National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-07T10:34:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Skala Richtera odeszła do historii. Naukowcy zastąpili ją dokładniejszą metodą
items: Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
items: Ten pająk „zmienił się” w mrówkę. Niezwykłe odkrycie zaklęte w bursztynie
items: Na Słowacji odkryto dwa nieznane minerały. Mogą „pomóc” w poszukiwaniach złota
items: Nasila się anomalia grawitacyjna pod Antarktydą. Nowe analizy zjawiska wykonano wykorzystując fale sejsmiczne
items: Dlaczego Antarktyda „krwawi”? Wyjaśniono zagadkę czerwonych wodospadów
items: Źródła, które zmieniają kolor i nigdy nie zamarzają
items: Nieznany uskok pod Podhalem. Spokojny region skrywa burzliwą historię
items: Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
items: Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną
items: Co skrywa Europa? Zagadka tajemniczego „pająka” na lodowym księżycu Jowisza rozwiązana
items: Oto, co kryje się pod powierzchnią Grenlandii. Naukowcy zbadali to po raz pierwszy
items: Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
items: Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
items: Dlaczego ziemia drży tam, gdzie nie powinna? Nowe badania rozwiązują naukowy paradoks
items: Udało się odnaleźć zalążek Ziemi. Jego analiza wskazuje, że w kosmosie istnieją nieznane typy meteorów
items: Oto dolnośląski Cud Polski 2025! Przyciąga śladami aktywności wulkanicznej i interaktywnymi centrami nauki
items: 10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
items: Miasto zamienione w kamień – turyści zachwyceni atrakcją w Małopolsce: „Jesienią zachwyca szczególnie”
items: Loughareema w Irlandii Północnej: poznajcie tajemnicze znikające jezioro, które wciąż nie do końca rozumiemy
items: Tajemniczy „hełm” na Marsie. Co odkrył łazik Perseverance?
items: Wyspy wulkaniczne są dowodem na siłę procesów, które zachodzą pod powierzchnią Ziemi
items: Podziemne rzeki to prawdziwe cuda natury. Skrywają unikatowe skarby przyrody
items: Oko Sahary przecina pustynię koncentrycznymi kręgami. Skąd wzięła się ta niezwykła formacja?
items: Wulkany, rowy tektoniczne, Pacyficzny Pierścień Ognia, ale i dziewicza przyroda – Kamczatka to geograficzna osobliwość

Skala Richtera odeszła do historii. Naukowcy zastąpili ją dokładniejszą metodą
type: item
date: 2026-03-07T10:33:56.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: geologia
subject: ruchy sejsmiczne
subject: trzęsienie ziemi
description: Skala Richtera to bez wątpienia najsłynniejsza miara geofizyczna. Warto jednak podkreślić, że w swojej pierwotnej formie jest w zasadzie martwa od dziesięcioleci. Współczesna nauka odeszła od oryginalnej metody Richtera i Gutenberga, zastępując ją bardziej wyrafinowaną fizyką momentu sejsmicznego. Jednak nazwisko ekscentrycznego fizyka przetrwało jako synonim trzęsienia ziemi.
encoded: Spis treści: Skala Richtera to nieistniejące pojęcie Wykres Richtera Skutki trzęsień ziemi Zmierzch skali Richtera Najsilniejsze trzęsienia ziemi w nowożytnej historii Kiedy ziemia zaczyna drżeć, a budynki kołyszą się niczym targane wiatrem drzewa, pojawia się pytanie: „Ile w skali Richtera?”. Ta jedna wartość, najczęściej mieszcząca się w przedziale od 1 do 9, stała się ostatecznym wyznacznikiem skali katastrofy. Zaczęło się od próby uporządkowania danych w laboratorium w Kalifornii, a skończyło na systemie, który monitoruje puls całej planety. Skala Richtera to nieistniejące pojęcie Gdy gdzieś na świecie zadrży ziemia, nagłówki gazet i portali internetowych „krzyczą” o sile wstrząsów, wyrażonej w skali Richtera. Czy to zwykłe przyzwyczajenie, czy raczej celowo używane uproszczenie? Trudno powiedzieć, jednak oczywiste jest, że używanie nazwiska sławnego sejsmologa w kontekście miary siły kataklizmu jest ewidentnym błędem – z dwóch powodów. Po pierwsze, Charles Richter nigdy nie nazwał swoim nazwiskiem skali, którą opracował wspólnie z Beno Gutenbergiem. Po drugie, oryginalna skala miała poważne ograniczenia, które dla nauki były niedopuszczalne. Z tego powodu od kilkudziesięciu lat nie jest stosowana. Przed opracowaniem magnitudy Zanim Richter nakreślił swoje słynne krzywe, świat polegał na skalach intensywności. Najczęściej stosowana była skala Mercalliego i jej późniejsze modyfikacje. Problem w tym, że nie mierzyły one trzęsienia ziemi jako zjawiska fizycznego u źródła, a jedynie jego skutki na powierzchni. Oznacza to, że wstrząsy, które nawiedzały obszary niezurbanizowane i niezamieszkane, właściwie były ignorowane. W tej sytuacji, nie można było zrozumieć zjawiska tektoniki płyt i dynamiki wnętrza Ziemi. Nauka potrzebowała miary bezwzględnej. Wykres Richtera W 1935 roku Charles Richter opublikował przełomową pracę, w której zdefiniował to, co dziś nazywamy „skalą Richtera”, a co naukowo określane jest mianem magnitudy lokalnej. Swoją metodę pomiarową oparł na k…

skala-richtera-425f938.jpg
width: 1600
height: 1200

Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
type: item
date: 2026-03-05T08:23:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: małpy
subject: szympansy
description: Gdy na wybiegu pojawił się przezroczysty kryształ kwarcu, szympansy zachowywały się tak, jakby trafiły na prawdziwy skarb. Samica Manuela oderwała go z postumentu, a inne osobniki nie chciały oddać z miejsc swojego spoczynku. Zwykły kamień nie wywołała takiej reakacji. Naukowcy sprawdzili, co tak bardzo zaintrygowało zwierzęta. Ma to związek z ewolucją człowieka.
encoded: Historia naszego zamiłowania do piękna zaczyna się zaskakująco wcześnie. Już 780 tys. lat temu nasi przodkowie, tacy jak Homo erectus, zbierali małe kryształy kwarcu i kalcytu. Znaleziska z Chin, Indii czy RPA potwierdzają, że te kamienie nie służyły jako narzędzia ani broń. Nie były zaostrzone ani przerobione na ozdoby. Przenoszono je jednak na duże odległości do jaskiń i schronień. Dlaczego to robiono? Dla wczesnych ludzi kryształy były zapewne czymś w rodzaju skarbów, również dzisiaj przypisuje się im czasem niezwykłe właściwości. Naukowcy od lat zastanawiali się, co dokładnie przyciągało wzrok naszych przodków do tych obiektów. Czy był to blask, czy może nietypowy kształt? Aby to sprawdzić, badacze postanowili przyjrzeć się naszym najbliższym żyjącym krewnym – szympansom. Na czele zespołu ekspertów stanął prof. Juan Manuel García-Ruiz, krystalograf z Międzynarodowego Centrum Fizyki Donostia w Hiszpanii. Wspólnie opublikowali na ten temat pracę w czasopiśmie „Frontiers in Psychology”. Podglądając małpy Badanie zostało przeprowadzone w ośrodku Rainfer, który jest rezerwatem dla małp położonym w Madrycie w Hiszpanii. Eksperymenty odbyły się w tym miejscu z udziałem dwóch grup uratowanych szympansów (Pan troglodytes), żyjących w środowisku półwolnym. Obserwacje prowadzono głównie z zewnątrz, korzystając z kamer monitoringu oraz specjalnej kryjówki dla badaczy. Małpy podziwiają piękno W pierwszym eksperymencie, nazwanym „Monolitem”, na wybiegu ustawiono dwa postumenty. Na jednym ustawiono duży, przezroczysty kryształ kwarcu o wadze ponad 3 kg. Na drugim umieszczono zwykły, brązowy kamień o podobnej wielkości. Reakcja szympansów była natychmiastowa i jednoznaczna. Zwierzęta poświęciły znacznie więcej czasu na badanie kryształu niż zwykłej skały. Samica alfa, Manuela, z wielkim trudem oderwała kwarc od podstawy i zabrała go na podest, by się nim bawić. Inne osobniki, jak samiec Yvan, zaniosły go nawet do swoich legowisk. Przez kolejne dwa dni małpy oglądały kryształ po…

kks-360d004.jpg
width: 5700
height: 3391

Ten pająk „zmienił się” w mrówkę. Niezwykłe odkrycie zaklęte w bursztynie
type: item
date: 2026-03-04T09:40:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: bursztyn
subject: geologia
subject: mrówki
subject: pająki
description: Pająk w bursztynie sprzed 99 milionów lat okazał się mistrzem kamuflażu. Badacze odkryli, że nie był zwykłym drapieżnikiem, lecz naśladował mrówki, by zwiększyć swoje szanse na przetrwanie. To rzadkie znalezisko pozwala zajrzeć w świat lasów okresu kredy.
encoded: Bursztyn to coś więcej niż piękny kamień. To naturalna kapsuła czasu, w której bywają uwięzione zwierzęta sprzed milionów lat. Większość takich znalezisk zawiera tylko jeden organizm. Te najbardziej cenne zawierają kilka stworzeń w jednej bryłce. Pozwalają one podejrzeć prawdziwe relacje między gatunkami. Tak jest w tym przypadku, przebadanym przez hiszpańskich badaczy. Wyniki badań opublikowano na łamach „Frontiers in Ecology and Evolution”. Bursztyn z Mjanmy Badany okaz pochodzi z doliny Hukawng w Mjanmie. Powstał w okresie kredy, około 99 milionów lat temu. W tamtym czasie lasy były pełne lepkiej żywicy spływającej z drzew. Stała się ona pułapką, która na zawsze unieruchomiła dwóch bohaterów naszej opowieści. Pierwszym bohaterem jest mrówka z jednej z wymarłych linii. Drugim bohaterem jest pająk z rodzaju Chimerarachne. To wyjątkowe stworzenie, które pomaga naukowcom zrozumieć pochodzenie dzisiejszych pająków. Pająk, który chciał być mrówką Jednak ten konkretny pająk, zaklęty w bursztynie, nie był zwyczajnym drapieżnikiem. Jego wygląd i budowa sugerują, że stosował on wyrafinowaną strategię przetrwania. Pająka i mrówkę dzieli w bursztynie zaledwie 5 mm. Dla naukowców taka odległość to bardzo silna wskazówka, sugerująca że ich spotkanie nie było dziełem przypadku. W paleoetologii, czyli nauce o zachowaniu kopalnych zwierząt, każdy milimetr ma znaczenie. Tak mały odstęp pozwala sądzić, że organizmy te wchodziły ze sobą w interakcje tuż przed śmiercią. Pająk prawdopodobnie śledził mrówkę lub przebywał w jej bezpośrednim otoczeniu. Żywica zalała ich w momencie, gdy ich drogi się skrzyżowały. Wynik badania: ewolucyjna maskarada Jaki jest finał tego naukowego śledztwa? Badacze ustalili, że pająk stosował tzw. myrmekomorfię, czyli chciał upodobnić się do mrówki. Ale po co pająk miałby chcieć być mrówką? Mrówki już w okresie kredy były znane z agresji i żyły w grupach. Większość drapieżników wolała ich unikać, by nie ryzykować ataku całej kolonii. Pająk wykształcił w tok…

pajak-7d96fc9.jpg
width: 1575
height: 1050

Na Słowacji odkryto dwa nieznane minerały. Mogą „pomóc” w poszukiwaniach złota
type: item
date: 2026-03-03T09:43:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: minerały
subject: skały
subject: słowacja
subject: złoto
description: Dwa nieznane minerały odkryte w słowackich górach mogą pomóc wyjaśnić, jak powstają wyjątkowo bogate złoża złota i srebra. Wyniki analiz rzucają nowe światło na procesy geologiczne typu „bonanza”. To odkrycie może mieć znaczenie nie tylko naukowe, ale i gospodarcze.
encoded: Słowacja ma wyjątkowo długą i barwną historię odkryć geologicznych. Od XVIII wieku na jej terenie zidentyfikowano aż 35 nowych minerałów. W ostatnich latach kraj ten przeżywa prawdziwy naukowy „boom” w tej dziedzinie. Niedawno w miejscowości Betliar odkryto ferriandrosyt-(Ce), za co młody badacz Pavol Myšľan otrzymał prestiżową nagrodę. Odkrywanie nowych minerałów nie jest tylko naukową ciekawostką. Takie znaleziska pozwalają poznać prehistorię naszej planety i warunków, w jakich ulegała ona przekształceniom. I umożliwiają sprawniejsze poszukiwania cennych kruszców. Tajemnica wzgórza Šibeničný Najnowsze badania skupiły się na stanowisku Šibeničný vrch w pobliżu miejscowości Nová Baňa. Międzynarodowy zespół, prowadzony przez ekspertów ze Słowackiej Akademii Nauk, prowadził tam szczegółowe analizy. Naukowcy badali unikatowy typ mineralizacji srebra i złota, zwany typem „bonanza”. Nazwa ta nie jest przypadkowa – nawiązuje do wyjątkowo bogatych złóż kruszców. Prace wymagały ogromnej precyzji, ponieważ badane obiekty są mniejsze niż ziarnka piasku. W zespole znaleźli się specjaliści ze Słowacji, Czech, Niemiec i Danii. Ich wspólny wysiłek pozwolił na dokładne zbadanie struktury atomowej nieznanych dotąd substancji. Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „American Mineralogist”. Mikroskopijne skarby pod lupą Badaczom udało się znaleźć dwa nieznane minerały: auropolybazyt i auropearceit. Są to minerały z grupy polbazytów, które występują w formie nieregularnych ziaren. Ich wielkość nie przekracza 0,2 milimetra, co można to porównać do grubości ludzkiego włosa lub drobinki pyłu. Nowo opisane minerały są ciemnoszare lub czarne i posiadają charakterystyczny metaliczny połysk. – To odkrycie znacząco poszerza naszą wiedzę na temat minerałów należących do grupy polibazytów i dostarcza nowych informacji na temat powstawania w przyrodzie nagromadzeń srebra i złota typu bonanza – wyjaśnia Martin Števko z Instytutu Nauk o Ziemi SAS. Dlaczego to odkrycie jest ważne? To odkrycie zn…

imagethumb-03b2380.jpg
width: 1200
height: 800

Nasila się anomalia grawitacyjna pod Antarktydą. Nowe analizy zjawiska wykonano wykorzystując fale sejsmiczne
type: item
date: 2026-02-23T14:17:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: fizyka
subject: geologia
subject: ziemia
description: Nasza planeta nie jest idealną kulą. Ruch obrotowy wywołuje spłaszczenie na biegunach i wybrzuszenie na równiku. Ziemskie pole grawitacyjne również nie ma kształtu idealnej sfery. Bardziej przypomina ziemniaka z wybrzuszeniami i zagłębieniami. Najsilniejsze tego typu zagłębienie – obszar, w którym pole grawitacyjne jest słabsze – znajduje się pod Antarktydą.
encoded: Antarktyczne Minimum Geoidy (AGL) – tak określa się leżący pod Antarktydą obszar, na którym przyciąganie ziemskie jest słabsze i tworzy coś w rodzaju dziury grawitacyjnej. Tam powierzchnia geoidy, czyli opartego na grawitacji modelu Ziemi, znajduje się poniżej tzw. elipsoidy odniesienia. Ten termin odnosi się do uproszczonego matematycznego modelu kształtu Ziemi – spłaszczonej kuli. Anomalia ta jest tłumaczona przez specyficzne procesy zachodzące w płaszczu Ziemi oraz wpływ zmian w masie lądolodu na przestrzeni tysiącleci. Dziura grawitacyjna Nowe modele, zaproponowane przez dr. Petara Glišovicia i prof. Alessandra M. Fortego z Institut de Physique du Globe de Paris (IPGP) pokazują, jak Antarktyczne Minimum Geoidy ewoluowało w czasie i staje się coraz silniejsze. Zjawisko to napędza powolny, długotrwały ruch skał głęboko pod powierzchnią Ziemi. Zdaniem ekspertów zbadanie tej długoterminowej ewolucji anomalii geoidy jest kluczowe dla zrozumienia dynamiki wnętrza Ziemi. – Podczas gdy większość badań koncentruje się na współczesnych „migawkach” geoidy, my rekonstruujemy zależną od czasu ewolucję najsilniejszego zagłębienia geoidy na Ziemi – Antarktycznego Minimum Geoidy – w ciągu kenozoiku. Ery rozpoczętej około 70 milionów lat temu i trwającej do dziś – napisali badacze we wstępie do artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Scientific Reports”. Wyboista jak ziemniak Zacznijmy od tego, dlaczego wspomniana geoida Ziemi ma wyboisty „ziemniaczany” kształt pola grawitacyjnego. Wynika to z faktu, że grawitacja jest związana z masą, a ta nie jest jednorodna wewnątrz planety. Skały tworzące Ziemię mają różny skład i odmienną gęstość. Różnice te są mierzalne, aczkolwiek nie na tyle duże, byśmy mogli odczuć je na powierzchni planety. Gdyby ktoś chciał przeprowadzić eksperyment i zważył się w miejscach o niskiej i wysokiej wartości grawitacji na Ziemi, różnica wyniosłaby maksymalnie kilka gramów. Nie zmienia to faktu, iż geoida stanowi okno na procesy zachodzące głęboko we wnętrzu…

antarktyda-aab6ccb.jpg
width: 1600
height: 1200

Dlaczego Antarktyda „krwawi”? Wyjaśniono zagadkę czerwonych wodospadów
type: item
date: 2026-02-22T15:02:18.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: geologia
subject: lodowce
description: Blood Falls, czyli „Krwawe Wodospady” na czole Lodowca Taylora na Antarktydzie, długo stanowiły zagadkę dla naukowców, ze względu na swój jaskrawoczerwony kolor i nieregularność. O ile kolor wyjaśniono już dawno, to najnowsze badania wreszcie wyjaśniły tę kapryśność.
encoded: Przełom nastąpił dzięki danym zebranym we wrześniu 2018 roku. Zespół badaczy pod kierunkiem Petera T. Dorana z Louisiana State University zarejestrował rzadki, spójny sygnał z trzech różnych systemów pomiarowych: czujników GPS na powierzchni lodowca, kamer poklatkowych oraz termistorów (czujników oporu) w pobliskim jeziorze Bonney. Wyniki tych badań, opublikowane w czasopiśmie „Antarctic Science”, udowadniają bezpośredni związek między nagłymi wypływami czerwonej solanki a fizycznymi zmianami w strukturze lodowca. Okazuje się, że Blood Falls nie jest tylko powierzchniową plamą, lecz widocznym sygnałem głębokich zmian ciśnienia i ruchu wody ukrytej pod lodem. Mechanizm wyrzutu i osiadanie lodowca Najważniejszym odkryciem dokonanym przez zespół Dorana jest powiązanie wypływu solanki z obniżeniem powierzchni lodowca. Dane z odbiornika GPS wykazały, że od 10 września do 22 października 2018 roku powierzchnia lodu obniżyła się o około 15 milimetrów. Ten spadek nastąpił dokładnie w momencie, gdy kamery zarejestrowały rozpoczęcie wypływu „krwawej” wody. Jednocześnie zaobserwowano spowolnienie ruchu lodowca o blisko 10%. Zjawisko to tłumaczy się tym, że wypływająca woda uwalnia ciśnienie nagromadzone u podstawy lodowca. A gdy ciśnienie spada, ciężki lód silniej naciska na skałę macierzystą, co zwiększa tarcie i spowalnia jego przesuwanie się. Proces ten sugeruje, że lodowiec działa jak gigantyczna prasa, która okresowo nie jest w stanie utrzymać uwięzionej pod nim wody. Chemia rdzy i życie w solance Charakterystyczny czerwony kolor wody, który po raz pierwszy odnotowali polarnicy w 1911 roku, jest wynikiem gwałtownej reakcji chemicznej. Woda wydostająca się spod lodowca Taylora jest bogata w żelazo. Gdy tylko zetknie się z powietrzem, następuje proces utleniania, zmieniający barwę cieczy na rdzawą w ciągu zaledwie kilku minut. Sama woda jest w rzeczywistości gęstą solanką, która nie zamarza nawet w ekstremalnie niskich temperaturach Antarktydy. Badania radarowe i elektromag…

krwawe-wodospady-antarktyda-c3cb5ad.jpg
width: 2968
height: 1740

Źródła, które zmieniają kolor i nigdy nie zamarzają
type: item
date: 2026-02-15T09:04:08.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: geologia
subject: mazowsze
subject: woda
description: Niebieskie Źródła to unikatowy zespół krasowych źródeł położonych w dolinie rzeki Pilicy, w południowo-wschodniej części Tomaszowa Mazowieckiego. Ich wyjątkowość podkreśla przede wszystkim niezwykła barwa wody, która przybiera intensywne odcienie błękitu, zieleni i turkusu. Zjawisko to od lat przyciąga zarówno badaczy, jak i turystów zainteresowanych przyrodą nieożywioną.
encoded: Spis treści: Dlaczego Niebieskie Źródła są niebieskie? Flora rezerwatu Zwierzęta żyjące w Rezerwacie przyrody Niebieskie Źródła Niebieskie Źródła – ciekawostki przyrodnicze i geologiczne Znaczenie Niebieskich Źródeł dla regionu i turystyki przyrodniczej Wywierzyska, czyli źródła krasowe, powstają w skałach węglanowych, gdzie w spękanych wapieniach jurajskich woda podziemna wydostaje się na powierzchnię pod znacznym ciśnieniem. W przypadku Niebieskich Źródeł mamy do czynienia także ze źródłami typu limnokrenowego, które tworzą niewielkie zbiorniki o krystalicznie czystej wodzie. Ich charakterystyczną cechą są silnie pulsujące wypływy, unoszące z dna drobne ziarna piasku i nadające zbiornikom dynamiczny, niemal „żywy” wygląd. Dlaczego Niebieskie Źródła są niebieskie? Niebiesko-zielone zabarwienie źródeł jest wynikiem zjawisk optycznych zachodzących w wyjątkowo czystym środowisku wodnym. Woda pozbawiona zawiesin i zanieczyszczeń pochłania promienie czerwone, natomiast odbija fale z zakresu barwy niebieskiej i zielonej, co tworzy charakterystyczny efekt barwny. Intensywność kolorów nie jest stała. Zmienia się wraz z poziomem nasłonecznienia, zachmurzeniem, porą dnia oraz kątem padania światła. Dzięki temu Niebieskie Źródła tworzą krajobraz, który subtelnie różni się przy niemal każdej wizycie. Flora rezerwatu Na terenie Rezerwatu przyrody Niebieskie Źródła stwierdzono występowanie około 400 gatunków roślin. Mimo iż większość z nich (około 75%) stanowią gatunki pospolite, to jednak występujące tu rośliny chronione wskazują na duże znaczenie obszaru dla regionalnej bioróżnorodności. Wśród interesujących gatunków flory wymienia się m.in. wierzbę czarniawą, rzeżuchę niecierpkową, turówkę wonną oraz paprocie takie jak nasięźrzał pospolity i nerecznica grzebieniasta. Zaskakujący może wydać się fakt, iż roślinność wodna jest stosunkowo uboga. Jest to spowodowane przede wszystkim niską temperaturą wody, która wypływa ze źródeł – ma ona zaledwie około 9 stopni Celsjusza niezależ…

niebieskie-zdrodla-b6e62b7.jpg
width: 1599
height: 1200

Nieznany uskok pod Podhalem. Spokojny region skrywa burzliwą historię
type: item
date: 2026-02-09T08:54:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: katastrofy
subject: podhale
subject: polska
subject: trzęsienie ziemi
description: Karpaty Zachodnie przez lata uznawano za obszar bezpieczny sejsmicznie. Tymczasem nowe odkrycie naukowców pokazuje, że przeszłość regionu była znacznie bardziej burzliwa. W okolicach Brzegów na Podhalu zidentyfikowano nieznany wcześniej uskok tektoniczny. Jego parametry wskazują na bardzo silne wstrząsy w odległej przeszłości.
encoded: Karpaty Zachodnie były do tej pory postrzegane jako obszar stabilny sejsmiczne. Zapisy historyczne wspominają jedynie o umiarkowanych wstrząsach. Najsilniejsze z nich miały magnitudę około 5,6–5,7. To dość dużo, ale nie powodują one kataklizmów. Jednak prawda może wyglądać nieco inaczej. Kilka lat temu naukowcy zadokumentowali pęknięcie rozciągające się na długości ponad 50 km wzdłuż uskoku podtatrzańskiego na Słowacji. Oszacowali, że było ono związane z co najmniej jednym prehistorycznym trzęsieniem ziemi o magnitudzie 7. A to już całkiem sporo. W 2010 roku po takich wstrząsach zginęło na Haiti około 300 tysięcy ludzi. Teraz zespół naukowców z Uniwersytetu Śląskiego we współpracy badaczami z innych polskich ośrodków i Uniwersytetu w Jenie przeprowadził pierwsze w historii kompleksowe badania paleosejsmiczne w Kotlinie Podhalańskiej. Oznacza to, że poszukiwano śladów po bardzo dawnej aktywności tektonicznej. Pierwszym autorem publikacji na ten temat jest prof. Jacek Szczygieł z Wydziału Nauk Przyrodniczych UŚ. Zagadka krótkiej blizny na ziemi W okolicach Brzegów na Podhalu badacze natknęli się na coś, co przykuło ich uwagę. Był to nieznany im wcześniej uskok, nazwany przez nich uskokiem Brzegów, zlokalizowanym w rejonie miejscowości Brzegi, we wschodniej części Kotliny Podhalańskiej. W krajobrazie uskok ten wygląda jak ciągła, prostoliniowa krawędź morfologiczna o wysokości do 4 metrów, śledzona na dystansie około 3 kilometrów. Tego typu forma terenu – tzw. fault scarp – jest klasycznym wskaźnikiem powierzchniowego przemieszczenia uskoku podczas trzęsienia ziemi. Jak to wygląda w terenie? Uskok Brzegów jest widoczny jako wyraźna skarpa, która ma około 4 metrów wysokości i 3 kilometry długości. Choć forma ta jest ewidentnie widoczna, jej odkrycie i poprawne zidentyfikowanie jako uskoku tektonicznego wymagało zastosowania nowoczesnych technologii oraz przeprowadzenia prac ziemnych. Wyjątkowy uskok Aby rozwiązać tę zagadkę, z czym mają do czynienia, naukowcy wykorzysta…

trzeesienie-a963c0b.png
width: 1688
height: 1125

Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
type: item
date: 2026-01-27T14:50:26.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: bogactwo
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: grenlandia
subject: metal
subject: pierwiastki
description: Geolog, prof. Krzysztof Szamałek, zwraca uwagę, że na Grenlandii występuje aż 25 surowców określanych jako krytyczne dla Unii Europejskiej. Jednak droga do ich wykorzystania jest jeszcze daleka, i to nie tylko z powodu zawirowań politycznych.
encoded: Prof. Krzysztof Szamałek jest dyrektorem Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) oraz szefem Państwowej Służby Geologicznej. W rozmowie z Polską Agencja Prasową wskazał, że aż 25 spośród 34 surowców uznanych przez UE za krytyczne występuje na Grenlandii. Choć nie jest to unikatowe w skali globalnej, ich lokalizacja oraz obfitość są niezwykle atrakcyjne z punktu widzenia bezpieczeństwa surowcowego Europy i USA. Zainteresowanie USA wyspą wynika m.in. z chęci zyskania dostępu do rzadkich minerałów, niezbędnych w produkcji zaawansowanych technologii. Skarby Grenlandii: jakie surowce kryje największa wyspa świata? Wśród bogactw Grenlandii prof. Szamałek wymienia m.in. grafit, molibden, niob, tantal, tytan, hafn, cyrkon, stront, metale z grupy platyny i metale szlachetne, które mają szerokie zastosowanie np. w przemyśle elektronicznym. Szczególnie istotne są pierwiastki ziem rzadkich – zarówno lekkie, jak i ciężkie – które mają kluczowe znaczenie dla nowoczesnych sektorów gospodarki, w tym technologii cyfrowych i ekologicznych. Ekspert podkreśla, że surowce krytyczne to materiały, od których zależy funkcjonowanie całych gałęzi przemysłu. Ich ewentualny brak mógłby sparaliżować lub znacząco ograniczyć produkcję w wielu sektorach. Porównując te zasoby do polskiego potencjału, dyrektor PIG-PIB zauważa, że Polska posiada zaledwie 4 lub 5 potencjalnych złóż takich surowców, co uzmysławia skalę bogactw naturalnych Grenlandii. Ile surowców jest na Grenlandii? Niełatwo to zbadać Światowy rynek surowców strategicznych jest zdominowany przez Chiny. Większość znanych zasobów Grenlandii zlokalizowana jest w pasie wybrzeża lub na obszarach morskich, czyli 20% powierzchni wyspy. Pozostałe 80% skrywa potencjalnie równie interesujące zasoby, ale jest pokryte lądolodem. Wydobycia spod tej ogromnej masy lodu jak dotychczas się nie prowadzi. Prof. Szamałek opowiada, że ilość bogactw pod grenlandzkim lądolodem jest tak naprawdę nieznana i oparta na sz…

grenlandia-surowce-4223713.jpeg
width: 5669
height: 3543

Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną
type: item
date: 2026-01-04T13:35:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: lasy
subject: Świętokrzyskie
subject: turystyka
description: Oczy Ziemi to nieoczywista, za to niezwykle interesująca atrakcja województwa świętokrzyskiego. Mówimy tu o miejscu, które łączy w sobie walory historyczne, naukowe i krajobrazowe. Jego fenomen opiera się na unikatowej symbiozie procesów geologicznych zachodzących przed milionami lat, brutalnej historii XX-wiecznej eksploatacji i nowoczesnego zarządzania leśnego, które przekształciło zapomniany kamieniołom w regionalną perłę turystyki. Gdzie znajdują się Oczy Ziemi? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Tajemnica „oczu” Walory Oczu Ziemi Oczy Ziemi jako nowoczesna atrakcja turystyczna Jak dotrzeć do Oczu Ziemi? Turystyka coraz częściej ewoluuje w kierunku poszukiwania miejsc nieoczywistych, a co za tym idzie – niezbyt zatłoczonych. Doskonałą propozycją na jednodniową wycieczkę są Oczy Ziemi. Miejsce to, choć bywa tak opisywane, nie jest rezerwatem geologicznym pod względem formalno-prawnym. Mówimy tu raczej o udostępnionym turystycznie stanowisku. Nic nie szkodzi, bo walory krajobrazowe Oczu Ziemi są ogromne, bez względu na to, jak klasyfikowana jest ta atrakcja. Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Oczy Ziemi znajdują się w północnej części województwa świętokrzyskiego, między Suchedniowem a Skarżyskiem-Kamienną. Pod względem administracyjnym obiekt ten leży w granicach powiatu skarżyskiego, w gminie Suchedniów. W kontekście geograficznym, ta wyjątkowa atrakcja wpisuje się w mezoregion Wyżyny Kieleckiej, będącej częścią Wyżyny Małopolskiej. Teren ten charakteryzuje się specyficzną rzeźbą terenu, ukształtowaną przez ruchy górotwórcze oraz procesy erozyjne, które odsłoniły starożytne warstwy skalne. Pod względem przyrodniczym obiekt znajduje się w otoczeniu Lasów Suchedniowskich, które są częścią dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Dominują tam drzewostany jodłowo-bukowe z domieszką sosny, co nadaje okolicy walory estetyczne typowe dla regla dolnego. Otoczenie z licznymi wzniesieniami i dolinami potoków sprzyja różnorodności biologicznej, a co za tym idzie – także atrakcyjności pieszych wędrówek. Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Miejsce, które dziś zachwyca swoją estetyką, przez dziesięciolecia było polem intensywnej działalności przemysłowej. Oczy Ziemi powstały na obszarze, gdzie wcześniej funkcjonował kamieniołom Gębury. Historia eksploatacji surowca w tym miejscu jest nierozerwalnie związana z rozwojem infrastruktury komu…

oczy-ziemi-e0992ca.jpg
width: 1800
height: 1200

Co skrywa Europa? Zagadka tajemniczego „pająka” na lodowym księżycu Jowisza rozwiązana
type: item
date: 2025-12-19T13:59:51.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: europa
subject: geologia
subject: jowisz
subject: księżyce
subject: życie
description: Struktura przypominająca pająka na Europie od lat intrygowała naukowców. Nowa teoria nareszcie wyjaśnia jej pochodzenie. Okazuje się, że podobne fenomeny występują także na Ziemi.
encoded: Odkrycie zagadkowej struktury przypominającej pająka na Europie, jednym z lodowych księżyców Jowisza, przez lata stanowiło zagadkę dla naukowców. Formacja ta, dostrzeżona po raz pierwszy w marcu 1998 roku przez sondę NASA Galileo, znajduje się wewnątrz krateru uderzeniowego Manannán, którego szerokość wynosi około 22 kilometrów. Przez niemal trzy dekady pochodzenie tego rozgałęzionego fenomenu geologicznego pozostawało tajemnicą. Rozważano różne hipotezy – od potężnych sił grawitacyjnych Jowisza po aktywność kominów hydrotermalnych na dnie podpowierzchniowego oceanu. Żadne z tych wyjaśnień nie było jednak w pełni zadowalające dla naukowców – aż do teraz. Damhán Alla – „kosmiczny pająk” podobny do „gwiazd jeziora” Przełom przyniosło badanie opublikowane w grudniu 2025 roku w „The Planetary Science Journal”, w którym naukowcy zaproponowali alternatywną teorię opartą na ziemskich analogiach. Strukturze nadano oficjalną nazwę Damhán Alla, co w języku irlandzkim oznacza pająka. Nazwa ta jest powiązana z celtycką mitologią, z której wywodzi się również imię boga Manannána, patrona krateru. Kluczem do zrozumienia Damhán Alla okazały się tzw. „lake stars” (gwiazdy jeziorne) – fenomeny występujące zimą w określonych warunkach, na wielu jeziorach na Ziemi. Jak tworzą się gwiazdy na lodzie? Na naszej planecie te piękne, symetryczne wzory powstają na zamarzniętych jeziorach pokrytych śniegiem, gdy woda z głębi przesiąka przez niewielkie otwory w lodzie. W przypadku Europy mechanizm był podobny, choć skala i przyczyna są inne. Według zespołu badawczego pod kierownictwem Laury Mc Keown z University of Central Florida, formacja ta powstała prawdopodobnie w wyniku uderzenia asteroidy. To zdarzenie, które miało miejsce już po uformowaniu się samego krateru Manannán, stworzyło pęknięcie w lodowej skorupie księżyca. Przez tę szczelinę słona woda wydostała się na powierzchnię, rozlewając się w charakterystyczny, pajęczynowaty wzór. Układ Słoneczny może być pełen „pająków” Naukowcy wska…

pajaki-europa-jowisz-8045ca4.jpg
width: 1342
height: 900

Oto, co kryje się pod powierzchnią Grenlandii. Naukowcy zbadali to po raz pierwszy
type: item
date: 2025-12-10T11:58:19.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: grenlandia
subject: lodowce
subject: topnienie lodowców
subject: zmiany klimatyczne
description: Naukowcy z Uniwersytetu w Ottawie przeprowadzili szczegółowe badania geologiczne struktury znajdującej się pod powierzchnią Grenlandii. Ich wyniki dostarczają nowych informacji, które mogą pomóc lepiej prognozować przyszłe zmiany klimatu.
encoded: Grenlandia to największa wyspa na świecie, położona między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem. Formalnie należy do Królestwa Danii, ale w praktyce posiada szeroką autonomię. Wyróżnia ją surowy, arktyczny klimat oraz fakt, że niemal całą jej powierzchnię pokrywa ogromna pokrywa lodowa, która tworzy jeden z najbardziej spektakularnych krajobrazów na naszej planecie. Co kryje się pod lodem Grenlandii? Lodowa wyspa spoczywa na jednych z najstarszych skał na Ziemi. Ma fragmenty skorupy liczące nawet ponad 3,5 miliarda lat. To część tzw. tarczy kontynentalnej, zwanej również krystaliczną. Ziemia Grenlandii z kolei zawiera złoża m.in. żelaza, niklu, miedzi, uranu czy metali ziem rzadkich, dlatego obszar ten od dawna wzbudza zainteresowanie nie tylko geologów, ale także polityków. Pamiętamy przecież plany Donalda Trumpa, który otwarcie mówił o przejęciu wyspy. W wielu miejscach pod grenlandzkim lodem znajduje się również podwyższony strumień ciepła z wnętrza Ziemi, który wpływa na tempo topnienia lodowca od spodu. Od dłuższego czasu ta aktywność była obiektem zainteresowania części naukowców, którzy w końcu postanowili dokładnie przyjrzeć się tym zjawiskom. Badacze z Uniwersytetu w Ottawie opublikowali właśnie swoje badania na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. „Grenlandia jest interesująca ze względu na jej oddziaływanie z islandzkim punktem aktywnym oraz ze względu na pokrywę lodową, która już teraz i w przyszłości będzie jednym z głównych czynników przyczyniających się do globalnego wzrostu poziomu mórz” – podkreślają autorzy. W badaniu wykorzystano różne zestawy danych satelitarnych i naziemnych oraz przeprowadzono setki tysięcy symulacji na zasobach obliczeniowych o wysokiej wydajności. Boczne wahania w strukturze termicznej Na podstawie analizy wyników tych obliczeń naukowcy doszli do wniosku, że w strukturze termicznej ziemi pod Grenlandią zachodzą znaczące „boczne wahania”. To miejscowe różnice temperatury w skałach na tej samej głębo…

grenlandia-541b4c8.jpg
width: 1950
height: 1300

Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
type: item
date: 2025-11-21T07:50:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: azja
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: morze czerwone
subject: ruchy sejsmiczne
description: Płyty tektoniczne afrykańska i arabska 28 milionów lat temu nie rozstąpiły się. Choć wiele wskazywało na to, że się rozstąpią. Nie nastąpiło oderwanie dawno związanych ze sobą lądów, a Afryka nie powędrowała na środek oceanu. I chociaż myśleliśmy, że ich rozstanie się zatrzymało, to nie mieliśmy racji: ono po prostu spowolniło. I trwa dalej.
encoded: Granica między Afryką a Azją od milionów lat pozostaje areną nieustających zmian geologicznych. Najbardziej interesującym regionem jest Zatoka Sueska, którą do tej pory uważano za przykład zatrzymanego riftingu. Najnowsze analizy pokazują jednak, że wciąż się rozszerza – my to po prostu przegapiliśmy. To rzuca nowe światło na przyszłość Ziemi. Zatoka Sueska do dziś się rozszerza, pogłębiając różnice między kontynentami Przez lata uważano, że Zatoka Sueska – łącząca Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym – stanowiąca granicę pomiędzy Afryką a Azją jest przykładem tzw. nieudanego riftingu, który przestał ją rozszerzać około. 5 mln lat temu. Wyniki najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie „Geophysical Research Letters” przeczą jednak tej tezie: rifting, chociaż znacząco spowolniony, trwa nadal. Rozciąganie skorupy ziemskiej w tym miejscu postępuje w tempie ok. 0,5 mm rocznie. Kropla drąży skałę Chociaż może się wydawać, że pół milimetra to niewiele, ale w skali geologicznej ma to ogromne znacznie. To właśnie takie procesy odpowiadają za powstawanie nowych oceanów, prowadzą do trzęsień ziemi czy deformacji powierzchni kontynentów. Jak naukowcy odkryli, że Afryka jednak „ucieka”? Nie da się po prostu zbadać dna. Naukowcy musieli połączyć kilka niezależnych metod badawczych. Przede wszystkim konieczny był szczegółowy pomiar topografii i wysokości raf koralowych, który pozwolił stwierdzić, że są one obecnie wyniesione nawet 18 metrów nad zatokę, pomimo swojego powstania na poziomie morza podczas okresów cieplejszego klimatu. Przeanalizowano także przebieg rzek regionu i ich nietypowe profile – wykraczające poza naturalne kształtowanie przez erozję i wskazujące na wpływ ruchów tektonicznych. Kluczowe okazało się również rejestrowanie niewielkich, ale powtarzających się trzęsień ziemi w głębinach. To wszystko pozwoliło ustalić, że ruchy tektoniczne nadal trwają. Dlaczego Azja i Afryka oddalają się od siebie? Rozdzielanie się kontynentów to skutek złożonej gry sił wewnęt…

FABRIC-KOLAZ-32-22-ea9c7e6.jpg
width: 2700
height: 1800

Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
type: item
date: 2025-11-19T08:02:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: życie
description: Najwcześniejsze życie na Ziemi pozostawiło po sobie bardzo niewiele molekularnych śladów. Nieliczne pozostałości, takie jak pradawne komórki i maty mikrobiologiczne, przeszły przez wiele procesów geochemicznych, które niemal całkowicie zatarły biosygnatury zawierające kluczowe informacje o pochodzeniu i wczesnej ewolucji życia. Jednak zespół badaczy z Carnegie Institution for Science znalazł sposób na odnajdywanie molekularnych śladów dawnych istot.
encoded: – Liczące miliardy lat skały pełne są intrygujących zagadek opowiadających historię życia na Ziemi, ale zawsze brakuje w nich kilku elementów. Połączenie analizy chemicznej z uczeniem maszynowym ujawniło biologiczne wskazówki dotyczące dawnego, niedostrzeżonego wcześniej życia – mówi Katie Maloney z Michigan State University, adiunktka w Katedrze Nauk o Ziemi i Środowisku. Maloney bada ewolucję wczesnych form złożonego życia i ich wpływ na dawne ekosystemy. SI szuka śladów życia Katie Maloney jest jedną z międzynarodowego grona naukowców, kierowanych przez badaczy z Carnegie Institution for Science, które połączyło zaawansowaną chemię ze sztuczną inteligencją, aby odkryć subtelne chemiczne ślady biologii uwięzione w liczących miliardy lat skałach. Bazując na algorytmach uczenia maszynowego badacze wytrenowali komputery do rozpoznawania ledwo dostrzegalnych molekularnych „odcisków palców” pozostawianych przez żywe organizmy. Co najważniejsze, tak wytrenowany system potrafi odkryć oryginalne biomolekuły, gdy te dawno już uległy degradacji. Opublikowane właśnie w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) analizy zespołu ujawniły nie tylko chemiczne dowody życia w skałach liczących ponad 3,3 miliarda lat. Odnaleziono także molekularne ślady wskazujące, że fotosynteza tlenowa pojawiła się niemal miliard lat wcześniej, niż dotąd sądzono. Wzorce życia Naukowcy poddali analizie ponad 400 próbek. Znalazły się wśród nich pradawne osady, skamieniałości, a także całkiem współczesne rośliny i żyjące obecnie zwierzęta. Do próbek dołączono nawet materiał z meteorytów. Zaawansowana analiza chemiczna pozwoliła rozłożyć zebrane materiały organiczne i nieorganiczne na najprostsze składniki. Następnie Michael L. Wong i Anirudh Prabhu ze współpracownikami wytrenowali sztuczną inteligencję do rozpoznawania chemicznych „odcisków palców” pozostawionych przez życie – sygnałów możliwych do wykrycia nawet po miliardach lat geologicznych przekształceń. Wy…

najstarsze-zycie-1-98153b3.jpg
width: 2070
height: 675

Dlaczego ziemia drży tam, gdzie nie powinna? Nowe badania rozwiązują naukowy paradoks
type: item
date: 2025-10-31T11:27:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: trzęsienie ziemi
description: Trzęsienia ziemi mogą pojawić się w zupełnie niespodziewanych miejscach. Dzięki badaniom naukowców dowiedzieliśmy się właśnie, że pozornie spokojne uskoki z czasem „odzyskują moc”. To nie tylko ciekawostka geologiczna, ale potencjalne zagrożenie. W niektórych przypadkach człowiek sam może doprowadzić do katastrofy.
encoded: Trzęsienia ziemi związane są ściśle z uskokami. Są to pęknięcia w skorupie Ziemi. Uskoki mogą być nieaktywne przez miliony lat. Jednak gdy wokół takiego uskoku nagromadzi się zbyt duże naprężenie, a tarcie zostanie pokonane, nagły ruch wzdłuż uskoku uwalnia energię, co odczuwamy jako trzęsienie ziemi. Tradycyjnie geolodzy zakładali, że płytkie uskoki (te położone zaledwie kilka kilometrów pod ziemią) są z natury stabilne. W teorii, ruch na nich powinien je wzmacniać, co uniemożliwia powstanie trzęsienia ziemi. Badacze postanowili zweryfikować tę hipotezę. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Nature Communications”. Skorupa ziemska pod lupą naukowców Eksperci z Uniwersytetu w Utrechcie wykorzystali do badań zaawansowane modele komputerowe. Naukowcy nie kopali w ziemi, lecz użyli modelowania obliczeniowego, aby rozwiązać zagadkę dynamikę uskoków. Modele objęły ogromne ramy czasowe. Symulacje były wyjątkowe, ponieważ ukazały procesy zachodzące na uskokach w dwóch skrajnie różnych skalach czasowych: od milionów lat (geologiczne „gojenie się” uskoku) do sekund (trzęsienie ziemi). Do modelu wprowadzono też działalność ludzi, bo i ona przyczynia się do trzęsień ziemi. Tarcia po milionach lat Naukowcy ustalili, że trzęsienia ziemi zdarzają się tam, gdzie nie powinny, bo uskoki położone płytko pod powierzchnią są co prawda nieaktywne tektonicznie przez tysiące do milionów lat, to powoli „goją się”. W ten sposób gromadzą znaczną, dodatkową „siłę”. Wzrasta tarcie statyczne. W ten sposób udało się rozwiązać sprzeczność w teorii geologicznej. To nagromadzenie siły na powierzchni uskoku jest kluczem do rozwiązania paradoksu, dlaczego nominalnie stabilne uskoki nagle stają się niestabilne i wywołują wstrząs. Co ciekawe, ustalono też, że działalność człowieka bywa „zapalnikiem” trzęsień ziemi. Wydobycie gazu czy magazynowanie energii dostarczają zewnętrznego bodźca, który popycha tak „uleczony” uskok do punktu krytycznego i uwalnia całą zgromadzoną siłę. Nie prowokuj Matki Zie…

shutterstock2606345799-b323c4d.jpg
width: 5472
height: 3648

Udało się odnaleźć zalążek Ziemi. Jego analiza wskazuje, że w kosmosie istnieją nieznane typy meteorów
type: item
date: 2025-10-23T11:59:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: geologia
subject: meteory
subject: meteoryty
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: Ziemia liczy sobie około 4,54 miliarda lat. Jednak zanim uformowała się do obecnej wielkości i kształtu, przez około 100 milionów lat była planetarnym dzieckiem. Naukowcom z Massachusetts Institute of Technology (MIT) udało się odnaleźć ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety.
encoded: Nasza planeta uformowała się z obłoku gazu i pyłu zwanego dyskiem protoplanetarnym, który powstał po zapadnięciu się materii pozostałej po narodzinach Słońca. W analogiczny sposób uformowały się inne planety. Przez pierwsze kilkaset milionów lat Ziemia nie przypominała tego, co znamy dzisiaj. Była raczej półpłynną masą stopionej skały. Nieco jak planeta Mustafar z uniwersum „Gwiezdnych Wojen”. Narodziny planety W swoim okresie protoplanetarnym Ziemia rosła głównie w wyniku bombardowania przez duże obiekty – komety i meteoryty. Pierwotna masa Ziemi zwiększała się, a grawitacja ściągała cięższe pierwiastki, jak żelazo i nikiel, do środka, tworząc jądro. Lżejsze materiały unosiły się na powierzchnię, a wiatr słoneczny i wysoka temperatura eliminowały pozostałe gazy. Dopiero po zakończeniu okresu akrecji, czyli grawitacyjnego zbierania odłamków skalnych ze swojej trajektorii oraz po uformowaniu się jądra, można było nazwać Ziemię planetą. Właśnie temu pierwotnemu okresowi przyjrzała się dr Nicole Nie, geochemiczka z Massachusetts Institute of Technology (MIT). Uczona wraz ze swoją grupą badawczą po raz pierwszy odkryła ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety. Swoje odkrycie przyrównują do odnalezienia w wiadrze piasku pojedynczego ziarenka. – To być może pierwszy bezpośredni dowód na zachowanie materiałów pochodzących z proto-Ziemi. Widzimy fragment bardzo dawnej Ziemi – sprzed kolizji, która uformowała Księżyc. To niezwykłe, bo spodziewaliśmy się, że tak wczesny ślad zostałby dawno zatarty przez miliardy lat ewolucji geologicznej – mówi dr Nicole Nie. Odnalezione ślady mogą dostarczyć informacji o warunkach panujących na Ziemi, gdy była jeszcze młodą planetą. Odkrycie może również pomóc lepiej zrozumieć, w jaki sposób powstają planety podobne do naszej. Kosmiczna katastrofa Dzieciństwo naszej planety trwało – jak na skalę kosmosu – wyjątkowo krótko. Proto-Ziemia utrzymała się przez około 100 milionów lat. Późnie…

proto-ziemia-75e083a.jpg
width: 900
height: 600

Oto dolnośląski Cud Polski 2025! Przyciąga śladami aktywności wulkanicznej i interaktywnymi centrami nauki
type: item
date: 2025-10-19T12:29:38.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: cuda polski
subject: dolny śląsk
subject: geologia
subject: wulkany
description: Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów to wyjątkowe miejsce, które w 2025 roku zdobyło tytuł Cudu Polski w plebiscycie National Geographic Traveler. Odkryj z nami największe atrakcje tego niezwykłego miejsca na Dolnym Śląsku.
encoded: Spis treści: Ostrzyca Proboszczowicka – śląska Fudżijama i najwyższy stożek wulkaniczny Wielkie Organy Myśliborskie – bazaltowe kolumny z zastygłej lawy Małe Organy Myśliborskie – malownicza formacja skalna na Pogórzu Kaczawskim Sudecka Zagroda Edukacyjna – interaktywne centrum nauki dla dzieci i dorosłych Kamieniołom Lubiechowa – odkryj przekrój wulkanicznej historii regionu Geopunkty edukacyjne i ścieżki dydaktyczne – szlaki po pradawnych wulkanach UNESCO i Cuda Polski 2025 – światowe wyróżnienia dla Krainy Wygasłych Wulkanów Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów to prawdziwa perła Dolnego Śląska, doceniona przez głosujących w plebiscycie Cuda Polski, pokonała innych kandydatów z regionu. Ten rozległy obszar, obejmujący ok. 1300 km² Gór i Pogórza Kaczawskiego, przyciąga spektakularnym krajobrazem, niezwykłą historią geologiczną oraz bogactwem edukacyjnych i przyrodniczych atrakcji. Znajdziesz tu ślady trzech epok aktywności wulkanicznej, spektakularne stożki, wyjątkowe formacje skalne oraz interaktywne centra naukowe. Ostrzyca Proboszczowicka – śląska Fudżijama i najwyższy stożek wulkaniczny Ostrzyca Proboszczowicka to niekwestionowany symbol Krainy Wygasłych Wulkanów. Ten charakterystyczny stożek wulkaniczny, zwany także śląską Fudżijamą, wznosi się na wysokość 501 m n.p.m. i jest najwyższym wzniesieniem Pogórza Kaczawskiego. Ostrzyca przyciąga zarówno miłośników przyrody, jak i fotografów – sylwetka wzniesienia góruje nad okolicą i jest widoczna z wielu kilometrów. Na szczycie znajduje się punkt widokowy, z którego można podziwiać panoramę całej okolicy. Zbocza Ostrzycy porastają rzadkie gatunki roślin, a sama góra objęta jest ochroną rezerwatu przyrody. Wędrówka na szczyt nie jest trudna, choć końcowy odcinek prowadzi po charakterystycznych bazaltowych gołoborzach. Ostrzyca to idealny cel rodzinnej wycieczki oraz doskonały przykład reliktu aktywności wulkanicznej sprzed 15 milionów lat. Wielkie Organy Myśliborskie – bazaltowe kolumny z zastygłej lawy Wielkie Organy…

1-1743d16.png
width: 2160
height: 1440

10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
type: item
date: 2025-09-29T12:29:53.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: geologia
subject: gwiazda
subject: supernowa
subject: ziemia
description: Na północ od równika, pięć kilometrów pod powierzchnią Pacyfiku, odnaleziono znaczne ilości radioaktywnego berylu. Taka forma berylu powstaje wyłącznie wtedy, gdy promienie kosmiczne zderzają się z atmosferą Ziemi. Badacze sądzą, że może to być ślad po eksplozji supernowej.
encoded: Spis treści: Supernowa i radioaktywny beryl Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Dwie supernowe Jesteśmy częścią kosmosu, co oznacza m.in., że zjawiska kosmiczne mają nieustanny wpływ na nas i naszą planetę. Nawet odległe w przestrzeni i czasie zdarzenia, wpływają na nasze kosmiczne podwórko. Jedna z hipotez głosi nawet, że Słońce, a wraz z nim nasz układ planetarny, wyłoniły się z obłoku molekularnego dzięki impulsowi pochodzącemu z supernowej – eksplodującej w ostatniej fazie życia masywnej gwiazdy. Supernowa i radioaktywny beryl Do takich eksplozji dochodzi regularnie. Obecnie naukowcy rozważają, czy właśnie przypadkiem nie znaleźli dowodu na to, że 10 milionów lat temu dotarł do nas potężny strumień promieni kosmicznych z supernowej. W lutym tego roku w prestiżowym magazynie „Nature” ukazał się artykuł opisujący odkrycie w pacyficznych skałach radioaktywnego berylu. Był to jeden z wyników badania skorupy ferromanganowej w rejonie środkowego i północnego Pacyfiku. Najcenniejsze próbki zostały pobrane przez statek badawczy RV Sonne na podwyższeniu Magellana mniej więcej na północ od równika. Analizy wykryły anomalię w postaci znacznego wzrostu koncentracji izotopu berylu – berylu-10 - w skorupach ferromanganowych na dnie Pacyfiku, w osadach datowanych na późny miocen (ok. 9–11,5 miliona lat temu), z maksimum przypadającym na około 10,1 miliona lat temu. Wzrost ten jest niemal dwukrotnie większy w porównaniu z oczekiwanymi wartościami. Już wówczas pojawiły się spekulacje na temat pochodzenia tego izotopu. Beryl-10 powstaje wysoko w atmosferze, gdy promienie kosmiczne rozbijają atomy tlenu i azotu. Po pewnym czasie przyłącza się do aerozoli i wraz z opadami atmosferycznymi spada na powierzchnię, gromadząc się w osadach oraz skorupach Fe-Mn na dnie oceanicznym. Innymi słowy wiemy, że jego pojawienie się musi się wiązać z promieniowaniem kosmicznym. Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Pierwotny artykuł wyliczał kilka możliwości powstania zgromadzonego na dnie izotopu ber…

supernowa-ziemia-43a3ba8.jpg
width: 7000
height: 3459

Miasto zamienione w kamień – turyści zachwyceni atrakcją w Małopolsce: „Jesienią zachwyca szczególnie”
type: item
date: 2025-09-15T08:29:25.000Z
creator: Wiktoria Szydło
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje
subject: geologia
subject: małopolska
subject: polska
description: Rezerwat Skamieniałe Miasto to turystyczna perełka Małopolski, która wciąż czeka na odkrycie. Fantazyjne miejsce owiane legendami można zwiedzać przez cały rok. Jesienią zachwyca szczególnie. „Malownicze formacje skalne robią ogromne wrażenie” – czytamy w opiniach zamieszczanych przez internautów.
encoded: Skamieniałe Miasto to hit tego roku! Jest położone w województwie małopolskim. Rozrzucone gęsto na stoku wzniesienia na południe od centrum Ciężkowic zgrupowanie skał to miejsce, które przez okolicznych mieszkańców niegdyś było uznawane za „owiane złą energią”. „Ci, którzy zapuszczali się w to ustronne miejsce, opowiadali o fantastycznych kształtach skał, przyrównując je do postaci ludzkich, zwierzęcych, wiążąc ich powstanie z niezwykłymi wydarzeniami” – czytamy na oficjalnej stronie rezerwatu. Dziś obiekt przyciąga miłośników tajemnic, legend i nietypowych atrakcji. „Miasto zamienione w kamień”. Turyści mogą je odwiedzać przez cały rok Obecnie Skamieniałe Miasto bez wątpienia jest uznawane za największą atrakcję przyrodniczą Pogórza i symbol Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego. To miejsce magiczne nie tylko dla geologów. Znajdziemy tam kilkadziesiąt form skałkowych, których proces powstawania rozpoczął się miliony lat temu. Występują w postaci baszt, ambon, progów, platform lub grzybów skalnych. W 1931 roku Skamieniałe Miasto zostało uznane za zabytek przyrody. Ochroną objęto wówczas obszar o powierzchni ponad 30 hektarów. Niezwykle urokliwe miejsce znajduje się we wschodniej Małopolsce, w granicach miejscowości Ciężkowice, 700 metrów od centrum. Legenda głosi, że powstało w wyniku klątwy za hulaszczy tryb życia włodarzy. Lejący się litrami alkohol sprawił, że zapomnieli sprawować pieczę nad miastem i dlatego skamieniało. W trakcie dwugodzinnego spaceru można po drodze poznać wiele podobnych legend i ciekawostek. Obiekt jest otwarty przez cały rok, jednak tajemnicza aura okolicy będzie najlepiej wyczuwalna wczesną jesienią. Turyści zachwyceni atrakcją: „Robi ogromne wrażenie” Skały, które przybrały swe kształty pod wpływem erozji, noszą ciekawe nazwy. Wejścia strzeże ogromna Czarownica z haczykowatym nosem. Jest też Ratusz, Baszta, Maczuga, Piramida, Borsuk, a ile skał, tyle samo legend. W pobliżu rezerwatu znajduje się również 70-metrowy Wąwóz Czarownic.…

Warownia-Dolna-i-Warownia-Gorna-w-Skamienialym-Miescie-w-Ciezkowicach-3f4f477.jpg
width: 1113
height: 835

Loughareema w Irlandii Północnej: poznajcie tajemnicze znikające jezioro, które wciąż nie do końca rozumiemy
type: item
date: 2025-09-04T07:00:01.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: irlandia
subject: jeziora
subject: woda
description: Tajemnicze jezioro w mistycznym regionie Irlandii Północnej może być rano zupełnie puste, a wieczorem wypełnione pod brzegi wodą. Legendy głoszą, że duchy próbujących przekroczyć je śmiałków wciąż podróżują nad brzegiem – bez końca. W czym tkwi sekret Loughareema?
encoded: Naukowcy uważają jezioro Laughareema za jedno z najbardziej zagadkowych stanowisk geologicznych na Wyspach Brytyjskich. Funkcjonuje wprost magicznie: rano zupełnie suche, a wieczorem pełne wody. Albo odwrotnie. Jego rzadka budowa wciąż zaskakuje naukowców, którzy głowią się nad zachodzącymi pod nim procesami. Magicznie znikające jezioro Jak bardzo zaskoczeni musieli być pierwsi osadnicy tego ponurego, odizolowanego zakątku Irlandii Północnej, gdy pierwszy raz trafili na Laughareema. Znikające Jezioro w hrabstwie Antrim, rano pełne wody i niemożliwe do sforsowania, po kilku godzinach stawało się suchą niecką. Nic dziwnego, że tłumaczono to magią. Mimo upływu lat naukowcy nadal nie odkryli wszystkich jego sekretów. Wiemy, że za wyjątkowe zjawisko odpowiedzialny jest skomplikowany system drenażowy, ale jak to dokładnie działa? Tajemnica jeziora Loughareema W ogromnym uproszczeniu irlandzkie jezioro działa jak… wanna. Wpływają do niego trzy osobne strumienie, swojego rodzaju „krany”, a jedynym ujściem jest „odpływ” na jego dnie. Strumienie systematycznie nanoszą do jeziora zanieczyszczenia – liście czy osady, które zatykają odpływ. Wtedy poziom wody się podnosi. Gdy jednak osiąga poziom krytyczny, ciśnienie wywierane na naturalny korek staje się tak duże, że natychmiast go udrażnia. To powoduje, że woda ucieka w mgnieniu oka – jak po wyciągnięciu korka z wanny. Wkrótce napełnia się na nowo i tak w kółko: co kilka godzin. Skomplikowany system drenażowy Uciekająca z jeziora woda znika, by następnie zaskakująco pojawić się aż 2,5 kilometra dalej i jako duży strumień dołączyć do rzeki Carey. – Loughareema rozpościera przed nami dynamicznie zmieniający się krajobraz. Zbliżając się do jeziora z ekscytacją zgadujemy, w jakim stanie obecnie się znajduje – mówi w wywiadzie dla „The Geological Society” Paul Wilson, hydrogeolog z British Geological Suvey w Belfaście. – Woda znika w podziemnym systemie drenażowym, o którego szczegółach obecnie wiemy bardzo niewiele – dodaje. Tajemn…

Zrzut-ekranu-2025-09-03-143333-74fde58.png
width: 645
height: 364

Tajemniczy „hełm” na Marsie. Co odkrył łazik Perseverance?
type: item
date: 2025-08-25T12:16:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: geologia
subject: łazik marsjański
subject: mars
subject: nasa
subject: układ słoneczny
description: Masjański łazik NASA natknął się na intrygującą skałę, która do złudzenia przypomina zardzewiały średniowieczny hełm. To kolejna skała z kolekcji osobliwych form marsjańskich.
encoded: Perseverance odkrył tę przedziwną formację skalną 5 sierpnia 2025 r., za pomocą instrumentu Mastcam-Z. Skałę nazwano „Horneflya”. Ma charakterystyczną, chropowatą powierzchnię, która przykuła uwagę naukowców równie mocno co sam kształt. Dlaczego skała wygląda jak hełm? Za teksturę odpowiadają tzw. sferule – kuliste struktury mineralne, które mogą powstawać na wiele sposobów, m.in. w wyniku wietrzenia chemicznego, procesów wulkanicznych lub wytrącania się minerałów. Podobne skały łazik zauważył już wcześniej, m.in. w marcu 2025 r. Jak wyjaśnia David Agle z Jet Proppulsion Laboratory w NASA, nietypowy „kapeluszowy” kształt nie jest aż tak zaskakujący, ponieważ piramidalne formy często powstają na Marsie z powodu erozji wiatrowej. To, co czyni Horneflyę wyjątkową, to fakt, że jest niemal całkowicie złożona ze sferuli, co pozwala wyciągać wnioski o dawnych procesach geologicznych na planecie. Co jeszcze widział Perseverance? Mastcam-Z, czyli zestaw dwóch kamer z możliwością powiększania, umożliwia wykonywanie zdjęć stereo w wysokiej rozdzielczości i pozwala naukowcom dostrzegać obiekty z dużej odległości. Perseverance dzięki niemu ma na koncie już całą galerię skał o dziwnych kształtach, m.in. kamienie przypominające pączki czy awokado oraz niewyjaśnione „zielone plamy”. Pareidolia – jak mózg płata nam figle Tego typu odkrycia wiążą się z dobrze znanym zjawiskiem psychologicznym – pareidolią. To skłonność ludzkiego mózgu do rozpoznawania znajomych kształtów w przypadkowych formach, np. dostrzeżenia słynnej twarzy na Marsie czy powierzchni Księżyca. Dla naukowców skała-hełm to ważne źródło informacji o przeszłości Czerwonej Planety. Analiza takich struktur pomaga odtwarzać historię klimatu i środowiska Marsa, pokazując rolę wiatru, wody i procesów w skorupie marsjańskiej w kształtowaniu jego powierzchni przez miliardy lat. Obecnie Perseverance bada północną krawędź krateru Jezero, po udanej wspinaczce na grzbiet zwany „Lookout Hill”. Źródło: Science Alert

XmEWLdzWTLGamR975fofQ5-ddf8532.png
width: 1102
height: 804

Wyspy wulkaniczne są dowodem na siłę procesów, które zachodzą pod powierzchnią Ziemi
type: item
date: 2025-08-15T11:04:13.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: wulkany
subject: wyspy
description: Wyspy wulkaniczne, będące namacalnym świadectwem procesów, które zachodzą pod powierzchnią naszej planety, należą do najbardziej spektakularnych formacji geologicznych. Pojawiają się w następstwie podmorskiej aktywności wulkanicznej, zwykle przy okazji kataklizmu. Formują się rzadko, a wiele z nich znika wkrótce po wynurzeniu na powierzchnię. Jak powstają wyspy wulkaniczne? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Czym właściwie jest wyspa wulkaniczna? Jak formują się wyspy wulkaniczne? Związek atoli z wyspami wulkanicznymi Naturalne wyspy powstają w następstwie różnorakich procesów. Z tego względu dzieli się je na dwie podstawowe kategorie: kontynentalne i oceaniczne. Wyspa kontynentalna stanowi oddzielony od głównych mas lądowych fragment skorupy kontynentalnej. Za jej powstawanie odpowiadają ruchy tektoniczne, zmiany poziomu mórz, procesy orogenezy i sedymentacja osadów. Z kolei wyspa oceaniczna, występująca na otwartych wodach, nie jest związana z szelfem kontynentalnym. W ogromnej większości pochodzenie tej formacji jest związane z wulkanizmem. Czym właściwie jest wyspa wulkaniczna? Mówiąc o wyspach wulkanicznych, na myśli trzeba mieć otoczony ze wszystkich stron wodami trwały fragment powierzchni Ziemi, który powstał, gdy wzniesienie wulkaniczne wynurzyło się ponad powierzchnię wody. Bez względu na to, czy mowa o niewielkich, samotnych skrawkach lądu, czy o rozległych archipelagach, formacje te są geologicznymi cudami. Fascynują swoim niezwykłym pięknem, a przy tym stanowią naturalne laboratorium, umożliwiające przeprowadzenie badań z zakresu procesów geologicznych i ewolucji życia. Wulkanizm, czyli proces, w przebiegu którego magma wydobywa się na powierzchnię Ziemi w postaci lawy, jest bezpośrednio związany ruchami płyt tektonicznych. W miejscach, gdzie magma znajduje drogę ucieczki ku powierzchni, powstają trwałe fragmenty lądu. Unosząc się z płaszcza, tworzy zupełnie nową skorupę. Należy jednak podkreślić, że tego typu formacje nie powstają w jednolity sposób. Jak formują się wyspy wulkaniczne? Badacze wyróżniają trzy główne scenariusze geologiczne, w następstwie których formują się wyspy wulkaniczne. Każdy jest związany z innym typem aktywności tektonicznej. Granice rozbieżne płyt tektonicznych Płyty litosfery nieustannie przemieszczają się względem siebie. W następstwie tego zjawiska dochodzi do wystąpienia trzech głównych typów interakcji na ich gran…

wyspy-wulkaniczne-d170192.jpg
width: 1000
height: 749

Podziemne rzeki to prawdziwe cuda natury. Skrywają unikatowe skarby przyrody
type: item
date: 2025-08-15T08:01:56.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: rzeka
description: Podziemne rzeki to rzadkie i wyjątkowe zjawisko geologiczne. Ta specyficzna forma przepływu wód podziemnych stanowi prawdziwy cud natury, skrzętnie ukryty przed ludzkim wzrokiem. Tworzy unikatowy ekosystem, zapewniający warunki bytowe dla równie unikatowych gatunków fauny i flory, przystosowanej do życia w tym niezwykłym środowisku. Jak powstają podziemne rzeki? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Magia chemii i fizyki, czyli złożony proces powstawania podziemnych rzek Rozwój podziemnych rzek to proces wieloetapowy Unikatowe środowisko dla unikatowej przyrody Natura rozsiała swoje cuda po całym świecie Mówiąc o podziemnej rzece, na myśli trzeba mieć ciek płynący pod powierzchnią ziemi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że takie twory mogą mieć pochodzenie zarówno naturalne, jak i antropogeniczne. Te stworzone przez człowieka służą przede wszystkim celom gospodarczym, przemysłowym, rolniczym i retencyjnym i mimo że stanowią prawdziwy popis inżynieryjny, to prawdziwym cudem są ich naturalne odpowiedniki. Magia chemii i fizyki, czyli złożony proces powstawania podziemnych rzek Podziemne rzeki powstają w następstwie złożonych procesów hydrologicznych i geologicznych. Te są nierozerwalnie związane ze zjawiskami krasowymi. Rola procesów krasowych Gdy mowa o krasowieniu, na myśli trzeba mieć proces rozpuszczania skał – wapieni, dolomitów, soli kamiennych i gipsów – przez wody powierzchniowe i podziemne. Kluczową rolę odgrywa tu dwutlenek węgla. Rozpuszczony w wodzie, tworzy kwas węglowy, który wchodzi w reakcję ze składnikami skał i w ten sposób doprowadza do ich rozpuszczenia. Powstaje wówczas kwaśny węglan wapnia, który łatwo rozpuszcza się w wodzie i dalej rozprasza się w postaci roztworu. Wsiąkając w istniejące szczeliny i pęknięcia w skałach, woda drąży je i rozpuszcza, w ten sposób powiększając sieć podziemnych kanałów. Zachodzą tu zatem dwa procesy – erozja chemiczna, w następstwie której skała zostaje rozpuszczona i odprowadzona w postaci roztworu, i erozja mechaniczna, czyli obejmująca usuwanie cząstek skał, żłobienie dna koryta i eworsję (pogłębianie odcinków dna w następstwie ruchu wirowego wody obciążonej materiałem okruchowym). Rozwój podziemnych rzek to proces wieloetapowy W jaki sposób proste szczeliny przekształcają się w złożone jaskinie, tworzące równie skomplikowane systemy rzeczne? To długotrwały i dynamiczny proces. Początkowo woda po…

podziemne-rzeki-ba34322.jpg
width: 1000
height: 667

Oko Sahary przecina pustynię koncentrycznymi kręgami. Skąd wzięła się ta niezwykła formacja?
type: item
date: 2025-08-09T06:31:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: geologia
subject: pustynie
subject: sahara
description: Oko Sahary, jedna z najbardziej tajemniczych struktur geologicznych, rozpościera swe koncentryczne kręgi na największej pustyni na Ziemi, w miejscu, gdzie warunki są najmniej gościnne i przyjazne. Na przestrzeni lat powstało wiele tez na temat pochodzenia tej niezwykłej formacji. Czym jest Oko Sahary? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Tajemnicze „oko” na Saharze Oko Sahary to ślad po uderzeniu meteorytu? Atlantyda znajdowała się na Saharze? Czym właściwie jest Oko Sahary? Choć miejscowa ludność najprawdopodobniej od setek lat jest świadoma istnienia tego fenomenu geologicznego, to świat zwrócił uwagę na Oko Sahary dopiero, gdy człowiek wyruszył na podbój kosmosu. Tajemnicza struktura od dawna fascynuje naukowców i opinię publiczną, a duże zainteresowanie tylko podsyca spekulacje na temat jej pochodzenia. Na przestrzeni lat powstało kilka prawdopodobnych tez, wyjaśniających powstanie niezwykłej formacji, a obok nich wyrosły też opowieści ocierające się o fantastykę. Tajemnicze „oko” na Saharze Oko Sahary (znane też jako Oko Afryki), a właściwie – Kalb ar-Riszat, to struktura geologiczna na Saharze, oddalona o około 25 km na północny wschód od miasta Wadan, w północno-zachodniej Mauretanii. Rozpościera się na obszarze płaskowyżu Adrar, którego krajobraz kształtują suche doliny i ruchome wydmy. Monumentalny twór osiąga około 40 km średnicy. Skąd wzięła się jego niezwykła nazwa? Ta jest zasługą charakterystycznego ukształtowania tworzących go skał. Układają się one w ogromną kopułę skalną, którą przecinają koncentrycznie rozchodzące się kręgi. Od punktu orientacyjnego do przedmiotu badań Nie jest prawdą, że Oko Sahary odkryli pierwsi astronauci. Ludzie od dawna są świadomi istnienia formacji skalnych w północno-zachodniej Mauretanii. Najprawdopodobniej już wczesne koczownicze ludy Afryki używały jej jako punktu orientacyjnego podczas swoich wędrówek. Jednak przed pierwszymi załogowymi lotami w kosmos, nie przyciągała uwagi naukowców. Powód? Prozaiczny – formacja Kalb ar-Riszat jest zbyt rozległa, by można było ją poznać z poziomu gruntu. Nawet obserwacje lotnicze nie umożliwiały pełnego zobrazowania tej struktury. Dopiero zmiana perspektywy obserwacji na orbitalną pozwoliła zrozumieć, że pod wieloma względami jest to twór niezwykły. Pierwsze naukowe opisy Oka Sahary powstały już w latach…

oko-sahary-ec5ec77.jpg
width: 1000
height: 667

Wulkany, rowy tektoniczne, Pacyficzny Pierścień Ognia, ale i dziewicza przyroda – Kamczatka to geograficzna osobliwość
type: item
date: 2025-07-30T11:52:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: geologia
subject: kamczatka
subject: trzęsienie ziemi
subject: wulkany
description: Leżąca na styku dwóch płyt tektonicznych Kamczatka to obszar o wyjątkowej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. W tej trudno dostępnej części Rosji można znaleźć zarówno geologiczne cuda, jak i niemal dziewiczą przyrodę.
encoded: Spis treści: Wulkany Kamczatki Tektonika i trzęsienia ziemi Pacyficzny Pierścień Ognia Przyroda Kamczatki Regularnie nawiedzają ją trzęsienia ziemi i nic dziwnego. Kamczatka to unikatowy półwysep, położony w jednym z najbardziej aktywnych sejsmicznie regionów świata. Pozostaje też oazą dzikiej przyrody, zachowaną głównie dzięki trudnemu dostępowi, ale i tworzonym tam rezerwatom. Wulkany Kamczatki Kamczatka to jedno z najbardziej wulkanicznie aktywnych miejsc na Ziemi. Na półwyspie znajdują się setki kominów wulkanicznych i około 30 czynnych wulkanów. Najwyższy szczyt Kamczatki (4750 m n.p.m), a przy okazji najbardziej aktywny wulkan Eurazji to Kluczewska Sopka. W 1996 roku pięć obszarów wulkanicznych Kamczatki zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Kamczackie wulkany, choć trudno dostępne, są obiektem badań naukowców z całego świata oraz coraz popularniejszym celem wypraw miłośników dzikiej przyrody i ekstremalnych zjawisk geologicznych. Tektonika i trzęsienia ziemi Kamczatka leży na styku dwóch potężnych płyt tektonicznych – pacyficznej i północnoamerykańskiej. Proces ścierania się płyt generuje olbrzymie naprężenia w skorupie ziemskiej, które manifestują się w postaci trzęsień ziemi. Kamczatka doświadcza ich regularnie, a niektóre z nich osiągają siłę przekraczającą 7 stopni w skali Richtera. W 1952 roku trzęsienie o magnitudzie 9,0 wywołało potężne tsunami, które dotarło aż do wybrzeży Hawajów. Z podobnym mieliśmy do czynienia 29 lipca 2025. Wzdłuż wschodniego wybrzeża półwyspu ciągnie się Rów Kurylsko-Kamczacki – głęboki na ponad 10 kilometrów fragment dna Pacyfiku. To jedno z najgłębszych miejsc na Ziemi i granica między płytami tektonicznymi, gdzie płyta pacyficzna wsuwa się pod kontynentalną. Pacyficzny Pierścień Ognia Kamczatka jest częścią tzw. Pacyficznego Pierścienia Ognia – ogromnego pasa aktywności wulkanicznej i sejsmicznej otaczającego Ocean Spokojny. To właśnie w tym obszarze znajduje się ponad 75% wszystkich aktywnych …

GettyImages-1338198407-b71ec47.jpg
width: 6015
height: 4017