National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-19T10:46:53.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Komórkowy magnes w „śmieciowym DNA”. Odkryto gen, który niczego nie koduje, a jednak steruje każdą komórką
items: Dlaczego niektórzy ludzie dożywają 100 lat i więcej? Odpowiedź tkwi w genach z epoki lodowcowej
items: Celebryci klonują dziś swoje zwierzęta. Eksperci ostrzegają przed ukrytymi zagrożeniami
items: Przebadano genom psa, który ocalił chore dzieci na Alasce. Balto nie był zwykłym husky
items: Nie neolityczny rolnik, lecz rzymski żołnierz. Kto naprawdę sprowadził koty do Europy?
items: Masz rude włosy? Naukowcy odkryli, że dlatego twoje rany goją się wolniej – jest jednak na to sposób
items: To odkrycie zmienia historię i biologię. Syberyjski mamut sprzed 40 000 lat zdradził sekret swoich genów
items: Kameleony „Pinokio” wodziły naukowców za nos przez 150 lat. Teraz badacze poznali prawdę
items: Co kryje DNA Hitlera? Badania ujawniają genetyczne uwarunkowania twórcy nazizmu
items: Twój kod życia mówi więcej niż myślisz – genetyka pomaga zrozumieć historię całej ludzkości
items: Z czego zbudowany jest kod życia? Tajemnice budowy DNA
items: Nowe badanie genetyczne ujawnia nieznany świat w głębinach oceanów
items: Ten ptak nie powinien istnieć. Kolorowa hybryda zaskoczyła ornitologów w USA
items: Rewolucja epigenetyczna w medycynie. Nowe metody wykrywania raka
items: Naukowcy wykryli gigantyczne DNA w ustach. Jest obecne u większości z nas
items: Jakie jest pochodzenie Słowian? Są wyniki szeroko zakrojonych badań DNA
items: Wygląda jak zabawka, ma 2 cm. długości, a jego samce zachodzą w ciążę. Wyjaśniono niezwykłą biologię pławikonika
items: Kim byli rdzenni Amerykanie? Nowe badanie ujawnia DNA pierwszych ludzi na tym kontynencie
items: „Telepatia bliźniąt” pod lupą. Co odkryli naukowcy i dlaczego wciąż nie ma jednoznacznej odpowiedzi?
items: Ilość gatunków żyraf właśnie wzrosła czterokrotnie. Jak to możliwe?
items: Hodowlany sukces czy wybryk natury? Krowa z Brazylii pobiła światowy rekord produkcji mleka
items: Ani arabica, ani robusta. Przyszłością kawy jest zupełnie nowy gatunek
items: Transhumanizm zakłada przekroczenie wszelkich barier. Tylko czy wtedy pozostaniemy jeszcze ludźmi?
items: Ozzy Osbourne pozwolił zsekwencjonować cały swój genom. Jego DNA wiele tłumaczy
items: Połowa naszych genów to „śmieciowe DNA”. Jesteśmy coraz bliżej wyjaśnienia jego roli

Komórkowy magnes w „śmieciowym DNA”. Odkryto gen, który niczego nie koduje, a jednak steruje każdą komórką
type: item
date: 2025-12-19T12:14:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
subject: medycyna
description: Przez lata tzw. „śmieciowe DNA” uważano za bezużyteczne. Teraz okazuje się, że zawiera kluczowy gen CISTR-ACT, który wpływa na rozmiar komórek, a jego brak może powodować zmiany w mózgu i choroby krwi.
encoded: Przez dziesięciolecia biolodzy głowili się nad fundamentalnym pytaniem: co sprawia, że komórki naszego organizmu zachowują odpowiednie rozmiary? Kwestia ta ma kluczowe znaczenie medyczne, ponieważ nieprawidłowa wielkość komórek – zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża – jest bezpośrednio powiązana z licznymi chorobami. Do tej pory genetyczne podstawy tego procesu pozostawały w dużej mierze zagadką. Najnowsze badania przeprowadzone przez zespół z The Hospital for Sick Children (SickKids) przyniosły jednak rozwiązanie. Niepozorne DNA skrywa potężny regulator W nowym badaniu udało się odkryć pierwszy gen, który bezpośrednio kontroluje ten proces. Jeszcze ciekawsze jest to, że znajduje się on w tzw. „śmieciowym DNA”, który długo był uważana za bezużyteczny. Nowo odkryty gen, nazwany CISTR-ACT, nie służy do budowy białek, lecz należy do kategorii długich niekodujących RNA (lncRNA). Jest on częścią tzw. niekodującego genomu, który stanowi aż 98% naszego DNA i przez lata był błędnie określany mianem „śmieciowego DNA”. Badanie opublikowane w „Nature Communications” dowodzi, że te pozornie nieistotne regiony mogą kontrolować kluczowe procesy biologiczne. Dr Philipp Maass, naukowiec w SickKids, podkreśla, że dzięki analizie szerokiego spektrum typów komórek udało się wskazać CISTR-ACT jako pierwszy lncRNA bezsprzecznie wpływający na ich wielkość. Jak działa CISTR-ACT? Naukowcy na tropie „komórkowego magnesu” Naukowcy, stosując interdyscyplinarne podejście łączące biologię obliczeniową oraz techniki edycji genów CRISPR/Cas9 i Cas13, odkryli, że CISTR-ACT pełni funkcje regulacyjne zarówno na poziomie DNA, jak i RNA. Mechanizm jego działania można porównać do magnesu, który przyciąga i nakierowuje białko o nazwie FOSL2 do odpowiednich genów. CISTR-ACT prowadzi białko FOSL2 do specyficznych miejsc w genomie, co pozwala na kontrolowanie ekspresji genów odpowiedzialnych za wzrost komórki, jej strukturę oraz adhezję komórkową (proces przylegania do sąsiednich komórek). Gen, który wpływa…

smieciowe-dna-komorki-9af419a.jpg
width: 2448
height: 1224

Dlaczego niektórzy ludzie dożywają 100 lat i więcej? Odpowiedź tkwi w genach z epoki lodowcowej
type: item
date: 2025-12-18T14:30:42.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: długowieczność
subject: genetyka
subject: włochy
description: Nowe badania wykazały, że zagadkę długowieczności niektórych ludzi może wyjaśniać DNA starożytnych łowców-zbieraczy. Pewien wariant genetyczny może znacząco zwiększać szanse dożycia 100 lat.
encoded: Współcześnie średnia długość życia w Polsce wynosi 78,6 lat. Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 r. mężczyźni żyli przeciętnie 74,9, a kobiety 82,3 roku. To i tak dużo, bo np. 60 lat temu panowie przeciętnie nie dożywali nawet 66 lat, a dla pań statystycznie 71 urodziny były często już ostatnimi. Ta różnica wynika przede wszystkim z postępu medycyny, poprawy warunków życia, edukacji i lepszej diety. Dlaczego niektórzy dożywają 100 lat? Długowieczność zależy jednak również od genów. Mają one wpływ np. na tempo starzenia komórek, odporność na choroby, czy gospodarkę lipidową i cukrową. Najnowsze badania wykazały, że ludzie, których geny pochodzą od neolitycznych łowców-zbieraczy, mają większe szanse na dożycie setki. Badanie, które na to wskazuje, zostało właśnie opublikowane na łamach czasopisma „GeroScience”. „Genetykę ludzkiej długowieczności badano głównie przy użyciu klasycznych metod opracowanych w badaniach asocjacyjnych całego genomu. Dzięki najnowszym postępom w paleogenomice możliwe jest zbadanie, w jakim stopniu pradawni przodkowie przyczyniają się do złożonych cech u współczesnych ludzi” – piszą w pracy autorzy z włoskich uniwersytetów w Bolonii, Florencji i Mediolanu. Dobre geny od łowców-zbieraczy W badaniu naukowcy przeanalizowali rolę starożytnych komponentów genetycznych w ludzkiej długowieczności. Skupili się na genach łowców-zbieraczy z Półwyspu Apenińskiego. Włochy bowiem mają jeden z najwyższych na świecie współczynników osób dożywających 100 lat lub więcej. Wynika to przede wszystkim z diety śródziemnomorskiej, czy stylu życia. Ale okazuje się, że nie tylko. W badaniu przeanalizowano genomy 333 włoskich stulatków i 690 zdrowych osób w wieku ok. 50 lat, porównując ich skład z materiałem genetycznym 103 szczątków czterech starożytnych populacji, które tworzą współczesną „pulę genową”. Byli to łowcy-zbieracze: pierwotni mieszkańcy Europy po epoce lodowej, anatolijscy rolnicy neolityczni, grupy koczownicze epoki brązu oraz…

geny-lowcy-zbieracze-3db4c26.jpeg
width: 3200
height: 2400

Celebryci klonują dziś swoje zwierzęta. Eksperci ostrzegają przed ukrytymi zagrożeniami
type: item
date: 2025-12-07T12:45:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: biologia
subject: genetyka
subject: klonowanie
subject: koty
subject: psy
subject: zwierzęta
description: Nasze relacje z domowymi zwierzętami są bardzo silne. Standardem staje się traktowanie domowych czworonogów jak członków rodziny. Jednak psy i koty żyją znacznie krócej niż ludzie, a utrata zwierzęcia jest traumatycznym doświadczeniem. Nic dziwnego, że są ludzie, którzy potrafią zapłacić 50 tysięcy dolarów i więcej, by otrzymać kopię swojego czworonoga. Tylko czy sklonowane zwierzę jest tym samym osobnikiem, czy jednak kimś innym?
encoded: Badania wykazują, że im silniejsza jest więź łącząca człowieka ze zwierzęciem, tym dłuższa i bardziej bolesna jest żałoba po jego stracie. Poczucie straty wzrasta, gdy zwierzę odchodzi gwałtownie, w tragicznych okolicznościach lub gdy właściciel za późno zdecydował się poddać cierpiącego pupila eutanazji. Część analiz pokazuje, że żałoba po czworonogu jest niemal tak nasilona, jak ta po bliskim człowieku. Dlatego wielu ludzi stara się temu zaradzić. W sukurs przychodzi im zaawansowana biologia w służbie komercyjnych usług klonowania. Owieczka Dolly Wbrew powszechnej opinii, procedury klonowania nie rozpoczęły się narodzin owcy Dolly, co miało miejsce w 1997 roku. Wykorzystanie transferu jądrowego w celu sklonowania organizmu jako pierwszy zaproponował w 1938 roku Hans Spemann. Jednak pierwszy prawdziwy sukces w tej dziedzinie należy przypisać brytyjskiemu biologowi i laureatowi Nagrody Nobla Johnowi B. Gurdonowi, który w latach 1958–1962 skutecznie sklonował żabę szponiastą. Do dziś udało się sklonować wiele gatunków, w tym myszy, fretki, owce, konie, psy, bydło i koty. Tylko czym tak naprawdę jest klonowanie? W sensie potocznym jest to stworzenie kopii z oryginału. Natomiast klonowanie organizmów oznacza procedurę otrzymywania organizmów o takiej samej informacji genetycznej, z reguły poprzez procedurę transferu jądra z komórki somatycznej do komórki jajowej pozbawionej uprzednio jądra. Takie jajo musi zostać przeniesione do macicy surogatki, która donosi ciążę i urodzi w pełni rozwinięty organizm. Chociaż biolodzy eksperymentują z klonowaniem zwierząt od niemal wieku, postępy są powolne. Nawet dziś skuteczność klonowania wynosi około 16%. Wieczne życie pupila Coraz więcej zamożnych osób decyduje się na procedurę sklonowania swojego zmarłego pupila. Plotka głosi, że zdecydowała się na to m.in. Barbara Streisand, jednak lista musi być znacznie dłuższa. Na świecie działa przynajmniej kilkadziesiąt firm parających się klonowaniem zwierząt domowych. Jedną z największyc…

klonowanie-zwierzat-7eeafcd.jpg
width: 3000
height: 2250

Przebadano genom psa, który ocalił chore dzieci na Alasce. Balto nie był zwykłym husky
type: item
date: 2025-12-01T10:56:07.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: alaska
subject: dna
subject: Dom
subject: genetyka
subject: historia
subject: pies
subject: psy
description: Sto lat temu miasteczku Nome na Alasce groziła epidemia błonicy. Jedyną szansą na ocalenie było lekarstwo dostarczone przez zaprzęgi psów. Bohaterem tej niezwykłej sztafety został syberyjski husky Balto. Teraz naukowcy zbadali jego genom, by sprawdzić, czym różnił się od współczesnych przedstawicieli rasy.
encoded: W tym artykule: Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Bohaterski pies Balto Geny psa-zwycięzcy Jeden z eksponatów w Muzeum Historii Naturalnej w Clevelend to średniej wielkości włochaty pies. Choć jest opisany jako husky syberyjski, na pierwszy rzut oka mocno różni się od współczesnych psów tej rasy. Jest masywnie zbudowany. Ma dość krótkie nogi i bardzo gęste, długie futro. Tak właśnie wyglądały alaskańskie husky sto lat temu. Wypchane zwierzę w muzeum w Clevelend to Balto – słynny pies, który doczekał się książek i filmów na swój temat. Balto był jednym z bohaterów tzw. Wielkiego Wyścigu Miłosierdzia (ang. Great Race of Mercy) z 1925 roku. Tak naprawdę nie był to wyścig, ale sztafeta psich zaprzęgów. Jej celem było jak najszybsze dowiezienie do miejscowości Nome lekarstwa dla umierających na błonicę dzieci. Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Nome leży na zachodnim krańcu Alaski. Dziś ma ok. 4 tys. mieszkańców. Sto lat temu, w czasie gorączki złota, miejscowość była pięć razy większa. Zamieszkiwali ją głównie górnicy z rodzinami i rdzenni mieszkańcy Alaski. W grudniu 1924 roku i styczniu 1925 roku do miejscowego szpitala zaczęli zgłaszać się rodzice z chorymi dziećmi. Okazało się, że najmłodszych mieszkańców Nome zaatakowała błonica – śmiertelnie niebezpieczna, bakteryjna choroba zakaźna. Szpital musiał sprowadzić serum. Jednak najbliższym miejscem, gdzie znajdowała się antytoksyna przeciwko błonicy było Anchorage, odległe o 1600 km. Zima tamtego roku była tak mroźna, że lot samolotem okazał się niemożliwy. Paczkę z lekarstwem wysłano pociągiem do miasteczka Nenana. Pozostałe prawie 1100 km trzeba było pokonać psimi zaprzęgami. W sztafecie wzięło udział 20 maszerów – czyli przewodników psich zaprzęgów – i 150 psów. Niektórzy z maszerów musieli radzić sobie z zawieją i temperaturami sięgającymi kilkudziesięciu stopni poniżej zera. Mimo to całą trasę udało się pokonać zaledwie w pięć i pół dnia. Bohaterski pies Balto Ostatni odcinek – z Bluff do …

bohaterski-balto-908fe10.png
width: 2160
height: 1440

Nie neolityczny rolnik, lecz rzymski żołnierz. Kto naprawdę sprowadził koty do Europy?
type: item
date: 2025-11-28T09:33:20.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: koty
subject: udomowienie
description: To, co wiemy o pochodzeniu kota domowego, właśnie się zmienia. Zamiast wędrować do Europy wraz z pierwszymi rolnikami, kot – w swojej „prawdziwie domowej” wersji – pojawia się tu dopiero w epoce rzymskiej. Jego rodowód prowadzi prosto do północnoafrykańskich żbików, a nie do Lewantu, jak sugerowały wcześniejsze hipotezy.
encoded: Długa i niepewna historia udomowienia kota wreszcie zaczyna się wyjaśniać – tak w każdym razie wynika z najnowszych badań. Wcześniejsze teorie, oparte na skąpych dowodach archeologicznych sugerowały, że udomowienie rozpoczęło się na Bliskim Wschodzie wraz z rozwojem rolnictwa około 9500 lat temu. Nowe dowody genomiczne obalają tę hipotezę. Wnioski opublikowano właśnie na łamach „Science”. Pochodzenie twojego mruczka Naukowcy przeprowadzili analizy paleogenomiczne 87 genomów kotów. Próbki pochodziły z okresu liczącego ponad 10 000 lat. Badania te wykazały, że koty domowe najprawdopodobniej pochodzą od żbików północnoafrykańskich, a nie z Lewantu. Współczesne koty domowe genetycznie są najbardziej spokrewnione z dzikimi kotami z Afryki Północnej, na przykład z Tunezji, a mają mniejsze powinowactwo z żbikami lewantyńskimi. To odkrycie rzuca nowe światło na pochodzenie naszych zwierzęcych towarzyszy. Sugeruje, że Afryka Północna jest kolebką współczesnego kota domowego. Koty rzymskich legionów. Późne rozprzestrzenianie się mruczków Kolejnym ważnym wnioskiem jest okres, w którym koty domowe dotarły do Europy. Kopalne DNA każe sądzić, że rozprzestrzenienie z Afryki Północnej do Europy nastąpiło około 2000 lat temu. To znacznie później, niż sądzono. Bo miało się to stać wraz z pierwszymi, neolitycznymi rolnikami kilka tysięcy lat temu. Prawdziwe koty domowe pojawiły się w Europie i południowo-zachodniej Azji dopiero kilka tysięcy lat po neolicie. Wcześniejsze kości kotów znajdowane w Europie i Turcji, datowane na okres neolitu i chalkolitu, zostały zidentyfikowane jako żbiki europejskie (Felis silvestris silvestris), a nie koty domowe. Oznacza to, że wcześniejsze znaleziska w Europie odzwierciedlały starożytną hybrydyzację (krzyżowanie się żbików), a nie wczesne udomowienie. Po pojawieniu się w Europie kotów domowych o rodowodzie północnoafrykańskim na przełomie er, zwierzęta te szybko się rozprzestrzeniły. Często podążały wzdłuż rzymskich szlaków wojskowych, docierając na…

kot-9eb6db4.jpg
width: 1913
height: 1275

Masz rude włosy? Naukowcy odkryli, że dlatego twoje rany goją się wolniej – jest jednak na to sposób
type: item
date: 2025-11-21T10:38:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: genetyka
subject: ludzie
subject: Zdrowie
description: Rude włosy to nie tylko wyjątkowa cecha urody, ale także znak szczególnej cechy genetycznej. Naukowcy coraz lepiej rozumieją, jak mutacje genu MC1R wpływają na zdrowie osób rudowłosych i odkrywają, że mają one związek z… funkcjonowaniem skóry. Dlaczego rany osób rudych goją się wolniej i czy możemy sobie z tym poradzić?
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Edynburskiego w opublikowanym w czasopiśmie „PNAS” badaniu udowadniają, że osoby rudowłose z mutacją genu MC1R doświadczają nie tylko wyjątkowych cech pigmentacyjnych, ale także specyficznych problemów zdrowotnych. Chociaż to nie kolor włosów sprawia, że inaczej goją im się rany i mają odmienną percepcję bólu, to wszystko jest ze sobą powiązane. Jak jeden gen wpływa na pigmentację i na zdrowie? Gen MC1R (receptor melanokorytyny 1) to kluczowy element procesu pigmentacji. Odpowiada za przekształcanie żółto-czerwonej feomelaniny w ciemną eumelaninę. Mutacje MC1R powodują, że przeważa produkcja feomelaniny, skutkiem czego są rude włosy i jasna karnacja. Ale MC1R to nie tylko kolor – jego aktywność ma fundamentalne znaczenie dla zdrowia skóry. Właściwie działający MC1R aktywnie chroni komórki skóry przed promieniowaniem UV, wspiera prawidłowe reakcje zapalne i wpływa na procesy naprawcze. U rudowłosych zaburzenia w tym genie mogą prowadzić do szeregu specyficznych wyzwań zdrowotnych. Czy osoby rude wolniej wracają do zdrowia? Naukowcy zagłębili się w RNA pojedynczych komórek pobranych z ludzkich ran przewlekłych. Okazało się, że osoby o rudych włosach mają warianty MC1R powodujące wyłączenie lub tylko częściową aktywność tego białka, co znacząco utrudnia gojenie. W badaniach na myszach zwierzęta z rudą sierścią (wyposażone w ten sam gen) aż w 95% przypadków nie wygoiły ran w ciągu siedmiu dni, podczas gdy u myszy z ciemną sierścią było to 68,8%. „Rudowłosy” wariant genu MC1R powodował ponadto utrzymywanie się stanu zapalnego i utrudniał zamknięcie się ran – wszystko przez większą liczbą tzw. neutrofilowych sieci zewnątrzkomórkowych (NET), które spowalniają proces naprawy tkanek. Opóźnione gojenie było widoczne już w 1., 7., 10. i nawet 14. dniu po zranieniu. Jak pomóc osobom rudowłosym? Naukowcy wpadli na pewien sposób. Drugą fazą badania było miejscowe leczenie agonistą MC1R (preparatem aktywującym receptor). Na połowie myszy zastosowali żel zaw…

GettyImages-1043593964-a4c9262.jpg
width: 7360
height: 4912

To odkrycie zmienia historię i biologię. Syberyjski mamut sprzed 40 000 lat zdradził sekret swoich genów
type: item
date: 2025-11-19T15:02:54.000Z
creator: Jack Tamisiea
subject: Nauka
subject: epoka lodowcowa
subject: genetyka
subject: mamuty
subject: nauka
description: Najstarsze RNA na świecie zachowało się w ciele mamuta sprzed 40 000 lat. Odkrycie rzuca światło na to, co działo się z małą Yuką w ostatnich chwilach jej życia – i może zmienić nasze podejście do epoki lodowcowej.
encoded: Spis treści: RNA kontra DNA – co odkryto? Tropem pradawnych cząsteczek Ostatnie chwile życia mamuta Co to oznacza dla przyszłości? W 2010 roku poszukiwacze kłów, przeczesując brzeg rzeki na Syberii, odkryli zmumifikowane szczątki młodego mamuta. Zwierzę, nazwane „Yuka” od pobliskiej wioski Jukagir, było zamarznięte przez niemal 40 000 lat. Wieczna zmarzlina zachowała jego ciało w niezwykle dobrym stanie: z kępkami czerwonawego futra, skręconą trąbą, a nawet nienaruszonym mózgiem. Teraz naukowcy donoszą, że w tkankach Yuki zachował się jeszcze inny, rzadki prehistoryczny skarb: ślady kwasu rybonukleinowego (RNA). To cząsteczki genetyczne kluczowe dla życia, które zwykle szybko rozpadają się po śmierci organizmu. Wyniki zespołu, opublikowane dziś w czasopiśmie „Cell”, stanowią najstarsze jak dotąd odzyskane sekwencje RNA i pierwszy przypadek wyizolowania tych cząsteczek z mamuta włochatego (Mammuthus primigenius). RNA kontra DNA – co odkryto? Naukowcy od dziesięcioleci badają fragmenty pradawnego DNA pochodzące z dobrze zachowanych szczątków mamutów włochatych, takich jak Yuka. Te fragmenty materiału genetycznego pozwoliły odtworzyć genom gatunku i pokazały, jak blisko spokrewnione są mamuty ze współczesnymi słoniami. Ślady starożytnego RNA okazały się jednak trudne do uchwycenia. Związki te zwykle występują w postaci pojedynczej nici. Są niezbędne do uruchamiania określonych genów i wytwarzania ważnych białek, ale są mniej trwałe niż DNA. – Dawne RNA pokazuje niczym stopklatka, które geny są włączone lub aktywne w danej tkance – mówi Love Dalén, badacz genomiki ewolucyjnej z Uniwersytetu Sztokholmskiego i współautor nowego badania. – Tego nigdy nie bylibyśmy w stanie zobaczyć tylko na podstawie DNA. RNA jest też dobrze znane ze swojego związku z wirusami, takimi jak wirus grypy czy koronawirusy pokroju SARS-CoV-2. Patogeny te przechowują informację genetyczną w nici RNA. Dalén uważa, że starożytne RNA będzie kluczowe do wykrywania śladów wirusów z epoki lodowcowej za…

2025-11-19-110633-Worlds-oldest-RNA-found-in-40000-year-old-woolly-mammoth--National-Geographic-b024f91.png
width: 1278
height: 850

Kameleony „Pinokio” wodziły naukowców za nos przez 150 lat. Teraz badacze poznali prawdę
type: item
date: 2025-11-18T13:42:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: gady
subject: genetyka
subject: madagaskar
subject: zwierzęta
description: Wielki nos, wielka pomyłka – kameleon „Pinokio” przez lata był źle klasyfikowany. Nowe badania ujawniają, że nie należy do znanego gatunku. Teraz ma swoją nazwę i tożsamość. Co więcej, ujawniono drugi, dotąd mylnie sklasyfikowany gatunek.
encoded: Madagaskar to prawdziwe królestwo kameleonów. Tam żyje ponad 40% wszystkich znanych gatunków tych fascynujących gadów. Jednak to, co rzuca się w oczy najbardziej, są ich niesamowite nosy – i przez lata wprowadzały naukowców w błąd. Międzynarodowy zespół badaczy odkrył niedawno, że dwie odmiany kameleonów, które były dobrze znane od 150 lat, w rzeczywistości są zupełnie nowymi, odrębnymi gatunkami. Ustalenie opisano na łamach czasopisma „Salamandra”. Kluczowe okazały się analizy genetyczne, które dowiodły, że wygląd zewnętrzny może być bardzo zwodniczy. W rezultacie mały kameleon z wyjątkowo długim nosem, znany popularnie jako „kameleon Pinokio”, w końcu otrzymał oficjalną naukową nazwę. Idealnie do niego pasuje: Calumma pinocchio. Od obserwacji do odkrycia Kameleon „Pinokio” był wcześniej zaliczany do Calumma gallus. O przynależności decydował głównie kształt jego wydłużonego wyrostka na pysku. Samce C. pinocchio charakteryzują się bardzo długim, gładkim wyrostkiem przypominającym włócznię. Wyrostek ten może osiągać 14–20% długości ich pyska. Naukowcy opisali teraz również drugi gatunek kameleona, chociaż jego nazwa nie jest już tak chwytliwa. Jest to Calumma hofreiteri. Te zwierzęta wcześniej mylnie przypisywano do gatunku Calumma nasutum, również ze względu na podobieństwa w kształcie nosa. Calumma hofreiteri wyróżnia się mniejszym, zaokrąglonym wyrostkiem nosowym, a w przeciwieństwie do C. gallus, ma wyraźny grzebień grzbietowy. Badacze doszli do wniosku, że to właśnie te charakterystyczne wyrostki nosowe wodziły ich dotychczas za nos. – Nasze badania wykazały również, że wyrostki nosowe mogą stosunkowo szybko zmieniać długość, kształt i kolor. Najwyraźniej podlegają one szybkiej ewolucji, prawdopodobnie spowodowanej indywidualnymi preferencjami samic w doborze partnera – wyjaśnia pierwszy autor badania dr Frank Glaw z Państwowej Kolekcji Zoologicznej, należącej do Bawarskich Państwowych Zbiorów Historii Naturalnej. Niezastąpiona genetyka Aby ostatecznie rozwiąza…

newsimage414707-5baa37c.jpg
width: 1896
height: 1200

Co kryje DNA Hitlera? Badania ujawniają genetyczne uwarunkowania twórcy nazizmu
type: item
date: 2025-11-14T12:50:05.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: adolf hitler
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
description: Próbka krwi nazistowskiego przywódcy Adolfa Hitlera pozwoliła naukowcom odpowiedzieć na pytania, które trapiły historyków od dekad. Testy potwierdzają genetyczne schorzenie, występujące u dyktatora oraz obalają mit żydowskiego pochodzenia twórcy nazizmu.
encoded: Grupa badawcza była złożona z naukowców z różnych środowisk — wśród nich znalazła się choćby genetyczka Turi King, znana z identyfikacji szczątków średniowiecznego króla Ryszarda III. Dzięki uzyskanej próbce krwi odnalezionej na fragmencie materiału sofy, na której Adolf Hitler popełnił samobójstwo, udało się zidentyfikować schorzenia genetyczne u dyktatora. Odkrycie nie tylko tłumaczy wiele zachowań z życia nazisty, ale również przedstawia pewien ideologiczny paradoks, według którego Hitler powinien stać się swoją własną ofiarą. Jak zostały przeprowadzone badania? Materiał badawczy został pobrany z berlińskiego bunkra, w którym w 1945 roku Hitler popełnił samobójstwo. Skrawek materiału sofy, na którym znajdowała się krew dyktatora, został zabezpieczony, a następnie poddany specjalistycznej analizie genetycznej. Naukowcy zwrócili uwagę m.in. na geny odpowiedzialne za rozwój hormonalny i funkcje płciowe oraz na genetyczne predyspozycje do zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Dodatkowo, poprzez porównanie dwóch kodów DNA – Hitlera i jego krewnego w linii męskiej – obalono mit o żydowskim pochodzeniu Führera. Zespół Kallmanna – czym jest zaburzenie Hitlera? Jednym z celów badania było udzielenie odpowiedzi na pytanie: dlaczego Adolf Hitler czuł się tak niekomfortowo w relacjach z innymi ludźmi, a w szczególności z kobietami? Do tej pory pasjonaci historii prześcigali się w teoriach na temat psychologicznych uwarunkowań dyktatora. Teraz już wiemy, że Führer cierpiał na zespół Kallmanna – rzadkie, wrodzone zaburzenie genetyczne, które wpływa na rozwój hormonalny człowieka. Schorzenie, po raz pierwszy kompleksowo opisane w 1944 roku przez lekarza Franza Josefa Kallmanna, polega na niedoborze lub braku hormonów podwzgórza i przysadki, które są niezbędne do prawidłowego rozwoju narządów płciowych. W efekcie organizm dojrzewa później i nie rozwija w pełni cech płciowych. Zespół Kallmanna nie wpływa bezpośrednio na inteligencję, ale jego objawy mogą silnie oddziaływać…

shutterstock754279429-ab2a1dc.jpg
width: 3000
height: 2248

Twój kod życia mówi więcej niż myślisz – genetyka pomaga zrozumieć historię całej ludzkości
type: item
date: 2025-11-10T07:33:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: biologia
subject: chemia
subject: dna
subject: genetyka
description: Genetyka to fascynująca nauka, dążąca do odczytania i zrozumienia samej esencji życia. Opiera się na dwóch fundamentalnych filarach – dziedziczności i zmienności. To właśnie te zjawiska napędzają ewolucję i kształtują bogactwo życia na naszej planecie, a fundamentalna wiedza na ich temat pozwala zmieniać oblicze medycyny, rolnictwa, kryminalistyki, a nawet naszego rozumienia odległej przeszłości.
encoded: Spis treści: DNA jak księga życia Historia odkrywania kodu Trzy filary genetyki Zastosowania, które zmieniają świat Nazwa „genetyka” wywodzi się od starogreckiego słowa „genesis”, oznaczającego pochodzenie. Pod tym pojęciem kryje się nauka o dziedziczności i zmienności organizmów. Dziedziczność wyjaśnia, dlaczego potomstwo dziedziczy cechy po swoich rodzicach, jak choćby kolor oczu matki czy wzrost ojca. Z kolei zmienność wyjaśnia, dlaczego każdy osobnik jest unikatowy, a w obrębie gatunku istnieje tak ogromna różnorodność. DNA jak księga życia U fundamentalnych podstaw genetyki leży niezwykła cząsteczka DNA, czyli kwas deoksyrybonukleinowy. To właśnie w niej, w postaci sekwencji chemicznych „liter”, zapisana jest cała informacja genetyczna organizmu. Jednakże, aby w pełni zrozumieć, jak ta informacja jest przechowywana, kopiowana i odczytywana, należy najpierw poznać jej trójwymiarową architekturę. Struktura DNA nie jest bowiem pasywnym „magazynem danych”. To dynamiczna „maszyna”, w której każda cecha konstrukcyjna ma fundamentalne znaczenie dla jej funkcji. Budowa podwójnej helisy Najtrafniejszą i najczęściej stosowaną analogią, opisującą strukturę DNA, jest obraz skręconej drabiny. W tej wizualizacji, dwie długie, wijące się „poręcze” tworzą tzw. szkielet cukrowo-fosforanowy. Z kolei łączącej je szczeble składają się z par zasad azotowych. Podstawową jednostką budulcową DNA jest nukleotyd, składający się z trzech połączonych ze sobą elementów: pięciowęglowego cukru, zwanego deoksyrybozą; reszty kwasu fosforowego, która nadaje cząsteczce DNA jej kwasowy charakter; jednej z czterech zasad azotowych: adeniny (A), guaniny (G), cytozyny (C) lub tyminy (T). Zasady, o których mowa. dzielą się na dwie grupy: puryny (adenina i guanina) i pirymidyny (cytozyna i tymina). Nukleotydy łączą się ze sobą w długie łańcuchy, tworząc nić DNA. Połączenie to następuje poprzez wiązania fosfodiestrowe, w których reszta fosforanowa jednego nukleotydu przyłącza się do cukru następnego, t…

genetyka-e4784a3.jpg
width: 3200
height: 1800

Z czego zbudowany jest kod życia? Tajemnice budowy DNA
type: item
date: 2025-11-09T07:27:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: biologia
subject: chemia
subject: dna
subject: genetyka
description: Podwójna helisa DNA, przypominająca skręconą drabinę sznurową, stała się uniwersalnym symbolem życia, dziedziczności i samej esencji tego, kim jesteśmy. Ta niezwykła struktura nie jest jedynie przypadkowym kształtem. Stanowi rozwiązania problemów, przed którymi stoi życie: jak przechowywać ogromne ilości informacji, chronić je przed uszkodzeniami i wiernie przekazywać kolejnym pokoleniom. Jak przedstawia się budowa DNA? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Dekonstrukcja nukleotydu Tworzenie łańcucha Nie ulega wątpliwości, że kwas deoksyrybonukleinowy to jeden z najgenialniejszych tworów natury. Nie każdy wie, że DNA pojedynczej komórki zawiera około 6 miliardów par zasad, co w przeliczeniu na jednostki cyfrowe przekłada się na około 1,5 gigabajta danych. Organizm dorosłego człowieka składa się z kilkudziesięciu bilionów komórek. Sumując je wszystkie, należy przyjąć, że cząsteczki DNA we wszystkich komórkach organizmu gromadzą ponad 40 zettabajtów danych, czyli wielokrotnie więcej niż wynosi szacunkowa pojemność wszystkich serwerowni Google na świecie. Genetyka odsłoniła przed nami tajemnice DNA już w XX wieku, gdy powstało słynne „Zdjęcie 51”, niepodważalny dowód na jego helikalną strukturę. Dekonstrukcja nukleotydu Żeby zrozumieć, jak zbudowana jest cała struktura DNA, najpierw należy rozłożyć ją na najmniejsze jednostki budulcowe. Tą fundamentalną „cegiełką” jest cząsteczka zwana nukleotydem. Każdy z miliardów tworzących DNA nukleotydów jest precyzyjnie skonstruowany z trzech odrębnych komponentów. Razem wzięte, tworzą jednostkę zdolną zarówno do budowania struktury, jak i do przenoszenia informacji. Trzy filary Centralnym elementem każdego nukleotydu DNA jest pięciowęglowy cukier (pentoza) o nazwie deoksyryboza. To coś w rodzaju szkieletu, do którego przyłączone są pozostałe dwa komponenty. Cząsteczka ta jest blisko spokrewniona z innym cukrem, rybozą, występującą w RNA. Jednak brakuje jej jednej grupy hydroksylowej (-OH) przy drugim atomie węgla w pierścieniu. Ta pozornie niewielka modyfikacja chemiczna znacząco zwiększa stabilność kwasu deoksyrybonukleinowego, czyniąc go idealnym materiałem do długoterminowego przechowywania informacji genetycznej, w przeciwieństwie do bardziej reaktywnego i krótkotrwałego RNA. Do piątego atomu węgla w cząsteczce deoksyrybozy przyłączona jest (wiązaniem estrowym) reszta kwasu fosforowego, zwana grupą fosforanową. Pełni ona rolę kluczowego łącznika – swoistego „zaczep…

dna-cdb6004.jpg
width: 2842
height: 2000

Nowe badanie genetyczne ujawnia nieznany świat w głębinach oceanów
type: item
date: 2025-11-05T07:57:30.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: mapy
subject: oceany
subject: ryby
description: Zespół naukowców przeanalizował niemal tysiąc próbek DNA z oceanów. Wyniki ujawniły, że wiele gatunków ryb żyje w warunkach, które wcześniej uznawano za skrajnie nieprzyjazne. Znacząca część dotychczasowych danych o ich zasięgach okazała się niepełna. Czy mapy życia morskiego są nieaktualne?
encoded: Jak dobrze wiemy, mapa to obraz powierzchni Ziemi lub jej fragmentu, który przedstawiony jest w określonej skali i za pomocą umownych znaków. Jednak za jej pomocą możemy pokazać tak naprawdę wszystko, co tylko chcemy, w zależności od tego, na jakich informacjach nam zależy i co chcemy przeanalizować. Bo to nie tylko granice państw i regionów, czy ukształtowanie terenu. Za pomocą mapy możemy także określać występowanie gatunków morskich. Naukowcy stworzyli nową mapę gatunków morskich To właśnie było przedmiotem badań francuskich naukowców, którzy opublikowali swoją pracę na łamach czasopisma „PLOS Biology”. Zespół wykorzystał metodę analizy materiału DNA w oceanach, aby jeszcze raz przyjrzeć się gatunkom stworzeń żyjących w wodzie. „Ocena geograficznego rozmieszczenia gatunków ma kluczowe znaczenie dla przybliżenia ich nisz ekologicznych, zrozumienia, w jaki sposób globalne zmiany mogą zmieniać wzorce ich występowania, a także umożliwia przewidywanie ryzyka wyginięcia” – napisali we wstępie swojej pracy autorzy. Badacze w tym celu wykorzystali blisko 1000 próbek DNA środowiskowego z 542 lokalizacji, czyli eDNA ze wszystkich oceanów, w tym z regionów polarnych i odległych wysp tropikalnych. W ten sposób naukowcy chcieli określić stopień niedoszacowania zasięgów geograficznych i nisz ekologicznych (miejsce i funkcja organizmów w strukturze ekosystemu) ryb w oparciu o globalne dane, które wskazują ich występowanie. Dane o gatunkach ryb były niedoszacowane „Nasze badania wykazały, że znane zasięgi geograficzne dla 93% gatunków i zakresy nisz ekologicznych dla 7% gatunków były niedoszacowane. Praca ta przyczyniła się do ich zapełnienia” – podkreślają uczeni. W skrócie oznacza to, że rzeczywisty obszar występowania jest większy niż wynika z dotychczasowych danych, a dotychczasowe mapy rozmieszczenia gatunków są niekompletne. Badacze podkreślają także, że wiele gatunków żyło daleko poza obszarami, na których były historycznie mapowane. „Na przykład ryby z rodziny bielankowa…

FABRIC-KOLAZ-32-d986a17.jpg
width: 1688
height: 1125

Ten ptak nie powinien istnieć. Kolorowa hybryda zaskoczyła ornitologów w USA
type: item
date: 2025-09-26T11:43:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: genetyka
subject: obserwacje
subject: przyroda usa
subject: ptaki
description: Hybryda modrosójki i modrowronki nie powinna pojawić się w naturze – to ptaki zbyt daleko spokrewnione. A jednak w Teksasie ornitolodzy złapali taki egzemplarz. Niezwykły ptak potrafi nawet śpiewać jak oba gatunki.
encoded: Naukowcy z USA zaobserwowali coś wyjątkowego: ptaka-hybrydę dwóch gatunków, których linie ewolucyjne rozeszły się 7 milionów lat temu. Oznacza to tyle, że krzyżówka powstała między ptakami stosunkowo daleko spokrewnionymi. Jak to możliwe? Odkrycie niezwykłego ptaka-hybrydy w Teksasie Do odkrycia doszło w okolicach San Antonio w Teksasie (USA). W 2023 roku, jeden z lokalnych obserwatorów ptaków zauważył w swoim ogrodzie osobnika o niezwykłym wyglądzie i opublikował jego zdjęcia w mediach społecznościowych. Ornitolog Brian Stokes zainteresował się tematem i po kilku próbach udało mu się złapać ptaka. Zbadał go i opisał w artykule naukowym w czasopiśmie „Ecology and Evolution”. Modrosójka czy modrowronka? Okazało się że to krzyżówka modrosójki błękitnej (Cyanocorax luxuosus) i modrowronki zielonej (Cyanocorax yncas). W języku angielskim pokrewieństwo tych ptaków widać także w nazwach: blue jay i green jay. Złapana przez Stokesa hybryda miała niebieskie upierzenie przypominające modrosójkę, a do tego charakterystyczne wzory na głowie modrowronki zielonej. Co więcej, potrafiła naśladować głosy obu gatunków. Gdzie krzyżują się ścieżki obu gatunków? Oba gatunki należą do rodziny krukowatych, w której znajdują się też m.in. wrony, sroki i kruki. Historycznie modrowronka zielona występowała głównie w tropikalnych rejonach Meksyku, Ameryki Środkowej oraz w południowym Teksasie. Z kolei modrosójka – we wschodnich obszarach USA, dochodząc na zachodzie mniej więcej do Houston. W ostatnim czasie zasięgi obu gatunków wyraźnie się przesunęły. Wzrost temperatur sprzyja ekspansji modrowronki zielonej na północ, a inne zmiany klimatyczne i działalność człowieka przesunęły modrosójkę na zachód. W efekcie ich siedliska zaczęły się pokrywać w środkowym Teksasie. Dowód w genach i hybryda z muzeum Pobrana próbka krwi hybrydy potwierdziła jej mieszane pochodzenie: matką była najpewniej modrowronka, a ojcem modrosójka. W latach 70. udało się w hodowli skrzyżować oba gatunki, ale ten przypade…

hybryda-52624ca.jpg
width: 1800
height: 1500

Rewolucja epigenetyczna w medycynie. Nowe metody wykrywania raka
type: item
date: 2025-09-13T13:59:02.000Z
creator: Tomasz K. Wojdacz
subject: Nauka
subject: biologia
subject: epigenetyka
subject: genetyka
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Mechanizmy epigenetyczne sterują rozwojem naszych komórek. Ich zrozumienie pozwoli skuteczniej wykrywać i leczyć choroby.
encoded: Spis treści: Co to jest epigenetyka? Dlaczego epigenetyka może być kluczem do wyjaśnienia, jak powstają choroby? Wczesne wykrywanie nowotworów oparte na epigenetyce Prewencja chorób cywilizacyjnych oparta na epigenetyce Większość z nas pamięta ze szkoły, że to jak wyglądamy i jak funkcjonuje nasze ciało zapisane jest w DNA – materiale genetycznym odziedziczonym od rodziców. Ten sam kod genetyczny znajduje się w niemal każdej komórce naszego ciała, których jest około 30–40 bilionów. I tu pojawia się pytanie, które przez wieki nurtowało naukowców. Jak to możliwe, że z identycznego DNA powstaje tak ogromna różnorodność komórkowa budujące ciało ludzkie? Ciało, w którym jedne komórki przewodzą prąd – komórki nerwowe, inne dają nam możliwość ruchu – komórki mięśniowe itd.? Co to jest epigenetyka? Odpowiedź na to pytanie jest zasadniczo prosta: DNA czytane jest na różne sposoby w różnych typach komórek. To rodzi następne pytanie: kto czy co decyduje o tym, jak materiał genetyczny jest czytany w konkretnej komórce? To właśnie mechanizmy epigenetyczne decydują o tym, jak DNA w komórce jest odczytywane. Dzięki nim z jednej, wspólnej instrukcji powstaje niezwykle złożony organizm, w którym każda komórka odgrywa precyzyjnie zaplanowaną rolę. Epigenetyka to dziedzina nauki badająca te mechanizmy. Dlaczego epigenetyka może być kluczem do wyjaśnienia, jak powstają choroby? Prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów epigenetycznych pozwala na rozwój tak skomplikowanej maszyny, jaką jest ludzki organizm, zbudowany z ok. 200 typów komórek. Gdyby taki organizm żył w idealnym środowisku, w którym żaden z czynników nie wpływałby negatywnie na funkcjonowanie mechanizmów epigenetycznych, żylibyśmy długo i w zasadzie bez większości chorób. Takie środowisko niestety nie istnieje. Od naszych pierwszych dni na świecie nasz organizm poddawany jest działaniu niekorzystnych czynników środowiskowych, które zmieniają funkcjonowanie mechanizmów epigenetycznych. Kiedyś myśleliśmy, że zmiany genetyczne, t…

epigenetyka-b2d08a2.jpg
width: 561
height: 374

Naukowcy wykryli gigantyczne DNA w ustach. Jest obecne u większości z nas
type: item
date: 2025-09-12T09:19:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: bakterie
subject: dna
subject: genetyka
subject: nowotwory
subject: Zdrowie
description: Olbrzymie elementy DNA, które znajdują się u większości ludzi, wykryli badacze z Japonii i Indonezji. Do tej pory nikt o nich nie wiedział. A odgrywają kluczową rolę – na przykład pomagają „dobrym” bakteriom, które są naturalnym elementem mikrobiomu jamy ustnej.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane na łamach „Nature Communications” to dowód na to, że nie tylko morskie głębiny i kosmos nadal są dla nas wielkimi zagadkami. Również współczesną medycynę ciągle mogą czekać rewolucyjne odkrycia. To, dotyczące DNA w ustach, jest jednym z nich. Zagadkowy mikrobiom Ludzie funkcjonują nie tylko dzięki złożonym organom, ale też w wyniku działania mikrobiomu. Tworzą go bakterie, wirusy i grzyby, które zamieszkują ludzki organizm i jego powierzchnię. W ostatnich latach naukowcy przyglądają się mikrobiomowi w różnych częściach ludzkiego organizmu. Częściowo zainspirowani niedawnymi odkryciami „obcego” DNA w mikrobiomie gleby, Yuya Kiguchi, współuczestnik projektu badawczego i jego zespół zwrócili uwagę na duży zbiór próbek śliny zebranych przez laboratorium Yutaka Suzuki z Graduate School of Frontier Sciences na Uniwersytecie Tokijskim. Postanowili się mu przyjrzeć. W ustach odkryto gigantyczne DNA Na potrzeby najnowszych badań przeanalizowano skład śliny blisko 500 osób. Okazało się, że w 74% próbek znajdował się nieznany do tej pory materiał genetyczny. Określono go jako inocles. Jak określili to sami naukowcy, są to gigantyczne elementy DNA, które dotychczas umykały wykryciu. Wykrycie inocles nie było łatwe, ponieważ konwencjonalne metody sekwencjonowania fragmentują dane genetyczne, uniemożliwiając rekonstrukcję dużych elementów. Kluczowy przełom nastąpił po zastosowaniu metody o nazwie preNuc, która pozwala na selektywne usuwanie ludzkiego DNA z próbek śliny. Okazało się, że gospodarzem dla inocles jest głównie bakteria Streptococcus salivariu. – Wiemy, że w mikrobiomie jamy ustnej występuje dużo różnych rodzajów bakterii, ale wiele z ich funkcji i sposobów ich powstawania pozostaje nadal nieznanych – mówi Kiguchi. Jak wyjaśnia, inocles to przykład DNA pozachromosomowego – fragmentów DNA, które występują w komórkach, w tym przypadku bakteriach, ale poza ich głównym DNA. Jak to sobie wyobrazić? – To tak, jakbyśmy znaleźli książkę z dodatko…

gigantyczne-DNA-c9e2f43.jpg
width: 5000
height: 3200

Jakie jest pochodzenie Słowian? Są wyniki szeroko zakrojonych badań DNA
type: item
date: 2025-09-03T15:00:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: genetyka
subject: migracje
subject: słowianie
description: Migracja ze wschodu, a nie transformacja lokalnych społeczności była najważniejszym czynnikiem decydującym o powstaniu słowiańskiej Europy w V–VII wieku – wynika z szeroko zakrojonych badań genetycznych. Objęto nimi szczątki kilkuset osób.
encoded: Jest to jeden z największych sporów w polskiej archeologii: skąd wywodzą się Słowianie? Zażarte debaty trwają od wielu dekad. W jednym obozie są badacze, którzy sądzą, że Słowianie pochodzą się z obszaru dorzecza Prypeci na terenie dzisiejszej Białorusi. Stamtąd mieli rozpocząć w V–VI wieku marsz na zachód i południe Europy. Druga grupa badaczy uważa, że Słowianie mieszkali w Polsce „od zawsze” i nie ma mowy o żadnej większej migracji z innych terenów. Nowe, szeroko zakrojone badania DNA, wskazują, kto miał więcej racji. Współpraca międzynarodowa kluczem do sukcesu Międzynarodowy zespół badaczy podsumował właśnie sześcioletni projekt HistoGenes, finansowany ze środków Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych. Jego celem była rekonstrukcja dziejów Europy Środkowo-Wschodniej między V a IX wiekiem (400–900 n.e.), a więc pomiędzy upadkiem Imperium Rzymskiego a ukształtowaniem się średniowiecznej Europy. Jest to kluczowy moment, jeśli chodzi o rozprzestrzenienie się Słowian po niemal całej Europie. Projekt realizowany był we współpracy czterech partnerów wiodących (Wiedeń, Budapeszt, Lipsk oraz Princeton) przy udziale kilkudziesięciu naukowców z wielu krajów Europy, w tym z Polski. Kluczową rolę odegrali dr Joscha Gretzinger, prof. Johannes Krause i dr Zuzana Hofmanová z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku (a ostatnia z badaczek również z Uniwersytetu Masaryka) oraz prof. Walter Pohl z Uniwersytetu Wiedeńskiego i Austriackiej Akademii Nauk. Tysiące grobów „przemówiło” W trakcie sześciu lat przebadano 6 tys. pochówków z Austrii, Czech, Niemiec, Węgier, ale i Polski. Już sama liczba analiz wskazuje, że HistoGenes to największy projekt dotyczący historii wczesnośredniowiecznej Europy, który łączy tradycyjne badania historyczne, ustalenia archeologów i antropologów, w tym paleogenetyków. Badania nie były proste, bo pierwsze grupy Słowian, jakie zasiedlały Polskę, paliły swoich zmarłych. A to utrudnia, a w zasadzie niemal wyklucza pozyskanie DNA. W spalo…

slowianie-04f9788.png
width: 900
height: 600

Wygląda jak zabawka, ma 2 cm. długości, a jego samce zachodzą w ciążę. Wyjaśniono niezwykłą biologię pławikonika
type: item
date: 2025-08-28T05:58:32.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: genetyka
subject: ryby
description: Biologów od dawna intrygowały niezwykłe organizmy najmniejszych koników morskich. Po zbadaniu genomu tych rybek wreszcie wiadomo, jak osiągnęły miniaturowy rozmiar, dziwny kształt i niespotykaną strategię rozrodczą.
encoded: Najmniejsze pławikoniki (m.in. Hippocampus bargibanti) to niezwykłe morskie rybki, których długość rzadko przekracza dwa centymetry. Słyną z doskonałego kamuflażu – upodobniły się do kolorów i faktur korali, wśród których żyją. Niektóre gatunki mają na skórze guzki do złudzenia przypominające polipy korali, co czyni je niemal niewidzialnymi zarówno dla drapieżników, jak i dla nurków. Co odkryli naukowcy w genach pławikonika? Naukowcy z Chin i Niemiec postanowili zbadać, w jaki sposób ewolucja doprowadziła do tak perfekcyjnego i ekstremalnego przystosowania. Najpierw stworzyli kompletną mapę genomu pławikonika, a następnie porównali ją z genami jego najbliższych krewnych. Analizowali zarówno obecność i aktywność genów, jak i rozwój zarodkowy. Szczególne zainteresowanie wzbudził gen nazwany hoxa2b, odpowiadający za „plan budowy ciała” u większości zwierząt. Odkryto, że u najmniejszych pławikoników gen ten po prostu nie działa. Prawdopodobnie to główny powód, który doprowadził do miniaturyzacji i niezwykłego kształtu tej rybki. Badania ujawniły, że koniki karłowate w drodze ewolucji straciły aż 438 genów obecnych u innych koników morskich. Poza tym kolejne 635 genów wskutek mutacji zostało wyłączonych. Zanikły u nich także liczne mechanizmy kontrolujące procesy wzrostu i rozwoju. Według autorów artykułu, opublikowanego właśnie w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” to właśnie utrata genów i elementów regulacyjnych odpowiada za ich wyjątkowe cechy i symbiotyczny tryb życia wśród korali. Ciąża samców wyjaśniona Kolejnym zaskakującym odkryciem było to, że najmniejsze pławikoniki mają znacznie słabszy układ odpornościowy niż inne ryby. Brakuje im kluczowych genów, które zwykle odpowiadają za produkcję białek zwalczających patogeny. Badacze sugerują, że to koralowce, wśród których żyją te ryby, przejęły tę rolę, ponieważ wytwarzają naturalne antybiotyki. Słabsza odporność mogła też doprowadzić do kolejnej biologicznej ciekawostki. Koniki morskie są …

AdobeStock237697702-b67e592.jpeg
width: 4452
height: 2968

Kim byli rdzenni Amerykanie? Nowe badanie ujawnia DNA pierwszych ludzi na tym kontynencie
type: item
date: 2025-08-25T09:17:44.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: genetyka
description: Pierwsi ludzie, którzy przybyli do Ameryki Północnej mieli geny denisowian. Tak wynika z najnowszego badania, które opublikowano na łamach prestiżowego czasopisma „Science”.
encoded: Spis treści: Kim byli pierwsi Amerykanie? Tajemniczy gen człowieka z Denisowej Jaskini Wpływ różnych genów na układ immunologiczny rdzennych Amerykanów Od wielu lat toczą się naukowe spory nie tylko o to, kiedy pierwsi ludzie zasiedlili Amerykę Północną, ale także kim byli rdzenni Amerykanie. Najnowsze dowody archeologiczne wskazują, że pierwsza migracja na terytorium kontynentu odbyła się ok. 12–14 tysięcy lat temu. W okresie ostatniej epoki lodowej ludzie z Azji przedostali się tam przez Cieśninę Beringa, a dokładniej przez pas lądu Beringia, który łączył dzisiejszą Syberię z terenami północnej Kanady i Alaski. Kim byli pierwsi Amerykanie? Inaczej jest z ludźmi, którzy docierali do Ameryki Południowej. Ci mogli pojawić się tam jeszcze wcześniej, a badania z 2023 roku wykazały, że nawet 25 tysięcy lat temu. Zgodnie z badaniem opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the Royal Society B”, w regionie Santa Elina, w stanie Mato Grosso w centralnej Brazylii odkryto najstarsze ślady zostawione przez Homo sapiens w Ameryce Południowej. Współcześnie plemiona rdzennych Amerykanów to tworzą wiele grup etnicznych i kulturowych, które posługują się różnymi językami i wyznają różne wierzenia. Najnowsze badanie opublikowane na łamach „Science” wykazało, że pierwsi ludzie, którzy pojawili się na tym kontynencie mieli DNA dwóch wymarłych gatunków człowieka – neandertalczyków i denisowian. Badacze uważają, że ta mieszanka genów pozwoliła im przetrwać w nowym środowisku, w którym narażeni byli na zupełnie inne bakterie i wirusy. – Współczesne genomy ludzkie zawierają niewielką liczbę archaicznych genów, będących spuścizną po wcześniejszych krzyżowaniach z neandertalczykami i denisowianami. Większość z nich jest neutralna, ale niektóre występujące u współczesnych ludzi były efektem selekcji naturalnej i mogły odegrać kluczową rolę w adaptacji do nowych środowisk w miarę zasiedlania świata przez ludzi – napisali w swojej pracy naukowcy. Tajemniczy gen człowieka z …

denisowianin-d91cfea.jpg
width: 1000
height: 667

„Telepatia bliźniąt” pod lupą. Co odkryli naukowcy i dlaczego wciąż nie ma jednoznacznej odpowiedzi?
type: item
date: 2025-08-23T08:45:09.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: bliźnięta
subject: dna
subject: genetyka
subject: nauka
subject: rodzina
description: Telepatia bliźniąt od lat pobudza wyobraźnię. Choć liczne historie opisują niezwykłą więź między rodzeństwem, nauka wciąż nie potwierdziła jej istnienia. Sprawdzamy, skąd wziął się ten mit i co na ten temat mówią badania.
encoded: Spis treśći: Czym właściwie jest „telepatia bliźniąt”? Skąd wziął się mit o telepatii? Dlaczego nauce trudno to potwierdzić lub obalić Geny, wspólne środowisko i złudzenie telepatii Od kończenia nawzajem zdań przez pojawianie się w identycznych strojach bez wcześniejszego ustalania, po deklaracje o odczuwaniu bólu rodzeństwa - bliźnięta od dawna fascynują swoimi unikalnymi zdolnościami. Ich osobliwa, głęboka więź, fascynuje także naukowców. — Istnieje ogromna liczba twierdzeń i mitów na temat bliźniąt — mówi Joanne Broder, praktykująca psycholożka , członkini American Psychological Association i mama bliźniąt. Jednym z najtrwalszych przekonań jest tzw. telepatia bliźniąt — rzekoma pozazmysłowa więź między rodzeństwem. Choć anegdoty są liczne, dowody naukowe wciąż wymykają się badaczom. — Nawet jeśli to nie jest „telepatia”, fascynujące jest, jak bardzo bliźnięta są wrażliwe na emocje i potrzeby tej drugiej osoby — podkreśla Tania Johnson, psycholożka i współzałożycielka Institute of Child Psychology w kanadyjskiej Albercie. Czym właściwie jest „telepatia bliźniąt”? Telepatia bliźniąt to przekonanie, że bliźnięta — szczególnie identyczne, jednojajowe — potrafią odczuwać nawzajem swoje emocje, myśli czy doznania fizyczne na odległość, bez udziału żadnego z pięciu znanych zmysłów. Zwolennicy opisują to jako „cichą wiedzę” — instynktowną świadomość, która może ostrzec jedno z nich przed niebezpieczeństwem, „odebrać” ból drugiego lub sprawić, że w danej chwili pomyślą o tym samym. Anegdoty bywają poruszające, a czasem dramatyczne. Jedno z bliźniąt odczuwa nagły, ostry ból w ramieniu dokładnie w chwili, gdy drugie — setki kilometrów dalej — łamie rękę. Innym razem pojawia się niepokój w chwili, gdy brat ma wypadek samochodowy. — „Nakładanie się” mentalne bywa tak silne, że jednojajowe bliźnięta są czasem niesłusznie oskarżane o ściąganie na egzaminach, nawet gdy rozwiązują testy osobno — mówi Nancy Segal, dyrektorka Twin Studies Center na California State University w Ful…

AdobeStock121956227-82a4e5d.jpeg
width: 6016
height: 4016

Ilość gatunków żyraf właśnie wzrosła czterokrotnie. Jak to możliwe?
type: item
date: 2025-08-22T10:31:20.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: badania naukowe
subject: genetyka
subject: żyrafy
description: Żyrafy od zawsze uchodziły za jeden gatunek, choć nie brakowało dyskusji w tej kwestii. Najnowsze badania genetyczne wykazały, że w rzeczywistości mamy do czynienia aż z czterema gatunkami tych majestatycznych zwierząt.
encoded: Żyrafy, symbol afrykańskich sawann, były do tej pory przedmiotem burzliwej debaty biologów, mających różne wizje klasyfikacji ich gatunków i podgatunków. Zwierzęta te najczęściej uważane były za jeden gatunek – żyrafa sawannowa (Giraffa camelopardalis) – z dziewięcioma podgatunkami. Najnowsze badania genetyczne i morfologiczne, przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców pod auspicjami Międzynarodowej Ligi Ochrony Przyrody (IUCN), dowodzą jednak, że z tą klasyfikacją możemy się ostatecznie pożegnać. Gatunków żyraf jest w Afryce znacznie więcej. Cztery gatunki zamiast jednego Nowe badanie wykazało że na kontynencie afrykańskim występują aż cztery odrębne gatunki: żyrafa północna, żyrafa siatkowana, żyrafa masajska oraz żyrafa południowa. Dotychczas były uważane za „zaledwie” podgatunki. Nowe ustalenia mają ogromne znaczenie dla ochrony przyrody – każdy gatunek ma inną liczebność, zasięg i mierzy się z odmiennymi zagrożeniami. Dotychczasowe „wrzucanie do jednego worka” utrudniało tworzenie skutecznych strategii ochrony. Żyrafa północna, występująca w Demokratycznej Republice Konga, Sudanie Południowym, i Republice Środkowoafrykańskiej, jest najbardziej zagrożona. Jej liczebność szacuje się na ok. 7 tys. osobników. Na jej krytyczną sytuację wpływają konflikty zbrojne i destabilizacja w regionie, a także kłusownictwo. Żyrafa masajska, żyjąca w Tanzanii i Kenii, boryka się z innymi problemami – głównie utratą siedlisk i przekształcaniem sawann w tereny rolnicze. Żyrafa siatkowana, z charakterystycznymi wzorami na sierści, liczy obecnie ok. 21 tys. osobników. Najlepiej radzi sobie żyrafa południowa, której populacja szacowana jest na 69 tys. osobników. Pomogły niskie koszty sekwencjonowania DNA Przełom w klasyfikacji żyraf nastąpił dzięki gwałtownemu rozwojowi technologii sekwencjonowania DNA. Jeszcze 20 lat temu analiza jednego genomu kosztowała dziesiątki tysięcy dolarów, dziś – zaledwie około 100. Otworzyło to drogę organizacjom pozarządowym i fundacjom ochron…

GettyImages-463113577-ff30240.jpg
width: 6496
height: 4331

Hodowlany sukces czy wybryk natury? Krowa z Brazylii pobiła światowy rekord produkcji mleka
type: item
date: 2025-08-20T07:00:11.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: krowy
subject: rekordy
description: Brazylijska krowa rasy Girolando zadziwiła świat mleczarski, bijąc rekord świata – wyprodukowała aż 343 litry mleka w zaledwie trzy dni.
encoded: Większość mlecznych krów daje od 12 do 35 litrów mleka dziennie. Oszałamiający wynik krowy o imieniu Eva Evros z Brazylii to kombinacja wielu czynników: doskonałych genów, zbilansowanej diety, najwyższej jakości opieki oraz nowoczesnych technologii mleczarskich. Girolando to mleczny fenomen Rasa Girolando to krzyżówka kilku ras mlecznych, pochodząca z Brazylii i specjalnie wyhodowana z myślą o produkcji mleka w tropikalnym klimacie. Ze względu na niezwykłą wydajność stała się popularna na całym świecie. Najważniejszym składnikiem jej genetycznej mieszanki była rasa holsztyno-fryzyjska, pochodząca z północnej Europy, znacznie rozwinięta w obu Amerykach. Poza tym w Girolando ma w sobie też geny zebu indyjskiego, a konkretnie rasy Gir, importowanej z Indii do Brazylii na początku XX wieku. Krowy tej rasy regularnie potrafią dać ponad 80 litrów mleka w ciągu jednego dnia. Przeciętnie dają około 3600 litrów w okresie laktacji, który wynosi 305 dni. Konkursy i rekordy brazylijskiego bydła Brazylijscy hodowcy bydła są niezwykle dumni z posiadania rekordowych Girolando i rywalizują ze sobą w turniejach mlecznych. Rekord padł właśnie na jednym z takich konkursów, w Delfim Moreira. Krowa-rekordzistka wyprodukowała podczas trzech dni 343 litry mleka, czyli średnio 114 litrów dziennie. To nie pierwszy mleczarski rekord ustanowiony przez krowę Girolando. W sierpniu 2019 roku samica o imieniu Marilia FIV Teatro de Naylo ustanowiła rekord świata w dziennej produkcji mleka – aż 127,6 litra. Girolando jest uznawana za najbardziej wydajną rasę krów mlecznych na świecie. Długa historia ras bydła domowego Historia ras bydła sięga udomowienia tura (Bos primigenius) około 8–10 tysięcy lat temu na Bliskim Wschodzie i w Indiach. Udomowione zwierzęta rozprzestrzeniły się do Europy, Afryki i Azji, dając początek wielu lokalnym odmianom dostosowanym do warunków środowiskowych i potrzeb człowieka. Początkowo bydło było wykorzystywane wielostronnie, jako źródło mleka, mięsa i siły pociągowej. Z…

shutterstock2360006705-d3f0441.jpg
width: 5472
height: 3648

Ani arabica, ani robusta. Przyszłością kawy jest zupełnie nowy gatunek
type: item
date: 2025-08-20T06:03:35.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: genetyka
subject: kawa
subject: rolnictwo
description: Większość miłośników kawy doskonale zna jej dwa gatunki i różnice w smaku między nimi – ale naukowcy proponują coś zupełnie innego. Liberica, czyli trzeci gatunek kawy i jego krewni, mogą zmienić rynek i odpowiedzieć na wyzwania klimatyczne.
encoded: Niemal cała produkcja kawy na świecie opiera się na dwóch gatunkach: arabice (Coffea arabica) i robuście (Coffea canephora). Każdy miłośnik kawy wie, że arabica jest łagodniejsza w smaku i droższa, a robusta – bardziej wyrazista i tańsza. Zarówno rolnicy, jak i handlowcy poszukują jednak alternatyw. Na horyzoncie jest już kolejna kandydatka. Dlaczego arabica i robusta przestają wystarczać? Uzależnienie światowego rynku od tylko dwóch gatunków kawy i wąskiej bazy genetycznej staje się coraz poważniejszym problemem. Jak w przypadku wielu upraw, winne są zmiany klimatu. Rosnące temperatury, susze i nieprzewidywalne zjawiska pogodowe powodują spadki plonów i zwiększają ryzyko przy uprawie. Kawa jest tak kluczowym towarem, że globalny handel nie może sobie pozwolić, by stała się dobrem rzadkim i drogim. Dlatego badacze poszukują gatunków bardziej odpornych, którymi rolnicy mogliby w razie czego zastąpić uprawy i zapewnić stabilność dostaw. Liberica i jej krewni – kawa przyszłości Jednym z takich kandydatów jest kawa liberica (Coffea liberica). Póki co jest uprawiana w bardzo małej skali m.in. w Ugandzie, Sudanie Południowym, Indiach, Wietnamie, Malezji, na Filipinach i w Indonezji. Liberica stanowi mniej niż 1% światowej produkcji. Systematyka tego gatunku była do tej pory niejasna – przez lata uznawano, że to jeden gatunek z dwoma podgatunkami: var. liberica i var. dewevrei. Nowe badania genetyczne opublikowane właśnie na łamach czasopisma „Nature Plants” podważają tę klasyfikację. Zespół naukowców przeanalizował sekwencje 353 genów z 55 próbek kawy i zestawił je z pomiarami morfologicznymi i mapami rozmieszczenia geograficznego. Wynik wskazuje jednoznacznie, że tzw. liberica to tak naprawdę trzy odrębne gatunki: Coffea liberica (potocznie zwana Liberica), C. dewevrei (Excelsa) i C. klainei. Każdy z nich ma unikatowe właściwości, mogące się bardzo przydać w uprawie. C. dewevrei wykazuje dużą odporność na suszę, C. liberica lepiej znosi sezonowość pory deszczowej i suche…

new-study-shows-liberi-24eb064.jpg
width: 1972
height: 1188

Transhumanizm zakłada przekroczenie wszelkich barier. Tylko czy wtedy pozostaniemy jeszcze ludźmi?
type: item
date: 2025-08-02T11:05:09.000Z
creator: Artur Białek
subject: Technologia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: filozofia
subject: genetyka
subject: mózg
description: Transhumanizm zakłada, że organizm ludzki w obecnej formie jest tylko etapem na drodze ewolucji. Ewolucji, którą możemy pokierować dzięki zdobyczom nauki. Wszystko w imię przekraczania kolejnych granic. W szerzonych przez siebie poglądach, zwolennicy tego nurtu roztaczają wizję braku chorób, wiecznej młodości i intelektualnej doskonałości poprzez odrzucenie niewoli genów i wpływanie na cielesną formę. Czym jest transhumanizm? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Transhumanizm, czyli odrzucenie tego, co ludzkie? To nie jest nowa idea Mrzonka czy przyszłość? Zdaniem niektórych, to już się dzieje Transhumanizm w ogniu krytyki Oceniając nasz gatunek obiektywnie, należy stwierdzić, że pod wieloma względami jesteśmy najmniej doskonałym tworem natury. Nie mamy kłów ani pazurów, którymi moglibyśmy zdobywać pożywienie i odpierać zagrożenie. Nasze mięśnie są słabe. Nie przemieszczamy się szybko i nie pokonujemy dużych odległości. Nie mamy wyostrzonych zmysłów. Mając to wszystko na uwadze, należałoby stwierdzić, że już dawno powinniśmy wyginąć. Człowiek stał się gatunkiem dominującym wyłącznie dzięki rozwiniętemu mózgowi. Opracowaliśmy broń. Wynaleźliśmy środki transportu, dzięki którym świat stanął przed nami otworem. Zmieniliśmy środowisko. Sami wykreowaliśmy przestrzeń, w której żyjemy. Technologia pozwoliła nam zawładnąć naszą planetą. Może więc czas wykonać kolejny krok i przekroczyć wszelkie granice, które narzuca nam biologiczna powłoka? Zdaniem transhumanistów, tak właśnie wygląda nasza przyszłość. Transhumanizm, czyli odrzucenie tego, co ludzkie? Niektórzy postrzegają to zjawisko jako ruch intelektualny, inni – kulturowy. Są też tacy, którzy idą dalej, nazywając transhumanizm quasi-religią. O co właściwie chodzi? Ideę transhumanizmu najlepiej obrazuje definicja zaproponowana przez filozofa Maksa More’a. Według niego, transhumanizm jest klasą filozofii, kierującą nasz gatunek w stronę kondycji postludzkiej. Wskazuje na elementy wspólne z humanizmem, takie jak choćby poszanowanie rozumu i nauki, nacisk na postęp czy docenienie roli człowieczeństwa w życiu. Jednocześnie podkreśla, że w odróżnieniu od humanizmu, transhumanizm oczekuje radykalnych zmian w ludzkiej naturze. Żeby lepiej zrozumieć ideę tego ruchu, warto przyjrzeć się liście poprawek do cielesnej budowy, które More zawarł w swoim „Liście do matki natury”: przezwyciężenie procesów starzenia i śmierci poprzez ingerencję w geny, manipulację komórkami i zasto…

Transhumanizm-41a465d.jpg
width: 1000
height: 563

Ozzy Osbourne pozwolił zsekwencjonować cały swój genom. Jego DNA wiele tłumaczy
type: item
date: 2025-07-25T13:55:54.000Z
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
subject: geny
description: Był nie tylko ojcem heavy metalu i jedną z najbardziej wpływowych osób w historii muzyki. Ozzy Osbourne ma swój wkład także w rozwój genetyki. W 2010 roku pozwolił amerykańskiej firmie odczytać cały swój genom. Wyniki zaskoczyły badaczy, ale w świetle trybu życia Ozzy’ego były całkiem zrozumiałe.
encoded: Spis treści Ozzy Osbourne jako pionier genetyki Co odkryto w genach Ozzy’ego? „Zawsze mówiłam, że po końcu świata zostaną tylko karaluchy, Ozzy i Keith Richards” – stwierdziła Sharon Osbourne, widząc wyniki badań genetycznych swojego męża. Przedstawiciele firmy genetycznej Knome skontaktowali się z wokalistą Black Sabbath w 2007 roku, pytając, czy zgodziłby się na odczytanie całego swojego genomu. Po trzech latach odsłonięto tajemnice genów Ozzy’ego Osbourne’a. Wyniki okazały się zbieżne z oczekiwaniami – organizm legendarnego muzyka ma genetyczne predyspozycje do radzenia sobie z używkami. Ozzy Osbourne jako pionier genetyki „Biorąc pod uwagę ilość alkoholu, którą wypiłem przez te lata – nie wspominając już o kokainie, tabletkach nasennych, syropie na kaszel… wymieniaj dowolnie – naprawdę nie ma żadnego logicznego medycznego powodu, dla którego wciąż żyję. Może moje DNA odpowie, dlaczego.” – mówił Ozzy Osbourne po tym, jak udzielił zgody firmie Knome na odczytanie swoich genów. W 2010 roku, po trzech latach namawiania przez naukowców, muzyk oddał próbkę krwi, a genetycy zabrali się do pracy. Odczytanie całego genomu człowieka to pracochłonne zadanie. Przed Ozzym tej procedurze poddano zaledwie kilka osób, w tym m.in. profesora z Uniwersytetu Harvarda Henry’ego Louisa Gatesa oraz współodkrywcę DNA, Jamesa Watsona. Co odkryto w genach Ozzy’ego? Wyniki okazały się niezwykłe. „Ozzy posiada kilkaset tysięcy wariantów genów, których naukowcy nigdy wcześniej nie widzieli” – powiedział Nathaniel Pearson, dyrektor ds. badań w Knome, w rozmowie ze Scientific American, po badaniu. View oEmbed on the source website Nie wszystko jednak było zagadką. Wiele z tych wariantów dotyczyło sposobu, w jaki mózg przetwarza dopaminę. Ozzy Osbourne ma 2,6 razy większe prawdopodobieństwo doświadczania halucynacji po marihuanie, większe ryzyko uzależnienia od kokainy i „około sześciokrotnie wyższe predyspozycje do uzależnienia od alkoholu” – powiedział Pearson. Geny Osbourne’a sugerują równi…

GettyImages-460309386-203bfd5.jpg
width: 2989
height: 2107

Połowa naszych genów to „śmieciowe DNA”. Jesteśmy coraz bliżej wyjaśnienia jego roli
type: item
date: 2025-07-23T11:45:08.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: epigenetyka
subject: genetyka
description: Międzynarodowe badanie rzuca nowe światło na działanie ogromnej części naszego materiału genetycznego, długo uważanej za bezużyteczną. Okazuje się, że „śmieciowe DNA” może odgrywać ważną rolę w regulacji aktywności genów.
encoded: Spis treści: Czym są transpozony? Problemy w badaniach nad „śmieciowym DNA” Zaawansowana metoda lentiMPRA i jednoznaczne wyniki Międzynarodowe badanie opublikowane w „Science Advances” odkrywa nowe, nieznane dotąd funkcje tzw. śmieciowego DNA, które stanowi aż połowę całego ludzkiego materiału genetycznego. Uważa się, że śmieciowe DNA to fragmenty genomu pochodzące od wirusów, które zostały wchłonięte przez ludzki genom przed wieloma milionami lat. Rola tych fragmentów jak dotąd nie została jednoznacznie wyjaśniona. Czym są transpozony? Naukowcy z Japonii, Chin, Kanady i USA poświęcili szczególną uwagę tzw. sekwencjom MER11 – transpozonom, które stanowią niemal połowę naszego genomu. Transpozony to fragmenty DNA, które mają zdolność przemieszczania się w obrębie genomu tej samej komórki, nazywane często „skaczącymi genami”. Dawniej uznawane za bezużyteczne, obecnie są przedmiotem intensywnych badań. Ich pochodzenie pozostaje niejasne, ale najpopularniejsza hipoteza mówi, że są fragmentami wirusów, w szczególności retrowirusów, które utraciły geny odpowiedzialne za zjadliwość i wbudowały się w genom gospodarza. Naukowcy podejrzewali, że „śmieciowe DNA” bynajmniej nie jest bezużyteczne i najprawdopodobniej odgrywa rolę w regulowaniu ekspresji genów. Teraz te przypuszczenia się potwierdzają. Problemy w badaniach nad „śmieciowym DNA” Badanie przeprowadzone przez naukowców pokazało, że transpozony MER11, dotąd słabo opisane w bazach danych, mogą działać jak „przełączniki genetyczne” i odgrywać ważną rolę w ekspresji genów, szczególnie na wczesnym etapie rozwoju dziecka. Problemem w analizie była ich wysoka powtarzalność i podobieństwo sekwencji. Aby to obejść, badacze opracowali nową klasyfikację transpozonów, opartą na ich występowaniu w genomach innych naczelnych, a co za tym idzie – ich ewolucyjnej historii. Dzięki temu podejściu podzielili grupę MER11A/B/C na cztery podgrupy – od G1 do G4, od najstarszych do najmłodszych. Zaawansowana metoda lentiMPRA i jednoznaczne …

AdobeStock31485678-cb777a0.jpeg
width: 4300
height: 3225