National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-25T10:46:43.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Pozyskano pradziejowe DNA ludzi ze ścian jaskiń. „Są genetycznymi archiwami dawnej obecności ludzi”
items: Śpiew, który zmienia mózg. Te ptaki ostrzegają swoje jaja przed nadchodzącym upałem
items: Tajemnica amerykańskiego grobu sprzed 300 lat. Czarny chłopiec spoczął wśród białych kolonistów
items: Nowe badania ujawniają pochodzenie Ukraińców. Naukowcy przeanalizowali DNA ich przodków
items: Kod genetyczny neandertalskiej rodziny złamany. Unikatowe ustalenie z polskiej jaskini
items: Dlaczego płazom odrastają kończyny, a ssakom nie? Naukowcy odkryli, że można to zmienić
items: Piastowie pod lupą genetyków. Wielki przełom czy początek nowej zagadki?
items: Odkryto „wielkie wymieranie” w historii neandertalczyków. Przetrwała tylko jedna linia
items: Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka
items: Naukowcy potwierdzili tożsamość twórcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pomogła analiza DNA i tomograf
items: Ta rodzina od pokoleń nie ma zębów. Pochodzący z niej lekarz odkrył tajemniczą mutację genu
items: Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
items: Zagadka przodków Japończyków rozwiązana. Tak wyglądała wielka pradziejowa migracja
items: Katastrofa w Czarnobylu w drugim pokoleniu. Odkryto mutacje DNA u dzieci likwidatorów
items: Kobiety nauczyły łowców i zbieraczy uprawy roli? Tak sugerują badania DNA w Zachodniej Europie
items: Węże oszukały głód i mogą nie jeść przez rok. Ewolucja wyłączyła u nich kluczowy mechanizm
items: DNA ujawniło historię matki i córki żyjących 12 tysięcy lat temu. To opowieść o bliskości
items: Co decyduje o długości uszu psów? Tajemnica kundelków rozwiązana
items: Skąd naprawdę wzięli się Słowianie? – rozmawiamy z Agnieszką Krzemińską, dziennikarką „Polityki”
items: W Arabii Saudyjskiej odkryto mumie gepardów. Teraz pomogą wskrzesić gatunek
items: Nie powinniśmy sterylizować kundli, a rozmnażanie psów rasowych to niebezpieczny trend – tłumaczy ewolucjonistka
items: Czy to DNA mistrza renesansu Leonarda da Vinci? Oto co odkryto na listach i rysunkach
items: Te ptaki hoduje się nie dla jaj ani mięsa. Liczy się wygląd i rodowód
items: Komórkowy magnes w „śmieciowym DNA”. Odkryto gen, który niczego nie koduje, a jednak steruje każdą komórką
items: Dlaczego niektórzy ludzie dożywają 100 lat i więcej? Odpowiedź tkwi w genach z epoki lodowcowej

Pozyskano pradziejowe DNA ludzi ze ścian jaskiń. „Są genetycznymi archiwami dawnej obecności ludzi”
type: item
date: 2026-06-25T11:20:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dna
subject: genetyka
subject: jaskinie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: portugalia
subject: pradzieje
description: Przez dekady naukowcy badający najstarsze dzieje człowieka pobierali próbki DNA z kości i osadów. Teraz dokonali czegoś, co długo wydawało się niemożliwe: wyizolowali geny bezpośrednio ze ścian jaskiń, w których przed wieloma tysiącleciami powstawały spektakularne dzieła sztuki. Mowa o pieczarach w Hiszpanii i Portugalii.
encoded: Zachodnia Europa słynie ze spektakularnych malowideł naskalnych wykonanych przez pradziejowe społeczności przed nawet kilkudziesięcioma tysiącami lat. Jednak badania fizykochemiczne tej sztuki są trudne i najczęściej niewiele wnoszą. Międzynarodowy zespół badaczy postanowił sprawdzić, czy dawne ludzkie DNA mogło przetrwać bezpośrednio na powierzchniach skalnych? Ekspertyzy przyniosły pozytywną odpowiedź, ale była ona jednak dla badaczy nieco zaskakująca. Wyniki opublikowano właśnie na łamach „Nature Communications”. Nie tylko Altamira Naukowcy objęli swoimi badaniami 11 jaskiń położonych na Półwyspie Iberyjskim, na terenie Hiszpanii i Portugalii. Jednych z kluczowych stanowisk w czasie analiz była słynna Altamira. W 1985 r. została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pieczarę odkryto w drugiej połowie XIX wieku. Jest wypełniona malowidłami koni, jeleni, dłonie i różnymi zagadkowymi symbolami, które powstały między 36 000 a 13 000 lat temu. Eksperci pobrali również próbki z jaskiń Covarón (Asturia), Maltravieso (Estremadura), a także jaskiń Cudón, Les Pedroses, Tebellín oraz La Lloseta. Wszystko posiadały zdobienia w postaci sztuki naskalnej. – Wiemy, że część dzieł sztuki nanoszono na ściany jaskiń poprzez wydmuchiwanie lub rozcieranie pigmentu na powierzchni. Biorąc pod uwagę ogromną czułość współczesnych technik analizy kopalnego DNA, chcieliśmy sprawdzić, czy ten rodzaj kontaktu mógł pozostawić ślady DNA w sztuce naskalnej, co potencjalnie pozwoliłoby nam uzyskać profile genetyczne twórców tych dzieł – mówi Hipólito Collado Giraldo, archeolog i specjalista ds. sztuki naskalnej, który powołał do życia zespół badawczy First Art, który zajął się analizami. Skąd pobrano próbki? Naukowcy poddali analizie łącznie 120 próbek pobranych z różnych kontekstów archeologicznych. Skupili się na analizie próbek pigmentów w postaci ochry ze sztuki naskalnej (łącznie 24 panele), ale też „gołych” ścian jaskiń. Naukowcy szukali dowodów na obecność ludzkiego materiału ge…

DNA-w-skale-f48e55b.jpg
width: 1575
height: 1050

Śpiew, który zmienia mózg. Te ptaki ostrzegają swoje jaja przed nadchodzącym upałem
type: item
date: 2026-06-12T12:55:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: jajka
subject: mózg
subject: ptaki
subject: śpiew
description: Wydaje ci się, że zamknięte w wapienne skorupce pisklę jest całkowicie odcięte od świata zewnętrznego? Nic bardziej mylnego – okazuje się, że ptaki już wtedy przygotowują się na warunki panujące na zewnątrz. Biolodzy odkryli, że dorosłe zeberki timorskie śpiewają do swoich jaj. To fizycznie zmienia mózgi pisklaków. Jeszcze przed wykluciem.
encoded: Dzięki pracy naukowców wiemy więcej o komunikacji prenatalnej zwierząt. Okazuje się, że ptasi rodzice potrafią za pomocą precyzyjnie dobranych tonów „przeprogramować” genetycznie swoje potomstwo, aby ułatwić mu przetrwanie w dobie drastycznych zmian klimatycznych. W rytmie termicznej pieśni. Dlaczego ptaki śpiewają do jaj? Instrygujące wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of Experimental Biology” i – jak możemy przeczytać – zaskoczyły samych autorów. Początkowo sądzili oni, że dźwięki aktywują w mózgach piskląt geny odpowiedzialne za produkcję hormonów chroniących przed przegrzaniem. Nic takiego się jednak nie stało. Analiza genomu przeprowadzona w Queen Mary University of London wykazała, że ptasia pieśń wpłynęła na podwzgórze – strukturę mózgu odpowiedzialną za termoregulację organizmu. Zamiast aktywować hormony, dźwięki wyciszyły aktywność genów odpowiedzialnych za strukturę komórkową i skurcze mięśni (w tym genu Tropomyosin 1). Mówiąc prościej – śpiew rodziców zmienił działanie genów w mięśniach gładkich otaczających naczynia krwionośne, które tworzą barierę krew-mózg. Dzięki temu naczynia krwionośne w mózgach piskląt nie dojrzewają w pełni przed wykluciem, pozostając niezwykle elastyczne i plastyczne. Ta fizyczna modyfikacja pozwala młodym ptakom na dynamiczne regulowanie przepływu krwi w głowie podczas ekstremalnych upałów, chroniąc je przed udarem termicznym, na który ptasi mózg jest śmiertelnie podatny. Jak embrion słyszy przez skorupę? Naukowcy wciąż głowią się nad tym, w jaki sposób nienarodzone pisklę dekoduje sygnały od rodziców. Ponieważ aparat słuchowy ptaka w jaju dopiero się formuje, dr Mylene Mariette sugeruje, że mechanizm ten może opierać się na wykrywaniu wibracji skorupy jaja wywołanych przez fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości. Śmiertelna genetyczna pułapka To przedziwna genetyczna inżyniera natury ma jednak swoją mroczną stronę. Dr Julia George ostrzega, że ten ewolucyjny system ochrony zadziała tylko wtedy, gdy prognoza rod…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-12T120702.191-64c8312.jpg
width: 2700
height: 1800

Tajemnica amerykańskiego grobu sprzed 300 lat. Czarny chłopiec spoczął wśród białych kolonistów
type: item
date: 2026-05-19T11:43:22.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: dna
subject: genetyka
subject: niewolnictwo
subject: stany zjednoczone
description: W dawnym kolonialnym mieście w stanie Maryland archeolodzy odnaleźli szczątki 8-letniego afrykańskiego chłopca. Był pochowany w tym samym grobie, co biali osadnicy. Naukowcy nie są pewni, czy dziecko było niewolnikiem, czy należało do kolonialnej rodziny.
encoded: Kolonialny Maryland, XVII wiek i zagadka, której nie udało się rozwiązać mimo setek lat. Archeolodzy odnaleźli szczątki 8-letniego chłopca o afrykańskich korzeniach, pochowanego na cmentarzu używanym głównie przez białych kolonistów. Badacze próbują ustalić, kim było dziecko i jaką pozycję zajmowało w społeczeństwie rodzącej się Ameryki. Analiza DNA dawnych mieszkańców Maryland W czasopiśmie naukowym „Current Biology” opublikowano właśnie wyniki badań, które pozwoliły odtworzyć fragment historii kolonialnego miasta St. Mary’s City. Naukowcy przeanalizowali DNA osób pochowanych tam w XVII i XVIII wieku, a następnie porównali je z ogólnodostępnymi bazami genealogicznymi współczesnych mieszkańców USA. – Nasze wyniki pokazują, że możliwe jest odtworzenie rozległych powiązań genealogicznych pomiędzy dawnymi mieszkańcami kolonii a współczesnymi populacjami Ameryki Północnej – napisali badacze w swojej pracy. Analizy DNA pozwoliły im zidentyfikować setki, a nawet tysiące potencjalnych współczesnych krewnych osób pochowanych w kolonii. To, jak podkreślają autorzy, pokazuje skalę ciągłości demograficznej sięgającej początków angielskiego osadnictwa. Badanie potwierdziło obecność osób o wysokim statusie społecznym w pochówkach przy kościele Brick Chapel, w tym możliwą identyfikację drugiego gubernatora Maryland, Thomasa Greene’a. – To pierwszy przypadek, w którym tak zaawansowane metody genetyczne pozwoliły ustalić konkretne osoby bez wcześniejszych założeń archiwalnych – zauważają naukowcy. 8-letni chłopiec pochowany wśród kolonialnej elity Autorów badania szczególnie zainteresował przypadek 8-letniego afrykańskiego chłopca, którego szczątki odnaleziono w jednym z grobów na cmentarzu używanym przez przedstawicieli kolonialnej elity katolickiej. Co ciekawe, ok. 25% jego DNA miało pochodzenie europejskie, co sugeruje możliwą mieszankę genów w pierwszym lub drugim pokoleniu urodzonym już w Ameryce. – Chłopiec został pochowany w trumnie i owinięty w całun, zgodnie z praktykami t…

maryland-rekonstrukcja-0deff63.jpg
width: 1800
height: 1200

Nowe badania ujawniają pochodzenie Ukraińców. Naukowcy przeanalizowali DNA ich przodków
type: item
date: 2026-04-24T10:03:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dna
subject: genetyka
subject: migracje
subject: odkrycia archeologiczne
subject: ukraina
description: Nowe badania kopalnego DNA rzucają światło na pochodzenie mieszkańców dzisiejszej Ukrainy. Region ten od tysięcy lat był miejscem intensywnych migracji i wymiany kulturowej. Mimo tej zmienności naukowcy odkryli trwały komponent genetyczny obecny w populacji od epoki brązu.
encoded: Spis treści: Badania mimo wojny Co kopalne DNA mówi o przodkach Ukraińców? Europejska unia genetyczna Ostatnie dekady przyniosły rewolucję w poznaniu ludzkiego genomu. Postęp w tej gałęzi nauki przyczynił się również do coraz to szerszych analiz kopalnego DNA. W ten sposób określa się badanie materiału genetycznego pochodzącego od osób, które zmarły dawno temu, m.in. w pradziejach. Często takie badania powodują wiele emocji. Tak też było z próbą określenia pochodzenia Słowian na podstawie badań DNA. Tymczasem międzynarodowy zespół naukowców z Ukrainy, Estonii i Wielkiej Brytanii postanowił się przyjrzeć genomowi mieszkańców współczesnej Ukrainy na przestrzeni dziejów. Jakie uzyskano wyniki? Badania mimo wojny Wyniki analiz opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Z uwagi na duży zakres badania w projekt zaangażowanych było kilkadziesiąt osób. Badaniami kierowała dr Lehti Saag z Instytutu Genomiki Uniwersytetu w Tartu wraz z profesorem Markiem Thomasem z University College London i Pontusem Skoglundem z Instytutu Francisa Cricka. Badanie nie byłoby możliwe bez ukraińskich badaczy, m.in. drugiej autorki artykułu Olgi Utevskiej, która jest obecnie stypendystką MSCA4Ukraine na Uniwersytecie w Tartu oraz licznych archeologów nadal aktywnie prowadzących wykopaliska w Ukrainie – pomimo wojny i obrony przed rosyjskim najeźdźcą. Co kopalne DNA mówi o przodkach Ukraińców? Na potrzeby badań naukowcy przebadali próbki z zębów i kości 91 zmarłych odkrytych na stanowiskach archeologicznych w całej Ukrainie, chociaż najwięcej we wschodniej części kraju. Były to osoby, które żyły od około 9000 roku p.n.e. do 1800 roku naszej ery. Wyniki potwierdziły przypuszczenia badaczy. Materiał DNA był bardzo heterogeniczny, czyli urozmaicony, w tym regionie w ciągu ostatnich 3500 lat do około 500 lat temu. – Krótko mówiąc, nasze badanie ujawnia zróżnicowany zakres pochodzenia przodków w regionie Ukrainy w czasie w wyniku częstych ruchów, asymilacji i kontaktów międzyludz…

ukraina-6bf200c.jpg
width: 6000
height: 4000

Kod genetyczny neandertalskiej rodziny złamany. Unikatowe ustalenie z polskiej jaskini
type: item
date: 2026-04-21T05:50:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: genetyka
subject: jaskinie
subject: neandertalczycy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Naukowcy zbadali zęby neandertalczyków znalezione w Jaskini Stajnia w województwie śląskim. Analiza DNA pozwoliła po raz pierwszy zrekonstruować portret genetyczny małej grupy żyjącej 100 tysięcy lat temu. To odkrycie pokazuje bliskie więzi rodzinne oraz dalekie wędrówki naszych wymarłych kuzynów.
encoded: Jaskinia Stajnia jest unikatowym miejscem na archeologicznej mapie Polski. To tutaj znaleziono jedne z najstarszych, obok Jaskini Ciemnej, szczątki neandertalczyka. Mają ponad 100 tysięcy lat. Wśród intrygujących artefaktów odkrytych w pieczarze jest zdobiona kościana plakieta datowana na 41,5 tysiąca do nawet 46 tysięcy lat. To jeden z najstarszych przedmiotów tego typu odkrytych do tej pory w Polsce. Północne rubieże neandertalskiego świata Przez długi czas uważano Europę Środkowo-Wschodnią za obszar marginalny w historii neandertalczyków. Nowe badania zmieniają to postrzeganie. W Jaskini Stajania archeolodzy odkryli osiem zębów należących do neandertalczyków. Co z nich udało się wyczytać? O co chodzi w tym badaniu? Międzynarodowy zespół badawczy opublikował wyniki swoich prac w prestiżowym czasopiśmie „Current Biology”. Naukowcy postanowili przeanalizować kopalne mitochondrialne DNA (mtDNA) wyekstrahowane z zębów. Celem było odtworzenie profilu genetycznego grupy, która zamieszkiwała jaskinię w tym samym czasie. Zazwyczaj badacze dysponują jedynie pojedynczymi skamieniałościami z różnych miejsc. Tutaj udało się jednak znaleźć szczątki wielu osobników w jednej lokalizacji. Wyniki analizy. Krewni z jaskini? Analiza genetyczna przyniosła nadzwyczajne rezultaty. Naukowcy zidentyfikowali co najmniej siedem osób żyjących około 100 tysięcy lat temu – zatem każdy ząb należał do innej osoby. To pierwszy przypadek, gdy możemy obserwować tak liczną grupę z tego okresu w tej części Europy. Szczególnie fascynujące jest odkrycie więzi między nimi. Dwoje dzieci oraz jedna osoba dorosła posiadały identyczne mitochondrialne DNA. Sugeruje to bardzo bliskie pokrewieństwo między tymi osobami. Badacze z Instytutu Maxa Plancka uważają, że mogli to być członkowie jednej rodziny. – To nadzwyczajny wynik, ponieważ po raz pierwszy jesteśmy w stanie zaobserwować niewielką grupę co najmniej siedmiu neandertalczyków z Europy Środkowo-Wschodniej, którzy żyli około 100 000 lat temu – mówi koor…

stajnia-a88e286.jpg
width: 1575
height: 1050

Dlaczego płazom odrastają kończyny, a ssakom nie? Naukowcy odkryli, że można to zmienić
type: item
date: 2026-04-13T07:56:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: biologia
subject: genetyka
subject: medycyna
subject: regeneracja
subject: tlen
description: Dlaczego salamandra potrafi odtworzyć całą nogę po jej utracie, a człowiek kończy z trwałą blizną? Choć dzielimy z płazami wiele wspólnych genów, nasza zdolność do odbudowy tkanek wydaje się zablokowana. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Science” przez zespół pod kierownictwem dr. Cana Aztekina z EPFL wyjaśnia, że kluczowy w tej ewolucyjnej układance jest... tlen, a konkretnie sposób, w jaki nasze komórki go wykrywają. Czy więc możemy to zmienić?
encoded: Proces regeneracji kończyny zawsze zaczyna się tak samo – od gojenia rany. U płazów, takich jak aksolotle czy kijanki żab, komórki w miejscu urazu błyskawicznie zmieniają swój charakter, przekształcając się w typy zdolne do budowy nowej tkanki. U ssaków proces ten ulega zatrzymaniu na bardzo wczesnym etapie. Zamiast regeneracji pojawia się powolne bliznowacenie, które fizycznie blokuje jakiekolwiek szanse na odrost. HIF1A: molekularny czujnik tlenu Naukowcy zauważyli istotną różnicę środowiskową: larwy płazów rozwijają się w wodzie, gdzie poziom tlenu jest znacznie niższy niż w powietrzu. Ssakom, żyjącym w atmosferze bogatej w ten pierwiastek, tlen towarzyszy na każdym kroku – także podczas urazu. Zespół dr. Aztekina postanowił sprawdzić, czy to właśnie ten czynnik nie decyduje przypadkiem o zdolnościach regeneracyjnych. Badacze skupili się na białku o nazwie HIF1A, które pełni rolę komórkowego czujnika. W warunkach niskiego poziomu tlenu (hipoksji), HIF1A staje się stabilne i aktywuje programy genetyczne niezbędne do regeneracji. U ssaków, w środowisku bogatym w tlen, białko to jest szybko degradowane, co „wyłącza” możliwość odbudowy tkanek. Eksperyment: budzenie ukrytego potencjału Aby potwierdzić swoją teorię, naukowcy przeprowadzili pionierskie porównanie. Pobrali fragmenty rozwijających się kończyn kijanek żab oraz embrionów myszy, a następnie hodowali je w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, manipulując poziomem tlenu. Wyniki były zdumiewające: gdy obniżono poziom tlenu wokół embrionalnych tkanek myszy, ich komórki zaczęły przełączać się w „tryb płaza”. Rany goiły się znacznie szybciej, a komórki skóry stały się bardziej mobilne i zaczęły wykazywać aktywność genów typową dla aktywnych programów regeneracyjnych. Pod wpływem niskiego poziomu tlenu u myszy nastąpił również wyraźny metaboliczny zwrot. Komórki ssaków przestały polegać na tradycyjnym oddychaniu tlenowym, przestawiając się na glikolizę, czyli beztlenowe pozyskiwanie energii. Zmiany te objęły ta…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-10T144646.622-b65a0e9.jpg
width: 2813
height: 1875

Piastowie pod lupą genetyków. Wielki przełom czy początek nowej zagadki?
type: item
date: 2026-04-10T13:30:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dna
subject: genetyka
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Piastowie
subject: słowianie
description: Czy pierwsi władcy Polski byli rdzennymi Słowianami, czy może przybyszami z dalekiej północy lub zachodu? Najnowsze badania genetyczne rzucają nowe światło na genetyczny portret dynastii. Ale zamiast stawiać kropkę nad i, otwierają fascynujący etap badań. Udało się jednak znaleźć dowód na niewierność w królewskiej linii.
encoded: Piastowie stworzyli zręby państwa polskiego w X wieku. Ten ród wprowadził młody organizm polityczny do kręgu cywilizacji łacińskiej. Uczestniczył w polityce kontynentu poprzez liczne koligacje z innymi książęcymi liniami. Historycy dysponują skąpymi źródłami pisanymi dotyczącymi rzeczywistego pochodzenia Piastów, co przez wieki sprzyjało powstawaniu legend o lokalnych, plemiennych korzeniach. Historycy rozważali różne hipotezy – od rodzimego pochodzenia, po teorie o normandzkich lub morawskich najeźdźcach. Genetyka stawia kropkę nad i? Odpowiedź na to pytanie miał przynieść szeroko zakrojony projekt badawczy „Genetyczna genealogia dynastii Piastów i pokrewnych europejskich rodzin królewskich” kierowany przez prof. Marka Figlerowicza z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN, który sfinansowało Narodowe Centrum Nauki. Podstawowym problemem w czasie wieloletnich badań było pozyskanie dobrze zachowanego materiału genetycznego. Niestety, większość z piastowskich pochówków uległa zniszczeniu, a tam gdzie prawdopodobnie złożono przedstawicieli rodu, nie ma jednak pewności, czy to na pewno oni. Celem badania było określenie ciągłości linii męskich (Y-DNA) i żeńskich (mtDNA) oraz powiązań Piastów z innymi dynastiami, takimi jak Arpadowie, Przemyślidzi czy Rurykowicze. W ramach trwających wiele lat prac poszukiwawczych zidentyfikowano ponad 340 potencjalnych miejsc pochówku, co pozwoliło na wyłonienie grupy 17 szkieletów o wysokiej jakości danych genetycznych. – Na podstawie tych danych oraz danych historycznych, archeologicznych i antropologicznych mogliśmy stwierdzić, że z bardzo wysokim prawdopodobieństwem, praktycznie graniczącym z pewnością, badane szczątki należały do przedstawicieli dynastii Piastów. Uzyskane wyniki pozwalają określić, do jakiej linii męskiej należeli badani Piastowie – przekazał National Geographic Polska prof. Figlerowicz. Jedne z najlepszych próbek, których tożsamość określono jako „bezsporną” pochodzą z grobów ostatnich książąt mazowieckich, Stanisław…

piastowiedna-d3be859.jpg
width: 1688
height: 1125

Odkryto „wielkie wymieranie” w historii neandertalczyków. Przetrwała tylko jedna linia
type: item
date: 2026-04-05T10:13:35.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Nauka
subject: archeologia
subject: genetyka
subject: neandertalczycy
subject: prehistoria
description: Nowe badanie dowodzi, że 65 tysięcy lat temu doszło katastrofy, która niemal całkowicie wytępiła neandertalczyków. Przetrwała jedna grupa, której potomkowie zasiedlili kontynent na nowo.
encoded: Neandertalczycy, nasi najbliżsi ewolucyjni krewni, przez setki tysięcy lat zamieszkiwali rozległe obszary Eurazji. Najnowsze analizy DNA mitochondrialnego (dziedziczonego w linii żeńskiej), przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem Cosimo Postha z Uniwersytetu w Tybindze, pokazują że ich dzieje zostały gwałtownie przerwane przez potężny kryzys klimatyczny. Zlodowacenie uderza w neandertalczyków Analiza próbek z sześciu stanowisk archeologicznych w Belgii, Francji, Niemczech i Serbii pozwoliła na odtworzenie losów neandertalczyków w okresie plejstocenu. Do momentu, który nastąpił około 65 tys. lat temu, ich europejska populacja była liczna i genetycznie zróżnicowana. Ale potem stało się coś dziwnego. Został tylko jeden genetyczny wariant mitochondrialny, pochodzący z terenu dzisiejszej południowo-zachodniej Francji. Co się mogło stać? Około 75 000 lat temu nastąpiło gwałtowne ochłodzenie, a kontynent skuły lodowce. Epoka lodowcowa okazała się zabójcza. Większość grup zamieszkujących północną Europę po prostu wyginęła. Badacze wykluczyli powszechną dotąd teorię o masowej migracji neandertalczyków na południe. Zamiast tego dowodzą, że przetrwała jedynie odizolowana grupa w południowo-zachodniej Francji. To „wąskie gardło” zdeterminowało przyszłość gatunku. Kiedy lody zaczęły ustępować, potomkowie tych nielicznych ocalałych ruszyli na podbój opustoszałego kontynentu, stając się przodkami wszystkich „późnych neandertalczyków”. Pięta achillesowa w genach neandertalczyków Konsekwencją był drastyczny spadek różnorodności genetycznej. Cosimo Posth podkreśla, że późni neandertalczycy, od Hiszpanii po Kaukaz, stali się do siebie uderzająco podobni. Ten brak zmienności stał się szczególnie widoczny około 42 000 lat temu, tuż przed ich ostatecznym wyginięciem. Podobne zjawisko zaobserwowano u neandertalczyków z gór Ałtaj na Syberii, którzy również żyli w małych, odizolowanych społecznościach dotkniętych chowem wsobnym. Niska różnorodność genetyczna w…

neandertalczycy-wyginiecie-a8652ea.jpg
width: 3600
height: 2400

Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka
type: item
date: 2026-03-26T06:56:55.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: europa
subject: genetyka
subject: neolit
subject: paleolit
subject: psy
subject: udomowienie
description: Koniec największego badania genetyki psów w Europie. Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że psy zostały udomowione ponad 14 000 lat temu. Co więcej, czworonogi żyjące w przedrolniczej Europie miały ogromny wpływ na pulę genetyczną zwierząt żyjących później – zarówno w neolicie, jak i w czasach współczesnych. To największa analiza genetyczna szczątków psowatych, jaką kiedykolwiek przeprowadzono.
encoded: Spis treści: Rewolucyjne badanie historii psów Jak odróżniono psy od wilków? Europejskie psy są starsze niż sądziliśmy Czy rolnictwo zmieniło psy? Psy wywodzą się od wilka szarego, a proces ich udomowienia zachodził pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. Są tym samym pierwszymi zwierzętami, które zamieszkały z ludźmi – jeszcze przed narodzinami rolnictwa. Do tej pory najstarsze potwierdzone dowody genetyczne datowano na około 10 900 lat temu. Analiza DNA starszych szczątków była niezwykle trudna, a badanie samej morfologii kości często nie pozwalało odróżnić psa od wilka. Dzięki nowym technologiom to się zmieniło. Rewolucyjne badanie historii psów W publikacji na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, zespół badaczy z Instytutu Francisa Cricka, Uniwersytetu Wschodniej Anglii oraz Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka, przedstawił wyniki analizy ogromnego zbioru szczątków. Wykorzystano zaawansowaną technikę hybridisation capture, która pozwala „wyłowić” DNA psowatych nawet z próbek silnie zanieczyszczonych bakteriami. Przeanalizowano DNA z 216 kości, w tym 181 próbek pochodzących sprzed neolitu (przed ok. 10 000 lat temu). Próbki te pochodziły ze stanowisk w całej Europie i jej bliskich okolicach. M.in.: ze Szwajcarii, Niemiec, Francji, Belgii, Holandii, Turcji, Szwecji, Danii i Szkocji. Dzięki temu odkryto psa sprzed 14 200 lat. To jeden z najstarszych potwierdzonych genetycznie osobników. Dołącza on do psa sprzed 15 800 lat z Turcji, zidentyfikowanego w powiązanym badaniu, również opublikowanym właśnie „Nature”. Jak odróżniono psy od wilków? Naukowcy sprawdzili, na ile każda próbka jest podobna do współczesnego psa domowego. Identyfikacja powiodła się w przypadku aż 141 z 216 okazów. Nie zabrakło niespodzianek: szczątki z Belgii sprzed 13 700 lat, wcześniej uznawane za psie ze względu na niewielki rozmiar, okazały się genetycznie wilkiem. Potwierdza to, że tylko analiza DNA daje dziś pewność co do gatunku. Zespół potwierdził również, że tzw. pies z Kess…

badanie-genetyczne-historii-psow-b09495e.jpg
width: 1463
height: 975

Naukowcy potwierdzili tożsamość twórcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pomogła analiza DNA i tomograf
type: item
date: 2026-03-24T11:20:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: antropologia
subject: cesarz
subject: genetyka
subject: grób
subject: niemcy
subject: średniowiecze
description: Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością to Otton I Wielki – ogłosili badacze z Niemiec. Wyniki archaeogenetyczne łączące szczątki spoczwyające w katedrze w Magdeburgu z dynastią Ludolfingów zamknęły proces identyfikacji. Po tysiącu lat nauka potwierdziła, że fundator katedry spoczywa w swoim pierwotnym miejscu. W jego tumbie znaleziono jednak coś, co zaskoczyło badaczy: skorupki jajek i nasiona. Co tam robiły?
encoded: Otton I Wielki, żyjący w latach 912–973, był postacią monumentalną. Stworzył potęgę Świętego Cesarstwa Rzymskiego i ufundował arcybiskupstwo w Magdeburgu. To właśnie w tej katedrze, u boku swojej pierwszej żony Edyty, cesarz znalazł miejsce wiecznego spoczynku. Choć jego grobowiec był otwierany w XIX wieku, dopiero współczesne badania kontrolne z 2024 roku ujawniły krytyczny stan zabytku. Oprócz pilnej renowacji przy okazji wykonano szczegółowe analizy szczątków. Kiedy w 2025 roku naukowcy otworzyli kamienny sarkofag Ottona I Wielkiego, stanęli przed kluczowym pytaniem: czy odnalezione wewnątrz kości rzeczywiście należą do potężnego władcy. Dzięki badaniom genetycznym i analizom antropologicznym, w marcu 2026 roku poznaliśmy odpowiedź. Dziedzictwo zagrożone przez czas Naukowcy zaobserwowali niepokojące uszkodzenia: korodujące żelazne elementy, wilgoć oraz zasolenie niszczące strukturę sarkofagu. Aby ratować ten bezcenny obiekt, w styczniu 2025 roku wokół grobowca wzniesiono specjalną drewnianą konstrukcję, pozwalającą na przeprowadzenie prac w kontrolowanych warunkach. Decyzja o podniesieniu ważącej 300 kilogramów marmurowej płyty była nieunikniona, by móc zbadać i zakonserwować jego zawartość. Skarby ukryte w sośninie Pod płytą z marmuru pochodzącego z dzisiejszej wyspy Marmara (Turcja) odkryto skromną, drewnianą trumnę, która – jak wykazały badania dendrochronologiczne – została wykonana z sosny ściętej zimą 1208 roku. Prawdopodobnie wiązało się to z przeniesieniem szczątków cesarza po wielkim pożarze katedry w 1207 roku. Wewnątrz oczom badaczy ukazały się nie tylko kości, ale też artefakty: fragmenty bizantyjskiego jedwabiu, tkanina przetykana srebrnymi nićmi oraz przedmioty świadczące o dawnych ingerencjach w pochówek, takie jak XIII-wieczna moneta, skorupki jaj czy pestki owoców. Dokumentacja trumny odbywała się przy użyciu najnowocześniejszych technik, w tym skanowania 3D i fotografii wysokiej rozdzielczości. Podczas gdy sarkofag poddawano renowacji, szczątki …

otton-e639050.jpg
width: 1688
height: 1125

Ta rodzina od pokoleń nie ma zębów. Pochodzący z niej lekarz odkrył tajemniczą mutację genu
type: item
date: 2026-03-06T08:41:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: choroby
subject: genetyka
subject: rodzina
subject: zęby
description: Brak zębów był u rodziny Grahamów czymś więcej niż chorobą – był rodzinnym piętnem. Od pokoleń usta kolejnych dzieci pozostawały puste, niezależnie od upływu lat. Rodzina musiała czekać dekady, aż w ich szeregach narodzi się genialny medyk zdolny rzucić wyzwanie „klątwie” i odkryć prawdę ukrytą w ich genach.
encoded: Rodzina dr. Johna Grahama, profesora genetyki medycznej i pediatrii w Cedars-Sinai w Los Angeles, od lat nie ma zębów. Uparty naukowiec odkrył powodującą to tajemnicza mutację genu, która została jednoznacznie zidentyfikowana jako przyczyna agenezji zębów w pięciu pokoleniach rodziny. Teraz może pomóc innym. Historia rodziny bez zębów – medyczny sekret, który trwał pokolenia Ten niemal symboliczny brak zębów ciążył nad rodziną podczas codziennych posiłków, nauki mowy u dzieci, w trakcie dorastania. Brak lub zanik zębów wpływał na poczucie własnej wartości, wybory życiowe i relacje społeczne. Z biegiem lat niektóre dzieci miały nie w pełni wykształcone pojedyncze zęby, inne miały ich nawet kilka, ale nikt nie mógł mówić o pełnym, zdrowym uśmiechu. Tradycją stały się drogie implanty i protezy, ale także milcząca frustracja: czemu właśnie my? Lekarz, który leczył innych – i siebie John Graham – wnuk i syn osób dotkniętych rodzinną agenezją zębów – wybrał ścieżkę medycyny i genetyki: nic dziwnego, że tak go fascynowała. Całe życie diagnozował innych, pomagając rodzinom z rzadkimi chorobami. Jednak to jego własna historia, rodzinna anomalia, okazała się największym wyzwaniem zawodowym. Przez lata zbierał medyczne akta, analizował rodowody i przeszukiwał literaturę naukową. Z pomocą przyjaciela i współpracownika, dr. Pedro Sancheza, rozpoczął genetyczne śledztwo na skalę, jakiej w tej rodzinie jeszcze nie było. Używając najnowszych narzędzi do sekwencjonowania DNA, Graham i Sanchez porównali materiał genetyczny dwóch osób dotkniętych agenezją i dwóch zdrowych krewnych. Tajemnicza mutacja w genie KDF1 Efektem ich badań i było odkrycie jednego, kluczowego genu, który różnił się u osób z agenezją i zdrowych. Chodziło o mutację genie KDF1, a dokładnie niewielką zmianę w chromosomie 1 dotycząca fragmentu odpowiedzialnego za prawidłowy rozwój skóry i zębów. Badania potwierdziły, że ta rzadka mutacja genetyczna pojawiała się wyłącznie u osób bez zębów w rodzinie Grahama. Przy uż…

FABRIC-KOLAZ-32-82-19f3695.jpg
width: 2700
height: 1800

Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
type: item
date: 2026-03-02T08:57:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Adventure
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: Edukacja
subject: ewolucja
subject: fakty i mity
subject: filipiny
subject: genetyka
subject: indonezja
subject: malezja
subject: nurkowanie
subject: Sport
subject: Travel
description: Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
encoded: Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życ…

bajau-GettyImages-175875868-f8837b2.jpg
width: 5616
height: 3744

Zagadka przodków Japończyków rozwiązana. Tak wyglądała wielka pradziejowa migracja
type: item
date: 2026-02-19T06:57:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: genetyka
subject: japonia
subject: migracje
subject: pradzieje
description: Przodkowie dzisiejszych Japończyków jako jedni z pierwszych na świecie wykonywali naczynia ceramiczne. Mowa o kulturze Jomon. Teraz naukowcy dowiedzieli się, jak przebiegało zasiedlenie Japonii przez tę społeczność. Nie obyło się bez niespodzianek.
encoded: Kultura Jomon narodziła się około 16 000 lat temu i istniała przez ponad dziesięć tysiącleci. Jej przedstawiciele byli pionierami, którzy jako jedni z pierwszych na świecie wytwarzali kunsztowne naczynia ceramiczne. W przeciwieństwie do innych ludów tej epoki, Jomon nie byli typowymi łowcami i zbieraczami, bo budowali trwałe osady. Zasiedlenie Japonii to ciągle zagadka Do tej pory archeolodzy uznawali, że Japonia została zasiedlona przez kilka fal osadników tej społeczności i to różnymi morskimi drogami. Obrazować to miały różnice w stylu życia tych pradziejowych ludów w zależności od miejsca życia na archipelagu Wysp Japońskich. Genetyczny wehikuł czasu Aby sprawdzić, czy ludzie Jomon rzeczywiście mieli wielu przodków, zespół profesora Hirokiego Ooty z Uniwersytetu Tokijskiego zajrzał w głąb ich genów. Badacze przeanalizowali mitochondrialne DNA pobrane z kości 40 pradziejowych szkieletów. Do porównania użyto dane genetyczne opracowane we wcześniejszych projektach badawczych, ale też szczątki kilkunastu zmarłych z wykopalisk w prefekturze Chiba, które do tej pory nie zostały przeanalizowane w ten sposób. Naukowcy nie chcieli badać DNA współczesnych Japończyków, bo ich geny są wymieszane z późniejszymi przybyszami. Skupili się wyłącznie na materiale sprzed tysięcy lat. Do pogłębionej analizy danych wykorzystali zaawansowane modele statystyczne. Jedna wielka japońska rodzina Wyniki analiz okazały się zaskakujące dla badaczy. Okazało się, że lud Jomon nie był mieszanką różnych plemion, lecz jedną wielką „rodziną”. Wywodzili się z jednego genetycznego pnia. Dane sugerują, że ich przodkowie przybyli do Japonii w ramach jednej, wspólnej fali migracyjnej około 25 tys. lat temu. Podział na grupę wschodnią i zachodnią nastąpił znacznie później, już po osiedleniu się na wyspach. – Wykazaliśmy, że różnice genetyczne zaobserwowane między wschodnimi i zachodnimi mieszkańcami archipelagu niekoniecznie wskazują na to, że osoby o różnym pochodzeniu migrowały do ​​Japonii wieloma d…

jomon-4492137.png
width: 1688
height: 1125

Katastrofa w Czarnobylu w drugim pokoleniu. Odkryto mutacje DNA u dzieci likwidatorów
type: item
date: 2026-02-18T13:04:44.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: czarnobyl
subject: genetyka
subject: promieniowanie
subject: skażenie radioaktywne
subject: Zdrowie
description: Przez dziesięciolecia naukowcy głowili się nad pytaniem, czy uszkodzenia genetyczne wywołane promieniowaniem jonizującym mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie. Choć wcześniejsze analizy nie dawały jednoznacznych odpowiedzi, badanie przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu w Bonn dostarcza wyraźnych dowodów.
encoded: Jak to się stało, skoro niektóre poprzednie badania dawały inne rezultaty? Kluczem okazała się zmiana podejścia. Przede wszystkim zastosowano sekwencjonowanie całego genomu. Potem, zamiast szukać pojedynczych rozproszonych zmian, badacze skoncentrowali się na tzw. skupionych mutacjach de novo (cDNM). Są to specyficzne uszkodzenia DNA, gdzie dwie lub więcej mutacji występuje w bardzo bliskim sąsiedztwie. Pojawiają się one u dzieci, mimo że nie występowały u rodziców, co sugeruje, że są wynikiem błędnej naprawy pęknięć w niciach DNA rodzica, wywołanych właśnie przez promieniowanie. Trzy grupy, trzy wyniki Badanie objęło sekwencjonowanie całego genomu u trzech grup: grupa czarnobylska: 130 dzieci pracowników usuwających skutki awarii (likwidatorów), grupa „radarowa”: 110 dzieci niemieckich operatorów radarów wojskowych (narażonych na promieniowanie rozproszone), grupa kontrolna: 1275 dzieci rodziców nienarażonych na promieniowanie. Wyniki pokazały wyraźną korelację między ekspozycją a liczbą mutacji. Średnio u dzieci z grupy czarnobylskiej odnotowano 2,65 cDNM, u dzieci operatorów radarów 1,48, natomiast w grupie kontrolnej zaledwie 0,88. Naukowcy podkreślają, że im wyższa była dawka promieniowania przyjęta przez ojca, tym więcej skupisk mutacji pojawiało się w genomie dziecka. Mechanizm uszkodzeń DNA i ryzyko zdrowotne Mechanizm powstawania tych zmian wiąże się z tworzeniem wysoko reaktywnych form tlenu pod wpływem promieniowania. Cząsteczki te niszczą strukturę DNA, a niedoskonałe mechanizmy naprawcze komórek pozostawiają po sobie „blizny” w postaci klastrów mutacji. Mimo niepokojących wyników, badacze mają również dobre wieści. Ryzyko chorób u potomstwa pozostaje minimalne. Wynika to z faktu, że większość tych mutacji powstaje w tzw. „niekodującym” DNA – fragmentach genomu, które nie odpowiadają bezpośrednio za produkcję białek. Naukowcy przypominają, że wiek ojca w chwili poczęcia dziecka bardziej zwiększa liczbę mutacji niż dawki promieniowania badane w tym przypa…

czarnobyl-mutacje-dzieci-3955e04.jpg
width: 5124
height: 3416

Kobiety nauczyły łowców i zbieraczy uprawy roli? Tak sugerują badania DNA w Zachodniej Europie
type: item
date: 2026-02-17T12:15:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: belgia
subject: genetyka
subject: holandia
subject: kobiety
subject: niemcy
subject: pradzieje
subject: rolnictwo
description: Rola kobiet w rozwoju rolnictwa w Europie okazała się większa, niż dotąd sądzono. Analiza kopalnego DNA z Belgii i Holandii pokazuje, że to właśnie one przekazywały wiedzę o uprawach i hodowli. Zmiany zachodziły powoli i bez gwałtownej wymiany ludności. To jeden z najciekawszych wniosków najnowszych badań genetycznych.
encoded: Europa od dawna była areną olbrzymich migracji. Jedną z nich była ta, która miała miejsce około 6500 lat p.n.e., kiedy z Anatolii zaczęli napływać pierwsi rolnicy. Przynieśli ze sobą udomowione zboża i zwierzęta hodowlane. To zjawisko nazywane jest neolityzacją. Nie we wszystkich miejscach ten proces przebiegał szybko. Na przykład na obecnych terenach Polski pierwsze osady rolników pochodzą z już z drugiej połowy VI tysiąclecia p.n.e. Ale były w Europie enklawy, gdzie dawne społeczności łowiecko-zbierackie uchowały się zdecydowanie dłużej. Kobiety jako ambasadorki nowej wiedzy Analiza DNA ujawniła, że kiedy około 4500 lat p.n.e. rolnictwo dotarło do dzisiejszej Belgii i Holandii, nie wywołało ono genetycznego trzęsienia ziemi. Zamiast gwałtownej wymiany populacji, doszło do powolnego przenikania się dwóch grup – zastanej łowiecko-zbierackiej i imigrantów-rolników. Kluczową rolę w tym procesie odegrały kobiety z rolniczych społeczności. Badania chromosomu X oraz mitochondrialnego DNA wykazały, że to imigrantki „wżeniały się” z lokalnie żyjącymi mężczyznami. W ten sposób – zdaniem naukowców – dzieliły się nie tylko swoimi genami, ale przede wszystkim bezcenną wiedzą na temat upraw i hodowli. – Badanie to ujawniło również kluczową rolę, jaką kobiety odegrały w przekazywaniu wiedzy od napływających społeczności rolniczych lokalnym łowcom-zbieraczom. Dzięki badaniom kopalnego DNA możemy nie tylko odkryć przeszłość, ale także dać wyraz nieocenionej, choć często pomijanej roli, jaką kobiety odegrały w kształtowaniu ewolucji człowieka – skomentowała współautorka badania, dr Maria Pala z University of Huddersfield. Powolne zmiany wśród łowców W regionie dolnego Renu i Mozy wysoki poziom domieszki genetycznej od łowców-zbieraczy (wynoszący około 50%) utrzymywał się wyjątkowo długo, bo aż do końca neolitu, czyli do około 2500 r. p.n.e. Był to ewenement na skalę europejską, gdyż w innych częściach kontynentu geny te zostały znacznie szybciej zdominowane przez rolników. Do takie…

rola-65b18b9.jpg
width: 7008
height: 4672

Węże oszukały głód i mogą nie jeść przez rok. Ewolucja wyłączyła u nich kluczowy mechanizm
type: item
date: 2026-02-10T07:46:37.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: gady
subject: genetyka
subject: głód
subject: węże
description: My odczuwamy dyskomfort już kilku godzinach bez jedzenia, ale niektóre gady opanowały głodówkę do perfekcji. Najnowsze badania genetyczne pokazują, że nie chodzi o odporność ani spowolniony metabolizm, lecz o brak kluczowego mechanizmu odpowiedzialnego za odczuwanie głodu. Naukowcy odkryli, że u części gadów ewolucja dosłownie „wyłączyła” hormon, który u innych kręgowców wysyła sygnał: pora jeść.
encoded: W świecie przyrody strategie zdobywania pokarmu bywają skrajnie różne. Stałocieplne ssaki przypominają piece, które muszą być stale zasilane paliwem, aby utrzymać metabolizm na wysokich obrotach. Ale niektóre węże i inne gady potrafią czekać na ofiarę miesiącami, nie wykazując przy tym oznak osłabienia czy niepokoju. Przez lata biologów nurtowało pytanie: jak organizm kręgowca może znieść tak długie okresy głodu? Odpowiedź okazała się zapisana w genach kontrolujących „hormon głodu”: grelinę. Gadzia amnezja: gdzie się podział hormon głodu? Grelina odgrywa fundamentalną rolę w metabolizmie większości kręgowców. Produkowana głównie w żołądku, wysyła do mózgu sygnał „pora jeść”. U ssaków jej poziom mocno wzrasta podczas postu, mobilizując do aktywnego poszukiwania pokarmu i spalania zapasów tłuszczu. Jednak u 32 gatunków węży, a także u niektórych kameleonów i agam, gen produkcji greliny oraz enzym MBOAT4 (niezbędny do jej aktywacji) po prostu zanikły. Odkrył to zespół badaczy z Uniwersytetu w Porto, analizując genomy 112 gatunków gadów. Wnioski z badania wskazują na to, że te gady po prostu nie czują głodu, nawet podczas długich okresów bez pokarmu. Wśród gatunków które to potrafią są m.in. pytony, dusiciele, grzechotniki, kobry, 4 gatunki kameleonów i 2 gatunki agam z rodzaju Phrynocephalus. Strategia „siedź i czekaj” zmieniła genetykę gadów Dlaczego natura zdecydowała się na tak radykalny krok? Odpowiedź tkwi w strategiach polowania. Wiele z badanych gatunków to drapieżniki, które zamiast aktywnie tropić ofiarę, po prostu na nią czekają. Potrafią tygodniami tkwić w bezruchu, zamaskowane w otoczeniu, wytrzymując głód bez widocznych problemów. Kiedy nadarzy się okazja, bywa że połykają ofiary większe od siebie. Przy takim trybie życia klasyczny mechanizm działania greliny byłby zwyczajnie szkodliwy. Gdyby wąż odczuwał narastający głód tak jak ssak, zmuszony byłby do wyjścia z kryjówki i marnowania cennej energii na poszukiwania, które w ubogim środowisku mogłyby zakońc…

gady-nie-czuja-glodu-310821c.jpeg
width: 5184
height: 3456

DNA ujawniło historię matki i córki żyjących 12 tysięcy lat temu. To opowieść o bliskości
type: item
date: 2026-02-03T06:57:38.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: genetyka
subject: kości
subject: odkrycia archeologiczne
subject: włochy
description: Dwa szkielety sprzed 12 tysięcy lat od momentu odkrycia we włoskiej jaskini intrygowały badaczy swoim ułożeniem. Osoby złożono do grobu czułym uścisku. Nowoczesne badania genetyczne ujawniły nie tylko pokrewieństwo zmarłych. Przyniosły też najstarszą diagnozę rzadkiej choroby.
encoded: W 1963 roku archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia w południowych Włoszech. W jaskini Grotta del Romito znaleźli wspólny grób dwóch osób. Większa postać obejmowała mniejszą, co bywa interpretowane jako gest czułości. Przez dekady badacze zastanawiali się, kim byli ci ludzie. Mniejszy szkielet, nazwany „Romito 2”, należał do osoby o wzroście zaledwie 110 centymetrów. Miała ona nienaturalnie krótkie ręce i nogi. Większy szkielet, „Romito 1”, miał 145 centymetrów, co również było niskim wynikiem jak na tamte czasy. Naukowcy długo spierali się o ich płeć i stopień pokrewieństwa. Czy łączyły ich więzy krwi, czy może wspólna choroba? Tradycyjne metody badania kości nie dawały jasnej odpowiedzi na to pytanie. Genetyczne śledztwo w skali mikro Przełom przyniosły prace międzynarodowego zespołu ekspertów z Uniwersytetu Wiedeńskiego oraz współpracowników z Włoch, Portugalii i Belgii, który postanowił zbadać DNA z kości skroniowych. Ta część czaszki jest twarda jak skała i doskonale chroni materiał genetyczny przed zniszczeniem. Wyniki analizy genetycznej, opublikowane właśnie na łamach czasopisma „New England Journal of Medicine” były jednoznaczne: obie osoby to kobiety. Co więcej, badania potwierdziły, że to matka i córka. W ich kodzie genetycznym odkryto konkretną „usterkę” w genie NPR2. Gen ten działa w organizmie jak kontroler wzrostu kości. U córki naukowcy znaleźli dwie zmienione kopie tego genu. Bardzo rzadka mutacja Oznacza to, że naukowcom udało się wykryć najstarszą w historii ludzkości diagnozę rzadkiej choroby: dysplazji akromezomelicznej typu Maroteaux. Matka posiadała tylko jedną wadliwą kopię genu, co wyjaśniało jej nieco niższy wzrost. Paleogenomika pozwoliła więc zidentyfikować konkretną mutację u osób żyjących tysiące lat temu. – Dzięki zastosowaniu analizy kopalnego DNA możemy teraz zidentyfikować specyficzne mutacje u osób żyjących w pradziejach. Pomaga to ustalić, jak dawno temu istniały rzadkie schorzenia genetyczne, a także może odkryć nieznane wcześn…

jaskinia-4fac841.png
width: 1575
height: 1050

Co decyduje o długości uszu psów? Tajemnica kundelków rozwiązana
type: item
date: 2026-01-24T12:45:13.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: psy
subject: wilki
description: Wreszcie wiemy, dlaczego niektóre psy mają uszy spiczaste, czujne, a inne słodkie i opuszczone. Naukowcy wskazali jeden konkretny gen, dzięki któremu da się to przewidzieć.
encoded: Czy po zobaczeniu basseta, beagla albo cocker spaniela miałeś nieodpartą ochotę, by „wytarmosić” go za te piękne uszy? Ich „uroczość” ma jednak jasno określone zastosowanie i jest uwarunkowana genetycznie – naukowcy z Uniwersytetu Georgii odkryli, dlaczego uszy niektórych psów są zwisające i długie. Jak gen MSRB3 wpływa na długość uszu Naukowcy z University of Georgia dokonali zaskakującego odkrycia: długość uszu u psów zależy od specyficznych wariantów w obrębie genu MSRB3. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” ujawniło, że gen MSRB3 odpowiada nie tylko za typ ucha – stojące lub opadające – ale również za jego długość. Jak podkreśliła Leigh Anne Clark, autorka badania i prof. w UGA College of Veterinary Medicine, badacze skoncentrowali się wyłącznie na psach z opadającymi uszami. Mimo to w obrębie analizowanego regionu genomu wystąpiły niespodziewane różnice. – Zidentyfikowaliśmy kombinację alleli, która określa, czy pies ma uszy stojące, jak husky, czy opadające, jak cocker spaniel. Ale jest też dodatkowy allel, który decyduje o tym, czy ucho będzie krótkie, czy długie – wyjaśniła Clark. Badanie ponad 3000 psów, wilków i kojotów ujawniło genetyczną tajemnicę W badaniu przeanalizowano kod genetyczny tysięcy psów, wilków i kojotów. Dopiero taka szeroka skala umożliwiła dokładne określenie, które fragmenty DNA odpowiadają za cechy morfologiczne ucha. Odkrycie lokalizacji związanej z jego długością w obrębie genu MSRB3 zaskoczyło badaczy, ponieważ gen ten wcześniej był znany głównie z roli w różnicowaniu typu ucha oraz związków z utratą słuchu u ludzi. Inspiracją dla rozpoczęcia projektu była cocker spanielka należąca do studentki Anny Ramey. Pies posiadający wyjątkowo długie, opadające uszy skłonił badaczy do zgłębienia genetyki tej cechy. Opadające czy stojące: czemu psy mają różne uszy? Typy uszu u psów są zróżnicowane: od stojących (z ang. prick) po opadające (z ang. drop), typu guzika (z ang. button), róży (z ang. rose) czy nietoperza (z ang. ba…

GettyImages-2207270233-9674c8f.jpg
width: 6000
height: 4000

Skąd naprawdę wzięli się Słowianie? – rozmawiamy z Agnieszką Krzemińską, dziennikarką „Polityki”
type: item
date: 2026-01-19T12:00:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: genetyka
subject: słowianie
description: Czy Słowianie mieszkali nad Wisłą „od zawsze”, czy przybyli tu jako fala migrantów ze wschodu? Od lat naukowcy toczą o to zaciekłe spory. Co wniosły do tego tematu najnowsze badania DNA? Zapraszamy na fascynującą rozmowę z dziennikarką Agnieszką Krzemińską z tygodnika „Polityka”.
encoded: Kwestia pojawienia się Słowian to temat, który rozpala emocje nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. Naukowcy od dekad dzielą się na dwa główne obozy. Pierwszy z nich, który reprezentują autochtoniści, wierzy, że nasi przodkowie żyli między Wisłą a Odrą niemal od zawsze. Reprezentanci drugiego obozu, allochtoniści, twierdzą, że Słowianie napłynęli na te ziemie dopiero w połowie pierwszego tysiąclecia ze wschodu. Spór ten ma charakter nie tylko naukowy, ale też tożsamościowy i polityczny. Przez długi czas archeolodzy musieli niemal „udowadniać” legendy o naszych prastarych korzeniach. Dziś jednak do gry weszła nowoczesna technologia. Badania DNA stały się narzędziem, które pozwala zajrzeć głębiej w przeszłość niż kiedykolwiek wcześniej. Rozmowa z Agnieszką Krzemińską z „Polityki” W najnowszym podcaście „National Geographic Polska” Szymon Zdziebłowski rozmawia z dziennikarką naukową „Polityki” – Agnieszką Krzemińską, która zajmuje się tematyką archeologiczną. Reporterka śledziła ostatnie doniesienia dotyczące badania DNA, które dotyczyły pochodzenia Słowian w Polsce i w Europie. W podcaście podzieliła się swoimi refleksjami na ten temat. Problem w poznaniu pochodzenia Słowian Badanie pochodzenia Słowian przypomina układanie puzzli, w których brakuje większości elementów. Podstawowym problemem jest obrządek pogrzebowy naszych przodków – Słowianie bowiem palili swoich zmarłych. Jak opowiada Agnieszka Krzemińska, ciała zmarłych trafiały na stos, a prochy do urn, co dla genetyków jest prawdziwym koszmarem. Figlerowicz kontra Gretzinger W podcaście omawiamy dwa duże badania genetyczne, które dotyczą kolebki Słowian. Wyniki badań zespołu prof. Marka Figlerowicza z Instytutu Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu opublikowane w 2023 roku – jak opowiada Krzemińska – bardzo ucieszyły autochtonistów, bo wynik miał sugerować pewną ciągłość genetyczną na ziemiach Polski. Z kolei w 2025 roku ukazała się publikacja m.in. dr Joschy Gretzingera z Instytutu Maxa Pla…

TAJEMNICE2-80e532b.jpg
width: 1500
height: 1000

W Arabii Saudyjskiej odkryto mumie gepardów. Teraz pomogą wskrzesić gatunek
type: item
date: 2026-01-16T14:12:22.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: arabia saudyjska
subject: genetyka
subject: gepardy
subject: półwysep arabski
description: Naukowcy odkryli w saudyjskich jaskiniach naturalnie zmumifikowane gepardy, które spoczywały tam przez tysiące lat. Te niezwykłe znaleziska są genetycznymi kapsułami czasu, która rzucają nowe światło na historię tych wielkich kotów. Dzięki nim rodzi się nadzieja na ponowne wprowadzenie tych drapieżników do środowiska naturalnego.
encoded: Gepardy (Acinonyx jubatus) zamieszkują obecnie jedynie 9% swojego historycznego obszaru występowania na świecie. Globalna populacja tych drapieżników drastycznie spada przez niszczenie ich siedlisk i nielegalny handel. Podgatunek azjatycki jest krytycznie zagrożony, a na wolności w Iranie pozostało zaledwie 50–70 osobników. Około 60% dzikich gepardów stanowią obecnie osobniki z podgatunku południowoafrykańskiego. W wielu regionach, w tym na Półwyspie Arabskim, gatunek ten został uznany za lokalnie wymarły. To właśnie tego ostatniego podgatunku dotyczy poniższa niezwykła historia. Mumie nie tylko w Egipcie Wszystko zaczęło się od znaleziska dokonanego w północnej Arabii Saudyjskiej w czasie wypraw naukowych przeprowadzonych w 2022 i 2023 roku. Wówczas udało się znaleźć siedem zmumifikowanych gepardów w jaskiniach na północy tego kraju. Badacze opisują to znalezisko jako przypadkowe, bo dokonane podczas inwentaryzacji fauny w jaskiniach. Do pierwszej jaskini, w której znajdowała się większość szczątków gepardów, naukowcy dostali się przez 16-metrowy lej krasowy. Było to spore wyzwanie. Z datowania radiowęglowego wynika, że najstarsze z tych zwierząt żyły około 4200 lat temu. Wykonano też badania ich materiału genetycznego. Wyniki analiz opublikowano właśnie na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment”. Największa grupa badaczy pochodzi z Arabii Saudyjskiej, ale znalazł się wśród autorów też prof. Francesco Maria Galassi afiliowany w Katedrze Antropologii Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Co geny mówią o mumiach gepardów? Badania genetyczne mumii gepardów wykazały, że na Półwyspie Arabskim żyły w przeszłości co najmniej dwa różne podgatunki tych zwierząt. Wiemy to, bo naukowcom udało się po raz pierwszy w historii zsekwencjonować pełny genom naturalnie zmumifikowanych wielkich kotów. Analiza najmłodszego okazu sprzed około 130 lat potwierdziła jego bliskie pokrewieństwo z gepardem azjatyckim. Starsze szczątki, pochodzące sprzed…

Image-3-eae082f.jpg
width: 4000
height: 3200

Nie powinniśmy sterylizować kundli, a rozmnażanie psów rasowych to niebezpieczny trend – tłumaczy ewolucjonistka
type: item
date: 2026-01-10T09:44:42.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: pies
subject: psy
subject: rasy
description: Każdy, kto zaopiekował się psem ze schroniska wie, że powinien swojego pupila wykastrować lub wysterylizować. To powszechne zalecenie wynika z przekonania, że w ten sposób zmniejszy się liczba bezdomnych psów. Jednak genetyczka z Uniwersytetu Gdańskiego, dr Małgorzata Pilot, alarmuje, że masowa sterylizacja mieszańców to poważny problem.
encoded: Dr Małgorzata Pilot zajmuje się genetyką ewolucyjną ssaków, m.in. wilków i psów. W rozmowie z portalem Nauka w Polsce wskazała na niepokojący trend w ewolucji psów domowych: dążenie do maksymalnego ograniczenia populacji mieszańców (tzw. kundli) poprzez ich masową sterylizację. Zjawisko to dotyczy zarówno psów bezdomnych, jak i tych posiadających właścicieli, co zdaniem badaczki może doprowadzić do nieodwracalnej utraty puli genowej mieszańców i ich całkowitego zniknięcia. Sterylizacja mieszańców – co traci biologia gatunku? Według dr Małgorzaty Pilot jest to sytuacja groźna dla gatunku, bo mieszańce nie są jedynie przypadkowym zbiorem cech różnych ras, lecz stanowią odrębną populację o ogromnej różnorodności genetycznej. To właśnie mieszańce w przeszłości stanowiły bazę dla tworzenia typów funkcjonalnych, takich jak psy pasterskie, a w konsekwencji – dzisiejszych ras. Rozmnażanie psów rasowych: zagrożenia chowu wsobnego Równolegle narasta inna szkodliwa tendencja – faworyzowanie psów rasowych. Osobniki odbiegające od wzorców rasy są zazwyczaj eliminowane z rozrodu, co drastycznie zawęża pule genowe poszczególnych ras. Prowadzi to do chowu wsobnego, czyli krzyżowania osobników zbyt blisko ze sobą spokrewnionych. W efekcie populacje psów rasowych w obrębie danego kraju charakteryzują się tak małą zmiennością, że niemal każdy osobnik jest spokrewniony z pozostałymi, co skutkuje chorobami genetycznymi. Obecnie niemal każda uznana rasa psów zmaga się z co najmniej jedną, a często wieloma typowymi dla siebie chorobami. Na co chorują psy rasowe? Badaczka wylicza szereg konkretnych przykładów. Np. buldogi angielskie są obarczone wysokim ryzykiem chorób serca, otyłości oraz problemów z oddychaniem i termoregulacją. Owczarki niemieckie mają skłonność do dysplazji stawów. Golden retrievery i bloodhoundy cierpią na choroby wzroku, a pudle zmagają się z wysokim ciśnieniem krwi. Zjawisko to dr Pilot określa jako szkodliwe dla wszystkich stron poza hodowcami. Opiekunowie muszą li…

kastracja-psow-94db83d.jpg
width: 6142
height: 2815

Czy to DNA mistrza renesansu Leonarda da Vinci? Oto co odkryto na listach i rysunkach
type: item
date: 2026-01-07T09:57:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: genetyka
subject: leonardo da vinci
subject: renesans
subject: sztuka
subject: włochy
description: DNA Leonarda da Vinci może wciąż istnieć – i to nie tylko w jego grobie, lecz na... papierze. Naukowcy znaleźli genetyczny ślad na jednym z przypuszczalnych rysunków mistrza oraz w listach rodzinnych z XV wieku. Co geny mówią o wybitnym mistrzu renesansu?
encoded: Od lat międzynarodowy zespół działający w ramach Leonardo da Vinci DNA Project (LDVP) próbuje pozyskać materiał genetyczny jednego z najsłynniejszych artystów wszech czasów – Leonarda da Vinci. Celem takiego działania jest potwierdzenie autorstwa spornych dzieł, a nawet zrozumienie biologicznych podstaw geniuszu renesansowego mistrza. Badacze opublikowali właśnie swoje najnowsze ustalenia na platformie bioRxiv w formie preprintu, czyli wstępnej wersji artykułu naukowego, zanim przeszła pełny proces recenzji. Skąd czerpać DNA mistrza? Najprostszym sposobem pobrania materiału genetycznego Leonarda byłoby sięgnięcie do jego grobu. To wydaj się oczywiste. Jednak jego domniemane miejsce pochówku w Amboise we Francji zostało naruszone na początku XIX wieku. A to znacznie utrudnia, a nawet uniemożliwia pozyskanie wiarygodnych próbek jego DNA z kości, jeśli w ogóle jakiekolwiek przetrwały. Poza tym urzędnicy odpowiedzialni za grobowiec poinformowali zespół LDVP, że ewentualny dostęp do grobowca będzie im udzielony dopiero po wcześniejszym wyizolowaniu przypuszczalnego DNA Leonarda z innych źródeł. Dlatego badacze postawili na próby pozyskania DNA mistrza z przedmiotów, z którymi miał do czynienia za życia. DNA z obrazu i listu Leonardo da Vinci nie pozostawił po sobie potomków. Dlatego naukowcy postanowili spróbować swoich sił w pozyskaniu śladów genetycznych mistrza z kilku obiektów. Były to: rysunek „Holy Child” („Święte Dziecię”). ). Jest to szkic czerwoną kredą na papierze, datowany na około 1472–1476 r., którego autorstwo jest przedmiotem sporu. Mógł go wykonać Leonardo lub jego uczeń. DNA pobrano z powierzchni rysunku (zarówno z przodu, jak i z tyłu) za pomocą minimalnie inwazyjnej metody podobnej do tej używanej w testach na COVID-19; listy napisane w XV wieku przez Frosino di ser Giovanni da Vinci, krewnego dziadka Leonarda. Jeden z listów zawierał dużą ilość ludzkiego DNA osadzonego w woskowej pieczęci. Listy zbadano metodą wymazu na sucho. Ich analiza miała na cel…

leonardo-8c7d56f.png
width: 1575
height: 1050

Te ptaki hoduje się nie dla jaj ani mięsa. Liczy się wygląd i rodowód
type: item
date: 2026-01-06T14:17:57.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Kury ozdobne udowadniają, że dzięki połączeniu pasji hodowlanej z selekcją genetyczną można przekształcić pospolite zwierzę gospodarskie w obiekt czystej estetyki. Cenione przede wszystkim za spektakularne fenotypy – od maleńkich karłów właściwych, po majestatycznych gigantów – już dwa wieki temu wkroczyły do świata sportu wystawowego. Poniżej wymieniamy najciekawsze rasy kur ozdobnych i przybliżamy historię ich hodowli.
encoded: Spis treści: Historia hodowli kur wystawowych Od ras miniaturowych, po majestatyczne giganty Rasy kur, czyli wachlarz różnorodności Hodowla drobiu od wieków stanowiła fundament gospodarki rolnej. Jednak w pewnym momencie historycznym kura domowa przestała być zwierzęciem typowo gospodarskim i wkroczyła do świata czystej estetyki. Kury ozdobne przekształciły drób w obiekt hobbystyczny i wystawowy. Tym samym stały się żywym dowodem na potęgę selekcji genetycznej i pasji hodowlanej. Historia hodowli kur wystawowych Kura bankiwa udomowiono około 8000 lat p.n.e. w Azji Południowo-Wschodniej. Początkowo hodowla nie służyła zaspokojeniu celów spożywczych. Pierwotnie ptaki te utrzymywano ze względów religijnych i rytualnych i już wtedy doceniano ich wygląd jako zwierząt „świętych”. Kury trafiły do Europy około 3 tys. lat p.n.e. Najpierw były hodowane na Półwyspie Bałkańskim, gdzie rozpoczęła się ich „wędrówka” na zachód. Ich utrzymywanie służyło zaspokojeniu zapotrzebowania na jaja i mięso, jednak z czasem, w niektórych krajach, tym wydawałoby się pospolitym ptakom nadano nowy status. Tak jak w Azji, w starożytnym Rzymie kury pełniły przede wszystkim funkcję religijną i ozdobną, nierzadko będąc symbolem statusu ich posiadaczy. Należy jednak podkreślić, że na Starym Kontynencie hodowla zaczęła nabierać charakteru ozdobnego i rasowego dopiero w XIX wieku. Właśnie wtedy do Europy sprowadzono obficie opierzone ptaki, które znacząco różniły się od kur gospodarskich. Były to rasy znane wówczas jako „shanghai” lub „cochin-china”, które dziś identyfikujemy jako cochin i brahma. Egzotyczne zwierzęta wzbudziły niemałe zainteresowanie w krajach zachodnich. Hodowla przestała być jedynie elementem gospodarki, a stała się hobby i sportem wystawowym. Ten wzrost popularności doprowadził do formalizacji hodowli i ustanowienia pierwszych standardów rasowych. Już w 1865 roku w Wielkiej Brytanii przygotowano pierwszą edycję standardów wystawowych, co ostatecznie potwierdziło, że cel hodowlany …

kury-ozdobne-09adc94.jpg
width: 2098
height: 1400

Komórkowy magnes w „śmieciowym DNA”. Odkryto gen, który niczego nie koduje, a jednak steruje każdą komórką
type: item
date: 2025-12-19T12:14:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
subject: medycyna
description: Przez lata tzw. „śmieciowe DNA” uważano za bezużyteczne. Teraz okazuje się, że zawiera kluczowy gen CISTR-ACT, który wpływa na rozmiar komórek, a jego brak może powodować zmiany w mózgu i choroby krwi.
encoded: Przez dziesięciolecia biolodzy głowili się nad fundamentalnym pytaniem: co sprawia, że komórki naszego organizmu zachowują odpowiednie rozmiary? Kwestia ta ma kluczowe znaczenie medyczne, ponieważ nieprawidłowa wielkość komórek – zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża – jest bezpośrednio powiązana z licznymi chorobami. Do tej pory genetyczne podstawy tego procesu pozostawały w dużej mierze zagadką. Najnowsze badania przeprowadzone przez zespół z The Hospital for Sick Children (SickKids) przyniosły jednak rozwiązanie. Niepozorne DNA skrywa potężny regulator W nowym badaniu udało się odkryć pierwszy gen, który bezpośrednio kontroluje ten proces. Jeszcze ciekawsze jest to, że znajduje się on w tzw. „śmieciowym DNA”, który długo był uważana za bezużyteczny. Nowo odkryty gen, nazwany CISTR-ACT, nie służy do budowy białek, lecz należy do kategorii długich niekodujących RNA (lncRNA). Jest on częścią tzw. niekodującego genomu, który stanowi aż 98% naszego DNA i przez lata był błędnie określany mianem „śmieciowego DNA”. Badanie opublikowane w „Nature Communications” dowodzi, że te pozornie nieistotne regiony mogą kontrolować kluczowe procesy biologiczne. Dr Philipp Maass, naukowiec w SickKids, podkreśla, że dzięki analizie szerokiego spektrum typów komórek udało się wskazać CISTR-ACT jako pierwszy lncRNA bezsprzecznie wpływający na ich wielkość. Jak działa CISTR-ACT? Naukowcy na tropie „komórkowego magnesu” Naukowcy, stosując interdyscyplinarne podejście łączące biologię obliczeniową oraz techniki edycji genów CRISPR/Cas9 i Cas13, odkryli, że CISTR-ACT pełni funkcje regulacyjne zarówno na poziomie DNA, jak i RNA. Mechanizm jego działania można porównać do magnesu, który przyciąga i nakierowuje białko o nazwie FOSL2 do odpowiednich genów. CISTR-ACT prowadzi białko FOSL2 do specyficznych miejsc w genomie, co pozwala na kontrolowanie ekspresji genów odpowiedzialnych za wzrost komórki, jej strukturę oraz adhezję komórkową (proces przylegania do sąsiednich komórek). Gen, który wpływa…

smieciowe-dna-komorki-9af419a.jpg
width: 2448
height: 1224

Dlaczego niektórzy ludzie dożywają 100 lat i więcej? Odpowiedź tkwi w genach z epoki lodowcowej
type: item
date: 2025-12-18T14:30:42.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: długowieczność
subject: genetyka
subject: włochy
description: Nowe badania wykazały, że zagadkę długowieczności niektórych ludzi może wyjaśniać DNA starożytnych łowców-zbieraczy. Pewien wariant genetyczny może znacząco zwiększać szanse dożycia 100 lat.
encoded: Współcześnie średnia długość życia w Polsce wynosi 78,6 lat. Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 r. mężczyźni żyli przeciętnie 74,9, a kobiety 82,3 roku. To i tak dużo, bo np. 60 lat temu panowie przeciętnie nie dożywali nawet 66 lat, a dla pań statystycznie 71 urodziny były często już ostatnimi. Ta różnica wynika przede wszystkim z postępu medycyny, poprawy warunków życia, edukacji i lepszej diety. Dlaczego niektórzy dożywają 100 lat? Długowieczność zależy jednak również od genów. Mają one wpływ np. na tempo starzenia komórek, odporność na choroby, czy gospodarkę lipidową i cukrową. Najnowsze badania wykazały, że ludzie, których geny pochodzą od neolitycznych łowców-zbieraczy, mają większe szanse na dożycie setki. Badanie, które na to wskazuje, zostało właśnie opublikowane na łamach czasopisma „GeroScience”. „Genetykę ludzkiej długowieczności badano głównie przy użyciu klasycznych metod opracowanych w badaniach asocjacyjnych całego genomu. Dzięki najnowszym postępom w paleogenomice możliwe jest zbadanie, w jakim stopniu pradawni przodkowie przyczyniają się do złożonych cech u współczesnych ludzi” – piszą w pracy autorzy z włoskich uniwersytetów w Bolonii, Florencji i Mediolanu. Dobre geny od łowców-zbieraczy W badaniu naukowcy przeanalizowali rolę starożytnych komponentów genetycznych w ludzkiej długowieczności. Skupili się na genach łowców-zbieraczy z Półwyspu Apenińskiego. Włochy bowiem mają jeden z najwyższych na świecie współczynników osób dożywających 100 lat lub więcej. Wynika to przede wszystkim z diety śródziemnomorskiej, czy stylu życia. Ale okazuje się, że nie tylko. W badaniu przeanalizowano genomy 333 włoskich stulatków i 690 zdrowych osób w wieku ok. 50 lat, porównując ich skład z materiałem genetycznym 103 szczątków czterech starożytnych populacji, które tworzą współczesną „pulę genową”. Byli to łowcy-zbieracze: pierwotni mieszkańcy Europy po epoce lodowej, anatolijscy rolnicy neolityczni, grupy koczownicze epoki brązu oraz…

geny-lowcy-zbieracze-3db4c26.jpeg
width: 3200
height: 2400