National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-29T11:15:52.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Puls zagłady. Naukowiec odkrył, że największe katastrofy na Ziemi powtarzają się w tajemniczym rytmie
items: Pod sielskim krajobrazem Polski kryje się relikt epoki lodowcowej. Ma ponad 13 tysięcy lat
items: Naukowcy odkryli nowy zatopiony mikrokontynent. Liczy wiele milionów lat
items: Otworzyli meteoryt z Marsa i oniemieli. Znaleźli w środku minerał, którego nie powinno tam być
items: Adršpach przypomina kamienne miasto. Natura nadała temu miejscu niezwykłe kształty
items: Grobla Olbrzyma zachwyca regularnością form. To miliony lat dziejów zapisane w skale
items: Jak gorące jest jądro Ziemi? I skąd my to właściwie wiemy?
items: Złoty „supergigant” w Chinach. Nowe złoża mogą być warte ponad 80 miliardów dolarów
items: Wielkie pęknięcie w sercu Afryki. W Zambii rodzi się jeszcze jedna płyta tektoniczna
items: Wielki Kanion powstał z „potopu”? Nowe dowody na gigantyczne jezioro, które pękło i wyrzeźbiło Arizonę
items: Afryka rozpada się na pół szybciej, niż sądzono. Między płytami powstanie nowy ocean
items: Ukryty gigant pod Toskanią. Naukowcy odkryli rezerwuar magmy
items: Najważniejsze „wąskie gardło” świata. Cieśnina Ormuz to strategiczny punkt i geologiczny fenomen
items: Epoka lodowcowa trwa od milionów lat. Obecne ocieplenie jest jedynie krótkim interglacjałem
items: Perseverance odkrywa korund na Marsie. Czy Czerwona Planeta skrywa rubiny i szafiry?
items: Skala Richtera odeszła do historii. Naukowcy zastąpili ją dokładniejszą metodą
items: Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
items: Ten pająk „zmienił się” w mrówkę. Niezwykłe odkrycie zaklęte w bursztynie
items: Na Słowacji odkryto dwa nieznane minerały. Mogą „pomóc” w poszukiwaniach złota
items: Nasila się anomalia grawitacyjna pod Antarktydą. Nowe analizy zjawiska wykonano wykorzystując fale sejsmiczne
items: Dlaczego Antarktyda „krwawi”? Wyjaśniono zagadkę czerwonych wodospadów
items: Źródła, które zmieniają kolor i nigdy nie zamarzają
items: Nieznany uskok pod Podhalem. Spokojny region skrywa burzliwą historię
items: Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
items: Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną

Puls zagłady. Naukowiec odkrył, że największe katastrofy na Ziemi powtarzają się w tajemniczym rytmie
type: item
date: 2026-07-30T07:40:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: katastrofy
subject: wymieranie gatunków
subject: ziemia
description: Czy mieszkamy na zegarze, który bezlitośnie odlicza czas od jednej do drugiej globalnej katastrofy? Kiedy wybija pełna godzina, oceany tracą tlen, wulkany zalewają kontynenty lawą, a życie masowo wymiera. Brzmi to jak gotowy scenariusz filmu katastroficznego, ale analizy geologiczne sugerują, że nasza planeta naprawdę może posiadać taki niszczycielski mechanizm. Tylko… dlaczego?
encoded: Patrząc na historię naszej planety, wielkie kataklizmy wydają się zjawiskami całkowicie losowymi. Kiedy miliony lat temu tereny dzisiejszej Polski zalewało prehistoryczne morze, a później wielokrotnie pokrywał je potężny lądolód, powszechnie uważano to za efekt chaotycznych sił natury. Jednak od dekad część naukowców podejrzewała, że w tym geologicznym chaosie może być ukryty jakiś głębszy porządek. Najnowsze badanie potwierdza te przypuszczenia. Ekstremalne erupcje wulkaniczne, dramatyczne wahania poziomu mórz i masowe wymierania gatunków nie są odizolowanymi incydentami. Układają się w fascynujący, choć przerażający cykl trwający 27,5 mln lat. Uśpiony potwór budzi się regularnie? Geolog prof. Michael Rampino z Uniwersytetu Nowojorskiego ponownie przeanalizował dane dotyczące 89 największych zjawisk geologicznych z ostatnich 260 mln lat. Wykorzystał do tego zaktualizowane skale czasu i nowoczesne metody statystyczne. Wyniki opublikowano właśnie w czasopiśmie „Evolving Earth”. Są niezwykle intrygujące – i nieco przerażające. Dowody na istnienie cyklu trwającego około 27,5 mln lat stają się coraz silniejsze. Na czym dokładnie polega ten rytm? Zamiast pojedynczych, rozsianych w czasie incydentów, badacz dostrzegł wyraźne skupiska zjawisk. Okazuje się, że masowe wymierania gatunków, drastyczne spadki poziomu tlenu w oceanach i potężne wylewy lawy bazaltowej mają tendencję do występowania niemal w tym samym czasie. Ziemia przypomina więc potężny organizm, który w regularnych odstępach czasu przechodzi gwałtowną, geologiczną przebudowę. Co napędza ten ziemski zegar? Skoro katastrofy są ze sobą powiązane, to co je powoduje? Badacze uważają, że systemy ziemskie okresowo reagują na ten sam mechanizm fizyczny. Wyróżnia się tu dwie główne koncepcje: pulsowanie płaszcza Ziemi. Powolna konwekcja (ruch gorących skał) głęboko pod naszymi stopami może ulegać cyklicznym zmianom. Te głębokie zaburzenia, jak pęczniejący bąbel, regularnie przebijają się ku górze, wywołując wulkanizm i…

shutterstock1934538692-e24b392.jpg
width: 5472
height: 3648

Pod sielskim krajobrazem Polski kryje się relikt epoki lodowcowej. Ma ponad 13 tysięcy lat
type: item
date: 2026-07-20T07:39:18.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: epoka lodowcowa
subject: geologia
subject: suwalszczyzna
description: Mało kto wie, że polska Suwalszczyzna ma zdecydowanie więcej podobieństw z mroźną Syberią niż mogłoby się wydawać. Wieloletnia zmarzlina znajdująca na się wschodnich ziemiach naszego kraju tworzy warstwy najzimniejszych skał w Europie. Dotarcie do tych wyjątkowych złóż nie jest jednak proste i wiąże się z kilkuset metrowym zejściem pod powierzchnię ziemi.
encoded: Wieloletnia zmarzlina to warstwa gleby, skał lub materii organicznej, która utrzymuje się w temperaturze 0°C lub niższej przez co najmniej dwa kolejne lata. W niektórych zakątkach naszego globu stan ten wykorzystywany jest przez miejscową ludność. Na terenie położonego na północy archipelagu Svalbard długoletnie panowanie ujemnych temperatur skłoniło rząd do stworzenia Globalnego Banku Nasion, w którym w utrzymującej się temperaturze ok. -18°C przechowywane są nasiona roślin z całego świata. Suwalskie odkrycie nie imponuje jednak bezwzględną wartością temperatury, lecz miejscem i głębokością jej występowania. Niemal 400 metrów pod ziemią zachował się tam relikt warunków panujących podczas ostatniego zlodowacenia. Historia suwalskiego odwiertu O fenomenalnym charakterze suwalskiego podłoża geolodzy wiedzieli już w latach 70. XX wieku. To wtedy w okolicach Udrynia i Szypliszek odkryto, że – wbrew przyrodniczej logice – schodząc w głąb skorupy ziemskiej, temperatura skał ulega ochłodzeniu, a nie ociepleniu. Próby wyjaśnienia tej geologicznej anomalii podjął się dr Jan Szewczyk z Państwowego Instytutu Geologicznego w 2002 roku. Naukowiec postawił hipotezę, że bezpośrednią przyczyną tego zjawiska jest długotrwałe oddziaływanie zlodowaceń, z których ostatnie ustąpiło z tamtych terenów około 13 tys. lat temu. Efekt wieloletniej zmarzliny został dodatkowo spotęgowany dzięki unikatowej konstrukcji podłoża – na Suwalszczyźnie, stosunkowo blisko powierzchni, leżą specyficzne skały (anortozyty), działające jak nieprodukujące ciepła izolatory. Rozważania dr. Szewczyka dały podwaliny pod późniejsze prace wiertnicze, których efektem było odnalezienie wyjątkowej, kopalnej wieloletniej zmarzliny. Najzimniejsze skały w Europie Na weryfikację hipotezy za pomocą wierceń trzeba było czekać kolejnych 8 lat. W lipcu 2010 roku ukończono proces, który pozwolił naukowcom na dostanie się na głębokość 450 metrów. Już pierwsze obserwacje – uwzględniające fakt, że otwór nie był jeszcze ustabiliz…

FABRIC-KOLAZ-32-33-dc592a9.jpg
width: 2813
height: 1875

Naukowcy odkryli nowy zatopiony mikrokontynent. Liczy wiele milionów lat
type: item
date: 2026-07-03T10:30:48.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: Wolny czas
description: Międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował pod dnem oceanu nieznany dotąd, zatopiony mikrokontynent sprzed milionów lat. Może stać się kluczem do zrozumienia procesów tektonicznych na Ziemi.
encoded: W tym artykule: Naukowcy badają nowy mikrokontynent Tak zmienia się nasza planeta Jakie są mikrokontynenty? Obecnie na Ziemi wyróżnia się siedem kontynentów. Są to: Afryka, Antarktyda, Azja, Europa, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Australia. Każdy z nich wyróżnia się unikatową geologią, ekosystemami i historią geologiczną. Pamiętamy jednak, że współczesny układ kontynentów to tylko jeden z etapów ewolucji naszej planety. Historycznie kontynenty wielokrotnie łączyły się i rozdzielały. Tak powstawały superkontynenty. Najbardziej znany to Pangea, która istniała około 300 milionów lat temu. Pangea połączyła niemal wszystkie lądy Ziemi w jeden ogromny kontynent, otoczony oceanem nazywanym Panthalassa. Około 200 milionów lat temu zaczęła się rozpadać na mniejsze kontynenty, które przemieszczając się stworzyły dzisiejszy układ. Ostatnie odkrycie nowego mikrokontynentu dowodzi tego, że Ziemia wciąż potrafi nas zaskakiwać i nadal mamy wiele do odkrycia w temacie jej dynamicznej historii. Naukowcy badają nowy mikrokontynent Za powstawanie, przemieszczanie się i zmiany układu kontynentów odpowiedzialne są ruchy płyt tektonicznych. Geolodzy szczególnie interesują się miejscami, gdzie płyty tektoniczne spotykają się ze sobą. Jedno z takich granicznych miejsc występuje między Kanadą a Grenlandią. Znajduje się tam Cieśnina Davisa, łącząca dwa baseny oceaniczne: Morze Labradorskie i Zatokę Baffina. Według szacunków badaczy do ewolucji tektonicznej Cieśniny Davisa doszło około 33–61 milionów lat temu w okresie paleogenu. Wówczas w oceanie wytworzył się wyjątkowo gruby fragment skorupy kontynentalnej. Według badaczy jest to nowo rozpoznany, niecałkowicie podzielony i zanurzony mikrokontynent. Nad zrozumieniem powstania tej anomalii w skorupie ziemskiej pracują doktorant Luke Longley i dr Jordan Phethean z Uniwersytet w Derby w Wielkiej Brytanii oraz dr Christian Schiffer z Uniwersytetu w Uppsali w Szwecji. Pierwsze efekty ich prac zostały opublikowane na łamacz czasopisma nauko…

nowy-mikrokontynent-13f6f30.jpg
width: 2688
height: 1512

Otworzyli meteoryt z Marsa i oniemieli. Znaleźli w środku minerał, którego nie powinno tam być
type: item
date: 2026-06-19T08:34:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: geologia
subject: mars
subject: meteoryty
subject: minerały
description: Badacze rozłupali meteoryt, który spadł na Ziemię z Marsa, i dokonali niespodziewanego odkrycia. Wewnątrz skalnego fragmentu zidentyfikowali ziarna granatu, którego nigdy wcześniej nie znaleziono w żadnej próbce pochodzącej z Czerwonej Planety. Na Ziemi granaty tworzą się w specyficznych warunkach – wymagają potężnego ciśnienia, ekstremalnie wysokich temperatur lub gwałtownych przemian chemicznych. Do tej pory uważano, że na Marsie po prostu nie było odpowiedniego środowiska do ich powstania.
encoded: Badany okaz to meteoryt oznaczony sygnaturą NWA 8171, który na co dzień znajduje się w zbiorach kanadyjskiego Royal Ontario Museum. Z geologicznego punktu widzenia jest to brekcja bazaltowa. Przypomina trochę keks – stygnąca bazaltowa magma jest ciastem, które z czasem oblepia po drodze inne nagromadzone minerały-bakalie. W jednym z takich malutkich fragmentów – mierzącym zaledwie 0,8 na 0,5 milimetra – badacze dostrzegli coś intrygującego. Początkowo założono, że to powszechnie występujący piroksen, jednak precyzyjne analizy chemiczne rozwiały wątpliwości. Geolożka planetarna Tanya Kizovski z kanadyjskiego Brock University wyjaśnia, że zidentyfikowanym minerałem okazał się andradyt. To bogata w żelazo odmiana granatu, która, wbrew naszym potocznym skojarzeniom z krwistoczerwoną barwą, ma niepozorny, żółtozielony lub oliwkowy odcień. Zapisy przeszłości w marsjańskim meteorycie Dlaczego znalezienie kilku mikroskopijnych ziaren wywołało taką sensację w świecie nauki? Granaty są uznawane przez geologów za perfekcyjne „kapsuły czasu”. Zachowują w swojej krystalicznej strukturze zapis warunków temperaturowych i ciśnieniowych, w jakich pierwotnie się uformowały. Mogą służyć do precyzyjnego datowania procesów geologicznych, a ukryte w nich śladowe ilości innych pierwiastków bezbłędnie zdradzają skład chemiczny pradawnego środowiska. W tym wypadku marsjańskiego. Jak powstaje granat? Na Ziemi minerały z tej grupy powstają najczęściej w procesie metamorfizmu – ekstremalne siły przekształcają stare skały w nową formę. Na Marsie gigantyczne ciśnienie i ciepło niezbędne do wytworzenia granatu mogły pochodzić z dwóch potężnych zjawisk: potężnego uderzenia meteorytu w powierzchnię planety lub przemieszczania się wrzącej magmy w górę, w kierunku marsjańskiej skorupy. A może to kosmiczny autostopowicz z odmętów Galaktyki? Istnieje jednak jeszcze jeden, fascynujący scenariusz, którego naukowcy na tym etapie nie mogą wykluczyć. Ponieważ meteoryt NWA 8171 jest brekcją (zlepkiem wielu m…

GettyImages-1396848358-f61a42d.jpg
width: 4617
height: 2880

Adršpach przypomina kamienne miasto. Natura nadała temu miejscu niezwykłe kształty
type: item
date: 2026-06-07T06:29:20.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: czechy
subject: geologia
subject: skały
description: Skalne miasto Adršpach – unikatowy kompleks wież, iglic i wąwozów piaskowcowych – jest jedną z największych osobliwości geologicznych w Czechach. To niezwykłe miejsce od lat przyciąga badaczy, artystów i rzesze turystów. Trudno się temu dziwić. Poza niesamowitymi krajobrazami, Adršpašské skály oferują także wgląd w trwające miliony lat procesy rzeźbotwórcze Ziemi.
encoded: Spis treści: Gdzie znajduje się skalne miasto Adršpach? Jak powstało skalne miasto? „Ulice” skalnego miasta Osobliwości skalnego miasta Ogromne formacje skalne o fantazyjnych kształtach, kaniony i wąwozy z wysokimi ścianami, skalne korytarze, zachwycające jezioro i malownicze wodospady – atrakcje, jakie czekają na odwiedzających skalne miasto Adršpach można długo wyliczać. Bez wątpienia to jedno z najbardziej urokliwych miejsc w Europie Środkowej. W dodatku od przejścia granicznego w Golińsku jest oddalone o zaledwie kilka kilometrów. Gdzie znajduje się skalne miasto Adršpach? W ujęciu administracyjnym, skalne miasto Adršpach, a dokładnie – masyw Adršpašskoteplické skály, znajduje się w północno-wschodniej części Czech, w kraju hradeckim, w granicach gminy Adršpach. Region ten rozpościera się w bezpośrednim sąsiedztwie Polski. Najbliższe przejścia graniczne to Golińsk-Mieroszów i Okrzeszyn-Petříkovice. W kontekście geograficznym, Adršpach należy do Sudetów Środkowych, w obrębie Wyżyny Broumovskiej sąsiadującej z Górami Stołowymi. Obszar ten usytuowane jest na wysokości około 500 metrów n.p.m. Pojęcie skalnego miasta definiuje krajobraz Adršpachu. Trwające miliony lat procesy erozyjne rozczłonkowały niegdyś jednolitą płytę piaskowcową na tysiące izolowanych wież skalnych, głębokich kanionów i wąskich korytarzy, które swoim układem przypominają ulice i place. Istotnym elementem tej niezwykłej panoramy są formy wodne – od krystalicznie czystych jezior w dawnych wyrobiskach, po wodospady i potoki rzeźbiące miękkie podłoże. Obszar o wyjątkowych walorach Masyw objęty jest ochroną w ramach rezerwatu przyrody Adršpašsko-teplické skály. Cały kompleks zajmuje obszar o powierzchni około 18 kilometrów kwadratowych. Mówimy tu zatem o jednym z największych zespołów form piaskowcowych w tej części Europy. Status rezerwatu przyrody nakłada na odwiedzających obowiązek przestrzegania rygorystycznych zasad: w skalnym mieście nie można schodzić ze szlaków – piaskowcowe podłoże jest nie…

Adrspach-1c61772.jpg
width: 1800
height: 1200

Grobla Olbrzyma zachwyca regularnością form. To miliony lat dziejów zapisane w skale
type: item
date: 2026-06-06T09:27:03.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: irlandia
subject: skały
subject: wulkany
description: Grobla Olbrzyma, zlokalizowana na surowym wybrzeżu w Irlandii Północnej, jest jednym z najniezwyklejszych świadectw potęgi procesów geologicznych, które miliony lat temu kształtowały oblicze naszej planety. Miejsce to, wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1986 roku, jest nie tylko unikatową formacją bazaltową, ale także punktem, gdzie nauka przecina się z folklorem, a surowy krajobraz oceaniczny tworzy tło dla opowieści o gigantach i morskich tragediach.
encoded: Spis treści: Przestrzeń pod szczególną kuratelą Historia odkrycia i ewolucja świadomości naukowej Procesy geologiczne i krystalizacja bazaltu Finn McCool i mityczna budowla Skarb La Girony Co warto zobaczyć podczas wizyty? Ta niezwykła formacja jest przykładem miejsca, które w pełni zasługuje na miano „cudu świata”. Jej wartość – naukowa, kulturowa, ekologiczna i turystyczna – jest wręcz nieoceniona, a wizyta na Grobli każdorazowo jest doświadczeniem niezwykłym, pozwalającym odkryć tajemnice natury i poczuć szacunek wobec jej potęgi. Przestrzeń pod szczególną kuratelą Grobla Olbrzyma wznosi się na krawędzi płaskowyżu Antrim, gdzie bazaltowe klify gwałtownie opadają ku wodom północnego Atlantyku. Pod względem geograficznym, formacja znajduje się w odległości około 3 kilometrów na północ od historycznego Bushmills, miejscowości znanej z najstarszej licencjonowanej destylarni whiskey na świecie, i około 100 kilometrów na północny zachód od Belfastu. Obszar ten jest częścią szlaku Causeway Coastal Route, uznawanego za jedną z najbardziej malowniczych tras drogowych w Europie. Administracyjnie teren ten znajduje się w granicach hrabstwa Antrim i podlega ścisłemu reżimowi ochrony, co wynika z jego znaczenia przyrodniczego i naukowego. Większość obszaru, bo aż 95% lądu, znajduje się w posiadaniu i pod zarządem National Trust – organizacji non-profit, dedykowanej ochronie zabytków i przyrody w Wielkiej Brytanii, która przejęła opiekę nad tym miejscem w 1961 roku. Pozostałe 5% pozostaje w rękach prywatnych, natomiast obszar między linią przypływu i odpływu oraz dno morskie stanowią własność Crown Estate. Całość chronionego obszaru UNESCO obejmuje około 70 hektarów na lądzie i 160 hektarów w strefie morskiej. Historia odkrycia i ewolucja świadomości naukowej Lokalni mieszkańcy znali to miejsce od zawsze, jednak oficjalne ogłoszenie jego istnienia w kręgach naukowych jest datowane na końcówkę XVII wieku. W 1692 roku biskup Derry, William King, odwiedził to miejsce i jako pierw…

Grobla-Olbrzyma-65448e8.jpg
width: 1968
height: 1200

Jak gorące jest jądro Ziemi? I skąd my to właściwie wiemy?
type: item
date: 2026-05-27T11:03:44.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: geologia
subject: jądro ziemi
subject: planety
subject: ziemia
description: Głęboko pod naszymi stopami bije serce planety, którego temperatura dorównuje powierzchni Słońca. Choć dzielą nas od niego tysiące kilometrów skał, to właśnie ten piekielny piec chroni ludzkość przed zagładą w kosmicznej próżni. Naukowcy, za pomocą diamentowych kowadełek i fal sejsmicznych, zdołali zajrzeć do wnętrza Ziemi bez wykonywania ani jednego odwiertu. Tak długo na to czekaliśmy.
encoded: Ludzkość zdołała wysłać sondy na krańce Układu Słonecznego i sfotografować odległe galaktyki, jednak wnętrze naszej własnej planety wciąż pozostaje jedną z najbardziej nieuchwytnych zagadek. Najgłębszy wykonany przez ludzi odwiert, czyli Odwiert Kolski w Rosji, osiągnął zaledwie 12 262 metry – a to stanowi zaledwie delikatne draśnięcie w grubej skorupie ziemskiej. Aby dowiedzieć się, co kryje się tysiące kilometrów głębiej, geolodzy i fizycy musieli zamienić tradycyjne narzędzia na potężne lasery oraz symulacje laboratoryjne. Dzięki ich pracy wiemy, że nasze istnienie zawdzięczamy termicznej anomalii. Jak działa nasz ziemski „piec”? Gdy Ziemia formowała się około 4,5 miliarda lat temu, była jedynie wirującą, stopioną masą skalną. Z upływem czasu do głosu doszła grawitacja: najcięższe pierwiastki, przede wszystkim żelazo i nikiel, zaczęły opadać ku samemu centrum, tworząc pierwotne jądro. Dzisiaj ta struktura dzieli się na dwie wyraźne warstwy. Pierwszą jest płynne jądro zewnętrzne, które rozpoczyna się na głębokości około 2900 kilometrów pod powierzchnią i rozciąga na grubość kolejnych 2200 kilometrów. Głębiej, dokładnie 5150 kilometrów pod naszymi stopami, znajduje się stałe jądro wewnętrzne o promieniu rzędu 1220 kilometrów. Jak gorąco jest w tym odizolowanym „piecu”? Eksperci szacują, że na granicy jądra wewnętrznego i zewnętrznego temperatura osiąga od 5000 do ponad 5500 stopni Celsjusza. To wartość niemal identyczna z temperaturą panującą na powierzchni Słońca. To niesamowite, że tak potężne źródło ciepła znajduje się tak blisko nas. Diamentowe kowadełka i sejsmiczne fale Skoro nikt nigdy nie pobrał próbki z jądra Ziemi, skąd naukowcy mają tak precyzyjne dane? Jak wyjaśnia prof. Shichun Huang, nasza wiedza to w dużej mierze efekt niezwykle trafnych wniosków naukowych opartych na trzech filarach. Po pierwsze, badacze przeanalizowali skład chemiczny meteorytów, co pozwoliło dowieść, że jądro składa się w około 85% z żelaza. Po drugie, zbadali precyzyjnie, jak fal…

shutterstock2045247479-ec721ec.jpg
width: 7000
height: 3937

Złoty „supergigant” w Chinach. Nowe złoża mogą być warte ponad 80 miliardów dolarów
type: item
date: 2026-05-21T13:31:19.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: chiny
subject: geologia
subject: kopalnie złota
subject: odkrycia
subject: złoto
description: Chiny są drugą gospodarką świata, a teraz na dodatek dopisało im niezwykłe szczęście: w prowincjach Hunan i Liaoning odkryto dwa olbrzymie złoża złota. Według ostrożnych szacunków, tylko jedno z nich może mieć wartość ponad 80 miliardów dolarów.
encoded: Seria odkryć geologicznych z 2024, 2025 i 2026 roku może całkowicie odmienić globalny rynek metali szlachetnych. Chodzi o dwa gigantyczne złoża złota w Chinach, których łączna masa szacowana jest na ponad 2000 ton, a wartość rynkowa samego złoża Wangu przekracza 600 miliardów juanów (ok. 83 miliardy dolarów). Złote „potwory” z Hunan i Liaoning Złoże Wangu w prowincji Hunan odkryto pod koniec 2024 roku. Mieści się w powiecie Pingjiang. Modele 3D wskazują, że na głębokości do 2000 metrów znajduje się około 300 ton złota, natomiast głębiej – do 3000 metrów – zasoby mogą wynosić nawet ponad 1000 ton. Najnowsze analizy rządowe z 2025 i 2026 roku sugerują, że złoże Dadonggou (prowincja Liaoning) złoże może być jeszcze większe i zawierać blisko 1500 ton złota. Badania wykazały, że ślady kruszcu, które w latach 80. uznano za nieopłacalne w wydobyciu, tworzą jeden ciągły pas mineralny o długości 3 km i szerokości 1,5 km. Wyjątkowa wielkość i jakość chińskich złóż W przypadku Wangu geolodzy mówią o „superwielkim” (supergiant) złożu ze względu na niespotykaną koncentrację szlachetnego metalu w odwiertach. W niektórych miejscach sięga aż 138 gramów złota na tonę rudy. Dla porównania, w górnictwie ruda zawierająca już powyżej 8 gramów na tonę jest uznawana za wysokogatunkową. W wielu próbkach złoto było widoczne gołym okiem. Złoże Dadonggou charakteryzuje się niższą koncentracją, ale nadrabia to łatwością ekstrakcji – szacowany odzysk kruszcu wynosi od 65% do 91%, oraz unikatowym położeniem wzdłuż uskoku Tan-Lu. To potężna strefa tektoniczna, która ułatwiła wytrącanie się minerałów. Charakterystyka Dadonggou różni się od geologii najbliższego rejonu, co sugeruje że może on skrywać więcej podobnych żył złota. Odkrycia te mają ogromne znaczenie dla pozycji Chin, które już teraz są jednym z największych producentów (i konsumentów) złota na świecie. Największe złoża złota w innych regionach świata Mimo ogromnej skali chińskich odkryć, inne światowe złoża pozostawiają je w tyle. Zaso…

zloto-chiny-8495bbe.jpg
width: 2526
height: 1650

Wielkie pęknięcie w sercu Afryki. W Zambii rodzi się jeszcze jedna płyta tektoniczna
type: item
date: 2026-05-13T06:50:23.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: ziemia
description: Pod malowniczymi krajobrazami Zambii budzi się siła zdolna rozerwać kontynent na pół. Zespół międzynarodowych naukowców odkrył w gorących źródłach Ryftu Kafue gazy pochodzące bezpośrednio z płaszcza Ziemi. Podążając za nimi badacze stwierdzili, że kontynent afrykański może właśnie przechodzić proces powolnego rozpadu, dając początek zupełnie nowej płycie tektonicznej.
encoded: Choć rzadko o tym myślimy, lądy, po których stąpamy, są w nieustannym ruchu. Miliony lat temu Ziemia wyglądała zupełnie inaczej – wszystkie dzisiejsze kontynenty tworzyły jeden superkontynent, Pangeę. Z czasem potężne siły drzemiące pod skorupą ziemską rozerwały tę jedność, rozrzucając fragmenty lądu po oceanach. Trwa to do dziś, a najnowsze badania sugerują, że właśnie obserwujemy narodziny kolejnego podziału. Na jakich fundamentach opiera się świat? Aby zrozumieć znaczenie odkrycia w Zambii, musimy spojrzeć głębiej. Skorupa ziemska nie jest jednolitym pancerzem, lecz układanką złożoną z płyt tektonicznych, które unoszą się na plastycznej warstwie płaszcza Ziemi (astenosferze). Płyty te nieustannie na siebie napierają, ocierają się lub – co najważniejsze w przypadku Afryki – oddalają się od siebie. Proces ten nazywamy ryftowaniem. To właśnie on odpowiada za recykling minerałów, powstawanie oceanów i regulację cyklu węglowego, który czyni naszą planetę zdatną do życia. Gorący posłaniec z głębin Naukowcy od dawna przyglądali się afrykańskiej strefie ryftów i zachodzących tam anomaliach geotermalnych. Uwagę geologów z Uniwersytetu Oksfordzkiego pod wodzą Rūty Karolytė przykuł szczególnie region Ryftu Kafue w Zambii. Jednak to, co tam znaleźli, nie było spektakularnym pęknięciem w ziemi, lecz czymś znacznie subtelniejszym – izotopami helu. Badając gaz bulgoczący w gorących źródłach, naukowcy odkryli sygnatury izotopowe charakterystyczne dla płaszcza Ziemi, który znajduje się na głębokości od 40 do 160 kilometrów pod naszymi stopami. – To bezpośrednie połączenie z wnętrzem planety dowodzi, że system uskoków w Ryfcie Kafue jest aktywny – wyjaśnia Mike Daly, geolog z Oksfordu. To przełomowe odkrycie, ponieważ Ryft Kafue stanowi część potężnej, diagonalnej strefy ryftu ciągnącej się przez 2500 kilometrów w poprzek Afryki. Naukowcy podejrzewają, że ta szczelina może ostatecznie połączyć się z Grzbietem Śródatlantyckim, dzieląc płytę afrykańską na dwie mniejsze części. Dlacz…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-12T113610.233-96de159.jpg
width: 2700
height: 1800

Wielki Kanion powstał z „potopu”? Nowe dowody na gigantyczne jezioro, które pękło i wyrzeźbiło Arizonę
type: item
date: 2026-04-25T13:17:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: kolorado
subject: wielki kanion kolorado
description: Wielki Kanion to jeden z najbardziej rozpoznawalnych cudów natury na świecie, który co roku przyciąga ponad cztery miliony turystów. Mimo jego sławy, geolodzy od dekad spierają się, jak i kiedy dokładnie powstał ten gigantyczny wąwóz. Chyba właśnie znaleźli wyjaśnienie.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” dostarcza mocnych dowodów na poparcie jednej z najbardziej fascynujących teorii dotyczącej kanionu – hipotezy „przelania się jeziora” (ang. lake spillover). Według autorów, system rzeki Kolorado nie żłobił Wielkiego Kanionu powoli przez dziesiątki milionów lat. Stało się to w wyniku gwałtownego zdarzenia geologicznego. Jezioro Bidahochi – zbiornik, który stworzył kanion Zgodnie z wynikami badań, około 6,6 miliona lat temu rzeka Kolorado (w swojej wczesnej formie) wpłynęła do basenu w północnej Arizonie, tworząc tam gigantyczny akwen zwany jeziorem Bidahochi (znanym również jako jezioro Hopi). Przez setki tysięcy lat rzeka systematycznie wypełniała to zagłębienie, aż poziom wody stał się tak wysoki, że przelał się przez formację geologiczną znaną jako Łuk Kaibab. Woda, która gwałtownie ruszyła na zachód, zaczęła szybko żłobić dzisiejsze koryto rzeki, wycinając w krajobrazie monumentalne ściany Wielkiego Kanionu. Geologiczne odciski palców Jak naukowcy zdołali odtworzyć wydarzenia sprzed milionów lat? Posłużyli się metodami niemal detektywistycznymi, pobierając 19 próbek piaskowca z obszaru Bidahochi Basin. Wewnątrz nich odnaleźli tysiące kryształów cyrkonu, które są niezwykle trwałe i działają jak „odcisk palca” rzeki. Dzięki technice mierzącej rozpad promieniotwórczy uranu do ołowiu, badacze mogli precyzyjnie określić wiek i pochodzenie tych drobinek. Analiza wykazała, że cyrkony z basenu Bidahochi idealnie pasują do osadów niesionych przez rzekę Kolorado w tamtym okresie. Dodatkowymi dowodami były gwałtowana akumulacja osadów w basenie, stosunki izotopów strontu w węglanach oraz obecność skamieniałych ryb typowych dla systemów rzecznych. Rozwiązanie zagadki „zaginionego czasu” To odkrycie pozwala wreszcie wypełnić 5-milionową lat lukę w historii rzeki, która od dawna intrygowała geologów. Dotychczasowa oś czasu była niespójna: wiedzieliśmy, że rzeka Kolorado istniała już 11 milionów lat temu (na ter…

GettyImages-627106231-eb185d5.jpg
width: 5500
height: 3667

Afryka rozpada się na pół szybciej, niż sądzono. Między płytami powstanie nowy ocean
type: item
date: 2026-04-23T08:06:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: ziemia
description: Afryka, tak jak inne kontynenty, doświadcza trwających od milionów lat procesów geologicznych. Kiedy będzie można zobaczyć ich efekty? Szybciej niż sądzono, mówią naukowcy z Columbia Climate School.
encoded: Podział na Europę, Azję, obie Ameryki, Australię, Antarktydę i Afrykę jest dla nas czymś oczywistym, ale to nie oznacza, że tak już pozostanie na zawsze. W ciągu milionów lat nasza planeta wielokrotnie się zmieniała. Najlepiej widać to na wizualizacjach przedstawiających powstawanie superkontynentów. Naukowcy podkreślają, że procesy ich formowania, choć nie są odczuwalne na co dzień, trwają cały czas. Jak będzie wyglądała Ziemia w przyszłości? Zdaniem naukowców Afryka Wschodnia oderwie się od reszty kontynentu. To z kolei może doprowadzić do powstania nowego oceanu. Proces ten postępuje szybciej, niż wcześniej sądzono. Do takiego wniosku doszedł zespół kierowany przez Christiana Rowana z Lamont-Doherty Earth Observatory (Columbia Climate School). Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Nature Communications”. Tak zmienia się Afryka Powolne rozpadanie się Afryki na pół wynika z procesów geologicznych. Afrykańska płyta tektoniczna dzieli się na dwie: mniejszą somalijską i większą nubijską. Z badań opublikowanych już w 2004 roku na łamach „Earth and Planetary Science” wynika, że co roku płyty oddalają się od siebie o kilka milimetrów. Najnowsze badania mówią o tempie rzędu około 4,7 mm rocznie. Ten proces rozciąga skorupę ziemską, w konsekwencji ułatwiając wnikanie magmy ku powierzchni. Głównym „winnym” jest tak zwany wschodnioafrykański system szczelinowy. Jeden z największych systemów szczelin tektonicznych na świecie ciągnie się przez tysiące kilometrów i kilka afrykańskich krajów, między innymi Etiopię, Kenię, Malawi i Mozambik. Świat usłyszał o postępującym podziale geologicznym Afryki w 2018 roku, po tym, jak w Kenii pojawiło się pęknięcie w ziemi. Zjawisko było powiązane z afrykańskimi szczelinami tektonicznymi. Powstaje nowy ocean W północnej Kenii i południowej Etiopii, w rozległym obniżeniu o szerokości 500 km zwanym Ryftem Turkana, proces ten jest najbardziej widoczny. Wzdłuż osi ryftu skorupa ziemska ma tylko około 13 km grubości, podczas gdy poza …

afryka-peka-ba364bc.jpg
width: 5001
height: 3001

Ukryty gigant pod Toskanią. Naukowcy odkryli rezerwuar magmy
type: item
date: 2026-04-15T13:12:38.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: odkrycia
subject: ruchy sejsmiczne
subject: toskania
description: Naukowcy zidentyfikowali pod Toskanią gigantyczny rezerwuar magmy o objętości 6000 km3, wykorzystując do tego innowacyjną technikę analizy naturalnych wibracji gruntu. Ten podziemny system rozmiarem przypomina superwulkan Yellowstone. Czy jest się czego obawiać?
encoded: Duże systemy magmowe udaje się naukowcom identyfikować poprzez zmiany zachodzące na powierzchni ziemi. Kratery, osady erupcyjne i emitowane gazy to jasne sygnały na występowanie tej gorącej masy skalnej pod płaszczem naszej planety. Inaczej sytuacja wygląda we włoskiej Toskanii, gdzie naukowcy zdiagnozowali obecność magmy dzięki specjalistycznej technice tomografii szumu sejsmicznego. Otrzymane wyniki posłużą zarówno jako podstawa naukowa dla dalszych badań, jak i nowy kierunek dla praktycznego wykorzystania energii geotermalnej. Jak sprawdzić obecność magmy? Zespół naukowców z Uniwersytetu w Genewie we współpracy z włoskimi instytucjami geonaukowymi posłużył się techniką tomografii szumu sejsmicznego (ambient noise tomography) w celu wykrycia obecności magmy w skorupie Toskanii. Metoda ta opiera się na analizie naturalnych wibracji otoczenia, generowanych przez fale oceaniczne, wiatr, a nawet codzienną aktywność człowieka. Kluczowym elementem pomiaru jest wykorzystanie sieci czujników sejsmicznych, które rejestrują prędkość rozchodzenia się fal w głąb ziemi. Szwajcarscy badacze skorzystali z 60 takich urządzeń, co pozwoliło uczonym na skonstruowanie trójwymiarowego obrazu skorupy pod włoskim regionem. Wynik był zaskakujący, przybliżając Toskanię do innych obszarów bogatych w magmę – takich jak superwulkany w Parku Yellowstone. Toskania jak Yellowstone Naukowcy odkryli pod południową Toskanią gigantyczny rezerwuar magmy, którego objętość szacuje się na około 6000 km3. Ten ogromny system znajduje się głęboko w skorupie ziemskiej, na głębokości od 8 do 15 kilometrów pod powierzchnią. Mimo imponujących rozmiarów, naukowcy uspokajają, że obecnie zbiornik ten nie stanowi zagrożenia wulkanicznego i jest stabilny. Odkrycie to wyjaśnia jednak, dlaczego region ten charakteryzuje się tak wysoką aktywnością geotermalną i rekordowymi przepływami ciepła. Odkrycie jest tym bardziej zaskakujące, gdyż w najnowszej historii Toskanii obszar ten nie zarejestrował żadnych większych eru…

FABRIC-KOLAZ-32-9-f272c38.jpg
width: 2813
height: 1875

Najważniejsze „wąskie gardło” świata. Cieśnina Ormuz to strategiczny punkt i geologiczny fenomen
type: item
date: 2026-04-09T05:58:52.000Z
creator: Amy McKeever
subject: Przyroda
subject: geografia
subject: geologia
subject: iran
subject: ropa
subject: ropa naftowa
description: Kontynentalne kolizje, które uformowały cieśninę Ormuz na Bliskim Wschodzie, obdarzyły region ogromnymi bogactwami petrochemicznymi – tworząc jednocześnie strategiczne wąskie gardło, którego zablokowanie może wstrząsnąć światowym handlem ropą.
encoded: Przez Cieśninę Ormuz przepływa około jednej czwartej światowego morskiego handlu ropą. Ten wąski przesmyk stanowi jedno z najważniejszych morskich „wąskich gardeł” na świecie. To szlak o ogromnym natężeniu ruchu, który w przypadku zakłóceń może wywołać chaos w globalnej gospodarce. Niestety, czarny scenariusz ziścił się pod koniec lutego, kiedy narastający konflikt na Bliskim Wschodzie sparaliżował tę kluczową drogę wodną. Cieśnina Ormuz to także geologiczny fenomen. – To jedno z niewielu miejsc na świecie, w których można na własne oczy ujrzeć kolizję dwóch kontynentów – zauważa Mike Searle, profesor nauk o Ziemi w Worcester College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Dowody tego starcia są widoczne w rzeźbie całego regionu: od potężnych łańcuchów gór Zagros w południowym Iranie, aż po najwęższy punkt samej cieśniny. To tutaj omański półwysep Musandam wysuwa się na północ, niczym sztylet skierowany w stronę Iranu. Wyróżniający się stromymi, czarnymi klifami i poszarpaną linią brzegową pełną zatopionych dolin, półwysep Musandam jest także jednym z niewielu miejsc na Ziemi, gdzie ofiolity są eksponowane w absolutnie spektakularny sposób. – Skały te, zazwyczaj pogrzebane głęboko pod skorupą oceaniczną, tworzą tutaj, według profesora, „zdecydowanie największy i najlepiej zachowany kompleks ofiolitowy na świecie – mówi prof. Mike Searle. Jednak ten sam proces geologiczny, który uczynił Cieśninę Ormuz tak wyjątkową, jest jednocześnie tym, co czyni ją tak podatną na zagrożenia. Jak powstała Cieśnina Ormuz? Wiele z najważniejszych morskich wąskich gardeł na świecie to cieśniny – wąskie akweny łączące dwa większe zbiorniki wodne. Powstawały one naturalnie przez miliony lat w wyniku przemieszczania się płyt tektonicznych oraz podnoszenia się poziomu mórz wraz z topnieniem lądolodów. Żeglarze od wieków korzystają z tych geograficznych skrótów, ponieważ zazwyczaj oferują one znacznie szybszą drogę niż opływanie całych kontynentów przez otwarty ocean. W przypadku Cieśniny Ormuz proce…

ciesnina-ormuz-6d261c2.jpg
width: 5079
height: 3354

Epoka lodowcowa trwa od milionów lat. Obecne ocieplenie jest jedynie krótkim interglacjałem
type: item
date: 2026-04-05T12:34:07.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: epoka lodowcowa
subject: geologia
subject: klimat
subject: lodowce
subject: zmiany klimatyczne
description: Epoka lodowcowa potocznie kojarzona jest z jedną długotrwałą zimą. W rzeczywistości termin ten odnosi się do skomplikowanego cyklu glacjałów i interglacjałów, w którym okresy arktycznego chłodu były przerywane fazami ocieplenia, nierzadko przewyższającymi temperaturami obecne optimum holoceńskie.
encoded: Spis treści: Ramy chronologiczne epoki lodowcowej Mechanizmy napędowe epoki lodowcowej Przebieg zlodowaceń na ziemiach polskich Epoka lodowcowa nie była jedynie okresem przetrwania w surowych warunkach, lecz czasem fundamentalnej przebudowy ziemskich ekosystemów i rzeźby terenu. Cykliczność zlodowaceń, sterowana przez mechanikę orbitalną Ziemi, stworzyła unikatowe warunki dla rozwoju specyficznej megafauny i wymusiła na wczesnych homininach rozwój technologii oraz struktur społecznych. Jej wpływ na współczesny świat jest wszechobecny, od ukształtowania granic, determinowanych przez pradoliny i systemy rzeczne, po globalny obieg węgla. Wieloletnia zmarzlina, która uformowała się w plejstocenie, wciąż zalega pod znaczną częścią Syberii, Alaski i Kanady, a w reliktowej formie – nawet pod Suwalszczyzną. Ramy chronologiczne epoki lodowcowej Współczesna nauka umieszcza początek epoki lodowcowej, utożsamianej z plejstocenem w punkcie zwrotnym historii geologicznej, około 2,53 do 2,58 miliona lat temu. To właśnie wtedy nastąpiło gwałtowne ochłodzenie klimatu na półkuli północnej, co zainicjowało trwający do dziś czwartorzędowy cykl zlodowaceń. Warto podkreślić, że planeta wciąż znajduje się w epoce lodowcowej, a obecny holocen, trwający od około 11 700 lat, jest jedynie kolejnym interglacjałem – krótką, ciepłą przerwą w zimnym świecie, naśladującą wcześniejsze optima klimatyczne, takie jak interglacjał eemski sprzed 130 000 lat. Plejstocen należy dzielić na kilka kluczowych faz, z których każda charakteryzowała się inną dynamiką zmian temperatury i zasięgiem lodu. Na początku tego okresu, aż do około miliona lat temu, cykle zlodowaceń powtarzały się co 41 000 lat, co było bezpośrednio powiązane ze zmianami nachylenia osi obrotu Ziemi. Jednak po tzw. przełomie środkowoplejstoceńskim, mechanizm ten uległ zmianie, a dominującym cyklem stał się okres 100-tysięczny, w którym lądolody narastają powoli przez około 90 000 lat, by następnie gwałtownie cofnąć się w ciągu zaledwie 10 …

epoka-lodowcowa-e021f60.jpg
width: 2047
height: 1200

Perseverance odkrywa korund na Marsie. Czy Czerwona Planeta skrywa rubiny i szafiry?
type: item
date: 2026-03-27T09:30:39.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: geologia
subject: łazik marsjański
subject: łazik Perseverance
subject: mars
description: Łazik Perseverance dokonał przełomowego odkrycia w marsjańskim kraterze Jezero. Wykorzystując laserowy instrument SuperCam naukowcy zidentyfikowali maleńkie kryształy korundu. To znalezisko sugeruje, że Mars skrywa rubiny i szafiry.
encoded: Czy Czerwona Planeta kryje skarby godne ziemskich salonów jubilerskich? Najnowsze dane z łazika Perseverance sugerują, że tak. Międzynarodowy zespół naukowców ogłosił odkrycie mikroskopijnych kryształów korundu – minerału, który, w zależności od domieszek, tworzy rubiny lub szafiry. To znalezisko nie tylko zmienia naszą wiedzę o geologii Marsa, ale też udowadnia, że był niegdyś areną gwałtownych procesów fizykochemicznych. Odkrycie ogłoszono na 57 konferencji Lunar and Planetary Science w Teksasie. Artykuł naukowy na ten temat jest w trakcie recenzji i ukaże się w czasopiśmie „Geophysical Research Letters". Laserowa alchemia w kraterze Jezero Kluczem do tego odkrycia był instrument SuperCam – zaawansowane laboratorium analityczne zamontowane na maszcie łazika. Podczas eksploracji krawędzi krateru Jezero, robot natrafił na nietypowe, jasne odłamki skalne, zwane przez geologów float rocks. Te luźne kamienie wyraźnie nie pasowały do otaczającego je podłoża, co natychmiast wzbudziło czujność badaczy z NASA i ESA. Aby poznać ich skład, naukowcy użyli zielonego lasera, który, uderzając w powierzchnię skały, wzbudzał jej cząsteczki do emisji światła. Wynik analizy spektroskopowej był jednoznaczny: korund z domieszką chromu. Na Ziemi taka kombinacja oznacza tylko jedno: rubin. Mimo że same kryształy są zbyt małe, by Perseverance mógł je sfotografować (mają zaledwie 0,2 mm średnicy), dane są niepodważalne. Specjaliści, tacy jak Valerie Payré z University of Iowa, określają znalezisko jako „korund o charakterystyce rubinu”. Wynika to z faktu, że bez fizycznej próbki w ziemskim laboratorium trudno ostatecznie rozstrzygnąć, czy mamy do czynienia z intensywnym czerwonym rubinem, czy może jego błękitnym krewnym – szafirem. Kosmiczne uderzenia zamiast ruchów tektonicznych Najbardziej intrygującym aspektem odkrycia jest mechanizm powstania tych cennych minerałów. Na naszej planecie rubiny i szafiry są produktem procesów zachodzących głęboko pod ziemią, w wyniku ruchów płyt tektonic…

perseverance-rubin-9ab7db9.jpg
width: 1463
height: 975

Skala Richtera odeszła do historii. Naukowcy zastąpili ją dokładniejszą metodą
type: item
date: 2026-03-07T10:33:56.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: geologia
subject: ruchy sejsmiczne
subject: trzęsienie ziemi
description: Skala Richtera to bez wątpienia najsłynniejsza miara geofizyczna. Warto jednak podkreślić, że w swojej pierwotnej formie jest w zasadzie martwa od dziesięcioleci. Współczesna nauka odeszła od oryginalnej metody Richtera i Gutenberga, zastępując ją bardziej wyrafinowaną fizyką momentu sejsmicznego. Jednak nazwisko ekscentrycznego fizyka przetrwało jako synonim trzęsienia ziemi.
encoded: Spis treści: Skala Richtera to nieistniejące pojęcie Wykres Richtera Skutki trzęsień ziemi Zmierzch skali Richtera Najsilniejsze trzęsienia ziemi w nowożytnej historii Kiedy ziemia zaczyna drżeć, a budynki kołyszą się niczym targane wiatrem drzewa, pojawia się pytanie: „Ile w skali Richtera?”. Ta jedna wartość, najczęściej mieszcząca się w przedziale od 1 do 9, stała się ostatecznym wyznacznikiem skali katastrofy. Zaczęło się od próby uporządkowania danych w laboratorium w Kalifornii, a skończyło na systemie, który monitoruje puls całej planety. Skala Richtera to nieistniejące pojęcie Gdy gdzieś na świecie zadrży ziemia, nagłówki gazet i portali internetowych „krzyczą” o sile wstrząsów, wyrażonej w skali Richtera. Czy to zwykłe przyzwyczajenie, czy raczej celowo używane uproszczenie? Trudno powiedzieć, jednak oczywiste jest, że używanie nazwiska sławnego sejsmologa w kontekście miary siły kataklizmu jest ewidentnym błędem – z dwóch powodów. Po pierwsze, Charles Richter nigdy nie nazwał swoim nazwiskiem skali, którą opracował wspólnie z Beno Gutenbergiem. Po drugie, oryginalna skala miała poważne ograniczenia, które dla nauki były niedopuszczalne. Z tego powodu od kilkudziesięciu lat nie jest stosowana. Przed opracowaniem magnitudy Zanim Richter nakreślił swoje słynne krzywe, świat polegał na skalach intensywności. Najczęściej stosowana była skala Mercalliego i jej późniejsze modyfikacje. Problem w tym, że nie mierzyły one trzęsienia ziemi jako zjawiska fizycznego u źródła, a jedynie jego skutki na powierzchni. Oznacza to, że wstrząsy, które nawiedzały obszary niezurbanizowane i niezamieszkane, właściwie były ignorowane. W tej sytuacji, nie można było zrozumieć zjawiska tektoniki płyt i dynamiki wnętrza Ziemi. Nauka potrzebowała miary bezwzględnej. Wykres Richtera W 1935 roku Charles Richter opublikował przełomową pracę, w której zdefiniował to, co dziś nazywamy „skalą Richtera”, a co naukowo określane jest mianem magnitudy lokalnej. Swoją metodę pomiarową oparł na k…

skala-richtera-425f938.jpg
width: 1600
height: 1200

Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
type: item
date: 2026-03-05T08:23:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: małpy
subject: szympansy
description: Gdy na wybiegu pojawił się przezroczysty kryształ kwarcu, szympansy zachowywały się tak, jakby trafiły na prawdziwy skarb. Samica Manuela oderwała go z postumentu, a inne osobniki nie chciały oddać z miejsc swojego spoczynku. Zwykły kamień nie wywołała takiej reakacji. Naukowcy sprawdzili, co tak bardzo zaintrygowało zwierzęta. Ma to związek z ewolucją człowieka.
encoded: Historia naszego zamiłowania do piękna zaczyna się zaskakująco wcześnie. Już 780 tys. lat temu nasi przodkowie, tacy jak Homo erectus, zbierali małe kryształy kwarcu i kalcytu. Znaleziska z Chin, Indii czy RPA potwierdzają, że te kamienie nie służyły jako narzędzia ani broń. Nie były zaostrzone ani przerobione na ozdoby. Przenoszono je jednak na duże odległości do jaskiń i schronień. Dlaczego to robiono? Dla wczesnych ludzi kryształy były zapewne czymś w rodzaju skarbów, również dzisiaj przypisuje się im czasem niezwykłe właściwości. Naukowcy od lat zastanawiali się, co dokładnie przyciągało wzrok naszych przodków do tych obiektów. Czy był to blask, czy może nietypowy kształt? Aby to sprawdzić, badacze postanowili przyjrzeć się naszym najbliższym żyjącym krewnym – szympansom. Na czele zespołu ekspertów stanął prof. Juan Manuel García-Ruiz, krystalograf z Międzynarodowego Centrum Fizyki Donostia w Hiszpanii. Wspólnie opublikowali na ten temat pracę w czasopiśmie „Frontiers in Psychology”. Podglądając małpy Badanie zostało przeprowadzone w ośrodku Rainfer, który jest rezerwatem dla małp położonym w Madrycie w Hiszpanii. Eksperymenty odbyły się w tym miejscu z udziałem dwóch grup uratowanych szympansów (Pan troglodytes), żyjących w środowisku półwolnym. Obserwacje prowadzono głównie z zewnątrz, korzystając z kamer monitoringu oraz specjalnej kryjówki dla badaczy. Małpy podziwiają piękno W pierwszym eksperymencie, nazwanym „Monolitem”, na wybiegu ustawiono dwa postumenty. Na jednym ustawiono duży, przezroczysty kryształ kwarcu o wadze ponad 3 kg. Na drugim umieszczono zwykły, brązowy kamień o podobnej wielkości. Reakcja szympansów była natychmiastowa i jednoznaczna. Zwierzęta poświęciły znacznie więcej czasu na badanie kryształu niż zwykłej skały. Samica alfa, Manuela, z wielkim trudem oderwała kwarc od podstawy i zabrała go na podest, by się nim bawić. Inne osobniki, jak samiec Yvan, zaniosły go nawet do swoich legowisk. Przez kolejne dwa dni małpy oglądały kryształ po…

kks-360d004.jpg
width: 5700
height: 3391

Ten pająk „zmienił się” w mrówkę. Niezwykłe odkrycie zaklęte w bursztynie
type: item
date: 2026-03-04T09:40:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: bursztyn
subject: geologia
subject: mrówki
subject: pająki
description: Pająk w bursztynie sprzed 99 milionów lat okazał się mistrzem kamuflażu. Badacze odkryli, że nie był zwykłym drapieżnikiem, lecz naśladował mrówki, by zwiększyć swoje szanse na przetrwanie. To rzadkie znalezisko pozwala zajrzeć w świat lasów okresu kredy.
encoded: Bursztyn to coś więcej niż piękny kamień. To naturalna kapsuła czasu, w której bywają uwięzione zwierzęta sprzed milionów lat. Większość takich znalezisk zawiera tylko jeden organizm. Te najbardziej cenne zawierają kilka stworzeń w jednej bryłce. Pozwalają one podejrzeć prawdziwe relacje między gatunkami. Tak jest w tym przypadku, przebadanym przez hiszpańskich badaczy. Wyniki badań opublikowano na łamach „Frontiers in Ecology and Evolution”. Bursztyn z Mjanmy Badany okaz pochodzi z doliny Hukawng w Mjanmie. Powstał w okresie kredy, około 99 milionów lat temu. W tamtym czasie lasy były pełne lepkiej żywicy spływającej z drzew. Stała się ona pułapką, która na zawsze unieruchomiła dwóch bohaterów naszej opowieści. Pierwszym bohaterem jest mrówka z jednej z wymarłych linii. Drugim bohaterem jest pająk z rodzaju Chimerarachne. To wyjątkowe stworzenie, które pomaga naukowcom zrozumieć pochodzenie dzisiejszych pająków. Pająk, który chciał być mrówką Jednak ten konkretny pająk, zaklęty w bursztynie, nie był zwyczajnym drapieżnikiem. Jego wygląd i budowa sugerują, że stosował on wyrafinowaną strategię przetrwania. Pająka i mrówkę dzieli w bursztynie zaledwie 5 mm. Dla naukowców taka odległość to bardzo silna wskazówka, sugerująca że ich spotkanie nie było dziełem przypadku. W paleoetologii, czyli nauce o zachowaniu kopalnych zwierząt, każdy milimetr ma znaczenie. Tak mały odstęp pozwala sądzić, że organizmy te wchodziły ze sobą w interakcje tuż przed śmiercią. Pająk prawdopodobnie śledził mrówkę lub przebywał w jej bezpośrednim otoczeniu. Żywica zalała ich w momencie, gdy ich drogi się skrzyżowały. Wynik badania: ewolucyjna maskarada Jaki jest finał tego naukowego śledztwa? Badacze ustalili, że pająk stosował tzw. myrmekomorfię, czyli chciał upodobnić się do mrówki. Ale po co pająk miałby chcieć być mrówką? Mrówki już w okresie kredy były znane z agresji i żyły w grupach. Większość drapieżników wolała ich unikać, by nie ryzykować ataku całej kolonii. Pająk wykształcił w tok…

pajak-7d96fc9.jpg
width: 1575
height: 1050

Na Słowacji odkryto dwa nieznane minerały. Mogą „pomóc” w poszukiwaniach złota
type: item
date: 2026-03-03T09:43:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: minerały
subject: skały
subject: słowacja
subject: złoto
description: Dwa nieznane minerały odkryte w słowackich górach mogą pomóc wyjaśnić, jak powstają wyjątkowo bogate złoża złota i srebra. Wyniki analiz rzucają nowe światło na procesy geologiczne typu „bonanza”. To odkrycie może mieć znaczenie nie tylko naukowe, ale i gospodarcze.
encoded: Słowacja ma wyjątkowo długą i barwną historię odkryć geologicznych. Od XVIII wieku na jej terenie zidentyfikowano aż 35 nowych minerałów. W ostatnich latach kraj ten przeżywa prawdziwy naukowy „boom” w tej dziedzinie. Niedawno w miejscowości Betliar odkryto ferriandrosyt-(Ce), za co młody badacz Pavol Myšľan otrzymał prestiżową nagrodę. Odkrywanie nowych minerałów nie jest tylko naukową ciekawostką. Takie znaleziska pozwalają poznać prehistorię naszej planety i warunków, w jakich ulegała ona przekształceniom. I umożliwiają sprawniejsze poszukiwania cennych kruszców. Tajemnica wzgórza Šibeničný Najnowsze badania skupiły się na stanowisku Šibeničný vrch w pobliżu miejscowości Nová Baňa. Międzynarodowy zespół, prowadzony przez ekspertów ze Słowackiej Akademii Nauk, prowadził tam szczegółowe analizy. Naukowcy badali unikatowy typ mineralizacji srebra i złota, zwany typem „bonanza”. Nazwa ta nie jest przypadkowa – nawiązuje do wyjątkowo bogatych złóż kruszców. Prace wymagały ogromnej precyzji, ponieważ badane obiekty są mniejsze niż ziarnka piasku. W zespole znaleźli się specjaliści ze Słowacji, Czech, Niemiec i Danii. Ich wspólny wysiłek pozwolił na dokładne zbadanie struktury atomowej nieznanych dotąd substancji. Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „American Mineralogist”. Mikroskopijne skarby pod lupą Badaczom udało się znaleźć dwa nieznane minerały: auropolybazyt i auropearceit. Są to minerały z grupy polbazytów, które występują w formie nieregularnych ziaren. Ich wielkość nie przekracza 0,2 milimetra, co można to porównać do grubości ludzkiego włosa lub drobinki pyłu. Nowo opisane minerały są ciemnoszare lub czarne i posiadają charakterystyczny metaliczny połysk. – To odkrycie znacząco poszerza naszą wiedzę na temat minerałów należących do grupy polibazytów i dostarcza nowych informacji na temat powstawania w przyrodzie nagromadzeń srebra i złota typu bonanza – wyjaśnia Martin Števko z Instytutu Nauk o Ziemi SAS. Dlaczego to odkrycie jest ważne? To odkrycie zn…

imagethumb-03b2380.jpg
width: 1200
height: 800

Nasila się anomalia grawitacyjna pod Antarktydą. Nowe analizy zjawiska wykonano wykorzystując fale sejsmiczne
type: item
date: 2026-02-23T14:17:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: fizyka
subject: geologia
subject: ziemia
description: Nasza planeta nie jest idealną kulą. Ruch obrotowy wywołuje spłaszczenie na biegunach i wybrzuszenie na równiku. Ziemskie pole grawitacyjne również nie ma kształtu idealnej sfery. Bardziej przypomina ziemniaka z wybrzuszeniami i zagłębieniami. Najsilniejsze tego typu zagłębienie – obszar, w którym pole grawitacyjne jest słabsze – znajduje się pod Antarktydą.
encoded: Antarktyczne Minimum Geoidy (AGL) – tak określa się leżący pod Antarktydą obszar, na którym przyciąganie ziemskie jest słabsze i tworzy coś w rodzaju dziury grawitacyjnej. Tam powierzchnia geoidy, czyli opartego na grawitacji modelu Ziemi, znajduje się poniżej tzw. elipsoidy odniesienia. Ten termin odnosi się do uproszczonego matematycznego modelu kształtu Ziemi – spłaszczonej kuli. Anomalia ta jest tłumaczona przez specyficzne procesy zachodzące w płaszczu Ziemi oraz wpływ zmian w masie lądolodu na przestrzeni tysiącleci. Dziura grawitacyjna Nowe modele, zaproponowane przez dr. Petara Glišovicia i prof. Alessandra M. Fortego z Institut de Physique du Globe de Paris (IPGP) pokazują, jak Antarktyczne Minimum Geoidy ewoluowało w czasie i staje się coraz silniejsze. Zjawisko to napędza powolny, długotrwały ruch skał głęboko pod powierzchnią Ziemi. Zdaniem ekspertów zbadanie tej długoterminowej ewolucji anomalii geoidy jest kluczowe dla zrozumienia dynamiki wnętrza Ziemi. – Podczas gdy większość badań koncentruje się na współczesnych „migawkach” geoidy, my rekonstruujemy zależną od czasu ewolucję najsilniejszego zagłębienia geoidy na Ziemi – Antarktycznego Minimum Geoidy – w ciągu kenozoiku. Ery rozpoczętej około 70 milionów lat temu i trwającej do dziś – napisali badacze we wstępie do artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Scientific Reports”. Wyboista jak ziemniak Zacznijmy od tego, dlaczego wspomniana geoida Ziemi ma wyboisty „ziemniaczany” kształt pola grawitacyjnego. Wynika to z faktu, że grawitacja jest związana z masą, a ta nie jest jednorodna wewnątrz planety. Skały tworzące Ziemię mają różny skład i odmienną gęstość. Różnice te są mierzalne, aczkolwiek nie na tyle duże, byśmy mogli odczuć je na powierzchni planety. Gdyby ktoś chciał przeprowadzić eksperyment i zważył się w miejscach o niskiej i wysokiej wartości grawitacji na Ziemi, różnica wyniosłaby maksymalnie kilka gramów. Nie zmienia to faktu, iż geoida stanowi okno na procesy zachodzące głęboko we wnętrzu…

antarktyda-aab6ccb.jpg
width: 1600
height: 1200

Dlaczego Antarktyda „krwawi”? Wyjaśniono zagadkę czerwonych wodospadów
type: item
date: 2026-02-22T15:02:18.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: geologia
subject: lodowce
description: Blood Falls, czyli „Krwawe Wodospady” na czole Lodowca Taylora na Antarktydzie, długo stanowiły zagadkę dla naukowców, ze względu na swój jaskrawoczerwony kolor i nieregularność. O ile kolor wyjaśniono już dawno, to najnowsze badania wreszcie wyjaśniły tę kapryśność.
encoded: Przełom nastąpił dzięki danym zebranym we wrześniu 2018 roku. Zespół badaczy pod kierunkiem Petera T. Dorana z Louisiana State University zarejestrował rzadki, spójny sygnał z trzech różnych systemów pomiarowych: czujników GPS na powierzchni lodowca, kamer poklatkowych oraz termistorów (czujników oporu) w pobliskim jeziorze Bonney. Wyniki tych badań, opublikowane w czasopiśmie „Antarctic Science”, udowadniają bezpośredni związek między nagłymi wypływami czerwonej solanki a fizycznymi zmianami w strukturze lodowca. Okazuje się, że Blood Falls nie jest tylko powierzchniową plamą, lecz widocznym sygnałem głębokich zmian ciśnienia i ruchu wody ukrytej pod lodem. Mechanizm wyrzutu i osiadanie lodowca Najważniejszym odkryciem dokonanym przez zespół Dorana jest powiązanie wypływu solanki z obniżeniem powierzchni lodowca. Dane z odbiornika GPS wykazały, że od 10 września do 22 października 2018 roku powierzchnia lodu obniżyła się o około 15 milimetrów. Ten spadek nastąpił dokładnie w momencie, gdy kamery zarejestrowały rozpoczęcie wypływu „krwawej” wody. Jednocześnie zaobserwowano spowolnienie ruchu lodowca o blisko 10%. Zjawisko to tłumaczy się tym, że wypływająca woda uwalnia ciśnienie nagromadzone u podstawy lodowca. A gdy ciśnienie spada, ciężki lód silniej naciska na skałę macierzystą, co zwiększa tarcie i spowalnia jego przesuwanie się. Proces ten sugeruje, że lodowiec działa jak gigantyczna prasa, która okresowo nie jest w stanie utrzymać uwięzionej pod nim wody. Chemia rdzy i życie w solance Charakterystyczny czerwony kolor wody, który po raz pierwszy odnotowali polarnicy w 1911 roku, jest wynikiem gwałtownej reakcji chemicznej. Woda wydostająca się spod lodowca Taylora jest bogata w żelazo. Gdy tylko zetknie się z powietrzem, następuje proces utleniania, zmieniający barwę cieczy na rdzawą w ciągu zaledwie kilku minut. Sama woda jest w rzeczywistości gęstą solanką, która nie zamarza nawet w ekstremalnie niskich temperaturach Antarktydy. Badania radarowe i elektromag…

krwawe-wodospady-antarktyda-c3cb5ad.jpg
width: 2968
height: 1740

Źródła, które zmieniają kolor i nigdy nie zamarzają
type: item
date: 2026-02-15T09:04:08.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: geologia
subject: mazowsze
subject: woda
description: Niebieskie Źródła to unikatowy zespół krasowych źródeł położonych w dolinie rzeki Pilicy, w południowo-wschodniej części Tomaszowa Mazowieckiego. Ich wyjątkowość podkreśla przede wszystkim niezwykła barwa wody, która przybiera intensywne odcienie błękitu, zieleni i turkusu. Zjawisko to od lat przyciąga zarówno badaczy, jak i turystów zainteresowanych przyrodą nieożywioną.
encoded: Spis treści: Dlaczego Niebieskie Źródła są niebieskie? Flora rezerwatu Zwierzęta żyjące w Rezerwacie przyrody Niebieskie Źródła Niebieskie Źródła – ciekawostki przyrodnicze i geologiczne Znaczenie Niebieskich Źródeł dla regionu i turystyki przyrodniczej Wywierzyska, czyli źródła krasowe, powstają w skałach węglanowych, gdzie w spękanych wapieniach jurajskich woda podziemna wydostaje się na powierzchnię pod znacznym ciśnieniem. W przypadku Niebieskich Źródeł mamy do czynienia także ze źródłami typu limnokrenowego, które tworzą niewielkie zbiorniki o krystalicznie czystej wodzie. Ich charakterystyczną cechą są silnie pulsujące wypływy, unoszące z dna drobne ziarna piasku i nadające zbiornikom dynamiczny, niemal „żywy” wygląd. Dlaczego Niebieskie Źródła są niebieskie? Niebiesko-zielone zabarwienie źródeł jest wynikiem zjawisk optycznych zachodzących w wyjątkowo czystym środowisku wodnym. Woda pozbawiona zawiesin i zanieczyszczeń pochłania promienie czerwone, natomiast odbija fale z zakresu barwy niebieskiej i zielonej, co tworzy charakterystyczny efekt barwny. Intensywność kolorów nie jest stała. Zmienia się wraz z poziomem nasłonecznienia, zachmurzeniem, porą dnia oraz kątem padania światła. Dzięki temu Niebieskie Źródła tworzą krajobraz, który subtelnie różni się przy niemal każdej wizycie. Flora rezerwatu Na terenie Rezerwatu przyrody Niebieskie Źródła stwierdzono występowanie około 400 gatunków roślin. Mimo iż większość z nich (około 75%) stanowią gatunki pospolite, to jednak występujące tu rośliny chronione wskazują na duże znaczenie obszaru dla regionalnej bioróżnorodności. Wśród interesujących gatunków flory wymienia się m.in. wierzbę czarniawą, rzeżuchę niecierpkową, turówkę wonną oraz paprocie takie jak nasięźrzał pospolity i nerecznica grzebieniasta. Zaskakujący może wydać się fakt, iż roślinność wodna jest stosunkowo uboga. Jest to spowodowane przede wszystkim niską temperaturą wody, która wypływa ze źródeł – ma ona zaledwie około 9 stopni Celsjusza niezależ…

niebieskie-zdrodla-b6e62b7.jpg
width: 1599
height: 1200

Nieznany uskok pod Podhalem. Spokojny region skrywa burzliwą historię
type: item
date: 2026-02-09T08:54:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: katastrofy
subject: podhale
subject: polska
subject: trzęsienie ziemi
description: Karpaty Zachodnie przez lata uznawano za obszar bezpieczny sejsmicznie. Tymczasem nowe odkrycie naukowców pokazuje, że przeszłość regionu była znacznie bardziej burzliwa. W okolicach Brzegów na Podhalu zidentyfikowano nieznany wcześniej uskok tektoniczny. Jego parametry wskazują na bardzo silne wstrząsy w odległej przeszłości.
encoded: Karpaty Zachodnie były do tej pory postrzegane jako obszar stabilny sejsmiczne. Zapisy historyczne wspominają jedynie o umiarkowanych wstrząsach. Najsilniejsze z nich miały magnitudę około 5,6–5,7. To dość dużo, ale nie powodują one kataklizmów. Jednak prawda może wyglądać nieco inaczej. Kilka lat temu naukowcy zadokumentowali pęknięcie rozciągające się na długości ponad 50 km wzdłuż uskoku podtatrzańskiego na Słowacji. Oszacowali, że było ono związane z co najmniej jednym prehistorycznym trzęsieniem ziemi o magnitudzie 7. A to już całkiem sporo. W 2010 roku po takich wstrząsach zginęło na Haiti około 300 tysięcy ludzi. Teraz zespół naukowców z Uniwersytetu Śląskiego we współpracy badaczami z innych polskich ośrodków i Uniwersytetu w Jenie przeprowadził pierwsze w historii kompleksowe badania paleosejsmiczne w Kotlinie Podhalańskiej. Oznacza to, że poszukiwano śladów po bardzo dawnej aktywności tektonicznej. Pierwszym autorem publikacji na ten temat jest prof. Jacek Szczygieł z Wydziału Nauk Przyrodniczych UŚ. Zagadka krótkiej blizny na ziemi W okolicach Brzegów na Podhalu badacze natknęli się na coś, co przykuło ich uwagę. Był to nieznany im wcześniej uskok, nazwany przez nich uskokiem Brzegów, zlokalizowanym w rejonie miejscowości Brzegi, we wschodniej części Kotliny Podhalańskiej. W krajobrazie uskok ten wygląda jak ciągła, prostoliniowa krawędź morfologiczna o wysokości do 4 metrów, śledzona na dystansie około 3 kilometrów. Tego typu forma terenu – tzw. fault scarp – jest klasycznym wskaźnikiem powierzchniowego przemieszczenia uskoku podczas trzęsienia ziemi. Jak to wygląda w terenie? Uskok Brzegów jest widoczny jako wyraźna skarpa, która ma około 4 metrów wysokości i 3 kilometry długości. Choć forma ta jest ewidentnie widoczna, jej odkrycie i poprawne zidentyfikowanie jako uskoku tektonicznego wymagało zastosowania nowoczesnych technologii oraz przeprowadzenia prac ziemnych. Wyjątkowy uskok Aby rozwiązać tę zagadkę, z czym mają do czynienia, naukowcy wykorzysta…

trzeesienie-a963c0b.png
width: 1688
height: 1125

Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
type: item
date: 2026-01-27T14:50:26.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: bogactwo
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: grenlandia
subject: metal
subject: pierwiastki
description: Geolog, prof. Krzysztof Szamałek, zwraca uwagę, że na Grenlandii występuje aż 25 surowców określanych jako krytyczne dla Unii Europejskiej. Jednak droga do ich wykorzystania jest jeszcze daleka, i to nie tylko z powodu zawirowań politycznych.
encoded: Prof. Krzysztof Szamałek jest dyrektorem Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) oraz szefem Państwowej Służby Geologicznej. W rozmowie z Polską Agencja Prasową wskazał, że aż 25 spośród 34 surowców uznanych przez UE za krytyczne występuje na Grenlandii. Choć nie jest to unikatowe w skali globalnej, ich lokalizacja oraz obfitość są niezwykle atrakcyjne z punktu widzenia bezpieczeństwa surowcowego Europy i USA. Zainteresowanie USA wyspą wynika m.in. z chęci zyskania dostępu do rzadkich minerałów, niezbędnych w produkcji zaawansowanych technologii. Skarby Grenlandii: jakie surowce kryje największa wyspa świata? Wśród bogactw Grenlandii prof. Szamałek wymienia m.in. grafit, molibden, niob, tantal, tytan, hafn, cyrkon, stront, metale z grupy platyny i metale szlachetne, które mają szerokie zastosowanie np. w przemyśle elektronicznym. Szczególnie istotne są pierwiastki ziem rzadkich – zarówno lekkie, jak i ciężkie – które mają kluczowe znaczenie dla nowoczesnych sektorów gospodarki, w tym technologii cyfrowych i ekologicznych. Ekspert podkreśla, że surowce krytyczne to materiały, od których zależy funkcjonowanie całych gałęzi przemysłu. Ich ewentualny brak mógłby sparaliżować lub znacząco ograniczyć produkcję w wielu sektorach. Porównując te zasoby do polskiego potencjału, dyrektor PIG-PIB zauważa, że Polska posiada zaledwie 4 lub 5 potencjalnych złóż takich surowców, co uzmysławia skalę bogactw naturalnych Grenlandii. Ile surowców jest na Grenlandii? Niełatwo to zbadać Światowy rynek surowców strategicznych jest zdominowany przez Chiny. Większość znanych zasobów Grenlandii zlokalizowana jest w pasie wybrzeża lub na obszarach morskich, czyli 20% powierzchni wyspy. Pozostałe 80% skrywa potencjalnie równie interesujące zasoby, ale jest pokryte lądolodem. Wydobycia spod tej ogromnej masy lodu jak dotychczas się nie prowadzi. Prof. Szamałek opowiada, że ilość bogactw pod grenlandzkim lądolodem jest tak naprawdę nieznana i oparta na sz…

grenlandia-surowce-4223713.jpeg
width: 5669
height: 3543

Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną
type: item
date: 2026-01-04T13:35:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: lasy
subject: Świętokrzyskie
subject: turystyka
description: Oczy Ziemi to nieoczywista, za to niezwykle interesująca atrakcja województwa świętokrzyskiego. Mówimy tu o miejscu, które łączy w sobie walory historyczne, naukowe i krajobrazowe. Jego fenomen opiera się na unikatowej symbiozie procesów geologicznych zachodzących przed milionami lat, brutalnej historii XX-wiecznej eksploatacji i nowoczesnego zarządzania leśnego, które przekształciło zapomniany kamieniołom w regionalną perłę turystyki. Gdzie znajdują się Oczy Ziemi? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Tajemnica „oczu” Walory Oczu Ziemi Oczy Ziemi jako nowoczesna atrakcja turystyczna Jak dotrzeć do Oczu Ziemi? Turystyka coraz częściej ewoluuje w kierunku poszukiwania miejsc nieoczywistych, a co za tym idzie – niezbyt zatłoczonych. Doskonałą propozycją na jednodniową wycieczkę są Oczy Ziemi. Miejsce to, choć bywa tak opisywane, nie jest rezerwatem geologicznym pod względem formalno-prawnym. Mówimy tu raczej o udostępnionym turystycznie stanowisku. Nic nie szkodzi, bo walory krajobrazowe Oczu Ziemi są ogromne, bez względu na to, jak klasyfikowana jest ta atrakcja. Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Oczy Ziemi znajdują się w północnej części województwa świętokrzyskiego, między Suchedniowem a Skarżyskiem-Kamienną. Pod względem administracyjnym obiekt ten leży w granicach powiatu skarżyskiego, w gminie Suchedniów. W kontekście geograficznym, ta wyjątkowa atrakcja wpisuje się w mezoregion Wyżyny Kieleckiej, będącej częścią Wyżyny Małopolskiej. Teren ten charakteryzuje się specyficzną rzeźbą terenu, ukształtowaną przez ruchy górotwórcze oraz procesy erozyjne, które odsłoniły starożytne warstwy skalne. Pod względem przyrodniczym obiekt znajduje się w otoczeniu Lasów Suchedniowskich, które są częścią dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Dominują tam drzewostany jodłowo-bukowe z domieszką sosny, co nadaje okolicy walory estetyczne typowe dla regla dolnego. Otoczenie z licznymi wzniesieniami i dolinami potoków sprzyja różnorodności biologicznej, a co za tym idzie – także atrakcyjności pieszych wędrówek. Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Miejsce, które dziś zachwyca swoją estetyką, przez dziesięciolecia było polem intensywnej działalności przemysłowej. Oczy Ziemi powstały na obszarze, gdzie wcześniej funkcjonował kamieniołom Gębury. Historia eksploatacji surowca w tym miejscu jest nierozerwalnie związana z rozwojem infrastruktury komu…

oczy-ziemi-e0992ca.jpg
width: 1800
height: 1200