, zabawić się w detektywa tropów historycznych i przekonać się, że historia nie musi być nudna. Tego na Szlaku Piastowskim nie brakuje. WARTO WIEDZIEĆ Przykładowa trasa: Gniezno -> Pobiedziska -> Lednica -> Giecz ->Biskupin ->Wenecja/Żnin ->Wągrowiec ->Poznań Gdzie warto zjeść? Gniezno: “White Taste Restaurant”, w restauracji “Pietrak” Lednica: restauracja “Lednickie Wrota” Biskupin: - “Karczma Biskupińska” Wągrowiec w restauracji “Dobra Truskawka” Gdzie się zatrzymać? Gniezno, hotelu “Pietrak” Nekla, Agroturystyka pod brzózkami Więcej: szlakpiastowski.pl Tekst i zdjęcia: Hanna Gadomska
Na mojej numerem jeden jest Stambuł. Chciałam zobaczyć to miasto, jeszcze będąc dzieckiem, kiedy przeczytałam jego opis w książce Marka Twaina Prostaczkowie za granicą. Ten las minaretów strzelających w niebo, Hagia Sophia, najpiękniejsza świątynia świata, wreszcie Wielki Bazar, gdzie można było kupić prawdziwe skarby z punktu widzenia naszej ówczesnej rzeczywistości. Tureckie słodkości i hammam – tradycyjna łaźnia – tego chciałam spróbować. Będąc tam, w witrynie biura podróży zobaczyłam zdjęcia podziurawionego jak szwajcarski ser krajobrazu Kapadocji i już wiedziałam, gdzie w następnej kolejności chcę pojechać. Potem do mojej listy dołączyły Lofoty, jezioro Bajkał, rejs po zatoce Ha Long, Bangkok, Angkor, wodospady Iguazú, Machu Picchu i wiele, wiele innych. Co roku konsekwentnie staram się zobaczyć chociaż jeden z moich cudów, w ramach prezentu, który robię sobie pod choinkę. Jeżeli jeszcze nie macie swojej listy marzeń, to może nasza będzie dla Was podpowiedzią. Znalazło się na niej aż 50 miejsc ważnych ze względów historycznych, przyrodniczych czy kulturowych. Nie było nam łatwo dokonać selekcji, więc czujemy niedosyt. Ale jednego jesteśmy pewni – warto inwestować w przeżycia i spełniać marzenia, a dotarcie do takich miejsc nam to gwarantuje. Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA TEMAT NUMERU | 50 MIEJSC, KTÓRE MUSISZ ZOBACZYĆ CHOĆ RAZ W ŻYCIU Idziemy o zakład, że każdy Czytelnik Travelera ma własną listę podróżniczych marzeń. Wiemy także, że jesteście ludźmi ciekawymi świata i zawsze z entuzjazmem przyjmujecie nowe – czasem szalone - pomysły. Dlatego w tym wydaniu przygotowaliśmy aż 50 propozycji miejsc, które trzeba zobaczyć raz w życiu. Zabieramy Was w miejsca święte, takie jak Angkor Wat w Kambodży, Góra Fidżi czy greckie Meteory, naturalnie piękne (pustynia Namib, Puszcza Białowieska, lodowiec Perito Moreno), ale także zachęcamy do puszczenia wodzy fantazji przy planowaniu kolejnych wypraw - w końcu chodzi o marzenia! Może pod wpływem lektury komuś się zamarzy podróż na Grenlandię i podglądanie cielących się lodowców, biwak w Dolinie Śmierci w USA lub romantyczny spacer wśród lawendowych pól Prowansji. Wybór jest naprawdę duży. ADVENTURE | PIERWSZY POLAK, KTÓRY PRZESZEDŁ SAMOTNIE PUSTYNIĘ GOBI Mateusz Waligóra, dziennikarz National Geographic Traveler, jako pierwszy przeszedł samotnie Gobi, drugą po Saharze największą pustynię świata. „Chodzenie przez pustynie to nie jest ten rodzaj podróży, w trakcie których poznajemy kultury, religie i kuchnie. To raczej mnóstwo emocji.” O tym, jakie emocje i obawy towarzyszyły mu podczas niemal 1800 km marszu, podróżnik pisze w tekście „Pokonać Gobi”. MIEJSCE MIESIĄCA | GRUZJA NA CZTERY PORY ROKU Adżaria jest częścią Gruzji. Niektórzy twierdzą, że jest jej najpiękniejszą częścią. Można tu spędzić cały rok, dzieląc czas pomiędzy żywiołowym, pełnym barów i kasyn Batumi, winnicami czy spokojnymi miasteczkami u wybrzeży Morza Czarnego. („4 pomysły na Gruzję”, Sergiusz Pinkwart) INDEKS GŁÓWNYCH TEMATÓW | Finlandia, Adżaria - Gruzja, Kierunek człowiek – Jonna Jinton, Fiordland - Nowa Zelandia, Dolina Omo - Etiopia, Fudżi - Japonia, Stambuł - Turcja, Los Glaciares - Argentyna, Lalibela - Etiopia, Białowieża - Polska, Dolina Śmierci - USA, Park Kakadu - Australia, Zatoka Ha Long - Wietnam, Kujawsko-Pomorskie, Warto spróbować - Sanki, Adventure - Pokonać Gobi, Raport Specjalny - Alex Carozzo. Poznaj ofertę prenumeraty>>
Sensacyjne odkrycie w Gnieźnie! Dokumenty ukryte w katedrze
Około 1500 dokumentów, obrazujących działanie gnieźnieńskiego sądu kościelnego w okresie średniowiecza, odkryto w jednym z pomieszczeń katedry gnieźnieńskiej.
„Tym samym gnieźnieńskie archiwum stało się posiadaczem jednego z największych zbiorów średniowiecznych papierowych dokumentów. Obok gdańskich i wrocławskich – to trzeci taki zbiór w kraju” – wyjaśnia PAP Jakub Łukaszewski z Instytutu Historii UAM w Poznaniu. Dokumenty trafiły teraz do Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, gdzie zostaną poddane inwentaryzacji. Jak wyjaśnia dyrektor Archiwum, ks. dr Michał Sołomieniuk, aż do 1998 roku siedziba archiwum znajdowała się właśnie w katedrze. Stamtąd dokumenty przeniesiono do pomieszczeń w nowej siedzibie. W katedrze pozostał jednak tzw. magazyn akt brudnych. Takich zbiorów jak dotąd nie było „Tam znajdują się dokumenty i książki w złym stanie zachowania. Nie można było ich przenieść do nowej siedziby z tego względu, że wraz z nimi do nowych pomieszczeń trafiłyby zagrożenia biologiczne – grzyby i owady” – wyjaśnia dyrektor. Dlatego władze Archiwum podjęły decyzje o stopniowym opróżnianiu trudnego pomieszczenia. „Jestem przekonany, że czekają nas kolejne ciekawe odkrycia” – przekonuje ks. dr Sołomieniuk. Najnowszego odkrycia dokonano przy okazji realizacji projektu „Inwentaryzacja zasobu biblioteki katedralnej w Gnieźnie” w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Jego kierownikiem jest dr Piotr Pokora. Poszukując starodruków, niespodziewane natknięto się na dokumenty sądowe. „Takich zbiorów, związanych ze średniowiecznym sądem kościelnym, w archiwach kościelnych w Polsce nie ma. Ten zachował się w dobrym stanie” – dodaje Łukaszewski. W chwili powstania nie były to pisma najwyższej rangi. Jak wyjaśnia naukowiec, nie są to dokumenty wieczyste, ale obiegowe. Jednak wśród nich natrafiano na egzemplarze, które dziś należy uznać za unikatowe. Wśród nich są fragmenty po księgach prezentujących czynności oficjałów – wikariuszy generalnych. Ten z 1399 roku to obecnie najstarszy znany z Polski fragment kościelnej księgi sądowej. Co w dokumentach? Nie tylko wyroki, jest też inwentarz relikwii Większość dokumentów dotyczy pracy sądu kościelnego – konsystorskiego w Gnieźnie. Ale są też takie, które zaskoczyły badaczy. Adam Kozak z Instytutu Historii PAN wskazuje m.in. na inwentarz relikwii znajdujących się w kaplicy królewskiej katedry na Wawelu. Wśród nich był np. palec św. Jadwigi. „W Polsce zachowało się niewiele takich inwentarzy z okresu średniowiecza. Jest to kapitalne źródło do poznania ówczesnej religijności” – uważa Kozak. Są też dokumenty królewskie wystawione dla swoich protegowanych, aby uzyskali korzystniejsze rozstrzygnięcia w sądzie konsystorskim w Gnieźnie. Zdaniem naukowców, dzięki odkryciu możliwe będzie uzyskanie pełnego obraz spraw obyczajowych, powiązanych z kulturą prawną i osobową kleru. W ten sposób historycy poznają konkretne sprawy prowadzone w sądzie kościelnym pół tysiąca lat temu, uzyskają też wgląd w ówczesne procedury. Jak wyjaśnia Kozak, zakres kościelnego sądownictwa 500 lat temu był bardzo szeroki i nie ograniczał się tylko do spraw związanych z klerem. Na części dokumentów odkryto też odciski pieczęci. Ich opracowaniem zajmuje się dr Piotr Pokora z Instytutu Historii UAM w Poznaniu. Zbiórka na ratunek skarbów Obecnie trwa inwentaryzacja zbioru – na razie, po kilku miesiącach, udało się wpisać ok. 400 pozycji. Dopiero wstępna inwentaryzacja pozwoli naukowcom ubiegać się o grant na konserwację i opracowanie cennego zbioru. Jednocześnie Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie prowadzi akcję „Mecenat Skarbów Słowa”, która polega na poszukiwania wsparcia finansowo niezbędnego do konserwacji bezcennych manuskryptów i druków przechowywanych w jego zbiorach. „Bardzo wiele spośród naszych skarbów słowa, ze względu na ich zły stan zachowania, woła o ratunek. Czy możemy dopuścić, by te słowa uległy zniszczeniu, by nieodwracalnie zamilkła historia, która wciąż w nich żyje?” – czytamy w apelu. Na życzenie mecenasów, środki mogą zostać przeznaczone również na konserwacje nowo odkrytego zbioru. Źródło: PAP
Bohaterowie tutejszych legend mogliby zaludnić spore miasto. Niemal w każdej miejscowości znajdzie się zameczek, ruiny po nim albo przynajmniej legenda, że kiedyś tu stał. Obowiązkowo straszy w nim chciwy władca, niewinnie zamordowana dziewica lub para rozdzielonych kochanków
Północno-wschodnia Wielkopolska i Kujawy Zachodnie to ziemie, na których ponad tysiąc lat temu zaczęła się pisać historia państwa polskiego. Na wyspie Ostrów Lednicki Mieszko I przyjął chrzest, w Gnieźnie koronował się pierwszy król Bolesław Chrobry. Każde dziecko wie, że to tutaj dotarli bracia Lech, Czech i Rus. Lech tak za-chwycił się siedzącym na dębie orłem, że zbudował osadę, a orła umieścił w herbie. Nie mówiąc o Kruszwicy nad Gopłem, gdzie myszy zjadły okrutnego Popiela, a na tron trafił Piast Kołodziej, protoplasta dynastii piastowskiej. W 1960 roku wyznaczono tu Szlak Piastowski. Trasa przypomina ósemkę – od Poznania przez Ostrów Lednicki, Gniezno, Strzelno, Kruszwicę do Inowrocławia. Tu zawraca do Biskupina i znów przez Gniezno wiedzie do Giecza. Największą atrakcją Szlaku Piastowskiego jest rekonstrukcja osady w Biskupinie sprzed ponad 2700 lat, o której istnieniu Piastowie nie mieli nawet pojęcia. Na długo przed Polanami pełne polodowcowych jezior i malowniczych pagórków tereny upodobały sobie wędrujące plemiona. Jedno z nich (do dziś archeologowie spierają się, skąd pochodziło) założyło osadę obronną na półwyspie biskupińskim. Po latach ludzi wygoniły podnoszące się wody jeziora – praw- dopodobnie skutek zmian klimatycznych. W roku 1933 na wystające z wody drewniane poczerniałe pale natknął się młody nauczyciel Walenty Szwajcer. Umierał z nudów w sennym Biskupinie, dla zabicia czasu wędrował więc po okolicy. Akurat uregulowano wpadającą do jeziora biskupińskiego rzeczkę, co obniżyło poziom wody. Odsłonięte pale rozpaliły wyobraźnię nauczyciela. Podsycały ją jeszcze opowieści jego uczniów o chłopie, który podczas kopania torfu przy jeziorze wydobywa przedmioty wyglądające jak złote. Lokalne władze potraktowały Szwajcera jak nieszkodliwego szaleńca. On jednak był uparty. Dotarł do prof. Józefa Kostrzewskiego, który przyjechał do Biskupina i natychmiast podjął decyzję o rozpoczęciu badań. Ściągnęły tu tłumy archeologów z całej Europy. Na pierwszych stronach gazety krzyczały „Biskupin – nasze Pompeje!” Rozpoczęła się zbiórka funduszy na wykopaliska. Szwajcer nie mógł już się skarżyć na nudę. Na podstawie wykopalisk odtworzono wygląd osady. Po jej obejrzeniu wiele osób tęskniących za sielsko-anielskimi czasami przed naszą erą tęskni już trochę mniej. Zwłaszcza gdy zobaczą chatę z łożem, w którym spało 7–10 osób. – Cała rodzina w jednym łóżku? A gdzie intymność? – dopytują się przewodników. Gdy dowiadują się, że pod spodem spały jeszcze kury, milkną. Podczas sezonu – od wiosny do jesieni – można też w Biskupinie posmakować codziennych zajęć dawnych mieszkańców: wytapiać smołę z drewna w specjalnych piecach czy upiec chleb. Dla dzieci frajdą jest eksperymentalna hodowla konika polskiego i owcy wrzosówki – zwierząt z obejść naszych przodków. Zmęczeni zwiedzaniem historycznych zabytków od razu po wyjściu z rezerwatu mogą wsiąść do zabytkowej kolejki wąskotorowej i z jej okien podziwiać okoliczną przyrodę. A potem trochę ruchu: wycieczka rowerowa albo pływanie kajakiem po jeziorach. Na Szlaku Piastowskim nie brakuje atrakcji przyrodniczych, na czele z jedynym w Polsce skrzyżowaniem rzek (Wełny i Nielby). Nie mówiąc już o dziwnych zjawiskach: pojawiających się na jednym z pól w Wylatowie piktogramach. Ale tajemniczych legend przecież tu nie brak.