Przerażający raport organizacji humanitarnej Oxfam: „18 milionów ludzi czeka śmierć z głodu”
Z niedawno opublikowanego raportu organizacji Oxfam wynika, że aż 10 państw jest dotkniętych głodem zagrażającym życiu. Wszystko za sprawą pogłębiającego się kryzysu klimatycznego na świecie.
W tym artykule: 18 milionów osób jest na skraju śmierci głodowej Zmiany klimatyczne najbardziej odczuwają kraje, które od lat dotknięte są kryzysami Za głód odpowiedzialność powinny wziąć państwa, które są współodpowiedzialne za zmiany klimatyczne Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych około 828 milionów ludzi na świecie głoduje lub jest poważnie niedożywionych. Jednak ponad 345 milionów osób doświadczyło tak dużego braku pożywienia, który zagraża życiu. Według najnowszych badań organizacji humanitarnej Oxfam najgorzej sytuacja wygląda w Afganistanie, Burkina Faso, Dżibuti, Gwatemali, Hiti, Kenii, na Madagaskarze, Nigrze, Somalii i Zimbabwe. To państwa, które w ostatnim czasie najmocniej odczuły skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych. 18 milionów osób jest na skraju śmierci głodowej Według raportu Oxfam, aż 48 milionów osób w wyżej wymienionych krajach cierpi z powodu głodu, a 18 milionów jest na skraju śmierci głodowej. To ponad dwukrotny wzrost liczny głodujących osób w porównaniu z 2016 rokiem. Autorzy badania podkreślają, że obecny kryzys spowodowany jest w dużej mierze zmianą klimatu i globalnym ociepleniem. Naukowcy już od wielu lat ostrzegają, że zmiany klimatu pogłębiają degradację gleb, co ma olbrzymi wpływ na produkcję żywności. Niebezpieczne zjawiska klimatyczne, takie jak susze, upały, huragany i powodzie w dużym stopniu destabilizują rolnictwo oraz lokalne i światowe rynki rolne. Dla krajów zamożnych oznacza to ograniczenie podaży niektórych produktów. Natomiast w regionach, które są dotknięte długotrwałym kryzysem humanitarnym – śmierć. Zmiany klimatyczne najbardziej odczuwają kraje, które od lat dotknięte są kryzysami – Od dawna mówiliśmy o tym, że zmiany klimatyczne są tykającą bombą. Tylko że ta zdążyła już wybuchnąć na naszych oczach. Ekstremalne zjawiska pogodowe są aż 5-krotnie częstsze niż jeszcze 50 lat temu. Są również dużo bardziej zabójcze – mówi Gabriela Bucher, dyrektor wykonawcza Oxfam w rozmowie z brytyjskim dziennikiem The Guardian. Najnowszy raport IPCC – zmiany klimatu mają katastrofalne konsekwencje nie tylko dla planety, ale również dla życia i zdrowia ludzi Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu opublikował najnowszy raport. Mówi on wprost: globalne ocieplenie ma niezwykle negatywne konsekwencje dla naszego środowiska, a nawet dla ludzkiego zdr... Autorzy raportu podkreślają, że w 10 krajach, które zostały poddane analizie, zmiany klimatyczne wobec trwających konfliktów, kryzysów gospodarczych i pogłębiających się nierówności są gwoździem do trumny. Eksperci twierdzą, że katastrofa klimatyczna jest na tyle przytłaczająca, że ludzie biedniejsi nie są w stanie sobie poradzić z namnażającymi się problemami. A problem głodu z każdym miesiącem się nasila. Za głód odpowiedzialność powinny wziąć państwa, które są współodpowiedzialne za zmiany klimatyczne Przedstawiciele Oxfam zwracają uwagę na to, że zawsze tam, gdzie ktoś cierpi, ktoś inny zyskuje. Największe kraje, które są najbardziej odpowiedzialne za zanieczyszczanie środowiska, bogacą się w zatrważającym tempie. To m.in.: Chiny, Stany Zjednoczone, Indie, Rosja, Japonia, Niemcy, Iran. Według autorów przemysł naftowy i gazowy generuje dziennie 2,8 mld dolarów. Eksperci organizacji Oxfam wyliczyli, że dochód z 18 dni mógłby pokryć w całości kwotę potrzebną do walki z kryzysem humanitarnym w 2022 roku. Według naukowców coraz większa emisja gazów cieplarnianych jest jednym z kluczowych powodów postępujących zmian klimatu. Twórcy raportu apelują, że kraje odpowiedzialne za zanieczyszczanie planety powinny jak najszybciej przekazać pieniądze ONZ na pomoc dla zagrożonych państw. – Przywódcy krajów, które są odpowiedzialne za zanieczyszczenia, muszą również spełnić swoje obietnice dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych – podkreśla Gabriela Bucher. Większość zagrożonych głodem krajów, o których mówi raport, znajduje się w Afryce. Somalia zmaga się obecnie z najgorszą suszą w historii. Szacuje się, że nawet 1 milion osób uciekło z kraju. W Kenii również z powodu suszy zginęło 2,5 miliona zwierząt hodowlanych. W Nigrze z kolei produkcja zbóż spadła aż o 40%. Źródło: Oxfam.
To był najgorszy rok w historii ludzkości, ale okazuje się, że nie dla pewnej kultury
Trzy lata temu historyk Michael McCormick uznał, że 536 r. n.e. był to najgorszy rok w historii. Najnowsze badania pokazują, że nie dla wszystkich. Kultura Anasazi mogła skorzystać na tragedii reszty świata.
W tym artykule: Najgorszy rok w dziejach Kultura Anasazi Praca zespołowa Na przestrzeni tysiącleci było wiele takich lat, które moglibyśmy określić jako najgorsze dla ludzkości. W XIV wieku w wyniku epidemii czarnej śmierci zginęło nawet 60% ludności Europy. W 1918 pandemia grypy hiszpanki przyczyniła się do nawet 100 milionów zgonów, głównie dorosłych. W 1939 r. wybuchła wojna, podczas której w ciągu 6 lat zginęło ponad 60 milionów ludzi, w tym doszło do Zagłady ok. 6 milionów Żydów (nawet 11 mln łącznie). Oczywiście tragedii ludzkich oraz ofiar nie można porównywać ani ujmować im cierpienia. W 2018 r. historyk z Uniwersytetu Harvarda, Michael McCormick stwierdził, że spośród tych wszystkich okrutnych lat, których doświadczyła ludzkość, najgorszy był rok 536. Jednak nie dla wszystkich… Najgorszy rok w dziejach McCormick uznał, że 536 r. był „początkiem jednego z najgorszych okresów życia, jeśli nie najgorszym rokiem.” W owym roku nad Europą, Bliskim Wschodem i częścią Azji pojawiła się tajemnicza mgła, która pogrążyła świat w mroku na wiele miesięcy. Słońce było prawie niewidoczne, a średniowieczni kronikarze opisywali, że trudno było odróżnić dzień od nocy. Temperatury gwałtownie spadły. Rozpoczęła się najzimniejsza dekada od 2300 lat, co przyniosło katastrofalne skutki. Pojawiły się susze i nieurodzaj, w Chinach latem padał śnieg, ludzie zaczęli głodować. W 541 roku dżuma dymienicza dotknęła Cesarstwo Wschodniorzymskie, w tym jego stolice Konstantynopol. Tak zwana dżuma Justyniana rozprzestrzeniała się błyskawicznie, wyniszczając nawet połowę populacji Bizancjum, co również mogło mieć wpływ na jego szybszy upadek. W 2018 roku zespół naukowców odkrył, że w 536 roku na Islandii doszło do olbrzymiej erupcji wulkanu. Popiół i materiał piroklastyczny rozprzestrzeniły się nad półkulą północną. Badacze stawiają również hipotezę, że w podobnym okresie miała miejsce erupcja Ilopango na terenie obecnego Salwadoru, która również przyczyniła się do dalszych katastrofalnych wydarzeń na całej półkuli północnej. W trakcie tego roku i lat kolejnych, wiele osób ucierpiało, ale najnowsze badania pokazują, że żyła wtedy kultura, która mogła skorzystać na tej sytuacji. Kultura Anasazi Najnowsze badania zostały opublikowane w czasopiśmie Antiquity. Archeologiwe i antropologowie z dwóch amerykańskich uniwersytetów odkryli, że pomimo trudnych warunków życia w Ameryce Północnej, starożytna kultura Anasazi, potomkowie Indian Pueblo, mocno się wówczas rozwinęła. Tak przystosowali się do nowych okoliczności, że dobrze prosperowali przez kolejne stulecia. Aby dowiedzieć się jak udało im się to zrobić, badacze wykopali i zbadali skamieniałości z 230 wykopalisk w regionie Wyżyny Kolorado. Zespół naukowców korzystając z metody zwanej datowanie radiowęglowe, przyjrzał się 842 pozostałościom po pożywieniu. Były to między innymi kukurydza, fasola, owoce kaktusów i różnego rodzaju ziarna. Na podstawie badań ilościowych, badacze stwierdzili, że na przełomie VI i VII wieku, starożytni Indianie z kultury Anasazi stawali się coraz lepszymi farmerami. Uprawiali coraz więcej owoców i warzyw. Badacze przyznali, że stali się wręcz ekspertami w dziedzinie uprawy kukurydzy i fasoli. Co więcej, tworzyli innowacyjną jak na tamte czasy infrastrukturę agrarną. Praca zespołowa Naukowcy stwierdzili, że od 536 r. potomkowie Indian Pueblo również cierpieli z powodu wyjątkowo niskich temperatur i suszy. Jednak w ciągu kilku dekad zorganizowali się w większą i bardziej spójną cywilizację. Dzięki temu wspólnie poszukiwali nowych rozwiązań i dzielili się doświadczeniami. Reuven Sinensky, antropolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego wyjaśnia, że ludność ta opracowała wyjątkowe jak na tamte czasy technikę radzenia sobie z pogodą. Rolnicy uprawiali plony w różnych miejscach po to, aby zwiększyć szanse na to, żeby przynajmniej jedna z upraw przetrwała. Zaczęli też pracować w większych zespołach, aby zintensyfikować rolnictwo. -Współpraca na taką skalę nie była wcześniej powszechna, a w kulturze Anasazi stała się normą - mówi Sinensky. Badacze dodają również, że po kilkudziesięciu latach od erupcji wulkanów, zaczęło robić się cieplej i bardziej wilgotno. Stworzyło to doskonale warunki do dalszego rozwoju, dla dobrze zorganizowanej już kultury. Źródło: Antiquity
Połowa populacji Jemenu cierpi z powodu głodu. Tysiącom dzieci grozi śmierć z niedożywienia
Wojna domowa w Jemenie trwa nieprzerywanie od 2015 roku. Ofiarami konfliktu są nie tylko żołnierze, ale również ludność cywilna. Organizacje humanitarne przewidują, że 400 tysiącom jemeńskim dzieci grozi śmierć z głodu.
W tym artykule: Kryzys humanitarny w Jemenie Ograniczona pomoc humanitarna Jak donosi Bethan McKernan, korespondentka "The Guardian" z Bliskiego Wschodu, w 2020 roku w jemeńskiej prowincji Shabwa liczba poważnych przypadków niedożywienia wzrosła o 10 procent, z kolei w mieście Abs aż o 41 procent. Szacuje się, że w Jemenie głoduje 16 milionów ludzi, czyli połowa całej populacji kraju. Sześć lat temu w Jemenie wybuchła wojna domowa, podczas której rebelianci Huti walczyli z rządem Jemenu. Obecnie jest to też konflikt między Iranem, który wspiera Hutich, a Arabią Saudyjską przewodzącą koalicji wspierającej rząd. Kryzys humanitarny w Jemenie Od wybuchu konfliktu dziesiątki tysięcy Jemeńczyków zginęło lub zostało rannych w walkach. Wojna to nie jedyny problem tego kraju – do niej dochodzą dodatkowo głód, cholera, koronawirus i denga. Według ONZ Jemen stoi przed największym w historii kryzysem humanitarnym. Lekarz, który rozmawiał z korespondentką "The Guardian", przyznał, że boi się o najmłodsze pokolenie. Już 11-letni chłopcy są rekrutowani do wojska, podczas gdy ich rówieśniczki wychodzą za mąż. ONZ ma trudności z zebraniem wystarczającej ilości środków na działania humanitarne w 2021 roku. Powód jest prosty – część państw nie przekazuje już tyle pieniędzy, co w poprzednich latach. Wielka Brytania ogranicza swoją dotychczasową pomoc o połowę, co według Antonio Guterresa, sekretarza generalnego ONZ, jest "wyrokiem śmierci" dla ludzi mieszkający w Jemenie. Ograniczona pomoc humanitarna Cięcia odczują mieszkańcy najbiedniejszych rejonów świata. Ograniczone środki wiążą się z mniejszą liczbą paczek żywnościowych dla krajów dotkniętych głodem. To też mniej leków dla dzieci cierpiących na choroby, którym można zapobiec i spowolnienie rozwoju inicjatyw społecznych związanych z edukacją czy równością płci. Tym samym Jemen będzie dostawał kilka milionów funtów mniej niż dotychczas. Bardzo możliwe, że oficjalnie w Jemenie nigdy nie zostanie ogłoszona klęska głodu. Do tego potrzebne są udokumentowane dane. Należałoby udowodnić, że 20 procent gospodarstw domowych boryka się brakiem żywności, 30 procent dzieci cierpi na ostre niedożywienie, a dwie osoby na każde 10 000 umierają codziennie z powodu głodu lub chorób będących wynikiem niedożywienia. W strefach objętych konfliktem, gdzie komunikacja jest poważne zakłócona, a cywile są przesiedlani, prowadzenie takich statystyk jest ogromnym wyzwaniem. Organizacje humanitarne nie mają jednak wątpliwości, że ludzie w Jemenie już teraz umierają z głodu. Okrojona pomoc materialna tylko zwiększy skalę tego problemu.
"Czeka nas biblijna klęska głodu". Agencja nagrodzona Pokojowym Noblem ostrzega przed nową pandemią
Jeśli nie podejmiemy natychmiastowych działań, w najbliższych miesiącach może nas czekać klęska głodu o biblijnych rozmiarach – ostrzega David Beasley, szef Światowego Programu Żywnościowego. Agencja ONZ, która została w tym roku uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla, przestrzega, że 2021 rok może okazać się bardziej tragiczny niż rok 2020.
W tym artykule: Nobel argumentem w negocjacjach 270 mln ludzi dotkniętych głodem David Beasley w wywiadzie dla The Associated Press powiedział, że nagroda przyznana WFP (World Food Programme) przez Norweski Komitet Noblowski dała agencji wyjątkową możliwość skupienia na sobie uwagi mediów i polityków z całego świata. Korzystając z medialnego zainteresowania Beasley postanowił przypomnieć ostrzeżenie, jakie już w kwietniu podnosił na spotkaniu Rady Bezpieczeństwa ONZ. Mówił wówczas, że problem głodu w regionach dotkniętych katastrofami czy konfliktami stale się pogłębia, a „najcięższa praca jest jeszcze przed nami”. Beasley stwierdził, że w 2020 roku świat zmagał się z pandemią koronawirusa, a równocześnie był „na krawędzi pandemii głodu”. – Udało nam się temu zapobiec w 2020 roku, ponieważ światowi przywódcy odpowiedzieli pieniędzmi, pakietami stymulacyjnymi, odroczeniem zadłużenia – mówił szef WFP. Bez podobnego wsparcia i natychmiastowych działań w ciągu kilku miesięcy możemy mieć do czynienia z „klęską głodu o biblijnych rozmiarach” – ostrzegł Beasley. WFP obawia się, że dotknięte przez pandemię COVID-19 państwa nie będą mogły wesprzeć funduszu na równi z pomocą z 2020 roku. Beasley porównał nadchodzący kryzys do katastrofy Titanica. – W tej chwili naprawdę musimy skupić się na górach lodowych, a góry lodowe to głód. Głód, destabilizacja i migracja – powiedział. Na realizację swoich celów programowych WFP potrzebuje w 2021 roku 15 miliardów dolarów. 5 miliardów dolarów ma zostać przeznaczonych na uniknięcie głodu. 10 miliardów dolarów na realizację globalnych programów agencji: w tym wsparcia dla niedożywionych dzieci czy ufundowanie obiadów szkolnych, które są często jedynym posiłkiem, jaki w ciągu dnia otrzymują młodzi ludzie. Nobel argumentem w negocjacjach David Beasley przyznał, że Nagroda Nobla była dla niego niespodziewanym wsparciem, bowiem mógł się na nią powoływać w wirtualnych i osobistych spotkaniach z liderami, rozmowach z parlamentami i przemówieniach, aby uwrażliwić tych, którzy mają władzę na „tragedię, przed którą stoimy”. – Każdy chce spotkać się z laureatem Pokojowej Nagrody Nobla – powiedział Beasley, wyjaśniając, że ma teraz 45 minut zamiast zwyczajowego kwadransa na rozmowy z najważniejszymi osobami ze świata polityki i biznesu. Beasley powiedział, że poza gromadzeniem dodatkowych funduszy od rządów, jego drugą „wielką nadzieją” jest to, że miliarderzy, którzy wzbogacili się podczas pandemii COVID-19, także zwiększą swoje jednorazowe wsparcie dla WFP. 270 mln ludzi dotkniętych głodem Z danych WFP z kwietnia wynika, że „z kryzysowym poziomem głodu” zmaga się 135 milionów ludzi na świecie. Nowa analiza funduszu pokazuje jednak, że pandemia COVId-19 może sprawić, że głód dotknie kolejnych 130 milionów ludzi do końca 2020 roku. – Istnieje około trzech tuzinów krajów, które prawdopodobnie mogłyby znaleźć się w warunkach głodu, gdybyśmy nie mieli potrzebnych pieniędzy – powiedział Beasley. Według wspólnej analizy przeprowadzonej przez WFP i Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa w październiku, 20 krajów „może stanąć w obliczu potencjalnych nagłych skoków wysokiego i ostrego braku bezpieczeństwa żywnościowego” w ciągu najbliższych trzech do sześciu miesięcy, które wymagają pilnej uwagi. Spośród nich Jemen, Sudan Południowy, północno-wschodnia Nigeria i Burkina Faso mają pewne obszary, które „osiągnęły krytyczny poziom głodu po latach konfliktu lub innych wstrząsów”, stwierdziły agencje ONZ, a jakiekolwiek dalsze pogorszenie sytuacji w nadchodzących miesiącach może zaostrzyć ryzyko głodu. Inne kraje wymagające „pilnej uwagi” to Afganistan, Kamerun, Republika Środkowoafrykańska, Kongo, Etiopia, Haiti, Liban, Mali, Mozambik, Niger, Sierra Leone, Somali, Sudan, Syria, Wenezuela, Zimbabwe.
Mleko karalucha naszym przyszłym superfood. Tak twierdzą naukowcy
Naukowcy z instytutu badawczego w Indiach prowadzą badania nad mlekiem karalucha. Odkryli, że wydzielina, którą samica jednego z gatunków karmi swoje młode, jest bardzo bogata w białko i wysokokaloryczna. W nowym superfood upatrują szansy na walkę z głodem w najbardziej niedożywionych regionach świata.
Międzynarodowy zespół naukowców, kierowany przez ekspertów z Institute of Stem Cell Biology and Regenerative Medicine w Indiach, przeprowadził sekwencjonowanie kryształu białka znajdującego się w jelicie karalucha w 2016 roku. Jak powstaje ten białkowy kryształ? Samica karalucha z gatunku Diploptera punctate jako jedyna spośród tych owadów rodzi młode żywe, a nie składa jaj. Młode osobniki karmi żółtawą substancją, która w ich układzie trawiennym przyjmuje postać kryształów – bogatych w białko i kalorie. Kryształy stanowią swoisty „magazyn odżywczy”, z którego w razie potrzeby uwalniane są do organizmu odpowiednie substancje. Skład tego mleka stanowi w 45 proc. białko, w 25 proc. węglowodany (przede wszystkim mannoza) i w 22 proc. tłuszcze. Jak podają badacze, skrystalizowane mleko karalucha jest ponad cztery razy bardziej pożywne niż mleko krowie. A zaledwie jeden taki kryształ zawiera ponad trzykrotnie więcej wartości energetycznej niż w równoważnej ilości mleka bawolego, bardziej kalorycznego od krowiego. Wyhodowane w laboratorium Co prawda nie sposób doić karaluchów, tak jak w przypadku bydła hodowlanego. Czasochłonne i pracochłonne byłoby z kolei hodowanie młodych, aby pozyskiwać kryształy z ich jelit. Dlatego naukowcy prowadzący badania postanowili sekwencjonować geny odpowiedzialne za wytwarzanie kryształów białka mleka, aby sprawdzić, czy mogą powielić je w laboratorium. Niewykluczone, że umieszczając geny karalucha w kulturach drożdżowych dałoby się produkować mleko na masową skalę. – Kryształy mlekowe są jak kompletny posiłek – zawierają białka, tłuszcze i cukry. Jeśli spojrzysz na sekwencje białek, mają one wszystkie niezbędne aminokwasy – mówi Sanchari Banerjee, jeden z członków zespołu. Gdy białko w mleku zostaje strawione, kryształ uwalnia więcej białka, aby kontynuować trawienie. – To pokarm uwalniany w czasie. Jeśli potrzebujesz żywności o wysokiej wartości kalorycznej, i pokarmu, który jest kompletny, to jest właśnie to – ocenia Subramanian Ramaswamy, który kieruje projektem badawczym. Płonne nadzieje Autorzy badań w swoim projekcie dopatrują się nadziei na wyżywienie populacji najbardziej zagrożonych głodem. Jednak wyniki ich badań doczekały się wielu niezbyt pozytywnych opinii. Naukowcy zwracają uwagę, że nie przeprowadzono żadnych analiz dotyczących rzeczywistej możliwości spożywania przez ludzi substancji wytwarzanej przez karaluchy. „Nie wiadomo, czy zawarte w nim białka nie są przypadkiem alergenne, co nie byłoby takim zaskoczeniem, gdyż karaczany są powszechnie znane z wytwarzania silnie uczulających substancji” – pisał na łamach „Polityki” Piotr Rzymski. Badania zespołu naukowców z Indii zostały opublikowane w 2016 roku, od tamtej pory w sprawie karaluszego mleka nie pojawiły się nowe doniesienia. Trudno więc ocenić, czy pokładane w nim nadzieje mają szansę się urzeczywistnić.
„Świat jest na drodze do upiornej przyszłości”. Czołowi naukowcy apelują do światowych przywódców
Świat jest na prostej drodze do „upiornej przyszłości”. Gwałtownie postępujące zmiany klimatu i zanikająca bioróżnorodność zagrażają przetrwaniu wszyskich żywych gatunków na Ziemi – w tym ludziom. Taki obraz wyłania się z prognozy przygotowanej przez czołowych światowych naukowców.
Zespół 17 naukowców przeprowadził ocenę około 150 badań opisujących zmiany klimatyczne i środowiskowe, w celu określenia powagi sytuacji, przed jaką stoi dzisiejszy świat. W opublikowanej w tym tygodniu prognozie eksperci uznali, że światowi przywódcy potrzebują „zimnego prysznica”, bowiem przyszłość Ziemi jest „bardziej tragiczna i niebezpieczna”, niż powszechnie sądzą politycy i obywatele. Daniel Blumstein, profesor z Instytutu Środowiska i Zrównoważonego Rozwoju na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles i jeden z autorów artykułu, powiedział w rozmowie z CNN, że mówienie o potencjalnym zagrożeniu dla naszej cywilizacji nie jest przesadą. Naukowcy podkreślili, że opóźnienia w podejmowaniu działań ograniczających degradację środowiska, oznaczają, że nie zdajemy sobie sprawy z powagi i aktualności problemu. Wydaje się też, że rządzący nie zauważają, że zmiany środowiskowe i klimatyczne niosą ze sobą poważne skutki społeczno-ekonomiczne. – Główny nurt ma trudności z uchwyceniem rozmiarów tych strat, pomimo stałej erozji tkanki ludzkiej cywilizacji. W rzeczywistości skala zagrożeń dla biosfery i wszystkich jej form życia jest tak wielka, że nawet dobrze poinformowanym ekspertom jest trudno to pojąć – stwierdził w oświadczeniu profesor Corey Bradshaw z Flinders University w Australii, główny autor apelu. Zespół ostrzega, że krótkowzroczność światowych przywódców sprawiła, że żaden kraj na świecie nie jest przygotowany na katastrofę związaną z utratą bioróżnorodności, ani nie jest w stanie stawić czoła postępującemu kryzysowi. – Od lat mówimy „musimy zrobić to, tamto i tak dalej”. Wiemy, jakie są problemy. Po prostu nie wprowadzamy zmian – mówi Blumstein i dodaje, że jednymi z najpilniejszych działań powinny być: wyeliminowanie paliw kopalnych, powstrzymanie korporacyjnego lobbingu wpływającego na politykę i wzmocnienie pozycji kobiet w dostępie do edukacji i kontroli reprodukcji. „Naszym celem nie jest przedstawienie fatalistycznej perspektywy, ponieważ istnieje wiele przykładów udanych interwencji mających na celu zapobieganie wyginięciu, przywracanie ekosystemów i zachęcanie do bardziej zrównoważonej działalności gospodarczej w skali lokalnej i regionalnej” – napisali naukowcy w podsumowaniu raportu opublikowanego w czasopiśmie Frontiers in Conservation Science. „Twierdzimy, że tylko realistyczne zrozumienie kolosalnych wyzwań stojących przed społecznością międzynarodową może pozwolić jej na zaplanowanie mniej przerażającej przyszłości” – dodał zespół. Aby to osiągnąć, konieczne są fundamentalne zmiany. Czeka nas koszmar? Naukowcy, eksperci i ekolodzy wielokrotnie ostrzegali, że Ziemia osiągnęła punkt krytyczny. Ostatnie badania przeprowadzone przez WWF wykazały, że światowa populacja dzikich zwierząt spadła średnio o 68 proc. w ciągu ostatnich 40 lat. Za drastyczny spadek liczebności odpowiada aktywność człowieka. Kłusownictwo, myślistwo, ale też rolnictwo i urbanizacja, wyniszczające naturalne siedliska wielu gatunków. Zanieczyszczenie środowiska, globalne ocieplenie, susze i masowe pożary to także – pośredni lub nie – skutek ludzkiej działalności, nie objętej na czas właściwymi regulacjami. Jesteśmy w trakcie szóstego masowego wymierania gatunków – alarmują naukowcy – a przywódcy państw na całym świecie nie robią nic (lub robią bardzo niewiele), aby powstrzymać postępujący kryzys. CNN przywołuje raport ONZ z 2020 roku. Organizacja Narodów Zjednoczonych przyjrzała się w nim umowie z 2010 roku, w której przywódcy 196 krajów zebrali się w Japonii i uzgodnili listę celów w zakresie bioróżnorodności, których celem było ratowanie Ziemi. 10 lat później okazało się, że właściwie żaden z celów nie został w pełni osiągnięty. Eksperci ONZ stwierdzili jasno: jeśli utrzymamy tę trajektorię, skutki dla zwierząt, roślin i ludzi na naszej planecie będą niszczycielskie. Jednym z autorów apelu jest profesor Paul Ehrlich z Uniwersytetu Stanforda, autor głośnej i kontrowersyjnej publikacji „The Population Bomb” z 1968 r. Ehrlich ostrzegał w nim, że w związku z przeludnieniem miliony ludzi na świecie umrze z głodu. – Wzrost populacji, wraz z nadmierną konsumpcją na mieszkańca, prowadzi cywilizację do krawędzi. Miliardy ludzi cierpi obecnie głód lub jest niedożywionych, a zakłócenia klimatyczne zabijają ludzi – mówił w wywiadzie z 2018 roku.
71 dni bez jedzenia na australijskiej pustyni. Nikt nie przypuszczał, że ta podróż będzie preludium do koszmaru
Ricky Megee był zwykłym zjadaczem chleba z niezbyt chlubną przeszłością. Do odległego o 5 tys. km miasta udał się, bo chciał zarobić trochę grosza.
Jeśli musisz gasić pragnienie własnym moczem, namawiam, żebyś najpierw go schłodził. Uryna nie jest szczególnie smaczna – radzi Ricky Megee. I naprawdę wie, co mówi. Facet, który przez ponad dwa miesiące jadł głównie pijawki, komary, mrówki i jaszczurki, z pewnością nie jest szczególnie wybredny. Zanim przeszedł na surwiwalową dietę, ważył ponad sto kilogramów. Na zdjęciu zrobionym po powrocie z pustkowia wygląda jak kościotrup. Wystają mu wszystkie żebra, uśmiecha się z rezygnacją, trudno uciec przed skojarzeniem z obrazami z czasów wielkiego głodu. Dorosły mężczyzna, mierzący 183 cm wzrostu, jeszcze niedawno potężny i silny, waży tu 45 kg. Stracone nadzieje Kiedy praktykanci z jednej z farm znaleźli ten chodzący szkielet, nikt nie mógł uwierzyć w to, co widzi. Był kwiecień 2006 r. i zbyt wczesna pora dnia, żeby pić albo być przepracowanym. Ale ten człowiek istniał naprawdę. Miał jasne włosy, zmierzwiony zarost, spaloną słońcem skórę i zupełnie nie wyglądał na swoje 35 lat. Praktykanci byli pierwszymi ludźmi, których Ricky Megee zobaczył po dziesięciu tygodniach na australijskim odludziu. Po kilku minutach szczęśliwy i wyluzowany jechał już w kierunku szpitala. I to właściwie jedyny pewnik w tej historii. Ricky Megee został szczęśliwie ocalony. Reszta tej opowieści ciągle owiana jest mgłą tajemnicy. Ricky John Megee urodził się w 1970 r. w rolniczym regionie Gippsland w stanie Wiktoria, w Australii. Jego dzieciństwo było szczęśliwe, przynajmniej do czasu. Wraz z rodzicami mieszkał na farmie, a tato był jego największym bohaterem. Wszystko się zmieniło, gdy rodzina przeniosła się ze wsi na przedmieścia Mel­bourne. Ojciec nie potrafił poradzić sobie z szarą rzeczywistością, coraz więcej pił, dom wypełnił się awanturami. Po roku pan Megee wyprowadził się i wkrótce popełnił samobójstwo. Matka powiedziała Ricky’emu, że jego tato zginął potrącony przez samochód, jednak podpita babcia bez ogródek wyjaśniła chłopcu, co naprawdę zaszło. Tego dnia Ricky stał się dorosły. Po odejściu ojca w domu zaczęło brakować pieniędzy. Matka pracowała w fabryce. Żeby podreperować rodzinny budżet, Ricky rozwoził rano gazety. Czasami podbierał spod domów chleb albo butelkę mleka, które o świcie przywozili dostawcy. Wtedy mógł się najeść. Dla sióstr kradł w miejscowym sklepiku ciastka. W ten sposób sprawiał im radość. Miał 13 lat i musiał stawić czoła wielu problemom. Wejście w dorosłość zaczęło się od pierwszej miłości. Ricky Megee to przystojny mężczyzna. Dobrze zbudowany, z ładnym uśmiechem, sympatyczny. Wybrał piękną dziewczynę z bogatej rodziny, która nie przepracowała jeszcze ani jednego dnia. On pracował jako elektryk, sprzedawał dywany, łowił krewetki, ona myślała o fryzjerze i ewentualnych dzieciach. Wzięli ślub i po trzech miesiącach rozstali się w spokoju. Panowanie nad złością Trudno dziś powiedzieć, jakim człowiekiem był wtedy Ricky Megee. Greg McLean, dziennikarz, który pomógł mu napisać biografię, twierdzi, że to człowiek, na którym zawsze można polegać, facet, przy którym niczego nie trzeba się bać. Być może, ale niektórzy bali się samego Megee. Ricky przeskakiwał z pracy do pracy. Otworzył małą firmę zajmującą się pielęgnowaniem ogrodów, rzucił ją dla komiwojażerstwa, dorabiał jako ochroniarz w nocnych klubach. Wkrótce zatrudnił się jako niezależny windykator długów. – Byłem wielki i silny i nikt nie mógł mi wcisnąć żadnego gówna. Choć nikogo nie zabiłem ani nie okaleczyłem, istnieją pewne metody, którymi musiałem się posługiwać. Uważano mnie za skutecznego i jeśli trzeba było komuś po prostu zabrać kluczyki do jego nowego BMW, żeby zechciał uregulować dług, nie wahałem się – wspomina. W tzw. pewnych kręgach nasz bohater zaczął być znany i poważany. Potrafił odzyskać pieniądze od każdego i zaczął zwracać uwagę. W końcu federalni złożyli mu propozycję nie do odrzucenia: będzie pracował dla policji i szpiegował swoich mocodawców. Megee wiedział, że nie ma wyjścia. Spakował manatki i uciekł do Perth. Tu znowu wpakował się w kłopoty. Pijany pojechał z kolegą w miasto. W parku wdali się w bójkę z sześcioma napastnikami. Dali im prawdziwy wycisk, a na dodatek kolega zabrał jednemu z nich buty. Policja nie dała wiary zeznaniom Ricky’ego i jego kumpla. Megee poszedł siedzieć i całkiem chwalił sobie więzienne życie. Za kratkami został kucharzem. Jego życiowy priorytet, jedzenie, został zaspokojony. W więzieniu odbył też „Kurs panowania nad złością”. Patrząc na telewizyjne wywiady, których do dziś udziela, trudno zrozumieć, że był mu potrzebny. Megee wygląda naprawdę na spokojnego i wyluzowanego człowieka. Ale dziś ma już po czterdziestce. Żywcem pochowany Gdyby nie Sarah, jak pisze Ricky Megee: ta „szalona suka”, nigdy nie zdobyłby sławy jako surwiwalowiec. Poznali się w Brisbane, szybko zakochali i równie szybko znienawidzili. Sarah wyjechała do Port Hedland i pewnego dnia, jak gdyby nigdy nic, zadzwoniła, że czeka tam mnóstwo pracy. Megee długo się nie zastanawiał. Nie miał wiele do spakowania. Ciuchy, narzędzia, jedzenie i wodę wrzucił do swego mitsubishi challengera z napędem na cztery koła. Miał do przejechania 5 tys. km. W Port Hedland znalazł pracę, ale w drodze obiecał pomóc koledze. I wtedy właśnie, na trasie z Kalkarindji, na Buntine Highway, spotkał trzech mężczyzn, którym zabrakło paliwa. Siedzieli po prostu na brzegu drogi. Ricky zawsze przestrzegał pewnych środków ostrożności. Woził ze sobą maczetę, nie otwierał okien samochodu, gdy podchodził ktoś obcy. Gdy równocześnie pojawiały się dwie osoby, po prostu odjeżdżał, nie oglądając się za siebie. Ci trzej byli Aborygenami, ledwo mówili po angielsku. Jeden z nich musiał dostać się do miasta, bo zabrakło im paliwa. Ricky się zgodził. Jechali, prawie nie rozmawiając, popijając jedynie napoje z samochodowej lodówki. Tu nasz bohater zrobił odstępstwo od reguł. Zawsze sam otwierał puszkę, tym razem pozwolił, żeby pasażer korzystał z przenośnej lodówki. Po którymś z kolei napoju zaczął czuć się dziwnie. Potem urwał mu się film. Ricky po prostu obudził się w swoim samochodzie, na miejscu pasażera, zupełnie sam. Z bólem głowy, oszołomiony, jakby pod wpływem narkotyku. – Jestem pewien, że ten mężczyzna coś mi wrzucił do puszki. Czytałem potem, że Aborygeni znają takie środki – pisze w swojej książce. Nie został okradziony, zdarzyło się jednak coś jeszcze bardziej dziwnego. Nieoczekiwanie pojawił się jego pasażer i szybko wsiadł na tylne siedzenie. Ricky ruszył, a obcy wściekle miotając pięściami, usiłował obezwładnić kierowcę. Megee pamięta tyle, że budził się, zasypiał, jakby był przez cały czas oszołomiony, w końcu znalazł się w czymś w rodzaju obozowiska. Byli tam wszyscy mężczyźni, których widział wcześniej na drodze, i jakaś para. Mieli broń, ale nie mieli odwagi, żeby go zabić. Nawet między nimi nie było jedności. Czasami któryś z nich przynosił mu wodę, ale nie pozwalał mówić o tym innym. Nie wie, ile dni z nimi spędził. Wszystko było jak sen. Pewnego ranka porywacze po prostu zniknęli. Obudził się w dole, z piaskiem na twarzy. Poruszył palcami u nogi, żeby przekonać się, że nie ma butów. Nad sobą widział dingo szykujące się do obiadu. Z trudem się podniósł, szukając w głowie odpowiedzi na cisnące się pytanie: co, do diabła, tu robi? Miał przecież samochód, dlaczego go nie widzi? Podniósł kamień, żeby przegonić psy. Powoli wstał i zaczął iść. Swoich oprawców uważa za tchórzy. Mieli szansę go zabić. Jeden włożył mu nawet do ust broń, ale nie pociągnął za spust. Zostawili go na śmierć na pustyni, a może po prostu myśleli, że już nie żyje? Pełen nadziei, a może niedowierzania, Ricky wspiął się na najwyższe drzewo, żeby zobaczyć ciągnący się po horyzont jałowy krajobraz. Nie miał pojęcia, gdzie jest, choć przypuszczał, że może to być skrawek Wielkiej Pustyni Piaszczystej . – Jedyną rzeczą, która działa na moją korzyść, jest to, że nazywam się Ricky Megee i że potrafię znieść więcej niż inni – pocieszał się. W młodości przeszedł przecież naprawdę sporo. Słońce wznosiło się coraz wyżej i wyżej, a dookoła nie było nawet kropli wody. A tak bardzo chciało się pić. Ricky wpadł na najprostszy z możliwych pomysł. Będzie pił własny mocz. Spróbował. Był ciepły i ohydny i ta opcja nie wchodziła w rachubę. Ale temperatura powietrza przekraczała już 40 stopni. Musiał pić. Usiłował lizać skałę, ale na niewiele się to zdało. Trzeba było więc powrócić do pomysłu z uryną. Megee zdjął spodnie i po prostu nasikał na bieliznę. Potem wykręcając materiał, powoli pił. Obrzydliwe, ale zamierzał przeżyć i choć był to pierwszy dzień, liczył, że będzie ostatnim. Przecież ktoś znajdzie jego porzucony samochód? Przecież Sarah wie, że ma wrócić. Bóg daje wodę Był koniec pory deszczowej, gorący i duszny, noc jednak okazała się wyjątkowo zimna. Kolejne dni nie przynosiły zmian. Nigdzie nie było żadnej drogi. Pojawiły się natomiast chmury deszczowe i na trzeci dzień Ricky znalazł wodę. Sezonowy strumień wypełnił lej w ziemi, tworząc rodzaj niewielkiego stawu, przy którym Megee założył obóz. Zupełnie na serio zaczął rozmyślać o Bogu. Lepiej w niego mocniej wierzyć – postanowił, choć przecież wierzył od dawna. Do kościoła chodził jednak rzadko. Głównie z okazji ślubów i pogrzebów. Jeśli ta chwila nie była odpowiednia do modlitwy, to znaczy, że nie będzie już lepszej. Ta woda to był znak. Znak od Niego. A to znaczyło, że On chce, żeby Megee przeżył. Instynkt podpowiadał, że trzeba tu zostać. Nad wielką kałużą spędził kolejne siedem tygodni. Pustynia, na której się znalazł, ma ponad 2,5 tys. km², w normalnych warunkach jej przejście zajęłoby około tygodnia. Ale w jego sytuacji odejście od wody było zbyt ryzykowne. Spał i odpoczywał w cieniu drzewa. Żywił się owadami, konikami polnymi, gąsienicami, mrówkami, osami, czasami trafiała się jaszczurka albo żaba, które po zabiciu nadziewał na kij i suszył przez kilka godzin na palącym słońcu. Próbował różnych roślin, kierując się intuicją. Te, które dobrze smakowały, jadł, niesmaczne wypluwał. Kanapki z trawy, rzodkiew świrzepa, liście powoju, lilie wodne, malutkie melony – to podstawowe składniki jego pustynnej diety. Próbował również zjeść karalucha, ale nie smakował jakoś szczególnie. – Każde przebudzenie było niespodzianką, że ciągle żyję. Zastanawiałem się, ile człowiek może znieść, zanim umrze. Ale wierzę w karmę. Widać tak musiało być – opowiadał Ricky Megee w jednym z telewizyjnych wywiadów. – Każdego roku w tej części Australii ginie około 300 osób. Być może ja przeżyłem po to, aby ostrzec innych. Powiedzieć im, co tu się zdarza. Choć to nie zabrzmi dobrze, mówiłem ludziom: nie pomagajcie innym w tej części Australii, to może być niebezpieczne. Czasami traciłem nadzieję, żegnałem się w myślach z bliskimi, płakałem i czekałem na śmierć. Poddawałem się. Każdego dnia, kiedy przed zapadnięciem zmroku wyruszałem na poszukiwanie jedzenia, słyszałem, jak porywy wiatru do złudzenia przypominają dźwięk nadjeżdżającego samochodu, ale ten się nie pojawiał. Ricky zbudował sobie kryjówkę, rodzaj szałasu z gałęzi i kijków. Podczas ostatnich tygodni znalazł schronienie pod skrzydłami starego, przewróconego wiatraka i w jamie, którą sam wykopał. Na dodatek stało się również dokładnie to, co Ricky mógł widzieć w filmie Cast Away z Tomem Hanksem. Rzucony na bezludną wyspę bohater sam musi pozbyć się chorego zęba. Bez znieczulenia. Jeden z poranków również przyniósł Australijczykowi przykrą niespodziankę. Ricky poczuł, że na dziąśle ma ogromną, bolącą zgorzel. Jedna część twarzy była sparaliżowana. Megee przypuszczał, że mógł ukąsić go pająk, i uznał, że umrze, jeżeli nie pozbędzie się zęba. Na kamieniu naostrzył kluczyki do samochodu i dwukrotnie mdlejąc z bólu, przeprowadził operację resekcji bolącego zęba. Jej szczegóły, które wraz z Gregiem McLeanem opisał w książce Pozostawiony na śmierć, mogą przyprawić o torsje. Nikt, kto kiedykolwiek siedział na fotelu dentystycznym, nie chce sobie wyobrazić, co oznacza usuwanie zainfekowanego zęba bez znieczulenia. Już za to Ricky’emu należy się medal. Każdy dzień się liczy – W dniu, kiedy zostałem uratowany, usłyszałem odgłos jakby podobny do wiatru – opowiada Ricky. – Ale ten dźwięk był inny, zmieniał się gwałtownie. Wtedy dotarło do mnie, że to nie może być wiatr. Wydostałem się z dziury, w której mieszkałem, byłem jednak tak słaby, że upadłem. I wtedy ujrzałem samochód, który zatrzymał się sto metrów przede mną. Jadący nim ludzie myśleli, że jestem duchem. Tak po 71 dniach Ricky Megee powrócił do świata żywych. Do świata, w którym nikt nie chciał uwierzyć w jego opowieść. Po pierwsze nikomu nie wydawało się możliwe, żeby przeżyć tak długo na australijskiej pustyni. Po drugie nikt nie wierzył w to, że można stracić 60 kg masy ciała i nadal żyć. – Po tygodniach głodowania jadłem niemal przez 24 godziny na dobę. Nie mogłem się powstrzymać. Sprawiło to, że szybko przybrałem na wadze, ale nie spowodowało to regeneracji tkanki mięśniowej, więc wyglądałem jak balon. Uratowała mnie dopiero ścisła dieta, która jednak nie wpływała pozytywnie na moje samopoczucie. Powrót do normalnego stanu, kiedy mogłem samodzielnie chodzić po mieście czy podnosić cięższe przedmioty, zajął mi ponad sześć miesięcy – wspomina nasz bohater. Wraz z nową partnerką osiadł w Dubaju, marząc o wyjeździe do Afryki i pomocy potrzebującym. Swoją historię sprzedał telewizji, napisał też książkę. – Od chwili powrotu mniej oglądam się na potrzeby materialne – mówi. – Nie zależy mi na zdobywaniu pieniędzy, jak kiedyś. Dotąd chciałem tylko korzystać z otaczającego świata, teraz odczuwam potrzebę dawania czegoś od siebie innym. Cieszę się każdym dniem.
13 sposobów jak nie marnować żywności. To naprawdę proste
Podawaj poszczególne składniki dania na oddzielnych talerzach. Ciekawe? Sprawdź 12 pozostałych trików.
"Kiedy głód dostaje twarz i głos, trudno pozostać obojętnym." Ten wywiad jest po prostu wstrząsający
W czasie kwadransa, który wykorzystasz na czytanie tego wywiadu, na świecie umrze z głodu około 270 ludzi. W każdej następnej minucie kolejne kilkanaście osób. Jak żyć z tą świadomością? O to w swoim reportażu "Głód" pyta nas i siebie argentyński pisarz Martín Caparrós.
Rozmawia Julia Lachowicz: Martín Caparrós: „Długi jak dzień bez jedzenia” to stare hiszpańskie powiedzenie, które powtarzał mój dziadek. NG: Doświadczył głodu? Tak, zresztą jak większość Europejczyków w tamtych czasach. Brał udział w hiszpańskiej wojnie domowej. Mój drugi dziadek, Vincente, był polskim Żydem. Wyemigrował z Polski pod koniec lat 20. Ale reszta jego rodziny głodowała w warszawskim getcie, a potem straciła życie w Treblince. I dlatego zaczął Pan pracę nad reportażem o głodzie? Wręcz przeciwnie. To fakt, że zacząłem go pisać, przybliżył mnie do historii rodziny. Wcześniej udawałem, że nie ma tematu. Tak jak z pewnością wielu Polaków, których rodziny doświadczyły głodu. Żyłem z dnia na dzień, jakby nigdy nic. W domu się jakoś o tym nie mówiło. To co popchnęło Pana do pracy nad tak – przepraszam, że to powiem – karkołomnym tematem jak głód? Podczas mojej pracy reporterskiej na całym świecie wyczułem, że wspólny mianownik problemów społecznych jest jeden: głód. Prześladowało mnie to. A potem trafił Pan do Nigru, przed chatę Aishy. Tak. Ta książka zaczęła się właśnie tam. Skwar był ogromny, a my siedzieliśmy przed jej skromnym domem i ona opowiadała mi o swoim życiu i o placku z mąki jaglanej, który jest jej jedynym pożywieniem. Je go codziennie. To znaczy w te dni, w które w ogóle coś je. Zapytał ją Pan, o co by poprosiła czarownika mogącego spełnić każde jej życzenie. Tak. I proszę uwierzyć, że ona z tego całego morza możliwości wybrała krowę. Jedną krowę, która daje dużo mleka. A gdy ją przycisnąłem i wyjaśniłem, że może mieć wszystko, czego tylko pragnie, po zastanowieniu odpowiedziała, że... dwie krowy. I to dało mi do myślenia. Przekonało, że muszę napisać o głodzie. Że to jedyny sposób, w jaki mogę pomóc: przez wykrzyczenie problemu, zwrócenie uwagi. Zrozumiałem, że głód zmienia nie tylko fizyczność, ale i psychikę ludzi. Zawęża horyzonty. Nie jeść to znaczy nie myśleć o niczym innym. Wtedy wiedziałem już, że nie chcę napisać o głodzie, który pokazuje się w telewizji. Ale o tym największym zabójcy naszych czasów, który po cichu zabiera ponad 25 tys. ludzi dziennie. O nim mówi się znacznie trudniej. A do tego my jesteśmy za niego odpowiedzialni. Trzeba zrozumieć, że głód nie jest konsekwencją biedy, jej najstraszniejszą manifestacją. Tylko jest z nim taki problem, że często mówi i pisze się o nim bardzo ogólnie. Że miliony, że światowy problem, że dzieci. To łatwo zignorować. Ale kiedy głód dostaje twarz i głos, który opowiada historię, trudno pozostać obojętnym. Oczywiście ciągle udajemy, że temat nie istnieje, ale to zapominanie więcej nas jednak kosztuje... Opisałem więc konkretne historie ludzi i ich smutny los. I jakie są te twarze głodu? Bardzo różne. Dlatego żeby ukończyć książkę, odwiedziłem aż 10 krajów, od Sudanu i Indii po USA, Niger i Bangladesz, próbując zrozumieć, jakie mechanizmy powodują głód. Stany Zjednoczone? Tam chyba problemem jest coś przeciwnego do głodu, raczej obżarstwo. Też tak myślałem. Ale gdy spotkałem Amerykanów monstrualnie otyłych, których ciała wylewają się z krzeseł, zrozumiałem, że to druga strona tego samego medalu. Że śmieciowe jedzenie tak samo prowadzi do niedożywienia i w tym sensie też jest formą głodu. Czy to ta twarz głodu najbardziej Panem wstrząsnęła? Ciężko powiedzieć która. Ale na pewno w pamięci pozostaje mi historia z Dhaki, stolicy Bangladeszu, kraju, który jest drugim największym eksporterem tkanin i ubrań na świecie. Powód? 5–6 mln kobiet, które pracują w tym biznesie do 12 godzin na dobę, sześć dni w tygodniu, za równowartość 25 euro na miesiąc. Tam gdzie ludzie gotują kamienie, by mieć złudne poczucie, że mają coś​ w garnku do jedzenia? Właśnie tam. Ten „przepis” to sekret Ameny z Bangladeszu. Gdy jej dzieci chcą jeść wieczorem, Amena po cichu wrzuca do wody kamyczek czy gałązkę, tak by słyszały, ale nie widziały, i gotuje. Zapewnia je, że potrawa potrzebuje jeszcze trochę czasu, i zachęca, by zamiast czekać, poszły spać. Podobno wtedy spokojniej zasypiają. Ale kobiety w Bangladeszu, o których Pan pisze, same godzą się na takie warunki pracy. Tylko dlatego, że jedyną alternatywą jest jeszcze większy głód. Sytuacja, w której w ogóle nie mają czym nakarmić dzieci. Bangladesz otworzył mi oczy na fakt, że głód może być wykorzystywany jako narzędzie do robienia pieniędzy. Czyli żeby ktoś jadał w restauracjach z gwiazdkami Michelina, ktoś musi głodować? W dużej mierze tak. Ponieważ światowe rynki opierają się na konsumpcji bogatych krajów, większość globalnej produkcji służy zaspokajaniu ich potrzeb, by dać nam to, czego pragniemy, za co płacimy. My, bogaci ludzie świata Zachodu, wykorzystujemy tyle zasobów Ziemi, że jedynym sposobem, by nadal było to możliwe, jest sprawić, by inni w ogóle ich nie posiadali albo nie wykorzystywali zbyt dużo. Na razie ludzi, którzy żyją i chcą żyć jak my, nie ma aż tak wielu. Dlatego to jeszcze jako tako działa. Ale jednym z największych zagrożeń naszego świata jest to, że coraz więcej osób chce w ten sposób żyć. Pisze Pan, że wbrew powszechnemu przekonaniu jedzenia na świecie nie jest za mało, wręcz przeciwnie – jest go za dużo. Czyli problem leży w dystrybucji żywności? Dystrybucji tak. Ale nie samej żywności, tylko bogactwa ogólnie. Często pojawiają się głosy, że głód panuje w krajach chaosu, gdzie nie ma ukształtowanej demokracji, systemu politycznego pozwalającego to bogactwo sensownie pomnażać i utrzymywać. Demokracja nie ma tu nic do rzeczy. Wystarczy popatrzeć na Indie. Największa demokracja świata, ale też kraj z największą liczbą osób cierpiących głód. Jest ich ok. 250 mln. Nie bez powodu to w Indiach działała Matka Teresa. Też tak myślałem. Do czasu, kiedy pojechałem do Kalkuty, do prowadzonej przez nią umieralni, która znajdowała się koło świątyni Kali. I na własne oczy zobaczyłem, co tam się dzieje. A nie był to piękny obrazek. Dopiero tam dotarło do mnie, jak łatwo ponoszą nas piękne slogany o jej dobroci. Dowiedziałem się, że przyjaźniła się z dyktatorami, m.in. Enverem Hodżą, stalinowskim przywódcą Albanii. I chętnie brała pieniądze od biznesmenów, którzy wiele mieli na sumieniu. A jej słowa: „Jest czymś bardzo pięknym widzieć, jak ubodzy przyjmują swój los, znosząc go jako mękę Jezusa Chrystusa. Swoim cierpieniem wzbogacają świat”, ostatecznie odmieniły moje zdanie o jej działalności i o roli religii w walce z głodem. A wojny i konflikty? To chyba je głównie musimy winić? Wbrew pozorom one odpowiadają tylko za 10 proc. tego problemu. Reszta to nasze egoistyczne pragnienie posiadania. Wystarczy spojrzeć na dzisiejszą Europę. Jak zamyka się przed uchodźcami. Jak bardzo chce bronić swojego bogactwa, które zresztą buduje często dzięki wykorzystywaniu państw rozwijających się. Krytykuje Pan też działalność organizacji pozarządowych, które chcą pomóc głodującym. Nie krytykuję. Np. Lekarze bez Granic robią świetną robotę, nawet jeżeli są świadomi, że nie wyeliminują czynników, które powodują głód na świecie, a mogą tylko walczyć z jego efektami. To, co krytykuję, to działania dużej grupy bogaczy, którzy rozdawaniem pieniędzy oczyszczają swoje sumienie. Zachowują się jak bogowie, którzy decydują o tym, kto przeżyje, a kto nie. Każdemu z bohaterów zadaje Pan to samo pytanie: co lubi jeść. Często bardzo dla nich krępujące. A Pan co lubi jeść? Bardzo dużo rzeczy. Ja uwielbiam jedzenie. Dlatego uważam, że każdemu na Ziemi ta radość się należy.
Kiedy w końcu przejemy wszystko? To jest możliwe [REPORTAŻ]
To jedna z najbardziej naturalnych czynności, jak oddychanie czy chodzenie. Siadamy przy stole, bierzemy do ręki widelec i wkładamy do ust smakowity kęs nieświadomi, że razem z obiadem na naszym talerzu leży podwójna porcja konsekwencji. I to globalnych.
Stek być może przyjechał z Argentyny. Winogrona są z Chile, banany z Hondurasu, oliwa z gajów oliwnych Sycylii, a sok jabłkowy – z Chin. Cywilizacja zwalnia nas z trudu uprawy, zbioru, a nawet przygotowywania codziennej strawy. Wystarczy tylko za nią zapłacić. Dlatego problem zaczynamy zauważać dopiero wtedy, gdy ceny rosną. A konsekwencje naszej niefrasobliwości są bardzo daleko idące. W ubiegłym roku gwałtowny wzrost cen żywności poruszył cały świat. Tylko między 2005 a 2008 rokiem ceny pszenicy i kukurydzy wzrosły trzykrotnie, a ryżu – aż pięciokrotnie, co wpędziło w nędzę dodatkowe 75 mln ludzi i wywołało zamieszki w wielu krajach. W przeciwieństwie jednak do poprzednich szoków, które wynikały z przejściowych niedoborów żywności, tym razem ceny osiągnęły szczyt w roku rekordowych zbiorów zbóż. Jak się wydaje, jest to objaw poważniejszego problemu, który szybko nie zniknie. Najprościej rzecz ujmując, chodzi o to, że przez większą część ostatniej dekady globalna konsumpcja żywności przewyższała produkcję. Po latach drenowania zapasów w 2007 r. zaskoczony świat odkrył, że rezerwy zmalały do 61 dni globalnego spożycia – to drugi najniższy poziom odnotowany w historii. W najostrzejszej fazie kryzysu Joachim von Braun, dyrektor generalny Instytutu Badań Międzynarodowej Polityki Żywnościowej w Waszyngtonie, ostrzegł, że „wzrost produktywności rolnictwa to zaledwie 1–2 proc. rocznie. Zbyt mało, żeby sprostać przyrostowi demograficznemu i zaspokoić rosnący popyt”. Wysokie ceny to ostatni dzwonek ostrzegający, że żywności zaczyna brakować. Agflacja, czyli rolnicza inflacja, najmocniej uderza w miliard najbiedniejszych mieszkańców planety, którzy na jedzenie wydają 50–70 proc. dochodów. Tymczasem nawet po wywołanym kryzysem światowej gospodarki spadku ceny żywności utrzymują się na niemal rekordowym poziomie, a przyczyny kłopotów – niskie zapasy, eksplozja populacji i coraz mniejszy wzrost plonów – pozostają. Przewiduje się, że zmiany klimatu i związany z tym wzrost temperatur oraz rosnące niedobory wody sprawią, że w większości rejonów świata wielkość zbiorów będzie spadać. Cóż więc ma robić przegrzany, zatłoczony i głodny świat? Odpowiedzi na to pytanie poszukuje von Braun i jego koledzy z Grupy Konsultacyjnej ds. Międzynarodowych Badań w zakresie Rolnictwa. W skład grupy wchodzą ośrodki naukowe o światowej renomie, których praca w okresie od połowy lat 50. do połowy lat 90. XX w. przyczyniła się do więcej niż podwojenia światowych plonów kukurydzy, ryżu i pszenicy. Było to osiągnięcie tak imponujące, że nazwano je zieloną rewolucją. Jednak gdy w perspektywie liczba ludności świata ma w połowie stulecia osiągnąć 9 mld, ci sami eksperci są zdania, że potrzebna jest powtórka, czyli podwojenie obecnej produkcji żywności do 2030 r. Innymi słowy, niezbędna jest kolejna zielona rewolucja, i to w dwakroć krótszym czasie. Mniej więcej 12 000 lat temu, gdy nasi przodkowie porzucili myślistwo i zbieractwo na rzecz orki i siewu, liczebność ludzkiej populacji była związana z poziomem rozwoju rolnictwa. Każdy postęp w tej dziedzinie, od udomowienia zwierząt, przez nawadnianie pól, po zalewową metodę uprawy ryżu – prowadził do skokowego wzrostu liczby ludności. Gdy produkcja żywności przeżywała stagnację, podobnie działo się z populacją. Już w najstarszych zapiskach arabskich i chińskich dostrzegano związek między liczbą ludności a zasobami żywności, lecz dopiero pod koniec XVIII w. brytyjski uczony Thomas Robert Malthus podjął próbę wyjaśnienia mechanizmu łączącego te dwie zmienne. Dzięki temu stał się zresztą jednym z najbardziej oczernianych badaczy zagadnień społecznych w dziejach. Malthus, którego nazwisko posłużyło do stworzenia określeń typu „zapaść maltuzjańska” czy „klątwa maltuzjańska”, był matematykiem i duchownym. Jak mówili jego krytycy – typem człowieka, dla którego szklanka jest zawsze w połowie pusta. Gdy część filozofów oświecenia, odurzona sukcesami rewolucji francuskiej, zaczęła wieszczyć stałą, nieograniczoną poprawę warunków życia ludzi, Malthus podcinał im skrzydła. Z jego obserwacji wynikało bowiem, że liczba ludności świata, gdyby nie podlegała ograniczeniom, zwiększałaby się w postępie geometrycznym, podwajając się co mniej więcej 25 lat, podczas gdy produkcja żywności rośnie tylko w postępie arytmetycznym – dużo wolniej. To biologiczna pułapka, z której ludzkość nigdy nie zdoła się uwolnić. Potencjał wzrostu populacji jest nieskończenie większy niż zdolność ziemi do wytworzenia niezbędnej do jej utrzymania ilości żywności – pisał w wydanym w 1798 r. Essay on the Principle of Population. Z tego wynika, że muszą istnieć silne, stale działające czynniki pozwalające na utrzymanie populacji na poziomie umożliwiającym jej wyżywienie. Malthus uważał, że takie ograniczenia mogą być przyjmowane dobrowolnie (regulacja urodzin, abstynencja seksualna czy opóźnianie wieku zawierania małżeństw) lub też niezależne od człowieka (wojny, głód i zarazy). Sprzeciwiał się rozdawnictwu żywności (z wyjątkiem pomocy dla „najbiedniejszych z biednych”) w przekonaniu, że taka pomoc prowadzi do wzrostu liczby dzieci zrodzonych do życia w nędzy. Za swoje niepopularne poglądy został w perfidny sposób uwieczniony w angielskiej literaturze, i to przez samego Karola Dickensa. Kiedy w Opowieści wigilijnej Ebenezer Scrooge zostaje poproszony o jałmużnę dla ubogich, ten bankier bez serca mówi prowadzącym zbiórkę, że nędzarze powinni trafiać do przytułków lub więzień. A jeśli wolą umrzeć, niż się tam udać, lepiej niech tak zrobią i zmniejszą nadwyżkę populacji. Rewolucja przemysłowa i zaoranie angielskiej wsi niewiarygodnie zwiększyło ilość żywności w tym kraju i Malthus ze swoimi poglądami trafił do lamusa ery wiktoriańskiej. A zielona rewolucja uczyniła z wielebnego pośmiewisko współczesnych ekonomistów. Od roku 1950 po dzień dzisiejszy światowa populacja rośnie w tempie nienotowanym w historii. Od czasów Malthusa do globalnego stołu dostawiono 6 mld krzeseł. Mimo to, dzięki ulepszonym metodom produkcji zbóż, większość z biesiadników udawało się nakarmić. W końcu pozbyliśmy się maltuzjańskich ograniczeń na dobre. A przynajmniej tak się nam wydawało… Piętnastej nocy dziewiątego miesiąca chińskiego kalendarza księżycowego 3 680 wieśniaków, prawie wszyscy o nazwisku „He”, usiadło pod przeciekającą plandeką na rynku w Yaotian i rzuciło się na 13-daniowy posiłek. Uroczystość była tradycyjnym bankietem na cześć starszyzny rodu. Wzdłuż stołów przepływały wazy z parującą zupą, a za nimi szybko opróżniane talerze z makaronem, ryżem, rybami, krewetkami, warzywami gotowanymi na parze, popularnymi przekąskami dim sum, kaczkami, kurczakami, kłączami lotosu, gołębiami, grzybami mun i wieprzowiną przyrządzoną na tyle sposobów, że nie byłem w stanie ich zliczyć. Mimo globalnej recesji mieszkańcy prowincji Guangdong w południowo-wschodnich Chinach, gdzie budynki miasta Yaotian wciskają się między miniaturowe ogródki działkowe a rzędy nowych hal fabrycznych, nie mogą narzekać. W dobrych czasach Chińczycy jedzą wieprzowinę. Mnóstwo wieprzowiny. W latach 1993–2005 w najludniejszym kraju świata konsumpcja świńskiego mięsa w przeliczeniu na mieszkańca wzrosła z 24 do 34 kg na rok. Shen Guangrong – konsultant w przetwórni wieprzowiny, uprzejmy biznesmen w koszulce polo w różowe pasy, pamięta czasy, kiedy jego ojciec co roku chował jedną świnkę, którą zarzynano na święta. To była jedyna porcja mięsa na cały rok. Prosiaki ojca Shenga należały do wytrzymałych, łatwych w hodowli, łaciatych ras. Jadły właściwie wszystko: odpadki z kuchni, korzenie, śmieci, nie tak jak współczesne. Po krwawych protestach na placu Tiananmen w 1989 r., kulminacji trwających rok politycznych niepokojów podsycanych przez wysokie ceny żywności, rząd, żeby zaspokoić rosnący popyt na mięso, zaczął dawać ulgi podatkowe wielkim fermom hodowlanym. Shen został skierowany do pracy w jednej z pierwszych w kraju, w pobliskim Shenzen. W tego typu fermach, wyrastających w ostatnich latach jak grzyby po deszczu, hoduje się rasy, które do szybkiego przyrostu masy wymagają karmienia specjalnymi mieszankami kukurydzy, śruty sojowej i rozlicznych dodatków. To dobra nowina dla przeciętnego, rozkochanego w wieprzowinie Chińczyka, który wciąż zjada tylko ok. 40 proc. ilości mięsa konsumowanego przez statystycznego obywatela USA. Tyle że ma to znaczący wpływ na światowy bilans żywnościowy. To nie przypadek, że popyt na ziarno rośnie, w miarę jak ludność takich krajów jak Indie i Chiny bogaci się i chce jeść coraz lepiej. Bo choć wieprzowina w sosie słodko-kwaśnym niewątpliwie jest smakowita, jedzenie mięsa to wyjątkowo mało wydajny sposób zaspokajania głodu. Do wyprodukowania schabowego potrzeba 5 razy więcej zboża, niż gdybyśmy bezpośrednio z ziarna chcieli uzyskać tyle samo kalorii. A jeśli mówimy o amerykańskim bydle karmionym kukurydzą – ten stosunek rośnie do 10. W miarę jak coraz więcej zboża przeznacza się na paszę i do produkcji biopaliw, rośnie światowy popyt: z 815 mln ton w roku 1960 r. do 2,16 mld ton w 2008. Według Lestera Browna z Instytutu Polityki Ziemi od roku 2005 sama tylko gorączka biopaliw zwiększyła konsumpcję zbóż z 20 do 50 mln ton rocznie. Nawet Chiny, drugi producent kukurydzy na świecie, nie potrafią wytworzyć wystarczającej ilości zboża, by nakarmić wszystkie swoje świnie. Większość niedoboru pokrywają importem soi z USA lub Brazylii, jednego z niewielu państw, które może jeszcze rozszerzyć areał upraw, zwykle poprzez wyrąb lasu deszczowego. Rosnący popyt na żywność, pasze i paliwa stał się główną przyczyną znikania tropikalnych puszcz. W latach 1980–2000 ponad połowa nowo pozyskanej ziemi uprawnej w krajach strefy międzyzwrotnikowej to tereny porośnięte uprzednio lasem deszczowym. Sama Brazylia w latach 1990–2005 powiększała obszar uprawy soi w Amazonii o 10 proc. rocznie. Być może część brazylijskiej soi trafia właśnie do koryt Guangzhou Lizhi, największej fermy w prowincji Guangdong. Tu w zielonej dolinie, tuż przy czteropasmowej, budowanej właśnie szosie, około 60 białych chlewni rozmieszczono wokół wielkich stawów, stanowiących część systemu utylizacji odchodów obliczonego na 100 tys. świń. W mieście Guangzhou trwa też budowa nowoczesnych zakładów mięsnych, które dziennie będą w stanie przerabiać 5 tys. zwierząt. Niektórzy specjaliści prognozują, że w ciągu najbliższych 20 lat, gdy liczba ludności Chin przekroczy 1,5 mld, tylko do utrzymania dotychczasowego poziomu spożycia potrzebne będzie dodatkowe 200 mln świń. W samych Chinach. Globalna konsumpcja mięsa ma się w połowie stulecia podwoić, a to znaczy, że będziemy potrzebować jeszcze więcej zboża. O wiele więcej. Nie pierwszy raz świat stanął na krawędzi żywnościowego kryzysu – to tylko jego najświeższa powtórka. 83-letni Gurcharan Singh Kalkat żyje wystarczająco długo, by pamiętać jedną z najgorszych klęsk głodu XX w. W 1943 r. w wyniku „maltuzjańskiej korekty” znanej jako głód bengalski zmarło 4 mln ludzi. Przez następne 20 lat Indie musiały importować miliony ton zboża, żeby nakarmić swoich obywateli. Potem nadeszła zielona rewolucja. W połowie lat 60. XX w., kiedy podczas kolejnej wyniszczającej suszy Indie z trudem radziły sobie z zaopatrzeniem ludności w żywność, amerykański hodowca roślin Norman Borlaug współpracował z indyjskimi naukowcami, by wprowadzić w Pendżabie wysokoplenne odmiany pszenicy. – Nowe ziarno było niczym manna z nieba – opowiada Kalkat, który w tym czasie był zastępcą dyrektora pendżabskiego departamentu rolnictwa. Do 1970 r., przy takim samym nakładzie pracy, rolnicy prawie potroili produkcję. – Mieliśmy spory problem, co zrobić z nadwyżkami – mówi Kalkat. – Zamknęliśmy szkoły o miesiąc wcześniej, żeby w budynkach móc zmagazynować plony. Borlaug, urodzony w rolniczym stanie Iowa, uważał za swą misję upowszechnienie w biednych rejonach świata wysokowydajnych metod produkcji rolnej. Tych samych, które uczyniły z amerykańskich stanów Środkowego Zachodu spichlerz planety. Wyhodowane przez Borlauga nowe karłowe odmiany pszenicy o krótkich, mocnych źdźbłach utrzymujących pełne grubych ziaren kłosy, stanowiły przełom. Dawały tyle ziarna, ile żadna z uprzednio znanych odmian – pod warunkiem, że miały pod dostatkiem wody, sztucznych nawozów i były chronione przed chwastami i szkodnikami. Rząd Indii dofinansował budowę kanałów irygacyjnych, wiercenie studni, nawozy i dał chłopom za darmo energię elektryczną do zasilania pomp. Nowe odmiany pszenicy szybko rozpowszechniły się w całej Azji, zmieniając tradycyjne metody uprawy stosowane przez miliony rolników. Po pszenicy przyszła kolej na „cudowne” odmiany ryżu. Nowe zboża dojrzewały szybciej i plonowały dwa razy w roku. Dziś dwukrotne zbiory pszenicy, ryżu czy bawełny są w Pendżabie normą, a region ten – wespół z sąsiednim stanem Harijana – zaspokaja ponad 90 proc. zapotrzebowania na pszenicę w tej części Indii, która cierpi na niedobory zbóż. Zapoczątkowana przez Borlauga zielona rewolucja nie miała nic wspólnego z modnymi dziś hasłami „przyjazny dla środowiska”. Ta nowa wtedy metoda przemysłowej uprawy wielkich, jednorodnych areałów z użyciem nawozów sztucznych i pestycydów (monokultura) stanowi antytezę lansowanego obecnie ekologicznego trendu. Termin „zielona rewolucja” stworzony w 1968 r. przez Williama S. Gauda, szefa Amerykańskiej Agencji ds. Rozwoju Międzynarodowego, miał być alternatywą dla rosyjskiej czerwonej rewolucji, gdy zastępy głodnych robotników i chłopów obaliły rządy caratu pod hasłami wolności i chleba. Pacyfistyczna zielona rewolucja zatriumfowała, a Borlaug w 1970 r. otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Dziś jednak cud zielonej rewolucji w Pendżabie jest już przeszłością. Od połowy lat 90. XX w. zasadniczo plony już nie rosną. W wyniku zbyt intensywnego nawadniania pól drastycznie spadł poziom wód gruntowych, z których dziś czerpie 1,3 mln studni, a tysiące hektarów żyznej ziemi zostało utraconych wskutek zasolenia lub przewodnienia. 40 lat intensywnego nawadniania, nawożenia i spryskiwania pestycydami nie przysłużyło się mulistym polom Pendżabu, ani – przynajmniej w niektórych wypadkach – mieszkającym tam ludziom. W zakurzonej wsi Bhuttiwala w okręgu Muktsar członek miejscowej starszyzny Jagsir Singh, z długą brodą i w kobaltowym turbanie, podlicza tragiczne żniwo: – W ciągu ostatnich czterech lat 49 osób zmarło na raka. Większość to młodzi ludzie. Woda nie jest tu dobra. Podczas przechadzki między piramidami suszonego obornika Singh przedstawia mi Amardźet Kaur, smukłą 40-latkę, która przez całe lata czerpała wodę z ręcznej pompy stojącej na podwórzu. W zeszłym roku u Amardźet wykryto raka piersi. Choruje nań też 50-letnia Tedź Kaur. Mówi, że w porównaniu z bólem po stracie wnuka chorego na białaczkę operacja wcale nie była bolesna. Jagdev Singh to 14-letni chłopiec, któremu powoli rozpada się kręgosłup. Siedząc na wózku inwalidzkim, ogląda dubbingowany w hindi odcinek serialu SpongeBob Kanciastoporty. – Lekarze twierdzą, że nie dożyje dwudziestki – mówi ojciec chłopaka. Nie ma dowodu, że opisane przypadki nowotworów są skutkiem stosowania pestycydów. Naukowcy znaleźli jednak ślady tych związków we krwi chłopów z Pendżabu, w wodzie, którą piją, w warzywach, nawet w mleku, którym ich żony karmią niemowlęta. Do szpitala dla chorych na raka w Bikaner jeździ z rejonu Malwa tak wielu ludzi, że kursujący na tej trasie pociąg przezwano „Cancer Express”. Jakby tego było mało, wysokie ceny nawozów sztucznych i środków ochrony roślin wpędziły wielu pendżabskich rolników w długi. W jednym z badań stwierdzono, że w latach 1988–2006 w 93 wsiach aż 1 400 rolników popełniło samobójstwo. Niektóre organizacje utrzymują, że w tym okresie całkowita liczba samobójstw w stanie Pendżab mogła wynosić nawet 40–60 tysięcy. – Zielona rewolucja przyniosła nam zgubę – mówi Jarnail Singh, emerytowany nauczyciel ze wsi Jajjal. – Zniszczyła naszą ziemię, środowisko, wody gruntowe. Kiedyś w naszej wsi mieliśmy jarmarki, na których ludzie gromadzili się i wspólnie bawili. Teraz zbieramy się w ośrodkach zdrowia. Rząd poświęcił mieszkańców Pendżabu za zboże. Inni nie zgadzają się z tym poglądem. Rattan Lal, badacz gleb z Uniwersytetu Stanu Ohio, absolwent Akademii Rolniczej w Pendżabie z roku 1963, uważa, że źródłem problemów stało się nie używanie, a nadużywanie metod zielonej rewolucji. Chodzi o stosowanie nadmiernych ilości nawozów, pestycydów, zbyt intensywne nawadnianie i usuwanie z pól wszystkich resztek pożniwnych, co wyjaławia glebę. – Zielona rewolucja ocaliła setki milionów ludzi. Alternatywą było przyzwolenie na głodową śmierć. Biorąc pod uwagę wielkość plonów, korzyści z zielonej rewolucji są niezaprzeczalne. Od czasu, gdy Borlaug przywiózł tu swoje ziarno, Indie nie doświadczyły klęski głodu, a światowa produkcja zbóż wzrosła ponad dwukrotnie. Niektórzy eksperci utrzymują, że tylko zwiększenie plonów ryżu umożliwiło życie 700 mln mieszkańców Ziemi. Wielu rolników i naukowców zajmujących się rolnictwem sądzi, że kluczem do rozwiązania aktualnego kryzysu żywnościowego jest druga zielona rewolucja, oparta w dużej mierze na najnowszych osiągnięciach genetyki. – Dziś hodowcy roślin znają budowę niemal wszystkich z ok. 50 tys. genów kukurydzy i soi, i wykorzystują tę wiedzę na sposoby, o których jeszcze 4–5 lat temu nikomu się nie śniło – mówi Robert Fraley, dyrektor ds. technologii w gigantycznym koncernie Monsanto. Jest przekonany, że dzięki modyfikacjom, które pozwalają wyposażać rośliny w korzystne cechy, przekazywane wraz z genami innych gatunków, pojawią się nowe, bardziej plenne odmiany, wymagające mniej intensywnego nawożenia i bardziej odporne na suszę. To rolniczy „święty Graal”, za którym przez ostatnie 10 lat wszyscy się uganiają. Fraley uważa, że do 2030 r. biotechnologie pozwolą podwoić plony upraw stanowiących podstawę oferty Monsanto: kukurydzy, bawełny i soi. – Nadchodzi era przypuszczalnie najdonioślejszych, fundamentalnych odkryć naukowych w historii rolnictwa. Homo sapiens narodził się w Afryce. Jej zdegradowane ziemie, kapryśne deszcze i rosnąca liczba ludności mogą być obrazem przyszłości naszego gatunku. Tu nigdy nie dotarła zielona rewolucja. Z wielu powodów: braku infrastruktury, korupcji, niedostępności rynków. W Afryce subsaharyjskiej w latach 1970–2000 produkcja rolna w przeliczeniu na mieszkańca zmalała, a populacja dramatycznie wzrosła. W efekcie na obszarze, na którym żyje ponad jedna czwarta głodujących mieszkańców Ziemi, deficyt żywności sięga 10 mln ton rocznie. Malutkie, pozbawione dostępu do morza Malawi, optymistycznie nazwane przez przemysł turystyczny „ciepłym sercem Afryki”, znajduje się też w samym sercu głodnej Afryki i stanowi doskonały przykład rolniczych problemów kontynentu. Większość mieszkańców tego jednego z najbiedniejszych i najgęściej zaludnionych krajów Afryki stanowią chłopi, którzy utrzymują się z uprawy kukurydzy i muszą przeżyć za mniej niż dwa dolary dziennie. W 2005 r. znów zawiodły deszcze i ponad jedna trzecia 13-milionowej populacji potrzebowała pomocy żywnościowej. Prezydent Bingu wa Mutharika oświadczył, że nie został wybrany, by rządzić narodem żebraków. Po nieudanej próbie przekonania Banku Światowego i innych potencjalnych sponsorów do subsydiowania inwestycji w zieloną rewolucję, Bingu zdecydował się wyłożyć z państwowej kasy 58 mln dolarów na nawozy i modyfikowane ziarno dla chłopów. Bank Światowy ostatecznie zresztą włączył się w przedsięwzięcie i przekonał Bingu, by skierować dotacje do najbiedniejszych. Około 1,3 mln ubogich farmerów mogło dzięki bonom kupić 3 kg modyfikowanej kukurydzy i 100 kg nawozu za jedną trzecią ceny rynkowej. To, co stało się potem, ochrzczono mianem „malawijskiego cudu”. Dobre ziarno i szczypta nawozu – a także powrót deszczy – sprawiły, że przez następne dwa lata farmerzy zbierali rekordowe plony. Zbiory 2007 r. oszacowano na 3,44 mln ton. – Zaczynali od 44 proc. deficytu a osiągnęli 18 proc. nadwyżki, podwajając produkcję – mówi Pedro Sanchez, dyrektor Programu Tropikalnego Rolnictwa nowojorskiego Uniwersytetu Columbia, który doradzał rządowi Malawi. – W kolejnym roku mieli 53 proc. nadwyżki i eksportowali kukurydzę do Zimbabwe. To imponująca zmiana. Na tyle istotna, że stała się symbolem znaczenia inwestycji w produkcję żywności dla zwalczania biedy i głodu w takich zakątkach świata jak Malawi. W październiku 2007 r. Bank Światowy opublikował krytyczny raport stwierdzający, że od 15 lat zarówno on sam, jak i międzynarodowi sponsorzy oraz rządy krajów afrykańskich nie stanęły na wysokości zadania i nie pomogły wyjść z biedy afrykańskim chłopom, zaniedbując inwestycje w rolnictwie. Dopiero ostatnio instytucje takie jak Bank Światowy zaczęły wreszcie przekazywać znaczne środki na rozwój rolnictwa. Program subsydiowania farmerów w Malawi jest częścią zakrojonego na szerszą skalę przedsięwzięcia, którego celem jest wprowadzenie – nareszcie – zielonej rewolucji w Afryce. Od 2006 r. fundacje Rockefellera oraz Billa i Melindy Gatesów przekazały niemal pół miliarda dolarów Sojuszowi na rzecz Zielonej Rewolucji w Afryce – organizacji, która skupia się przede wszystkim na wprowadzaniu programów hodowli roślin na afrykańskie uniwersytety i dostarczaniu nawozów na pola. Pedro Sanchez razem ze sławnym ekonomistą Jeffreyem Sachsem pokazują konkretne przykłady korzyści z takich inwestycji. Chodzi o 80 wiosek skupionych w mniej więcej tuzinie Wsi Tysiąclecia założonych w najbardziej zagrożonych głodem obszarach Afryki. Dzięki pomocy gwiazd rocka i sławnych aktorów Sanchez i Sachs corocznie zasilają każdą z wiosek kwotą 300 tys. dolarów. W przeliczeniu na osobę to suma równa jednej trzeciej PKB na głowę mieszkańca Malawi. Nic dziwnego, że wiele osób uczestniczących w takich projektach zadaje sobie pytanie, czy da się to utrzymać na dłuższą metę. Phelire Nkhoma, drobniutka, tryskająca energią kobieta, jest czymś w rodzaju rolni-czego oficera łącznikowego w jednej z dwóch malawijskich Wsi Tysiąclecia, złożonej z siedmiu wiosek zamieszkanych łącznie przez 35 tys. osób. Omawia funkcjonowanie programu, gdy jedziemy nowym ONZ-owskim pikapem z jej biura w okręgu Zomba przez wypalone ogniem pola, upstrzone fioletowymi plamami kwitnących drzew palisandrowych. Wieśniacy otrzymują modyfikowany materiał siewny i nawozy za darmo – pod warunkiem, że po zbiorach dostarczą trzy worki kukurydzy na dożywianie dzieci w szkole. Dostają też moskitiery i leki przeciwmalaryczne. Poza tym mają przychodnię zdrowia, spichlerz do magazynowania zbiorów i ujęcie zdatnej do picia wody nie dalej niż kilometr od każdego gospodarstwa. Teraz czas na dobre szkoły, lepsze drogi, podłączenie do sieci elektrycznej i internetu. Dla Wsi Tysiąclecia nadeszły dobre czasy. Nkhoma pokazuje mi nowe domy z cegły, pokryte błyszczącymi dachami z blachy falistej, bank zboża – pełen ziarna i nawozów, a pod cienistym drzewem setkę, a może i więcej, chłopów słuchających bankowca, który wyjaśnia, w jaki sposób mogą ubiegać się o pożyczkę rolną. Przed okienkiem kasowym opancerzonej ciężarówki Opportunity International Bank of Malawi stoi kilkuosobowa kolejka. Jednym z czekających jest Cosmas Chimwara, 30-letni sprzedawca kapusty. – Kapuściany biznes idzie dobrze – mówi. – Mam trzy rowery, telewizor i telefon komórkowy. I lepszy dom. Czy afrykańska powtórka z zielonej rewolucji – z jej sztucznymi nawozami, pestycydami, melioracją i genetycznie modyfikowanym ziarnem – rzeczywiście stanowi rozwiązanie światowego kryzysu żywnościowego? W ubiegłym roku ukazało się obszerne opracowanie pt. Międzynarodowa ocena wpływu rolniczej wiedzy, nauki i techniki na rozwój. Wniosek? Ogromny wzrost produkcji rolnej, jaki dokonał się w ciągu ostatnich 30 lat, dla wielu biednych obywateli naszej planety nie przełożył się na łatwiejszy dostęp do żywności. Efektem trwających przez sześć lat badań, przeprowadzonych z inicjatywy Banku Światowego i Organizacji ONZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa, w których wzięło udział ok. 400 ekspertów z całego świata, był apel o zmianę poglądów na produkcję żywności i przyjęcie bardziej przyjaznych dla środowiska metod uprawy. Takich, które byłyby korzystne nie tylko dla wielkiego agrobiznesu, ale i dla 900 mln drobnych rolników. Niechciany „spadek” po zielonej rewolucji, w postaci skażenia gleb i zubożenia podziemnych zasobów wodnych, to tylko jedna z przyczyn poszukiwania nowych rozwiązań. Innym jest to, co według prof. Michaela Pollana z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley jest piętą achillesową stosowanych dziś metod: zależność od paliw kopalnych. Weźmy takie nawozy azotowe – surowcem do ich produkcji jest gaz ziemny. – Jedynym sposobem na to, by jeden rolnik mógł zaopatrywać w żywność 140 Amerykanów, jest monokultura. A ta wymaga masy nawozów mineralnych wytwarzanych na bazie paliw kopalnych oraz pestycydów, produkowanych z tych samych surowców – mówi Pollan. – To zdaje egzamin tylko, gdy ceny paliw są niskie, a ta epoka zbliża się ku końcowi. Namawianie kogoś do uzależnienia się od paliw kopalnych to szczyt nieodpowiedzialności. Jak dotąd trudno mówić o osiągnięciach genetyki, które pozwoliłyby sztandarowym roślinom zielonej rewolucji plonować bez sztucznego nawadniania i nawożenia. Stworzenie zbóż odpornych na suszę i niedobory azotu okazało się dużo trudniejsze, niż myślano. Fraley z Monsanto przewiduje, że jego firma wprowadzi na amerykański rynek odporną na suszę kukurydzę do 2012 r. Ale obiecywany wzrost plonów w latach suszy ma wynieść zaledwie 6–10 proc. w porównaniu do osiągnięć standardowych odmian w podobnych warunkach. Dlatego już rozpoczął się renesans małych, rozsianych po całej Afryce i Azji przedsięwzięć opartych na szczupłym budżecie. Niektórzy nazywają ten trend agroekologią, inni – zrównoważonym rolnictwem. Tak czy inaczej, w zamyśle twórców tych projektów powinniśmy przestać się koncentrować na maksymalizacji plonów za wszelką cenę, a zamiast tego zacząć uwzględniać środowiskowe i społeczne koszty tej produkcji. Vandana Shiva, fizyk nuklearny, która stała się agroekologiem i zażartym krytykiem zielonej rewolucji w Indiach, mówi: – Nazywam to monokulturą umysłu. Zwraca się uwagę tylko na plony pszenicy i ryżu, podczas gdy koszyk żywnościowy, jako całość jest coraz uboższy. Przed zieloną rewolucją w Pendżabie uprawiano 250 rodzajów roślin. – Małe, biologicznie różnorodne gospodarstwa są w stanie wytworzyć więcej żywności, zużywając przy tym mniej ropy i jej pochodnych – argumentuje Shiva. Jej badania wykazały, że używanie kompostu zamiast sztucznych nawozów zwiększa zawartość materii organicznej w glebie, magazynując węgiel i zatrzymując wilgoć – w obliczu zmiany klimatu to dwie kluczowe sprawy dla każdego rolnika. – Jeżeli mówimy o rozwiązaniu kryzysu żywnościowego, to są właściwe metody – dodaje Shiva. W północnej części Malawi jest projekt, który przynosi bardzo podobne rezultaty do osiągnięć programu Wsi Tysiąclecia za ułamek kosztów tego ostatniego. W wiosce Ekwendeni nie ma modyfikowanej kukurydzy, darmowych nawozów ani nowych dróg. Za to w ramach programu „Gleby, żywność i zdrowe społeczności” (SFHC) rozpowszechnia się tam nasiona strączkowych i udziela porad w zakresie uprawy takich roślin jak orzeszki ziemne, nikla indyjska czy soja, które wzbogacają glebę, wiążąc azot, a jednocześnie są bogate w składniki odżywcze i urozmaicają dietę. Program zapoczątkowano w 2000 r. w szpitalu w Ekwendeni. Jego personel widział, że okoliczne dzieci są niedożywione. Stwierdzono, że przyczyną złego stanu zdrowia może być kukurydziana monokultura, która z powodu wyjałowienia gleby dawała coraz niższe plony. Pikap, którym jeździ Boyd Zimba (zastępca koordynatora programu) i Zacharia Nkhonya (inspektor ds. bezpieczeństwa żywnościowego) nie odpala inaczej niż „na pych”, ale w końcu klekoczący pojazd rusza, a obaj gospodarze wyjaśniają mi, co ich zdaniem jest „ciemną stroną” malawijskiego cudu. – Po pierwsze, nie można bez końca dotować nawozów – mówi Nkhonya. – Po drugie, nie wszyscy korzystają z subsydiów. I po trzecie, to inwestycja na rok, podczas gdy rośliny strączkowe to korzyść na lata, bo jakość gleby stale rośnie, inaczej niż w przypadku stosowania nawozów sztucznych. W małej wiosce Encongolweni grupa rolników wita nas pieśnią o potrawach, które sporządzają z soi i nikli. Siadamy w miejscowym domu spotkań niczym w kościele, a farmerzy opowiadają, w jaki sposób rośliny strączkowe zmieniły ich życie. Historia Ackima Mhone jest typowa. Po tym, jak włączył strączkowe do płodozmianu na swoim poletku, zaczął zbierać dwa razy tyle kukurydzy co przedtem, i to przy o połowę mniejszym zużyciu nawozów. – Zmieniło się życie całej mojej rodziny – mówi Mhone, i dodaje, że dzięki nowej metodzie uprawy mógł ulepszyć dom, a także kupić żywy inwentarz. Kanadyjscy naukowcy odkryli, że po ośmiu latach funkcjonowania programu dzieci ponad 7 000 rodzin biorących w nim udział przybrały na wadze. To przykład, jak w Malawi sprawy stanu gleby i stanu zdrowia ludzi są ze sobą powiązane. Dlatego właśnie Rachel Bezner Kerr, koordynator badań SFHC, jest zmartwiona faktem, że bogate fundacje dążą do nowej zielonej rewolucji w Afryce. – To uzależnienia rolników od drogich surowców produkowanych daleko stąd – mówi. – Bogacą się na tym wielkie kompanie, a nie miejscowa ludność, która powinna polegać na wykorzystywaniu lokalnych zasobów i umiejętności – dodaje Kerr. Wyzwanie, jakim jest dostarczanie w połowie stulecia pożywienia dla 9 mld ludzi, przeraża ogromem. Już dziś 2 mld ludzi mieszka w rejonach suchych, gdzie według prognoz ocieplenie klimatu doprowadzi do dalszego spadku plonów. Tymczasem niezależnie od potencjału roślin, do ich realnego wzrostu potrzebna jest woda. A w nie tak znowu odległej przyszłości na ogromnych obszarach naszego globu być może każdy rok będzie rokiem suszy. Himalajskie lodowce, które obecnie zaopatrują w wodę setki tysięcy ludzi, zwierząt i upraw w Chinach i Indiach, szybko topnieją i do 2035 r. mogą zupełnie zniknąć. Według najczarniejszego scenariusza za 20 lat w Azji Południowej plony niektórych zbóż spadną o 10–15 proc. Prognozy dla południowej Afryki są jeszcze gorsze. W tym już obecnie cierpiącym z powodu braku wody i żywności regionie zbiory kukurydzy mogą, według najbardziej pesymistycznych prognoz, spaść o 30–47 proc. A zegarowa bomba demograficzna ciągle tyka – z każdą sekundą światu przybywa 2,5 osoby do nakarmienia. To znaczy, że w czasie, który poświęcicie na przeczytanie tego artykułu, trzeba zrobić miejsce przy globalnym stole dla 4 500 ludzi. Co nieuchronnie prowadzi nas z powrotem do Malthusa. W rześki jesienny dzień odwiedzam Bibliotekę Brytyjską i zaglądam do pierwszego wydania książki Malthusa Prawo ludności. Skromny proboszcz niczego bardziej nie pragnął, niż żeby okazało się, że się myli. Chociaż eseje Malthusa koncentrują się na czynnikach kontroli populacji „post factum”, takich jak klęski głodu, zarazy i wojny, bardziej istotna wydaje się być sformułowana przez niego idea „środków prewencyjnych”. Jak wyjaśniał, wzrost siły roboczej prowadzi do spadku płac, co sprawia, że ludzie odkładają decyzję o założeniu rodziny do czasu, kiedy będą mieli większe możliwości jej utrzymania. Opóźnianie wieku zawierania małżeństw obniża wskaźnik płodności kobiet, co ogranicza nadmierny wzrost populacji. Dziś już wiemy, że taki właśnie był mechanizm regulacji przyrostu ludności w zachodniej Europie przez ok. 300 lat przed rewolucją przemysłową – to wybitne odkrycie w naukach społecznych – mówi Dyson. A jednak, gdy niedawno w Wielkiej Brytanii wyemitowano nowy banknot 20-funtowy, na jego rewersie znalazł się Adam Smith, a nie T.R. Malthus. Ten ostatni nie pasuje do etosu naszych czasów. Nie chcemy zastanawiać się nad tym, co nas ogranicza. Żaden z wielkich klasyków ekonomii nie przewidział nadejścia rewolucji przemysłowej ani tego, jakie przeobrażenia przyniesie ona w rolnictwie i całej gospodarce. Tania energia pozyskiwana z paliw kopalnych spowodowała przyrost produkcji żywności, zamożności społeczeństw i liczby ludności, jakiego świat nigdy przedtem nie zaznał. A jednak niedożywienie i klęski głodu wcale nas nie opuszczają – dzieje się tak, jak przewidywał Malthus. – Przed laty pracowałem z pewnym chińskim demografem – mówi Dyson. – Któregoś dnia wyjaśnił mi znaczenie dwóch znaków widniejących nad drzwiami jego biura i oznaczających wyraz „populacja”. Jeden z tych ideo-gramów oznacza osobę, a drugi otwarte usta. To mną wstrząsnęło. Ostatecznie musi zaistnieć równowaga między populacją a jej zasobami. A pogląd, że możliwa jest kontynuacja wzrostu bez końca to niedorzeczność. Joel K. Bourne Jr. - 2009
Nie da się nic zrobić? Nieprawda! 12 mitów na temat światowego głodu
Czy problem światowego głodu to problem ekonomiczny? Czy w istocie jest tak, iż zderzyliśmy się z sytuacją, która jest zbyt skomplikowana i niemożliwa do naprawienia. Być może problemem jest jednak istnienie wielu mitów i stereotypów na temat tego problemu, które powstrzymują nas często przed podjęciem konkretnych działań. Mity te często są przerysowane i dają poczucie, że rozwiązanie problemu głodu jest zupełnie poza zasięgiem współczesnego świata.
Tekst: Tomasz Trzciński więcej o problemie światowego głodu na stronie www.hungergeneration.com
Byłbyś w stanie zjeść kota? Na Madagaskarze ludzi zmusiły do tego głód i bieda
W większości kultur zachodnich koty to ukochane zwierzęta domowe, przyjaciele i towarzysze, którzy umilają wieczory mrucząc nastrojowo. Jednak na innych kontynentach, np. w Azji i Afryce, koty postrzegane są w zupełnie inaczej - jako posiłek. Dlaczego?
Dr Raymond Czaja z Wydziału Biologii Uniwersytetu Temple w Filadelfii postanowił sprawdzić, dlaczego Azjaci i Afrykanie w tak odmienny od naszego sposób postrzegają koty i z czego wynika popularność kociego mięsa w tych regionach. „W Azji i Afryce normy społeczne dotyczące zwierząt domowych i gospodarskich są zupełnie inne. Naszych futrzastych przyjaciół nie hoduje się tam w domach, lecz zjada. Szacuje się, że w samej tylko Azji konsumpcja kotów sięga 4 milionów sztuk rocznie! - opowiada autor badania. - Zastanawiałem się, dlaczego mieszkańcy tych kontynentów jadają kocie mięso. Literatura dowodzi, że są trzy główne powody: brak bezpieczeństwa żywnościowego, przesądy oraz po prostu takie preferencje smakowe”. Naukowiec skupił się na badaniu okoliczności konsumpcji kotów wśród społeczności Madagaskaru. 10 bardzo trudnych lat „W ciągu ostatnich 10 lat Madagaskar dotknęło wiele różnych klęsk i tragedii, np. epidemia HIV i zamach stanu. Jest to kraj niestabilny gospodarczo i biedny. Jednocześnie stale rośnie tu liczba ludności, więc ubóstwo staje się zjawiskiem coraz powszechniejszym. Wraz z ubóstwem pojawia się zaś problem niedożywienia” - mówi dr Czaja. Jak dodaje, koty na Madagaskarze występują bardzo licznie; nie ma tu drapieżników, które mogłyby zaszkodzić ich populacji. „W pewnym momencie ludzie zauważyli, że mięso tych ogólnodostępnych zwierząt może być dobrym i tanim źródłem białka, które dla rodzin dotkniętych ubóstwem jest >>towarem deficytowym Czaja przeprowadził wywiady z 512 losowo wybranymi obywatelami wyspy. Pytał ich o stosunek do mięsa w ogóle, ich nawyki konsumpcyjne, subiektywną ocenę bezpieczeństwa dostępnej żywności, a także stosunek do jedzenia kociego mięsa: czy, jak często i dlaczego je spożywają. Przyczyną jest bieda Okazało się 34 proc. ankietowanych je koty. Jednocześnie wszyscy oni zaprzeczyli, że czynią to z pobudek smakowych czy własnych preferencji. „Ani jedna osoba nie potwierdziła, że lubi jeść kocie mięso i robi to z wyboru” - podkreśla Czaja. Większość uczestników decyduje się na to z powodu biedy i braku pieniędzy na inny rodzaj mięsa. „Najwięcej badanych przyznało, że zjadało swoje domowe koty, kiedy zrobiły się stare, niedołężne lub sprawiały problemy. Duża część przyznała, że łapie i zjada koty żyjące na ulicy, a niektórzy wykorzystują mięso zwierząt, który zostały potrącone i zabite przez samochody. Zaledwie kilka osób stwierdziło, że je koty z powodu braku bezpieczeństwa żywnościowego” - opowiada autor pracy. Pokazuje to, zdaniem biologa, że głównym powodem spożywania kociego mięsa są względy ekonomiczne - to po prostu tanie i łatwo dostępne źródło białka. „Minimalny odsetek pytanych przez mnie osób powiedział, że nigdy nie zjadłby kota ze względów etycznych” - mówi. Niebezpieczna dieta W drugiej części badania Czaja przyjrzał się implikacjom zdrowotnym wynikającym z jedzenia mięsa kotów. „Bo choć faktycznie jest to skuteczne uzupełnienie białka w diecie biednych ludzi, to ma poważne konsekwencje dla zdrowia publicznego - wyjaśnia badacz. - Martwe i zabite w wypadkach drogowych zwierzęta są idealnymi gospodarzami dla różnych pasożytów, powodujących u człowieka po spożyciu takie choroby, jak borelioza i dur powrotny, które są ogromnym, wręcz śmiertelnym, zagrożeniem, szczególnie dla kobiet w ciąży i niemowląt. Naukowiec wyjaśnia, że koty są też głównymi żywicielami pasożytów powodujących toksoplazmozę - chorobę, która dla osób z zaburzeniami odporności (a tych na Madagaskarze jest bardzo wiele, w związku z epidemią wirusa HIV) lub dzieci z zarażeniem wrodzonym może być śmiertelna, a u zdrowych płodów może powodować poważne deformacje. Mięso kotów to także źródło infekcji bakteryjnych, np. laseczki jadu kiełbasianego (Clostridium botulinum), którą uważa się za najbardziej śmiercionośny, gdyż wytwarzający najsilniejszą egzotoksynę, organizm na świecie. Mając na uwadze wszystkie te zagrożenia, autor pracy uważa, że trzeba poszukać jeszcze innych źródeł białka zwierzęcego dla ubogich mieszkańców Azji i Afryki. „Konsumpcja kotów w populacji takiej jak Madagaskar, czyli mającej zwiększoną podatność na choroby, jest niezwykle ryzykowna” - podsumowuje badacz. Źródło: PAP
NIGDY nie chodź na zakupy głodny! Kupisz zbyt wiele, a potem będziesz żałować, albo zmarnujesz
Pewnego dnia w roku 2007 Alison Jing Xu, która zajmuje się badaniem procesów podejmowania decyzji na University of Minnesota w Minneapolis usiadła w restauracji centrum handlowego i nagle pożałowała właśnie zrobionych zakupów. „Nie mogłam zrozumieć, dlaczego pół godziny wcześniej kupienie 10 par rajstop zamiast dwóch, których potrzebowałam wydawało się być dobrą decyzją” – wspomina. Jako badaczka ludzkich zachowań postanowiła to wyjaśnić.
Od dawna wiadomo było, że głodne osoby kupują w supermarkecie więcej jedzenia niż najedzone. Alison Jing Xu postanowiła sprawdzić, czy dotyczy to także zakupów towarów innych niż żywność. Wraz z kolegami przeprowadziła pięć różnych eksperymentów. W pierwszym 77 ochotników wchodzących do kawiarni lub wychodzących z niej proszono, aby ocenili, jak bardzo są głodni. Następnie poproszono o ocenę, jak bardzo podobają im się poszczególne elementy zestawu 10 przedmiotów. Uczestnicy mieli także ocenić, jak bardzo pragną posiadać przedmioty z innego zestawu. Zestawy zawsze zawierały pięć produktów żywnościowych, takich jak kanapka lub ciastko oraz pięć produktów nie będących żywnością – na przykład bezprzewodową mysz czy wizytę w spa. Głód zwiększał średnią ocenę produktów żywnościowych, a nie miał wpływu na pozostałe. Natomiast osoby głodne znacznie bardziej pragnęły kupować i dotyczyło to nie tylko żywności. Podczas kolejnego eksperymentu 63 osoby przyszły do laboratorium z pustym żołądkiem. Połowa z nich dostała tam kawałek ciasta. Następnie wszystkim ochotnikom wręczono klips do akt i poproszono, by określili ilu potrzebują na próbę i jak bardzo im się podobają. Mieli też określić, jak bardzo są głodni (w skali od 1 do 10). I tym razem głód nie miał wpływu na ocenę klipsa. Jednak głodni uczestnicy (swój głód oceniali średnio na 7,72) brali o 70 proc. klipsów więcej niż poczęstowani ciastem (średnia ocena głodu 2,91). Aby sprawdzić, czy podobnie jest w przypadku prawdziwych zakupów, naukowcy przenieśli się do dużego domu towarowego, gdzie sprzedawano głównie produkty nie będące żywnością. Zapytali 81 osób, czy mogą rzucić okiem na ich rachunek. Ankietowani mieli również określić swój nastrój, poziom głodu oraz czas spędzony w sklepie. Osoby, których poziom głodu był wyraźnie wyższy od średniej dla całej grupy wydawały o 64 proc. więcej niż mniej głodne – nawet po uwzględnieniu nastroju i czasu spędzonego na zakupach. Naukowcy tłumaczą, że gdy jesteśmy głodni, żołądek uwalnia hormon o nazwie grelina. Działa on na część mózgu zwaną korą przedczołową brzuszno-przyśrodkową, który wpływa na procesy związane z nagrodą i motywacją. To pod jej wpływem szukamy kalorycznych pokarmów. Jing Xu sugeruje, że grelina może mieć wpływ także na inne wybory i to z jej powodu będąc głodni wszystkiego kupujemy więcej. "Chcielibyśmy uświadomić konsumentom, że jeśli pójdą na zakupy z pustym żołądkiem, mogą wydać więcej pieniędzy niż zamierzali – dlatego wcześniej lepiej się najeść.” „Teraz mamy zamiar sprawdzić, w jaki sposób głód może wpływać na inne zachowania, na przykład to, jak ludzie komunikują się z innymi" - dodała Jing Xu. Źródło: PAP
Problem głodu na świecie? Jedzmy drewno!
Brzmi jak kolejny dowcip amerykańskich naukowców? Tak, ale okazuje się, że to wcale nie jest taki zły pomysł. Naukowcy proponują, by jeść celulozę pochodzącą z drewna
Około 2050 roku populacja naszej planety osiągnie 9 blisko miliardów. Wyżywienie ludzkości może stanowić problem. Naukowcy twierdzą, że oprócz standardowych rozwiązań takich jak: ryż, kukurydza, zboże czy ziemniaki, mogą być niezbędne alternatywne: nawet lasy Syberii i Amazonii. Celuloza W czystej postaci jest białą, pozbawioną smaku oraz zapachu, nierozpuszczalną w wodzie substancją. Dlatego może to nie być najsmaczniejsza przekąska, za to bardzo pożywna.Jej trawienie umożliwia grupa enzymów zwanych celulazami. Na szczęście nie jest trudne zadanie dla współczesnej biotechnologii. - Na początku rzeczywiście ciężko wyczuć jakikolwiek smak, ale gdy się dobrze pogryzie, wyczuwalny jest słodkawy posmak - dzieli się swoimi odczuciami prof. Percival Zhang kierujący zespołem wynalazców z Politechniki Virgini. Celuloza jest składnikiem budulcowym ściany komórkowej roślin wyższych oraz niektórych glonów, grzybów i bakterii. Na skalę przemysłową celulozę otrzymuje się z drewna tzw. metodą siarczynową lub metodą natronową. Polega to na oddzieleniu (chemicznym rozłożeniu) ligniny od celulozy. Naukowcy twierdzą, że to właśnie w zawartej w drewnie celulozie określanej często jako "mięso drewna" jest niewykorzystany potencjał. Do tej pory wykorzystywana jest głównie do produkcji masy papierowej oraz jako składnik podczas produkcji różnych włókien dla przemysłu odzieżowego oraz materiałów wybuchowych (nitroceluloza), lakierów i tworzyw sztucznych, można jednak znaleźć dla niej zastosowanie także w przemyśle spożywczym. Dlaczego? Powód jest prosty: celuloza zawiera krochmal, który w naturalny sposób występuje w pieczywie, ryżu czy ziemniakach. Jednym z jego składników jest glukoza i to po nią zamierzają sięgnąć do drewna amerykańscy badacze. Zdaniem amerykańskich naukowców prowadzących badania pod nadzorem profesora Percivala Zhanga, ze 100 miliardów ton celulozy pozyskiwanej rocznie na świecie można otrzymać aż 4,5 miliarda ton krochmalu czyli około dwa razy więcej niż wynosi roczna światowa produkcja zbóż.
10 ton żywności od Polaków dla głodującego Sudanu Południowego. PCPM apeluje o waszą pomoc!
Mieszkańcom najmłodszego państwa świata po raz kolejny zagraża głód. Z pomocą dla sudańskich dzieci Fundacja PCPM wysyła 10 ton specjalistycznej żywności.
Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej jako jedyna polska organizacja wysyła pomoc żywnościową do Sudanu Południowego. W transporcie, który opuściło wczoraj Nairobi (Kenia), znajdują się wysokoenergetyczne ciastka oraz bogata w witaminy i białko odżywcza mieszanka zbóż, pozwalające na uratowanie od śmierci nawet 2500 cierpiących z powodu niedożywienia dzieci. Żywność o łącznej wadze 10 ton, trafi do dwóch ośrodków dożywiania na obszarze, zagrożonym w kolejnych miesiącach katastrofą głodową. - ​ Obecnie ludzie zmuszeni są do bardzo długiego oczekiwania na pomoc. W wioskach brakuje jedzenia, więc większość dzieci trafia do ośrodka zdrowia w rozpaczliwym stanie - ​ mówi dr Callixte Millani, pracownik wspieranego przez PCPM Centrum Dożywiania w Gordhim​ , w stanie Aweil East​ . Placówka leczenia dzieci ze stanu skrajnego niedożywienia rozpoczęła działalność na początku 2017 roku, kiedy cały region od Nigerii do Jemenu dotknęła klęska głodu. W Sudanie Południowym natomiast, ogłoszono najwyższy stopień zagrożenia bezpieczeństwa żywnościowego. - ​ Dzieci, którym udało się przetrwać katastrofalny głód, z którym Południowy Sudan mierzył się w ubiegłym roku, są obecnie bardzo osłabione, co znacznie zmniejsza ich szansę na przeżycie – mówi dr Wojciech Wilk, prezes Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej. – ​ Do plonów we wrześniu pozostaje jeszcze sześć miesięcy, a już teraz dziesiątki tysięcy dzieci są skrajnie wyczerpane głodem. ​ Śmierć z głodu ​ zagraża życiu dziesiątkom, a nawet setkom tysięcy dzieci​ . Transport żywności czekają przynajmniej 3 tygodnie trudnej do przebycia drogi. Pożywienie zatrzyma się również w Agangrial, gdzie dzięki wsparciu Polaków powstaje nowy ośrodek pomagający niedożywionym dzieciom odzyskać siły. Nairobi, skąd wyrusza ciężarówka, od celu podróży dzielą aż 2 tysiące kilometrów, z czego tylko połowa to droga asfaltowa - dalej trzeba jechać nieutwardzoną ścieżką. To wyścig z czasem, bo transport musi zdążyć przed porą deszczową – na jego szlaku są koryta rzek, przejezdne tylko w porze suchej, gdyż nie wybudowano nad nimi mostów. Fundacja apeluje o wsparcie – działalność ośrodków dożywienia oraz zakup i wysyłka żywności dla głodujących Sudańczyków możliwe są tylko dzięki wpłatom indywidualnych darczyńców. http://pcpm.org.pl/wesprzyj-pcpm
Sudańczycy desperacko uciekają przed głodem. Pomaga im Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej
Narażeni na ostrzelanie w ogarniętym wewnętrznym konfliktem kraju, przedzierają się przez busz, żywią się liśćmi dzikich roślin, albo nie jedzą w ogóle. Wojna domowa oraz głód spowodowały, że na uchodźstwie znalazło się dwa miliony mieszkańców Sudanu Południowego. Zdesperowani Sudańczycy w poszukiwaniu bezpieczeństwa i jedzenia uciekają do sąsiednich państw, głównie na południe – do Ugandy.
– Szpital w Koboko, oraz dwa mniejsze ośrodki zdrowia w Oraba i Kuluba w Ugandzie, przy granicy z Demokratyczną Republiką Konga to pierwsze miejsca, do których po wykańczającej wędrówce, w stanie skrajnego niedożywienia trafiają uciekinierzy z Sudanu Południowego – mówi ekspert ds. pomocy humanitarnej, prezes PCPM – Wojciech Wilk. – W najtrudniejszej sytuacji są kobiety i ich – często rodzone w buszu, podczas ucieczki – niemowlęta. To one – osłabione wielomiesięcznym głodem, a także ranni – w pierwszej kolejności potrzebują pomocy medycznej, żeby przeżyć. Otrzymują ją właśnie w ugandyjskich klinikach, gdzie dociera pomoc z Polski. W odpowiedzi na kryzys humanitarny Fundacja PCPM kupuje do ośrodków zdrowia w Ugandzie leki oraz środki opatrunkowe, przede wszystkim jednak zatrudnia lekarzy, położne i pielęgniarki na kontrakty długoterminowe. – Wojna w Sudanie Południowym jest konfliktem, który może trwać dziesięciolecia, dlatego też na uciekinierów z tego kraju powinniśmy patrzeć jak na ludzi, którzy muszą zbudować sobie nowe życie na uchodźstwie – podkreśla Wojciech Wilk. – Uganda jest pozytywnym przykładem takiego podejścia – władze kraju dają Sudańczykom ziemie i możliwość uprawiania roli. Dzięki temu szybko integrują się oni z lokalną społecznością i mogą godnie zarabiać na swoje utrzymanie do momentu, kiedy będą mogli wrócić do swojej ojczyzny – dodaje. Na świecie jest ponad 65 milionów ludzi, którzy musieli opuścić swoje domy i szukać bezpieczeństwa z dala od swojego miejsca zamieszkania. Aż 5,5 miliona uciekło z Syrii, ponad milion z nich osiedliło się w Libanie, gdzie od 2012 roku Fundacja PCPM dopłaca uchodźcom do czynszu, zapewnia opiekę medyczną i edukację. W Sudanie Południowym PCPM prowadzi Centrum Dożywiania w Gordhim. Działania w całości finansowane są ze środków prywatnych darczyńców z Polski. Wesprzyj działania PCPM w Sudanie Południowym i Ugandzie: Przelej dowolną kwotę na konto Fundacji (mBank): 18 1140 1010 0000 5228 6800 1001 z dopiskiem: Sudan Południowy lub Uganda Wybierz na co chcesz przeznaczyć pieniądze: www.pcpm.org.pl/wesprzyj-pcpm Więcej o działaniach PCPM: www.pcpm.org.pl
Klęska głodu w Sudanie Płd. Polacy uruchomili centrum pomocy, ale potrzebują wsparcia
To państwo jest niepodległe od zaledwie czterech lat. Najmłodszy kraj świata zmaga się z katastrofą humanitarną. Przeczytaj i dowiedz się jak możesz pomóc pomagającym tam Polakom.
- Apelujemy o pomoc, bo tylko dzięki Waszemu wsparciu mogliśmy uruchomić Centrum Dożywiania PCPM w Sudanie Południowym - pisze w komunikacie biuro prasowe Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej. Już pierwszy miesiąc działania Centrum pokazał jak bardzo jest ono ważne - przyjęło setki pacjentów. - Sytuacja w Płd. Sudanie jest rzeczywiście tragiczna - ocenia dr Wojciech Wilk, prezes Fundacji PCPM i ekspert od rozwiązywania kryzysów humanitarnych - Zakładaliśmy, że nasze Centrum Dożywiania będzie pomagać głównie głodującym dzieciom, ale nie możemy bez pomocy zostawić ich rodziców, którzy umierają z głodu. Dlatego nasi lekarze pomagają Sudańczykom w każdym wieku. Najmłodszy pacjent Centrum ma 6 miesięcy, najstarszy 70 lat. Jeżeli chcesz pomóc - możesz to zrobić wchodząc na stronę poświęconą akcji pomocy w Sudanie Południowym.
"W Polsce marnujemy ponad 9 mln ton żywności" - Martyna Wojciechowska w nowym numerze NG Polska
W najnowszym numrze National Geographic Polska bierzemy pod lupę temat marnowania żywności na całym świecie. Statystyki są naprawdę przerażające: z jednej strony setki milionów głodujących ludzi, z drugiej rozwinięte kraje wyrzucające tysiące ton żywności na śmietnik.
Stoję w supermarkecie i uważnie przyglądam się sklepowym półkom. Idealnie okrągłe, błyszczące i podejrzanie podobne do siebie jabłka aż proszą, żeby je kupić. Pani stojąca obok mnie ogląda każdego pomidora pod światło mni wkłada do koszyka tylko te najpiękniejsze. Mandarynki tego samego kształtu i wielkości eksponowane są niczym dzieła sztuki – każde zagłębienie plastikowej palety jest przewidziane tylko dla jednego idealnego owocu. A co z tymi, które były krzywe albo miały przebarwienia? Nie zasłużyły na to, żeby trafić do sklepu. W Polsce marnujemy ponad 9 mln ton żywności, często tylko dlatego, że nie spełnia norm i standardów wizualnych. Czy zatem jedzenie musi być idealne, żebyśmy chcieli je jeść? Badania dowodzą, że tak. Dajemy się uwieść, kupujemy za dużo, a kilka dni później i tak część zawartości koszyka ląduje w śmietniku. W skali całego świata co sekundę wyrzucamy 40 ton jedzenia. Aż 1,3 mld ton rocznie! Liczba niewyobrażalna i może właśnie dlatego trudno sprawić, by ktoś konkretny poczuł się za to odpowiedzialny. „To nie ja” – powie większość z nas, bo przecież jeden spleśniały ziemniak nie wydaje się znaczący w takiej skali. Tymczasem to, co wyrzucamy, mogłoby wykarmić cały świat. Co trzeci człowiek na ziemi cierpi z powodu niedożywienia, co kilka sekund z głodu umiera dziecko. Nie zamierzam brać udziału w wyborach najpiękniejszej marchewki. Wybieram te najbardziej koślawe i podejmuję wyzwanie, że od dziś nie marnuję jedzenia. A Ty? Przyłącz się do naszej akcji na Facebooku i podziel się z nami swoimi patentami na niewyrzucanie! red. nacz. Martyna Wojciechowska
"Wychudzeni, zmęczeni, bardzo udręczeni" - WHO o mieszkańcach umierającego z głodu miasta Madaja. Organizacja chce pomóc
​Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) poprosiła rząd syryjski o zgodę na wysłanie mobilnych klinik i personelu medycznego do okupowanego przez siły rządowe miasta Madaja, by na miejscu ocenić stan niedożywienia mieszkańców i ewakuować tych w najgorszym stanie.
W poniedziałek do Madai przybył pierwszy od października konwój z pomocą humanitarną. Według ONZ w mieście obleganym od pół roku przez armię syryjską i sprzymierzone z nią oddziały libańskiego Hezbollahu z głodu zmarło 40 osób. Elizabeth Hoff, przedstawicielka WHO, która w poniedziałek udała się do 42-tysięcznej Madai wraz z pierwszym od października konwojem humanitarnym, powiedziała, że jej organizacja musi przeprowadzić "kontrole od drzwi do drzwi", by ocenić stan mieszkańców. Jeden z syryjskich lekarzy szacuje, że "specjalnej opieki medycznej" potrzebuje ok. 300-400 mieszkańców - dodała. "Ludzie zgromadzili się na placu targowym. Widać było, że wielu z nich było niedożywionych, umierających z głodu. Byli wychudzeni, zmęczeni, bardzo udręczeni. Nikt się nie uśmiechał. (...) Dzieci, z którymi rozmawiałam, nie miały siły się bawić" - powiedziała Hoff agencji Reutera w rozmowie telefonicznej. "Nie takie sceny się widzi, gdy przyjeżdża się z konwojem z pomocą" - zaznaczyła. Przedstawicielka WHO podkreśliła, że kontrole prowadzone od domu do domu są konieczne, bo wielu mieszkańców jest tak osłabionych z niedożywienia, że nie wychodzą już na zewnątrz. "Musimy to sprawdzić wraz z Syryjskim Arabskim Czerwonym Półksiężycem, zweryfikować takie przypadki i zapewnić tym ludziom pilną pomoc medyczną" - powiedziała Hoff. Dodała, że zwróciła się do władz w Damaszku z prośbą o pozwolenie na przywiezienie do Madai większej ilości pomocy. "Potrzebujemy stałego, swobodnego dostępu. Na dłuższą metę pomoże tylko zakończenie oblężenia" - podkreśliła. W Madai Hoff odwiedziła prywatny gabinet lekarski prowadzony przez dwóch lekarzy oraz prowizoryczny szpital polowy utworzony w piwnicy. Jak powiedziała, w żadnym z tych miejsc nie było już zapasów medycznych. "Lekarze w gabinecie powiedzieli, że skończyły im się zapasy dostarczone w październiku, a pacjenci wolą przeznaczyć resztkę swoich pieniędzy na jedzenie zamiast na leki. Mówili też o powszechnym niedożywieniu wśród ludności oraz poważnych problemach wynikających z bardzo ostrego niedożywienia" - powiedziała Hoff, zastrzegając, że ostatniej informacji nie jest w stanie potwierdzić. Jak dodała, jeden z lekarzy powiedział, iż matki nie mają mleka do wykarmienia swoich dzieci. W szpitalu polowym nie dało się zachować wymogów higieny. Pokój bywa tak zatłoczony, że jednemu pacjentowi podano kroplówkę na zewnątrz; tamtejszy lekarz nie jadł od trzech dni - dodała. "Rozmawiałam z 45-letnim mężczyzną; był bardzo niedożywiony i mówił z trudem. Powiedział, że w domu czeka na niego czwórka dzieci w złym stanie. Był całkowicie odwodniony, miał żółtą skórę i cierpiał" - powiedziała Hoff. "Była też kobieta w ciąży, która regularnie trafiała do szpitala z powodu utraty świadomości. (...) Miała bardzo niski poziom cukru we krwi i nie miała pokarmu. Pielęgniarka nie miała jak jej pomóc" - dodała. Przedstawiciel Biura Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) Sajjad Malik, który również odwiedził Madaję, powiedział we wtorek, że cierpienia tamtejszych mieszkańców "są nieporównywalne" z sytuacją, jaką zaobserwowali pracownicy pomocowi w pozostałych częściach Syrii. "To, co tam zobaczyliśmy, było straszne, nie było życia, panował wielki spokój. Wiarygodne doniesienia mówią o osobach zmarłych z głodu. (...) To, co zobaczyliśmy w Madai, nie ma porównania z sytuacją w pozostałych regionach kraju" - powiedział Malik podczas telekonferencji z Damaszku. Dzieci w Madai musiały jeść trawę, by przeżyć i nie miały praktycznie nic poza wodą z przyprawami - powiedział. Pracownicy ONZ potwierdzili we wtorek, że konwoje z międzynarodową pomocą żywnościową i medyczną, zapewnioną przez Światowy Program Żywnościowy ONZ oraz Międzynarodowy Czerwony Krzyż, dotarły we wtorek do Madai oraz do Fui i Kefrai, dwóch szyickich miejscowości w prowincji Idlib obleganych przez oddziały rebeliantów, gdzie przebywa obecnie ok. 20 tys. ludzi. Źródło: PAP
Chociaż 1/3 żywności trafia na śmietnik, co 8 osoba na świecie cierpi z powodu głodu... Polska Akcja Humanitarna rozpoczyna nabór do kolejnej edycji kampanii edukacyjnej „Świat bez głodu
842 miliony głodnych Mimo że liczba osób na świecie cierpiących z powodu głodu spada, w latach 2012 – 2013 aż 842 miliony ludzi były niedożywione. Oznacza to, że co 8 mieszkaniec Ziemi nie ma dostępu do wystarczającej ilości pożywienia, aby zaspokoić fizyczny głód oraz prowadzić aktywne życie społeczne i zawodowe. Czy to możliwe, gdy na świecie produkuje się dziś półtora raza więcej żywności niż potrzeba? Skoro aż 1/3 żywności w krajach najbardziej rozwiniętych trafia na śmietnik?! Niestety na przyczyny głodu składa się wiele czynników. Są wśród nich wojny, katastrofy naturalne, susze i powodzie, słabo rozwinięte rolnictwo oraz reguły rynkowe dyskryminujące najbiedniejsze społeczności. Statystki, choć ponure, powinny mobilizować do działania. Jedną z akcji przeciwdziałających problemowi głodu jest kampania edukacyjna Polskiej Akcji Humanitarnej „Świat bez głodu”. Polskie szkoły w walce z głodem W związku ze zbliżającym się Światowym Dniem Żywności i Walki z Głodem, PAH rozpoczyna nabór do kolejnej edycji kampanii edukacyjnej „Świat bez głodu. Organizatorzy oferują nauczycielom wsparcie w postaci materiałów edukacyjno-promocyjnych. Celem akcji jest zwrócenia uwagi na trudną sytuację ofiar konfliktu w Syrii. Dzięki udziałowi w kampanii uczniowie dowiedzą się, jak wygląda dostęp do żywności w krajach Południa, poznają powiązania między kwestią głodu a innymi problemami globalnymi. - Zrozumienie globalnych współzależności to klucz do zrozumienia świata i naszego wpływu na życie innych – zapewniają koordynatorzy kampanii PAH. – Mamy nadzieję, że wsparcie PAH pozwoli pokazać uczniom, że dzięki wspólnym wysiłkom, można zmieniać świat. Jak włączyć się do akcji? Do kampanii może przystąpić każda szkoła, która marzy o świecie bez głodu. Aby włączyć się do akcji, należy odwiedzić stronę kampanii i zamówić bezpłatne materiały. Uzyskane pomoce ułatwią zorganizowanie akcji informacyjnej wśród uczniów. To tez możliwość wsparcia projektów żywnościowych PAH poprzez zakup gadżetów lub organizację zbiórki w szkole. Zapraszamy na: www.pah.org.pl/kampanieedukacyjne
Głód na świecie: jak rozwiązać ten problem?
Światowa produkcja ryb z hodowli przewyższa obecnie produkcję wołowiny – a to dopiero początek rozwoju akwakultury
I ryby trzymane w klatce na pełnym morzu, i te w zbiorniku z filtrowaną wodą na lądzie trzeba karmić. Ryby mają jednak wielką przewagę nad ssakami: jedzą dużo mniej. Nie potrzebują tylu kalorii, bo po pierwsze są zmiennocieplne, a po drugie żyją w środowisku, które je podtrzymuje, więc nie muszą nieustannie walczyć z siłą ciążenia. Na uzyskanie kilograma masy ryb hodowlanych trzeba zużyć około 1 kg paszy. W przypadku kurcząt mięsnych jest to dwa kilo, w przypadku wieprzowiny trzy, a wołowiny nawet 7 kg karmy. Jeśli chce się zapewnić źródło białka zwierzęcego dla 9 mld ludzi przy jak najmniejszym zużyciu zasobów naszej planety, to ryby hodowlane, zwłaszcza wszystkożerne, jak tilapia, karp czy sum – wyglądają bardzo obiecująco. Ale nie dotyczy to wszystkich gatunków. Niektóre z nich, a są to m.in. ryby uważane za przysmaki, to drapieżcy, których trzeba karmić odławianą drobnicą rybną i skorupiakami. Tylko takie pożywienie dostarcza im substancji pokarmowych w odpowiednich proporcjach – w tym ulubionych przez kardiologów kwasów tłuszczowych omega-3. Rzecz w tym, że pozbawianie ekosystemów organizmów stanowiących podstawę morskich łańcuchów pokarmowych tylko po to, by uzyskać tanie źródło paszowego białka, to ekologiczne szaleństwo. W majowym numerze National Geographic Polska poświęcamy sporo uwagi problemom związanym z żywnością. Czy za kilkadziesiąt lat będziemy mieli co jeść? Jak wykarmić ludzkość? Na te pytania staramy się odpowiedzieć w najnowszym wydaniu magazynu.
Konferencja klimatyczna oczami Janiny Ochojskiej
Jedna na osiem osób jest głodna – pisze Janina Ochojska
Na Stadionie Narodowym w Warszawie zebrali się przedstawiciele państw ONZ na corocznej konferencji klimatycznej. Wyzwaniem jest wypracowanie kluczowych ustaleń polityki klimatycznej. Z pewnością jest o czym dyskutować. Weszliśmy bowiem w epokę kryzysu: gwałtownych wzrostów cen żywności i ropy naftowej, walk o ziemię i wodę, natężenia katastrof naturalnych. Skutkiem ubocznym zmian klimatu jest m.in. zahamowanie wydajności upraw. Szacuje się, że plony ryżu mogą spaść o 10 proc. wraz ze wzrostem o każdy stopień temperatur minimalnych w suchym okresie wegetacyjnym. Tymczasem coraz częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe grożą dalszymi zniszczeniami zbiorów. A potrzeba coraz więcej żywności dla rosnącej populacji. 870 mln ludzi na świecie jest niedożywionych, co oznacza, że na każde osiem jedna kładzie się do łóżka głodna. Większość z nich zamieszkuje kraje rozwijające się. Za tymi szokującymi statystykami stoją miliony tragicznych historii rodzin, które walczą o przetrwanie w obliczu spirali rosnących cen żywności, popadają w długi i pozostają bez pieniędzy na edukację i leczenie dzieci. Biedne rodziny w krajach rozwijających się wydają do trzech czwartych swoich dochodów na jedzenie, co sprawia, że są wyjątkowo wrażliwe na zmiany cen. Najbardziej poszkodowani przez przyspieszające zmiany w klimacie są drobni rolnicy, a w szczególności kobiety i dzieci. To właśnie kobiety i dziewczynki są w tradycyjnych społeczeństwach odpowiedzialne za produkcję żywności i dostarczanie wody. Stąd kurczące się zasoby szczególnie mocno uderzają w żeńską część populacji. Z drugiej strony wnosząc swoją kreatywność i zdolność adaptacji do nowych warunków, kobiety są źródłem innowacji, takich jak wprowadzenie upraw roślin bardziej odpornych na suszę. To ostatnie rozwiązanie promowane jest przez PAH w Sudanie Południowym. W okresie pory suchej panuje tam głód, zaś w deszczowej ludzie są odcięci od rynków. Dlatego utworzone zostało centrum nasiennictwa. Lokalna społeczność może w nim część nasion odkładać, aby zużyć je w przyszłości i tak zabezpieczyć potencjalny plon na trudniejszy czas. Od lat PAH działa na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego w różnych rejonach świata. Aby jednak ograniczyć negatywne skutki zmian klimatycznych, każdy z nas musi zrozumieć procesy zachodzące w przyrodzie. Uświadomić sobie, jaki wpływ mają nasze codzienne nawyki na zmiany klimatyczne, oraz podjąć konkretne działania. I nawet jeśli ty nie doświadczysz pozytywnych skutków swoich działań, odczują je ludzie w innej części świata; www.pah.org.pl