Pandy są płodne tylko jeden dzień w roku. To cud, że jeszcze nie wyginęły
Pandy wielkie – sympatyczne niedźwiedzie i symbol Chin – uprawiają seks tylko raz w roku. Dochodzi wtedy do dziwnych rytuałów i brutalnych walk: wszystko po to, by wykorzystać w pełni jeden dzień ich płodności. Jak to się stało, że wciąż udaje im się przetrwać?
Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii pand wielkich jest ich ekstremalnie krótki okres płodności. Jest ograniczony do jednego lub dwóch dni w roku, a specyfikacja cyklu rozrodczego wymusza na naukowcach i opiekunach w zoo precyzyjne monitorowanie ich stanu. Są niezwykle wymagające. Kiedy i jak rozmnażają się pandy wielkie? Pandy wielkie (Ailuropoda melanoleuca) są samotnikami, które w pojedynkę przemierzają jasno określone, rozległe terytoria. Spotykają się tylko raz w roku – w okresie godowym, który trwa na wiosnę. Większość samic wchodzi w ruję pomiędzy połową marca a połową kwietnia. Okres ten jest niezwykle krótki – samica jest gotowa do zapłodnienia tylko przez kilka dni, przy czym szczyt rui przypada na 24 godziny. Na około dwa tygodnie przed owulacją zachowania komunikacyjne pand ulegają intensyfikacji. Samice znaczą teren, pocierając okolicę odbytu o drzewa i skały i zostawiając tam wydzieliny z gruczołów. Sygnały te przyciągają samce, które w bambusowym lesie poszukują i gromadzą się wokół samicy. Brutalne walki samców i dziwne rytuały samic Samce konkurują ze sobą o względy samicy. Dochodzi do wokalizacji przypominających szczekanie i warczenie, a także do fizycznych starć. Zwierzęta rzucają się na siebie, zadają ciosy łapami, a nawet próbują chwycić za kark przeciwnika pazurami i powalić go na ziemię. Po ustaleniu dominacji zwycięski samiec odpędza konkurentów i pozostaje w pobliżu samicy, czekając, aż ta zejdzie z drzewa, by umożliwić kopulację. Zbliżenie możliwe jest tylko, gdy samica przyjmie pozycję lordozy – opuszcza przednią część ciała, wygina grzbiet i unosi tylną część, umożliwiając penetrację. Po odbyciu stosunku zarówno samiec, jak i samica wydają dźwięk przypominający beczenie kozy. Samiec następnie wykonuje tzw. „roll back” – siada na zadzie, przyciąga do siebie samicę i trzyma ją możliwie jak najdłużej. Seks pand pod lupą: dlaczego to takie trudne? Rozmnażanie pand wielkich jest wyjątkowo trudne z kilku powodów. Po pierwsze, czas płodności samic jest bardzo ograniczony. Po drugie, samce mają jeden z najmniejszych penisów w stosunku do masy ciała w świecie zwierząt. To sprawia, że zapłodnienie wymaga wyjątkowo precyzyjnej współpracy i odpowiedniej postawy samicy. W warunkach niewoli sytuację dodatkowo komplikuje ograniczenie kontaktów między zwierzętami. W zoo pandy przebywają często osobno niemal cały rok. Ich kontakt ogranicza się do jednego dnia, co utrudnia możliwość wymiany sygnałów zapachowych i wokalnych, kluczowych dla procesu zalotów. Wiele samic odrzuca nawet wyselekcjonowane samce, co wymusza konieczność stosowania metod wspomaganego rozrodu. Porażki i sukcesy rozmnażania pand w niewoli Programy rozmnażania pand wielkich w niewoli rozpoczęły się w latach 50. XX wieku, ale początkowo miały bardzo niską skuteczność. Naukowcy nie rozumieli złożonego systemu komunikacji tych zwierząt ani znaczenia kontaktów społecznych przed rują. Problematyczna była także opieka nad młodymi – zarówno przez matki, jak i ludzi. Nowo narodzone pandy wymagają stymulacji fizycznej, by mogły się wypróżnić, co często nie było skutecznie zapewniane. Te ssaki nie są także przystosowane do wychowywania dwóch maluchów na raz. To oznacza, że w przypadku ciąży bliźniaczej jeden z misiów zawsze jest porzucany. Obecnie skuteczność programów wzrosła, jednak nadal istnieją ograniczenia. Głównym zarzutem jest brak uwzględnienia preferencji partnerów przy kojarzeniu par. Badania wykazały, że u par pand, które same dobierały partnerów, znacznie częściej dochodziło do kopulacji, narodzin młodych i skutecznej nad nimi opieki. Pandy nie są już gatunkiem zagrożonym Wysiłki zoologów się opłacają – od 2021 roku pandy wielkie nie są już gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Eksperci działają na wielu płaszczyznach: budują rezerwaty, gdzie zwierzęta dorastają i przygotowują do życia na wolności czy rekonstruują lasy bambusowe. Obecnie liczba pand żyjących na wolności wynosi około 1800, a tym samym zyskały one status „gatunku wysokiego ryzyka”. Im bardziej je rozumiemy, tym lepiej możemy im pomagać. Źródło: LiveScience Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy odkryli nową formę życia. To gigantyczne, 8-metrowe wieże górujące nad dawną Ziemią
400 milionów lat temu, z mchów i porostów „wyrastały” wielkie, wielometrowe „żywe wieże”. Czy to były grzyby? A może protoplaści współczesnych roślin? Ani to, ani to. Były zupełnie nowa formą życia, która do tej pory wymykała się naukowcom. Nowe dowody pozwalają rozwiązać prehistoryczną zagadkę… a może tylko zaogniają dyskusję?
Prototakstyty to wymarłe, gigantyczne organizmy żyjące w okresie późnego syluru. Chociaż ich odkrycie nastąpiło ponad 165 lat temu, to do tej pory nie wiedzieliśmy… czym właściwie są. „Żywe wieże” budzą wiele emocji, bo nie pasują do żadnych innych ziemskich organizmów. Naukowcy udowodnili wreszcie, że to zupełnie nowa, nieznana wcześniej forma życia. Jaką tajemnicę skrywają? Tajemniczy gigant sprzed milionów lat Prototakstyty (łac. Prototaxites taiti) od ponad 150 lat wymykały się klasyfikacją naukowców. Wiedzieliśmy, że były jednymi z pierwszych gigantów lądowych – osiągały nawet 8 metrów wysokości i wyróżniały się gładką, wręcz „filarową” budową. Czy były to wielkie drzewa? Nie – były pozbawione liści, gałęzi i kwiatów. Zamiast klasycznego systemu korzeniowego miały prostą, bulwiastą podstawę. A może to grzyb? Grzyby mają proste sieci długich, rurkowatych struktur – strzępek. Zachowane okazy prototaksytów są znacznie bardziej złożone. Składają się z trzech różnych rodzajów rurek i gęstych centrów, w których się rozgałęziają i łączą. Rozwiązanie prehistorycznej tajemnicy Chociaż niegdysiejsza obecność na naszej planecie wielkich, obłych gigantów jest dla nas trochę onieśmielająca, to naukowcy nie znają strachu. Przebadali oni okaz Prototaxites taiti znaleziony Rhynie Chert w północno-wschodniej Szkocji. To stanowisko paleontologiczne słynie z wyjątkowo dobrze zachowanego materiału roślinnego, grzybiczego i zwierzęcego. Część odpowiedzi udało się uzyskać dzięki sztucznej inteligencji. Badacze wykorzystali ją do analizy „chemicznego odcisku palca” prototaksytów – charakterystycznej struktury chemicznej wynikającej ze składu komórkowego. Jednym z kluczowych elementów analizy było sprawdzenie obecności białka chitynowego: złożonego polisacharydu typowego dla grzybów i owadów. Ku zaskoczeniu badaczy, w próbce Prototaxites taiti nie wykryto żadnych jej śladów. Wykorzystali AI, by sprawdzić, czy jego skład chemiczny jest zgodny z jakimkolwiek innym organizmem żywym na naszej planecie. Nie jest. Zaginiona gałąź życia. Co kiedyś działo się na Ziemi? Wyniki badań nie pozostawiły wątpliwości: prototaksyty nie pasują do żadnych z istniejących grup grzybów i roślin. Brak zgodności zarówno anatomicznej – wielkie „żywe wieże” wyglądają naprawdę osobliwie – jak i chemicznej z jakimkolwiek współczesnym lub kopalnym organizmem uniemożliwia przypisanie Prototaxites do znanych królestw życia. Czym właściwie są w takim razie prehistoryczne giganty? Według naukowców prototaksyty reprezentują zupełnie nową, dotąd nieznaną i obecnie wymarłą linię organizmów eukariotycznych – istot posiadających jądra komórkowe. To oznacza, że należą one do „zaginionej gałęzi życia”: takiej, o której nie mieliśmy pojęcia. Ich wyniki otwierają nowy rozdział w historii Ziemi… chociaż niektórzy wciąż wierzą, że Prototaxites taiti był rodzajem specyficznego grzyba – nie da się ukryć, że byłoby z pewnością łatwiejsze to uwierzenia niż odkrycie nowej formy życia. Nie zmienia to jednak faktu, że „żywe wieże” stały się symbolem tego, jak wiele tajemnic wciąż skrywa nasza planeta – nawet w zakresie najbardziej podstawowych kwestii, jak ta o definicję życia. Źródła: Science, bioRxiv Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy gatunek zwierzęcia odkryty w sercu Tatr. Wśród odkrywców naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego
Ta historia dowodzi, że nieznane gatunki można odkryć nawet w doskonale rozpoznanych i bliskich środowiskach. Międzynarodowy zespół naukowców, w którym brali udział także Polacy, właśnie odkrył nowy gatunek zwierzęcia w jednaj z jaskiń w Tatrach Niskich, na terenie Słowacji.
Wprawdzie nie jest duży i jest „tylko” widłonogiem – ale to zupełnie nieznany nauce gatunek. Elaphiodella droppai – bo taką otrzymał nazwę – zamieszkuje wypełnione wodą szczeliny głęboko w jaskiniach. A na pewno w jednej: jego obecność odkryto w Demianowskiej Jaskinii Wolności na Słowacji. Nowy gatunek opisano właśnie w artykule naukowym, opublikowanym w czasopiśmie „Zoologica Scripta”. Polscy i słowaccy naukowcy badają tatrzańską jaskinię Wilgotne środowisko Jaskinii Wolności było badane przez międzynarodowy zespół naukowców, w którego skład weszli biolodzy związani z Katedrą Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii Uniwersytetu Łódzkiego: prof. Dr hab. Michał Grabowski, Andrea Desiderato oraz Michal Rendoš (dziś na Uniwersytecie Preszowskim). Jednym z autorów artykułu jest też Maciej Karpowicz z Katedry Ekologii Wód Uniwersytetu w Białymstoku. Reszta autorów badania to Słowacy. Nieznany nauce skorupiak Nowo odkrytego widłonoga tak opisują sami naukowcy: „Kim jest nowy bohater? To maleńki skorupiak, który jest stygobiontem – wyspecjalizowanym mieszkańcem wód podziemnych. Gatunek ten żyje w tzw. epikrasie, czyli systemie mikroszczelin wypełnionych wodą, znajdującym się tuż nad stropem jaskini. To właśnie stamtąd, wraz z wodą przesączającą się przez skały, trafia do jaskiniowych nacieków.” Gatunek udało się odkryć dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii: mikroskopii elektronowej SEM oraz analizie DNA. Łacińska nazwa widłonoga nawiązuje do nazwiska Antona Droppy – pioniera badań speleologicznych w tym regionie Słowacji. Jaskinie. Rezerwuar bioróżnorodności Naukowcy podkreślają, że niedostępne środowisko jaskiniowych wód to „laboratorium ewolucji”, gdzie potencjalnie może żyć jeszcze wiele zupełnie nieznanych nauce gatunków. „Izolacja tworzy gatunki: badania dowodzą, że specyficzne warunki w epikrasie sprzyjają powstawaniu unikalnych, lokalnych gatunków, które nie występują nigdzie indziej na świecie. (…) Nowodkryty gatunek wykazuje znaczną zmienność morfologiczną, co sugeruje, że procesy ewolucyjne w podziemnych laboratoriach natury wciąż wykazują dużą dynamikę!” – tłumaczą w mediach społecznościowych naukowcy. Widłonogi – maleńcy mieszkańcy wszystkich wód na Ziemi Niegościnne i odizolowane wody w Jaskinii Wolności to dla widłonogów nic nadzwyczajnego. Te organizmy zasiedlają niemal każde wilgotne środowisko na Ziemi – od wszystkich oceanów i wód słodkich po wilgotny mech, piasek plaż, a nawet korę drzew tropikalnych. Jak dotąd opisano ponad 13 tysięcy ich gatunków. Źródła: Katedra Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii UŁ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajemnica słojów Darwina rozwiązana. Co skrywa się w ich wnętrzu?
200-letnie okazy zebrane przez Karola Darwina zostały zbadane po raz pierwszy – i to bez otwierania słojów, w których były przechowywane od czasów jego podróży na HMS Beagle. Jak wreszcie udało się do nich „zajrzeć” i co skrywają? Jak niegdyś konserwowano okazy?
Naukowcy z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie przeprowadzili szczegółową analizę chemiczną 46 historycznych okazów pochodzących z podróży Karola Darwina. Słoje przechowywane są od niemal 200 lat i wreszcie udało się je zbadać bez konieczności naruszania ich konstrukcji. Chodziło o to, by określić skład płynów konserwujących i móc lepiej chronić bezcenne zbiory... Tylko jak to zrobić? Co znajduje się w słojach pozostawionych przez Darwina? Karol Darwin wyruszył w swoją podróż – podczas której zebrał obserwacje kluczowe dla rozwoju teorii ewolucji – w 1831 roku. Na wyprawie towarzyszyli mu także inni przyrodnicy i wszyscy przywieźli z niej mnóstwo zakonserwowanych okazów, wśród których znalazły się ssaki, gady, ryby, meduzy i krewetki. Wciąż znajdują się one w Londynie: w Muzeum Historii Naturalnej. W czym są jednak zanurzone i jak długo pozostaną „w całości”? Tego chcieli dowiedzieć się naukowcy. Nie było jednak mowy o otwieraniu zamkniętych przez niemal 200-lat słojów. To mogłoby prowadzić do utleniania się płynów i zniszczenia okazów. Ta nowa technologia ratuje muzealników Należało wymyślić coś, co pozwoli zbadać zawartość słoja… od zewnątrz. Odpowiedzią okazała się technologia znana jako SORS (z ang. Spatially Offset Raman Spectroscopy), czyli spektroskopia Ramana z przesunięciem przestrzennym. Polega ona na analizie zmian długości fali światła laserowego odbitego od badanej próbki. SORS pozwala na identyfikację składu chemicznego płynów znajdujących się zamkniętych, nieprzezroczystych pojemnikach – takich jak stare słoje muzealne. Metoda ta została została zastosowana po raz pierwszy w historii. Próba zakończyła się sukcesem: okazało się, że naukowcy są w stanie poprawnie określić skład płynu nawet w 80% przypadków, a w kolejnych 15% częściowo go zidentyfikować. SORS pozwala także określić rodzaj szkła lub plastiku, z jakiego wykonano pojemnik, dostarczając cennych informacji o ewolucji metod przechowywania. Według szacunków, na całym świecie w muzeach znajduje się ponad 100 mln okazów zakonserwowanych w cieczy. Dlatego możliwość ich analizy bez naruszania integralności ma ogromne znaczenie dla ochrony dziedzictwa przyrodniczego. W czym 200 lat temu przechowywano okazy? Na przestrzeni XIX i XX wieku metody konserwacji eksponatów przyrodniczych ulegały znaczącym zmianom. Początkowo dominowały proste roztwory alkoholowe. Z czasem wprowadzano coraz bardziej zaawansowane mieszanki chemiczne, by lepiej zabezpieczyć tkanki. Ssaki i gady zazwyczaj utrwalano w formalinie i przechowywano w etanolu, natomiast bezkręgowce można było przechowywać w formalinie, roztworach buforowych lub mieszankach zawierających dodatki takie jak glicerol. Muzea na całym świecie świętują – Do tej pory zrozumienie, jaki płyn konserwujący znajduje się w każdym słoiku, wiązało się z koniecznością jego otwarcia, co groziło parowaniem, skażeniem i narażeniem próbek na działanie czynników środowiskowych. Ta technika pozwala nam monitorować i pielęgnować te bezcenne próbki bez naruszania ich integralności – mówi dr Sara Mosca z STFC Central Laser Facility, w którym powstała nowa metoda badawcza. – Poznanie i zrozumienie płynu, w którym przechowywane są okazy, ma ogromne znaczenie dla sposobu, w jaki dbamy o zbiory i przechowujemy je na potrzeby przyszłych badań w nadchodzących latach – dodaje Wren Montomery, technik Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Źródła: UK Research and Innovation, ACS Omega Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Komary coraz bardziej lubują się w ludzkiej krwi. Powodem jest to, że... nie mają co jeść
Rozciągający się wzdłuż wschodniego wybrzeża Brazylii las atlantycki jest domem dla setek gatunków ptaków, płazów, gadów, ssaków i ryb. A raczej był, bo z powodu ekspansji człowieka pozostała zaledwie 1/3 jego pierwotnej powierzchni. Rezydujące tam komary – z braku laku – zmieniają swoją dietę i coraz śmielej ostrzą „kłujki” na ludzi. Są wyjątkowo krwiożercze.
W brazylijskich lasach – i nie tylko – obserwuje się w ostatnich latach wzrost liczby ukąszeń ludzi przez komary. Powodem tego stanu rzeczy ma być utrata bioróżnorodności. Dlaczego komarom coraz bardziej smakuje ludzka krew i co nas czeka? Wygłodniałe komary coraz bliżej ludzi Naukowcy z Federalnego Uniwersytetu w Rio de Janeiro przeprowadzili badania terenowe w dwóch brazylijskich rezerwatach przyrody – Sítio Recanto Preservar w Silva Jardim oraz Guapiaçu w Cachoeiras de Macacu. W ciągu badań schwytano łącznie 1714 komarów reprezentujących 52 gatunki. Spośród nich tylko 145 osobników było najedzonych krwią, a zaledwie w 24 przypadkach udało się ustalić jej źródło. Wyniki były zaskakujące: aż 18 z tych 24 komarów żerowało na ludziach. W analizowanych przypadkach odnotowano również posiłki z mieszanej krwi – np. krew człowieka i płaza czy krew ptaka i gryzonia. Zidentyfikowano też pojedyncze przypadki pobierania krwi od ptaków, płazów, gryzoni i psa. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Ecology and Evolution”. Dlaczego ludzka krew smakuje komarom najbardziej? Dr Jeronimo Alencar, biolog z Instytutu Oswaldo Cruza, podkreśla, że preferencja komarów wobec ludzi – zwłaszcza w tak różnorodnym biologicznie środowisku jak lasy atlantyckie – jest bezsprzeczna. Wskazuje to na zmieniające się nawyki żywieniowe owadów. Komary są zmuszone do poszukiwania nowych źródeł krwi, a ludzie stają się najłatwiej dostępnymi „naczyniami”. Sami to na siebie sprowadziliśmy – w wyniku ingerencji człowieka w naturalne środowiska wiele zwierząt znika, co ogranicza dostępność dotychczasowych żywicieli. Chociaż niektórym gatunków komarów ludzka krew rzeczywiście smakuje najbardziej, większość po prostu korzysta z okazji: bliskość człowieka sprawia, że nie szukają dalej. Komary mieszają krew zwierząt i przenoszą choroby Komary w tropikalnych brazylijskich lasach mogą przenosić szereg groźnych wirusów: w tym żółtą febrę, dengę, wirusy Zika, Mayaro, Sabiá czy Chikungunya. Te patogeny mogą powodować ciężkie choroby, stanowiące realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Komary, które wcześniej kąsały jedynie płazy, teraz gryzą zarówno płazy, jak i ludzi. Przenoszą między gatunkami choroby, które wcześniej krążyły znacznie rzadziej. Komary częściej atakujące ludzi to nie tylko kwestia dyskomfortu związanego z ukąszeniami, ale przede wszystkim poważne ryzyko. Potrzeba dokładnego monitorowania tych owadów jest coraz pilniejsza. Dr Alencar podkreśla, że świadomość dominującej obecności ludzi w diecie komarów to sygnał ostrzegawczy. Dzięki temu możliwe jest planowanie prewencyjnych działań oraz opracowywanie strategii, które będą brały pod uwagę zachowanie równowagi ekosystemu. Komary muszą coś jeść. A my jesteśmy pod ręką. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ziemia wciąż ma wiele tajemnic. Odkrywamy nowe gatunki szybciej niż kiedykolwiek wcześniej – nawet 16 000 rocznie
Trwa gigantyczna eksplozja wiedzy. Każdego roku odkrywanych jest kilkanaście tysięcy nowych organizmów, a tempo to wciąż przyspiesza. Czy wkrótce nie pozostanie już nic do zbadania? Naukowcy uspokajają, że na Ziemi wciąż kryje się wiele tajemnic.
300 lat temu Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, podjął się karkołomnego zadania opisania wszystkich gatunków organizmów żywych na Ziemi. Sam nie wiedział, co go czeka, a jednak stworzył podwaliny pod współczesną taksonomię, identyfikując i nazywając niemal 10 000 gatunków roślin i zwierząt. Od tego czasu naukowcy nieustannie odkrywają nowe organizmy, a tempo ich przybywania – miast maleć – wciąż przyspiesza. Szaleńcze tempo odkrywania nowych gatunków Badania prowadzone przez zespół Uniwersytetu Arizony pod kierownictwem prof. Johna Wiensa wykazały, że tempo odkrywania nowych gatunków jest dziś wyższe niż kiedykolwiek wcześniej. Zgodnie z analizą w latach 2015–2020 rocznie dokumentowano ponad 16 000 nowych gatunków – w tym ponad 10 000 zwierząt (głównie owadów i innych stawonogów), 2 500 roślin i 2 000 grzybów. Prognozy na najbliższe lata sugerują dalszy wzrost tego tempa. Ile gatunków jeszcze nie znamy? Naukowcy mówią o milionach Jednak to szacunki dotyczące liczby nieodkrytych jeszcze gatunków są szczególnie zdumiewające. Obecnie znamy ok. 2,5 mln gatunków, lecz rzeczywista liczba organizmów żyjących na Ziemi może sięgać nawet setek milionów. Jakieś przykłady? Obecnie opisanych jest ok. 42 000 gatunków ryb, podczas gdy szacunkowe liczby mogą sięgać nawet 115 000. Podobnie jest w przypadku płazów: opisano ich około 9000, ale prognozowana liczba wynosi ponad 41 000. W przypadku owadów znamy 1,1 mln gatunków, podczas gdy entomolodzy sądzą, że faktyczna liczba może przekraczać 6 mln (niektóre prognozy sięgają nawet 20 mln). Gdzie odkrywa się najwięcej nowych gatunków? Nie trzeba szukać daleko Najwięcej nowych gatunków odkrywanych jest w regionach tropikalnych – w lasach deszczowych Amazonii, Azji Południowo-Wschodniej czy Afryki Środkowej. To prawdziwe skarbnice bioróżnorodności. Zaskakujące odkrycia mają jednak miejsce także w teoretycznie dobrze zbadanych lokalizacjach. W 2025 w Parku Narodowym Big Bend w Teksasie opisano nowy rodzaj i gatunek rośliny z rodziny astrowatych, nazwany „Włochatym Diabłem”. Nawet w tak dobrze monitorowanym ekosystemie wciąż kryją się tajemnice. Po co odkrywać nowe gatunki? To dosyć egoistyczne Każdy nowo odkryty gatunek to potencjalne źródło nieznanych dotąd substancji, enzymów czy struktur biologicznych, które mogą znaleźć zastosowanie w medycynie, biotechnologii czy inżynierii materiałowej. Przykładem jest odkrycie substancji inspirowanych hormonem helodermy arizońskiej (Heloderma suspectum) wykorzystywanej w nowoczesnych lekach na otyłość czy analizy składu jadów pająków i węży w poszukiwaniu nowych środków przeciwbólowych i przeciwnowotworowych. Nowe odkrycia gatunków zwierząt o unikalnych cechach mogą także inspirować technologie – np. materiały bazujące na właściwościach „superprzyczepnych” stóp gekonów wykorzystywane są przy produkcji zaawansowanych powierzchni samoprzylepnych. Warto zaznaczyć, że aż 15% wszystkich znanych obecnie gatunków zostało odkrytych w ciągu ostatnich 20 lat. Mimo że od czasów Linneusza minęły już trzy wieki, największe eksploracje biologiczne wciąż trwają. Źródło: Science Advances, University of Arizona, Discover Magazine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy z Muzeum Historii Naturalnej odkryli w 2025 roku ponad 70 nowych gatunków – oto najciekawsze z nich
Ponad 70 nowych gatunków – w tym pierzasty drapieżnik z ostatnim posiłkiem w brzuchu, ssak z czasów dinozaurów czy opos-miniaturka – tyle naukowcom z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej udało się odkryć w 2025 roku. Pokazują, jak wiele jeszcze nie wiemy o naszej planecie: wybraliśmy najciekawsze z nich.
W 2025 roku badacze z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej ogłosili opisanie ponad 70 nowych gatunków organizmów. Na liście znajdują się dinozaury, ssaki, ryby, owady, pajęczaki, morskie bezkręgowce… a oprócz nich jeden minerał. Pochodzą zarówno z ekspedycji terenowych, jak i z analiz kolekcji muzealnych. Tajemniczy torbacz z peruwiańskich Andów i pluszowa azjatycka pszczoła Jednym z najciekawszych opisanych gatunków jest Marmosa chachapoya, czyli malutki i absolutnie uroczy opos odkryty przypadkiem podczas ekspedycji po… wiewiórkę. Oposek Chachapoya zawdzięcza swoją nazwę starożytnej kulturze o tej samej nazwie, która niegdyś zamieszkiwała obszar peruwiańskich Andów. Ten drobny torbacz charakteryzuje się wyjątkowo długim nosem i ogonem i zmusił naukowców do przepisania mapy bioróżnorodności Ameryki Południowej. Wśród owadów uwagę przyciąga pszczoła Habropoda pierwolae z Wietnamu, potocznie nazywana „pluszową pszczołą”. Przyciągnęła ona uwagę swoim gęstym futrem i zaokrąglonym ciałem, co nadaje jej wyjątkowo sympatycznego charakteru. Pokazuje, jak zróżnicowany i wciąż obcy jest dla nas świat owadów! Dinozaur z ostatnim posiłkiem w brzuchu i ssak sprzed 200 mln lat Jednym z najbardziej sensacyjnych odkryć 2025 roku był pierzasty dinozaur z Chin, Huadanosaurus sinensis. Jego szczątki – po raz pierwszy raz w historii paleontologii – zachowały się z dwoma szkieletami ssaków w jamie brzusznej, co dostarczyło rzadkich dowodów na temat diety gada. Dinozaur ten żył około 125 milionów lat temu. Nie mniej interesujący jest Camurocondylus lufengensis – nowy ssak wielkości wiewiórki żyjący w Chinach w okresie wczesnej jury, między 174 a 201 mln lat temu. Badania jego szczęki rzucają nowe światło na ewolucję ssaków z okresu, w którym królowały wielkie gady. Nowy minerał z Rosji zasilił światowe zbiory Wśród odkryć z 2025 roku znajduje się także Lucasite-(La) – nowy minerał odkryty w wulkanicznej skale w Rosji. Został on oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne i obecnie stanowi część kolekcji Muzeum Historii Naturalnej. Potwór nie do końca z Loch Ness i pierwsi kolonizatorzy Australii Z Wyspy Skye w Szkocji pochodzi opis prehistorycznego gada Breugnathair elgolensis, który jest niezwykle fascynujący – posiada cechy zarówno jaszczurek, jak i węży, co czyni go ważnym ogniwem w rekontrukcji historii tych grup zwierząt. Szkoci mają zamiłowanie do tajemniczych „stworów”! Ważnym odkryciem z 2025 roku, w którym udział mieli także polscy naukowcy, są ślady czworonogów sprzed 355 mln lat w Australii. Rzucają nowe spojrzenie na wczesne etapy kolonizacji lądów przez kręgowce. Czemu odkrywanie nowych gatunków zwierząt jest ważne? Każde odkrycie nowego gatunku nie tylko poszerza naszą wiedzę, ale także podkreśla, jak wiele elementów światowej przyrody wciąż pozostaje niepoznanych. Przypomina nam, jak malutcy jesteśmy we Wszechświecie. Jakie odkrycia przyniesie rok 2026? Źródło: American Museum of Natural History, Mongabay Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Ognista ameba” z Kalifornii bije światowy rekord. Inne organizmy się gotują – ona kwitnie. Czy takie istoty żyją na innych planetach?
To odkrycie przesuwa granice naszej wiedzy. Jednokomórkowy organizm z Kalifornii to nowy rekordzista w świecie eukariontów. Odkryty w gorących źródłach, nie tylko przeżywa w ekstremalnych temperaturach, ale wręcz ich potrzebuje do życia.
Najodporniejsze znane zwierzęta to niesporczaki – jednak ekstremalne warunki potrafią przeżyć tylko zapadając w stan anabiozy (pozornej śmierci). Ale na Ziemi żyją też organizmy, które w wysokich temperaturach kwitną, a nawet się rozmnażają. Właśnie odkryto kolejnego rekordzistę. Jego łacińska nazwa oznacza „ognistą amebę z Gór Kaskadowych”. Ten jednokomórkowy organizm żyjący w Parku Narodowym Lassen Volcanic w Kalifornii jest niesamowicie wytrzymały. Okazało się, że potrafi rosnąć i dzielić się w najwyższych temperaturach wśród wszystkich znanych nauce eukariontów (organizmów posiadających jądro komórkowe). Organizm, który nie tylko znosi ciepło – on go potrzebuje Według artykułu opublikowanego w serwisie preprintów „bioRxiv”, organizm nazwany Incendiamoeba cascadensis rośnie i dzieli się w temperaturach dochodzących do 63 st. Celsjusza, co czyni go najbardziej odpor­nym na ciepło eukariontem na Ziemi. To nie wszystko – on wręcz potrzebuje wysokich temperatur, by rosnąć. Jego wzrost zaczyna się dopiero powyżej 42 st. C., co czyni go tzw. obligatoryjnym termofilem – organizmem wymagającym wysokich temperatur. Eukarionty są delikatne? Nie w tym przypadku To odkrycie mocno zmienia naszą wiedzę biologiczną. Dotychczas uważano, że eukarionty są zbyt delikatne, by funkcjonować w takich warunkach. W przeciwieństwie do prostych, odpornych prokariontów (bakterii i archeonów), komórki eukariotyczne zawierają jądra, organelle i wrażliwe błony. Dlatego zdolność I. cascadensis do przetrwania w takiej temperaturze to biologiczna sensacja. Historia odkrycia „ognistej ameby” i jej supermocy Naukowcy znaleźli ją w próbkach pobranych w latach 2023–2025 – występowała w 14 z 20 badanych lokalizacji. Potem przyszedł czas na badania w laboratorium. Hodowano ją w kulturach z dodatkiem ziaren pszenicy, by rozwijały się bakterie będące jej pożywieniem. Następnie przetestowano jej tolerancję cieplną w 17 zakresach temperatur od 30 do 64°C. Wyniki były zaskakujące. Poniżej 42 st. C. organizm w ogóle nie rósł. Najlepiej rozwijał się przy 55–57 st. C. Ale to nie była granica jego wytrzymałości – podziały komórkowe obserwowano nawet przy 58 i 63 stopniach! Granice wytrzymałości nowego organizmu – czy mógłby przeżyć w kosmosie? W 64 stopniach ameba nadal wykazywała ruch, bijąc rekord eukariontów (57 st. C.) należący do Echinamoeba thermarum i obalając uznawaną od lat barierę 60°C. Dopiero przy 66°C zaczęła tworzyć przetrwalniki (formy ochronne). Co ciekawe, tworzyła je także przy 25 st. C. – temperaturze dla większości eukariontów komfortowej, a dla niej zbyt niskiej. Jej ruch ustawał dopiero przy 70 st. C., ale można ją było „ożywić”, gdy temperaturę obniżono. Ostatecznie ginęła dopiero przy 80 stopniach. Sekwencjonowanie genomu I. cascadensis wykazało obecność mechanizmów obrony przed wysoką temperaturą: szybkich ścieżek sygnalizacyjnych, rozbudowanych białek odpornych na ciepło. Niemal identyczne sekwencje DNA odnaleziono w próbkach ze strefy wulkanicznej Taupō w Nowej Zelandii, co sugeruje, że ten sam gatunek lub jego bliski krewniak może występować globalnie. Odkrycie I. cascadensis ma znaczenie nie tylko dla ziemskiej biologii i ewolucji – także dla oceny potencjalnego życia pozaziemskiego. Jak podkreślają autorzy badania, odkrycie „podważa dotychczasowe paradygmaty” i rodzi nowe pytania o maksymalne możliwości organizmów żywych. Źródło: bioRxiv Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Są starsze niż dinozaury, a teraz mieszkają w naszych łazienkach. Czym są rybiki, czemu nas fascynują i jak się ich pozbyć?
Pierwsze spotkanie z rybikiem ma miejsce zazwyczaj około 3 nad ranem. My, wybudzeni ze snu, półprzytomnym krokiem „doczołgujemy się” do łazienki. Tam czekają na nas wyjątkowi goście: szybkie, zwinne, malutkie robaczki przemykające po podłodze. Zastanawiamy się wtedy, czy to przypadkiem nadal nie jest sen – przecież jeszcze wieczorem ich nie było. Te nieśmiałe stworzenia to rybiki cukrowe: starożytne owady, które z jakiegoś powodu uwielbiają żyć w naszym towarzystwie. Chociaż panicznie się nas boją.
Rybiki cukrowe to nie tylko uciążliwe owady domowe. Te prymitywne stworzenia mają za sobą miliony lat historii, wyróżniają się wyjątkową biologią, długowiecznością i nietypowymi zwyczajami, które czynią je jedynymi z najciekawszych domowych współlokatorów. Dlaczego owady starsze niż dinozaury zamieszkały w naszych łazienkach, czym naprawdę są i jak się ich pozbyć? Czym są rybiki? Rybiki cukrowe (Lepisma saccharina), popularnie określane także jako srebrzyki, to niewielkie owady pozbawione skrzydeł mierzące od 10 do 12 mm. Ich ciało jest wydłużone, spłaszczone grzbietowo-brzusznie i pokryte delikatnymi, połyskującymi łuskami. Kolor tych łusek – srebrzysty lub szaro-biały – przypomina rybie i od tego właśnie wzięła się polska nazwa owada. Nazwa nawiązuje także do specyficznego poruszania się: przemieszczają się błyskawicznie zygzakiem, co dodatkowo potęguje rybi efekt. To jedne z najbardziej pierwotnych owadów na Ziemi. Prof. Stanisław Ignatowicz z SGGW wyjaśnia, że ich historia sięga czasów znacznie wcześniejszych niż epoka dinozaurów. Chociaż skamieniałości rybików są rzadkością, ich budowa ciała i cechy morfologiczne potwierdzają prastare pochodzenie. Jak żyją i rozmnażają się rybiki? Rybiki prowadzą nocny tryb życia i preferują miejsca ciemne, wilgotne oraz ciepłe – dlatego najczęściej spotykane są w domowych łazienkach, kuchniach, pralniach czy piwnicach, gdzie mają dostęp do resztek organicznych i odpowiednich warunków mikroklimatycznych. W naturalnym środowisku bytują pod korą drzew, w ściółce, gniazdach gryzoni, a nawet w mrowiskach. Rybiki odżywiają się głównie substancjami zawierającymi skrobię i cukry proste. Ich dieta obejmuje papier, tapety, resztki jedzenia, a także martwe owady. Są jedynymi owadami, które potrafią trawić celulozę bez pomocy bakterii – w ich jelitach obecny jest własny enzym: celulaza. Jak zauważa prof. Ignatowicz, termity dla trawienia celulozy potrzebują symbiotycznych bakterii, natomiast rybiki produkują własną „fabrykę enzymów”, co jest ich wyjątkową adaptacją. Długość życia i wyjątkowa zdolność linienia Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii rybików jest ich zdolność do linienia przez całe życie – wymieniają oskórek wielokrotnie, nawet po osiągnięciu dojrzałości. Większość owadów linieje wyłącznie w fazie rozwojowej (larwalnej), tymczasem zarówno samce, jak i samice rybików mogą zrzucać naskórek nawet kilkadziesiąt razy. Cykl życia rybika trwa – w sprzyjających warunkach wilgotnościowych – około 4–5 miesięcy od jaja do postaci dorosłej, jednak same osobniki mogą żyć nawet 3–8 lat, co jest wyjątkowo długim okresem jak na tak małe owady. Rybiki w domu – czy są groźne? Typowe miejsca, w których natkniemy się na rybiki, to szczeliny przy wannach, podłogach, przestrzeń za listwami, pobliże rur czy spód tapet. Ich obecność to świetny marker podwyższonej wilgotności pomieszczeń. Szkodliwość rybików polega głównie na tym, że mogą uszkadzać książki, dokumenty, tapety i inne materiały organiczne: wszystko przez to, że ich pokarmem jest celuloza. Chociaż nie przenoszą chorób i nie gryzą ludzi ani zwierząt, to bywają uciążliwe, szczególnie w archiwach czy w bibliotekach. Mogą też zanieczyszczać żywność, chociaż ich obecność nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jak pozbyć się rybików? Obecność rybików – jeśli oczywiście nie prowadzimy muzeum – warto ograniczyć głównie ze względów estetycznych. Rozwiązanie jest proste: te owady kochają wilgotność, więc wystarczy ją zmniejszyć. Skuteczne może być już nawet regularne wietrzenie, wyczyszczenie wentylacji czy używanie osuszaczy powietrza. Warto usunąć źródła pożywienia: regularne sprzątanie kuchni, łazienki i biblioteczki sprawi, że lokatorzy sami się wyniosą. Skuteczne jest także uszczelnienie szczelin i zakamarków, które umożliwiają rybikom zakładanie gniazd. Ale jest jeszcze ekologiczna metoda. Biolodzy polecają naturalny sposób na rybiki, którym są… liście miłorzębu. Te owady nie lubią ich specyficznego zapachu i skutecznie je on odstrasza. Liście można włożyć między kartki książek lub wyłożyć przy progach, by uczynić swoją przestrzeń mniej atrakcyjną dla owadów. Przypominamy jednak, że rybiki są niemal zupełnie niegroźne, a ich historia sięga milionów lat. Być może jesteśmy więc w stanie żyć w symbiozie? Źródła: naukawpolsce.pl, Agriculture & Food
Śmiertelny wirus dziesiątkuje populację jednego z najrzadszych ptaków świata. Ary z filmu „Rio” dopiero niedawno pojawiły się na wolności
Ara modra to zjawiskowy, charakterystycznie niebieski gatunek papugi, który większość z nas kojarzy z animowanego filmu „Rio”. Chociaż uważano ją za wymarłą na wolności, to niedawno została reintrodukowana do życia w naturze w rodzimej Brazylii. Rzadkie ptaki mają jednak problem: dziesiątkuje je śmiertelna, nieuleczalna choroba. Czy możemy coś zrobić i czy powinniśmy przywracać wymarłe gatunki?
Najnowsze doniesienia z Brazylii wskazują na to, że u wszystkich wypuszczonych niedawno osobników ary modrej zdiagnozowano niebezpiecznego circovirusa, powodującego nieuleczalną chorobę. To zagraża przetrwaniu jednego z najrzadszych gatunków papug na świecie, o które od wielu lat rozpaczliwie walczą biolodzy z całego świata. Jaka jest ara modra? Ara modra (Cyanopsitta spixii) to średniej wielkości papuga o charakterystycznych, intensywnie niebieskich piórach. To jedna z najmniejszych ar, której masa sięga 400 gramów. Skóra wokół jadowicie żółtych oczu jest upierzona, a dziób ptaka czarny. Jest brazylijskim endemitem, czyli gatunkiem, który żyje wyłącznie na określonym obszarze. W przypadku ary modrej były to neotropikalne lasy galeriowe północno-wschodniej części Brazylii, dokładniej pogranicza stanów Bahia i Pernambuco. Ich siedliska znajdowały się w miejscach, w których rosły charakterystyczne drzewa Tabebuia aurea. Jak możemy się domyślać, już ich tam nie ma. Czy da się przywrócić arę jej naturalnemu środowisku? Rzadkie papugi zdobyły popularność dzięki filmowi animowanemu „Rio”, w którym główna bohaterka próbowała ocalić swój gatunek. Historia ma nawiązanie do rzeczywistości, ponieważ kilka lat temu ruszył program reintrodukcji tych rzadkich, niegdyś niemal całkowicie wybitych przez człowieka papug w ich naturalnym środowisku. Projekt ten powstał z inicjatywy biologów różnorodnych organizacji z całego świata. Ta historia nie ma jednak dobrego końca. Wirus dziesiątkuje populację bohaterów animacji Od 2019 roku ara modra jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Od kilku lat trwają jednak próby jego przywrócenia. Od 2020 roku w Brazylii wypuszcza się poszczególne osobniki (przywiezione z niemieckich hodowli). Do tej pory „uwolniono” jednak zaledwie 20 osobników, z których przeżyło zaledwie 11. U wszystkich ocalałych testy wykazały obecność circovirusa, który wywołuje chorobę dziobów i piór u papug, ale nie stanowi zagrożenia dla ludzi. – Na tę chorobę nie ma lekarstwa i w większości przypadków kończy się ona śmiercią ptaka – poinformowała w smutnym oświadczeniu brazylijska agencja ochrony środowiska ICMBio. Co więcej, u 21 innych ptaków z 90 przebywających wciąż w ośrodku hodowlanym w stanie Bahia testy także dały wynik pozytywny. Kontrowersje związane z introdukcją ptaków Centrum hodowlane, w którym przebywają ptaki, jest partnerem Niemieckiego Stowarzyszenia Ochrony Zagrożonych Papug, do którego należy 75% zarejestrowanych na świecie osobników ar modrych. Brazylia zakończyła z nim współpracę w 2024 roku, po tym, jak niemiecka organizacja sprzedała 26 ptaków do prywatnego zoo w Indiach bez zgody kraju. Brazylia wielokrotnie podnosiła obawy na spotkaniach CITES, międzynarodowego organu regulacyjnego ds. handlu dzikimi zwierzętami, w związku z lukami prawnymi, które umożliwiają sprzedaż ary modrej hodowanej w niewoli i napędzają popyt na ten delikatny gatunek. Oprócz utraty naturalnego środowiska, do wyginięcia ptaka na wolności przyczyniło się bowiem także zapotrzebowanie ze strony prywatnych kolekcjonerów. Niemieccy biolodzy zdementowali te pogłoski. Wyjaśnili, że ptaki nie zostały sprzedane, a przeniesione do miejsca, gdzie warunki są bardziej sprzyjające. Ne zmienia to faktu, że współpraca została zerwana. ICMBio nałożyło dodatkowo na ośrodek hodowlany BlueSky karę pieniężną w wysokości 1,8 mln reali (ok. 1,2 mln złotych) za niewdrożenie protokołów bezpieczeństwa biologicznego mających na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa. Przyszłość i sens reintrodukcji gatunku w Brazylii stoi jednak pod znakiem zapytania. Czy ary modre będzie można podziwiać wyłącznie w zoo? Niedawno w Belgii narodził się kolejny przedstawiciel tego wyjątkowego gatunku. Źródła: National Geographic Polska, bluemacaws.org, france24.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy po raz pierwszy znaleźli w morzu rzadkiego wieloryba... i strzelili do niego z kuszy. Dlaczego?
Po latach poszukiwań – udało się. Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali w morzu żywego dziobowala miłorzębozębnego: rzadkiego walenia, który do tej pory owiany był tajemnicą. Jeśli przykuliśmy waszą uwagę kuszą, to bez obaw – waleniowi nic się nie stało, a „ostrzeliwanie” to standardowy proces.
Pierwszy raz w historii udało się zaobserwować żywy gatunek wieloryba z rodziny wali dziobogłowych, który do tej pory znaliśmy jedynie za sprawą martwych osobników wyrzucanych na brzeg morza. Temu nieuchwytnemu ssakowi udało się nawet pobrać DNA… za pomocą kuszy. Tajemnicze ssaki ukryte pod powierzchnią wody Dziobowal miłorzebozębny przez dekady owiany był całkowitą tajemnicą. Gdyby nie martwe osobniki wyrzucane przez morze na brzeg nie wiedzielibyśmy tak naprawdę o jego istnieniu. Brakowało potwierdzonych obserwacji tych wielorybów na otwartym morzu. I to mimo tego, że należy on do rodziny wali dziobogłowych – drugiej co do liczby gatunków i zarazem najsłabiej poznanej wśród dużych ssaków żyjących na Ziemi. Przełom w poszukiwaniu dziobowala nastąpił w kilka lat temu, kiedy zespół naukowców prowadzących badania u zachodnich wybrzeży Meksyku zarejestrował wyjątkowe sygnały echolokacyjne. Przypisano je tajemniczemu gatunkowi, jednak brakowało dowodów. W 2020 roku zaczęto poszukiwania. Rzadkie spotkanie na otwartym morzu Badacze korzystali z zaawansowanych podwodnych mikrofonów (hydrofonów) i długo próbowali namierzyć źródło nietypowego dźwięku. W 2024 roku impuls echolokacyjny doprowadził ich do pojedynczego osobnika, który w istocie okazał się być wielorybem dziobogłowym. W ciągu kilku dni udało się dotrzeć do niewielkiego stada, w którym znajdował się m.in. dorosły samiec pokryty wojennymi bliznami i dorosła samica z młodym. Gatunki wielorybów dziobogłowych bywają jednak trudne do rozróżnienia, więc sama obserwacja wielorybów nie wystarcza do identyfikacji. I tutaj w tej historii pojawia się kusza. Naukowcy strzelili do wieloryba z kuszy Zespół mógł potwierdzić swoje obserwacje dopiero po pobraniu próbki DNA. W tym celu badacze strzelili do niego ze specjalnej kuszy – wszystko po to, by pobrać jego tkankę i nie niepokoić zwierzęcia zbytnim zbliżeniem się czy „łapanką”. Gruba skóra ssaka sprawiła jednak, że nie ma się o co martwić. Zwierzę ma się dobrze, a „wyciągnięto” z niego jedynie skrawek tłuszczu o wielkości gumki od ołówka. Okazało się, że w istocie jest to nieuchwytny wcześniej dziobowal miłorzębozębny. Swoje odkrycia naukowcy opublikowali w czasopiśmie „Marine Mammal Science”. Jaki jest nowy wieloryb? Dziobowale miłorzębozębne zawdzięczają swoją nazwę parze zębów, które kształtem przypominają charakterystyczne, wachlarzowate liście miłorzębu: drzewa pochodzącego z Chin. Są one w większości schowane w dziąsłach i szczęce, a na zewnątrz widoczne są jedynie ich końcówki. Samice nie mają kłów, które służą samcom nie do przeżuwania, a do toczenia brutalnych walk o terytorium. Stąd blizny na ciałach waleni. Dziobowale żywią się kałamarnicami i rybami, które „wysysają” ze składników odżywczych, więc zęby stają się jedynie bronią. Robert Pitman, współautor badania, nie kryje nadziei, że dokonane przez naukowców odkrycie pozwoli zidentyfikować wkrótce kolejne gatunki waleni, które nadal nie zostały zaobserwowane i ukrywają się w głębinach. To z ekscytujące, że na Ziemi wciąż żyją organizmy ważące ponad tonę, o których nic nie wiemy. Źródło: Marine Mammal Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego ptaki boją się tego, co nowe? I my możemy się czegoś od nich nauczyć
Ptaki, najbardziej ze wszystkich zwierząt, wystrzegają się nowości. Czemu niepokoją ich zmiany w diecie, z czego wynika ptasia ostrożność i czy możemy się od nich czegoś nauczyć? Nowe badanie wyjaśnia, że to zachowanie służące przetrwaniu ptaków. Nie zawsze jednak wychodzi im na dobre.
Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Cambrige oraz Anglia Ruskin University obejmowało problem neofobii, z której są znane ptaki. Dlaczego tak bardzo – bardziej niż inne zwierzęta – boją się nowości i zmian w diecie? Naukowcy przeprowadzili eksperymenty w 24 krajach i na 6 kontynentach, a wyniki opublikowali w czasopiśmie „PLOS Biology”. Ustalono, że niektóre gatunki są zdecydowanie bardziej ostrożne niż inne. Czym jest neofobia? Neofobię rozumie się najczęściej jako niechęć do spożywania nowych pokarmów. Odgrywa ona kluczową rolę w tym, jak zwierzęta równoważą okazje i ryzyka. Pomaga chronić jednostki przed zagrożeniami, ale często ogranicza ich zdolność adaptacji w nowych miejscach gniazdowania, co może prowadzić do wymierania gatunków ptaków. Badanie ptasiej ostrożności, czyli przez żołądek do serca Przebadano 1439 ptaków z 136 gatunków reprezentujących 25 rzędów taksonomicznych. Sprawdzono, dlaczego niektóre są bardziej ostrożne niż inne, gdy napotykają nieznane wcześniej obiekty podczas karmienia. Eksperymentom poddano m.in. ptaki zimujące w Polsce, ale także te opuszczające nasz kraj. Każdemu zwierzęciu prezentowano znane, lubiane pokarmy, a następnie (lub najpierw) zupełnie nowe dania. Nieznane obiekty miały spójne kolory i fakturę oraz dostosowywano je do wymagań żywieniowych każdego gatunku. Następnie każdemu z ptaków mierzono czas potrzebny do dotknięcia jedzenia w obu scenariuszach. Wydłużone wahanie interpretowano jako neofobię. Które ptaki boją się najbardziej, a której najmniej? Największą ostrożnością charakteryzowały się perkozy i flamingi. Najbardziej odważne okazały się sokoły i bażanty – szybko podchodziły do pożywienia, niezależnie, czy było ono nieznane. Stwierdzono, że neofobię powodowały dwa czynniki: specjalizacja dietetyczna ptaków i ich zachowania migracyjne. Gatunki o węższej diecie mogą być bardziej narażone na zmiany pożywienia, więc naturalnie wystrzegają się nowości. Podobnie gatunki wędrowne, przemierzające ogromne odległości, są narażone na interakcję z szeroką gamą potencjalnie nowych obiektów. Neofobia może niejednokrotnie ratować im życie. Co ciekawe, ptaki zachowywały się spójnie. To znaczy, że jeśli wahały się w jednym badaniu, to ponownie testowane kilka tygodni później zachowywały wrodzoną ostrożność. To sugeruje, że neofobia jest cechą stabilną. Czy warto ostrożnie podchodzić do życia? Chociaż ostrożne ptaki mogą czerpać korzyści z neofobii, to niejednokrotnie jest ona dla nich utrudnieniem. Ma chronić przed ewentualnymi skutkami spożycia szkodliwego pokarmu, ale może być uciążliwa. Przywiązanie do jednego źródła pożywienia jest zgubne i utrudnia adaptację do nowego środowiska. – Neofobia odgrywa ważną rolę w ocenie, jak gatunki mogą reagować na zmiany. Zwierzęta, które są bardziej nieufne wobec nieznanych obiektów lub sytuacji, mogą mieć trudności z adaptacją do czynników takich jak zmiana klimatu czy urbanizacja, podczas gdy gatunki o niższej neofobii mogą być bardziej elastyczne i odporne – mówi dr Rachael Miller, główna autorka badania. Wnioski te możemy przenieść także na ludzi, nie ograniczając ich jedynie do jedzenia. Według naukowców lepsze zrozumienie tendencji behawioralnych ptaków może pomóc ustanowić strategie pomocy zwierzętom. To zaś zwiększy szansę na ich przetrwanie w zmieniających się środowisku. Źródła: PLOS Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Arka Noego pełna niespodzianek. Oto lista zwierząt, które się na niej miały znaleźć
Jakie zwierzęta uratowano przed potopem? Lista gatunków, które miały znaleźć się na arce Noego, przez wieki była źródłem licznych sporów. Na liście pojawiały się nie tylko lwy czy słonie, ale i istoty czysto mityczne. Jeden z domnienych pasażerów zaskakuje do dziś.
Spis treści: Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Jakie gatunki pojawiały się w ikonografii? Od mitu do nauki – reinterpretacja w nowożytności Hybrydy, absurd i narodziny pojęcia gatunku Wokół zwierząt z arki narosło wiele spekulacji – i to z dobrego powodu. Potop, boski nakaz, charyzmatyczna menażeria: historia z Księgi Rodzaju należy do najsłynniejszych w Biblii. Pytanie, jakie gatunki towarzyszyły Noemu i jego rodzinie na własnoręcznie zbudowanym statku, pozostaje trudne, bo Biblia milczy o konkretnych stworzeniach. Z nazwy pojawiają się tylko dwa ptaki – gołębica i kruk, które Noe wypuścił, by sprawdzić, czy wody już opadły i ziemia znów nadaje się do zamieszkania. To jednak nie powstrzymało artystów ani uczonych przed barwnymi – czasem wręcz niedorzecznymi — domysłami o tym, jakie zwierzęta trafiły na pokład. Takie teorie mówią dziś więcej o epokach, w których powstawały, oraz o rozwoju nauki niż o samej arce. Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Spekulacje na temat zwierząt z arki są niemal tak stare jak sama Biblia. Jedna z najwcześniejszych zachowanych ilustracji sceny biblijnej — na monecie z III w. n.e. – przedstawia arkę oraz dwa ptaki uznawane za nawiązanie do gołębicy, którą Noe wypuścił, by sprawdzić, czy ziemia obeschła. – Naturalnie ciągnie nas do opowieści o zwierzętach – mówi starsza kustoszka w J. Paul Getty Museum w Los Angeles, kuratorka wielu wystaw o średniowiecznych ilustracjach zwierząt. Średniowiecznych ludzi fascynował świat przyrody. Próbowali nadać religijne znaczenie każdemu elementowi historii Noego – od symboliki arki przypominającej kościół, po rzekome rozróżnienie między zwierzętami czystymi i nieczystymi na pokładzie. Artyści i uczeni sporządzali więc listy gatunków oraz barwne opowieści powiązane z narracją o Noem w bestiariach – księgach z moralnymi pouczeniami i licznymi ilustracjami. W rezultacie iluminowane rękopisy i średniowieczne obrazy kipią wyobrażeniami życia zwierząt – morskich i lądowych, które rzekomo ocalały na biblijnym statku. Jakie gatunki pojawiały się w ikonografii? Jakie konkretnie gatunki pokazywali średniowieczni artyści? Europejscy twórcy, słabo obeznani z bogactwem światowej fauny, najczęściej wybierali zwierzęta znane z codzienności. W XI-wiecznym rękopisie anglosaskim „Old English Hexateuch” widzimy krowy, kozy i świnie – pospolite w Europie zwierzęta hodowlane – schodzące parami z arki. Bardziej egzotyczne gatunki, obecne w innych manuskryptach, świadczą o rosnących kontaktach średniowiecznej Europy ze światem – najpierw dzięki handlowi, a później dzięki wyprawom i dalekim podróżom. XV-wieczni rzeźbiarze z katedry w Norwich w Anglii przedstawili Noego nie tylko z bydłem i ptactwem, lecz także z małpą. Zwierzę to – choć nierodzime dla północnego klimatu – było już znane z ówczesnych menażerii i dworskich rozrywek. W ikonografii arki pojawiały się też żyrafy, pawie i lwy. Na rzeźbieniach z Norwich znalazło się również stworzenie czysto fantastyczne – jednorożec. – Ludzie w średniowieczu nie mieli Wikipedii, samolotów ani łatwego podróżowania – mówi kustoszka. – Nie mieli realnego dostępu do informacji. Przy tak ograniczonych możliwościach opowieści o nieznanych zwierzętach interpretowano wyobraźnią. Dlatego obok prawdziwych gatunków w bestiariuszach i iluminacjach dotyczących arki widzimy jednorożce, gryfy czy istoty przypominające smoki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-08-132816-Which-animals-could-have-been-on-Noahs-ark--National-Geographic-i-jeszcze-2-s-d9a9d36.png" width="1624" height="751" alt="W 1675 roku Athanasius Kircher opublikował Arca Noë, analizę biblijnej historii Arki Noego. Kircher wysunął hipotezę, że Noe nie musiał ratować tzw. „gatunków hybrydowych” — dlatego ta ilustracja z książki przedstawia niehybrydowe gatunki, które, jego zdaniem, znalazły się na pokładzie Arki." title="W 1675 roku Athanasius Kircher opublikował Arca Noë, analizę biblijnej historii Arki Noego. Kircher wysunął hipotezę, że Noe nie musiał ratować tzw. „gatunków hybrydowych” — dlatego ta ilustracja z książki przedstawia niehybrydowe gatunki, które, jego zdaniem, znalazły się na pokładzie Arki." /> Od mitu do nauki – reinterpretacja w nowożytności Średniowiecznym ludziom mogły wydawać się wiarygodne stworzenia takie jak jednorożce czy smoki. Po reformacji w XVI w. opowieść o arce zaczęto jednak traktować dosłownie – jako wydarzenie historyczne. To postawiło badaczy przed trudnym zadaniem: trzeba było pogodzić detale biblijnej relacji z nowymi ideami naukowymi oraz z niezwykłą różnorodnością zwierząt odkrywanych w epoce intensywnych podróży morskich i eksploracji. W efekcie, jak pisała historyczka nauki Ruth Hill, rozgorzał „najwcześniejszy i najbardziej kontrowersyjny spór o ewolucję gatunków przed Karolem Darwinem.”. Pojawił się wysyp konkurencyjnych teorii o tym, jakie zwierzęta mogły być na arce. Przykład: francuski matematyk Jean Borrell (znany też jako Johannes Buteo) twierdził, że na arce było zaledwie 93 rodzaje ssaków. Reszta – jego zdaniem – powstała samorodnie z błota, więc nie wymagała ratunku. Hiszpański jezuita Benito Pereira podobnie argumentował, że wiele owadów, jak muchy, nie potrzebowało miejsca na statku, bo „rodzą się” z trupów, którymi się żywią. Brytyjski podróżnik Walter Raleigh sądził z kolei, że gatunki „mieszane”, jak muły, nie znalazły się na arce, bo wtedy jeszcze nie istniały. Hybrydy, absurd i narodziny pojęcia gatunku W XVII w. zderzenie nowych odkryć z biblijną narracją stawało się coraz trudniejsze. Jeden z badaczy, niemiecki polihistor i jezuita Athanasius Kircher, spróbował to pogodzić w dziele „Arca Noë” (1675). Opisał w nim dobór zwierząt, opiekę nad nimi i to, jak pomieścić wszystkie gatunki na pokładzie. Poglądy Kirchera na temat życia na arce były szczególnie zapadające w pamięć – zwłaszcza dlatego, że doprowadził on ideę „hybrydyzacji”, rozważaną przez Raleigha i innych ówczesnych uczonych, do granic absurdu. Twierdził, że wiele gatunków lądowych to w rzeczywistości hybrydy i dlatego można je było spokojnie pominąć przy załadunku na arkę. Do takich stworzeń zaliczał m.in. żyrafy, które uważał za hybrydę lamparta i wielbłąda, oraz pancerniki jako rezultat skrzyżowania żółwia z jeżozwierzem. Żadna z tych teorii nie była prawdziwa. Ze względu na możliwość istnienia tych tak zwanych „hybryd” Kircher wyliczał, że Noe potrzebowałby jedynie 130 gatunków czworonożnych ssaków, 30 gatunków węży oraz 150 gatunków ptaków, aby po potopie przywrócić życie na Ziemi. „Kircher doprowadził swój styl badań tak daleko, jak tylko się dało – aż do granicy załamania” – zauważyli naukowcy Olaf Breidbach i Michael T. Ghiselijn na łamach „Proceedings of the California Academy of Sciences”. Pomimo przesady, pomysły Kirchera, Buteo i innych badaczy przyczyniły się do powstania samej koncepcji gatunku biologicznego, której początki sięgają XVI wieku. To pojęcie było wcześniej nieznane – aż do momentu, gdy eksperymenty myślowe z menażerią Noego zmusiły uczonych takich jak Buteo i Kircher do klasyfikowania i porządkowania zwierząt w celu ustalenia, które z nich zasługiwały na miejsce na arce. Koncepcja gatunku narodziła się w samą porę. Jak zauważa Ruth Hill, przekonanie, że wszystkie zwierzęta mogły być pasażerami arki, stawało się już „skrajnie nieprawdopodobne”. Po wiekach momentami fantazyjnych, a momentami analitycznych rozważań na temat zwierząt z arki Noego, naukowcy i artyści poszli dalej – pozostawiając za sobą kluczowe kamienie milowe w rozumieniu świata przyrody. Źródło: National Geographic
Jego pazury przypominają sztylety. Najgroźniejszego ptaka świata spotkasz w Polsce
Kazuar uznawany jest za najgroźniejszego ptaka świata. Ten „współczesny dinozaur” budzi respekt już samym wyglądem, a śmiercionośne pazury sprawiają, że lepiej nie stawać mu na drodze.
W tym artykule: Najgroźniejszy ptak świata. Jak wygląda kazuar? Gdzie można spotkać kazuara? Czy kazuar jest niebezpieczny? Kazuar nie bez powodu uchodzi za najniebezpieczniejszego ptaka świata. Choć na pierwszy rzut oka przypomina strusia czy emu, jego drapieżna natura sprawia, że potrafi być śmiertelnie groźny. Nawet dla człowieka, o czym boleśnie przekonali się ci, którzy go zlekceważyli. Najgroźniejszy ptak świata. Jak wygląda kazuar? Kazuary, jak zresztą wszystkie ptaki, są blisko spokrewnione z dinozaurami, a dokładniej z jedyną linią, która przetrwała masowe wymieranie pod koniec kredy, około 66 milionów lat temu. Ten potężny nielot osiąga nawet 2 metry wysokości i waży około 60 kg. Jego silne nogi i śmiercionośne szpony (łudząco przypominające sztylety) budzą respekt zarówno wśród zwierząt, jak i ludzi. Ciało kazuara pokrywają ciemnobrązowe lub czarne pióra, które swoją strukturą przypominają grube, szorstkie włosy. Natomiast naga głowa i szyja wyróżniają się intensywnym, niebiesko-czerwonym ubarwieniem. Charakterystycznym elementem wyglądu jest kostny hełm, który prawdopodobnie pełni funkcję ochronną i pomaga ptakowi torować drogę w gęstej roślinności. Coraz więcej badań sugeruje także, że struktura ta pomaga w regulacji temperatury ciała, co jest kluczowe w gorącym i wilgotnym klimacie lasów deszczowych. Dodatkowo może wzmacniać i rozpraszać dźwięki wydawane przez ptaka, odgrywając rolę w komunikacji. Samotnicza natura kazuarów idzie w parze z doskonałym słuchem i świetnymi zdolnościami pływackimi. Ich dieta składa się głównie z owoców. To samiec wysiaduje jaja przez około 50 dni, a po wykluciu opiekuje się pisklęciem, ponieważ samica może być dla niego zagrożeniem. Gdzie można spotkać kazuara? Podrodzina kazuarów obejmuje trzy gatunki: kazuara hełmiastego, kazuara mniejszego, kazuara jednokoralowego. Występują głównie w Australii, w tropikalnych lasach Nowej Gwinei oraz na okolicznych wyspach. W niektórych społecznościach ich mięso uchodzi za przysmak, a kości i pióra są wykorzystywane do tworzenia tradycyjnych strojów na ceremonie. W Polsce jednego z najbliższych potomków dinozaurów można zobaczyć wyłącznie w ogrodach zoologicznych. Ostatni z nich przyszedł na świat w 2024 roku w warszawskim zoo. Co zaskakujące, według badań z 2021 roku kazuary mogły być pierwszymi udomowionymi ptakami. Ludzie hodowali je na tysiące lat przed oswojeniem kur, zbierając i inkubując ich jaja w celach hodowlanych. Czy kazuar jest niebezpieczny? Uważany za jednego z najbliższych potomków dinozaurów kazuar to – zdaniem wielu – najgroźniejszy ptak świata. Ptaki te aktywnie bronią swoich terytoriów, a trzymane w niewoli mogą być agresywne. Na przestrzeni ostatnich stu lat odnotowano liczne ataki na ludzi, z których dwa miały tragiczny finał. W 1926 roku w północnym Queensland kazuar śmiertelnie ranił 16-letniego Phillipa McLeana. Kolejna tragedia miała miejsce w 2019 r., gdy 75-letni Marvin Hajos został zaatakowany na swojej farmie w Gainesville na Florydzie. Co zrobić, gdy na swojej drodze spotkamy „współczesnego dinozaura”? Peter Rowles, działacz na rzecz ochrony środowiska, radzi, by przede wszystkim unikać gwałtownych ruchów. Panika i niekontrolowane gesty mogą sprowokować ptaka do ataku, dlatego kluczowe jest spokojne i opanowane zachowanie. – Rób wszystko, by nie zwracać na siebie uwagi kazuara. Ukryj się za drzewem i wtop w otoczenie. Nie krzycz, nie machaj rękami. Jeśli masz jedzenie, schowaj je – do kieszeni, za siebie lub poza pole widzenia ptaka – zaznacza Rowles w rozmowie z CNN. Źródła: CNN; ZOO Wrocław; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Naukowcy biją na alarm: inwazyjne gatunki obce panoszą się w Polsce. Na wolność wydostał się „biegnący bambus”, a w Sanie zaobserwowano nawet piranię
Biolodzy z Polski na łamach „Scientific Reports” ostrzegają przed „ucieczką” roślin ozdobnych do środowiska naturalnego. W pobliżu rzek na południu Polski, Magierki i Lubatówki, stwierdzono dwie groźne rośliny nie występujące naturalnie ani w Polsce, ani w Europie.
Spis treści Gatunki inwazyjne – jak się rozprzestrzeniają? „Biegnący” bambus i miskant olbrzymi: nowe groźne rośliny Świadomość na temat inwazyjnych gatunków obcych w Polsce rośnie. Jednak rośnie głównie dlatego, że co chwila odkrywamy ogromną skalę, na jaką występują w naszym kraju. Zarówno rośliny, jak i zwierzęta obce dla naszych ekosystemów potrafią mocno w nie ingerować i wypierać rodzime gatunki. Najnowsze doniesienia polskich naukowców opisane w czasopiśmie „Scientific Reports” mówią o dwóch kolejnych niebezpiecznych roślinach. Gatunki inwazyjne – jak się rozprzestrzeniają? Inwazyjne gatunki obce w Polsce i na świecie rozprzestrzeniają się przede wszystkim dzięki działalności człowieka, który świadomie lub przypadkowo przenosi je na nowe tereny. Na przykład jako rośliny ozdobne, zwierzęta hodowlane lub podczas transportu towarów. Mogą też migrować naturalnie, wykorzystując korytarze ekologiczne, takie jak rzeki czy drogi. Częste są „ucieczki” roślin ozdobnych z ogrodów do środowiska naturalnego. Tak było m.in. w przypadku niezwykle żywotnego rdestowca japońskiego. To samo dotyczy dwóch nowo stwierdzonych gatunków: bambusa Bisseta i miskanta olbrzymiego. Roślin tych jeszcze nie wpisano na listę gatunków inwazyjnych, ale naukowcy z Polski uważają że najwyższy czas to zrobić. „Biegnący” bambus i miskant olbrzymi: nowe groźne rośliny Polscy naukowcy zaobserwowali na południu Polski ogniska występowania dwóch ekspansywnych roślin. W pobliżu dwóch rzek: Magierki i Lubatówki, stwierdzono dwie rośliny nie występujące naturalnie ani w Polsce ani w Europie: bambus Bisseta i miskant olbrzymi – bardzo żywotne rośliny trzymane w ogrodach dla ozdoby. Bambus Bisseta to krewniak bambusów znanych np. z Japonii. Dobrze zimuje w Polsce i znosi mrozy, więc jest coraz popularniejszą rośliną ogrodową. Należy do rodzaju Phyllostachys, określanego jako „running bamboos” – biegnące bambusy. Rozprzestrzeniają się tak szybko, że dorobiły się takiego właśnie przydomka. Miskant olbrzymi to trawa ozdobna, dorastająca do 4 metrów wysokości. Jej sadzonki można bez trudu kupić już za 20 zł. “Istnieje pilna potrzeba podniesienia świadomości wśród ogrodników, hobbystów, sprzedawców i importerów roślin na temat zagrożeń dla środowiska wynikających z rozprzestrzeniania się roślin inwazyjnych” – piszą autorzy artykułu. Opisane rośliny mogą odrodzić się nawet z resztek wyciętych i wyrzuconych łodyg, a kłącza bambusa bez trudu przeciskają się pod ogrodzeniami. Dr hab. Aneta Bylak, hydrobiolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego opowiada też o innych obserwacjach z Podkarpacia. W Sanie zaobserwowano niedawno rybę z rodziny piraniowatych. Zdarzają się też żółwie czerwonolice – popularne gady hodowane w domach. Do gatunków inwazyjnych w Polsce należą też m.in.: szop pracz, jenot, wizon amerykański (dawniej norka amerykańska), nawłoć kanadyjska, klon jesionolistny, a nawet orzech włoski. Źródła: Scientific Reports, Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pierwszy australijski karcharodontozaur, czyli „jaszczur z zębami rekina”. Jego rozmiary zaskakują
Paleontolodzy odkryli w Australii pierwsze skamieniałości należące do karcharodontozaurów. Ich cechą szczególną były ostre zęby, stąd nazwa: jaszczury o zębach rekina. Ich szczątki zdradzają tajemnicę superkontynentu Gondwana.
Spis treści: Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Jaszczur z zębami rekina nie była sam Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Nieznany do tej pory w Australii dinozaur należy do teropodów. Zwierzęta te żyły od początku późnego triasu, czyli około 228 mln lat temu, aż do końca okresu kredy, czyli 65 milionów lat temu. Wówczas doszło do impaktu, który zmiótł z powierzchni Ziemi wiele form życia, w tym dinozaury. Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Artykuł na temat znalezienia szczątków karcharodontozaurów opublikowano właśnie na łamach „Journal of Vertebrate Paleontology”. Ich nazwę można tłumaczyć jako „jaszczur z zębami rekina”. W artykule opisano badania prowadzone przez Museums Victoria Research Institute i doktoranta Monash University Jake'a Kotevskiego. Do odkrycia doszło w południowo-wschodnim stanie Wiktoria, na jego wybrzeżu. Skamieniałości znajdowały się w warstwach sprzed około 121-108 mln lat. Choć karcharodontozaury uznawane są za jednych z największych mięsożerców wszech czasów, osobniki z Australii były mniejsze niż te odkrywane dziś na innych kontynentach, co jest dość zaskakujące. Jaszczur z zębami rekina nie była sam – Odkrycie karcharodontozaurów w Australii jest przełomowe – mówi Jake Kotevski. Z jakiego powodu? Bo w tym samych warstwach paleontolodzy dostrzegli skamieniałości najstarszego znanego na świecie megaraptora (jego nazwa to „duży rabuś” – z gr. mega i łac. rapto) – dużego mięsożernego dinozaura znanego z Ameryki Południowej. – Fascynujące jest zobaczyć, jak hierarchia drapieżników w stanie Wiktoria różniła się od tej w Ameryce Południowej, gdzie karcharodontozaury osiągały rozmiary podobne do Tyrannosaurus rex, do 13 metrów, górując nad megaraptorydami. Tutaj role się odwróciły, co podkreśla wyjątkowość ekosystemu Australii z okresu kredy – dodaje Kotevski. Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Na podstawie nowych znalezisk naukowcy sądzą, że prehistoryczny krajobraz stanu Wiktoria sprzed 121-108 mln lat był zdominowany przez potężne megaraptorydy, osiągające 6-7 metrów długości, i mniejsze karcharodontozaury. Te drugie miały „zaledwie” 2-4 metry długości. Wszystkie były drapieżne i żywiły się mięsem. – Odkrycia nie tylko poszerzają australijski zapis kopalny teropodów, ale oferują też przekonujące dowody na wymianę fauny między Australią a Ameryką Południową przez Antarktydę we wczesnej kredzie. Odkrycia podważają również wcześniejsze założenia dotyczące hierarchii rozmiarów ciała w ekosystemach drapieżników Gondwany, podkreślając wyjątkową faunę Wiktorii z okresu kredy – mówi dr Thomas Rich, starszy kustosz w Museums Victoria Research Institute. Gondwana była superkontynentem, który powstał 600 mln lat temu. Z czasem zaczął się rozpadać. O tym, w jakim tempie się to działo, mówi między innymi rozprzestrzenienie gatunków zwierząt, w tym dinozaurów. Nowe znaleziska pochodzą z czasów, gdy Gondwana w dużej części już się podzieliła. Ale nie wszędzie. Skamieniałości z Wiktorii wskazują, że przyszła Australia i Ameryka Południowa były połączone, a istniejący „most” umożliwiał przemieszczanie się między nimi różnych gatunków. Taki wniosek był możliwy również dzięki porównaniu nowo odkrytych szczątków dinozaurów z tymi odkopanymi w latach 80. XX wieku na terenie Australii. Źródło: Journal of Vertebrate Paleontology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
To stamtąd pochodzą dinozaury. Naukowcy wskazali kolebkę gigantów
Szczątki najstarszych dinozaurów lub ich wczesnych bliskich krewnych spoczywają najpewniej w Amazonii w Ameryce Południowej i na Saharze w Afryce. Zwierzęta te żyły tam ćwierć miliarda lat temu w ekstremalnych warunkach.
Spis treści: Zwrot w rozwiązaniu tajemnicy pochodzenia dinozaurów Modelowanie komputerowe – klucz to odkrycia pochodzenia dinozaurów Gdzie znajduje się zaginiona kolebka dinozaurów? Dinozaury od dekad wzbudzają wielkie zainteresowanie nie tylko wśród naukowców, ale też wśród pasjonatów i hobbystów. Te nierzadko wielkie zwierzęta żyły w epokach triasu, jury i kredy, czyli od 252 do 66 milionów lat temu. Te specyficzne gady zamieszkiwały wszystkie kontynenty w bardzo różnych warunków: od lasów tropikalnych po suche pustynie. Mimo lat badań, nadal nie jest jasne ich pochodzenie. Teraz się to zmienia. Zwrot w rozwiązaniu tajemnicy pochodzenia dinozaurów Tajemnicę rodowodu dinozaurów postanowili rozwiązać badać z University College London (UCL). Swoimi wnioskami podzielili się właśnie na łamach czasopisma „Current Biology”. Najstarsze znane skamieniałości dinozaurów pochodzą sprzed około 230 milionów lat. Odkryto je w Brazylii, Argentynie i Zimbabwe. Jednak z analizy ich szkieletów wynika, że zwierzęta te ewoluowały już od jakiegoś czasu. Oznacza to, że dinozaury żyły miliony lat wcześniej, ale do tej pory nie odkryto ich szczątków. – Dinozaury są dobrze zbadane, ale nadal tak naprawdę nie wiemy, skąd się wzięły. Zapis kopalny ma tak duże luki, że nie można go przyjmować za dobrą monetę – mówi główny autor publikacji i doktorant na UCL oraz pracownik Muzeum Historii Naturalnej w Londynie Joel Heath. Jak zatem można znaleźć przodków tych fascynujących zwierząt, skoro nie są dostępne ich skamieniałości? Modelowanie komputerowe – klucz to odkrycia pochodzenia dinozaurów Naukowcy zwrócili się ku modelowaniu komputerowemu. Modelowanie opierało się o skamieniałości i drzewa ewolucyjne dinozaurów i ich bliskich krewnych gadów, a także na geografii tego okresu. Uwzględniono również luki w zapisie kopalnym. Był to rodzaj analizy paleobiogeograficznej, która wykorzystała metody statystyczne do oszacowania rozmieszczenia przodków dinozaurów i ich krewnych. W jej ramach wykorzystano m.in. modele statystyczne do oszacowania, w jaki sposób zasięgi gatunków ewoluowały w czasie. Uwzględniono dyspersję, wymieranie i kladogenezę (podział gatunku na gatunki potomne). Można więc stwierdzić, że model „nakarmiono” licznymi danymi, a następnie uzupełnił on luki. Dzięki temu model „wskazał” naukowcom najbardziej prawdopodobny scenariusz dotyczący pochodzenia dinozaurów Gdzie znajduje się zaginiona kolebka dinozaurów? Zdaniem badaczy, wyniki modelowania sugerują, że najwcześniejsze dinozaury żyły na terenie zachodniej części (na niskiej szerokości geograficznej) dawnego prakontynentu – Gondwany. Oznacza to, że dinozaury prawdopodobnie pojawiły się w gorącym regionie równikowym jakieś 250 mln lat temu – po masowym wymieraniu pod koniec permu, które zdziesiątkowało większość życia na Ziemi. To dla badaczy zaskoczenie, bo była to strefa pokryta pustyniami i sawannami. Ta część dawnego kontynentu znajduje się na terenie dzisiejszej Amazonii w Ameryce Południowej, dorzecza Kongo i Sahary. W następstwie tego wydarzenia grupa gadów, określana jako archozaury, zaczęła ewoluować w wiele różnych form. Obejmowały one m.in. przodków dinozaurów i pterozaurów. To z tego matecznika dinozaury rozpierzchły się po innych obszarach globu – południowej Gondwanie i Laurazji – sąsiednim północnym superkontynencie, który później podzielił się na Europę, Azję i Amerykę Północną. – Jak dotąd nie znaleziono żadnych skamieniałości dinozaurów w regionach Afryki i Ameryki Południowej, które kiedyś tworzyły tę część Gondwany. Może to jednak wynikać z faktu, że naukowcy nie natknęli się jeszcze na odpowiednie skały z dwóch powodów: ich niedostępności i względnego braku wysiłków badawczych na tych obszarach – uważa Heath. Badacze liczą, że uda się odkryć najstarsze dinozaury we wskazanych lokalizacjach. – Znalezienie ich zrewolucjonizowałoby nasze rozumienie triasowych ekosystemów i zaoferowałoby kluczowy wgląd w historię ewolucji tej grupy – dodaje Heath. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Żebropław prawdopodobnie jest przodkiem wszystkich zwierząt. Zdaniem naukowców to najstarszy żyjący gatunek
Żebropław pojawił się na Ziemi setki milionów lat temu i od tego czasu niewiele się zmienił. Aż trudno uwierzyć, że to przypominające meduzę zwierzę może być praprzodkiem wszystkich współczesnych gatunków, w tym także ludzi. A jednak. Naukowcy uznali, że żebropławy są starsze od gąbek.
Spis treści: Czym jest żebropław? Gdzie występują żebropławy? Jak wygląda żebropław? Czym żywią się żebropławy? Kiedy żebropławy pojawiły się na Ziemi? Żebropławy są najstarszymi żyjącymi organizmami Układ nerwowy żebropławów Przez długi czas sądzono, że gąbki są najstarszymi ze wszystkich żyjących organizmów. Za tą tezą przemawiały nie tylko skamieniałości datowane na 600 milionów lat, ale także ich prymitywna budowa. Te beztkankowe zwierzęta morskie nie mają przecież ani układu nerwowego, ani mięśni. Teraz wiadomo, że żebropławy są najstarszymi żyjącymi organizmami. Czym jest żebropław? Żebropławy, typ obejmujący ponad 100 gatunków, są zaliczane do dwuwarstwowych zwierząt bezkręgowych. Ze względu na podobieństwo do meduz, dawniej wraz z parzydełkowcami były klasyfikowane jako jamochłony. Należy jednak zaznaczyć, że żaden znany żebropław nie ma komórek parzydełkowych. Z tego względu zwierzęta te są nazywane bezparzydełkowcami. Gdzie występują żebropławy? Te prymitywne zwierzęta żyją w morskiej i oceanicznej toni wodnej –prowadzą pelagiczny tryb życia. W tym miejscu wypada jednak wspomnieć, że nieliczne gatunki pełzają po dnie lub prowadzą osiadły tryb życia. Żebropławy w Bałtyku są reprezentowane przez dwa gatunki. Pleurobrachia pileus, czyli żebropław groszkówka, występuje w naszym morzu natywnie. Mnemiopsis leidyi, jedyny znany przedstawiciel monotypowego rodzaju Mnemiopsis, jest gatunkiem zawleczonym. Z wybrzeży Ameryki Północnej przybył do Morza Czarnego i wschodniej części Morza Czerwonego wraz z wodami balastowymi statków. W 2007 roku osiedlił się w Bałtyku. Jak wygląda żebropław? Najczęściej żebropławy są bezbarwne. Tylko niektóre gatunki mogą mieć pomarańczowy, czerwony lub czarny kolor. Wiele żebropławów ma zdolność do bioluminescencji. Zjawisko to zachodzi w następstwie zmiany energii wiązań chemicznych w energię świetlną z minimalnym wydzielaniem ciepła. Większość mierzy od kilku do kilkunastu centymetrów długości. Jedynie przedstawiciele rodzaju Cestum osiągają do 150 cm. Mają wydłużone, jajowate lub gruszkowate ciało o symetrii dwupromienistej. Ich charakterystyczną cechą są położone wzdłuż ciała żeberka – zgrubienia zewnętrznej powłoki. Jest ich osiem. Tak jak meduzy, żebropławy przypominają wypełniony wodą worek. Nic dziwnego, skoro ich galaretowate ciało w 99 proc. składa się właśnie z tej cieczy. Czym żywią się żebropławy? Układ pokarmowy żebropławów składa się z otworu gębowego, gardzieli, żołądka, kanałów i otworu odbytowego. Zwierzęta te są drapieżnikami. Poruszają się dzięki wiciom, które są zgrupowane wzdłuż wspomnianych żeberek. Ofiarę chwytają przy pomocy pełniących funkcję chwytną komórek, zwanych koloblastami. Ich zdobyczą są drobne skorupiaki, mięczaki, ikra i larwy ryb. Kiedy żebropławy pojawiły się na Ziemi? Naukowcy są zdania, że praprzodek żebropławów żył już 600–700 mln lat temu. Dziś nie da się określić, jak wyglądały te zwierzęta. Ze względu na skład ciała, w którym dominuje woda, nie pozostawiły po sobie żadnych skamieniałości. Badacze nie mają jednak wątpliwości, że miały dużo wspólnego ze współcześnie żyjącymi żebropławami. Mając to na uwadze, należy stwierdzić, że żebropław jest najstarszym wciąż żyjącym organizmem. Żebropławy są najstarszymi żyjącymi organizmami Do takich wniosków w 2023 roku doszli naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. Badacze porównali chromosomy różnych gatunków pierwotnych zwierząt – gąbek, meduz i wielu innych bezkręgowców. Odkryli, że u żebropławów występuje inna kombinacja genów. Już wcześniej było wiadomo, że chromosomy gąbek, meduz i wielu innych zwierząt zawierają podobne geny, mimo że mówimy każde ewoluuje niezależnie od ponad pół miliarda lat. To odkrycie udowodniło jednak, że chromosomy wielu zwierząt ewoluują w bardzo wolnym tempie i umożliwiło wykonanie obliczeniowej rekonstrukcji chromosomów wspólnego przodka tych organizmów. Początkowo uczeni nie mogli ustalić, czy różnice w obszarze chromosomów występujące między żebropławami a innymi zwierzętami są zasługą rozległej ewolucji, czy przyczyna jest inna. Przeprowadzili więc sekwencjonowanie genomów innego żebropława, gąbki i trzech jednokomórkowców spoza linii zwierzęcej. Dostrzegli wspólne wzorce między żebropławami a organizmami jednokomórkowymi. Co to oznacza w praktyce? Że to właśnie żebropław jest tzw. gatunkiem siostrzanym dla wszystkich organizmów, jakie kiedykolwiek żyły na naszej planecie, w tym także dla ludzi. Układ nerwowy żebropławów Na koniec warto wspomnieć o jeszcze jednej ciekawostce dotyczącej żebropławów. Badacze odkryli, że układ nerwowy tych zwierząt jest inny niż u pozostałych gatunków. Podczas gdy układy nerwowe innych zwierząt są zbudowane z odrębnych neuronów, pomiędzy którymi nie występują fizyczne połączenia, u żebropławów wiele neuronów tworzy spójną, syncytialną masę. Naukowcy nie potrafią jeszcze ustalić, w jaki sposób ta odmienność przekłada się na różnice funkcjonalne. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odkryli w głębinach około 300 nieznanych gatunków. Sukces naukowców z Polski i Norwegii
Około 300 nieznanych nauce morskich gatunków odkryli w głębinach morskich u wybrzeżu Ghany naukowcy z Polski i Norwegii. Zobacz niesamowity film z tych podwodnych badań.
W tym artykule: Współpraca międzynarodowa i wielki sukces Film z niesamowitych badań Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Wybrzeże Zachodniej Afryki jest jednym z najsłabiej poznanych obszarów na Ziemi. Tą białą plamą na mapie badań morskich są zwłaszcza głębiny oceaniczne tego regionu, o których do niedawna nie wiedzieliśmy dosłownie nic. Współpraca międzynarodowa i wielki sukces To właśnie ten rejon stał się celem wspólnych badań naukowców z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Współpracowali z nimi eksperci z norweskiego Instytutu Morskiego w Bergen. Pozwoliły one nie tylko na odkrycie ogromnej różnorodności organizmów morskich. Odnaleziono wiele gatunków wcześniej nieznanych nauce i udało się zbadać morskie dno do głębokości 1000 m. – Badania dna oceanów wciąż bywają porównywane do badania powierzchni Księżyca. Tak naprawdę przez ostatnie kilkadziesiąt lat naukowcom udało się ledwie podrapać morskie dno łyżeczką do herbaty, zwłaszcza gdy porównamy ten wynik do wiedzy o ekosystemach lądowych – opowiada obrazowo prof. Krzysztof Pabis z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska, który był koordynatorem projektu. Jak dodał, w ramach badań udało się pobrać u wybrzeża Ghany 270 próbek wzdłuż 500 km wybrzeża tego kraju na głębokościach sięgających tysiąca metrów. Czyni to ten projekt jednym z większym na obszarze Oceanu Atlantyckiego. – Umożliwiło to jednak poznanie obszaru zaledwie 12 m kw. dna. Na tej powierzchni odpowiadającej wielkości niewielkiego pokoju w bloku znaleźliśmy jednak około 800 gatunków, w tym około 300 nowych dla nauki – dodał prof. Pabis. Dzięki projektowi udało się także wytypować najbardziej narażone obszary dna oraz miejsca wymagające pilnej ochrony. Wskazano gatunki będące potencjalnymi wskaźnikami zmian środowiska naturalnego i przedstawiono wytyczne dla przyszłego monitoringu. Głównym sukcesem ekspedycji jest jednak lepsze zrozumienie złożonych zależności pomiędzy organizmami żywymi a rozmaitymi czynnikami fizycznymi i chemicznymi, w tym zwłaszcza substancjami toksycznymi dostającymi się do oceanu w wyniku działań człowieka. Ekspedycja odbyła się co prawda w 2012 roku, ale przy tego typu badaniach eksperci potrzebują dużo czasu na analizę pozyskanego materiału. Poszczególne wyniki były i nadal są stopniowe publikowane w zagranicznych periodykach naukowych. Film z niesamowitych badań Uniwersytet Łódzki opublikował właśnie niezwykły film dotyczący tego projektu biologów. Można w nim zobaczyć to, w jaki sposób wyglądały prace badawcze prowadzone z pomocą statku badawczego i zdalnego robota. Wypowiadają się w nim również członkowie ekspedycji w przestrzeni Orientarium ZOO w Łodzi. View oEmbed on the source website Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Badania wybrzeża Ghany umożliwiły nie tylko poznanie nowych gatunków, ale też na ocenę stanu środowiska morskiego, szczególnie narażonego na wpływ ludzkiej działalności, takiej jak wydobycie ropy i gazu oraz zmiany klimatyczne. Jak czytamy w komunikacie biura prasowego UŁ, praca zespołu biologów pod kierownictwem prof. Krzysztofa Pabisa, dostarczyła cennych informacji o złożonych zależnościach między organizmami a czynnikami środowiskowymi. Z badań opublikowano szereg publikacji naukowych w ważnych periodykach naukowych, m.in. „Oceanologia”, „Science of The Total Environment” czy „Ecological Indicators”. Kolejne są w przygotowaniu. Autorami, oprócz prof. Pabisa są inny członkowie tego programu badawczego z Uniwersytetu Łódzkiego: dr Robert Sobczyk, dr Anna Stępień, dr Piotr Jóźwiak oraz Krzysztof Podwysocki. – Opublikowane opracowania na wiele lat staną się punktem odniesienia dla badań zoogeograficznych, ekologicznych oraz ocen różnorodności biologicznej. Już teraz wskazały one na konieczność zmiany dotychczasowych przekonań na temat granic regionów Atlantyku – przekonują łódzcy badacze. Źródło: Uniwersytet Łódzki Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ile gatunków żyje razem z tobą w domu? Naukowcy bardzo się pomylili
Nasze najbliższe otoczenie jest pełne życia. I to dosłownie. Podczas lockdownu trzech naukowców policzyło, ile gatunków roślin i zwierząt mieszka razem z nimi w gospodarstwie. Było ich 5 razy więcej, niż się spodziewali.
W tym artykule: Jak badacze liczyli gatunki w mieszkaniu Dom na przedmieściach Niespodziewani wpółmieszkańcy Zamorskie chwasty Sekret dzikiego ogródka To mógłby być początek dowcipu. Trzech naukowców – matematyk, ekolog i taksonomista – zostało zamkniętych razem w jednym domu. Było to podczas pandemii koronawirusa, a lockdown trwał bardzo długo. Jak badacze liczyli gatunki w mieszkaniu Badacze postanowili spożytkować jakoś czas, który spędzali na 400 m2. Jak? „Nie minęło wiele czasu, zanim zaczęliśmy się zastanawiać, ile gatunków roślin i zwierząt żyje razem z nami. Zdecydowaliśmy się je policzyć” – piszą Matthew H. Holden, Andrew Rogers i Russell Yong na portalu „The Conversation”. Naukowcy przypuszczali, że „współmieszkańców” będzie około 200–300. Podobnie obstawiali ich koledzy, których zapytali o zdanie. Wynik przerósł oczekiwania wszystkich. Po roku liczenia Holden, Rogers i Yong rozpoznali w swoim otoczeniu aż 1150 różnych gatunków. Dom na przedmieściach Niewiele z nich będzie brzmiało dla nas znajomo. Liczenie zostało przeprowadzone w Australii, w Annerley, na przedmieściach Brisbane. Tak właśnie znajduje się miejsce eksperymentu – 200-metrowy dom z trzema sypialniami, stojący na dwa razy większej działce. Nic dziwnego, że badacze za zwyczajnych mieszkańców okolicy uznają gatunki, które nam wydają się egzotyczne. Są to ibisy, kukabury (to średniej wielkości ptaki o dużej głowie i potężnym dziobie), oposy i psy latające (czyli rudawki wielkie, należące do największych żyjących na Ziemi nietoperzy). Ile kosztuje najdroższe jedzenie świata? Przygotuj się na ceny liczone w dziesiątkach tysięcy dolarów Luksus przyciąga sam w sobie. Może być nawet zabiegiem marketingowym, bo drogie produkty i usługi odruchowo postrzegamy jako lepsze niż te tańsze. Dobrze wiedzą o tym także restauracje. Pal... Niespodziewani wpółmieszkańcy Oprócz nich w domu i w otaczającym go ogrodzie znalazły się stworzenia, które swoją obecnością zaskoczyły nawet naukowców. „Aż trzech z 1150 odkrytych gatunków nie ma w najważniejszej australijskiej bazie danych o bioróżnorodności” – piszą badacze. Do tej niespodziewanej trójki należy rzadki gatunek komara, mucha piaskowa oraz płaziniec Platydemus manokwari. Ten ostatni nie dość, że jest w Australii gatunkiem inwazyjnym, to jeszcze zmniejsza liczebność rodzimej populacji ślimaków. Jak można się domyślić, sporą część odkrytych gatunków stanowiły owady. W sumie naukowcy naliczyli 13 gatunków komarów. A także aż 56 gatunków pająków. Żywiły się one mieszkańcami szuflad – ćmami albo wołkami zbożowymi. View oEmbed on the source website Zamorskie chwasty Badacze przyznają, że w okresie lockdownu nikt nie zajmował się specjalnie ogródkiem. Pojawiło się na nim mnóstwo chwastów. Większość z nich – aż 100 ze 103 roślin – nie należało do gatunków rodzimych. Były to rośliny inwazyjne, pochodzące z innych części świata. Nieco lepiej sytuacja przedstawiała się z drzewami. W ogródku rosły dwa wiecznie zielone drzewa nazywane „lilly pilly” – czyli Syzygium smithii. Zapewniały one cień, schronienie i pokarm dla zapylaczy i innych owadów. Badacze wyróżnili wśród nich 109 gatunków muchówek. Między nimi było 10 gatunków bzygowatych – zapylaczy na pierwszy rzut oka bardzo podobnych do os. Tych drugich również nie brakowało, podobnie jak pszczół. W sumie os i pszczół naliczono aż 70 gatunków. To jednak nic w porównaniu z motylami. W ciągu roku ogród odwiedziło ponad 400 gatunków tych owadów. „Niektóre były wielkości ludzkiej dłoni. Inne tak małe, że ledwo dawało się je dostrzec” – piszą Holden, Rogers i Yong. Z ciekawych odkryć – badacze znaleźli ćmę Scatochresis innumera, która, − gdy znajduje się w stadium gąsienicy − rozwija się w odchodach oposa. Inna gąsienica – Parilyrgis concolor – żyje w sieciach pajęczych. Nie wiadomo, jak unika zjedzenia przez ich twórców. Sekret dzikiego ogródka „Podsumowując, znaleźliśmy znacznie więcej gatunków, niż się spodziewaliśmy” – piszą badacze. Okazało się, że nawet ogródki na przedmieściach mogą tętnić życiem. Jest jednak pewien warunek. Musi być w nich dzika roślinność: krzaki, drzewa, chwasty. „Monotonia perfekcyjnie zadbanego trawnika i wypieszczonych rabatek może być miła dla oka (…) jednak nie sprawdzi się jako habitat dla dzikich zwierząt i roślin. Z powodu lenistwa nie pracowaliśmy wiele w ogrodzie. Jednak dając odpocząć kosiarce i odstawiając pestycydy oraz poświęcając część trawnika na rzecz rodzimych drzew, krzewów i chwastów, uzyskaliśmy coś znacznie cenniejszego” – piszą badacze. Tym czymś jest oczywiście bioróżnorodność. Badania Rogersa, Yonga i Holdena zostały opublikowane w czasopiśmie „Ecology”. Źródło: The Conversation, Ecology Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Żaby z kłami? W Indonezji odkryto najmniejsze takie zwierzątko na świecie
Najmniejszy gatunek żaby, która posiada kły, odkryto w Indonezji w Azji Południowo-Wschodniej. Zwierzątko jest wielkości maleńkiej monety i waży kilka gramów. Po co mu kły?
W tym artykule: Maleńka żaba z kłami z Indonezji Miejsce odkrycia – Sulawesi Funkcja kłów Indonezja pełna niespodzianek Żaby i wielkie zębiska? To nie jest pierwsze skojarzenie z tymi płazami. Częściej myślimy o niegroźnym zwierzątku z wyłupiastymi oczami i tylnymi nogami dłuższymi niż przednie. To właśnie nieproporcjonalne kończyny ułatwiają im skakanie i pływanie. Maleńka żaba z kłami z Indonezji Zespół naukowców z Indonezji i USA opublikował na łamach czasopisma naukowego „Plos One” artykuł na temat nieznanego do tej pory gatunku maleńkiej żabki. Posiada ona nieproporcjonalnie względem masy swojego ciała duże kościste kły wystające z dolnej szczęki. – Ten nowy gatunek jest malutki w porównaniu do innych żab z kłami na wyspie, na której został znaleziony. Ma rozmiary mniej więcej monety ćwierćdolarowej – mówi dr Jeff Frederick, badacz z Field Museum w Chicago i główny autor badania. Żaba ta jest naprawdę maleńka – jej długość sięga zaledwie około 2,5 cm. – Wiele żab z tego rodzaju jest gigantycznych, ważą do prawie kilograma. Na drugim końcu skali jest ten nowy gatunek, ważący mniej więcej tyle samo, co dziesięciocentówka (ta amerykańska moneta waży 2,6 grama – przyp. red.) – dodaje naukowiec. Miejsce odkrycia – Sulawesi Indonezja jest państwem składającym się z szeregu wysp. Nowy gatunek żaby zidentyfikowano na jednej z nich. Sulawesi to gigantyczna wyspa z rozległym łańcuchem gór, wulkanów, nizinnych lasów deszczowych i lasów chmurowych w górach. Nie dziwne zatem, że skrywają się tam przed ludźmi takie gatunki, o których jeszcze nikt nie wiedział. Maleńka żaba z kłami pewnie nie jest wyjątkiem. – Obecność wszystkich tych różnych siedlisk oznacza, że różnorodność biologiczna wielu roślin i zwierząt, które tam znajdujemy, zapiera dech w piersiach i można ją porównać z takimi miejscami jak Amazonia – uważa dr Frederick. Podczas wędrówki przez dżunglę członkowie wspólnego amerykańsko-indonezyjskiego zespołu badawczego zauważyli coś nieoczekiwanego na liściach drzew i głazach pokrytych mchem: gniazda żabich jaj. Te powstają z reguły w środowisku wodnym, a nie na drzewach. Wkrótce potem badacze zaczęli dostrzegać na liściach małe, brązowe żaby. Jaj strzegły tylko samce żab z kłami. – Zachowanie samców polegające na pilnowaniu jaj nie jest całkowicie nieznane u wszystkich żab, ale jest raczej rzadkie – wyjaśnia dr Frederick. Z uwagi na nietypowe miejsce składania jej – liście drzew – nowy gatunek żaby nazwano Limnonectes phyllofolia od słowa phyllofolia oznaczającego „gniazdujące wśród liści”. Funkcja kłów Żaby używają kłów do walki między sobą o terytorium i partnerów. Służą im one także do polowania na ofiary o twardych skorupach. Mowa, chociażby o gigantycznych stonogach i krabach. Żabki są więc w stanie atakować jedynie niewielkie zwierzęta. Dzięki kłom mogą też odganiać drapieżników, którzy mają ochotę zjeść ich małe w jajach. Żaba połknęła węża na oczach fotografki. To zdjęcie mogło powstać tylko w tym kraju Dzika przyroda potrafi zaskoczyć. Na oczach fotografki żaba połknęła węża. Ten gatunek zazwyczaj ucieka przed gadami, a w jego codziennej diecie znajdują się inne, mniejsze zwierzęta. Jakie? Indonezja pełna niespodzianek Naukowcy nie kryją zaskoczenia, że ciągle odkrywają nowe gatunki na wyspie Sulawesi. – Nasze odkrycia podkreślają ważny aspekt ochrony tych wyjątkowych tropikalnych siedlisk – zauważa dr Frederick. W jego ocenie warto pamiętać o tym, że odkryty właśnie gatunek żaby nie występuje nigdzie indziej na Ziemi, dlatego tak ważna jest ochrona zarówno jego, jak i ekosystemu, w którym znajduje bezpieczne miejsce do życia. Źródło: Plos One Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Urodzeni mordercy? Koty domowe wyglądają niewinnie, ale ich ofiarami pada aż 2 tys. gatunków
Koty są bardzo sprawnymi drapieżnikami. Te żyjące dziko albo wychodzące na zewnątrz bez opieki polują aż na 2 tys. różnych gatunków: ssaków, ptaków czy gadów. Na liście ich ofiar znajduje się prawie 350 gatunków zagrożonych.
W tym artykule: Urodzeni mordercy? Globalni drapieżnicy Zagrożenie dla zagrożonych Koty domowe pokochaliśmy ok. 9 tys. lat temu. Prawdopodobnie jako pierwsi ich urokowi ulegli starożytni mieszkańcy północnej Afryki. To oni je udomowili. Czyli nauczyli żyć z ludźmi, w domach, gospodarstwach, a później mieszkaniach. Od tamtej pory koty stały się naszymi wiernymi towarzyszami. Wielu ludzi nie wyobraża sobie bez nich życia. Dzisiaj koty przedstawiane są najczęściej jako puchate, miłe, lubiące głaskanie zwierzęta, uwielbiające wylegiwać się wraz z nami na kanapie. Jednak taki obraz – który znamy z tysięcy zdjęć i memów – ma tylko trochę wspólnego z naturą kotów. Mimo tysięcy lat, które spędziły w naszym otoczeniu, zwierzęta te pozostały drapieżnikami. I to drapieżnikami oportunistycznymi – czyli niewybrednymi łowcami, gotowymi polować na bardzo różne ofiary. Urodzeni mordercy? Gatunki oportunistyczne mogą żyć w odmiennych środowiskach. I takie właśnie są koty domowe (Felis catus). Rozprzestrzeniły się po całym globie i dobrze radzą sobie w różnych środowiskach. Dzisiaj występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Należą do gatunków ssaków najbardziej rozprzestrzenionych na Ziemi. Oczywiście ich natura się nie zmieniła. Nadal są to drapieżniki, które uwielbiają polowania. Trzy lata temu naukowcy policzyli, że każdy kot zabija rocznie średnio 186 różnych zwierząt: małych ssaków, ptaków czy gadów. Badania przeprowadzono w Australii, gdzie drapieżnictwo kotów pozostaje gorącym tematem. Szacuje się, że od XVIII w. koty doprowadziły do wymarcia kilkudziesięciu gatunków ssaków żyjących na tamtym kontynencie. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Globalni drapieżnicy A jaki wpływ na przyrodę koty wywierają globalnie? Po raz pierwszy oszacował to zespół Christophera Lepczyka z Uniwersytetu Auburn. W najnowszym numerze „Nature Communications” ukazała się praca, w której naukowcy policzyli, ile gatunków żyjących na Ziemi może skończyć swoje życie w pyszczkach kotów domowych. Okazało się, że koty domowe – zarówno te zdziczałe, jak i takie, które są wypuszczane przez opiekunów na zewnątrz – mają bardzo mało wyspecjalizowaną dietę. Ich ofiarami pada prawie 2100 różnych gatunków zwierząt. Wśród nich jest 981 gatunków ptaków, 463 gadów, 431 ssaków, 119 owadów, 57 płazów i 33 należących do innych grup zwierząt. W innym ujęciu – w diecie kotów znaleziono 9 proc. znanych gatunków ptaków, 6 proc. znanych gatunków ssaków i 4 proc. gadów. Najbardziej narażone na stanie się kocim posiłkiem są małe zwierzęta: takie, których waga nie przekracza 5 kg. Naukowcy zaznaczają przy tym, że ich szacunki były robione ostrożnie i najprawdopodobniej są zaniżone. Zagrożenie dla zagrożonych Co istotne, aż 347 gatunków spośród wyżej wymienionych znajduje się na listach zwierząt uznawanych za zagrożone wyginięciem. Należą do nich niełaz eukaliptusowy – mały drapieżny ssak mający charakterystyczne cętki – żółw jadalny czy burzyk Newella. Ofiarami kotów padają też zwierzęta krytycznie zagrożone oraz takie, które nie występują już dziko w naturze. Jak piszą autorzy, trzy razy więcej zagrożonych gatunków, na które polują koty, mieszka na wyspach niż na kontynentach. „Łącznie nasze ustalenia pokazują, że koty są niewybrednymi drapieżnikami i zjadają zasadniczo każdy rodzaj zwierzęcia, jaki uda im się schwytać na pewnym etapie życia” – piszą badacze w swojej pracy. Zaznaczają, że koty mogą również żywić się padliną. Zdaniem naukowców najprawdopodobniej w taki właśnie sposób do ich żołądków dostają się resztki zwierząt znacznie przekraczających je rozmiarami. Podsumowując, zoolodzy zwracają uwagę, że koty wywierają bardzo duży – i często niedoceniany – wpływ na całe ekosystemy. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mapa życia, czyli klasyfikacja zwierząt, roślin i innych organizmów. Jak porządkowano gatunki?
Klasyfikacja zwierząt i innych organizmów to domena systematyki. Chociaż daleka od kompletności i wciąż podlegająca zmianom, jest najstarszą nauką biologiczną. Wraz z odkryciem praw ewolucji, a potem genetyki, klasyfikacja została ustalona niemal na nowo, tym razem uwzględniając pokrewieństwo między gatunkami. Tak powstała taksonomia filogenetyczna, czyli najważniejsza dziś metoda klasyfikacji istot żywych.
W tym artykule: Klasyfikacja zwierząt w starożytności Klasyfikacja Linneusza Dalszy rozwój systematyki Wpływ genetyki na systematykę Współczesna klasyfikacja zwierząt i innych organizmów W miarę jak ludzie zaczęli zgłębiać tajemnice otaczającego ich świata, narodziła się potrzeba zorganizowanego poznawania i opisywania różnych form życia. Pierwsze próby klasyfikacji zwierząt i roślin podejmowano w starożytności, kiedy to filozofowie i przyrodnicy zastanawiali się nad naturą życia. Klasyfikacja zwierząt w starożytności Starożytni Egipcjanie byli jednymi z pierwszych, którzy próbowali uporządkować świat przyrody. Na malowidłach i reliefach widzimy ich próby przedstawienia różnych form życia – od majestatycznych lwów po zaskakujące owady. Szczegółowo uwieczniali między innymi rośliny uważane za lecznicze. Chociaż nie zdefiniowali jeszcze naukowych kategorii, ich starania o zrozumienie otaczającego ich świata stanowiły fundament dla późniejszych prób klasyfikacji. W starożytnej Grecji, ówczesnym centrum myśli filozoficznej, powstały pierwsze próby uporządkowania natury. Arystoteles, wielki filozof i nauczyciel Aleksandra Wielkiego, walnie przyczynił się do teorii hierarchii organizmów. Jego prace ukierunkowane na obserwacje i klasyfikację roślin i zwierząt stanowiły kamień milowy w rozwoju biologii. Trudno w to uwierzyć, ale stanowiły kanon wiedzy przez ponad tysiąc kolejnych lat, aż do średniowiecza. Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją. 18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę Świat przyrody nigdy nie przestanie nas zaskakiwać. Wydaje ci się, że dobrze poznałeś królestwo fauny? Najwyższy czas zrewidować ten pogląd. Trzeba bowiem wiedzieć, że oprócz typowych ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dziwaczne-hybrydy-zwierzat-ktore-naprawde-istnieja-18-niesamowitych-zwierzecych-hybryd-zamieszkujacych-nasza-planete-fot-philippe-clement-arterra-universal-images-group-via-getty-images-a3ba432.jpeg" width="938" height="626" alt="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" title="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" /> To Arystoteles jako pierwszy podzielił świat żywych organizmów na rośliny i zwierzęta. Same zwierzęta klasyfikował według określonych cech, np. ilości kończyn, posiadania krwi, ciepłoty ciała czy składania jaj. Uczeń Arystotelesa, Teofrast z Eresos miał z kolei ogromny wkład w klasyfikację roślin. W monumentalnym dziele „Historia Plantarum” opisał ich ponad 500 gatunków. Klasyfikacja Linneusza Istotne zmiany w myśleniu o klasyfikacji zwierząt i innych organizmów żywych zaszły dopiero w XVIII wieku, wraz z rozwojem metody naukowej. Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, wprowadził rewolucyjny system klasyfikacji oparty na morfologii (budowie) organizmów. Linneusz nadał systematyce naukowy porządek, wprowadzając pojęcia takie jak królestwa, klasy, rzędy, rodziny, rodzaje i gatunki. Zaproponował ustandaryzowany system nazewnictwa i klasyfikacji oparty na jednolitych zasadach. Echa systemu Linneusza obecne są w nauce do dzisiaj. Jego prace, zwłaszcza „Systema Naturae” z 1735 roku, stanowiły kamień milowy w dziejach klasyfikacji biologicznej. Linneusz Jako pierwszy wprowadził binominalne nazewnictwo, czyli nadawanie każdemu organizmowi dwuczłonowej, łacińskiej nazwy składającej się z rodzaju i gatunku. Na przykład człowiek to Homo sapiens. To proste, ale genialne podejście umożliwiło jednoznaczną identyfikację i komunikację naukową, eliminując zamieszanie wynikające z lokalnych nazw potocznych. Dwuczłonowych nazw łacińskich używa się w nauce do dzisiaj. Wprowadził także hierarchiczną strukturę do klasyfikacji. Organizmy pogrupował według stopni pokrewieństwa i podobieństwa. Chociaż teoria ewolucji jeszcze nie istniała, intuicja Linneusza była słuszna. Organizmy są ze sobą spokrewnione, powstają jedne z drugich. Gatunki mają różny „staż” – są wśród nich starsze i młodsze. Wykonał tytaniczną pracę – opisał ponad 10 tys. gatunków roślin i 6 tys. gatunków zwierząt w dwóch dziełach: „Systema Naturae” i „Genera Plantarum”. Dalszy rozwój systematyki Wraz z postępem techniki i konstrukcją mikroskopów stało się jasne, że organizmy żywe to nie tylko rośliny i zwierzęta, ale i mikroorganizmy. Ernst Haeckel wprowadził podział organizmów na proste jednokomórkowe i bardziej skomplikowane wielokomórkowe. W 1866 r. do klasyfikacji, oprócz zwierząt i roślin wprowadził trzecie królestwo – Protista, obejmujące organizmy jednokomórkowe, a później także niektóre grzyby, glony i sinice. W tym czasie pojawiły się również koncepcje ewolucji, a teoria Darwina dostarczyła nowego spojrzenia na rozwój i zróżnicowanie form życia. Monografię „O powstawaniu gatunków” Darwin opublikował w 1859 r. Wpływ genetyki na systematykę W XX wieku odkrycie DNA otworzyło nowy rozdział w historii klasyfikacji. Badania genetyczne stały się kluczowym narzędziem w analizie pokrewieństwa między gatunkami. Systematyka molekularna pozwala na spojrzenie na ewolucję przez pryzmat kodu genetycznego, odsłaniając niewidoczne wcześniej związki. Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy? Nauka jest daleka od odkrycia wszystkich zamieszkujących Ziemię gatunków, a tym bardziej związków między nimi. W miarę badania kodu genetycznego coraz większej ilości organizmów okazuje się, że pokrewieństwo między nimi i ich ewolucja są bardziej skomplikowane, niż nam się wydawało. Systematyka więc także podlega ciągłym zmianom i modyfikacjom. Współczesna klasyfikacja zwierząt i innych organizmów Współczesna klasyfikacja organizmów nie jest bynajmniej jednomyślna – różni badacze proponują różny podział. Poczynając od najogólniejszej do najbardziej szczegółowej organizmy dzielimy na następujące grupy (taksony): domena lub cesarstwo, królestwo, typ/gromada/klasa, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek, podgatunek. W 1969 r. amerykański biolog Robert Whittaker podzielił świat żywy na pięć królestw: Animalia (zwierzęta), Plantae (rośliny), Fungi (grzyby), Protista (protisty) i Monera (prokarionty). System ten był niemal jednogłośnie stosowany przez naukę aż do lat 90. ubiegłego wieku, w wielu pracach i podręcznikach występuje do dziś. W roku 1990 Carl Woese ustanowił nowy podział. Wyróżnił 3 jeszcze obszerniejsze grupy organizmów – Archaea (archeony), Bacteria (bakterie) i Eucarya (eukarionty). Funkcjonuje jeszcze jedna szeroko uznawana klasyfikacja, proponowana przez Thomasa Cavaliera-Smitha. On z kolei wyróżnia 2 cesarstwa: prokarionty i eukarionty. W skład tego pierwszego wchodzą 2 królestwa – bakterie i archeony. W skład drugiego wchodzi aż 6 królestw – zwierzęta, rośliny, grzyby, pierwotniaki i chromisty. Te ostatnie to przeważnie jednokomórkowe organizmy wodne, odżywiające się za pomocą fotosyntezy, m.in. glony, brunatnice i okrzemki. Jak widać klasyfikacja zwierząt i roślin to dziedzina dynamiczna i skomplikowana, a ten artykuł może w każdej chwili stracić aktualność. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W pobliżu Florydy odkryto nowy gatunek ślimaka. Jest jaskrawożółty i otacza się toksyczną wydzieliną
Nowy gatunek ślimaka żyje na rafie koralowej w pobliżu archipelagu Florida Keys. Nadano mu nazwę od piosenki Jimmy’ego Buffetta, amerykańskiego muzyka, który zmarł pierwszego września tego roku.
W tym artykule: Nowy gatunek ślimaka Ślimak z rafy koralowej Jak odżywia się morski ślimak? Korzyści z ocieplenia klimatu Florida Key to ciąg tropikalnych wysp otoczonych przez rafę koralową. Rafa ta, trzecia co do wielkości na świecie, jest jednym z najcenniejszych skarbów przyrodniczych Ameryki. Rozciąga się na kilkaset kilometrów i stanowi dom wielu gatunków ryb, koralowców i mięczaków. Nowy gatunek ślimaka W najnowszym numerze czasopisma naukowego „PeerJ” ogłoszono odkrycie nowego mieszkańca rafy koralowej na Florydzie. To ślimak, mający rzucającą się w oczy, jaskrawożółtą barwę. Naukowcy nazwali go Cayo margarita – od piosenki „Margaritaville” Jimmy’ego Buffetta. Z kolei słowo cayo oznacza niedużą wyspę. Tak właśnie bowiem nowo odkryty mięczak wygląda, gdy spojrzy się na niego z góry. Cayo margarita wyróżnia nie tylko niezwykły kolor. Ma jeszcze dwie inne nietypowe cechy. Po pierwsze − posługuje się toksyczną wydzieliną, którą otacza się niczym siecią. Po drugie − jest to ślimak, który nie przemieszcza się z miejsca na miejsce. Pozostaje trwale przytwierdzony do podłoża. Ślimak z rafy koralowej Ślimaki Cayo margarita nie są duże. Dorastają tylko do centymetra, co może tłumaczyć, dlaczego dotychczas pozostawały niezauważone. Odkrył je zespół Rüdigera Bielera, specjalisty od bezkręgowców z Field Museum w Chicago. Według Bielera – badającego bezkręgowce od czterech dekad − ślimaki były tak dobrze ukryte, że naukowcy nigdy wcześniej ich nie spotkali. − Uważam, że C. margarita są szczególnie fajne – mówi Bieler. – Są spokrewnione ze zwykłymi, wolno żyjącymi ślimakami, jednak kiedy młody osobnik znajdzie sobie odpowiednie miejsce do życia, osiada tam, przyczepia muszlę do podłoża i już nigdy się nie przemieszcza. Musza rośnie, przybierając kształt nieregularnej rurki otaczającej ciało ślimaka – dodaje naukowiec. Jak odżywia się morski ślimak? Jaskrawożółty ślimak musiał znaleźć taki sposób zdobywania pożywienia, który nie kłóciłby się z jego osiadłym trybem życia. Rozwiązaniem okazała się wydzielina. Cayo margarita rozkłada ją wokół siebie, tak by spełniała funkcję sieci. Wpada w nią plankton i drobna materia organiczna, którymi żywi się ślimak. A dlaczego ten mięczak ma tak wyraźny kolor? Najprawdopodobniej ma on odstraszać sąsiadów, by nie zbliżali się za bardzo. To właśnie dzięki jaskrawej żółci zwierzę to może żyć na otwartych wodach bez niczego, co osłaniałoby jego ciało. Część mechanizmu obronnego stanowi również toksyczna wydzielina, zwierająca odstraszające związki chemiczne. Dzięki niej ślimakowi nie grozi, że zostanie zarośnięty przez koralowce i ukwiały rozwijające się dookoła. Malowane ślimaki z Kuby są najpiękniejsze na świecie. Mogą zginąć przez nielegalny handel Kubański ślimak lądowy, czy inaczej ślimak malowany to gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. Tysiące tych mięczaków są nielegalnie odławiane przez lokalnych handlarzy, którzy z ich ... Korzyści z ocieplenia klimatu Praca z „PeerJ” informuje o odkryciu jeszcze jednego ślimaka, tym razem na rafie koralowej w okolicach Belize. To krewniak Cayo margarita, różniący się od niego kolorem. Cayo galbinus jest zielonkawy, ma barwę limonki. Oba mięczaki należą do rodziny Vermetidae i są spokrewnione z innym ślimakiem odkrytym przez zespół Bielera w 2017 r. Mowa o Thylacodes vandyensis − ślimaku Spider-Manie, nazywanym tak, ponieważ ten mięczak również strzela wzbogaconą chemicznie wydzieliną. Podobnie jak niedawno znaleziono ślimaki także jest trwale przytwierdzony do podłoża. Jak zauważają naukowcy, zarówno Cayo margarita, jak i Cayo galbinus mogą być beneficjentami globalnego ocieplenia. Rosnąca temperatura oceanów sprawia, że rafa koralowa na Florydzie znajduje się w coraz gorszej kondycji. Umiera coraz więcej koralowców, które stanowią idealne podłoże dla ślimaków z rodzaju Cayo. Jednak martwa rafa oznacza również mniej pokarmu. Oznacza to, że ostateczny wpływ zmian klimatu na życie takich zwierząt jak Cayo trudno jeszcze określić. Źródło: PeerJ Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com