National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-01-27T14:51:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
items: Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną
items: Co skrywa Europa? Zagadka tajemniczego „pająka” na lodowym księżycu Jowisza rozwiązana
items: Oto, co kryje się pod powierzchnią Grenlandii. Naukowcy zbadali to po raz pierwszy
items: Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
items: Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
items: Dlaczego ziemia drży tam, gdzie nie powinna? Nowe badania rozwiązują naukowy paradoks
items: Udało się odnaleźć zalążek Ziemi. Jego analiza wskazuje, że w kosmosie istnieją nieznane typy meteorów
items: Oto dolnośląski Cud Polski 2025! Przyciąga śladami aktywności wulkanicznej i interaktywnymi centrami nauki
items: 10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
items: Miasto zamienione w kamień – turyści zachwyceni atrakcją w Małopolsce: „Jesienią zachwyca szczególnie”
items: Loughareema w Irlandii Północnej: poznajcie tajemnicze znikające jezioro, które wciąż nie do końca rozumiemy
items: Tajemniczy „hełm” na Marsie. Co odkrył łazik Perseverance?
items: Wyspy wulkaniczne są dowodem na siłę procesów, które zachodzą pod powierzchnią Ziemi
items: Podziemne rzeki to prawdziwe cuda natury. Skrywają unikatowe skarby przyrody
items: Oko Sahary przecina pustynię koncentrycznymi kręgami. Skąd wzięła się ta niezwykła formacja?
items: Wulkany, rowy tektoniczne, Pacyficzny Pierścień Ognia, ale i dziewicza przyroda – Kamczatka to geograficzna osobliwość
items: Co wywołuje trzęsienie ziemi? Czy można przewidzieć jego występowanie?
items: Tego lata dni są najkrótsze w historii pomiarów. To dlatego, że Ziemia obraca się szybciej
items: Pod Afryką Ziemia rytmicznie pulsuje. To początek nowego oceanu
items: Złoto z jądra Ziemi wycieka na powierzchnię naszej planety
items: Jedna połowa Księżyca jest gorętsza niż druga. Co wywołuje tę różnicę?
items: Poranny wstrząs obudził Dolny Śląsk. Okazało się, że to nie trzęsienie ziemi
items: Odkryto nieznane dotąd źródło tlenu na dnie oceanu. To przełom w nauce o Ziemi
items: Tlen na Ziemi to zasługa wulkanów? Nowa teoria japońskich naukowców

Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
type: item
date: 2026-01-27T14:50:26.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: bogactwo
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: grenlandia
subject: metal
subject: pierwiastki
description: Geolog, prof. Krzysztof Szamałek, zwraca uwagę, że na Grenlandii występuje aż 25 surowców określanych jako krytyczne dla Unii Europejskiej. Jednak droga do ich wykorzystania jest jeszcze daleka, i to nie tylko z powodu zawirowań politycznych.
encoded: Prof. Krzysztof Szamałek jest dyrektorem Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) oraz szefem Państwowej Służby Geologicznej. W rozmowie z Polską Agencja Prasową wskazał, że aż 25 spośród 34 surowców uznanych przez UE za krytyczne występuje na Grenlandii. Choć nie jest to unikatowe w skali globalnej, ich lokalizacja oraz obfitość są niezwykle atrakcyjne z punktu widzenia bezpieczeństwa surowcowego Europy i USA. Zainteresowanie USA wyspą wynika m.in. z chęci zyskania dostępu do rzadkich minerałów, niezbędnych w produkcji zaawansowanych technologii. Skarby Grenlandii: jakie surowce kryje największa wyspa świata? Wśród bogactw Grenlandii prof. Szamałek wymienia m.in. grafit, molibden, niob, tantal, tytan, hafn, cyrkon, stront, metale z grupy platyny i metale szlachetne, które mają szerokie zastosowanie np. w przemyśle elektronicznym. Szczególnie istotne są pierwiastki ziem rzadkich – zarówno lekkie, jak i ciężkie – które mają kluczowe znaczenie dla nowoczesnych sektorów gospodarki, w tym technologii cyfrowych i ekologicznych. Ekspert podkreśla, że surowce krytyczne to materiały, od których zależy funkcjonowanie całych gałęzi przemysłu. Ich ewentualny brak mógłby sparaliżować lub znacząco ograniczyć produkcję w wielu sektorach. Porównując te zasoby do polskiego potencjału, dyrektor PIG-PIB zauważa, że Polska posiada zaledwie 4 lub 5 potencjalnych złóż takich surowców, co uzmysławia skalę bogactw naturalnych Grenlandii. Ile surowców jest na Grenlandii? Niełatwo to zbadać Światowy rynek surowców strategicznych jest zdominowany przez Chiny. Większość znanych zasobów Grenlandii zlokalizowana jest w pasie wybrzeża lub na obszarach morskich, czyli 20% powierzchni wyspy. Pozostałe 80% skrywa potencjalnie równie interesujące zasoby, ale jest pokryte lądolodem. Wydobycia spod tej ogromnej masy lodu jak dotychczas się nie prowadzi. Prof. Szamałek opowiada, że ilość bogactw pod grenlandzkim lądolodem jest tak naprawdę nieznana i oparta na sz…

grenlandia-surowce-4223713.jpeg
width: 5669
height: 3543

Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną
type: item
date: 2026-01-04T13:35:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: lasy
subject: Świętokrzyskie
subject: turystyka
description: Oczy Ziemi to nieoczywista, za to niezwykle interesująca atrakcja województwa świętokrzyskiego. Mówimy tu o miejscu, które łączy w sobie walory historyczne, naukowe i krajobrazowe. Jego fenomen opiera się na unikatowej symbiozie procesów geologicznych zachodzących przed milionami lat, brutalnej historii XX-wiecznej eksploatacji i nowoczesnego zarządzania leśnego, które przekształciło zapomniany kamieniołom w regionalną perłę turystyki. Gdzie znajdują się Oczy Ziemi? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Tajemnica „oczu” Walory Oczu Ziemi Oczy Ziemi jako nowoczesna atrakcja turystyczna Jak dotrzeć do Oczu Ziemi? Turystyka coraz częściej ewoluuje w kierunku poszukiwania miejsc nieoczywistych, a co za tym idzie – niezbyt zatłoczonych. Doskonałą propozycją na jednodniową wycieczkę są Oczy Ziemi. Miejsce to, choć bywa tak opisywane, nie jest rezerwatem geologicznym pod względem formalno-prawnym. Mówimy tu raczej o udostępnionym turystycznie stanowisku. Nic nie szkodzi, bo walory krajobrazowe Oczu Ziemi są ogromne, bez względu na to, jak klasyfikowana jest ta atrakcja. Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Oczy Ziemi znajdują się w północnej części województwa świętokrzyskiego, między Suchedniowem a Skarżyskiem-Kamienną. Pod względem administracyjnym obiekt ten leży w granicach powiatu skarżyskiego, w gminie Suchedniów. W kontekście geograficznym, ta wyjątkowa atrakcja wpisuje się w mezoregion Wyżyny Kieleckiej, będącej częścią Wyżyny Małopolskiej. Teren ten charakteryzuje się specyficzną rzeźbą terenu, ukształtowaną przez ruchy górotwórcze oraz procesy erozyjne, które odsłoniły starożytne warstwy skalne. Pod względem przyrodniczym obiekt znajduje się w otoczeniu Lasów Suchedniowskich, które są częścią dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Dominują tam drzewostany jodłowo-bukowe z domieszką sosny, co nadaje okolicy walory estetyczne typowe dla regla dolnego. Otoczenie z licznymi wzniesieniami i dolinami potoków sprzyja różnorodności biologicznej, a co za tym idzie – także atrakcyjności pieszych wędrówek. Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Miejsce, które dziś zachwyca swoją estetyką, przez dziesięciolecia było polem intensywnej działalności przemysłowej. Oczy Ziemi powstały na obszarze, gdzie wcześniej funkcjonował kamieniołom Gębury. Historia eksploatacji surowca w tym miejscu jest nierozerwalnie związana z rozwojem infrastruktury komu…

oczy-ziemi-e0992ca.jpg
width: 1800
height: 1200

Co skrywa Europa? Zagadka tajemniczego „pająka” na lodowym księżycu Jowisza rozwiązana
type: item
date: 2025-12-19T13:59:51.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: europa
subject: geologia
subject: jowisz
subject: księżyce
subject: życie
description: Struktura przypominająca pająka na Europie od lat intrygowała naukowców. Nowa teoria nareszcie wyjaśnia jej pochodzenie. Okazuje się, że podobne fenomeny występują także na Ziemi.
encoded: Odkrycie zagadkowej struktury przypominającej pająka na Europie, jednym z lodowych księżyców Jowisza, przez lata stanowiło zagadkę dla naukowców. Formacja ta, dostrzeżona po raz pierwszy w marcu 1998 roku przez sondę NASA Galileo, znajduje się wewnątrz krateru uderzeniowego Manannán, którego szerokość wynosi około 22 kilometrów. Przez niemal trzy dekady pochodzenie tego rozgałęzionego fenomenu geologicznego pozostawało tajemnicą. Rozważano różne hipotezy – od potężnych sił grawitacyjnych Jowisza po aktywność kominów hydrotermalnych na dnie podpowierzchniowego oceanu. Żadne z tych wyjaśnień nie było jednak w pełni zadowalające dla naukowców – aż do teraz. Damhán Alla – „kosmiczny pająk” podobny do „gwiazd jeziora” Przełom przyniosło badanie opublikowane w grudniu 2025 roku w „The Planetary Science Journal”, w którym naukowcy zaproponowali alternatywną teorię opartą na ziemskich analogiach. Strukturze nadano oficjalną nazwę Damhán Alla, co w języku irlandzkim oznacza pająka. Nazwa ta jest powiązana z celtycką mitologią, z której wywodzi się również imię boga Manannána, patrona krateru. Kluczem do zrozumienia Damhán Alla okazały się tzw. „lake stars” (gwiazdy jeziorne) – fenomeny występujące zimą w określonych warunkach, na wielu jeziorach na Ziemi. Jak tworzą się gwiazdy na lodzie? Na naszej planecie te piękne, symetryczne wzory powstają na zamarzniętych jeziorach pokrytych śniegiem, gdy woda z głębi przesiąka przez niewielkie otwory w lodzie. W przypadku Europy mechanizm był podobny, choć skala i przyczyna są inne. Według zespołu badawczego pod kierownictwem Laury Mc Keown z University of Central Florida, formacja ta powstała prawdopodobnie w wyniku uderzenia asteroidy. To zdarzenie, które miało miejsce już po uformowaniu się samego krateru Manannán, stworzyło pęknięcie w lodowej skorupie księżyca. Przez tę szczelinę słona woda wydostała się na powierzchnię, rozlewając się w charakterystyczny, pajęczynowaty wzór. Układ Słoneczny może być pełen „pająków” Naukowcy wska…

pajaki-europa-jowisz-8045ca4.jpg
width: 1342
height: 900

Oto, co kryje się pod powierzchnią Grenlandii. Naukowcy zbadali to po raz pierwszy
type: item
date: 2025-12-10T11:58:19.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: grenlandia
subject: lodowce
subject: topnienie lodowców
subject: zmiany klimatyczne
description: Naukowcy z Uniwersytetu w Ottawie przeprowadzili szczegółowe badania geologiczne struktury znajdującej się pod powierzchnią Grenlandii. Ich wyniki dostarczają nowych informacji, które mogą pomóc lepiej prognozować przyszłe zmiany klimatu.
encoded: Grenlandia to największa wyspa na świecie, położona między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem. Formalnie należy do Królestwa Danii, ale w praktyce posiada szeroką autonomię. Wyróżnia ją surowy, arktyczny klimat oraz fakt, że niemal całą jej powierzchnię pokrywa ogromna pokrywa lodowa, która tworzy jeden z najbardziej spektakularnych krajobrazów na naszej planecie. Co kryje się pod lodem Grenlandii? Lodowa wyspa spoczywa na jednych z najstarszych skał na Ziemi. Ma fragmenty skorupy liczące nawet ponad 3,5 miliarda lat. To część tzw. tarczy kontynentalnej, zwanej również krystaliczną. Ziemia Grenlandii z kolei zawiera złoża m.in. żelaza, niklu, miedzi, uranu czy metali ziem rzadkich, dlatego obszar ten od dawna wzbudza zainteresowanie nie tylko geologów, ale także polityków. Pamiętamy przecież plany Donalda Trumpa, który otwarcie mówił o przejęciu wyspy. W wielu miejscach pod grenlandzkim lodem znajduje się również podwyższony strumień ciepła z wnętrza Ziemi, który wpływa na tempo topnienia lodowca od spodu. Od dłuższego czasu ta aktywność była obiektem zainteresowania części naukowców, którzy w końcu postanowili dokładnie przyjrzeć się tym zjawiskom. Badacze z Uniwersytetu w Ottawie opublikowali właśnie swoje badania na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. „Grenlandia jest interesująca ze względu na jej oddziaływanie z islandzkim punktem aktywnym oraz ze względu na pokrywę lodową, która już teraz i w przyszłości będzie jednym z głównych czynników przyczyniających się do globalnego wzrostu poziomu mórz” – podkreślają autorzy. W badaniu wykorzystano różne zestawy danych satelitarnych i naziemnych oraz przeprowadzono setki tysięcy symulacji na zasobach obliczeniowych o wysokiej wydajności. Boczne wahania w strukturze termicznej Na podstawie analizy wyników tych obliczeń naukowcy doszli do wniosku, że w strukturze termicznej ziemi pod Grenlandią zachodzą znaczące „boczne wahania”. To miejscowe różnice temperatury w skałach na tej samej głębo…

grenlandia-541b4c8.jpg
width: 1950
height: 1300

Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
type: item
date: 2025-11-21T07:50:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: azja
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: morze czerwone
subject: ruchy sejsmiczne
description: Płyty tektoniczne afrykańska i arabska 28 milionów lat temu nie rozstąpiły się. Choć wiele wskazywało na to, że się rozstąpią. Nie nastąpiło oderwanie dawno związanych ze sobą lądów, a Afryka nie powędrowała na środek oceanu. I chociaż myśleliśmy, że ich rozstanie się zatrzymało, to nie mieliśmy racji: ono po prostu spowolniło. I trwa dalej.
encoded: Granica między Afryką a Azją od milionów lat pozostaje areną nieustających zmian geologicznych. Najbardziej interesującym regionem jest Zatoka Sueska, którą do tej pory uważano za przykład zatrzymanego riftingu. Najnowsze analizy pokazują jednak, że wciąż się rozszerza – my to po prostu przegapiliśmy. To rzuca nowe światło na przyszłość Ziemi. Zatoka Sueska do dziś się rozszerza, pogłębiając różnice między kontynentami Przez lata uważano, że Zatoka Sueska – łącząca Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym – stanowiąca granicę pomiędzy Afryką a Azją jest przykładem tzw. nieudanego riftingu, który przestał ją rozszerzać około. 5 mln lat temu. Wyniki najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie „Geophysical Research Letters” przeczą jednak tej tezie: rifting, chociaż znacząco spowolniony, trwa nadal. Rozciąganie skorupy ziemskiej w tym miejscu postępuje w tempie ok. 0,5 mm rocznie. Kropla drąży skałę Chociaż może się wydawać, że pół milimetra to niewiele, ale w skali geologicznej ma to ogromne znacznie. To właśnie takie procesy odpowiadają za powstawanie nowych oceanów, prowadzą do trzęsień ziemi czy deformacji powierzchni kontynentów. Jak naukowcy odkryli, że Afryka jednak „ucieka”? Nie da się po prostu zbadać dna. Naukowcy musieli połączyć kilka niezależnych metod badawczych. Przede wszystkim konieczny był szczegółowy pomiar topografii i wysokości raf koralowych, który pozwolił stwierdzić, że są one obecnie wyniesione nawet 18 metrów nad zatokę, pomimo swojego powstania na poziomie morza podczas okresów cieplejszego klimatu. Przeanalizowano także przebieg rzek regionu i ich nietypowe profile – wykraczające poza naturalne kształtowanie przez erozję i wskazujące na wpływ ruchów tektonicznych. Kluczowe okazało się również rejestrowanie niewielkich, ale powtarzających się trzęsień ziemi w głębinach. To wszystko pozwoliło ustalić, że ruchy tektoniczne nadal trwają. Dlaczego Azja i Afryka oddalają się od siebie? Rozdzielanie się kontynentów to skutek złożonej gry sił wewnęt…

FABRIC-KOLAZ-32-22-ea9c7e6.jpg
width: 2700
height: 1800

Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
type: item
date: 2025-11-19T08:02:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: życie
description: Najwcześniejsze życie na Ziemi pozostawiło po sobie bardzo niewiele molekularnych śladów. Nieliczne pozostałości, takie jak pradawne komórki i maty mikrobiologiczne, przeszły przez wiele procesów geochemicznych, które niemal całkowicie zatarły biosygnatury zawierające kluczowe informacje o pochodzeniu i wczesnej ewolucji życia. Jednak zespół badaczy z Carnegie Institution for Science znalazł sposób na odnajdywanie molekularnych śladów dawnych istot.
encoded: – Liczące miliardy lat skały pełne są intrygujących zagadek opowiadających historię życia na Ziemi, ale zawsze brakuje w nich kilku elementów. Połączenie analizy chemicznej z uczeniem maszynowym ujawniło biologiczne wskazówki dotyczące dawnego, niedostrzeżonego wcześniej życia – mówi Katie Maloney z Michigan State University, adiunktka w Katedrze Nauk o Ziemi i Środowisku. Maloney bada ewolucję wczesnych form złożonego życia i ich wpływ na dawne ekosystemy. SI szuka śladów życia Katie Maloney jest jedną z międzynarodowego grona naukowców, kierowanych przez badaczy z Carnegie Institution for Science, które połączyło zaawansowaną chemię ze sztuczną inteligencją, aby odkryć subtelne chemiczne ślady biologii uwięzione w liczących miliardy lat skałach. Bazując na algorytmach uczenia maszynowego badacze wytrenowali komputery do rozpoznawania ledwo dostrzegalnych molekularnych „odcisków palców” pozostawianych przez żywe organizmy. Co najważniejsze, tak wytrenowany system potrafi odkryć oryginalne biomolekuły, gdy te dawno już uległy degradacji. Opublikowane właśnie w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) analizy zespołu ujawniły nie tylko chemiczne dowody życia w skałach liczących ponad 3,3 miliarda lat. Odnaleziono także molekularne ślady wskazujące, że fotosynteza tlenowa pojawiła się niemal miliard lat wcześniej, niż dotąd sądzono. Wzorce życia Naukowcy poddali analizie ponad 400 próbek. Znalazły się wśród nich pradawne osady, skamieniałości, a także całkiem współczesne rośliny i żyjące obecnie zwierzęta. Do próbek dołączono nawet materiał z meteorytów. Zaawansowana analiza chemiczna pozwoliła rozłożyć zebrane materiały organiczne i nieorganiczne na najprostsze składniki. Następnie Michael L. Wong i Anirudh Prabhu ze współpracownikami wytrenowali sztuczną inteligencję do rozpoznawania chemicznych „odcisków palców” pozostawionych przez życie – sygnałów możliwych do wykrycia nawet po miliardach lat geologicznych przekształceń. Wy…

najstarsze-zycie-1-98153b3.jpg
width: 2070
height: 675

Dlaczego ziemia drży tam, gdzie nie powinna? Nowe badania rozwiązują naukowy paradoks
type: item
date: 2025-10-31T11:27:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: trzęsienie ziemi
description: Trzęsienia ziemi mogą pojawić się w zupełnie niespodziewanych miejscach. Dzięki badaniom naukowców dowiedzieliśmy się właśnie, że pozornie spokojne uskoki z czasem „odzyskują moc”. To nie tylko ciekawostka geologiczna, ale potencjalne zagrożenie. W niektórych przypadkach człowiek sam może doprowadzić do katastrofy.
encoded: Trzęsienia ziemi związane są ściśle z uskokami. Są to pęknięcia w skorupie Ziemi. Uskoki mogą być nieaktywne przez miliony lat. Jednak gdy wokół takiego uskoku nagromadzi się zbyt duże naprężenie, a tarcie zostanie pokonane, nagły ruch wzdłuż uskoku uwalnia energię, co odczuwamy jako trzęsienie ziemi. Tradycyjnie geolodzy zakładali, że płytkie uskoki (te położone zaledwie kilka kilometrów pod ziemią) są z natury stabilne. W teorii, ruch na nich powinien je wzmacniać, co uniemożliwia powstanie trzęsienia ziemi. Badacze postanowili zweryfikować tę hipotezę. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Nature Communications”. Skorupa ziemska pod lupą naukowców Eksperci z Uniwersytetu w Utrechcie wykorzystali do badań zaawansowane modele komputerowe. Naukowcy nie kopali w ziemi, lecz użyli modelowania obliczeniowego, aby rozwiązać zagadkę dynamikę uskoków. Modele objęły ogromne ramy czasowe. Symulacje były wyjątkowe, ponieważ ukazały procesy zachodzące na uskokach w dwóch skrajnie różnych skalach czasowych: od milionów lat (geologiczne „gojenie się” uskoku) do sekund (trzęsienie ziemi). Do modelu wprowadzono też działalność ludzi, bo i ona przyczynia się do trzęsień ziemi. Tarcia po milionach lat Naukowcy ustalili, że trzęsienia ziemi zdarzają się tam, gdzie nie powinny, bo uskoki położone płytko pod powierzchnią są co prawda nieaktywne tektonicznie przez tysiące do milionów lat, to powoli „goją się”. W ten sposób gromadzą znaczną, dodatkową „siłę”. Wzrasta tarcie statyczne. W ten sposób udało się rozwiązać sprzeczność w teorii geologicznej. To nagromadzenie siły na powierzchni uskoku jest kluczem do rozwiązania paradoksu, dlaczego nominalnie stabilne uskoki nagle stają się niestabilne i wywołują wstrząs. Co ciekawe, ustalono też, że działalność człowieka bywa „zapalnikiem” trzęsień ziemi. Wydobycie gazu czy magazynowanie energii dostarczają zewnętrznego bodźca, który popycha tak „uleczony” uskok do punktu krytycznego i uwalnia całą zgromadzoną siłę. Nie prowokuj Matki Zie…

shutterstock2606345799-b323c4d.jpg
width: 5472
height: 3648

Udało się odnaleźć zalążek Ziemi. Jego analiza wskazuje, że w kosmosie istnieją nieznane typy meteorów
type: item
date: 2025-10-23T11:59:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: geologia
subject: meteory
subject: meteoryty
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: Ziemia liczy sobie około 4,54 miliarda lat. Jednak zanim uformowała się do obecnej wielkości i kształtu, przez około 100 milionów lat była planetarnym dzieckiem. Naukowcom z Massachusetts Institute of Technology (MIT) udało się odnaleźć ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety.
encoded: Nasza planeta uformowała się z obłoku gazu i pyłu zwanego dyskiem protoplanetarnym, który powstał po zapadnięciu się materii pozostałej po narodzinach Słońca. W analogiczny sposób uformowały się inne planety. Przez pierwsze kilkaset milionów lat Ziemia nie przypominała tego, co znamy dzisiaj. Była raczej półpłynną masą stopionej skały. Nieco jak planeta Mustafar z uniwersum „Gwiezdnych Wojen”. Narodziny planety W swoim okresie protoplanetarnym Ziemia rosła głównie w wyniku bombardowania przez duże obiekty – komety i meteoryty. Pierwotna masa Ziemi zwiększała się, a grawitacja ściągała cięższe pierwiastki, jak żelazo i nikiel, do środka, tworząc jądro. Lżejsze materiały unosiły się na powierzchnię, a wiatr słoneczny i wysoka temperatura eliminowały pozostałe gazy. Dopiero po zakończeniu okresu akrecji, czyli grawitacyjnego zbierania odłamków skalnych ze swojej trajektorii oraz po uformowaniu się jądra, można było nazwać Ziemię planetą. Właśnie temu pierwotnemu okresowi przyjrzała się dr Nicole Nie, geochemiczka z Massachusetts Institute of Technology (MIT). Uczona wraz ze swoją grupą badawczą po raz pierwszy odkryła ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety. Swoje odkrycie przyrównują do odnalezienia w wiadrze piasku pojedynczego ziarenka. – To być może pierwszy bezpośredni dowód na zachowanie materiałów pochodzących z proto-Ziemi. Widzimy fragment bardzo dawnej Ziemi – sprzed kolizji, która uformowała Księżyc. To niezwykłe, bo spodziewaliśmy się, że tak wczesny ślad zostałby dawno zatarty przez miliardy lat ewolucji geologicznej – mówi dr Nicole Nie. Odnalezione ślady mogą dostarczyć informacji o warunkach panujących na Ziemi, gdy była jeszcze młodą planetą. Odkrycie może również pomóc lepiej zrozumieć, w jaki sposób powstają planety podobne do naszej. Kosmiczna katastrofa Dzieciństwo naszej planety trwało – jak na skalę kosmosu – wyjątkowo krótko. Proto-Ziemia utrzymała się przez około 100 milionów lat. Późnie…

proto-ziemia-75e083a.jpg
width: 900
height: 600

Oto dolnośląski Cud Polski 2025! Przyciąga śladami aktywności wulkanicznej i interaktywnymi centrami nauki
type: item
date: 2025-10-19T12:29:38.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: cuda polski
subject: dolny śląsk
subject: geologia
subject: wulkany
description: Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów to wyjątkowe miejsce, które w 2025 roku zdobyło tytuł Cudu Polski w plebiscycie National Geographic Traveler. Odkryj z nami największe atrakcje tego niezwykłego miejsca na Dolnym Śląsku.
encoded: Spis treści: Ostrzyca Proboszczowicka – śląska Fudżijama i najwyższy stożek wulkaniczny Wielkie Organy Myśliborskie – bazaltowe kolumny z zastygłej lawy Małe Organy Myśliborskie – malownicza formacja skalna na Pogórzu Kaczawskim Sudecka Zagroda Edukacyjna – interaktywne centrum nauki dla dzieci i dorosłych Kamieniołom Lubiechowa – odkryj przekrój wulkanicznej historii regionu Geopunkty edukacyjne i ścieżki dydaktyczne – szlaki po pradawnych wulkanach UNESCO i Cuda Polski 2025 – światowe wyróżnienia dla Krainy Wygasłych Wulkanów Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów to prawdziwa perła Dolnego Śląska, doceniona przez głosujących w plebiscycie Cuda Polski, pokonała innych kandydatów z regionu. Ten rozległy obszar, obejmujący ok. 1300 km² Gór i Pogórza Kaczawskiego, przyciąga spektakularnym krajobrazem, niezwykłą historią geologiczną oraz bogactwem edukacyjnych i przyrodniczych atrakcji. Znajdziesz tu ślady trzech epok aktywności wulkanicznej, spektakularne stożki, wyjątkowe formacje skalne oraz interaktywne centra naukowe. Ostrzyca Proboszczowicka – śląska Fudżijama i najwyższy stożek wulkaniczny Ostrzyca Proboszczowicka to niekwestionowany symbol Krainy Wygasłych Wulkanów. Ten charakterystyczny stożek wulkaniczny, zwany także śląską Fudżijamą, wznosi się na wysokość 501 m n.p.m. i jest najwyższym wzniesieniem Pogórza Kaczawskiego. Ostrzyca przyciąga zarówno miłośników przyrody, jak i fotografów – sylwetka wzniesienia góruje nad okolicą i jest widoczna z wielu kilometrów. Na szczycie znajduje się punkt widokowy, z którego można podziwiać panoramę całej okolicy. Zbocza Ostrzycy porastają rzadkie gatunki roślin, a sama góra objęta jest ochroną rezerwatu przyrody. Wędrówka na szczyt nie jest trudna, choć końcowy odcinek prowadzi po charakterystycznych bazaltowych gołoborzach. Ostrzyca to idealny cel rodzinnej wycieczki oraz doskonały przykład reliktu aktywności wulkanicznej sprzed 15 milionów lat. Wielkie Organy Myśliborskie – bazaltowe kolumny z zastygłej lawy Wielkie Organy…

1-1743d16.png
width: 2160
height: 1440

10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
type: item
date: 2025-09-29T12:29:53.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: geologia
subject: gwiazda
subject: supernowa
subject: ziemia
description: Na północ od równika, pięć kilometrów pod powierzchnią Pacyfiku, odnaleziono znaczne ilości radioaktywnego berylu. Taka forma berylu powstaje wyłącznie wtedy, gdy promienie kosmiczne zderzają się z atmosferą Ziemi. Badacze sądzą, że może to być ślad po eksplozji supernowej.
encoded: Spis treści: Supernowa i radioaktywny beryl Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Dwie supernowe Jesteśmy częścią kosmosu, co oznacza m.in., że zjawiska kosmiczne mają nieustanny wpływ na nas i naszą planetę. Nawet odległe w przestrzeni i czasie zdarzenia, wpływają na nasze kosmiczne podwórko. Jedna z hipotez głosi nawet, że Słońce, a wraz z nim nasz układ planetarny, wyłoniły się z obłoku molekularnego dzięki impulsowi pochodzącemu z supernowej – eksplodującej w ostatniej fazie życia masywnej gwiazdy. Supernowa i radioaktywny beryl Do takich eksplozji dochodzi regularnie. Obecnie naukowcy rozważają, czy właśnie przypadkiem nie znaleźli dowodu na to, że 10 milionów lat temu dotarł do nas potężny strumień promieni kosmicznych z supernowej. W lutym tego roku w prestiżowym magazynie „Nature” ukazał się artykuł opisujący odkrycie w pacyficznych skałach radioaktywnego berylu. Był to jeden z wyników badania skorupy ferromanganowej w rejonie środkowego i północnego Pacyfiku. Najcenniejsze próbki zostały pobrane przez statek badawczy RV Sonne na podwyższeniu Magellana mniej więcej na północ od równika. Analizy wykryły anomalię w postaci znacznego wzrostu koncentracji izotopu berylu – berylu-10 - w skorupach ferromanganowych na dnie Pacyfiku, w osadach datowanych na późny miocen (ok. 9–11,5 miliona lat temu), z maksimum przypadającym na około 10,1 miliona lat temu. Wzrost ten jest niemal dwukrotnie większy w porównaniu z oczekiwanymi wartościami. Już wówczas pojawiły się spekulacje na temat pochodzenia tego izotopu. Beryl-10 powstaje wysoko w atmosferze, gdy promienie kosmiczne rozbijają atomy tlenu i azotu. Po pewnym czasie przyłącza się do aerozoli i wraz z opadami atmosferycznymi spada na powierzchnię, gromadząc się w osadach oraz skorupach Fe-Mn na dnie oceanicznym. Innymi słowy wiemy, że jego pojawienie się musi się wiązać z promieniowaniem kosmicznym. Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Pierwotny artykuł wyliczał kilka możliwości powstania zgromadzonego na dnie izotopu ber…

supernowa-ziemia-43a3ba8.jpg
width: 7000
height: 3459

Miasto zamienione w kamień – turyści zachwyceni atrakcją w Małopolsce: „Jesienią zachwyca szczególnie”
type: item
date: 2025-09-15T08:29:25.000Z
creator: Wiktoria Szydło
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje
subject: geologia
subject: małopolska
subject: polska
description: Rezerwat Skamieniałe Miasto to turystyczna perełka Małopolski, która wciąż czeka na odkrycie. Fantazyjne miejsce owiane legendami można zwiedzać przez cały rok. Jesienią zachwyca szczególnie. „Malownicze formacje skalne robią ogromne wrażenie” – czytamy w opiniach zamieszczanych przez internautów.
encoded: Skamieniałe Miasto to hit tego roku! Jest położone w województwie małopolskim. Rozrzucone gęsto na stoku wzniesienia na południe od centrum Ciężkowic zgrupowanie skał to miejsce, które przez okolicznych mieszkańców niegdyś było uznawane za „owiane złą energią”. „Ci, którzy zapuszczali się w to ustronne miejsce, opowiadali o fantastycznych kształtach skał, przyrównując je do postaci ludzkich, zwierzęcych, wiążąc ich powstanie z niezwykłymi wydarzeniami” – czytamy na oficjalnej stronie rezerwatu. Dziś obiekt przyciąga miłośników tajemnic, legend i nietypowych atrakcji. „Miasto zamienione w kamień”. Turyści mogą je odwiedzać przez cały rok Obecnie Skamieniałe Miasto bez wątpienia jest uznawane za największą atrakcję przyrodniczą Pogórza i symbol Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego. To miejsce magiczne nie tylko dla geologów. Znajdziemy tam kilkadziesiąt form skałkowych, których proces powstawania rozpoczął się miliony lat temu. Występują w postaci baszt, ambon, progów, platform lub grzybów skalnych. W 1931 roku Skamieniałe Miasto zostało uznane za zabytek przyrody. Ochroną objęto wówczas obszar o powierzchni ponad 30 hektarów. Niezwykle urokliwe miejsce znajduje się we wschodniej Małopolsce, w granicach miejscowości Ciężkowice, 700 metrów od centrum. Legenda głosi, że powstało w wyniku klątwy za hulaszczy tryb życia włodarzy. Lejący się litrami alkohol sprawił, że zapomnieli sprawować pieczę nad miastem i dlatego skamieniało. W trakcie dwugodzinnego spaceru można po drodze poznać wiele podobnych legend i ciekawostek. Obiekt jest otwarty przez cały rok, jednak tajemnicza aura okolicy będzie najlepiej wyczuwalna wczesną jesienią. Turyści zachwyceni atrakcją: „Robi ogromne wrażenie” Skały, które przybrały swe kształty pod wpływem erozji, noszą ciekawe nazwy. Wejścia strzeże ogromna Czarownica z haczykowatym nosem. Jest też Ratusz, Baszta, Maczuga, Piramida, Borsuk, a ile skał, tyle samo legend. W pobliżu rezerwatu znajduje się również 70-metrowy Wąwóz Czarownic.…

Warownia-Dolna-i-Warownia-Gorna-w-Skamienialym-Miescie-w-Ciezkowicach-3f4f477.jpg
width: 1113
height: 835

Loughareema w Irlandii Północnej: poznajcie tajemnicze znikające jezioro, które wciąż nie do końca rozumiemy
type: item
date: 2025-09-04T07:00:01.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: irlandia
subject: jeziora
subject: woda
description: Tajemnicze jezioro w mistycznym regionie Irlandii Północnej może być rano zupełnie puste, a wieczorem wypełnione pod brzegi wodą. Legendy głoszą, że duchy próbujących przekroczyć je śmiałków wciąż podróżują nad brzegiem – bez końca. W czym tkwi sekret Loughareema?
encoded: Naukowcy uważają jezioro Laughareema za jedno z najbardziej zagadkowych stanowisk geologicznych na Wyspach Brytyjskich. Funkcjonuje wprost magicznie: rano zupełnie suche, a wieczorem pełne wody. Albo odwrotnie. Jego rzadka budowa wciąż zaskakuje naukowców, którzy głowią się nad zachodzącymi pod nim procesami. Magicznie znikające jezioro Jak bardzo zaskoczeni musieli być pierwsi osadnicy tego ponurego, odizolowanego zakątku Irlandii Północnej, gdy pierwszy raz trafili na Laughareema. Znikające Jezioro w hrabstwie Antrim, rano pełne wody i niemożliwe do sforsowania, po kilku godzinach stawało się suchą niecką. Nic dziwnego, że tłumaczono to magią. Mimo upływu lat naukowcy nadal nie odkryli wszystkich jego sekretów. Wiemy, że za wyjątkowe zjawisko odpowiedzialny jest skomplikowany system drenażowy, ale jak to dokładnie działa? Tajemnica jeziora Loughareema W ogromnym uproszczeniu irlandzkie jezioro działa jak… wanna. Wpływają do niego trzy osobne strumienie, swojego rodzaju „krany”, a jedynym ujściem jest „odpływ” na jego dnie. Strumienie systematycznie nanoszą do jeziora zanieczyszczenia – liście czy osady, które zatykają odpływ. Wtedy poziom wody się podnosi. Gdy jednak osiąga poziom krytyczny, ciśnienie wywierane na naturalny korek staje się tak duże, że natychmiast go udrażnia. To powoduje, że woda ucieka w mgnieniu oka – jak po wyciągnięciu korka z wanny. Wkrótce napełnia się na nowo i tak w kółko: co kilka godzin. Skomplikowany system drenażowy Uciekająca z jeziora woda znika, by następnie zaskakująco pojawić się aż 2,5 kilometra dalej i jako duży strumień dołączyć do rzeki Carey. – Loughareema rozpościera przed nami dynamicznie zmieniający się krajobraz. Zbliżając się do jeziora z ekscytacją zgadujemy, w jakim stanie obecnie się znajduje – mówi w wywiadzie dla „The Geological Society” Paul Wilson, hydrogeolog z British Geological Suvey w Belfaście. – Woda znika w podziemnym systemie drenażowym, o którego szczegółach obecnie wiemy bardzo niewiele – dodaje. Tajemn…

Zrzut-ekranu-2025-09-03-143333-74fde58.png
width: 645
height: 364

Tajemniczy „hełm” na Marsie. Co odkrył łazik Perseverance?
type: item
date: 2025-08-25T12:16:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: geologia
subject: łazik marsjański
subject: mars
subject: nasa
subject: układ słoneczny
description: Masjański łazik NASA natknął się na intrygującą skałę, która do złudzenia przypomina zardzewiały średniowieczny hełm. To kolejna skała z kolekcji osobliwych form marsjańskich.
encoded: Perseverance odkrył tę przedziwną formację skalną 5 sierpnia 2025 r., za pomocą instrumentu Mastcam-Z. Skałę nazwano „Horneflya”. Ma charakterystyczną, chropowatą powierzchnię, która przykuła uwagę naukowców równie mocno co sam kształt. Dlaczego skała wygląda jak hełm? Za teksturę odpowiadają tzw. sferule – kuliste struktury mineralne, które mogą powstawać na wiele sposobów, m.in. w wyniku wietrzenia chemicznego, procesów wulkanicznych lub wytrącania się minerałów. Podobne skały łazik zauważył już wcześniej, m.in. w marcu 2025 r. Jak wyjaśnia David Agle z Jet Proppulsion Laboratory w NASA, nietypowy „kapeluszowy” kształt nie jest aż tak zaskakujący, ponieważ piramidalne formy często powstają na Marsie z powodu erozji wiatrowej. To, co czyni Horneflyę wyjątkową, to fakt, że jest niemal całkowicie złożona ze sferuli, co pozwala wyciągać wnioski o dawnych procesach geologicznych na planecie. Co jeszcze widział Perseverance? Mastcam-Z, czyli zestaw dwóch kamer z możliwością powiększania, umożliwia wykonywanie zdjęć stereo w wysokiej rozdzielczości i pozwala naukowcom dostrzegać obiekty z dużej odległości. Perseverance dzięki niemu ma na koncie już całą galerię skał o dziwnych kształtach, m.in. kamienie przypominające pączki czy awokado oraz niewyjaśnione „zielone plamy”. Pareidolia – jak mózg płata nam figle Tego typu odkrycia wiążą się z dobrze znanym zjawiskiem psychologicznym – pareidolią. To skłonność ludzkiego mózgu do rozpoznawania znajomych kształtów w przypadkowych formach, np. dostrzeżenia słynnej twarzy na Marsie czy powierzchni Księżyca. Dla naukowców skała-hełm to ważne źródło informacji o przeszłości Czerwonej Planety. Analiza takich struktur pomaga odtwarzać historię klimatu i środowiska Marsa, pokazując rolę wiatru, wody i procesów w skorupie marsjańskiej w kształtowaniu jego powierzchni przez miliardy lat. Obecnie Perseverance bada północną krawędź krateru Jezero, po udanej wspinaczce na grzbiet zwany „Lookout Hill”. Źródło: Science Alert

XmEWLdzWTLGamR975fofQ5-ddf8532.png
width: 1102
height: 804

Wyspy wulkaniczne są dowodem na siłę procesów, które zachodzą pod powierzchnią Ziemi
type: item
date: 2025-08-15T11:04:13.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: wulkany
subject: wyspy
description: Wyspy wulkaniczne, będące namacalnym świadectwem procesów, które zachodzą pod powierzchnią naszej planety, należą do najbardziej spektakularnych formacji geologicznych. Pojawiają się w następstwie podmorskiej aktywności wulkanicznej, zwykle przy okazji kataklizmu. Formują się rzadko, a wiele z nich znika wkrótce po wynurzeniu na powierzchnię. Jak powstają wyspy wulkaniczne? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Czym właściwie jest wyspa wulkaniczna? Jak formują się wyspy wulkaniczne? Związek atoli z wyspami wulkanicznymi Naturalne wyspy powstają w następstwie różnorakich procesów. Z tego względu dzieli się je na dwie podstawowe kategorie: kontynentalne i oceaniczne. Wyspa kontynentalna stanowi oddzielony od głównych mas lądowych fragment skorupy kontynentalnej. Za jej powstawanie odpowiadają ruchy tektoniczne, zmiany poziomu mórz, procesy orogenezy i sedymentacja osadów. Z kolei wyspa oceaniczna, występująca na otwartych wodach, nie jest związana z szelfem kontynentalnym. W ogromnej większości pochodzenie tej formacji jest związane z wulkanizmem. Czym właściwie jest wyspa wulkaniczna? Mówiąc o wyspach wulkanicznych, na myśli trzeba mieć otoczony ze wszystkich stron wodami trwały fragment powierzchni Ziemi, który powstał, gdy wzniesienie wulkaniczne wynurzyło się ponad powierzchnię wody. Bez względu na to, czy mowa o niewielkich, samotnych skrawkach lądu, czy o rozległych archipelagach, formacje te są geologicznymi cudami. Fascynują swoim niezwykłym pięknem, a przy tym stanowią naturalne laboratorium, umożliwiające przeprowadzenie badań z zakresu procesów geologicznych i ewolucji życia. Wulkanizm, czyli proces, w przebiegu którego magma wydobywa się na powierzchnię Ziemi w postaci lawy, jest bezpośrednio związany ruchami płyt tektonicznych. W miejscach, gdzie magma znajduje drogę ucieczki ku powierzchni, powstają trwałe fragmenty lądu. Unosząc się z płaszcza, tworzy zupełnie nową skorupę. Należy jednak podkreślić, że tego typu formacje nie powstają w jednolity sposób. Jak formują się wyspy wulkaniczne? Badacze wyróżniają trzy główne scenariusze geologiczne, w następstwie których formują się wyspy wulkaniczne. Każdy jest związany z innym typem aktywności tektonicznej. Granice rozbieżne płyt tektonicznych Płyty litosfery nieustannie przemieszczają się względem siebie. W następstwie tego zjawiska dochodzi do wystąpienia trzech głównych typów interakcji na ich gran…

wyspy-wulkaniczne-d170192.jpg
width: 1000
height: 749

Podziemne rzeki to prawdziwe cuda natury. Skrywają unikatowe skarby przyrody
type: item
date: 2025-08-15T08:01:56.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: rzeka
description: Podziemne rzeki to rzadkie i wyjątkowe zjawisko geologiczne. Ta specyficzna forma przepływu wód podziemnych stanowi prawdziwy cud natury, skrzętnie ukryty przed ludzkim wzrokiem. Tworzy unikatowy ekosystem, zapewniający warunki bytowe dla równie unikatowych gatunków fauny i flory, przystosowanej do życia w tym niezwykłym środowisku. Jak powstają podziemne rzeki? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Magia chemii i fizyki, czyli złożony proces powstawania podziemnych rzek Rozwój podziemnych rzek to proces wieloetapowy Unikatowe środowisko dla unikatowej przyrody Natura rozsiała swoje cuda po całym świecie Mówiąc o podziemnej rzece, na myśli trzeba mieć ciek płynący pod powierzchnią ziemi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że takie twory mogą mieć pochodzenie zarówno naturalne, jak i antropogeniczne. Te stworzone przez człowieka służą przede wszystkim celom gospodarczym, przemysłowym, rolniczym i retencyjnym i mimo że stanowią prawdziwy popis inżynieryjny, to prawdziwym cudem są ich naturalne odpowiedniki. Magia chemii i fizyki, czyli złożony proces powstawania podziemnych rzek Podziemne rzeki powstają w następstwie złożonych procesów hydrologicznych i geologicznych. Te są nierozerwalnie związane ze zjawiskami krasowymi. Rola procesów krasowych Gdy mowa o krasowieniu, na myśli trzeba mieć proces rozpuszczania skał – wapieni, dolomitów, soli kamiennych i gipsów – przez wody powierzchniowe i podziemne. Kluczową rolę odgrywa tu dwutlenek węgla. Rozpuszczony w wodzie, tworzy kwas węglowy, który wchodzi w reakcję ze składnikami skał i w ten sposób doprowadza do ich rozpuszczenia. Powstaje wówczas kwaśny węglan wapnia, który łatwo rozpuszcza się w wodzie i dalej rozprasza się w postaci roztworu. Wsiąkając w istniejące szczeliny i pęknięcia w skałach, woda drąży je i rozpuszcza, w ten sposób powiększając sieć podziemnych kanałów. Zachodzą tu zatem dwa procesy – erozja chemiczna, w następstwie której skała zostaje rozpuszczona i odprowadzona w postaci roztworu, i erozja mechaniczna, czyli obejmująca usuwanie cząstek skał, żłobienie dna koryta i eworsję (pogłębianie odcinków dna w następstwie ruchu wirowego wody obciążonej materiałem okruchowym). Rozwój podziemnych rzek to proces wieloetapowy W jaki sposób proste szczeliny przekształcają się w złożone jaskinie, tworzące równie skomplikowane systemy rzeczne? To długotrwały i dynamiczny proces. Początkowo woda po…

podziemne-rzeki-ba34322.jpg
width: 1000
height: 667

Oko Sahary przecina pustynię koncentrycznymi kręgami. Skąd wzięła się ta niezwykła formacja?
type: item
date: 2025-08-09T06:31:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: geologia
subject: pustynie
subject: sahara
description: Oko Sahary, jedna z najbardziej tajemniczych struktur geologicznych, rozpościera swe koncentryczne kręgi na największej pustyni na Ziemi, w miejscu, gdzie warunki są najmniej gościnne i przyjazne. Na przestrzeni lat powstało wiele tez na temat pochodzenia tej niezwykłej formacji. Czym jest Oko Sahary? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Tajemnicze „oko” na Saharze Oko Sahary to ślad po uderzeniu meteorytu? Atlantyda znajdowała się na Saharze? Czym właściwie jest Oko Sahary? Choć miejscowa ludność najprawdopodobniej od setek lat jest świadoma istnienia tego fenomenu geologicznego, to świat zwrócił uwagę na Oko Sahary dopiero, gdy człowiek wyruszył na podbój kosmosu. Tajemnicza struktura od dawna fascynuje naukowców i opinię publiczną, a duże zainteresowanie tylko podsyca spekulacje na temat jej pochodzenia. Na przestrzeni lat powstało kilka prawdopodobnych tez, wyjaśniających powstanie niezwykłej formacji, a obok nich wyrosły też opowieści ocierające się o fantastykę. Tajemnicze „oko” na Saharze Oko Sahary (znane też jako Oko Afryki), a właściwie – Kalb ar-Riszat, to struktura geologiczna na Saharze, oddalona o około 25 km na północny wschód od miasta Wadan, w północno-zachodniej Mauretanii. Rozpościera się na obszarze płaskowyżu Adrar, którego krajobraz kształtują suche doliny i ruchome wydmy. Monumentalny twór osiąga około 40 km średnicy. Skąd wzięła się jego niezwykła nazwa? Ta jest zasługą charakterystycznego ukształtowania tworzących go skał. Układają się one w ogromną kopułę skalną, którą przecinają koncentrycznie rozchodzące się kręgi. Od punktu orientacyjnego do przedmiotu badań Nie jest prawdą, że Oko Sahary odkryli pierwsi astronauci. Ludzie od dawna są świadomi istnienia formacji skalnych w północno-zachodniej Mauretanii. Najprawdopodobniej już wczesne koczownicze ludy Afryki używały jej jako punktu orientacyjnego podczas swoich wędrówek. Jednak przed pierwszymi załogowymi lotami w kosmos, nie przyciągała uwagi naukowców. Powód? Prozaiczny – formacja Kalb ar-Riszat jest zbyt rozległa, by można było ją poznać z poziomu gruntu. Nawet obserwacje lotnicze nie umożliwiały pełnego zobrazowania tej struktury. Dopiero zmiana perspektywy obserwacji na orbitalną pozwoliła zrozumieć, że pod wieloma względami jest to twór niezwykły. Pierwsze naukowe opisy Oka Sahary powstały już w latach…

oko-sahary-ec5ec77.jpg
width: 1000
height: 667

Wulkany, rowy tektoniczne, Pacyficzny Pierścień Ognia, ale i dziewicza przyroda – Kamczatka to geograficzna osobliwość
type: item
date: 2025-07-30T11:52:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: kamczatka
subject: trzęsienie ziemi
subject: wulkany
description: Leżąca na styku dwóch płyt tektonicznych Kamczatka to obszar o wyjątkowej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. W tej trudno dostępnej części Rosji można znaleźć zarówno geologiczne cuda, jak i niemal dziewiczą przyrodę.
encoded: Spis treści: Wulkany Kamczatki Tektonika i trzęsienia ziemi Pacyficzny Pierścień Ognia Przyroda Kamczatki Regularnie nawiedzają ją trzęsienia ziemi i nic dziwnego. Kamczatka to unikatowy półwysep, położony w jednym z najbardziej aktywnych sejsmicznie regionów świata. Pozostaje też oazą dzikiej przyrody, zachowaną głównie dzięki trudnemu dostępowi, ale i tworzonym tam rezerwatom. Wulkany Kamczatki Kamczatka to jedno z najbardziej wulkanicznie aktywnych miejsc na Ziemi. Na półwyspie znajdują się setki kominów wulkanicznych i około 30 czynnych wulkanów. Najwyższy szczyt Kamczatki (4750 m n.p.m), a przy okazji najbardziej aktywny wulkan Eurazji to Kluczewska Sopka. W 1996 roku pięć obszarów wulkanicznych Kamczatki zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Kamczackie wulkany, choć trudno dostępne, są obiektem badań naukowców z całego świata oraz coraz popularniejszym celem wypraw miłośników dzikiej przyrody i ekstremalnych zjawisk geologicznych. Tektonika i trzęsienia ziemi Kamczatka leży na styku dwóch potężnych płyt tektonicznych – pacyficznej i północnoamerykańskiej. Proces ścierania się płyt generuje olbrzymie naprężenia w skorupie ziemskiej, które manifestują się w postaci trzęsień ziemi. Kamczatka doświadcza ich regularnie, a niektóre z nich osiągają siłę przekraczającą 7 stopni w skali Richtera. W 1952 roku trzęsienie o magnitudzie 9,0 wywołało potężne tsunami, które dotarło aż do wybrzeży Hawajów. Z podobnym mieliśmy do czynienia 29 lipca 2025. Wzdłuż wschodniego wybrzeża półwyspu ciągnie się Rów Kurylsko-Kamczacki – głęboki na ponad 10 kilometrów fragment dna Pacyfiku. To jedno z najgłębszych miejsc na Ziemi i granica między płytami tektonicznymi, gdzie płyta pacyficzna wsuwa się pod kontynentalną. Pacyficzny Pierścień Ognia Kamczatka jest częścią tzw. Pacyficznego Pierścienia Ognia – ogromnego pasa aktywności wulkanicznej i sejsmicznej otaczającego Ocean Spokojny. To właśnie w tym obszarze znajduje się ponad 75% wszystkich aktywnych …

GettyImages-1338198407-b71ec47.jpg
width: 6015
height: 4017

Co wywołuje trzęsienie ziemi? Czy można przewidzieć jego występowanie?
type: item
date: 2025-07-30T06:48:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: ruchy sejsmiczne
subject: trzęsienie ziemi
subject: tsunami
description: Według definicji trzęsienie ziemi to gwałtowne rozładowanie naprężeń w skorupie ziemskiej połączone z ruchem warstw skalnych. Zwykle wywołane jest globalnymi ruchami płyt tektonicznych i wulkanizmem, choć coraz częstsze są trzęsienia ziemi wywołane działalnością człowieka. Trzęsienia ziemi są wyjątkowo nieprzewidywalne i mogą zabić ogromną liczbę ludzi w krótkim czasie.
encoded: Spis treści: Uwolniona energia Pierścień ognia Działalność człowieka Trzęsienia ziemi i tsunami Nieco ponad dwa lata temu, w lutym 2023 roku, w południowo-wschodniej Turcji oraz w Syrii, na granicy płyt tektonicznych anatolijskiej i arabskiej, doszło do trzęsienia ziemi, które pochłonęło niemal 60 tysięcy ofiar. A choć wydarzenie było gigantyczną katastrofą, którą pogłębiły jeszcze panująca wówczas zima oraz zniszczenia wojenne w Syrii, to niektóre trzęsienia ziemi potrafią pochłonąć nawet 250 tysięcy istnień. Uwolniona energia Przełom w rozumieniu zjawiska trzęsień ziemi przyniosła sejsmologia – nauka, która od początku XX wieku bada wszystkie aspekty trzęsień, ich przyczyny, przebieg i skutki. Dzięki sejsmologii wiemy, że trzęsienia ziemi powstają, gdy energia sprężysta zgromadzona w skorupie ziemskiej przez lata nagle uwalnia się podczas przemieszczenia skał wzdłuż uskoku. Uwalniająca się w ten sposób energia w około 20–30% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych. Część z tych fal dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych. Pozostała część energii zamienia się w ciepło lub trwałe deformacje skał. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/56-sekund-ktore-wywrocily-domy-i-zycie-nepalczykow-do-gory-nogami-reportaz-z-nepalu-dotknietego-trzesieniem-a306d16.jpeg" width="1024" height="683" alt="56 sekund, które wywróciły domy i życie Nepalczyków do góry nogami. Reportaż z Nepalu dotkniętego trzęsieniem" title="56 sekund, które wywróciły domy i życie Nepalczyków do góry nogami. Reportaż z Nepalu dotkniętego trzęsieniem" /> Miejsce, w którym zapoczątkowane zostało uwalnianie energii zgromadzonej na linii uskoku nazywamy ogniskiem trzęsienia ziemi. Jest to punkt czysto teoretyczny, ponieważ faktycznie energia wstrząsu rozładowuje się zawsze na pewnej powierzchni uskoku. Bezpośrednio nad ogniskiem wstrząsu znajduje się tzw. epicentrum. Jest to punkt, gdzie fale sejsmiczne rozchodzące się z ogniska we wszystk…

trzesienie-ziemi-b620cf9.jpg
width: 1000
height: 750

Tego lata dni są najkrótsze w historii pomiarów. To dlatego, że Ziemia obraca się szybciej
type: item
date: 2025-07-22T11:19:16.000Z
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: astronomia
subject: czas
subject: fizyka
subject: geologia
subject: jądro ziemi
description: Najkrótsze dni w historii nowoczesnych pomiarów zaskoczyły naukowców. Choć zmiany są mikroskopijne, ich konsekwencje mogą sięgać kluczowych technologii i prognoz klimatycznych.
encoded: Spis treść: Co powoduje przyspieszenie obrotu Ziemi? Czy kiedyś dzień był jeszcze krótszy? Jakie mogą być skutki tych zmian? Czy klimat może wpływać na długość dnia? Na całej półkuli północnej ludzie chłoną długie godziny letniego światła dziennego, nie mając pojęcia, że doświadczają jednych z najkrótszych dni od początku współczesnego pomiaru czasu – krótszych o około milisekundę. 9 lipca był najkrótszym dniem roku, ponieważ Ziemia obracała się szybciej – o 1,34 milisekundy szybciej niż standardowy, 24-godzinny obrót, według danych Międzynarodowej Służby Obrotu Ziemi i Układów Odniesienia (IERS) oraz Obserwatorium Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Przewiduje się, że tego lata wystąpią jeszcze dwa historycznie krótkie dni – dzisiaj, 22 lipca i 5 sierpnia. Wahania prędkości obrotu Ziemi nie są niczym niezwykłym, ale naukowcy rozważają powody stojące za niedawnym wzrostem liczby szybszych rotacji. – W ciągu ostatniej dekady średnia długość dnia w większości przypadków ulegała skróceniu. Było to szczególnie zauważalne w ciągu ostatnich pięciu lat, kiedy to czasami dzień trwał mniej niż 24 godziny – mówi Nicholas Stamatakos, astronom z Departamentu Orientacji Ziemi w Obserwatorium Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Co powoduje przyspieszenie obrotu Ziemi? Wariacje w rotacji Ziemi są wynikiem skomplikowanego zestawu czynników, ale naukowcy wskazują kilka z nich jako szczególnie istotne. Księżyc wpływa na Ziemię różnie w zależności od swojej pozycji na orbicie. Gdy dwa razy w miesiącu znajduje się blisko równika, jego siła grawitacyjna nieco spowalnia obrót Ziemi. Jednak Księżyc również zbliża się do biegunów dwa razy w miesiącu, a w tych momentach jego grawitacja pomaga Ziemi obracać się nieco szybciej. Nasza planeta i atmosfera obracają się synchronicznie, dzieląc moment pędu, którego nie da się zmienić, działając tylko na jeden z tych dwóch elementów. Atmosfera obraca się wolniej latem z powodu zmian w prądzie strumieniowym. Oznacza to, że planeta musi prz…

Earth-Spinning-907f902.jpg
width: 5600
height: 3910

Pod Afryką Ziemia rytmicznie pulsuje. To początek nowego oceanu
type: item
date: 2025-06-26T12:09:52.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: afryka
subject: etiopia
subject: geologia
subject: wulkany
subject: ziemia
description: Naukowcy zidentyfikowali dynamiczne przepływy gorącej materii płaszcza Ziemi głęboko pod prowincją Afar w Etiopii. Gorąca lawa „pulsuje” w ścisłym powiązaniu z ruchami płyt tektonicznych w regionie Wielkich Rowów Afrykańskich. To odkrycie kluczowe dla zrozumienia przyszłości kontynentu – kiedyś powstanie tam nowy ocean.
encoded: Spis treści Co odkryli naukowcy w rejonie Afar? Głębokie „tętno Ziemi” pulsuje pod płytami tektonicznymi Znaczenie odkrycia dla przyszłości Ziemi Naukowcy z Uniwersytetu w Southampton, we współpracy z dziesięcioma instytucjami międzynarodowymi, odkryli pulsujące przepływy gorącej materii z głębi Ziemi pod Afryką, które mogą doprowadzić do powstania nowego oceanu. Co odkryli naukowcy w rejonie Afar? Badania, opublikowane w czasopiśmie „Nature Geoscience”, koncentrują się na regionie Afar w Etiopii – unikatowym miejscu, gdzie spotykają się wielkie uskoki tektoniczne: Wielki Rów Wschodni i Rów Abisyński. To część tzw. Wielkich Rowów Afrykańskich. Afar to jeden z najciekawszych regionów, gdzie znajdują się afrykańskie wulkany. W rejonie Afar naukowcy zidentyfikowali dynamiczny słup gorącej materii płaszcza Ziemi (jednej z warstw wnętrza Ziemi), który unosi się pulsacyjnie, przypominając bicie serca. To istotne odkrycie pokazuje, że głębokie procesy zachodzące we wnętrzu Ziemi są ściśle powiązane z ruchem płyt tektonicznych i procesami zachodzącymi na powierzchni skorupy ziemskiej. Głębokie „tętno Ziemi” pulsuje pod płytami tektonicznymi Przez miliony lat płyty tektoniczne ścierają się i oddalają od siebie w strefach ryftowych, takich jak Afar w Etiopii. W efekcie wierzchnia, twarda warstwa naszej planety, czyli skorupa ziemska, robi się w tych miejscach coraz cieńsza. W długiej perspektywie takie procesy prowadzą do powstania nowych oceanów – i właśnie taki proces obserwowany jest w Afarze. Dr Emma Watts, główna autorka badania, wskazuje, że pióropusz gorącej materii nie jest jednolity ani statyczny, lecz rytmicznie pulsuje. To wewnętrzne „tętno Ziemi” jest regulowane przez położenie płyt tektonicznych, co zmienia sposób, w jaki rozumiemy oddziaływanie wnętrza planety na jej powierzchnię. Zespół przeanalizował ponad 130 próbek skał wulkanicznych z regionu Afar. Poza tym wykorzystał już istniejące dane. Wszystko zostało poddane zaawansowanemu modelowaniu statystycznemu. …

AdobeStock1326096961-464b209.jpeg
width: 7238
height: 4825

Złoto z jądra Ziemi wycieka na powierzchnię naszej planety
type: item
date: 2025-05-27T06:56:33.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: jądro ziemi
subject: złoto
description: Ilość złota w metalowym jądrze Ziemi jest tak duża, że można byłoby nim pokryć wszystkie kontynenty półmetrową warstwą. Metale szlachetne przeciekają z jądra i przedostają się bliżej powierzchni. Nie oznacza to jednak, że łatwo jest po nie sięgnąć.
encoded: Spis treści: Metalowe jądro Ziemi Wędrówki wewnątrz Ziemi Kosmiczne izotopy Nowe badanie izotopów znalezionych w skałach wulkanicznych, ujawniło, w jaki sposób metale szlachetne wydostały się spod warstwy litosfery. Wygląda na to, że wyciekły z jądra, zanim rozpoczęły długą, długą podróż na powierzchnię, niesione przez konwekcyjną magmę. Metalowe jądro Ziemi Zanim to jednak rozważymy, zacznijmy od podstaw. Jądro Ziemi ukształtowało się około 4,5 miliarda lat temu, zaraz po powstaniu naszej planety. Całe jądro ma średnicę ok. 6800 km, z czego stałe jądro wewnętrzne ma promień ok. 1220 km, a płynne jądro zewnętrzne grubość ok. 2300 km. W wyniku różnicowania cięższe pierwiastki opadły do wnętrza planety. Mowa głównie o żelazie (Fe) i niklu (Ni). W jądrze naszej planety obecne są też lżejsze pierwiastki, jak siarka i tlen, a także śladowe ilości metali szlachetnych: złota (Au), platyny (Pt) i irydu (Ir). Wszystkie one zostały uwięzione tam podczas formowania się Ziemi. Później bombardowanie meteorytami dostarczyło więcej złota i metali ciężkich do skorupy ziemskiej. Wędrówki wewnątrz Ziemi Opublikowane właśnie w prestiżowym magazynie „Nature” badania bazujące na analizie izotopów skał wulkanicznych pozwoliło wyjaśnić, w jaki sposób złoto i inne metale szlachetne przemieściły się z jądra do skorupy ziemskiej. – Kiedy pojawiły się pierwsze wyniki, zdaliśmy sobie sprawę, że dosłownie trafiliśmy na złoto! Nasze dane potwierdziły, że materiał z jądra, w tym złoto i inne metale szlachetne, wycieka do płaszcza Ziemi powyżej – powiedział geochemik Nils Messling z Uniwersytetu w Getyndze w Niemczech. Ilość złota w skorupie ziemskiej jest szacunkowo niewielkim ułamkiem całkowitej ilości, jaką posiada nasza planeta. Badania sugerują, że ponad 99% znajduje się w jej metalicznym jądrze – wystarczająco dużo, aby pokryć cały ziemski ląd złotem o grubości 50 centymetrów. Spróbujmy to przeliczyć. Lądy stanowią 29% całkowitej powierzchni Ziemi, której wielkość wynosi ok. 510 milionów km²…

zloto-z-jadra-ziemi-f9449eb.jpg
width: 1000
height: 667

Jedna połowa Księżyca jest gorętsza niż druga. Co wywołuje tę różnicę?
type: item
date: 2025-05-21T10:55:34.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: geologia
subject: księżyc
description: Badanie przyciągania grawitacyjnego Ziemi i Księżyca ujawniło, że wnętrze naszego naturalnego satelity jest cieplejsze po jego bliższej stronie, tej zwróconej w stronę naszej planety. Co więcej, tego typu anomalie w polu grawitacyjnym Księżyca sugerują, że jego wnętrze musi być asymetryczne.
encoded: Spis treści: Asymetria Księżyca Odkształcenia satelity Czy winny jest księżycowy wulkanizm? Ziemia przyciąga Księżyc z siłą około 1,98×10²⁰ niutonów (N). Ta sama siła działa też w drugą stronę – Księżyc przyciąga Ziemię z dokładnie taką samą siłą, wszystko zgodnie z III zasadą dynamiki Newtona. Nowe badania tegoż przyciągania grawitacyjnego ujawniły, że wnętrze naszego satelity jest cieplejsze po jego bliższej stronie, tej zwróconej w stronę naszej planety. Co więcej, zdaniem uczonych z Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA w Kalifornii (JPL) różnice w temperaturze sugerują, że wnętrze Księżyca jest nierówne. Asymetria Księżyca – Odkąd zaczęliśmy obserwować Księżyc, wiedzieliśmy, że jego bliższa strona wygląda inaczej niż dalsza. Ale nie byliśmy pewni, czy ta różnica odzwierciedla coś całkiem dosłownie głębszego – coś pod powierzchnią Księżyca – wyjaśnia Ryan Park z JPL. On i jego współpracownicy wykorzystali dane pozyskane dzięki sondzie kosmicznej NASA GRAIL, aby udowodnić, że wewnętrzna struktura naszego naturalnego satelity nie jest symetryczna. Misja NASA GRAIL miała miejsce w pierwszych latach poprzedniej dekady. Dwa statki kosmiczne przez dwa lata krążyły wokół Księżyca, zbierając dane na temat wpływu jego grawitacji na ich ruch. Ponieważ pole grawitacyjne Księżyca odzwierciedla jego cechy fizyczne, pozwoliło to naukowcom dookreślić rozmiary Księżyca i sposób, w jaki jest on odkształcany przez przyciąganie pływowe Ziemi. Jednak dalsze badania pokazały, że charakterystyka tego pola grawitacyjnego nie mogły być wyjaśniona tylko przez zewnętrzny wygląd Księżyca. Związani z misją naukowcy musieli rozważyć, czy wnętrze Srebrnego Globu może być nierówne. Odkształcenia satelity – Wcześniejsze badania przewidywały, że bliższa strona Księżyca odkształci się bardziej niż jego dalsza strona w odpowiedzi na przyciąganie Ziemi. Nowa praca potwierdza to i daje nam zupełnie nowe spojrzenie na wnętrze satelity – mówi Jeffrey Andrews-Hanna z University of Arizona. Park…

ksiezyc-polowa-179de97.jpg
width: 1000
height: 667

Poranny wstrząs obudził Dolny Śląsk. Okazało się, że to nie trzęsienie ziemi
type: item
date: 2025-05-20T08:42:28.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: polska
subject: trzęsienie ziemi
description: Poranne drżenie ziemi zaskoczyło mieszkańców Dolnego Śląska. Wstrząsy były wyraźnie odczuwalne w Lubinie, Głogowie i Żukowicach, a pierwsze doniesienia sugerowały naturalne trzęsienie ziemi. Jak się jednak okazało, winowajcą był człowiek.
encoded: Spis treści: Trzęsienie ziemi czy coś innego? Dlaczego na Dolnym Śląsku drży ziemia? Trzęsienia ziemi w Polsce Trzęsienia ziemi są dość częstym zjawiskiem w wielu miejscach na świecie, np. w Peru. Częstotliwość wstrząsów wynika z ruchów płyt tektonicznych oraz aktywności wulkanicznej. W Polsce nie mamy warunków sprzyjających trzęsieniom, jednak sejsmolodzy co jakiś czas informują o pojedynczych przypadkach. Na początku tego tygodnia ogólnopolskie poinformowały o podziemnych wstrząsach w regionie Dolnego Śląska. Trzęsienie ziemi czy coś innego? W poniedziałek, 19 maja, w godzinach porannych (około 5:46) mieszkańcy południowo-zachodniej Polski odczuli wstrząsy sejsmiczne. Epicentrum znajdowało się około 14 kilometrów na północ od Lubina w województwie dolnośląskim. Według danych Służby Geologicznej Stanów Zjednoczonych, magnituda zjawiska wyniosła 4,1. Z kolei Europejsko-Śródziemnomorskie Centrum Sejsmologiczne oszacowało magnitudę na 3,5. Początkowe doniesienia sugerowały naturalne trzęsienie ziemi. Dalsze analizy wykazały jednak, że wstrząsy były wynikiem działalności człowieka. Artur Newecki, rzecznik KGHM Polska Miedź SA, poinformował, że o tej samej godzinie w Zakładach Górniczych Lubin przeprowadzono planowane roboty strzałowe w oddziale G-7, rejonie GG-1. Właśnie to spowodowało wstrząs o energii 1,4 E7J, określany jako tzw. siódemka górnicza. W momencie zdarzenia w rejonie nie przebywała żadna załoga. Nie było więc zagrożenia życia dla pracowników. Roboty strzałowe są standardową praktyką w górnictwie. Polega ona na wykorzystaniu materiałów wybuchowych do kruszenia skał i przygotowywania terenu pod dalsze prace. W regionach o intensywnej eksploatacji surowców mineralnych, takich jak Dolny Śląsk, takie działania są dosyć częste. – W rejonie Lubina występują wyłącznie wstrząsy indukowane. Nie odnotowuje się tam naturalnych zjawisk sejsmicznych. Działa tam kilka kopalni, które wydobywają rudę miedzi z głębokości ok. 800 metrów. Rocznie generują one tysiące zjawisk…

Poranny-wstrzas-obudzil-Dolny-Slask-1fe0255.jpg
width: 3840
height: 2880

Odkryto nieznane dotąd źródło tlenu na dnie oceanu. To przełom w nauce o Ziemi
type: item
date: 2025-05-07T08:54:00.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: geologia
subject: przyroda
subject: tlen
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: życie
description: Odpowiedź na pytanie, skąd bierze się tlen na Ziemi, okazuje się mniej oczywiste, niż dotąd przypuszczano. Naukowcy odnaleźli bowiem nieznane wcześniej źródło tlenu. To odkrycie zmienia sposób, w jaki rozumiemy naszą planetę.
encoded: W tym artykule: Nieznane źródło tlenu na naszej planecie Guzki polimetaliczne a elektroliza wody morskiej Jak nie zniszczyć cennych ekosystemów? Rozpuszczony tlen jest kluczowy dla przetrwania wielu zwierząt morskich, roślin wodnych i mikroorganizmów. Bez odpowiedniego poziomu tlenu, życie w wodzie staje się niemożliwe. Niestety, zjawisko kurczenia się tych zasobów jest coraz poważniejszym zagrożeniem nie tylko dla ekosystemów, ale też zależnych od nich ludzi. Nieznane źródło tlenu na naszej planecie Tym bardziej cieszy odkrycie naukowców opisane na łamach czasopisma naukowego „Nature Geoscience”. Autorzy dowodzą, że minerały metaliczne znajdujące się na dnie oceanu mogą wytwarzać tlen na głębokości 4000 metrów pod powierzchnią. To obszary, do których nie dociera światło słoneczne. Nowa wiedza podważa dotychczasowe ustalenia dotyczące źródeł tlenu na Ziemi. Przełomowego odkrycia dokonał Andrew Sweetman ze Szkockiego Stowarzyszenia Nauk o Morzu (SAMS). Prowadził badania terenowe na Pacyfiku, a dokładnie w regionie górzystego grzbietu na dnie w strefie Clarion-Clipperton. Jak podkreśla, odkrycie to zmienia nasze rozumienie początków życia tlenowego na Ziemi. Do tej pory uważano, że tlen na naszej planecie pochodził jedynie z organizmów fotosyntetyzujących. Odkrycie „ciemnego tlenu” wskazuje, że mógł być dostępny w głębinach oceanicznych już na wczesnym etapie rozwoju życia. Podczas pobierania próbek z dna morskiego, zespół Sweetmana początkowo podejrzewał, że czujniki były uszkodzone. Dotychczas w głębinach morskich obserwowano bowiem jedynie zużycie tlenu, a nie jego produkcję. Po ponownym skalibrowaniu czujników i otrzymaniu tych samych wyników przez 10 lat naukowcy potwierdzili nieznane do tej pory źródło tlenu na naszej planecie. Guzki polimetaliczne a elektroliza wody morskiej Latem 2023 r. Sweetman skontaktował się z Franzem Geigerem, profesora chemii w Weinberg College of Arts and Sciences w Northwestern. To on wcześniej ustalił, że rdza w połączeniu ze słoną w…

zrodlo-tlenu-1a4ae83.jpg
width: 6000
height: 3375

Tlen na Ziemi to zasługa wulkanów? Nowa teoria japońskich naukowców
type: item
date: 2025-03-11T15:53:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dwutlenek węgla
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: powietrze
subject: prehistoria
subject: tlen
subject: wulkany
subject: ziemia
description: To aktywność wulkaniczna miliardy lat temu przygotowała grunt pod bogatą w tlen atmosferę, od której zależy całe życie na Ziemi – to nowa koncepcja japońskich badaczy.
encoded: Spis treści: Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Model numeryczny prawdę ci powie Oddychanie jest dla nas czymś automatycznym i nieustannym. Oddychamy nawet wtedy, gdy nie myślimy, że mamy to robić. Kluczowym składnikiem życiodajnego powietrza, które wdychamy do płuc, jest tlen. Stanowi jedynie 21 proc. jego mieszanki. Ale nie zawsze tak było. Podczas kilku masowych wymierań w dziejach naszej planety skład mieszanki gazów ulegał dramatycznym zmianom. Około 3 miliardy lat temu tlen prawie w ogóle nie istniał. Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Do tej pory sugerowano występowanie przed miliardami lat przejściowych epizodów natlenienia atmosfery, znanych jako „podmuchy tlenu” (ang. whiffs of oxygen). Ich natura i przyczyny pozostawały niejasne. Naukowcy uważali, że te „podmuchy” poprzedzały Wielkie Natlenienie (GOE), czyli pierwsze znaczące zwiększenie się ilości tlenu w atmosferze około 2,5–2,2 miliarda lat temu. Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Zespół japońskich badaczy z Uniwersytetu Tokijskiego opublikował właśnie artykuł na łamach „Communications Earth & Environment”, w którym przedstawił nową koncepcję na temat pojawienia się tlenu na Ziemi. W jej myśl to erupcje superwulkanów (w ramach jak to określono „rozległych prowincji magmowych”) mogły przyczynić się do przejściowych epizodów natlenienia, które trwały nawet kilka milionów lat. Do takiego wnioski badacze doszli wykorzystując model biogeochemiczny. Takie epizody natlenienia mogły otworzyć drzwi dla wzrostu liczby mikroorganizmów zdolnych do przeprowadzania fotosyntezy. Stało się to 2,5 mld lat temu. – Aktywność mikroorganizmów w oceanie odegrała kluczową rolę w ewolucji tlenu atmosferycznego. Uważamy jednak, że nie doprowadziłoby to natychmiast do natlenienia atmosfery, ponieważ ilość składników odżywczych, takich jak fosforany w oceanie w tamtym czasie była ograniczona, co limitowało aktywność cyjanobakterii – grupy bakterii zdolnych do fotosyntezy –…

narodziny-tlenu-c978af8.jpg
width: 1000
height: 667