National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-05T12:28:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Wakacje w kraju, którego... nie ma. Turyści i tak go uwielbiają
items: Wchodzisz do kuchni i... jesteś w innym kraju. Oto najbardziej absurdalne granice na świecie
items: Dardanele to pomost spinający Europę z Azją. Już tysiące lat temu decydowały o losach imperiów
items: Turcja to nie tylko niebiańskie plaże. 15 faktów o ulubionym wakacyjnym kierunku Polaków
items: Podziemne giganty i polska Sahara. Odkrywamy fizyczne rekordy Polski, o których rzadko uczą w szkołach
items: Najważniejsze „wąskie gardło” świata. Cieśnina Ormuz to strategiczny punkt i geologiczny fenomen
items: Jastrzębia Góra czy Rozewie – które z tych miejsc jest najbardziej wysuniętym na północ fragmentem Polski?
items: Jak starożytni Grecy zmierzyli obwód Ziemi bez nowoczesnych technologii?
items: Mapa świata, którą wszyscy znamy, wprowadza w błąd. Co naprawdę zrobił Gerard Merkator?
items: „Krakowianin czy krakowianin” – już od stycznia wchodzą nowe zasady ortografii języka polskiego
items: Morze Śródziemne skrywa więcej historii niż niejedna encyklopedia. To akwen, który łączy kontynenty i kultury
items: Koło podbiegunowe – kraina zimna oraz trwających wiele miesięcy dni i nocy
items: Archipelag konfliktu. Jak Wyspy Kurylskie stały się zarzewiem sporów rosyjsko-japońskich
items: Zapraszamy na GeoArt Lublin Festival
items: Podróż przez największy i najbardziej zróżnicowany ocean Ziemi
items: Nie tylko Kamczatka. Oto 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii
items: Znikające Morze Kaspijskie. Czy uratujemy największe jezioro świata?
items: Najwyższy szczyt Ameryki Północnej to...? Są dwie poprawne odpowiedzi na to pytanie
items: Zatoka Meksykańska ma mieć nową nazwę. Google z jasnym stanowiskiem
items: Kraje Bliskiego Wschodu – co warto wiedzieć, zanim ruszysz w podróż
items: Ognisty pierścień Pacyfiku jest obszarem o silnej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. Efektem są katastrofy
items: Największa depresja w Polsce. Gdzie znajduje się najniżej położone miejsce?
items: Jezioro Tanganika to prawdziwy kolos. Jest ponad 60 razy większe od Warszawy
items: Pustynia Namib to najstarsza pustynia na Ziemi. Jest też jedną z najsuchszych i najciemniejszych
items: Jan Czerski trafił na Syberię w ramach kary. Przekuł ją w długie i owocne badania naukowe

Wakacje w kraju, którego... nie ma. Turyści i tak go uwielbiają
type: item
date: 2026-07-05T12:27:55.000Z
creator: Kuba Stasiak
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: geografia
subject: mapy
subject: polityka
subject: pomysł na wakacje
description: Mają własne granice, rządy, a czasem nawet prężnie działającą turystykę, choć... oficjalnie nie znajdziesz ich na większości współczesnych map. Podczas gdy turyści masowo rezerwują tam tanie noclegi, prawo międzynarodowe udaje, że te miejsca nie istnieją. Jak wygląda codzienność w cieniu wielkiej polityki i dlaczego niektóre z tych „państw-widm” radzą sobie lepiej niż ich w pełni uznani sąsiedzi? Oto fascynująca podróż poza oficjalne granice świata.
encoded: Spis treści: Wakacje w kraju, którego nie ma Rosja i zamieszanie na Kaukazie Palestyna a opinia światowa Somaliland. Państwo, które działa, choć wcale go nie ma Historia zna przypadki, gdy uśmiech losu decyduje o tym, że jeden naród zdobywa niepodległość, podczas gdy inne krainy skazywane są na łaskę większych graczy. Decyzje o uznaniu państwowości poszczególnych terytoriów rzadko kiedy bywają jednak ostateczne, a debata o statusie prawnym niektórych miejsc potrafi rozgrzewać opinię publiczną przez dekady. Oto jak wygląda rzeczywistość w krajach, których... oficjalnie nie ma. Wakacje w kraju, którego nie ma W 1974 roku na spokojnej wyspie położonej na Morzu Śródziemnym doszło do poważnego w skutkach podziału. To wtedy Turcja dokonała inwazji na Cypr (będącej odpowiedzią na pucz cypryjskich nacjonalistów dążących do połączenia wyspy z Grecją), co w efekcie doprowadziło do powstania Tureckiej Republiki Cypru Północnego. Nieco ponad pięć dekad później to niewielkie państwo uznawane jest wyłącznie przez rząd w Ankarze, podczas gdy większość świata traktuje jego teren jako integralną część Republiki Cypru ze stolicą w Nikozji. Większość mieszkańców północy stanowią Turcy cypryjscy, dla których polityczne waśnie nie wpływają już w większym stopniu na codzienne życie. W ich nieuznawanej republice normalnie funkcjonują szkoły czy przedszkola, a z każdym rokiem coraz większe zyski generuje ruch turystyczny. Przyjezdni (głównie z Turcji i Niemiec) zwracają uwagę na to, że przy zachowaniu podobnych walorów krajobrazowych i infrastrukturalnych, ceny na północy wyspy są znacząco niższe niż za południową granicą. Tym samym tysiące ludzi wybiera rokrocznie wakacje w miejscu, które na większości map oficjalnie nie istnieje. Rosja i zamieszanie na Kaukazie Decyzja o ogłoszeniu niepodległości przez Abchazję w 1999 roku wywołała falę oburzenia instytucji międzynarodowych. Oficjalnie istnienie tej republiki zaaprobowało zaledwie pięć krajów – w tym Syria czy Wenezuela – na czele z jej …

nikozja-polnocna-GettyImages-1088830000-6eb8a17.jpg
width: 4500
height: 3000

Wchodzisz do kuchni i... jesteś w innym kraju. Oto najbardziej absurdalne granice na świecie
type: item
date: 2026-07-05T09:32:58.000Z
creator: Kuba Stasiak
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: ciekawostki
subject: geografia
subject: mapy
description: Wyobraź sobie, że jesz kolację w jednym kraju, ale po pójściu do sypialni śpisz już w drugim. Choć granice państw kojarzą nam się z drutem kolczastym i przejściami granicznymi, na świecie istnieją miejsca, gdzie linia demarkacyjna dosłownie przecina salony, sklepy i miejskie ulice. Od europejskich miasteczek żyjących w permanentnym chaosie prawnym, aż po amerykańskie enklawy odcięte od reszty kontynentu – oto najdziwniejsze granice świata, które wyglądają jak mało śmieszny żart historii.
encoded: Spis treści: Granica biegnąca środkiem salonu Miasteczko oderwane od Stanów Zjednoczonych Niepasujące puzzle z Azji Notatka z historii – skąd się wzięły współczesne granice Świat, jaki znamy, opiera się na ładzie, który wyznaczają akty prawne i normy społeczne. Podobnie działają granice państw, które – choć kojarzą się z porządkiem – często są efektem chaosu spowodowanego dawnymi wojnami czy kompromisami politycznymi. W rzeczywistości część granic nie ma nic wspólnego z naturą. Granica biegnąca środkiem salonu Baarle-Hertog jest miasteczkiem leżącym na pograniczu Belgii i Holandii, którego obszar obejmuje tereny obu państw. Sama linia demarkacyjna biegnie środkiem ulic czy sklepów, tworząc pejzaż miasta „na pograniczu”. Poszczególne rodziny jadają więc kolacje w jednym kraju, by następnie przenieść się do sypialni po drugiej stronie granicy. Niekiedy o tym, po której ze stron znajduje się dany lokal, decyduje to, w jakim miejscu właściciele postanowili postawić drzwi wejściowe. Do prawdziwie absurdalnych sytuacji dochodziło w dobie pandemii. Właściciele lokali obserwowali, jak ich sąsiedzi z naprzeciwka zamykają hotele czy restauracje w związku z obostrzeniami, podczas gdy ich samych obowiązywały luźniejsze restrykcje, właściwe dla drugiego kraju. Miasteczko oderwane od Stanów Zjednoczonych Podobnie wygląda sytuacja austriackiej miejscowości Jungholz, która z powodu niefortunnego położenia wymusza na mieszkańcach podróż przez Niemcy. Tym samym większość z nich żyje pomiędzy dwoma systemami gospodarczymi, korzystając z przywilejów obu państw. Równie osobliwym przykładem granicznego zawirowania jest Point Roberts w Stanach Zjednoczonych – amerykańskie miasteczko położone na półwyspie, do którego można dojechać samochodem wyłącznie przez Kanadę. Tym samym dzieci jadące do szkoły, mieszkańcy robiący zakupy czy ratownicy medyczni wielokrotnie przekraczają granicę podczas zwykłych codziennych czynności. Niepasujące puzzle z Azji Pogranicze Indii i Bangladeszu przez lata s…

absurdalne-granice-panstw-GettyImages-1232577512-6210999.jpg
width: 6240
height: 4160

Dardanele to pomost spinający Europę z Azją. Już tysiące lat temu decydowały o losach imperiów
type: item
date: 2026-05-17T08:04:29.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: bosfor
subject: geografia
subject: morze czarne
subject: morze śródziemne
subject: turcja
description: Dardanele to jeden z najbardziej newralgicznych punktów na mapie świata, który jest czymś więcej niż tylko naturalną barierą geograficzną. Cieśnina przede wszystkim stanowi pomost, który łączy cywilizacje, systemy polityczne i rynki ekonomiczne. Wąskie gardło morskie w północno-zachodniej Turcji, będące integralną częścią Cieśnin Tureckich, oddziela półwysep Gallipoli od Azji Mniejszej, stanowiąc część granicy między Europą a Azją. Już tysiące lat temu kontrola nad tym akwenem decydowała o losach imperiów.
encoded: Spis treści: Geografia i hydrologia cieśniny Hellespont w starożytnych wierzeniach Od Troi do Aleksandra Osmańskie twierdze Bitwa o Gallipoli Konwencja z Montreux Cieśnina, która w starożytności była znana jako Hellespont, przez tysiąclecia uczyła ludzkość, że ten, kto panuje nad wodą, panuje nad losem narodów. Dziś, zamiast dzielić, Dardanele coraz częściej łączą – prawem i wspólną pamięcią o historii. Geografia i hydrologia cieśniny Dardanele to korytarz wodny o długości około 61 kilometrów, którego szerokość waha się od zaledwie 1,2 kilometra w najwęższym punkcie (zwanym „The Narrows”) do ok. 6 kilometrów na najszerszych odcinkach. Średnia głębokość to około 55 m, jednak w centralnych partiach, dno opada do ponad 100 m poniżej poziomu morza. Ta specyficzna rynna tektoniczna jest jedynym naturalnym połączeniem między Morzem Egejskim a Morzem Marmara, co czyni ją kluczowym elementem globalnego systemu żeglugowego. Niezwykłym zjawiskiem, o którym nie sposób nie wspomnieć, jest dwuwarstwowy system prądów Dardaneli, mający ogromne znaczenie dla nawigacji. Powstaje on w wyniku różnic w zasoleniu i gęstości wód między basenem Morza Czarnego a Morzem Śródziemnym. Warstwa powierzchniowa, niosąca lżejszą i mniej słoną wodę pochodzącą z Morza Czarnego, która napływa przez Bosfor do Morza Marmara, płynie następnie przez Dardanele w kierunku południowo-zachodnim ku Morzu Egejskiemu. Pod nią, na większych głębokościach, przemieszcza się prąd kompensacyjny o wyższym zasoleniu. Niesie on gęstsze wody śródziemnomorskie z Morza Egejskiego w przeciwnym kierunku – ku Morzu Marmara, a dalej w stronę Morza Czarnego. Te przeciwbieżne warstwy przepływu, dodatkowo modyfikowane przez ukształtowanie brzegów i lokalne wiatry, od wieków stanowiły wyzwanie dla żeglarzy. Hellespont w starożytnych wierzeniach Nazwa „Hellespont”, którą Dardanele nosiły przez większą część swojej historii, jest głęboko zakorzeniona w greckiej mitologii. Według legendy, wywodzi się ona od imienia mitycznej księżni…

dardanele-3f327b1.jpg
width: 2213
height: 1200

Turcja to nie tylko niebiańskie plaże. 15 faktów o ulubionym wakacyjnym kierunku Polaków
type: item
date: 2026-05-15T10:35:12.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: ciekawostki
subject: europa
subject: geografia
subject: historia
subject: Kultura
subject: plaże w turcji
subject: riwiera turecka
subject: Travel
subject: turcja
description: Turcja nie bez powodu pozostaje jednym z ulubionych kierunków wakacyjnych Polaków. Fascynująca historia, unikalna kultura i zróżnicowana geografia tworzą mieszankę, którą warto poznać bliżej.
encoded: W tym artykule: Ciekawostki o geografii Turcji Ciekawostki o tureckiej historii Turcja – ciekawostki o kulturze Wydaje nam się, że ją znamy, jeśli nie z osobistych doświadczeń, to choćby ze słyszenia. Ale Turcja jest krajem, którego nie da się poznać do końca. Stanowi fascynującą mieszankę krajobrazów, kultur, kulinariów i sposobów życia. Jest krajem starych szlaków handlowych. Od tysiącleci przemierzały ją karawany wiozące wiadomości i towary z całego znanego wówczas świata. Można tu spędzać leniwe wakacje, podziwiać zabytki z listy UNESCO, zdobywać góry, odkrywać ślady historii. No i delektować się specjałami być może najlepszej kuchni na świecie. Co warto wiedzieć o kraju, jakim jest Turcja? Ciekawostki na jej temat znajdziecie poniżej. Ciekawostki o geografii Turcji Turcja zachwyca na każdym zakręcie. Przejechaliśmy 1100 km przez najtrudniejsze drogi na świecie Wraz z Mazdą wyruszyliśmy w podróż na „Epicką jazdę" trudnymi, wymagającymi i niekiedy niebezpiecznymi drogami przepięknej Kapadocji. Oto jak sprawdziły się samochody z seri CX-5 i naj... Całkowita długość tureckich granic to ok. 9827 km. Aż trzy czwarte z tego stanowi linia brzegowa – wybrzeża mórz Czarnego, Egejskiego, Śródziemnego i Marmara, w tym cieśnin Bosfor i Dardanele. Kontrola Turcji nad cieśninami, czyli jedyną drogą łączącą Morze Czarne ze Śródziemnym, była głównym czynnikiem w jej stosunkach z innymi państwami. Dawała ogromną przewagę w handlu. Turcja to kraj wyjątkowo górzysty. Około jedna czwarta jej powierzchni leży na wysokości powyżej 1200 m n.p.m., a mniej niż dwie piąte poniżej 460 m n.p.m. Góry w wielu miejscach przekraczają 2300 m. Szczególnie na wschodzie, gdzie najwyższa góra Turcji – Ararat (Ağrı) w pobliżu granic z Armenią i Iranem – osiąga imponujące 5165 m. Nic więc dziwnego, że kraj posiada kilkadziesiąt ośrodków narciarskich, z których najbardziej znane są Palandoken i Erciyes. Czy wiedzieliście, że Turcja to geograficzny środek świata? A konkretniej – środek wszystkich lądów…

turcja-d618058.jpg
width: 5616
height: 3857

Podziemne giganty i polska Sahara. Odkrywamy fizyczne rekordy Polski, o których rzadko uczą w szkołach
type: item
date: 2026-04-12T09:32:17.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: fakty i mity
subject: geografia
subject: polska
subject: rekordy
description: Choć każdy z nas potrafi wskazać Wisłę czy Rysy, polska mapa fizyczna skrywa anomalie, które wymykają się podręcznikowym schematom. Od „ruchomych” punktów depresji, po jeziora przypominające fiordy – oto polskie „naj”, które udowadniają, że nasza natura wciąż potrafi zaskakiwać.
encoded: Spis treści: Jeziorna rynna bez końca: Jeziorak Marzęcino: nowy rekord polskiej depresji Podziemny Mount Everest: Jaskinia Wielka Śnieżna Ślady lądolodu: Hańcza i Trygław Pustynia Błędowska: antropogeniczny fenomen Wybrzeże z innej perspektywy: Góra Gosań Mapa fizyczna Polski to znacznie więcej niż pasowy układ rzeźby terenu. To kraina skrajności, gdzie procesy polodowcowe i działalność człowieka stworzyły wyjątkowe w skali europejskiej formacje. Często mijamy te miejsca, nie zdając sobie sprawy, że stoimy nad najgłębszą otchłanią Niżu Europejskiego lub na dnie dawnego morza, które dziś jest najniższym punktem kraju. Oto polskie „naj” z bliska. Jeziorna rynna bez końca: Jeziorak Gdy myślimy o wielkich jeziorach, wzrok ucieka ku Mazurom. Jednak to na Pojezierzu Iławskim znajduje się najdłuższe jezioro w Polsce – Jeziorak. Ta spektakularna rynna polodowcowa ciągnie się przez ponad 27 kilometrów, przecinając krajobraz niczym błękitna wstęga. To tutaj ukryta jest Wielka Żuława, jedna z największych wysp śródlądowych, a sam akwen ze swoimi licznymi zatokami i kępami jest domem dla rzadkich gatunków ptaków wodnych. Marzęcino: nowy rekord polskiej depresji Przez dekady miano najniżej położonego punktu Polski dumnie nosiły Raczki Elbląskie. Jednak najnowsze, precyzyjne pomiary geodezyjne zrewidowały tę wiedzę. Oficjalnym rekordzistą jest dziś Marzęcino na Żuławach Wiślanych, gdzie teren znajduje się na poziomie 2,2 m p.p.m. To właśnie tutaj najwyraźniej widać walkę człowieka z żywiołem wody, a każdy centymetr wysokości ma kluczowe znaczenie dla hydrologii regionu. Podziemny Mount Everest: Jaskinia Wielka Śnieżna Dla miłośników ekstremów prawdziwe rekordy są nie na szczytach, lecz głęboko pod nimi. Jaskinia Wielka Śnieżna w Tatrach to absolutny gigant – to najdłuższa i najgłębsza jaskinia w Polsce. Labirynt korytarzy o długości blisko 24 kilometrów i deniwelacja przekraczająca 800 metrów czynią ją wyzwaniem dostępnym jedynie dla najbardziej doświadczonych grotołazów. To praw…

mapa-topograficzna-Polski-shutterstock2140614361-1e19c55.jpg
width: 3028
height: 2531

Najważniejsze „wąskie gardło” świata. Cieśnina Ormuz to strategiczny punkt i geologiczny fenomen
type: item
date: 2026-04-09T05:58:52.000Z
creator: Amy McKeever
subject: Przyroda
subject: geografia
subject: geologia
subject: iran
subject: ropa
subject: ropa naftowa
description: Kontynentalne kolizje, które uformowały cieśninę Ormuz na Bliskim Wschodzie, obdarzyły region ogromnymi bogactwami petrochemicznymi – tworząc jednocześnie strategiczne wąskie gardło, którego zablokowanie może wstrząsnąć światowym handlem ropą.
encoded: Przez Cieśninę Ormuz przepływa około jednej czwartej światowego morskiego handlu ropą. Ten wąski przesmyk stanowi jedno z najważniejszych morskich „wąskich gardeł” na świecie. To szlak o ogromnym natężeniu ruchu, który w przypadku zakłóceń może wywołać chaos w globalnej gospodarce. Niestety, czarny scenariusz ziścił się pod koniec lutego, kiedy narastający konflikt na Bliskim Wschodzie sparaliżował tę kluczową drogę wodną. Cieśnina Ormuz to także geologiczny fenomen. – To jedno z niewielu miejsc na świecie, w których można na własne oczy ujrzeć kolizję dwóch kontynentów – zauważa Mike Searle, profesor nauk o Ziemi w Worcester College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Dowody tego starcia są widoczne w rzeźbie całego regionu: od potężnych łańcuchów gór Zagros w południowym Iranie, aż po najwęższy punkt samej cieśniny. To tutaj omański półwysep Musandam wysuwa się na północ, niczym sztylet skierowany w stronę Iranu. Wyróżniający się stromymi, czarnymi klifami i poszarpaną linią brzegową pełną zatopionych dolin, półwysep Musandam jest także jednym z niewielu miejsc na Ziemi, gdzie ofiolity są eksponowane w absolutnie spektakularny sposób. – Skały te, zazwyczaj pogrzebane głęboko pod skorupą oceaniczną, tworzą tutaj, według profesora, „zdecydowanie największy i najlepiej zachowany kompleks ofiolitowy na świecie – mówi prof. Mike Searle. Jednak ten sam proces geologiczny, który uczynił Cieśninę Ormuz tak wyjątkową, jest jednocześnie tym, co czyni ją tak podatną na zagrożenia. Jak powstała Cieśnina Ormuz? Wiele z najważniejszych morskich wąskich gardeł na świecie to cieśniny – wąskie akweny łączące dwa większe zbiorniki wodne. Powstawały one naturalnie przez miliony lat w wyniku przemieszczania się płyt tektonicznych oraz podnoszenia się poziomu mórz wraz z topnieniem lądolodów. Żeglarze od wieków korzystają z tych geograficznych skrótów, ponieważ zazwyczaj oferują one znacznie szybszą drogę niż opływanie całych kontynentów przez otwarty ocean. W przypadku Cieśniny Ormuz proce…

ciesnina-ormuz-6d261c2.jpg
width: 5079
height: 3354

Jastrzębia Góra czy Rozewie – które z tych miejsc jest najbardziej wysuniętym na północ fragmentem Polski?
type: item
date: 2026-04-07T05:59:15.000Z
creator: Elżbieta Kuligowska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: geografia
subject: morze bałtyckie
subject: polska
subject: pomorze
encoded: Spis treści: Malownicze Rozewie XXI-wieczne pomiary Najdalej na północy Długie dni, białe noce Jeszcze dalej na północ Niezależnie od dokładnego usytuowania północnego końca Polski mówimy o niezwykle urokliwych okolicach. Malownicze Rozewie Rozewie to niewielka i spokojna wieś na Pobrzeżu Kaszubskim, w otulinie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. W roku 1959 została objęta krajobrazowym rezerwatem Przylądek Rozewski, głównie ze względu na majestatyczne, ponad dwustuletnie, porastające tutejszy klif buki. Tu rządzi przyroda, a rozewskie plaże są dzikie i w większości kamieniste. Nad morze warto zejść jednym z dwóch pobliskich wąwozów. Pierwszym jest położony na zachód od Rozewia polodowcowy Lisi Jar, pełen starej buczyny, zagłębień sięgających pięćdziesięciu metrów i pięknych widoków. Drugi to znajdujący się bardziej na wschodzie, łagodniejszy i dłuższy Łebski Żleb, prowadzący prosto na kameralną plażę piaszczystą. Rozewie, choć utraciło status najbardziej wysuniętej na północ polskiej miejscowości, nie straciło innych walorów. Nadal jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc polskiego wybrzeża, m.in. dzięki zabytkowej latarni morskiej z XIX wieku i jej niezwykłej historii. A dokładniej mówiąc, dzięki dwóm latarniom – starej i nowej. Obok nich znajduje się ciekawa hala dawnej maszynowni i pomnik poświęcony wyzwolicielom Pomorza. XXI-wieczne pomiary Co jednak sprawiło, że na Przylądku Rozewie nie ma już tablicy mówiącej o najbardziej północnym punkcie linii brzegowej państwa? Ulepszone metody pomiarowe. Badania geodezyjne wykonane na początku XXI wieku wykazały, że przylądek formalnie nie może być najbardziej północnym punktem Polski. W 2000 roku rozpoczęły się więc nowe poszukiwania takiego miejsca. Okazało się, że leży ono w sąsiedniej miejscowości, Jastrzębiej Górze. Ma współrzędne 54°50′08,8″N i 18°18′00,6″E i jest tylko o 2 metry bardziej wysunięte na północ. Odkrycie wielu zaskoczyło. Konieczne było poprawienie encyklopedii i podręczników. I nie tylko: …

jastrzebia-gora-1-a1e54c7.jpg
width: 1802
height: 1200

Jak starożytni Grecy zmierzyli obwód Ziemi bez nowoczesnych technologii?
type: item
date: 2026-01-31T11:21:03.000Z
creator: Paulina Rowińska
subject: Historia
subject: Nauka
subject: geografia
subject: starożytność
subject: ziemia
description: Obwód Ziemi można było poznać już ponad 2000 lat temu – i to bez zaawansowanych technologii. Grecki uczony Eratostenes dokonał tego przy pomocy prostych narzędzi i logicznego myślenia. Jego metoda była zaskakująco dokładna. Dziś Eratostenesa uznaje się go za twórcę geodezji. Oto jak dokonał, wydawać by się mogło, czegoś niemożliwego.
encoded: Spis treści: Czym zasłynął Eratostenes? Jak Grek obliczył obwód Ziemi? Pizza wyjaśnia wszystko Zagadka greckich stadionów Metoda naukowo bez zarzutu Urodzony w 276 r. p.n.e. w starogreckiej Cyrenie (dzisiejsza Libia) Eratostenes był uznanym matematykiem, geografem, poetą, astronomem i teoretykiem muzyki. W pewnym momencie przeniósł się do Egiptu, żeby objąć szefostwo Biblioteki Aleksandryjskiej, jednej z najbardziej znanych bibliotek w historii. Czym zasłynął Eratostenes? Uczony był pierwszą znaną nam osobą, która w naukowy sposób obliczyła obwód Ziemi, i to ze zdumiewającą dokładnością. Do naszych czasów nie zachowało się niestety jego dzieło „O pomiarze Ziemi”, w którym zawarł wyniki obliczeń, ale kilka stuleci później (nie wiemy dokładnie kiedy) streścił je grecki astronom Kleomedes. Jak Grek obliczył obwód Ziemi? Eratostenes uważał, że Ziemia jest kulą. Wiedział, że w dzień letniego przesilenia, najdłuższy dzień roku na półkuli północnej, słońce świeci bezpośrednio na zwrotnik Raka, rozświetlając wnętrza nawet najgłębszych studni. Wiedząc, że w południe czasu miejscowego – czyli w takim momencie dnia, kiedy słońce znajduje się najwyżej na niebie – głęboką studnię w Syene (dzisiejszym egipskim Asuanie) rozświetlało padające prosto z góry światło słońca, Eratostenes postanowił poznać pozycję słońca o tej samej porze w Aleksandrii. Tak się złożyło, że oba miasta leżały na tym samym południku, więc południe czasu miejscowego przypadało w nich równocześnie. Aby znaleźć kąt, pod jakim promienie słoneczne padają na Ziemię, Eratostenes zmierzył ten pomiędzy pionowym słupem nazywanym gnomonem a linią łączącą wierzchołek słupa z końcem jego cienia. Okazało się, że wynosi on 7,2 stopnia. Podobny gnomon znajdujący się w Syene nie rzucał żadnego cienia, a więc tam mierzony kąt był równy zero. Pizza wyjaśnia wszystko A teraz wyobraźmy sobie, że zabieramy się za wycięcie kawałka pizzy. Wszyscy wiedzą, że najlepsza część to chrupiąca skórka (prawda?), a im większy kąt w środku …

eratostenes-529bf49.png
width: 1800
height: 1200

Mapa świata, którą wszyscy znamy, wprowadza w błąd. Co naprawdę zrobił Gerard Merkator?
type: item
date: 2025-12-28T08:17:07.000Z
creator: Ashley Stimpson
subject: Historia
subject: geografia
subject: mapy
description: Mapa świata Merkatora to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów Ziemi w historii. Choć od jej powstania minęło niemal 500 lat, wciąż wpływa na to, jak wyobrażamy sobie proporcje kontynentów i odległości między nimi. Dlaczego ta projekcja tak bardzo deformuje rzeczywistość i czemu mimo krytyki nadal z niej korzystamy?
encoded: Spis treści: Dlaczego rzut Merkatora budzi tyle kontrowersji Na czym polegał przełom Merkatora Jak wyglądała oryginalna mapa Merkatora Czy istnieje lepsza mapa świata Jak Merkator połączył współrzędne z kursem Zamknij oczy i wyobraź sobie mapę świata. Najpewniej widzisz przed sobą zniekształcony obraz Ziemi oparty na pracy XVI-wiecznego geografa Gerarda Merkatora. Gerard Merkator, flamandzki kartograf, opracował projekcję – technikę przedstawiania trójwymiarowej Ziemi na płaszczyźnie. Stała się ona podstawą najbardziej rozpowszechnionej mapy naszej epoki. Minęło prawie 500 lat od jej powstania, a arkusz wciąż wisi na ścianach klas. Jego cyfrowa wersja, znana jako Web Merkator, działa dziś w niemal wszystkich aplikacjach nawigacyjnych w smartfonach. Dlaczego rzut Merkatora budzi tyle kontrowersji Rzut Merkatora ma wielu krytyków. Zarzucają mu, że fałszuje rzeczywistość: Grenlandia wcale nie jest tak ogromna, a Rosja nie przewyższa powierzchnią Afryki. W rzeczywistości Afryka jest znacznie większa. Warto jednak pamiętać o jednym: Merkator nie próbował stworzyć mapy idealnej. Jego celem było zaprojektowanie narzędzia pracy dla żeglarzy, a nie wiernego obrazu świata. Przed Merkatorem wiele map świata rysowano z południkami wygiętymi jak nawiasy. Pokazywały lądy dość precyzyjnie, na tyle, na ile pozwalała ówczesna wiedza. Sprawiały jednak, że nawigacja była udręką. Ponieważ nie oddawały poprawnie kierunków, marynarze musieli bez przerwy kontrolować kurs. Zanim pojawiła się mapa Merkatora, nawigatorzy trzymali się blisko wybrzeży. Podczas oceanicznych wypraw korzystali z map portolanowych – graficznych wskazówek z orientacyjnymi kierunkami. Nowy system dał im znacznie bardziej wiarygodne narzędzie do wyznaczania kursu na wielkie odległości. Na czym polegał przełom Merkatora Aby naprawić wady wcześniejszych map, Merkator „spłaszczył” glob do postaci walca. Linie szerokości i długości geograficznej przecinały się pod kątami prostymi. Jak zauważa prof. Mark Monmonier, emeryt…

mapa-merkatora-GettyImages-1157365047-08553cf.jpg
width: 5100
height: 3398

„Krakowianin czy krakowianin” – już od stycznia wchodzą nowe zasady ortografii języka polskiego
type: item
date: 2025-12-16T11:11:26.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Porady
subject: Traveler
subject: fakty i mity
subject: geografia
subject: język
description: Nowe zasady pisowni języka polskiego będę obowiązywały już od 1 stycznia 2026. Kilka zmian będzie również dotyczyć zapisu nazw geograficznych. Oto najważniejsze reguły, o których już niebawem będzie trzeba pamiętać.
encoded: Spis treści: Zmiany pisowni nazw geograficznych od 1 stycznia 2026 roku Inne istotne zmiany ortografii Oficjalne źródła i dokumenty – gdzie szukać aktualnych zasad Wraz z początkiem nowego roku wchodzą w życie istotne zmiany w polskiej ortografii. Kilka z nowych reguł będzie dotyczyć zapisu nazw geograficznych – choć w mniejszym zakresie, niż początkowo to ogłoszono. Zmiany pisowni nazw geograficznych od 1 stycznia 2026 roku Cieśnina Bosfor czy cieśnina Bosfor, a może tak i tak? Wśród propozycji przedstawionych przez Radę Języka Polskiego w maju 2024 roku znalazła się jedna szczególnie istotna dla osób korzystających z nazw geograficznych: dopuszczenie alternatywnej pisowni wyrazu gatunkowego stojącego przed nazwą własną zarówno wielką, jak i małą literą. Oznaczałoby to, że można byłoby pisać zarówno „Cieśnina Bosfor”, jak i „cieśnina Bosfor”, czy „Jezioro Gopło” i „jezioro Gopło”. Takie rozwiązanie miało uprościć zapisywanie nazw geograficznych, ale budziło też kontrowersje dotyczące jednolitości i standaryzacji. Jednak już w listopadzie 2025 roku Rada Języka Polskiego, po szerokich konsultacjach i analizie stanowisk instytucji odpowiedzialnych za standaryzację nazw własnych w urzędach i systemach geoinformacyjnych, zdecydowała się wycofać tę zmianę. Zatem od 1 stycznia 2026 roku wciąż obowiązuje dotychczasowa zasada – wyraz gatunkowy przed nazwą własną, jeśli występuje w mianowniku, zapisujemy małą literą. Przykłady poprawnego zapisu: cieśnina Bosfor, jezioro Śniardwy, góra Giewont. Jak teraz zapisywać nazwy obiektów w mieście? Wyjątkiem są sytuacje, gdy wyraz gatunkowy otwiera nazwę obiektu przestrzeni publicznej (typu: park, osiedle, most) oraz w przypadku lokali usługowych lub gastronomicznych, np. Cmentarz Centralny, Most Północny, Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Brama Warszawska, Księgarnia Naukowa, Kino Relaks, Galeria Północna, Restauracja Ateny. Słowo ulica wciąż będziemy pisać małą literą, np: ul. Marynarska, ulica Staromiejska. Mieszkańcy miast, dzielnic i o…

reforma-ortografii-GettyImages-2160817121-8e036cc.jpg
width: 6720
height: 4480

Morze Śródziemne skrywa więcej historii niż niejedna encyklopedia. To akwen, który łączy kontynenty i kultury
type: item
date: 2025-10-26T09:02:54.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: geografia
subject: morze
subject: morze śródziemne
description: Morze Śródziemne to jedno z najważniejszych mórz świata, od tysięcy lat pełniące rolę naturalnego pomostu między Europą, Afryką i Azją. To właśnie nad jego brzegami rozwijały się wielkie cywilizacje starożytności – Egipt, Grecja czy Rzym – które ukształtowały kulturę i historię całego regionu. Dziś Morze Śródziemne pozostaje nie tylko kluczowym szlakiem handlowym, lecz także wyjątkowym obszarem przyrodniczym, bogatym w gatunki endemiczne i unikalne ekosystemy. Stanowi zarazem jeden z najpopularniejszych kierunków turystycznych świata, łącząc walory krajobrazowe, kulturowe i gospodarcze.
encoded: Spis treści: Położenie i wielkość Morza Śródziemnego Fauna i flora Czy w Morzu Śródziemnym żyją rekiny? Morze Śródziemne to jeden z najbardziej rozpoznawalnych akwenów wodnych na świecie, który od tysięcy lat kształtuje historię, gospodarkę i kulturę całego basenu śródziemnomorskiego. Jak sama nazwa wskazuje, jest ono morzem śródziemnym, czyli takim, które w większości otoczone jest lądem i połączone z oceanem tylko wąskimi cieśninami. Położenie i wielkość Morza Śródziemnego Położone jest pomiędzy trzema kontynentami: Europą od północy, Afryką od południa oraz Azją od wschodu. Z Oceanem Atlantyckim łączy je Cieśnina Gibraltarska, a z Morzem Czerwonym – Kanał Sueski. Na wschodzie znajduje się także połączenie z Morzem Czarnym poprzez Bosfor i Morze Marmara. Powierzchnia Morza Śródziemnego wynosi około 2,5 mln km², a jego średnia głębokość przekracza 1400 m. Najgłębsze miejsce to Głębia Kalipso w Morzu Jońskim, która sięga około 5200 m. To sprawia, że Morze Śródziemne należy do największych mórz zamkniętych na świecie. Charakterystyczną cechą Morza Śródziemnego jest wysokie zasolenie – średnio 33–39‰, co wynika z silnego parowania w gorącym klimacie i ograniczonej wymiany wód z Atlantykiem. Dzięki temu jego barwa i przejrzystość są wyjątkowe, a wody Morza Śródziemnego należą do najbardziej rozpoznawalnych na świecie. Najważniejsze wyspy Morza Śródziemnego Morze Śródziemne obfituje w wyspy, które stanowią nie tylko atrakcję turystyczną, ale i ważne punkty historyczne oraz gospodarcze. Największe i najbardziej znane z nich to: Sycylia (Włochy) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym, znana z czynnego wulkanu Etna i bogatej historii sięgającej czasów starożytnych Greków i Rzymian, Sardynia (Włochy) – druga co do wielkości wyspa, znana z kultury nuragijskiej i podejrzeń, że może być ona mityczną Atlantydą, Cypr – strategicznie położona wyspa na wschodzie, od wieków będąca miejscem krzyżowania się wpływów greckich, tureckich i bliskowschodnich, Korsyka (Francja) – ojczyzna…

morze-srodziemne-8662601.jpg
width: 2000
height: 1334

Koło podbiegunowe – kraina zimna oraz trwających wiele miesięcy dni i nocy
type: item
date: 2025-10-04T10:16:12.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: biegun północny
subject: biegun południowy
subject: geografia
description: Koło podbiegunowe jest najbardziej na północ lub południe wysuniętym regionem na Ziemi. Znajdują się tam terytoria należące do kilku krajów, choć prawdziwymi władcami są tam zwierzęta.
encoded: Spis treści: Dzień i noc polarna Życie za północnym kołem podbiegunowym Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Kołem podbiegunowym nazywamy obszar rozciągający się wokół geograficznego bieguna. Znajduje się on na północ lub południe od równoleżnika 66°33’, choć dokładna linia szerokości geograficznej ulega niewielkim zmianom i od lat powoli przesuwa się. Każdego roku przesuwa się średnio o około 15 metrów. Zjawisko to wynika z grawitacyjnego oddziaływania Księżyca, które powoduje „kołysanie” osi Ziemi. Naturalne siły odpowiadają więc za przesuwanie się koła podbiegunowego i nie ma to związku ze zmianami klimatycznymi. Dzień i noc polarna Obszary w obrębie koła podbiegunowego doświadczają skrajnych różnic długości dnia – latem słońce świeci tam przez długi czas, a zimą pojawia się na wyjątkowo krótko. W dniu przesilenia letniego – zazwyczaj 20 lub 21 czerwca – w obrębie północnego koła podbiegunowego słońce w ogóle nie zachodzi. Dla odmiany w przesilenie zimowe (21 lub 22 grudnia) słońce w ogóle nie wschodzi. Liczba kolejnych dni ciemności lub światła rośnie w miarę przesuwania się na północ. Na samym biegunie północnym cały rok można przeżyć niejako w jeden dzień – doświadcza się tam sześciu miesięcy ciemności i sześciu miesięcy światła. Okresy te nazywa się nocą polarną i dniem polarnym. Zjawiska tak długich dni i nocy wynika bezpośrednio z nachylenia osi Ziemi. Po prostu w trakcie zimy na półkuli północnej jej północna część odchylona jest od słońca, a cień Ziemi obejmuje biegun północny. Latem sytuacja jest odwrotna. Te same zjawiska występują na obszarze antarktycznego koła podbiegunowego. Leży ono wokół bieguna południowego. Tam również występuje jeden dzień, kiedy słońce nie zachodzi oraz jeden dzień, kiedy nie wschodzi, ale dni te są odwrotne w porównaniu z kołem podbiegunowym północnym. Życie za północnym kołem podbiegunowym Otaczający biegun północny Ocean Arktyczny pokryty jest grubą warstwą lodu, choć z powodu zmian klimatycznych lód ten niestety topnieje. …

kolo-podbiegunowe-09e01c3.jpg
width: 2000
height: 1500

Archipelag konfliktu. Jak Wyspy Kurylskie stały się zarzewiem sporów rosyjsko-japońskich
type: item
date: 2025-10-04T08:44:00.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: geografia
subject: japonia
subject: rosja
subject: wyspy
description: Wyspy Kurylskie to wulkaniczny archipelag łączący geograficznie Japonię z Rosją. Od ostatnich trzech wieków jest to terytorium sporne. Właśnie przez południowe Wyspy Kurylskie lub, jak nazywa się je w Japonii, Terytoria Północne, Rosja i Japonia do dziś nie podpisały traktatu pokojowego po drugiej wojnie światowej.
encoded: Spis treści: Powstanie Wysp Kurylskich W pierścieniu ognia Ajnowie na Kurylach Między Rosją a Japonią Znajdujący się między Hokkaido a Kamczatką, długi na 1200 kilometrów wulkaniczny archipelag liczy 56 wysp o łącznej powierzchni ponad 10 tysięcy kilometrów kwadratowych. Jest to niewiele mniej niż obszar Libanu. Na tym terenie mieszka około 20 tysięcy ludzi, głównie pracowników wielkich rosyjskich przetwórni rybnych. Bo wyspy te, poza znaczeniem strategicznym, są miejscem zaopatrzenia w ryby ogromnego terytorium rosyjskiego. Powstanie Wysp Kurylskich Archipelag Kurylski jest centralną częścią łuku wyspowego Kuryle–Kamczatka, obejmującego wschodnie Hokkaido, Wyspy Kurylskie oraz południową Kamczatkę. Składa się on z dwóch głównych grzbietów: Małego Grzbietu Kurylskiego i Wielkiego Grzbietu Kurylskiego. Mały Grzbiet obejmuje Półwysep Nemuro we wschodnim Hokkaido, grupę wysp Habomai i Shikotan, a dalej na północny wschód przechodzi w podmorski Grzbiet Witiazia. Wielki Grzbiet obejmuje Półwysep Shiretoko na Hokkaido oraz wszystkie pozostałe wyspy Kurylskie – od Kunashiru aż po Shumshu – i południowy kraniec Półwyspu Kamczackiego. Dane geologiczne wskazują, że powstanie Archipelagu Kurylskiego rozpoczęło się w okresie późnej kredy (ok. 90 mln lat temu), kiedy duży fragment skorupy ziemskiej zderzył się z kontynentem syberyjskim tworząc strefę subdukcji, która zapoczątkowała powstanie rowu Kurylsko-Kamczackiego oraz późniejszy wulkanizm. Aktywność wulkaniczna i wypiętrzanie w rejonie Małego Grzbietu nasiliły się w paleocenie i eocenie, gdy grzbiet Kula–Pacyfik uległ subdukcji pod rów Kurylsko-Kamczacki. Prawdopodobnie właśnie wtedy Mały Grzbiet wynurzył się z morza. Choć formowanie głównego łańcucha Kuryl rozpoczęło się około 30 milionów lat temu, osady wskazują, że wyspy nie wynurzyły się ponad powierzchnię morza aż do wczesnego pliocenu. W pierścieniu ognia Zarówno Kamczatka jak i Wyspy Kurylskie znajdują się w obrębie pacyficznego pierścienia ognia – strefy częstych tr…

wyspy-kurylskie-bffc22f.jpg
width: 2000
height: 1333

Zapraszamy na GeoArt Lublin Festival
type: item
date: 2025-09-08T05:00:10.000Z
subject: Współpraca reklamowa
subject: geografia
description: GeoArt Lublin Festival to interdyscyplinarne wydarzenie artystyczne, które łączy muzykę, sztuki plastyczne, fotografię, film i taniec w spójną opowieść o naszej planecie. Artyści, inspirowani zjawiskami geograficznymi, procesami przyrodniczymi i pięknem krajobrazów, zapraszają do refleksji nad majestatem Ziemi i współczesnymi wyzwaniami środowiskowymi.
encoded: GeoArt Lublin Festival towarzyszy Kongresowi Geografii Polskiej 2025 „Geografia bez granic” W programie festiwalu Diaporama – spektakl audiowizualny – Marek Kucharczyk i Wojciech Zgłobicki zaprezentują wyjątkowe zdjęcia ukazujące geologiczne i geograficzne cuda świata – od struktur kryształów i śladów dawnych organizmów po monumentalne pustynie i góry. Obrazy dopełni elektroniczna muzyka Rafała Rozmusa, podkreślająca dynamikę i emocjonalną głębię prezentowanych kadrów. Koncert symfoniczny: „Symfonia Ziemi”– Orkiestra Tomasza Momota oraz gitarzysta Marek Raduli wraz z sekcją smyczkową z Filharmonii Lubelskiej im. Henryka Wieniawskiego z Lublina oraz Chórem Uniwersyteckim UMCS im. Jadwigi Czerwińskiej przedstawią symfonię inspirowaną dźwiękami natury i energią naszej planety. Tradycyjne instrumentarium w połączeniu z nowoczesnymi technologiami stworzy sugestywną opowieść o harmonii globu. Wizualizacje zsynchronizowane z muzyką zilustrują kolejne etapy ewolucji Ziemi – od narodzin oceanów po współczesne krajobrazy. Koncert zakończy występ Krzysztofa Cugowskiego. „TerrArte” – wystawa plakatów artystycznych prezentuje 20 najlepszych prac wyłonionych w konkursie plakatowym zorganizowanym w ramach GeoArt Festiwalu. Zaproszeni artyści zmierzyli się z tematem nieożywionej przyrody, tworząc autorskie interpretacje procesów geologicznych, form mineralnych, zjawisk atmosferycznych i wodnych. Przegląd filmów geograficznych – selekcja filmów dokumentalnych prezentujących piękno przyrody, procesy geograficzne i problemy środowiskowe, takie jak zmiany klimatyczne, urbanizacja czy degradacja środowiska. Spektakl taneczny: „ETERON” – Teatr Tańca zMYsł działający przy ACKiM UMCS „Chatka Żaka” zaprezentuje spektakl inspirowany czterema żywiołami: Ziemią, Wodą, Powietrzem i Ogniem. Taniec stanie się metaforą piątego żywiołu – siły życia i ruchu. Geomapping – Fasady budynków w centrum Lublina ożyją dzięki pokazowi mappingu autorstwa Pawła Łuciuka. Projekcje inspirowane krajobrazem i proc…

Kongres-Geografii-Polskiej-grafika11-041e2ae.png
width: 1418
height: 1018

Podróż przez największy i najbardziej zróżnicowany ocean Ziemi
type: item
date: 2025-08-31T12:32:56.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: geografia
subject: ocean spokojny
subject: oceany
description: Ocean Spokojny nie zawsze wyglądał tak, jak dziś. Jego dno wciąż się zmienia – każdego roku w wyniku erupcji podwodnych wulkanów powstają nowe wyspy, a inne znikają pod powierzchnią wody. Pacyfik najpewniej kryje w sobie także nieodkryte gatunki, gdyż dotąd zbadaliśmy niewielką część jego głębin. To ocean, który wciąż pisze swoją historię, a my dopiero uczymy się ją czytać.
encoded: Spis treści: Powierzchnia i głębokość Oceanu Spokojnego Wyspy Oceanu Spokojnego – mozaika kultur i przyrody Klimat i zjawiska pogodowe Oceanu Spokojnego Życie w Oceanie Spokojnym – ekosystemy i bioróżnorodność Znaczenie Oceanu Spokojnego dla człowieka Ocean Spokojny, znany jest również jako Pacyfik lub Ocean Wielki. Jego nazwa ma swoje źródła w czasach wielkich odkryć geograficznych. W 1520 roku portugalski żeglarz Ferdynand Magellan przepłynął przez cieśninę nazwaną później jego imieniem i wypłynął na rozległy, spokojny wówczas akwen. Zachwycony stosunkowo łagodną pogodą i brakiem gwałtownych sztormów, nazwał go „Mar Pacifico”, co oznacza „morze spokojne”. Z biegiem czasu określenie to utrwaliło się w językach europejskich jako „Pacyfik” lub „Ocean Spokojny”. Alternatywna nazwa, Ocean Wielki, nawiązuje do imponującej powierzchni tego akwenu, który zajmuje niemal jedną trzecią całkowitej powierzchni Ziemi. Warto jednak pamiętać, że „spokojny” charakter jest w dużej mierze umowny. Pacyfik jest areną potężniejszych tajfunów, burz tropikalnych i tsunami. Nazwa nadana przez Magellana oddaje raczej chwilowe wrażenie żeglarza niż rzeczywistą naturę tego oceanu. Powierzchnia i głębokość Oceanu Spokojnego Ocean Spokojny jest absolutnym rekordzistą pod względem wielkości. Zajmuje około 155,6 miliona kilometrów kwadratowych, co stanowi blisko jedną trzecią całej powierzchni Ziemi i prawie połowę powierzchni wszystkich oceanów razem wziętych. Jego rozciągłość od wschodu do zachodu sięga około 19 800 kilometrów, co czyni go nie tylko największym, ale i najbardziej rozległym akwenem na planecie. Średnia głębokość wynosi około 4 280 metrów, ale w najgłębszym punkcie (Rowie Mariańskim) dno znajduje się na poziomie około 10 924 metrów. Można zatem śmiało wysnuć tezę, że również pod względem głębokości Pacyfik bije rekordy. Dno Oceanu Spokojnego jest niezwykle zróżnicowane – obok ogromnych równin abisalnych występują tam podmorskie góry wulkaniczne, grzbiety oceaniczne oraz głębokie…

ocean-spokojny-cdbcb15.jpg
width: 4032
height: 2268

Nie tylko Kamczatka. Oto 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii
type: item
date: 2025-07-30T05:45:06.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: geografia
subject: kamczatka
subject: katastrofy
subject: tsunami
subject: tsunami w japonii
description: Największe tsunami w historii zostawiły po sobie ślady, które zmieniły losy całych społeczności. Dziś natura ponownie o sobie przypomniała – silne trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,5 nawiedziło rosyjski półwysep Kamczatka, wywołując panikę i ewakuacje. Jakie są przyczyny tych katastrof i co łączy je z dzisiejszymi wydarzeniami?
encoded: Spis treści: Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Tsunami w Indonezji, 1883 rok Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Tsunami w Portugalii, 1755 rok Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Do tragicznych skutków tsunami prowadzą najczęściej podwodne trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów lub osuwiska. Fale o wysokości kilkudziesięciu metrów uderzają wtedy w ląd z siłą nieporównywalną z żadnym innym żywiołem. Choć rozwój technologii pozwala dziś szybciej ostrzegać ludność, potężne wstrząsy – takie jak to, które dziś sparaliżowało rosyjską Kamczatkę – przypominają, że natura wciąż ma przewagę. Przypominamy 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii i analizujemy, co było ich bezpośrednią przyczyną. Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami to jedno z najbardziej niszczycielskich zjawisk. Przemieszczające się z ogromną prędkością potężne fale nie oszczędzają niczego, co napotykają na swojej drodze. Każde tsunami wywołuje ogromne straty materialne, ale nie to jest najgorsze, bo budynki i drogi można odbudować. Większość takich katastrof pochłania masę istnień ludzkich. Czym właściwie jest to przerażające zjawisko? Mówiąc o tsunami, na myśli trzeba mieć falę oceaniczną, wywołaną innym zjawiskiem noszącym znamiona katastrofy naturalnej: rozpadem lodowców, podwodnym trzęsieniem ziemi lub wybuchem wulkanu. Tsunami może być też następstwem upadku meteorytu lub asteroidy. W miejscu wzbudzenia fala zaczyna rozchodzić się pierścieniowo. Na otwartym morzu, gdzie nie napotyka żadnych przeszkód naturalnych, wzburzona woda osiąga prędkość dochodzącą do 900 km/godz. W takich warunkach fala tsunami osiąga długość kilkuset kilometrów, ale jaj wysokość to maksymalnie kilkadziesiąt centymetrów. Zjawisko spiętrzenia wody ma miejsce dopiero w obszarach strefy brzegowej. Wówczas fala może osiągnąć kilkadziesiąt metrów lub więcej. Najwięcej takich …

tsunami-GettyImages-159952838-f950eaf.jpg
width: 2036
height: 1472

Znikające Morze Kaspijskie. Czy uratujemy największe jezioro świata?
type: item
date: 2025-04-14T08:50:45.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: azja
subject: geografia
subject: jeziora
description: Morze Kaspijskie to geograficzny paradoks. Nie jest ani prawdziwym morzem, ani zwykłym jeziorem. Naukowcy ostrzegają, że ten ważny dla regionu zbiornik wodny kurczy się w oczach. Niegdyś potężny akwen, dziś stoi przed groźbą losu podobnego do Morza Aralskiego.
encoded: Spis treści: Nie-morze czy nie-jezioro? Geograficzna zagadka Relikt prehistorycznego oceanu Bogactwo i przekleństwo: ropa, gaz i kawior Morze Kaspijskie znika Geopolityczny kocioł Wyjątkowa fauna i flora Morze Kaspijskie, choć nazwa może sugerować otwarty akwen, jest w rzeczywistości największym jeziorem świata. Powierzchnia Morza Kaspijskiego przekracza 370 tys. km2 – to więcej niż obszar Polski. Bezodpływowe akweny takie jak ten najbardziej narażone są na wpływy klimatyczne, działalność człowieka i geopolityczne napięcia. W ostatnich dekadach Morze Kaspijskie przechodzi dynamiczne przemiany, które mogą być ostrzeżeniem dla całego regionu – a może i planety. Nie-morze czy nie-jezioro? Geograficzna zagadka Choć często określane mianem morza, Morze Kaspijskie nie ma połączenia z żadnym oceanem. To endoreiczne jezioro – czyli takie, które nie posiada odpływu do innych zbiorników wodnych. Skąd więc ta nazwa? Najpewniej z powodu ogromnych wymiarów. Historyczne źródła wskazują, że nazwa pochodzi od starożytnego ludu Kaspów, zamieszkującego południowo-zachodnie wybrzeża akwenu. W starożytności Morze Kaspijskie miało większe znaczenie niż dziś. Było elementem antycznych szlaków handlowych, łączących Europę z Azją. Rzymianie, Grecy i Persowie nie mieli wątpliwości, że to morze. Dziś jednak geolodzy klasyfikują je jednoznacznie jako jezioro – choć wyjątkowe. Woda w tym niezwykłym naturalnym zbiorniku wodnym jest lekko słonawa – średnie zasolenie to ok. 12,8 promila, czyli mniej niż połowa tego, co w Oceanie Atlantyckim. Jednak różnice zasolenia są znaczne. W północnej części, gdzie wpadają wody Wołgi, woda bywa niemal słodka, podczas gdy południowe rejony bywają niemal tak słone, jak w morzu. Relikt prehistorycznego oceanu To, że dzisiaj Morze Kaspijskie nie ma połączenia z oceanem nie znaczy, że dawniej takie połączenia nie było. Akwen jest pozostałością po pradawnym oceanie – Tetydzie – który istniał w mezozoiku, zanim rozdzieliły się kontynenty. Około 5,5 miliona lat temu…

Morze-Kaspijskie-73bd4f0.jpg
width: 1000
height: 750

Najwyższy szczyt Ameryki Północnej to...? Są dwie poprawne odpowiedzi na to pytanie
type: item
date: 2025-02-04T07:55:18.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: ameryka północna
subject: geografia
subject: góry
subject: Odkrywca
subject: przyroda usa
description: Denali, czyli najwyższy szczyt górski w Ameryce Północnej jest znany pod dwiema nazwami. Druga to upamiętnienie jednego z prezydentów USA. Prezydent Donald Trump chce do niej wrócić zaledwie 10 lat po tym, jak obecną nazwą ustanowił Barack Obama.
encoded: Spis treści: Szczyt Denali to perła Alaski Historia sporu o górę Denali Prezydent Donald Trump chce zmiany nazwy Denali Denali to jednocześnie najwyższy szczyt górski położony i w granicach USA i całego kontynentu północnoamerykańskiego. Góra mierząca 6190 m n.p.m. leży na terenie Parku Narodowego Denali w stanie Alaska. Szczyt Denali to perła Alaski W kontekście ostatnich zmian nazw geograficznych i planów zakupu Grenlandii przez USA warto przypomnieć, że najbardziej wysunięty na północ stan również trafił w granice Stanów Zjednoczonych na drodze kupna. 30 marca 1867 r. USA kupiły Alaskę od Rosji z inicjatywy sekretarza stanu Williama Sewarda. Transakcja, początkowo uznana za zbędny wydatek, miała kluczowe znaczenie strategiczne – zwiększała terytorium kraju i otwierała dostęp do Arktyki. Rosja sprzedała Alaskę, by uniknąć jej przejęcia przez Brytyjczyków i pozyskać fundusze po wojnie krymskiej. Z czasem zakup okazał się korzystny – odkryto tam bogate złoża złota, ropy i innych surowców. Obecnie Alaska uchodzi za jedno z najpiękniejszych i najbardziej odizolowanych miejsc na świecie. Powierzchnię 1 723 337 kilometrów kw. zamieszkuje niewiele ponad 620 tys. osób, z czego większość z nich to populacja miasta Anchorage. Turystów, nie tylko z kontynentalnych stanów, ale i innych części świata do Alaski przyciąga surowa natura. Szczególną popularnością cieszy się Park Narodowy Denali, który swoją nazwę zawdzięcza najwyższej górze na kontynencie. I to właśnie nazwa szczytu Denali wróciła na nagłówki na początku tego roku. Nieprzypadkowo zbiegło się to z ponownym objęciem posady prezydenta USA przez Donalda Trumpa. Wróćmy jednak do początku sporu, który trwa już od ponad 100 lat. Kwestia ta budzi emocje zarówno na szczeblu stanowym, jak i federalnym. Historia sporu o górę Denali Góra, znana przez rdzennych mieszkańców Alaski jako Denali (co w języku Koyukon Athabaskan oznacza „Wielki”), została nazwana Mount McKinley w 1896 roku przez poszukiwacza złota Williama Dickeya. …

Gora-Denali-2f762ee.jpg
width: 5086
height: 3422

Zatoka Meksykańska ma mieć nową nazwę. Google z jasnym stanowiskiem
type: item
date: 2025-02-03T15:45:37.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: geografia
subject: google maps
subject: Odkrywca
description: Zatoka Meksykańska czy Amerykańska? Jeśli wierzyć temu, co zapowiada prezydent Donald Trump, czeka nas kilka zmian w nazwach geograficznych. Jedna z nich ma dotyczyć właśnie Zatoki Meksykańskiej.
encoded: Spis treści: Zatoka Meksykańska na mapie świata Zatoka Meksykańska kiedyś i dziś Nowa nazwa Zatoki Meksykańskiej Google na „tak” dla Zatoki Amerykańskiej Zatoka Meksykańska z perspektywy Europy może wydawać się odległym akwenem o niejasnym znaczeniu ekologicznym i politycznym, jednak nie bez powodu ponownie jest na językach. Tym razem nie w kontekście katastrofy ekologicznej z 2010 roku. Mowa o eksplozji platformy wiertniczej Deepwater Horizon, która 15 lat temu doprowadziła do wycieku ropy w Zatoce Meksykańskiej – uważa się go za największy w historii. Wyciek trwał blisko trzy miesiące. W tym czasie życie straciło nie tylko kilkunastu pracowników platformy wiertniczej, ale też dziesiątki tysięcy ptaków i ssaków morskich. Do dziś jednym z symboli tej tragedii są pelikany z piórami posklejanymi ropą. 15 lat temu ich zdjęcia obiegły niemal cały świat. Tym bardziej, niepokoi fakt, że w Zatoce Meksykańskiej nadal stosuje się szkodliwe dla środowiska metody wydobycia ropy. Wynika tak z raportu opublikowanego w 2021 roku przez Center for Biological Diversity w USA. Zatoka Meksykańska na mapie świata Zatoka Meksykańska znajduje się u wybrzeży Ameryki Północnej. Ograniczają ją półwyspy Jukatan i Floryda, a od Morza Karaibskiego oddziela Kuba. Z Morzem Karaibskim łączy ją Cieśnina Jukatańska, a z otwartym oceanem – Cieśnina Florydzka. Zatoka ma powierzchnię około 1,6 mln km kw. i osiąga maksymalną głębokość 5203 m. Klimat zwrotnikowy przynosi roczne opady rzędu 1000–1200 mm. Temperatury wód powierzchniowych wahają się od 17–18°C zimą na północy do 30°C latem na południu. Nad zatoką leżą Meksyk, Stany Zjednoczone i Kuba. Zatoka Meksykańska kiedyś i dziś Obecnie wody Zatoki Meksykańskiej leżą w granicach trzech państw: Meksyku (wybrzeże od Półwyspu Jukatan po stan Tamaulipas), Stanów Zjednoczonych (wybrzeża Teksasu, Luizjany, Missisipi, Alabamy i Florydy) i Kuby (południowo-wschodnia część zatoki graniczy z wodami wyspy). Historycznie region był miejscem narodzin wielu rdzenny…

Zatoka-Meksykanska-215aa87.jpg
width: 1035
height: 541

Kraje Bliskiego Wschodu – co warto wiedzieć, zanim ruszysz w podróż
type: item
date: 2025-01-26T13:22:43.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: bliski wschód
subject: geografia
description: To tu narodziła się cywilizacja. Kraje Bliskiego Wschodu to mozaika państw, które łączy bogata historia, kulturowa różnorodność i tradycje kulinarne. Na podróżujących czekają tu najstarsze miasta na świecie, pustynne oazy i niezwykle gościnni mieszkańcy.
encoded: Spis treści: Gdzie leży Bliski Wschód? Kim są mieszkańcy Bliskiego Wschodu? Co warto zobaczyć w krajach Bliskiego Wschodu? Ile krajów leży na Bliskim Wschodzie? Skąd pochodzi nazwa „Bliski Wschód”? O czym warto pamiętać, podróżując na Bliski Wschód? Bliski Wschód to kolebka cywilizacji. To w tym regionie, a dokładniej w dorzeczu Tygrysu i Eufratu, rozwinęły się pierwsze miasta-państwa Mezopotamii. Starożytne imperia, takie jak Babilonia, Asyria czy Persja, odegrały kluczową rolę w kształtowaniu historii świata. To tu powstały jedne z najsłynniejszych budowli na Ziemi – egipskie piramidy czy Świątynia Salomona w Jerozolimie. Znajdująca się na półwyspie Synaj góra, gdzie według tradycji Mojżesz otrzymał tablice z Dziesięcioma Przykazaniami, jest jednym z najważniejszych miejsc dla religii monoteistycznych. Dziś serce Bliskiego Wschodu bije w Dubaju, Dosze czy Rijadzie, miastach, które łącząc ultranowoczesne wieżowce z zabytkowymi starówkami, stały się nowymi symbolami regionu. Gdzie leży Bliski Wschód? Region Bliskiego Wschodu rozciąga się od wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego po Zatokę Perską oraz od Półwyspu Arabskiego po góry Iranu. Przyglądając się fizycznej mapie świata, zobaczymy w tej części świata duże obszary obejmujące góry, pustynie, wyżyny i wybrzeża. Niektóre z tych miejsc są szczególnie znane. W Jordanii znajduje się majestatyczna pustynia Wadi Rum, zwana „marsjańską doliną”. To tu powstało wiele popularnych filmów fantastycznonaukowych, jak „Lawrence z Arabii” czy „Diuna”. W Libanie można z kolei jednego dnia zjeżdżać na nartach w Górach Libanu i kąpać się w Morzu Śródziemnym. Wielu turystów przyciąga położone na granicy Izraela i Jordanii Morze Martwe. To najniżej położony punkt na Ziemi. Woda tego niezwykłego akwenu jest tak słona, że nie sposób w niej utonąć. Kim są mieszkańcy Bliskiego Wschodu? Bliski Wschód zamieszkują Arabowie, Persowie, Kurdowie, Turcy, Ormianie i wiele innych grup etnicznych. Każda z nich ma swoje tradycje, język i kuchnię. …

kraje-bliskiego-wschodu-muskat-GettyImages-1132742003-833b87b.jpg
width: 2121
height: 1414

Ognisty pierścień Pacyfiku jest obszarem o silnej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. Efektem są katastrofy
type: item
date: 2024-12-28T10:28:07.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: geografia
subject: ocean spokojny
subject: ruchy sejsmiczne
subject: wulkany
description: Ognisty pierścień Pacyfiku jest „odpowiedzialny” za większość zachodzących na naszej planecie katastrof naturalnych. Nie jest to specjalnie zaskakujące. W rozległej strefie, okalającej Ocean Spokojny, znajdują się 452 aktywne wulkany. Jaki jest przebieg ognistego pierścienia Pacyfiku? Dlaczego niszczycielskie erupcje i potężne wstrząsy są tam na porządku dziennym? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Co to ognisty pierścień Pacyfiku? Zasięg ognistego pierścienia Pacyfiku Z czego wynika aktywność sejsmiczna i wulkaniczna ognistego pierścienia Pacyfiku? Wulkany w ognistym pierścieniu Pacyfiku Trzęsienia ziemi w ognistym pierścieniu Pacyfiku W Polsce czynne wulkany nie występują, a trzęsienia ziemi należy zaliczyć do zjawisk niezwykle rzadkich i o niewielkiej sile. Są jednak obszary, gdzie niszczycielskie wstrząsy i potężne erupcje są niemal codziennością. Do takich należy ognisty pierścień Pacyfiku. To właśnie tam odnotowuje się większość zachodzących na naszej planecie zjawisk sejsmicznych i wulkanicznych. Co to ognisty pierścień Pacyfiku? Mówiąc o ognistym pierścieniu Pacyfiku (pacyficznym pierścieniu ognia lub okołopacyficznym pasie sejsmicznym), na myśli trzeba mieć strefę często występujących trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych. Na ten obszar składają się rowy oceaniczne, łuki wyspowe i aktywne wulkany, tworzące umowny pierścień, okalający niemal cały Ocean Spokojny. To właśnie tam znajduje się większość czynnych wulkanów. Łącznie jest ich 452, a w obszarze ognistego pierścienia Pacyfiku dochodzi do ponad 80 proc. wszystkich trzęsień ziemi. Ognisty pierścień Pacyfiku nie jest ewenementem w dziejach Ziemi Należy podkreślić, że obszary o wysokiej aktywności wulkanicznej i sejsmicznej powstawały na naszej planecie na długo przed nastaniem naszej ery. Podobna strefa geotektoniczna ukształtowała się około 500 milionów lat temu, w kambrze. W tamtym czasie większość lądów tworzyło jeden superkontynent – Gondwanę. Wokół ogromnego obszaru, który obejmował współczesną Amerykę Południową, Afrykę, Australię, Nową Zelandię, Antarktydę, Madagaskar i południowe fragmenty Europy, powstał gigantyczny pas łuków wyspowych, basenów zaułkowych, rowów oceanicznych i wysp wulkanicznych. Właściwie należy tu mówić o dwóch strefach. Pierwsza przebiegała wzdłuż współczesnej Ameryki Południowej oraz północnej i zachodniej Afryki. Druga formowała się po przeciwległej stro…

pierscien-ognia-e8b0202.jpg
width: 1000
height: 625

Największa depresja w Polsce. Gdzie znajduje się najniżej położone miejsce?
type: item
date: 2024-12-27T09:54:06.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: depresja
subject: geografia
subject: polska
subject: pomorze
subject: teren
subject: województwo pomorskie
subject: województwo warmińsko-mazurskie
description: Największa depresja w Polsce, czyli najniżej położone miejsce w naszym kraju, zlokalizowana jest obok wsi Marzęcino w województwie pomorskim. Znajduje się 2,2 m pod poziomem morza. Ale nie zawsze tak było. Przez wiele lat inna miejscowość na Żuławach Wiślanych była pod tym względem liderem.
encoded: Spis treści: Największa depresja w Polsce. Detronizacja po wielu latach Żuławy Wiślane – najniższy region Polski Największa depresja w Polsce – jak ją odwiedzić? Najniższe depresje na świecie Wszystkie „naj” są uważane za magnesy dla ruchu turystycznego. Dlatego przyznanie tytułu najniżej położonego miejsca w Polsce jest nie tylko ważne z naukowego punktu widzenia, ale też ze względów wizerunkowych. Największa depresja w Polsce. Detronizacja po wielu latach W „Małym Roczniku Statystycznym Polski” (wydawanym przez Główny Urząd Statystyczny) w 2022 roku podano zaskakującą dla wielu osób informację. Otóż okazało się, że zmieniła się lokalizacja najniższego punktu w Polsce. Przez wiele lat największa polska depresja (czyli obszar położony poniżej poziomu morza) znajdowała się w Raczkach Elbląskich i wynosiła 1,8 m pod poziomem morza. Tymczasem od 2022 roku GUS oficjalnie uznał, że liderem jest wieś Marzęcino zlokalizowana również na Żuławach Wiślanych w województwie pomorskim, kilkanaście kilometrów na północny zachód od Raczków Elbląskich. „Nowa” największa depresja w Polsce jest głębsza o 40 cm i wynosi 2,2 m. Najniższe miejsce w Polsce zlokalizowane jest w obrębie dawnego dna Zalewu Wiślanego w miejscu określanym Zakątkiem Stobieńskim. Obszar ten wynurzył się z wody w 1943 roku. Wówczas Niemcy wybudowali przepompownie w Osłonce. Została ona zniszczona, gdy hitlerowcy opuszczali Prusy Wschodnie, uciekając przed Armią Czerwoną w czasie ostatniej fazy II wojny światowej. Wówczas woda ponownie zalała ten teren. Polder ponownie osuszono na przełomie 1948 i 1949 roku. Najniższy punkt w Polsce zlokalizowali wspólnie geodeta Jacek Gross i historyk Edmund Łabieniec już w 2013 roku. Pomocne w tym zadaniu było wykorzystanie lotniczego skanowania laserowego i urządzenia LiDAR. Kilka lat musiały potrwać procedury, aby uznać Marzęcino za lidera pod tym względem. Żuławy Wiślane – najniższy region Polski Żuławy Wiślane nie są przypadkowo miejscem, gdzie od lat znajduje się największ…

Najwieksza-depresja-w-Polsce-de189ae.jpg
width: 3648
height: 2736

Jezioro Tanganika to prawdziwy kolos. Jest ponad 60 razy większe od Warszawy
type: item
date: 2024-12-26T12:05:49.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: afryka
subject: geografia
subject: jeziora
subject: podróże
description: Jezioro Tanganika to jeden z największych i najbardziej fascynujących akwenów na świecie. Położone w sercu Afryki Wschodniej jezioro zachwyca swoją bioróżnorodnością, imponującą wielkością i unikatowymi cechami geograficznymi.
encoded: Spis treści: Jezioro Tanganika na mapie Ryby z jeziora Tanganika Czy w jeziorze Tanganika można pływać? Klimat wokół jeziora Tanganika Jezioro Tanganika a zmiany klimatu Ciekawostki o jeziorze Tanganika Jeziora w Afryce Jezioro Tanganika to drugie pod względem wielkości jezioro słodkowodne na świecie (po Bajkale), jeśli chodzi o objętość i głębokość. Akwen ten ma ogromne znaczenie dla Afryki zarówno pod względem geograficznym, biologicznym, jak i turystycznym. Jego wody znajdują się w granicach aż czterech państw: Burundi, Demokratycznej Republiki Kongo, Tanzanii i Zambii. Jezioro Tanganika na mapie Jezioro Tanganika znajduje się w Wielkich Rowach Afrykańskich, które są wynikiem aktywności tektonicznej. Jezioro rozciąga się na długości aż 673 kilometrów, od Tanzanii na północy, przez Demokratyczną Republikę Konga i Burundi, po Zambię na południu. Tanganika zajmuje powierzchnię około 32 900 km kw i osiąga maksymalną głębokość wynoszącą 1 470 metrów. Tak ogromne rozmiary sprawiają, że jest to najdłuższe jezioro słodkowodne na świecie. Jezioro odgrywa kluczową rolę w systemie hydrologicznym regionu, odprowadzając wodę poprzez rzekę Lukuga do rzeki Kongo, a następnie do Oceanu Atlantyckiego. Ryby z jeziora Tanganika Jezioro Tanganika jest domem dla niezwykle zróżnicowanego ekosystemu. Zamieszkuje je ponad 350 gatunków ryb, z czego większość to gatunki endemiczne. To oznacza, że nie występują nigdzie indziej na świecie. Najsłynniejsze z nich to ryby z rodziny pielęgnicowatych charakteryzujące się barwnym ubarwieniem i różnorodnymi zachowaniami społecznymi. Pielęgnice z Tanganiki są szczególnie cenione przez akwarystów na całym świecie. Przykłady to Neolamprologus brichardi, znany jako „książę z Burundi” czy Tropheus moorii, ryba o żywych barwach. Również ryby z rodziny sardynkowatych, takie jak Limnothrissa miodon, mają ogromne znaczenie dla lokalnych społeczności, które opierają swoje życie na rybołówstwie. Czy w jeziorze Tanganika można pływać? Pływanie w jeziorze Tang…

Jezioro-Tanganika-511c875.jpg
width: 4896
height: 3264

Pustynia Namib to najstarsza pustynia na Ziemi. Jest też jedną z najsuchszych i najciemniejszych
type: item
date: 2024-11-17T11:56:31.000Z
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: geografia
subject: namibia
subject: pustynia namib
subject: pustynie
description: Gdzie znajduje się najstarsza pustynia na Ziemi? W Afryce, a konkretnie w Namibii. To pustynia Namib.
encoded: Spis treści: Namib – najstarsza pustynia na Ziemi Krajobraz pustyni Namib Oryks i martwe bagno Pustynia Namib – podstawowe informacje Ciekawostki o najstarszej pustyni na Ziemi Pomarańczowy, żółty, czerwony, rdzawy, purpurowy, karmazynowy. Przesuwające się słońce barwi wydmy na dziesiątki odcieni. Ten odbywający się każdego dnia spektakl hipnotyzuje. Namib to najstarsza pustyniana Ziemi. Może mieć nawet 80 mln lat. Jest też, obok południowoamerykańskiej pustyni Atakama, jednym z najsuchszych miejsc na świecie. Smagane wiatrem diuny przesuwają się, zmieniają kształt, formują od nowa. Najwyższe osiągają grubo powyżej 300 m. Wspinaczka na ich szczyt daje możliwość spojrzenia po horyzont, zmierzenia się z pustką. Namib – najstarsza pustynia na Ziemi Nazwa tej pustyni (Namib) w języku plemienia Nama oznacza „miejsce, w którym nic nie ma”. W rzeczywistości jednak wciąż coś tu się dzieje. Oko natrafia na feerię barw. Śledzi tropy zostawione przez pustynne zwierzęta – gekony, żmije karłowate, kameleony, jaszczurki. Znajduje welwiczję, mało atrakcyjną roślinę, która wydaje się jednak nieśmiertelna. Najstarsze jej okazy mają ponad 2,5 tys. lat. Krajobrazu nie burzą nitki asfaltu, słupy wysokiego napięcia, domy. Prędzej niż człowieka spotyka się tu strusie przebiegające przed maską auta, oryksy pędzące po piachu lub dzikie świnie, których wysuszone mięso służyło za prowiant dla wędrowców już setki lat temu. Z kolei na okolicznej sawannie zobaczymy żyrafy, zebry, słonie, antylopy gnu, nosorożce. Nie przypadkiem Namibia była pierwszym krajem na świecie, który wpisał obowiązek ochrony zwierząt do konstytucji. Krajobraz pustyni Namib Ziarenka piasku na pustyni Namib są delikatne, rdzawe i okrągłe. Kiedy biorę je do ręki, mam ciary na plecach. Może dlatego, że właśnie stoję, a raczej grzęznę, w najstarszej pustyni na Ziemi? A może dlatego, że to właśnie z piachem trafiały do Oceanu Atlantyckiego wszystkie diamenty, jakie posiada Namibia? Wychodzę na wschód słońca, zapadając się w w…

najstarsza-pustynia-cacdc1d.jpg
width: 1000
height: 667

Jan Czerski trafił na Syberię w ramach kary. Przekuł ją w długie i owocne badania naukowe
type: item
date: 2024-11-10T12:02:39.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: badania naukowe
subject: geografia
subject: geologia
subject: naukowcy
subject: polacy
subject: syberia
description: Jan Czerski wielkimi literami zapisał swoje nazwisko historii nauki. Jego osiągnięcia w zakresie geologii, paleontologii i badań Syberii miały ogromne znaczenie, zarówno do Polski, jak i dla Rosji, gdzie spędził większość swojego życia. W jaki sposób polski badacz trafił do tej niegościnnej krainy? Na to inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Kim był Jan Czerski? Życiorys Jana Czerskiego Najważniejsze osiągnięcia Jana Czerskiego Śmierć Jana Czerskiego Jan Czerski pozostawił po sobie imponujący dorobek naukowy. Jego prace w dziedzinie geologii, paleontologii i geografii Syberii są kamieniem milowym w badaniach nad tym niegościnnym regionem. Przyglądając mapom azjatyckiej części Rosji, łatwo można zauważyć, że nazwisko polskiego badacza pojawia się na nich nader często. Kim był Jan Czerski? Jan Czerski zapisał się w historii jako wybitny geolog, paleontolog, przyrodnik i jeden z najbardziej zasłużonych badaczy rozległej Syberii. Był także powstańcem styczniowym. Za udział w zrywie spadły na niego carskie represje. Na Syberię trafił przymusowo, ale został tam z własnej woli. Życiorys Jana Czerskiego Jan Czerski urodził się 15 maja 1845 roku, w majątku Swolna (na terenie dzisiejszej Białorusi). Pochodził z drobnoszlacheckiej rodziny, która wywodziła się z okolic Mińska. Nauki pobierał w gimnazjum w Wilnie, które wówczas było jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia na terenie zaboru rosyjskiego. W trzeciej klasie przeniósł się do Instytutu Szlacheckiego. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, przygotowywał się do matury. Udział w powstaniu styczniowym Podobnie jak wielu jego rówieśników, Czerski przyłączył się do walki o niepodległość Polski. Mimo że miał dopiero osiemnaście lat, nie brakowało mu odwagi i determinacji w walce z zaborcą. Po upadku zrywu, został ujęty przez rosyjskie wojska. Jako uczestnika powstania, skazano go na zesłanie w głąb Imperium Rosyjskiego. Zesłanie na Syberię i przymusowa służba w wojsku Karę odbywał w liniowym batalionie w Omsku. Była to niezwykle surowa kara, zwłaszcza że Czerski był młodym, wątłym chłopakiem. Sześcioletnia służba w carskiej armii mocno nadwątliła jego zdrowie, co miało o sobie dać znać w przyszłości. Warunki były wyjątkowo trudne, ale młody zesłaniec nie był pozostawiony samemu sobie. W Omsku trafił pod opiekę Polaków – inżyniera Marczewskiego i n…

JanCzerski-191af58.jpg
width: 1200
height: 630