„Ognista ameba” z Kalifornii bije światowy rekord. Inne organizmy się gotują – ona kwitnie. Czy takie istoty żyją na innych planetach?
To odkrycie przesuwa granice naszej wiedzy. Jednokomórkowy organizm z Kalifornii to nowy rekordzista w świecie eukariontów. Odkryty w gorących źródłach, nie tylko przeżywa w ekstremalnych temperaturach, ale wręcz ich potrzebuje do życia.
Najodporniejsze znane zwierzęta to niesporczaki – jednak ekstremalne warunki potrafią przeżyć tylko zapadając w stan anabiozy (pozornej śmierci). Ale na Ziemi żyją też organizmy, które w wysokich temperaturach kwitną, a nawet się rozmnażają. Właśnie odkryto kolejnego rekordzistę. Jego łacińska nazwa oznacza „ognistą amebę z Gór Kaskadowych”. Ten jednokomórkowy organizm żyjący w Parku Narodowym Lassen Volcanic w Kalifornii jest niesamowicie wytrzymały. Okazało się, że potrafi rosnąć i dzielić się w najwyższych temperaturach wśród wszystkich znanych nauce eukariontów (organizmów posiadających jądro komórkowe). Organizm, który nie tylko znosi ciepło – on go potrzebuje Według artykułu opublikowanego w serwisie preprintów „bioRxiv”, organizm nazwany Incendiamoeba cascadensis rośnie i dzieli się w temperaturach dochodzących do 63 st. Celsjusza, co czyni go najbardziej odpor­nym na ciepło eukariontem na Ziemi. To nie wszystko – on wręcz potrzebuje wysokich temperatur, by rosnąć. Jego wzrost zaczyna się dopiero powyżej 42 st. C., co czyni go tzw. obligatoryjnym termofilem – organizmem wymagającym wysokich temperatur. Eukarionty są delikatne? Nie w tym przypadku To odkrycie mocno zmienia naszą wiedzę biologiczną. Dotychczas uważano, że eukarionty są zbyt delikatne, by funkcjonować w takich warunkach. W przeciwieństwie do prostych, odpornych prokariontów (bakterii i archeonów), komórki eukariotyczne zawierają jądra, organelle i wrażliwe błony. Dlatego zdolność I. cascadensis do przetrwania w takiej temperaturze to biologiczna sensacja. Historia odkrycia „ognistej ameby” i jej supermocy Naukowcy znaleźli ją w próbkach pobranych w latach 2023–2025 – występowała w 14 z 20 badanych lokalizacji. Potem przyszedł czas na badania w laboratorium. Hodowano ją w kulturach z dodatkiem ziaren pszenicy, by rozwijały się bakterie będące jej pożywieniem. Następnie przetestowano jej tolerancję cieplną w 17 zakresach temperatur od 30 do 64°C. Wyniki były zaskakujące. Poniżej 42 st. C. organizm w ogóle nie rósł. Najlepiej rozwijał się przy 55–57 st. C. Ale to nie była granica jego wytrzymałości – podziały komórkowe obserwowano nawet przy 58 i 63 stopniach! Granice wytrzymałości nowego organizmu – czy mógłby przeżyć w kosmosie? W 64 stopniach ameba nadal wykazywała ruch, bijąc rekord eukariontów (57 st. C.) należący do Echinamoeba thermarum i obalając uznawaną od lat barierę 60°C. Dopiero przy 66°C zaczęła tworzyć przetrwalniki (formy ochronne). Co ciekawe, tworzyła je także przy 25 st. C. – temperaturze dla większości eukariontów komfortowej, a dla niej zbyt niskiej. Jej ruch ustawał dopiero przy 70 st. C., ale można ją było „ożywić”, gdy temperaturę obniżono. Ostatecznie ginęła dopiero przy 80 stopniach. Sekwencjonowanie genomu I. cascadensis wykazało obecność mechanizmów obrony przed wysoką temperaturą: szybkich ścieżek sygnalizacyjnych, rozbudowanych białek odpornych na ciepło. Niemal identyczne sekwencje DNA odnaleziono w próbkach ze strefy wulkanicznej Taupō w Nowej Zelandii, co sugeruje, że ten sam gatunek lub jego bliski krewniak może występować globalnie. Odkrycie I. cascadensis ma znaczenie nie tylko dla ziemskiej biologii i ewolucji – także dla oceny potencjalnego życia pozaziemskiego. Jak podkreślają autorzy badania, odkrycie „podważa dotychczasowe paradygmaty” i rodzi nowe pytania o maksymalne możliwości organizmów żywych. Źródło: bioRxiv Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Są starsze niż dinozaury, a teraz mieszkają w naszych łazienkach. Czym są rybiki, czemu nas fascynują i jak się ich pozbyć?
Pierwsze spotkanie z rybikiem ma miejsce zazwyczaj około 3 nad ranem. My, wybudzeni ze snu, półprzytomnym krokiem „doczołgujemy się” do łazienki. Tam czekają na nas wyjątkowi goście: szybkie, zwinne, malutkie robaczki przemykające po podłodze. Zastanawiamy się wtedy, czy to przypadkiem nadal nie jest sen – przecież jeszcze wieczorem ich nie było. Te nieśmiałe stworzenia to rybiki cukrowe: starożytne owady, które z jakiegoś powodu uwielbiają żyć w naszym towarzystwie. Chociaż panicznie się nas boją.
Rybiki cukrowe to nie tylko uciążliwe owady domowe. Te prymitywne stworzenia mają za sobą miliony lat historii, wyróżniają się wyjątkową biologią, długowiecznością i nietypowymi zwyczajami, które czynią je jedynymi z najciekawszych domowych współlokatorów. Dlaczego owady starsze niż dinozaury zamieszkały w naszych łazienkach, czym naprawdę są i jak się ich pozbyć? Czym są rybiki? Rybiki cukrowe (Lepisma saccharina), popularnie określane także jako srebrzyki, to niewielkie owady pozbawione skrzydeł mierzące od 10 do 12 mm. Ich ciało jest wydłużone, spłaszczone grzbietowo-brzusznie i pokryte delikatnymi, połyskującymi łuskami. Kolor tych łusek – srebrzysty lub szaro-biały – przypomina rybie i od tego właśnie wzięła się polska nazwa owada. Nazwa nawiązuje także do specyficznego poruszania się: przemieszczają się błyskawicznie zygzakiem, co dodatkowo potęguje rybi efekt. To jedne z najbardziej pierwotnych owadów na Ziemi. Prof. Stanisław Ignatowicz z SGGW wyjaśnia, że ich historia sięga czasów znacznie wcześniejszych niż epoka dinozaurów. Chociaż skamieniałości rybików są rzadkością, ich budowa ciała i cechy morfologiczne potwierdzają prastare pochodzenie. Jak żyją i rozmnażają się rybiki? Rybiki prowadzą nocny tryb życia i preferują miejsca ciemne, wilgotne oraz ciepłe – dlatego najczęściej spotykane są w domowych łazienkach, kuchniach, pralniach czy piwnicach, gdzie mają dostęp do resztek organicznych i odpowiednich warunków mikroklimatycznych. W naturalnym środowisku bytują pod korą drzew, w ściółce, gniazdach gryzoni, a nawet w mrowiskach. Rybiki odżywiają się głównie substancjami zawierającymi skrobię i cukry proste. Ich dieta obejmuje papier, tapety, resztki jedzenia, a także martwe owady. Są jedynymi owadami, które potrafią trawić celulozę bez pomocy bakterii – w ich jelitach obecny jest własny enzym: celulaza. Jak zauważa prof. Ignatowicz, termity dla trawienia celulozy potrzebują symbiotycznych bakterii, natomiast rybiki produkują własną „fabrykę enzymów”, co jest ich wyjątkową adaptacją. Długość życia i wyjątkowa zdolność linienia Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii rybików jest ich zdolność do linienia przez całe życie – wymieniają oskórek wielokrotnie, nawet po osiągnięciu dojrzałości. Większość owadów linieje wyłącznie w fazie rozwojowej (larwalnej), tymczasem zarówno samce, jak i samice rybików mogą zrzucać naskórek nawet kilkadziesiąt razy. Cykl życia rybika trwa – w sprzyjających warunkach wilgotnościowych – około 4–5 miesięcy od jaja do postaci dorosłej, jednak same osobniki mogą żyć nawet 3–8 lat, co jest wyjątkowo długim okresem jak na tak małe owady. Rybiki w domu – czy są groźne? Typowe miejsca, w których natkniemy się na rybiki, to szczeliny przy wannach, podłogach, przestrzeń za listwami, pobliże rur czy spód tapet. Ich obecność to świetny marker podwyższonej wilgotności pomieszczeń. Szkodliwość rybików polega głównie na tym, że mogą uszkadzać książki, dokumenty, tapety i inne materiały organiczne: wszystko przez to, że ich pokarmem jest celuloza. Chociaż nie przenoszą chorób i nie gryzą ludzi ani zwierząt, to bywają uciążliwe, szczególnie w archiwach czy w bibliotekach. Mogą też zanieczyszczać żywność, chociaż ich obecność nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jak pozbyć się rybików? Obecność rybików – jeśli oczywiście nie prowadzimy muzeum – warto ograniczyć głównie ze względów estetycznych. Rozwiązanie jest proste: te owady kochają wilgotność, więc wystarczy ją zmniejszyć. Skuteczne może być już nawet regularne wietrzenie, wyczyszczenie wentylacji czy używanie osuszaczy powietrza. Warto usunąć źródła pożywienia: regularne sprzątanie kuchni, łazienki i biblioteczki sprawi, że lokatorzy sami się wyniosą. Skuteczne jest także uszczelnienie szczelin i zakamarków, które umożliwiają rybikom zakładanie gniazd. Ale jest jeszcze ekologiczna metoda. Biolodzy polecają naturalny sposób na rybiki, którym są… liście miłorzębu. Te owady nie lubią ich specyficznego zapachu i skutecznie je on odstrasza. Liście można włożyć między kartki książek lub wyłożyć przy progach, by uczynić swoją przestrzeń mniej atrakcyjną dla owadów. Przypominamy jednak, że rybiki są niemal zupełnie niegroźne, a ich historia sięga milionów lat. Być może jesteśmy więc w stanie żyć w symbiozie? Źródła: naukawpolsce.pl, Agriculture & Food
Śmiertelny wirus dziesiątkuje populację jednego z najrzadszych ptaków świata. Ary z filmu „Rio” dopiero niedawno pojawiły się na wolności
Ara modra to zjawiskowy, charakterystycznie niebieski gatunek papugi, który większość z nas kojarzy z animowanego filmu „Rio”. Chociaż uważano ją za wymarłą na wolności, to niedawno została reintrodukowana do życia w naturze w rodzimej Brazylii. Rzadkie ptaki mają jednak problem: dziesiątkuje je śmiertelna, nieuleczalna choroba. Czy możemy coś zrobić i czy powinniśmy przywracać wymarłe gatunki?
Najnowsze doniesienia z Brazylii wskazują na to, że u wszystkich wypuszczonych niedawno osobników ary modrej zdiagnozowano niebezpiecznego circovirusa, powodującego nieuleczalną chorobę. To zagraża przetrwaniu jednego z najrzadszych gatunków papug na świecie, o które od wielu lat rozpaczliwie walczą biolodzy z całego świata. Jaka jest ara modra? Ara modra (Cyanopsitta spixii) to średniej wielkości papuga o charakterystycznych, intensywnie niebieskich piórach. To jedna z najmniejszych ar, której masa sięga 400 gramów. Skóra wokół jadowicie żółtych oczu jest upierzona, a dziób ptaka czarny. Jest brazylijskim endemitem, czyli gatunkiem, który żyje wyłącznie na określonym obszarze. W przypadku ary modrej były to neotropikalne lasy galeriowe północno-wschodniej części Brazylii, dokładniej pogranicza stanów Bahia i Pernambuco. Ich siedliska znajdowały się w miejscach, w których rosły charakterystyczne drzewa Tabebuia aurea. Jak możemy się domyślać, już ich tam nie ma. Czy da się przywrócić arę jej naturalnemu środowisku? Rzadkie papugi zdobyły popularność dzięki filmowi animowanemu „Rio”, w którym główna bohaterka próbowała ocalić swój gatunek. Historia ma nawiązanie do rzeczywistości, ponieważ kilka lat temu ruszył program reintrodukcji tych rzadkich, niegdyś niemal całkowicie wybitych przez człowieka papug w ich naturalnym środowisku. Projekt ten powstał z inicjatywy biologów różnorodnych organizacji z całego świata. Ta historia nie ma jednak dobrego końca. Wirus dziesiątkuje populację bohaterów animacji Od 2019 roku ara modra jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Od kilku lat trwają jednak próby jego przywrócenia. Od 2020 roku w Brazylii wypuszcza się poszczególne osobniki (przywiezione z niemieckich hodowli). Do tej pory „uwolniono” jednak zaledwie 20 osobników, z których przeżyło zaledwie 11. U wszystkich ocalałych testy wykazały obecność circovirusa, który wywołuje chorobę dziobów i piór u papug, ale nie stanowi zagrożenia dla ludzi. – Na tę chorobę nie ma lekarstwa i w większości przypadków kończy się ona śmiercią ptaka – poinformowała w smutnym oświadczeniu brazylijska agencja ochrony środowiska ICMBio. Co więcej, u 21 innych ptaków z 90 przebywających wciąż w ośrodku hodowlanym w stanie Bahia testy także dały wynik pozytywny. Kontrowersje związane z introdukcją ptaków Centrum hodowlane, w którym przebywają ptaki, jest partnerem Niemieckiego Stowarzyszenia Ochrony Zagrożonych Papug, do którego należy 75% zarejestrowanych na świecie osobników ar modrych. Brazylia zakończyła z nim współpracę w 2024 roku, po tym, jak niemiecka organizacja sprzedała 26 ptaków do prywatnego zoo w Indiach bez zgody kraju. Brazylia wielokrotnie podnosiła obawy na spotkaniach CITES, międzynarodowego organu regulacyjnego ds. handlu dzikimi zwierzętami, w związku z lukami prawnymi, które umożliwiają sprzedaż ary modrej hodowanej w niewoli i napędzają popyt na ten delikatny gatunek. Oprócz utraty naturalnego środowiska, do wyginięcia ptaka na wolności przyczyniło się bowiem także zapotrzebowanie ze strony prywatnych kolekcjonerów. Niemieccy biolodzy zdementowali te pogłoski. Wyjaśnili, że ptaki nie zostały sprzedane, a przeniesione do miejsca, gdzie warunki są bardziej sprzyjające. Ne zmienia to faktu, że współpraca została zerwana. ICMBio nałożyło dodatkowo na ośrodek hodowlany BlueSky karę pieniężną w wysokości 1,8 mln reali (ok. 1,2 mln złotych) za niewdrożenie protokołów bezpieczeństwa biologicznego mających na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa. Przyszłość i sens reintrodukcji gatunku w Brazylii stoi jednak pod znakiem zapytania. Czy ary modre będzie można podziwiać wyłącznie w zoo? Niedawno w Belgii narodził się kolejny przedstawiciel tego wyjątkowego gatunku. Źródła: National Geographic Polska, bluemacaws.org, france24.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy po raz pierwszy znaleźli w morzu rzadkiego wieloryba... i strzelili do niego z kuszy. Dlaczego?
Po latach poszukiwań – udało się. Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali w morzu żywego dziobowala miłorzębozębnego: rzadkiego walenia, który do tej pory owiany był tajemnicą. Jeśli przykuliśmy waszą uwagę kuszą, to bez obaw – waleniowi nic się nie stało, a „ostrzeliwanie” to standardowy proces.
Pierwszy raz w historii udało się zaobserwować żywy gatunek wieloryba z rodziny wali dziobogłowych, który do tej pory znaliśmy jedynie za sprawą martwych osobników wyrzucanych na brzeg morza. Temu nieuchwytnemu ssakowi udało się nawet pobrać DNA… za pomocą kuszy. Tajemnicze ssaki ukryte pod powierzchnią wody Dziobowal miłorzebozębny przez dekady owiany był całkowitą tajemnicą. Gdyby nie martwe osobniki wyrzucane przez morze na brzeg nie wiedzielibyśmy tak naprawdę o jego istnieniu. Brakowało potwierdzonych obserwacji tych wielorybów na otwartym morzu. I to mimo tego, że należy on do rodziny wali dziobogłowych – drugiej co do liczby gatunków i zarazem najsłabiej poznanej wśród dużych ssaków żyjących na Ziemi. Przełom w poszukiwaniu dziobowala nastąpił w kilka lat temu, kiedy zespół naukowców prowadzących badania u zachodnich wybrzeży Meksyku zarejestrował wyjątkowe sygnały echolokacyjne. Przypisano je tajemniczemu gatunkowi, jednak brakowało dowodów. W 2020 roku zaczęto poszukiwania. Rzadkie spotkanie na otwartym morzu Badacze korzystali z zaawansowanych podwodnych mikrofonów (hydrofonów) i długo próbowali namierzyć źródło nietypowego dźwięku. W 2024 roku impuls echolokacyjny doprowadził ich do pojedynczego osobnika, który w istocie okazał się być wielorybem dziobogłowym. W ciągu kilku dni udało się dotrzeć do niewielkiego stada, w którym znajdował się m.in. dorosły samiec pokryty wojennymi bliznami i dorosła samica z młodym. Gatunki wielorybów dziobogłowych bywają jednak trudne do rozróżnienia, więc sama obserwacja wielorybów nie wystarcza do identyfikacji. I tutaj w tej historii pojawia się kusza. Naukowcy strzelili do wieloryba z kuszy Zespół mógł potwierdzić swoje obserwacje dopiero po pobraniu próbki DNA. W tym celu badacze strzelili do niego ze specjalnej kuszy – wszystko po to, by pobrać jego tkankę i nie niepokoić zwierzęcia zbytnim zbliżeniem się czy „łapanką”. Gruba skóra ssaka sprawiła jednak, że nie ma się o co martwić. Zwierzę ma się dobrze, a „wyciągnięto” z niego jedynie skrawek tłuszczu o wielkości gumki od ołówka. Okazało się, że w istocie jest to nieuchwytny wcześniej dziobowal miłorzębozębny. Swoje odkrycia naukowcy opublikowali w czasopiśmie „Marine Mammal Science”. Jaki jest nowy wieloryb? Dziobowale miłorzębozębne zawdzięczają swoją nazwę parze zębów, które kształtem przypominają charakterystyczne, wachlarzowate liście miłorzębu: drzewa pochodzącego z Chin. Są one w większości schowane w dziąsłach i szczęce, a na zewnątrz widoczne są jedynie ich końcówki. Samice nie mają kłów, które służą samcom nie do przeżuwania, a do toczenia brutalnych walk o terytorium. Stąd blizny na ciałach waleni. Dziobowale żywią się kałamarnicami i rybami, które „wysysają” ze składników odżywczych, więc zęby stają się jedynie bronią. Robert Pitman, współautor badania, nie kryje nadziei, że dokonane przez naukowców odkrycie pozwoli zidentyfikować wkrótce kolejne gatunki waleni, które nadal nie zostały zaobserwowane i ukrywają się w głębinach. To z ekscytujące, że na Ziemi wciąż żyją organizmy ważące ponad tonę, o których nic nie wiemy. Źródło: Marine Mammal Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego ptaki boją się tego, co nowe? I my możemy się czegoś od nich nauczyć
Ptaki, najbardziej ze wszystkich zwierząt, wystrzegają się nowości. Czemu niepokoją ich zmiany w diecie, z czego wynika ptasia ostrożność i czy możemy się od nich czegoś nauczyć? Nowe badanie wyjaśnia, że to zachowanie służące przetrwaniu ptaków. Nie zawsze jednak wychodzi im na dobre.
Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Cambrige oraz Anglia Ruskin University obejmowało problem neofobii, z której są znane ptaki. Dlaczego tak bardzo – bardziej niż inne zwierzęta – boją się nowości i zmian w diecie? Naukowcy przeprowadzili eksperymenty w 24 krajach i na 6 kontynentach, a wyniki opublikowali w czasopiśmie „PLOS Biology”. Ustalono, że niektóre gatunki są zdecydowanie bardziej ostrożne niż inne. Czym jest neofobia? Neofobię rozumie się najczęściej jako niechęć do spożywania nowych pokarmów. Odgrywa ona kluczową rolę w tym, jak zwierzęta równoważą okazje i ryzyka. Pomaga chronić jednostki przed zagrożeniami, ale często ogranicza ich zdolność adaptacji w nowych miejscach gniazdowania, co może prowadzić do wymierania gatunków ptaków. Badanie ptasiej ostrożności, czyli przez żołądek do serca Przebadano 1439 ptaków z 136 gatunków reprezentujących 25 rzędów taksonomicznych. Sprawdzono, dlaczego niektóre są bardziej ostrożne niż inne, gdy napotykają nieznane wcześniej obiekty podczas karmienia. Eksperymentom poddano m.in. ptaki zimujące w Polsce, ale także te opuszczające nasz kraj. Każdemu zwierzęciu prezentowano znane, lubiane pokarmy, a następnie (lub najpierw) zupełnie nowe dania. Nieznane obiekty miały spójne kolory i fakturę oraz dostosowywano je do wymagań żywieniowych każdego gatunku. Następnie każdemu z ptaków mierzono czas potrzebny do dotknięcia jedzenia w obu scenariuszach. Wydłużone wahanie interpretowano jako neofobię. Które ptaki boją się najbardziej, a której najmniej? Największą ostrożnością charakteryzowały się perkozy i flamingi. Najbardziej odważne okazały się sokoły i bażanty – szybko podchodziły do pożywienia, niezależnie, czy było ono nieznane. Stwierdzono, że neofobię powodowały dwa czynniki: specjalizacja dietetyczna ptaków i ich zachowania migracyjne. Gatunki o węższej diecie mogą być bardziej narażone na zmiany pożywienia, więc naturalnie wystrzegają się nowości. Podobnie gatunki wędrowne, przemierzające ogromne odległości, są narażone na interakcję z szeroką gamą potencjalnie nowych obiektów. Neofobia może niejednokrotnie ratować im życie. Co ciekawe, ptaki zachowywały się spójnie. To znaczy, że jeśli wahały się w jednym badaniu, to ponownie testowane kilka tygodni później zachowywały wrodzoną ostrożność. To sugeruje, że neofobia jest cechą stabilną. Czy warto ostrożnie podchodzić do życia? Chociaż ostrożne ptaki mogą czerpać korzyści z neofobii, to niejednokrotnie jest ona dla nich utrudnieniem. Ma chronić przed ewentualnymi skutkami spożycia szkodliwego pokarmu, ale może być uciążliwa. Przywiązanie do jednego źródła pożywienia jest zgubne i utrudnia adaptację do nowego środowiska. – Neofobia odgrywa ważną rolę w ocenie, jak gatunki mogą reagować na zmiany. Zwierzęta, które są bardziej nieufne wobec nieznanych obiektów lub sytuacji, mogą mieć trudności z adaptacją do czynników takich jak zmiana klimatu czy urbanizacja, podczas gdy gatunki o niższej neofobii mogą być bardziej elastyczne i odporne – mówi dr Rachael Miller, główna autorka badania. Wnioski te możemy przenieść także na ludzi, nie ograniczając ich jedynie do jedzenia. Według naukowców lepsze zrozumienie tendencji behawioralnych ptaków może pomóc ustanowić strategie pomocy zwierzętom. To zaś zwiększy szansę na ich przetrwanie w zmieniających się środowisku. Źródła: PLOS Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Arka Noego pełna niespodzianek. Oto lista zwierząt, które się na niej miały znaleźć
Jakie zwierzęta uratowano przed potopem? Lista gatunków, które miały znaleźć się na arce Noego, przez wieki była źródłem licznych sporów. Na liście pojawiały się nie tylko lwy czy słonie, ale i istoty czysto mityczne. Jeden z domnienych pasażerów zaskakuje do dziś.
Spis treści: Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Jakie gatunki pojawiały się w ikonografii? Od mitu do nauki – reinterpretacja w nowożytności Hybrydy, absurd i narodziny pojęcia gatunku Wokół zwierząt z arki narosło wiele spekulacji – i to z dobrego powodu. Potop, boski nakaz, charyzmatyczna menażeria: historia z Księgi Rodzaju należy do najsłynniejszych w Biblii. Pytanie, jakie gatunki towarzyszyły Noemu i jego rodzinie na własnoręcznie zbudowanym statku, pozostaje trudne, bo Biblia milczy o konkretnych stworzeniach. Z nazwy pojawiają się tylko dwa ptaki – gołębica i kruk, które Noe wypuścił, by sprawdzić, czy wody już opadły i ziemia znów nadaje się do zamieszkania. To jednak nie powstrzymało artystów ani uczonych przed barwnymi – czasem wręcz niedorzecznymi — domysłami o tym, jakie zwierzęta trafiły na pokład. Takie teorie mówią dziś więcej o epokach, w których powstawały, oraz o rozwoju nauki niż o samej arce. Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Spekulacje na temat zwierząt z arki są niemal tak stare jak sama Biblia. Jedna z najwcześniejszych zachowanych ilustracji sceny biblijnej — na monecie z III w. n.e. – przedstawia arkę oraz dwa ptaki uznawane za nawiązanie do gołębicy, którą Noe wypuścił, by sprawdzić, czy ziemia obeschła. – Naturalnie ciągnie nas do opowieści o zwierzętach – mówi starsza kustoszka w J. Paul Getty Museum w Los Angeles, kuratorka wielu wystaw o średniowiecznych ilustracjach zwierząt. Średniowiecznych ludzi fascynował świat przyrody. Próbowali nadać religijne znaczenie każdemu elementowi historii Noego – od symboliki arki przypominającej kościół, po rzekome rozróżnienie między zwierzętami czystymi i nieczystymi na pokładzie. Artyści i uczeni sporządzali więc listy gatunków oraz barwne opowieści powiązane z narracją o Noem w bestiariach – księgach z moralnymi pouczeniami i licznymi ilustracjami. W rezultacie iluminowane rękopisy i średniowieczne obrazy kipią wyobrażeniami życia zwierząt – morskich i lądowych, które rzekomo ocalały na biblijnym statku. Jakie gatunki pojawiały się w ikonografii? Jakie konkretnie gatunki pokazywali średniowieczni artyści? Europejscy twórcy, słabo obeznani z bogactwem światowej fauny, najczęściej wybierali zwierzęta znane z codzienności. W XI-wiecznym rękopisie anglosaskim „Old English Hexateuch” widzimy krowy, kozy i świnie – pospolite w Europie zwierzęta hodowlane – schodzące parami z arki. Bardziej egzotyczne gatunki, obecne w innych manuskryptach, świadczą o rosnących kontaktach średniowiecznej Europy ze światem – najpierw dzięki handlowi, a później dzięki wyprawom i dalekim podróżom. XV-wieczni rzeźbiarze z katedry w Norwich w Anglii przedstawili Noego nie tylko z bydłem i ptactwem, lecz także z małpą. Zwierzę to – choć nierodzime dla północnego klimatu – było już znane z ówczesnych menażerii i dworskich rozrywek. W ikonografii arki pojawiały się też żyrafy, pawie i lwy. Na rzeźbieniach z Norwich znalazło się również stworzenie czysto fantastyczne – jednorożec. – Ludzie w średniowieczu nie mieli Wikipedii, samolotów ani łatwego podróżowania – mówi kustoszka. – Nie mieli realnego dostępu do informacji. Przy tak ograniczonych możliwościach opowieści o nieznanych zwierzętach interpretowano wyobraźnią. Dlatego obok prawdziwych gatunków w bestiariuszach i iluminacjach dotyczących arki widzimy jednorożce, gryfy czy istoty przypominające smoki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-08-132816-Which-animals-could-have-been-on-Noahs-ark--National-Geographic-i-jeszcze-2-s-d9a9d36.png" width="1624" height="751" alt="W 1675 roku Athanasius Kircher opublikował Arca Noë, analizę biblijnej historii Arki Noego. Kircher wysunął hipotezę, że Noe nie musiał ratować tzw. „gatunków hybrydowych” — dlatego ta ilustracja z książki przedstawia niehybrydowe gatunki, które, jego zdaniem, znalazły się na pokładzie Arki." title="W 1675 roku Athanasius Kircher opublikował Arca Noë, analizę biblijnej historii Arki Noego. Kircher wysunął hipotezę, że Noe nie musiał ratować tzw. „gatunków hybrydowych” — dlatego ta ilustracja z książki przedstawia niehybrydowe gatunki, które, jego zdaniem, znalazły się na pokładzie Arki." /> Od mitu do nauki – reinterpretacja w nowożytności Średniowiecznym ludziom mogły wydawać się wiarygodne stworzenia takie jak jednorożce czy smoki. Po reformacji w XVI w. opowieść o arce zaczęto jednak traktować dosłownie – jako wydarzenie historyczne. To postawiło badaczy przed trudnym zadaniem: trzeba było pogodzić detale biblijnej relacji z nowymi ideami naukowymi oraz z niezwykłą różnorodnością zwierząt odkrywanych w epoce intensywnych podróży morskich i eksploracji. W efekcie, jak pisała historyczka nauki Ruth Hill, rozgorzał „najwcześniejszy i najbardziej kontrowersyjny spór o ewolucję gatunków przed Karolem Darwinem.”. Pojawił się wysyp konkurencyjnych teorii o tym, jakie zwierzęta mogły być na arce. Przykład: francuski matematyk Jean Borrell (znany też jako Johannes Buteo) twierdził, że na arce było zaledwie 93 rodzaje ssaków. Reszta – jego zdaniem – powstała samorodnie z błota, więc nie wymagała ratunku. Hiszpański jezuita Benito Pereira podobnie argumentował, że wiele owadów, jak muchy, nie potrzebowało miejsca na statku, bo „rodzą się” z trupów, którymi się żywią. Brytyjski podróżnik Walter Raleigh sądził z kolei, że gatunki „mieszane”, jak muły, nie znalazły się na arce, bo wtedy jeszcze nie istniały. Hybrydy, absurd i narodziny pojęcia gatunku W XVII w. zderzenie nowych odkryć z biblijną narracją stawało się coraz trudniejsze. Jeden z badaczy, niemiecki polihistor i jezuita Athanasius Kircher, spróbował to pogodzić w dziele „Arca Noë” (1675). Opisał w nim dobór zwierząt, opiekę nad nimi i to, jak pomieścić wszystkie gatunki na pokładzie. Poglądy Kirchera na temat życia na arce były szczególnie zapadające w pamięć – zwłaszcza dlatego, że doprowadził on ideę „hybrydyzacji”, rozważaną przez Raleigha i innych ówczesnych uczonych, do granic absurdu. Twierdził, że wiele gatunków lądowych to w rzeczywistości hybrydy i dlatego można je było spokojnie pominąć przy załadunku na arkę. Do takich stworzeń zaliczał m.in. żyrafy, które uważał za hybrydę lamparta i wielbłąda, oraz pancerniki jako rezultat skrzyżowania żółwia z jeżozwierzem. Żadna z tych teorii nie była prawdziwa. Ze względu na możliwość istnienia tych tak zwanych „hybryd” Kircher wyliczał, że Noe potrzebowałby jedynie 130 gatunków czworonożnych ssaków, 30 gatunków węży oraz 150 gatunków ptaków, aby po potopie przywrócić życie na Ziemi. „Kircher doprowadził swój styl badań tak daleko, jak tylko się dało – aż do granicy załamania” – zauważyli naukowcy Olaf Breidbach i Michael T. Ghiselijn na łamach „Proceedings of the California Academy of Sciences”. Pomimo przesady, pomysły Kirchera, Buteo i innych badaczy przyczyniły się do powstania samej koncepcji gatunku biologicznego, której początki sięgają XVI wieku. To pojęcie było wcześniej nieznane – aż do momentu, gdy eksperymenty myślowe z menażerią Noego zmusiły uczonych takich jak Buteo i Kircher do klasyfikowania i porządkowania zwierząt w celu ustalenia, które z nich zasługiwały na miejsce na arce. Koncepcja gatunku narodziła się w samą porę. Jak zauważa Ruth Hill, przekonanie, że wszystkie zwierzęta mogły być pasażerami arki, stawało się już „skrajnie nieprawdopodobne”. Po wiekach momentami fantazyjnych, a momentami analitycznych rozważań na temat zwierząt z arki Noego, naukowcy i artyści poszli dalej – pozostawiając za sobą kluczowe kamienie milowe w rozumieniu świata przyrody. Źródło: National Geographic
Jego pazury przypominają sztylety. Najgroźniejszego ptaka świata spotkasz w Polsce
Kazuar uznawany jest za najgroźniejszego ptaka świata. Ten „współczesny dinozaur” budzi respekt już samym wyglądem, a śmiercionośne pazury sprawiają, że lepiej nie stawać mu na drodze.
W tym artykule: Najgroźniejszy ptak świata. Jak wygląda kazuar? Gdzie można spotkać kazuara? Czy kazuar jest niebezpieczny? Kazuar nie bez powodu uchodzi za najniebezpieczniejszego ptaka świata. Choć na pierwszy rzut oka przypomina strusia czy emu, jego drapieżna natura sprawia, że potrafi być śmiertelnie groźny. Nawet dla człowieka, o czym boleśnie przekonali się ci, którzy go zlekceważyli. Najgroźniejszy ptak świata. Jak wygląda kazuar? Kazuary, jak zresztą wszystkie ptaki, są blisko spokrewnione z dinozaurami, a dokładniej z jedyną linią, która przetrwała masowe wymieranie pod koniec kredy, około 66 milionów lat temu. Ten potężny nielot osiąga nawet 2 metry wysokości i waży około 60 kg. Jego silne nogi i śmiercionośne szpony (łudząco przypominające sztylety) budzą respekt zarówno wśród zwierząt, jak i ludzi. Ciało kazuara pokrywają ciemnobrązowe lub czarne pióra, które swoją strukturą przypominają grube, szorstkie włosy. Natomiast naga głowa i szyja wyróżniają się intensywnym, niebiesko-czerwonym ubarwieniem. Charakterystycznym elementem wyglądu jest kostny hełm, który prawdopodobnie pełni funkcję ochronną i pomaga ptakowi torować drogę w gęstej roślinności. Coraz więcej badań sugeruje także, że struktura ta pomaga w regulacji temperatury ciała, co jest kluczowe w gorącym i wilgotnym klimacie lasów deszczowych. Dodatkowo może wzmacniać i rozpraszać dźwięki wydawane przez ptaka, odgrywając rolę w komunikacji. Samotnicza natura kazuarów idzie w parze z doskonałym słuchem i świetnymi zdolnościami pływackimi. Ich dieta składa się głównie z owoców. To samiec wysiaduje jaja przez około 50 dni, a po wykluciu opiekuje się pisklęciem, ponieważ samica może być dla niego zagrożeniem. Gdzie można spotkać kazuara? Podrodzina kazuarów obejmuje trzy gatunki: kazuara hełmiastego, kazuara mniejszego, kazuara jednokoralowego. Występują głównie w Australii, w tropikalnych lasach Nowej Gwinei oraz na okolicznych wyspach. W niektórych społecznościach ich mięso uchodzi za przysmak, a kości i pióra są wykorzystywane do tworzenia tradycyjnych strojów na ceremonie. W Polsce jednego z najbliższych potomków dinozaurów można zobaczyć wyłącznie w ogrodach zoologicznych. Ostatni z nich przyszedł na świat w 2024 roku w warszawskim zoo. Co zaskakujące, według badań z 2021 roku kazuary mogły być pierwszymi udomowionymi ptakami. Ludzie hodowali je na tysiące lat przed oswojeniem kur, zbierając i inkubując ich jaja w celach hodowlanych. Czy kazuar jest niebezpieczny? Uważany za jednego z najbliższych potomków dinozaurów kazuar to – zdaniem wielu – najgroźniejszy ptak świata. Ptaki te aktywnie bronią swoich terytoriów, a trzymane w niewoli mogą być agresywne. Na przestrzeni ostatnich stu lat odnotowano liczne ataki na ludzi, z których dwa miały tragiczny finał. W 1926 roku w północnym Queensland kazuar śmiertelnie ranił 16-letniego Phillipa McLeana. Kolejna tragedia miała miejsce w 2019 r., gdy 75-letni Marvin Hajos został zaatakowany na swojej farmie w Gainesville na Florydzie. Co zrobić, gdy na swojej drodze spotkamy „współczesnego dinozaura”? Peter Rowles, działacz na rzecz ochrony środowiska, radzi, by przede wszystkim unikać gwałtownych ruchów. Panika i niekontrolowane gesty mogą sprowokować ptaka do ataku, dlatego kluczowe jest spokojne i opanowane zachowanie. – Rób wszystko, by nie zwracać na siebie uwagi kazuara. Ukryj się za drzewem i wtop w otoczenie. Nie krzycz, nie machaj rękami. Jeśli masz jedzenie, schowaj je – do kieszeni, za siebie lub poza pole widzenia ptaka – zaznacza Rowles w rozmowie z CNN. Źródła: CNN; ZOO Wrocław; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Naukowcy biją na alarm: inwazyjne gatunki obce panoszą się w Polsce. Na wolność wydostał się „biegnący bambus”, a w Sanie zaobserwowano nawet piranię
Biolodzy z Polski na łamach „Scientific Reports” ostrzegają przed „ucieczką” roślin ozdobnych do środowiska naturalnego. W pobliżu rzek na południu Polski, Magierki i Lubatówki, stwierdzono dwie groźne rośliny nie występujące naturalnie ani w Polsce, ani w Europie.
Spis treści Gatunki inwazyjne – jak się rozprzestrzeniają? „Biegnący” bambus i miskant olbrzymi: nowe groźne rośliny Świadomość na temat inwazyjnych gatunków obcych w Polsce rośnie. Jednak rośnie głównie dlatego, że co chwila odkrywamy ogromną skalę, na jaką występują w naszym kraju. Zarówno rośliny, jak i zwierzęta obce dla naszych ekosystemów potrafią mocno w nie ingerować i wypierać rodzime gatunki. Najnowsze doniesienia polskich naukowców opisane w czasopiśmie „Scientific Reports” mówią o dwóch kolejnych niebezpiecznych roślinach. Gatunki inwazyjne – jak się rozprzestrzeniają? Inwazyjne gatunki obce w Polsce i na świecie rozprzestrzeniają się przede wszystkim dzięki działalności człowieka, który świadomie lub przypadkowo przenosi je na nowe tereny. Na przykład jako rośliny ozdobne, zwierzęta hodowlane lub podczas transportu towarów. Mogą też migrować naturalnie, wykorzystując korytarze ekologiczne, takie jak rzeki czy drogi. Częste są „ucieczki” roślin ozdobnych z ogrodów do środowiska naturalnego. Tak było m.in. w przypadku niezwykle żywotnego rdestowca japońskiego. To samo dotyczy dwóch nowo stwierdzonych gatunków: bambusa Bisseta i miskanta olbrzymiego. Roślin tych jeszcze nie wpisano na listę gatunków inwazyjnych, ale naukowcy z Polski uważają że najwyższy czas to zrobić. „Biegnący” bambus i miskant olbrzymi: nowe groźne rośliny Polscy naukowcy zaobserwowali na południu Polski ogniska występowania dwóch ekspansywnych roślin. W pobliżu dwóch rzek: Magierki i Lubatówki, stwierdzono dwie rośliny nie występujące naturalnie ani w Polsce ani w Europie: bambus Bisseta i miskant olbrzymi – bardzo żywotne rośliny trzymane w ogrodach dla ozdoby. Bambus Bisseta to krewniak bambusów znanych np. z Japonii. Dobrze zimuje w Polsce i znosi mrozy, więc jest coraz popularniejszą rośliną ogrodową. Należy do rodzaju Phyllostachys, określanego jako „running bamboos” – biegnące bambusy. Rozprzestrzeniają się tak szybko, że dorobiły się takiego właśnie przydomka. Miskant olbrzymi to trawa ozdobna, dorastająca do 4 metrów wysokości. Jej sadzonki można bez trudu kupić już za 20 zł. “Istnieje pilna potrzeba podniesienia świadomości wśród ogrodników, hobbystów, sprzedawców i importerów roślin na temat zagrożeń dla środowiska wynikających z rozprzestrzeniania się roślin inwazyjnych” – piszą autorzy artykułu. Opisane rośliny mogą odrodzić się nawet z resztek wyciętych i wyrzuconych łodyg, a kłącza bambusa bez trudu przeciskają się pod ogrodzeniami. Dr hab. Aneta Bylak, hydrobiolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego opowiada też o innych obserwacjach z Podkarpacia. W Sanie zaobserwowano niedawno rybę z rodziny piraniowatych. Zdarzają się też żółwie czerwonolice – popularne gady hodowane w domach. Do gatunków inwazyjnych w Polsce należą też m.in.: szop pracz, jenot, wizon amerykański (dawniej norka amerykańska), nawłoć kanadyjska, klon jesionolistny, a nawet orzech włoski. Źródła: Scientific Reports, Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pierwszy australijski karcharodontozaur, czyli „jaszczur z zębami rekina”. Jego rozmiary zaskakują
Paleontolodzy odkryli w Australii pierwsze skamieniałości należące do karcharodontozaurów. Ich cechą szczególną były ostre zęby, stąd nazwa: jaszczury o zębach rekina. Ich szczątki zdradzają tajemnicę superkontynentu Gondwana.
Spis treści: Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Jaszczur z zębami rekina nie była sam Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Nieznany do tej pory w Australii dinozaur należy do teropodów. Zwierzęta te żyły od początku późnego triasu, czyli około 228 mln lat temu, aż do końca okresu kredy, czyli 65 milionów lat temu. Wówczas doszło do impaktu, który zmiótł z powierzchni Ziemi wiele form życia, w tym dinozaury. Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Artykuł na temat znalezienia szczątków karcharodontozaurów opublikowano właśnie na łamach „Journal of Vertebrate Paleontology”. Ich nazwę można tłumaczyć jako „jaszczur z zębami rekina”. W artykule opisano badania prowadzone przez Museums Victoria Research Institute i doktoranta Monash University Jake'a Kotevskiego. Do odkrycia doszło w południowo-wschodnim stanie Wiktoria, na jego wybrzeżu. Skamieniałości znajdowały się w warstwach sprzed około 121-108 mln lat. Choć karcharodontozaury uznawane są za jednych z największych mięsożerców wszech czasów, osobniki z Australii były mniejsze niż te odkrywane dziś na innych kontynentach, co jest dość zaskakujące. Jaszczur z zębami rekina nie była sam – Odkrycie karcharodontozaurów w Australii jest przełomowe – mówi Jake Kotevski. Z jakiego powodu? Bo w tym samych warstwach paleontolodzy dostrzegli skamieniałości najstarszego znanego na świecie megaraptora (jego nazwa to „duży rabuś” – z gr. mega i łac. rapto) – dużego mięsożernego dinozaura znanego z Ameryki Południowej. – Fascynujące jest zobaczyć, jak hierarchia drapieżników w stanie Wiktoria różniła się od tej w Ameryce Południowej, gdzie karcharodontozaury osiągały rozmiary podobne do Tyrannosaurus rex, do 13 metrów, górując nad megaraptorydami. Tutaj role się odwróciły, co podkreśla wyjątkowość ekosystemu Australii z okresu kredy – dodaje Kotevski. Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Na podstawie nowych znalezisk naukowcy sądzą, że prehistoryczny krajobraz stanu Wiktoria sprzed 121-108 mln lat był zdominowany przez potężne megaraptorydy, osiągające 6-7 metrów długości, i mniejsze karcharodontozaury. Te drugie miały „zaledwie” 2-4 metry długości. Wszystkie były drapieżne i żywiły się mięsem. – Odkrycia nie tylko poszerzają australijski zapis kopalny teropodów, ale oferują też przekonujące dowody na wymianę fauny między Australią a Ameryką Południową przez Antarktydę we wczesnej kredzie. Odkrycia podważają również wcześniejsze założenia dotyczące hierarchii rozmiarów ciała w ekosystemach drapieżników Gondwany, podkreślając wyjątkową faunę Wiktorii z okresu kredy – mówi dr Thomas Rich, starszy kustosz w Museums Victoria Research Institute. Gondwana była superkontynentem, który powstał 600 mln lat temu. Z czasem zaczął się rozpadać. O tym, w jakim tempie się to działo, mówi między innymi rozprzestrzenienie gatunków zwierząt, w tym dinozaurów. Nowe znaleziska pochodzą z czasów, gdy Gondwana w dużej części już się podzieliła. Ale nie wszędzie. Skamieniałości z Wiktorii wskazują, że przyszła Australia i Ameryka Południowa były połączone, a istniejący „most” umożliwiał przemieszczanie się między nimi różnych gatunków. Taki wniosek był możliwy również dzięki porównaniu nowo odkrytych szczątków dinozaurów z tymi odkopanymi w latach 80. XX wieku na terenie Australii. Źródło: Journal of Vertebrate Paleontology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
To stamtąd pochodzą dinozaury. Naukowcy wskazali kolebkę gigantów
Szczątki najstarszych dinozaurów lub ich wczesnych bliskich krewnych spoczywają najpewniej w Amazonii w Ameryce Południowej i na Saharze w Afryce. Zwierzęta te żyły tam ćwierć miliarda lat temu w ekstremalnych warunkach.
Spis treści: Zwrot w rozwiązaniu tajemnicy pochodzenia dinozaurów Modelowanie komputerowe – klucz to odkrycia pochodzenia dinozaurów Gdzie znajduje się zaginiona kolebka dinozaurów? Dinozaury od dekad wzbudzają wielkie zainteresowanie nie tylko wśród naukowców, ale też wśród pasjonatów i hobbystów. Te nierzadko wielkie zwierzęta żyły w epokach triasu, jury i kredy, czyli od 252 do 66 milionów lat temu. Te specyficzne gady zamieszkiwały wszystkie kontynenty w bardzo różnych warunków: od lasów tropikalnych po suche pustynie. Mimo lat badań, nadal nie jest jasne ich pochodzenie. Teraz się to zmienia. Zwrot w rozwiązaniu tajemnicy pochodzenia dinozaurów Tajemnicę rodowodu dinozaurów postanowili rozwiązać badać z University College London (UCL). Swoimi wnioskami podzielili się właśnie na łamach czasopisma „Current Biology”. Najstarsze znane skamieniałości dinozaurów pochodzą sprzed około 230 milionów lat. Odkryto je w Brazylii, Argentynie i Zimbabwe. Jednak z analizy ich szkieletów wynika, że zwierzęta te ewoluowały już od jakiegoś czasu. Oznacza to, że dinozaury żyły miliony lat wcześniej, ale do tej pory nie odkryto ich szczątków. – Dinozaury są dobrze zbadane, ale nadal tak naprawdę nie wiemy, skąd się wzięły. Zapis kopalny ma tak duże luki, że nie można go przyjmować za dobrą monetę – mówi główny autor publikacji i doktorant na UCL oraz pracownik Muzeum Historii Naturalnej w Londynie Joel Heath. Jak zatem można znaleźć przodków tych fascynujących zwierząt, skoro nie są dostępne ich skamieniałości? Modelowanie komputerowe – klucz to odkrycia pochodzenia dinozaurów Naukowcy zwrócili się ku modelowaniu komputerowemu. Modelowanie opierało się o skamieniałości i drzewa ewolucyjne dinozaurów i ich bliskich krewnych gadów, a także na geografii tego okresu. Uwzględniono również luki w zapisie kopalnym. Był to rodzaj analizy paleobiogeograficznej, która wykorzystała metody statystyczne do oszacowania rozmieszczenia przodków dinozaurów i ich krewnych. W jej ramach wykorzystano m.in. modele statystyczne do oszacowania, w jaki sposób zasięgi gatunków ewoluowały w czasie. Uwzględniono dyspersję, wymieranie i kladogenezę (podział gatunku na gatunki potomne). Można więc stwierdzić, że model „nakarmiono” licznymi danymi, a następnie uzupełnił on luki. Dzięki temu model „wskazał” naukowcom najbardziej prawdopodobny scenariusz dotyczący pochodzenia dinozaurów Gdzie znajduje się zaginiona kolebka dinozaurów? Zdaniem badaczy, wyniki modelowania sugerują, że najwcześniejsze dinozaury żyły na terenie zachodniej części (na niskiej szerokości geograficznej) dawnego prakontynentu – Gondwany. Oznacza to, że dinozaury prawdopodobnie pojawiły się w gorącym regionie równikowym jakieś 250 mln lat temu – po masowym wymieraniu pod koniec permu, które zdziesiątkowało większość życia na Ziemi. To dla badaczy zaskoczenie, bo była to strefa pokryta pustyniami i sawannami. Ta część dawnego kontynentu znajduje się na terenie dzisiejszej Amazonii w Ameryce Południowej, dorzecza Kongo i Sahary. W następstwie tego wydarzenia grupa gadów, określana jako archozaury, zaczęła ewoluować w wiele różnych form. Obejmowały one m.in. przodków dinozaurów i pterozaurów. To z tego matecznika dinozaury rozpierzchły się po innych obszarach globu – południowej Gondwanie i Laurazji – sąsiednim północnym superkontynencie, który później podzielił się na Europę, Azję i Amerykę Północną. – Jak dotąd nie znaleziono żadnych skamieniałości dinozaurów w regionach Afryki i Ameryki Południowej, które kiedyś tworzyły tę część Gondwany. Może to jednak wynikać z faktu, że naukowcy nie natknęli się jeszcze na odpowiednie skały z dwóch powodów: ich niedostępności i względnego braku wysiłków badawczych na tych obszarach – uważa Heath. Badacze liczą, że uda się odkryć najstarsze dinozaury we wskazanych lokalizacjach. – Znalezienie ich zrewolucjonizowałoby nasze rozumienie triasowych ekosystemów i zaoferowałoby kluczowy wgląd w historię ewolucji tej grupy – dodaje Heath. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Żebropław prawdopodobnie jest przodkiem wszystkich zwierząt. Zdaniem naukowców to najstarszy żyjący gatunek
Żebropław pojawił się na Ziemi setki milionów lat temu i od tego czasu niewiele się zmienił. Aż trudno uwierzyć, że to przypominające meduzę zwierzę może być praprzodkiem wszystkich współczesnych gatunków, w tym także ludzi. A jednak. Naukowcy uznali, że żebropławy są starsze od gąbek.
Spis treści: Czym jest żebropław? Gdzie występują żebropławy? Jak wygląda żebropław? Czym żywią się żebropławy? Kiedy żebropławy pojawiły się na Ziemi? Żebropławy są najstarszymi żyjącymi organizmami Układ nerwowy żebropławów Przez długi czas sądzono, że gąbki są najstarszymi ze wszystkich żyjących organizmów. Za tą tezą przemawiały nie tylko skamieniałości datowane na 600 milionów lat, ale także ich prymitywna budowa. Te beztkankowe zwierzęta morskie nie mają przecież ani układu nerwowego, ani mięśni. Teraz wiadomo, że żebropławy są najstarszymi żyjącymi organizmami. Czym jest żebropław? Żebropławy, typ obejmujący ponad 100 gatunków, są zaliczane do dwuwarstwowych zwierząt bezkręgowych. Ze względu na podobieństwo do meduz, dawniej wraz z parzydełkowcami były klasyfikowane jako jamochłony. Należy jednak zaznaczyć, że żaden znany żebropław nie ma komórek parzydełkowych. Z tego względu zwierzęta te są nazywane bezparzydełkowcami. Gdzie występują żebropławy? Te prymitywne zwierzęta żyją w morskiej i oceanicznej toni wodnej –prowadzą pelagiczny tryb życia. W tym miejscu wypada jednak wspomnieć, że nieliczne gatunki pełzają po dnie lub prowadzą osiadły tryb życia. Żebropławy w Bałtyku są reprezentowane przez dwa gatunki. Pleurobrachia pileus, czyli żebropław groszkówka, występuje w naszym morzu natywnie. Mnemiopsis leidyi, jedyny znany przedstawiciel monotypowego rodzaju Mnemiopsis, jest gatunkiem zawleczonym. Z wybrzeży Ameryki Północnej przybył do Morza Czarnego i wschodniej części Morza Czerwonego wraz z wodami balastowymi statków. W 2007 roku osiedlił się w Bałtyku. Jak wygląda żebropław? Najczęściej żebropławy są bezbarwne. Tylko niektóre gatunki mogą mieć pomarańczowy, czerwony lub czarny kolor. Wiele żebropławów ma zdolność do bioluminescencji. Zjawisko to zachodzi w następstwie zmiany energii wiązań chemicznych w energię świetlną z minimalnym wydzielaniem ciepła. Większość mierzy od kilku do kilkunastu centymetrów długości. Jedynie przedstawiciele rodzaju Cestum osiągają do 150 cm. Mają wydłużone, jajowate lub gruszkowate ciało o symetrii dwupromienistej. Ich charakterystyczną cechą są położone wzdłuż ciała żeberka – zgrubienia zewnętrznej powłoki. Jest ich osiem. Tak jak meduzy, żebropławy przypominają wypełniony wodą worek. Nic dziwnego, skoro ich galaretowate ciało w 99 proc. składa się właśnie z tej cieczy. Czym żywią się żebropławy? Układ pokarmowy żebropławów składa się z otworu gębowego, gardzieli, żołądka, kanałów i otworu odbytowego. Zwierzęta te są drapieżnikami. Poruszają się dzięki wiciom, które są zgrupowane wzdłuż wspomnianych żeberek. Ofiarę chwytają przy pomocy pełniących funkcję chwytną komórek, zwanych koloblastami. Ich zdobyczą są drobne skorupiaki, mięczaki, ikra i larwy ryb. Kiedy żebropławy pojawiły się na Ziemi? Naukowcy są zdania, że praprzodek żebropławów żył już 600–700 mln lat temu. Dziś nie da się określić, jak wyglądały te zwierzęta. Ze względu na skład ciała, w którym dominuje woda, nie pozostawiły po sobie żadnych skamieniałości. Badacze nie mają jednak wątpliwości, że miały dużo wspólnego ze współcześnie żyjącymi żebropławami. Mając to na uwadze, należy stwierdzić, że żebropław jest najstarszym wciąż żyjącym organizmem. Żebropławy są najstarszymi żyjącymi organizmami Do takich wniosków w 2023 roku doszli naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. Badacze porównali chromosomy różnych gatunków pierwotnych zwierząt – gąbek, meduz i wielu innych bezkręgowców. Odkryli, że u żebropławów występuje inna kombinacja genów. Już wcześniej było wiadomo, że chromosomy gąbek, meduz i wielu innych zwierząt zawierają podobne geny, mimo że mówimy każde ewoluuje niezależnie od ponad pół miliarda lat. To odkrycie udowodniło jednak, że chromosomy wielu zwierząt ewoluują w bardzo wolnym tempie i umożliwiło wykonanie obliczeniowej rekonstrukcji chromosomów wspólnego przodka tych organizmów. Początkowo uczeni nie mogli ustalić, czy różnice w obszarze chromosomów występujące między żebropławami a innymi zwierzętami są zasługą rozległej ewolucji, czy przyczyna jest inna. Przeprowadzili więc sekwencjonowanie genomów innego żebropława, gąbki i trzech jednokomórkowców spoza linii zwierzęcej. Dostrzegli wspólne wzorce między żebropławami a organizmami jednokomórkowymi. Co to oznacza w praktyce? Że to właśnie żebropław jest tzw. gatunkiem siostrzanym dla wszystkich organizmów, jakie kiedykolwiek żyły na naszej planecie, w tym także dla ludzi. Układ nerwowy żebropławów Na koniec warto wspomnieć o jeszcze jednej ciekawostce dotyczącej żebropławów. Badacze odkryli, że układ nerwowy tych zwierząt jest inny niż u pozostałych gatunków. Podczas gdy układy nerwowe innych zwierząt są zbudowane z odrębnych neuronów, pomiędzy którymi nie występują fizyczne połączenia, u żebropławów wiele neuronów tworzy spójną, syncytialną masę. Naukowcy nie potrafią jeszcze ustalić, w jaki sposób ta odmienność przekłada się na różnice funkcjonalne. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odkryli w głębinach około 300 nieznanych gatunków. Sukces naukowców z Polski i Norwegii
Około 300 nieznanych nauce morskich gatunków odkryli w głębinach morskich u wybrzeżu Ghany naukowcy z Polski i Norwegii. Zobacz niesamowity film z tych podwodnych badań.
W tym artykule: Współpraca międzynarodowa i wielki sukces Film z niesamowitych badań Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Wybrzeże Zachodniej Afryki jest jednym z najsłabiej poznanych obszarów na Ziemi. Tą białą plamą na mapie badań morskich są zwłaszcza głębiny oceaniczne tego regionu, o których do niedawna nie wiedzieliśmy dosłownie nic. Współpraca międzynarodowa i wielki sukces To właśnie ten rejon stał się celem wspólnych badań naukowców z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Współpracowali z nimi eksperci z norweskiego Instytutu Morskiego w Bergen. Pozwoliły one nie tylko na odkrycie ogromnej różnorodności organizmów morskich. Odnaleziono wiele gatunków wcześniej nieznanych nauce i udało się zbadać morskie dno do głębokości 1000 m. – Badania dna oceanów wciąż bywają porównywane do badania powierzchni Księżyca. Tak naprawdę przez ostatnie kilkadziesiąt lat naukowcom udało się ledwie podrapać morskie dno łyżeczką do herbaty, zwłaszcza gdy porównamy ten wynik do wiedzy o ekosystemach lądowych – opowiada obrazowo prof. Krzysztof Pabis z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska, który był koordynatorem projektu. Jak dodał, w ramach badań udało się pobrać u wybrzeża Ghany 270 próbek wzdłuż 500 km wybrzeża tego kraju na głębokościach sięgających tysiąca metrów. Czyni to ten projekt jednym z większym na obszarze Oceanu Atlantyckiego. – Umożliwiło to jednak poznanie obszaru zaledwie 12 m kw. dna. Na tej powierzchni odpowiadającej wielkości niewielkiego pokoju w bloku znaleźliśmy jednak około 800 gatunków, w tym około 300 nowych dla nauki – dodał prof. Pabis. Dzięki projektowi udało się także wytypować najbardziej narażone obszary dna oraz miejsca wymagające pilnej ochrony. Wskazano gatunki będące potencjalnymi wskaźnikami zmian środowiska naturalnego i przedstawiono wytyczne dla przyszłego monitoringu. Głównym sukcesem ekspedycji jest jednak lepsze zrozumienie złożonych zależności pomiędzy organizmami żywymi a rozmaitymi czynnikami fizycznymi i chemicznymi, w tym zwłaszcza substancjami toksycznymi dostającymi się do oceanu w wyniku działań człowieka. Ekspedycja odbyła się co prawda w 2012 roku, ale przy tego typu badaniach eksperci potrzebują dużo czasu na analizę pozyskanego materiału. Poszczególne wyniki były i nadal są stopniowe publikowane w zagranicznych periodykach naukowych. Film z niesamowitych badań Uniwersytet Łódzki opublikował właśnie niezwykły film dotyczący tego projektu biologów. Można w nim zobaczyć to, w jaki sposób wyglądały prace badawcze prowadzone z pomocą statku badawczego i zdalnego robota. Wypowiadają się w nim również członkowie ekspedycji w przestrzeni Orientarium ZOO w Łodzi. View oEmbed on the source website Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Badania wybrzeża Ghany umożliwiły nie tylko poznanie nowych gatunków, ale też na ocenę stanu środowiska morskiego, szczególnie narażonego na wpływ ludzkiej działalności, takiej jak wydobycie ropy i gazu oraz zmiany klimatyczne. Jak czytamy w komunikacie biura prasowego UŁ, praca zespołu biologów pod kierownictwem prof. Krzysztofa Pabisa, dostarczyła cennych informacji o złożonych zależnościach między organizmami a czynnikami środowiskowymi. Z badań opublikowano szereg publikacji naukowych w ważnych periodykach naukowych, m.in. „Oceanologia”, „Science of The Total Environment” czy „Ecological Indicators”. Kolejne są w przygotowaniu. Autorami, oprócz prof. Pabisa są inny członkowie tego programu badawczego z Uniwersytetu Łódzkiego: dr Robert Sobczyk, dr Anna Stępień, dr Piotr Jóźwiak oraz Krzysztof Podwysocki. – Opublikowane opracowania na wiele lat staną się punktem odniesienia dla badań zoogeograficznych, ekologicznych oraz ocen różnorodności biologicznej. Już teraz wskazały one na konieczność zmiany dotychczasowych przekonań na temat granic regionów Atlantyku – przekonują łódzcy badacze. Źródło: Uniwersytet Łódzki Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ile gatunków żyje razem z tobą w domu? Naukowcy bardzo się pomylili
Nasze najbliższe otoczenie jest pełne życia. I to dosłownie. Podczas lockdownu trzech naukowców policzyło, ile gatunków roślin i zwierząt mieszka razem z nimi w gospodarstwie. Było ich 5 razy więcej, niż się spodziewali.
W tym artykule: Jak badacze liczyli gatunki w mieszkaniu Dom na przedmieściach Niespodziewani wpółmieszkańcy Zamorskie chwasty Sekret dzikiego ogródka To mógłby być początek dowcipu. Trzech naukowców – matematyk, ekolog i taksonomista – zostało zamkniętych razem w jednym domu. Było to podczas pandemii koronawirusa, a lockdown trwał bardzo długo. Jak badacze liczyli gatunki w mieszkaniu Badacze postanowili spożytkować jakoś czas, który spędzali na 400 m2. Jak? „Nie minęło wiele czasu, zanim zaczęliśmy się zastanawiać, ile gatunków roślin i zwierząt żyje razem z nami. Zdecydowaliśmy się je policzyć” – piszą Matthew H. Holden, Andrew Rogers i Russell Yong na portalu „The Conversation”. Naukowcy przypuszczali, że „współmieszkańców” będzie około 200–300. Podobnie obstawiali ich koledzy, których zapytali o zdanie. Wynik przerósł oczekiwania wszystkich. Po roku liczenia Holden, Rogers i Yong rozpoznali w swoim otoczeniu aż 1150 różnych gatunków. Dom na przedmieściach Niewiele z nich będzie brzmiało dla nas znajomo. Liczenie zostało przeprowadzone w Australii, w Annerley, na przedmieściach Brisbane. Tak właśnie znajduje się miejsce eksperymentu – 200-metrowy dom z trzema sypialniami, stojący na dwa razy większej działce. Nic dziwnego, że badacze za zwyczajnych mieszkańców okolicy uznają gatunki, które nam wydają się egzotyczne. Są to ibisy, kukabury (to średniej wielkości ptaki o dużej głowie i potężnym dziobie), oposy i psy latające (czyli rudawki wielkie, należące do największych żyjących na Ziemi nietoperzy). Ile kosztuje najdroższe jedzenie świata? Przygotuj się na ceny liczone w dziesiątkach tysięcy dolarów Luksus przyciąga sam w sobie. Może być nawet zabiegiem marketingowym, bo drogie produkty i usługi odruchowo postrzegamy jako lepsze niż te tańsze. Dobrze wiedzą o tym także restauracje. Pal... Niespodziewani wpółmieszkańcy Oprócz nich w domu i w otaczającym go ogrodzie znalazły się stworzenia, które swoją obecnością zaskoczyły nawet naukowców. „Aż trzech z 1150 odkrytych gatunków nie ma w najważniejszej australijskiej bazie danych o bioróżnorodności” – piszą badacze. Do tej niespodziewanej trójki należy rzadki gatunek komara, mucha piaskowa oraz płaziniec Platydemus manokwari. Ten ostatni nie dość, że jest w Australii gatunkiem inwazyjnym, to jeszcze zmniejsza liczebność rodzimej populacji ślimaków. Jak można się domyślić, sporą część odkrytych gatunków stanowiły owady. W sumie naukowcy naliczyli 13 gatunków komarów. A także aż 56 gatunków pająków. Żywiły się one mieszkańcami szuflad – ćmami albo wołkami zbożowymi. View oEmbed on the source website Zamorskie chwasty Badacze przyznają, że w okresie lockdownu nikt nie zajmował się specjalnie ogródkiem. Pojawiło się na nim mnóstwo chwastów. Większość z nich – aż 100 ze 103 roślin – nie należało do gatunków rodzimych. Były to rośliny inwazyjne, pochodzące z innych części świata. Nieco lepiej sytuacja przedstawiała się z drzewami. W ogródku rosły dwa wiecznie zielone drzewa nazywane „lilly pilly” – czyli Syzygium smithii. Zapewniały one cień, schronienie i pokarm dla zapylaczy i innych owadów. Badacze wyróżnili wśród nich 109 gatunków muchówek. Między nimi było 10 gatunków bzygowatych – zapylaczy na pierwszy rzut oka bardzo podobnych do os. Tych drugich również nie brakowało, podobnie jak pszczół. W sumie os i pszczół naliczono aż 70 gatunków. To jednak nic w porównaniu z motylami. W ciągu roku ogród odwiedziło ponad 400 gatunków tych owadów. „Niektóre były wielkości ludzkiej dłoni. Inne tak małe, że ledwo dawało się je dostrzec” – piszą Holden, Rogers i Yong. Z ciekawych odkryć – badacze znaleźli ćmę Scatochresis innumera, która, − gdy znajduje się w stadium gąsienicy − rozwija się w odchodach oposa. Inna gąsienica – Parilyrgis concolor – żyje w sieciach pajęczych. Nie wiadomo, jak unika zjedzenia przez ich twórców. Sekret dzikiego ogródka „Podsumowując, znaleźliśmy znacznie więcej gatunków, niż się spodziewaliśmy” – piszą badacze. Okazało się, że nawet ogródki na przedmieściach mogą tętnić życiem. Jest jednak pewien warunek. Musi być w nich dzika roślinność: krzaki, drzewa, chwasty. „Monotonia perfekcyjnie zadbanego trawnika i wypieszczonych rabatek może być miła dla oka (…) jednak nie sprawdzi się jako habitat dla dzikich zwierząt i roślin. Z powodu lenistwa nie pracowaliśmy wiele w ogrodzie. Jednak dając odpocząć kosiarce i odstawiając pestycydy oraz poświęcając część trawnika na rzecz rodzimych drzew, krzewów i chwastów, uzyskaliśmy coś znacznie cenniejszego” – piszą badacze. Tym czymś jest oczywiście bioróżnorodność. Badania Rogersa, Yonga i Holdena zostały opublikowane w czasopiśmie „Ecology”. Źródło: The Conversation, Ecology Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Żaby z kłami? W Indonezji odkryto najmniejsze takie zwierzątko na świecie
Najmniejszy gatunek żaby, która posiada kły, odkryto w Indonezji w Azji Południowo-Wschodniej. Zwierzątko jest wielkości maleńkiej monety i waży kilka gramów. Po co mu kły?
W tym artykule: Maleńka żaba z kłami z Indonezji Miejsce odkrycia – Sulawesi Funkcja kłów Indonezja pełna niespodzianek Żaby i wielkie zębiska? To nie jest pierwsze skojarzenie z tymi płazami. Częściej myślimy o niegroźnym zwierzątku z wyłupiastymi oczami i tylnymi nogami dłuższymi niż przednie. To właśnie nieproporcjonalne kończyny ułatwiają im skakanie i pływanie. Maleńka żaba z kłami z Indonezji Zespół naukowców z Indonezji i USA opublikował na łamach czasopisma naukowego „Plos One” artykuł na temat nieznanego do tej pory gatunku maleńkiej żabki. Posiada ona nieproporcjonalnie względem masy swojego ciała duże kościste kły wystające z dolnej szczęki. – Ten nowy gatunek jest malutki w porównaniu do innych żab z kłami na wyspie, na której został znaleziony. Ma rozmiary mniej więcej monety ćwierćdolarowej – mówi dr Jeff Frederick, badacz z Field Museum w Chicago i główny autor badania. Żaba ta jest naprawdę maleńka – jej długość sięga zaledwie około 2,5 cm. – Wiele żab z tego rodzaju jest gigantycznych, ważą do prawie kilograma. Na drugim końcu skali jest ten nowy gatunek, ważący mniej więcej tyle samo, co dziesięciocentówka (ta amerykańska moneta waży 2,6 grama – przyp. red.) – dodaje naukowiec. Miejsce odkrycia – Sulawesi Indonezja jest państwem składającym się z szeregu wysp. Nowy gatunek żaby zidentyfikowano na jednej z nich. Sulawesi to gigantyczna wyspa z rozległym łańcuchem gór, wulkanów, nizinnych lasów deszczowych i lasów chmurowych w górach. Nie dziwne zatem, że skrywają się tam przed ludźmi takie gatunki, o których jeszcze nikt nie wiedział. Maleńka żaba z kłami pewnie nie jest wyjątkiem. – Obecność wszystkich tych różnych siedlisk oznacza, że różnorodność biologiczna wielu roślin i zwierząt, które tam znajdujemy, zapiera dech w piersiach i można ją porównać z takimi miejscami jak Amazonia – uważa dr Frederick. Podczas wędrówki przez dżunglę członkowie wspólnego amerykańsko-indonezyjskiego zespołu badawczego zauważyli coś nieoczekiwanego na liściach drzew i głazach pokrytych mchem: gniazda żabich jaj. Te powstają z reguły w środowisku wodnym, a nie na drzewach. Wkrótce potem badacze zaczęli dostrzegać na liściach małe, brązowe żaby. Jaj strzegły tylko samce żab z kłami. – Zachowanie samców polegające na pilnowaniu jaj nie jest całkowicie nieznane u wszystkich żab, ale jest raczej rzadkie – wyjaśnia dr Frederick. Z uwagi na nietypowe miejsce składania jej – liście drzew – nowy gatunek żaby nazwano Limnonectes phyllofolia od słowa phyllofolia oznaczającego „gniazdujące wśród liści”. Funkcja kłów Żaby używają kłów do walki między sobą o terytorium i partnerów. Służą im one także do polowania na ofiary o twardych skorupach. Mowa, chociażby o gigantycznych stonogach i krabach. Żabki są więc w stanie atakować jedynie niewielkie zwierzęta. Dzięki kłom mogą też odganiać drapieżników, którzy mają ochotę zjeść ich małe w jajach. Żaba połknęła węża na oczach fotografki. To zdjęcie mogło powstać tylko w tym kraju Dzika przyroda potrafi zaskoczyć. Na oczach fotografki żaba połknęła węża. Ten gatunek zazwyczaj ucieka przed gadami, a w jego codziennej diecie znajdują się inne, mniejsze zwierzęta. Jakie? Indonezja pełna niespodzianek Naukowcy nie kryją zaskoczenia, że ciągle odkrywają nowe gatunki na wyspie Sulawesi. – Nasze odkrycia podkreślają ważny aspekt ochrony tych wyjątkowych tropikalnych siedlisk – zauważa dr Frederick. W jego ocenie warto pamiętać o tym, że odkryty właśnie gatunek żaby nie występuje nigdzie indziej na Ziemi, dlatego tak ważna jest ochrona zarówno jego, jak i ekosystemu, w którym znajduje bezpieczne miejsce do życia. Źródło: Plos One Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Urodzeni mordercy? Koty domowe wyglądają niewinnie, ale ich ofiarami pada aż 2 tys. gatunków
Koty są bardzo sprawnymi drapieżnikami. Te żyjące dziko albo wychodzące na zewnątrz bez opieki polują aż na 2 tys. różnych gatunków: ssaków, ptaków czy gadów. Na liście ich ofiar znajduje się prawie 350 gatunków zagrożonych.
W tym artykule: Urodzeni mordercy? Globalni drapieżnicy Zagrożenie dla zagrożonych Koty domowe pokochaliśmy ok. 9 tys. lat temu. Prawdopodobnie jako pierwsi ich urokowi ulegli starożytni mieszkańcy północnej Afryki. To oni je udomowili. Czyli nauczyli żyć z ludźmi, w domach, gospodarstwach, a później mieszkaniach. Od tamtej pory koty stały się naszymi wiernymi towarzyszami. Wielu ludzi nie wyobraża sobie bez nich życia. Dzisiaj koty przedstawiane są najczęściej jako puchate, miłe, lubiące głaskanie zwierzęta, uwielbiające wylegiwać się wraz z nami na kanapie. Jednak taki obraz – który znamy z tysięcy zdjęć i memów – ma tylko trochę wspólnego z naturą kotów. Mimo tysięcy lat, które spędziły w naszym otoczeniu, zwierzęta te pozostały drapieżnikami. I to drapieżnikami oportunistycznymi – czyli niewybrednymi łowcami, gotowymi polować na bardzo różne ofiary. Urodzeni mordercy? Gatunki oportunistyczne mogą żyć w odmiennych środowiskach. I takie właśnie są koty domowe (Felis catus). Rozprzestrzeniły się po całym globie i dobrze radzą sobie w różnych środowiskach. Dzisiaj występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Należą do gatunków ssaków najbardziej rozprzestrzenionych na Ziemi. Oczywiście ich natura się nie zmieniła. Nadal są to drapieżniki, które uwielbiają polowania. Trzy lata temu naukowcy policzyli, że każdy kot zabija rocznie średnio 186 różnych zwierząt: małych ssaków, ptaków czy gadów. Badania przeprowadzono w Australii, gdzie drapieżnictwo kotów pozostaje gorącym tematem. Szacuje się, że od XVIII w. koty doprowadziły do wymarcia kilkudziesięciu gatunków ssaków żyjących na tamtym kontynencie. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Globalni drapieżnicy A jaki wpływ na przyrodę koty wywierają globalnie? Po raz pierwszy oszacował to zespół Christophera Lepczyka z Uniwersytetu Auburn. W najnowszym numerze „Nature Communications” ukazała się praca, w której naukowcy policzyli, ile gatunków żyjących na Ziemi może skończyć swoje życie w pyszczkach kotów domowych. Okazało się, że koty domowe – zarówno te zdziczałe, jak i takie, które są wypuszczane przez opiekunów na zewnątrz – mają bardzo mało wyspecjalizowaną dietę. Ich ofiarami pada prawie 2100 różnych gatunków zwierząt. Wśród nich jest 981 gatunków ptaków, 463 gadów, 431 ssaków, 119 owadów, 57 płazów i 33 należących do innych grup zwierząt. W innym ujęciu – w diecie kotów znaleziono 9 proc. znanych gatunków ptaków, 6 proc. znanych gatunków ssaków i 4 proc. gadów. Najbardziej narażone na stanie się kocim posiłkiem są małe zwierzęta: takie, których waga nie przekracza 5 kg. Naukowcy zaznaczają przy tym, że ich szacunki były robione ostrożnie i najprawdopodobniej są zaniżone. Zagrożenie dla zagrożonych Co istotne, aż 347 gatunków spośród wyżej wymienionych znajduje się na listach zwierząt uznawanych za zagrożone wyginięciem. Należą do nich niełaz eukaliptusowy – mały drapieżny ssak mający charakterystyczne cętki – żółw jadalny czy burzyk Newella. Ofiarami kotów padają też zwierzęta krytycznie zagrożone oraz takie, które nie występują już dziko w naturze. Jak piszą autorzy, trzy razy więcej zagrożonych gatunków, na które polują koty, mieszka na wyspach niż na kontynentach. „Łącznie nasze ustalenia pokazują, że koty są niewybrednymi drapieżnikami i zjadają zasadniczo każdy rodzaj zwierzęcia, jaki uda im się schwytać na pewnym etapie życia” – piszą badacze w swojej pracy. Zaznaczają, że koty mogą również żywić się padliną. Zdaniem naukowców najprawdopodobniej w taki właśnie sposób do ich żołądków dostają się resztki zwierząt znacznie przekraczających je rozmiarami. Podsumowując, zoolodzy zwracają uwagę, że koty wywierają bardzo duży – i często niedoceniany – wpływ na całe ekosystemy. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mapa życia, czyli klasyfikacja zwierząt, roślin i innych organizmów. Jak porządkowano gatunki?
Klasyfikacja zwierząt i innych organizmów to domena systematyki. Chociaż daleka od kompletności i wciąż podlegająca zmianom, jest najstarszą nauką biologiczną. Wraz z odkryciem praw ewolucji, a potem genetyki, klasyfikacja została ustalona niemal na nowo, tym razem uwzględniając pokrewieństwo między gatunkami. Tak powstała taksonomia filogenetyczna, czyli najważniejsza dziś metoda klasyfikacji istot żywych.
W tym artykule: Klasyfikacja zwierząt w starożytności Klasyfikacja Linneusza Dalszy rozwój systematyki Wpływ genetyki na systematykę Współczesna klasyfikacja zwierząt i innych organizmów W miarę jak ludzie zaczęli zgłębiać tajemnice otaczającego ich świata, narodziła się potrzeba zorganizowanego poznawania i opisywania różnych form życia. Pierwsze próby klasyfikacji zwierząt i roślin podejmowano w starożytności, kiedy to filozofowie i przyrodnicy zastanawiali się nad naturą życia. Klasyfikacja zwierząt w starożytności Starożytni Egipcjanie byli jednymi z pierwszych, którzy próbowali uporządkować świat przyrody. Na malowidłach i reliefach widzimy ich próby przedstawienia różnych form życia – od majestatycznych lwów po zaskakujące owady. Szczegółowo uwieczniali między innymi rośliny uważane za lecznicze. Chociaż nie zdefiniowali jeszcze naukowych kategorii, ich starania o zrozumienie otaczającego ich świata stanowiły fundament dla późniejszych prób klasyfikacji. W starożytnej Grecji, ówczesnym centrum myśli filozoficznej, powstały pierwsze próby uporządkowania natury. Arystoteles, wielki filozof i nauczyciel Aleksandra Wielkiego, walnie przyczynił się do teorii hierarchii organizmów. Jego prace ukierunkowane na obserwacje i klasyfikację roślin i zwierząt stanowiły kamień milowy w rozwoju biologii. Trudno w to uwierzyć, ale stanowiły kanon wiedzy przez ponad tysiąc kolejnych lat, aż do średniowiecza. Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją. 18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę Świat przyrody nigdy nie przestanie nas zaskakiwać. Wydaje ci się, że dobrze poznałeś królestwo fauny? Najwyższy czas zrewidować ten pogląd. Trzeba bowiem wiedzieć, że oprócz typowych ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dziwaczne-hybrydy-zwierzat-ktore-naprawde-istnieja-18-niesamowitych-zwierzecych-hybryd-zamieszkujacych-nasza-planete-fot-philippe-clement-arterra-universal-images-group-via-getty-images-a3ba432.jpeg" width="938" height="626" alt="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" title="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" /> To Arystoteles jako pierwszy podzielił świat żywych organizmów na rośliny i zwierzęta. Same zwierzęta klasyfikował według określonych cech, np. ilości kończyn, posiadania krwi, ciepłoty ciała czy składania jaj. Uczeń Arystotelesa, Teofrast z Eresos miał z kolei ogromny wkład w klasyfikację roślin. W monumentalnym dziele „Historia Plantarum” opisał ich ponad 500 gatunków. Klasyfikacja Linneusza Istotne zmiany w myśleniu o klasyfikacji zwierząt i innych organizmów żywych zaszły dopiero w XVIII wieku, wraz z rozwojem metody naukowej. Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, wprowadził rewolucyjny system klasyfikacji oparty na morfologii (budowie) organizmów. Linneusz nadał systematyce naukowy porządek, wprowadzając pojęcia takie jak królestwa, klasy, rzędy, rodziny, rodzaje i gatunki. Zaproponował ustandaryzowany system nazewnictwa i klasyfikacji oparty na jednolitych zasadach. Echa systemu Linneusza obecne są w nauce do dzisiaj. Jego prace, zwłaszcza „Systema Naturae” z 1735 roku, stanowiły kamień milowy w dziejach klasyfikacji biologicznej. Linneusz Jako pierwszy wprowadził binominalne nazewnictwo, czyli nadawanie każdemu organizmowi dwuczłonowej, łacińskiej nazwy składającej się z rodzaju i gatunku. Na przykład człowiek to Homo sapiens. To proste, ale genialne podejście umożliwiło jednoznaczną identyfikację i komunikację naukową, eliminując zamieszanie wynikające z lokalnych nazw potocznych. Dwuczłonowych nazw łacińskich używa się w nauce do dzisiaj. Wprowadził także hierarchiczną strukturę do klasyfikacji. Organizmy pogrupował według stopni pokrewieństwa i podobieństwa. Chociaż teoria ewolucji jeszcze nie istniała, intuicja Linneusza była słuszna. Organizmy są ze sobą spokrewnione, powstają jedne z drugich. Gatunki mają różny „staż” – są wśród nich starsze i młodsze. Wykonał tytaniczną pracę – opisał ponad 10 tys. gatunków roślin i 6 tys. gatunków zwierząt w dwóch dziełach: „Systema Naturae” i „Genera Plantarum”. Dalszy rozwój systematyki Wraz z postępem techniki i konstrukcją mikroskopów stało się jasne, że organizmy żywe to nie tylko rośliny i zwierzęta, ale i mikroorganizmy. Ernst Haeckel wprowadził podział organizmów na proste jednokomórkowe i bardziej skomplikowane wielokomórkowe. W 1866 r. do klasyfikacji, oprócz zwierząt i roślin wprowadził trzecie królestwo – Protista, obejmujące organizmy jednokomórkowe, a później także niektóre grzyby, glony i sinice. W tym czasie pojawiły się również koncepcje ewolucji, a teoria Darwina dostarczyła nowego spojrzenia na rozwój i zróżnicowanie form życia. Monografię „O powstawaniu gatunków” Darwin opublikował w 1859 r. Wpływ genetyki na systematykę W XX wieku odkrycie DNA otworzyło nowy rozdział w historii klasyfikacji. Badania genetyczne stały się kluczowym narzędziem w analizie pokrewieństwa między gatunkami. Systematyka molekularna pozwala na spojrzenie na ewolucję przez pryzmat kodu genetycznego, odsłaniając niewidoczne wcześniej związki. Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy? Nauka jest daleka od odkrycia wszystkich zamieszkujących Ziemię gatunków, a tym bardziej związków między nimi. W miarę badania kodu genetycznego coraz większej ilości organizmów okazuje się, że pokrewieństwo między nimi i ich ewolucja są bardziej skomplikowane, niż nam się wydawało. Systematyka więc także podlega ciągłym zmianom i modyfikacjom. Współczesna klasyfikacja zwierząt i innych organizmów Współczesna klasyfikacja organizmów nie jest bynajmniej jednomyślna – różni badacze proponują różny podział. Poczynając od najogólniejszej do najbardziej szczegółowej organizmy dzielimy na następujące grupy (taksony): domena lub cesarstwo, królestwo, typ/gromada/klasa, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek, podgatunek. W 1969 r. amerykański biolog Robert Whittaker podzielił świat żywy na pięć królestw: Animalia (zwierzęta), Plantae (rośliny), Fungi (grzyby), Protista (protisty) i Monera (prokarionty). System ten był niemal jednogłośnie stosowany przez naukę aż do lat 90. ubiegłego wieku, w wielu pracach i podręcznikach występuje do dziś. W roku 1990 Carl Woese ustanowił nowy podział. Wyróżnił 3 jeszcze obszerniejsze grupy organizmów – Archaea (archeony), Bacteria (bakterie) i Eucarya (eukarionty). Funkcjonuje jeszcze jedna szeroko uznawana klasyfikacja, proponowana przez Thomasa Cavaliera-Smitha. On z kolei wyróżnia 2 cesarstwa: prokarionty i eukarionty. W skład tego pierwszego wchodzą 2 królestwa – bakterie i archeony. W skład drugiego wchodzi aż 6 królestw – zwierzęta, rośliny, grzyby, pierwotniaki i chromisty. Te ostatnie to przeważnie jednokomórkowe organizmy wodne, odżywiające się za pomocą fotosyntezy, m.in. glony, brunatnice i okrzemki. Jak widać klasyfikacja zwierząt i roślin to dziedzina dynamiczna i skomplikowana, a ten artykuł może w każdej chwili stracić aktualność. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W pobliżu Florydy odkryto nowy gatunek ślimaka. Jest jaskrawożółty i otacza się toksyczną wydzieliną
Nowy gatunek ślimaka żyje na rafie koralowej w pobliżu archipelagu Florida Keys. Nadano mu nazwę od piosenki Jimmy’ego Buffetta, amerykańskiego muzyka, który zmarł pierwszego września tego roku.
W tym artykule: Nowy gatunek ślimaka Ślimak z rafy koralowej Jak odżywia się morski ślimak? Korzyści z ocieplenia klimatu Florida Key to ciąg tropikalnych wysp otoczonych przez rafę koralową. Rafa ta, trzecia co do wielkości na świecie, jest jednym z najcenniejszych skarbów przyrodniczych Ameryki. Rozciąga się na kilkaset kilometrów i stanowi dom wielu gatunków ryb, koralowców i mięczaków. Nowy gatunek ślimaka W najnowszym numerze czasopisma naukowego „PeerJ” ogłoszono odkrycie nowego mieszkańca rafy koralowej na Florydzie. To ślimak, mający rzucającą się w oczy, jaskrawożółtą barwę. Naukowcy nazwali go Cayo margarita – od piosenki „Margaritaville” Jimmy’ego Buffetta. Z kolei słowo cayo oznacza niedużą wyspę. Tak właśnie bowiem nowo odkryty mięczak wygląda, gdy spojrzy się na niego z góry. Cayo margarita wyróżnia nie tylko niezwykły kolor. Ma jeszcze dwie inne nietypowe cechy. Po pierwsze − posługuje się toksyczną wydzieliną, którą otacza się niczym siecią. Po drugie − jest to ślimak, który nie przemieszcza się z miejsca na miejsce. Pozostaje trwale przytwierdzony do podłoża. Ślimak z rafy koralowej Ślimaki Cayo margarita nie są duże. Dorastają tylko do centymetra, co może tłumaczyć, dlaczego dotychczas pozostawały niezauważone. Odkrył je zespół Rüdigera Bielera, specjalisty od bezkręgowców z Field Museum w Chicago. Według Bielera – badającego bezkręgowce od czterech dekad − ślimaki były tak dobrze ukryte, że naukowcy nigdy wcześniej ich nie spotkali. − Uważam, że C. margarita są szczególnie fajne – mówi Bieler. – Są spokrewnione ze zwykłymi, wolno żyjącymi ślimakami, jednak kiedy młody osobnik znajdzie sobie odpowiednie miejsce do życia, osiada tam, przyczepia muszlę do podłoża i już nigdy się nie przemieszcza. Musza rośnie, przybierając kształt nieregularnej rurki otaczającej ciało ślimaka – dodaje naukowiec. Jak odżywia się morski ślimak? Jaskrawożółty ślimak musiał znaleźć taki sposób zdobywania pożywienia, który nie kłóciłby się z jego osiadłym trybem życia. Rozwiązaniem okazała się wydzielina. Cayo margarita rozkłada ją wokół siebie, tak by spełniała funkcję sieci. Wpada w nią plankton i drobna materia organiczna, którymi żywi się ślimak. A dlaczego ten mięczak ma tak wyraźny kolor? Najprawdopodobniej ma on odstraszać sąsiadów, by nie zbliżali się za bardzo. To właśnie dzięki jaskrawej żółci zwierzę to może żyć na otwartych wodach bez niczego, co osłaniałoby jego ciało. Część mechanizmu obronnego stanowi również toksyczna wydzielina, zwierająca odstraszające związki chemiczne. Dzięki niej ślimakowi nie grozi, że zostanie zarośnięty przez koralowce i ukwiały rozwijające się dookoła. Malowane ślimaki z Kuby są najpiękniejsze na świecie. Mogą zginąć przez nielegalny handel Kubański ślimak lądowy, czy inaczej ślimak malowany to gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. Tysiące tych mięczaków są nielegalnie odławiane przez lokalnych handlarzy, którzy z ich ... Korzyści z ocieplenia klimatu Praca z „PeerJ” informuje o odkryciu jeszcze jednego ślimaka, tym razem na rafie koralowej w okolicach Belize. To krewniak Cayo margarita, różniący się od niego kolorem. Cayo galbinus jest zielonkawy, ma barwę limonki. Oba mięczaki należą do rodziny Vermetidae i są spokrewnione z innym ślimakiem odkrytym przez zespół Bielera w 2017 r. Mowa o Thylacodes vandyensis − ślimaku Spider-Manie, nazywanym tak, ponieważ ten mięczak również strzela wzbogaconą chemicznie wydzieliną. Podobnie jak niedawno znaleziono ślimaki także jest trwale przytwierdzony do podłoża. Jak zauważają naukowcy, zarówno Cayo margarita, jak i Cayo galbinus mogą być beneficjentami globalnego ocieplenia. Rosnąca temperatura oceanów sprawia, że rafa koralowa na Florydzie znajduje się w coraz gorszej kondycji. Umiera coraz więcej koralowców, które stanowią idealne podłoże dla ślimaków z rodzaju Cayo. Jednak martwa rafa oznacza również mniej pokarmu. Oznacza to, że ostateczny wpływ zmian klimatu na życie takich zwierząt jak Cayo trudno jeszcze określić. Źródło: PeerJ Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy odnaleźli najstarsze ślady pozostawione przez człowieka. Mają ponad 300 tys. lat
W Niemczech naukowcy odnaleźli prawdopodobnie najstarsze odciski ludzkich stóp. Ślady pochodzą z paleolitycznego stanowiska w Dolnej Saksonii i mogą mieć nawet 300 tys. lat.
W tym artykule: Naukowcy odnaleźli trzy ślady wymarłego hominida Odkrycie rzuca światło na ekosystem, który od dawna nie istnieje Naukowcy odnaleźli również ślady zostawione przez wymarłe gatunki Międzynarodowy zespół badaczy z kilku niemieckich instytucji naukowych oraz z Uniwersytetu w Lejdzie dokonał wyjątkowego odkrycia. Uczeni zidentyfikowali prawdopodobnie najstarsze odciski stopy pozostawione przez człowieka. Ślady odkryto na kilku stanowiskach w Schöningen w Dolnej Saksonii. Pochodzą z okresu paleolitu i mają ponad 300 tys. lat. Naukowcy odnaleźli trzy ślady wymarłego hominida Odkrycie zostało opublikowane na łamach najnowszego wydania czasopisma naukowego „Quaternary Science Reviews”. Uczeni opisują w artykule, że trzy odciski prawdopodobnie należą do Homo heidelbergensis. To wymarły gatunek lub podgatunek człowieka, który żył w środkowym plejstocenie. W miejscu, w którym ci ludzie pozostawili cenne wskazówki paleontologiczne dla następnych pokoleń, badacze odnaleźli również ślady różnych gatunków zwierząt. Niemieccy naukowcy podkreślają, że wszystkie odnalezione dowody ukazują, jak wyglądał ówczesny ekosystem. – Ślady odkryte Schöningen rzucają światło na to, jak wyglądał wówczas świat. Niegdyś na tym terenie żyły różne gatunki ssaków, m.in. stada wymarłych już słoni, nosorożców i zwierząt parzystokopytnych. Stworzenia zamieszkiwały bujne brzozowe i sosnowe lasy oraz żerowały wzdłuż błotnistych brzegów pradawnego jeziora – wyjaśniają naukowcy. I dodają, że był to okres niezwykłej bioróżnorodności. W tym nieistniejącym już świecie żył człowiek heidelberski. Najstarszy przedstawiciel Homo sapiens może być jeszcze starszy niż dotychczas sądzono Okazuje się, że najstarszy odkryty dotąd Homo sapiens, Omo I, może mieć ponad 230 tysięcy lat. Pokazały to najnowsze badania. – Tak mogło wyglądać Dolna Saksonia 300 tys.lat temu. Po raz pierwszy przeprowadziliśmy szczegółowe badania kopalnych śladów z dwóch stanowisk w Schöningen – twierdzi dr Flavio Altamura, główny autor odkrycia i naukowiec z Uniwersytetu w Tybindze. Odkrycie rzuca światło na ekosystem, który od dawna nie istnieje Naukowcy twierdzą, że dwa odciski stóp człowieka prawdopodobnie należały do młodych osobników. Uczeni postawili hipotezę, że kilku przedstawicieli Homo heidelbergensis prawdopodobnie korzystało z zasobów jeziora i jego okolic. Znajdowali się w niewielkiej grupie. Badacze podejrzewają, że mogła być to rodzina. – W zależności od pory roku, wokół jeziora dostępne były rośliny, owoce, liście, pędy i grzyby. Nasze ustalenia wykazały, że wymarły gatunek człowieka heidelberskiego zamieszkiwał brzegi jezior lub rzek z płytką wodą. To potwierdza teorie oparte na dowodach z innych stanowisk z dolnego i środkowego plejstocenu, gdzie również odkryto ślady hominidów – twierdzi dr Altamura. – Na podstawie znalezionych śladów wnioskujemy, że była to prawdopodobnie „rodzinna wyprawa” nad jezioro, a nie grupa myśliwych, która udała się na polowanie – twierdzą badacze. Według autorów dowody zebrane w Schöningen pokazują, jak wyglądała koegzystencja ludzi i zwierząt w tym regionie Europy. A także odkrywa pewne sekrety zwykłego życia naszych przodków. Naukowcy odnaleźli również ślady zostawione przez wymarłe gatunki Zespół przekazał, że wśród pozostałości po prehistorycznych zwierzętach znajdowały się ślady Palaeoloxodon antiquus. To wymarły gatunek słonia, który żył w Europie praktycznie przez cały okres plejstocenu. Był wówczas największym stworzeniem lądowym na tym kontynencie. Ssaki te były nawet dwa razy większe od współczesnych trąbowców. Miały duże i proste ciosy. Największe samce mogły ważyć nawet 10–12 ton. Co ciekawe, dotychczas nie wiadomo było, czy zwierzęta te wyginęły na skutek kontaktu z człowiekiem, czy ich zniknięcie zostało spowodowane zmianami klimatycznymi. Niemalże pewne jednak jest to, że Palaeoloxodon antiquus wycofywały się na południe Europy w okresach lodowcowych, natomiast w okresach międzylodowcowych wędrowały na północ. Ostatnie badania wykazały, że już 125 tysięcy lat temu neandertalczycy polowali na te olbrzymie ssaki. – Ślady słoni, które odkryliśmy w Schöningen, mają aż 55 cm długości. Co więcej, w miejscu niektórych odcisków znaleźliśmy również fragmenty drewna, które zostały wepchnięte przez zwierzęta w miękką wówczas glebę – mówi dr Jordi Serangeli, paleontolog, który nadzorował wykopaliska w Schöningen. Naukowcy odnaleźli również odciski zostawione przez nosorożca z wymarłego rodzaju Stephanorhinus. – To pierwszy odcisk stopy Stephanorhinus, jaki kiedykolwiek odkryto w Europie – wyjaśniają badacze. Źródło: Quaternary Science Reviews.
Naukowcy odkryli powód, dlaczego duże zwierzęta są wolniejsze od mniejszych. Nie chodzi o ich masę
Naukowcy twierdzą, że duże zwierzęta poruszają się dużo wolniej niż małe, aby unikać przegrzewania organizmu. Takie wnioski płyną z analizy ponad 500 gatunków stworzeń z całego świata.
W tym artykule: Duże zwierzęta oszczędzają energię Globalne ocieplenie jest globalnym wyzwaniem Przyszłość dużych i małych zwierząt To, że duże zwierzęta poruszają się wolniej, niż ich mniejsi koledzy, nie jest niczym odkrywczym. Chociaż olbrzymie słonie potrafią biegać (swoją drogą całkiem szybko), to jednak większość czasu spędzają na leniwych spacerach. Wydawać się może, że nigdzie im się nie spieszy. Tak samo jest z resztą w przypadku nosorożców, hipopotamów, czy też żyraf. Gatunki te demonami prędkości nie są. Duże zwierzęta oszczędzają energię Dotychczas uważano jednak, że prędkość poruszania się dużych zwierząt jest w dużej mierze uzależniona od ich masy. Teraz okazuje się, że niezupełnie. Naukowcy z Niemieckiego Centrum Badań nad Bioróżnorodnością i Uniwersytetu Fridricha Schillera w Jenie odkryli, że duże osobniki muszą kontrolować prędkość poruszania się, aby nie doprowadzić do przegrzania organizmu. Badacze dokonali analizy w sumie 532 gatunków zwierząt. Badacze twierdzą, że prawidłowość ta dotyczy głównie zwierząt, które ważą ponad tonę. Podczas wędrówek długodystansowych mają one trudności z utrzymaniem odpowiedniej temperatury ciała. To dlatego duże stworzenia decydują się na ograniczanie prędkości, niezależnie od tego, czy zwierzę chodzi, biega, pływa lub lata. Zwierzęta te potrzebują znacznie więcej czasu na pozbycie się ciepła, które generuje praca mięśni. Ma to związek z geometrią ciała. W miarę zwiększania się rozmiarów zwierzęcia, jego objętość rośnie znacznie szybciej niż powierzchnia ciała. Oznacza to, że organizm zawiera więcej tkanek generujących ciepło, którego musi się pozbyć przez stosunkowo niewielką powierzchnię skóry itd. Dlatego małe zwierzęta szybciej marzną (mają relatywnie dużą powierzchnię ciała, przez którą „ucieka” ciepło), natomiast dużym grozi przegrzanie. Globalne ocieplenie jest globalnym wyzwaniem Niemieccy naukowcy zwracają uwagę na najważniejszy aspekt tego odkrycia – globalne ocieplenie. Uczeni twierdzą, że zmiany klimatu mogą okazać się jeszcze bardziej dotkliwe dla największych gatunków. – Bardzo możliwe, że w przyszłości większe zwierzęta będą musiały zmniejszyć swoją aktywność lub będą musiały przestawić się na bardziej nocny tryb życia – uważa Alexander Dyer, główny autor badania. 10 najwolniejszych zwierząt na świecie. Które z nich jest mistrzem slow life? Królestwo zwierząt ma swoich sprinterów, ale nie brakuje w nim także gatunków, którym nigdzie się nie spieszy. Jakie są najwolniejsze zwierzęta na świecie? Poniżej odpowiadamy na to pyta... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/10-najwolniejszych-zwierzat-na-swiecie-fot-federico-meneghetti-reda-co-universal-images-group-via-getty-images-000793b.jpeg" width="938" height="626" alt="10 najwolniejszych zwierząt na świecie (fot. Federico Meneghetti/REDA&CO/Universal Images Group via Getty Images)" title="10 najwolniejszych zwierząt na świecie (fot. Federico Meneghetti/REDA&CO/Universal Images Group via Getty Images)" /> Badacze opublikowali wyniki swojej pracy na łamach najnowszego wydania czasopisma naukowego „PLOS Biology”. Autorzy podkreślają, że przemieszczanie się jest kluczowe nie tylko dla przetrwania zwierząt, ale również dla zachowania różnorodności biologicznej na całym świecie. – Chociaż większe gatunki powinny być w stanie pokonywać większe odległości, analiza wykazała ograniczone możliwości poruszania się największych zwierząt – czytamy w artykule. – Stworzyliśmy model, który sugeruje, że niezdolność do rozpraszania ciepła metabolicznego prowadzi do spadku prędkości. Im większa jest masa ciała zwierzęcia, tym większy jest ten spadek – twierdzą niemieccy badacze. I zauważają, że właśnie dlatego większe zwierzęta muszą redukować swoją szybkość poruszania się, aby uniknąć hipertermii podczas długodystansowych wędrówek. Przyszłość dużych i małych zwierząt Zespół prof. Dyera zebrał dane na temat gatunków, które obejmowały zarówno owady, jak i zwierzęta morskie, lądowe oraz latające. W badaniu wzięły udział tylko zwierzęta, które żyją na wolności. Analiza była oparta na nagraniach wideo, radarach oraz specjalnych urządzeniach śledzących. Naukowcy twierdzą, że podczas długich dystansów, zwierzęta do 1000 kg (w przypadku stworzeń lądowych i morskich) osiągały wyższą średnią prędkość. Powyżej tej masy, szybkość poruszania się zaczęła spadać. Uczeni zwracają uwagę również na to, że ich wnioski mogą skłonić ludzi do jeszcze większego zaangażowania w ochronę przyrody. – W wyniku działalności człowieka zwierzęta często tracą swoje naturalne siedliska. To dodatkowo zwiększa dystans, jaki muszą pokonać, aby dostać się do nowego źródła pożywienia. Duże gatunki, które często i tak są już bardzo zagrożone, mogą być w szczególnym niebezpieczeństwie – twierdzą autorzy badania. Badacze przyznają, że zmiany klimatyczne i globalne ocieplenie mogą mieć również wpływ na ewolucję poszczególnych gatunków. Co więcej, kryzys klimatyczny jest wyzwaniem również dla mniejszych zwierząt. Dwa lata temu ornitolodzy zbadali 77 tropikalnych gatunków ptaków (łącznie ok. 15 000 osobników), które żyją w lasach deszczowych Amazonii. Okazało się, że w ciągu ostatnich 40 lat, wraz ze wzrostem średniej temperatury masa większości gatunków zmniejszała się regularnie co dekadę o ok. 2%. Badania zostały wówczas opublikowane w prestiżowym „Science”. Źródło: PLOS Biology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Starożytny kryształ skrywał we wnętrzu jajo dinozaura. Pochodzi sprzed 67 milionów lat
Półszlachetny minerał został odnaleziony 140 lat temu. Przez większość czasu znajdował się w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie i nikt nie spodziewał się, że może skrywać tak niesamowitą tajemnicę. We wnętrzu skały znajdowało się jajo dinozaura.
W tym artykule: W krysztale odkryto skamieniałe jajo dinozaura Jajo znajdowało się we wnętrzu agatu Tytanozaury składały jaja w środowisku wulkanicznym Odnajdywanie nowych skamieniałości to zawsze niezwykła okazja do odkrywania historii naszej planety. Szczątki, które miliony lat temu uległy fosylizacji, dziś ujawniają, jakie stworzenia zamieszkiwały Ziemię i jak ówczesne ekosystemy różniły się od współczesnych. Zwłaszcza, gdy glob przemierzały dinozaury, które stanowiły niegdyś dominującą grupę kręgowców. W krysztale odkryto skamieniałe jajo dinozaura Niektóre odkrycia są efektem wieloletnich wykopalisk i poszukiwań, a inne przychodzą przypadkiem. Tak było właśnie z jajem tytanozaura, które odnaleziono w starożytnym krysztale. Naukowcy twierdzą, że minerał przez 135 lat znajdował się w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Nikt nie miał pojęcia, jaką tajemnicę skrywa. Kryształ znalazł brytyjski odkrywca Charles Fraser. Badacz natknął się na niego podczas swojego pobytu w Indiach w latach 1817–1843. W 1883 roku zidentyfikowano go jako agat. To półszlachetny minerał, który jest wielobarwną, wstęgową odmianą chalcedonu. Jego nazwa pochodzi od rzeki Dirillo w południowej Sycylii, która w przeszłości nazywała się Achates. Agaty wydobywano już w starożytności. Powstają w geodach, czyli przestrzeni masy skalnej wypełnionej minerałem. Jajo znajdowało się we wnętrzu agatu W 2018 roku muzeum zorganizowało wystawę kamieni szlachetnych i półszlachetnych. Wtedy agat został pokazany szerszej publiczności. Kryształ jest zamknięty w skale. Ma idealnie okrągły kształt i średnicę 15 cm. Gdy Robin Hansen, kurator wystawy w Muzeum Historii Naturalnej po raz pierwszy zobaczył minerał, od razu wiedział, że jest w nim coś wyjątkowego. Zaskakujące odkrycie. Pierwszy tak dobrze zachowany embrion dinozaura Naukowcy na nowym tropie historii ewolucji dinozaurów i ptaków. Embrion dinozaura „Baby Yingliang” przynosi wiele zaskakujących odpowiedzi. – Dopiero teraz zorientowaliśmy się, jaki sekret skrywa ten okaz. Agat wypełnił tę sferyczną strukturę, która w rzeczywistości okazała się jajem dinozaura – mówi Robin Hansen. Paleontolodzy, którzy podjęli się badania jaja, stwierdzili, że prawdopodobnie należało do tytanozaura. Dinozaur należał do grupy zauropodów, która stanowiła jedne z największych zwierząt lądowych w dziejach. Miały stosunkowo małe i szerokie głowy. Ich skóra była częściowo opancerzona, pokryta małymi łuskami, które przypominały koraliki. Były roślinożerne. Tytanozaury składały jaja w środowisku wulkanicznym Paleontolodzy stwierdzili, że jajo pochodzi z wulkanicznej równiny w środkowych Indiach. Badacze podejrzewają, że prawdopodobnie lawa pokryła jajo tuż po tym, jak zostało złożone przez tytanozaura. Zarodek nie przetrwał, ale warstwy zastygłej skały wulkanicznej dobrze zachowały skorupę jaja. Robin Hansen uważa, że bogata w ditlenek krzemu woda dostała się do wnętrza skorupy, gdzie rozpoczął się proces krystalizacji. Datowanie radiowęglowe wykazało, że jajo zostało złożone 67 milionów lat temu. Co ciekawe, w tym roku w Indiach paleontologom udało się odnaleźć gniazda należące do tytanozaurów. Odkrycia te potwierdzają teorię, że w regionie tym żyło bardzo dużo olbrzymich zauropodów. W czasopiśmie naukowym PLOS One naukowcy opisali, że dinozaury te pomimo swojej wielkości (największe osobniki mogły mieć nawet 38 metrów długości i ważyć 70 ton), składały bardzo małe jaja. Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy Naukowcy znaleźli najstarszą zachowaną krtań nieptasich dinozaurów. Jak się okazało, różni się ona budową zarówno od krtani gadów, jak i od aparatu głosowego ptaków. Pewne cechy tej ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wszyscy-sadza-ze-dinozaury-ryczaly-tymczasem-naukowcy-twierdza-ze-wydawaly-ptasie-odglosy-fot-de-agostini-via-getty-images-b706cd7.jpg" width="938" height="616" alt="Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy (fot. De Agostini via Getty Images)" title="Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy (fot. De Agostini via Getty Images)" /> – Wygląda na to, że tytanozaury rozmnażały się w taki sposób, że składały naraz wiele jaj, prawdopodobnie ok. 30 lub 40 – czytamy w artykule. – Były jednak zbyt duże, aby samemu je wysiadywać. Być może przykrywały je pod warstwą roślin lub ziemi, by umożliwić inkubację – zwracają uwagę paleontolodzy. Uczeni sugerują, że bliskość wulkanów sprawiała, iż gleba była cieplejsza. To pomagało utrzymać jaja w odpowiedniej temperaturze aż do momentu wyklucia. Źródło: Natural History Museum Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Te węże potrafią robić fikołki. Oto zdjęcia, które to potwierdzają
Naukowcy odkryli, że pewien gatunek węża potrafi robić przewroty, które przypominają fikołki. Badacze twierdzą, że jest to sposób obrony przed innymi drapieżnikami.
W tym artykule: Węże radzą sobie w konfrontacji z większymi drapieżnikami Ten gatunek węża potrafi uciekać turlając się jak koło Po raz pierwszy w historii udokumentowano to zachowanie Dziwaczne fikołki mają zmylić inne drapieżniki Węże to niezwykłe stworzenia, które zamieszkują naszą planetę nawet od co najmniej 150 milionów lat. Jednak badania wykazały, że te żyjące współcześnie są potomkami zwierząt, którzy przeżyły wymieranie kredowe. Naukowcy uważają, że dopiero uderzenie wielkiej asteroidy spowodowała przyspieszenie korzystnych dla węży zmian ewolucyjnych. Węże radzą sobie w konfrontacji z większymi drapieżnikami Wydarzenie to sprawiło, że ten podrząd gadów zaczął stawać się niezwykle różnorodny. W ciągu zaledwie kilku milionów lat węże zasiedliły praktycznie wszystkie możliwe środowiska. Stworzenia te spotkać można na pustyniach, w górach, w lasach tropikalnych, a nawet w otwartych wodach oceanu. Chociaż węże nie mają kończyn i poruszają się, pełzając lub pływając, nie oznacza to, że są to zwierzęta bezbronne. Przeciwnie – swoje słabości przekuły w atuty. Gady te wyewoluowały w bezwzględnych i cichych myśliwych, którzy potrafią stawić czoła nawet kilkukrotnie większemu od siebie przeciwnikowi. Niektóre gatunki, takie jak pytony birmańskie, potrafią połknąć ofiarę nawet sześć razy większą niż inne węże podobnej wielkości. Zawdzięczają to swojej wyjątkowej budowie czaszki. Ten gatunek węża potrafi uciekać turlając się jak koło Naukowcy ostatnio odnaleźli kolejny dowód na to, jak fascynujące mogą być te pełzające gady. W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Biotropica” naukowcy opisali nietypowy i nieznany wcześniej sposób obrony przed drapieżnikami. Okazuje się, że węże z gatunku Pseudorabdion longiceps z rodziny połozowatych potrafią w sytuacji zagrożenia wykonywać przewroty, które przypominają fikołki. Pseudorabdion longiceps to niewielki wąż, który występuje w niektórych krajach Azji. M.in. w południowej Tajlandii, Malezji, Singapurze, Sumatrze, Borneo i na Filipinach. Największe osobniki osiągają ok. 23 cm długości. Zwierzęta te prowadzą nocny tryb życia. Za dnia ukrywają się pod kamieniami, w ściółce lub pośród innych drobnych przedmiotów. Eksperci przyznają, że ich rozmiar sprawia, że niektóre gatunki zwierząt oraz inne większe węże upatrują w nich idealną ofiarę. Po raz pierwszy w historii udokumentowano to zachowanie Nie od dziś wiadomo, że drobne stworzenia muszą wykorzystywać swój spryt i zwinność w konfrontacji z większymi napastnikami. Niektóre zwierzęta potrafią udawać własną śmierć, inne mają zdolności kamuflażu. Naukowcy dotychczas podejrzewali, że P. longiceps w ramach obrony najczęściej ucieka przed drapieżnikami, ale nigdy nie zostało to udokumentowane. Aż do dziś. Badacze po raz pierwszy w historii zarejestrowali ten niesamowity i nietypowy mechanizm obronny. Autorzy odkrycia schwytali znalezionego osobnika i postanowili zobaczyć, jak zachowuje się w obliczu zagrożenia. Naukowcy zaobserwowali, że wąż próbował uciekać i wykonywał przy okazji dynamiczne kołowrotki lub przewroty w przód. Wyglądało to trochę tak, jakby wąż zwijał swoje ciało w koło i w ten sposób poruszał się. – Obracając się, wąż był w stanie nabrać prędkości i znacznie szybciej pokonywał dystans, który dzielił go od „bezpieczniejszej strefy”. Jednak taki ruch jest prawdopodobnie bardzo obciążający, dlatego węże nie są w stanie wykonywać go przez dłuższy czas – twierdzi w rozmowie z CNN Evan Seng Huat Quah z Universiti Malaysia Sabah, współautor badania. Dziwaczne fikołki mają zmylić inne drapieżniki Naukowcy twierdzą, że podobne zachowanie nie zostało zaobserwowane nigdy wcześniej u żadnego gatunku węża. Jednak w podobny sposób potrafią uciekać niektóre bezkręgowce, takie jak gąsienice. – Ten nagły ruch nie tylko jest zaskakujący, ale sprawia również, że potencjalne drapieżniki są zdezorientowane – podkreśla prof. Quah. Co równie interesujące, badacze zwracają uwagę na to, że podczas wykonywania fikołków, wąż dotyka ziemi stosunkowo niewielką powierzchnią swojego ciała. To sprawa, że zostawia mniejszy ślad zapachowy. Uczeni podkreślają, że utrudnia to drapieżnikom tropienie uciekającego gada. Źródło: Biotropica Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? Nie, nie ma węży, które nie mieszczą się na okazałej ciężarówce. Nie zmienia to jednak faktu, że największe osobniki osiągają ogromne rozmiary. Jakie? Zapraszamy na wycieczkę śladami... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdluzsze-weze-swiata-ile-mierza-te-niesamowite-gady-fot-phil-noble-pa-images-pa-images-via-getty-images-12ecaa1.jpeg" width="938" height="645" alt="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" title="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" /> Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy twierdzą, że wilkowór tasmański wyginął znacznie później, niż dotychczas podejrzewano
Ostatni wilkowór tasmański miał wyginąć w 1936 roku. Najnowsze badania wykazały jednak, że ostatni przedstawiciele tego gatunku mogli żyć jeszcze w latach 90. XX wieku.
W tym artykule: Kiedy wyginął wilkowór tasmański? Naukowcy postanowili jeszcze raz przeanalizować historię wyginięcia gatunku Wilkowór najprawdopodobniej wyginął w 1941 roku Wilkowór tasmański, zwany również wilkiem tasmańskim, to jedno z tych zwierząt, które wyginęły wkrótce po tym, jak na ich terytorium zaczęli pojawiać się ludzie. Występował na terenach Australii i Nowej Gwinei i był największym drapieżnym torbaczem czasów współczesnych. Wraz z przybyciem Europejczyków na kontynent australijski na początku XIX wieku, zasięg występowania wilkoworów stopniowo ograniczał się do terenów Tasmanii. Przedstawiciel rodzaju Thylacinus po raz ostatni na wolności widziany był w 1932 roku, a ostatni znany osobnik zginął 4 lata później w ogrodzie zoologicznym w Hobart. Samiec nazywał się Benjamin. Kiedy wyginął wilkowór tasmański? Od tego czasu niektórzy naukowcy podawali w wątpliwość, że wilkowór wyginął w latach 30. Szczególnie że w ciagu następnych dekad pojawiały się zeznania i relacje świadków, które wskazywały na pewne ślady obecności zwierzęcia w różnych częściach Tasmanii. Uczeni zaczęli się zastanawiać, czy nie przetrwała odosobniona populacja, która występowała w mniej dostępnych dla człowieka regionach wyspy. 6 gatunków zwierząt, które moglibyśmy przywrócić do życia - National Geographic Oczywiście jeśli najpierw pokonamy pewne bariery technologiczne i dylematy natury etycznej. Jednak nawet ekspedycje i wyprawy naukowe nie przyniosły odpowiedzi na pytanie, kiedy ostatecznie stworzenie wyginęło. Właśnie dlatego w 1986 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznała gatunek za wymarły. Poszukiwania wilkowora tasmańskiego wciąż jednak trwały. Naukowcy postanowili jeszcze raz przeanalizować historię wyginięcia gatunku Międzynarodowy zespół badaczy pod przewodnictwem Uniwersytetu Tasmańskiego postanowił jeszcze raz przyjrzeć się historii wyginięcia drapieżnego torbacza. Naukowcy postanowili przeanalizować 1237 zgłoszeń i obserwacji, które pochodziły z okresu od 1910 roku, aż do XXI wieku. Wyniki swojej pracy opublikowali w czasopiśmie naukowym „Science of The Total Environment”. Naukowcy korzystali z każdego dostępnego źródła, które mogło być jakimkolwiek śladem lub tropem prowadzącym do wilkowora. Badacze przeglądali zapiski z rządowych archiwów, opublikowanych oficjalnych raportów, zbiorów muzealnych, artykułów prasowych, korespondencji, prywatnych kolekcji oraz zeznań niezależnych świadków i cytatów z prasy. Zespół zebrał wszystkie te informacje i stworzył obszerną mapę zdarzeń. Każdy trop był oznaczony datą, geotagiem oraz oceną wiarygodności. Poszczególne obserwacje miały również kategorie, aby odróżnić informacje eksperckie od zeznań myśliwych, turystów, traperów lub innych osób. – Wymieranie często postępuje poprzez pośredni proces kurczenia się zasięgu populacji. Dodatkowo dochodzi również problem zwiększenia intensywności zagrożeń, takich jak niszczenie siedlisk i polowania – tłumaczą autorzy badania. Wilkowór najprawdopodobniej wyginął w 1941 roku Na podstawie analizy stworzonej mapy i bazy danych naukowcy stworzyli dwa warianty oparte na modelach statystycznych. Badacze otrzymali w ten sposób wyniki, które wykazały dwie możliwe daty śmierci ostatniego wilkowora: 1999 i 2008 rok. Naukowcy twierdzą jednak, że najbardziej prawdopodobny okres ostatecznego wyginięcia to końcówka lat 90. To były jednak dane, które opierały się na wszystkich dostępnych informacjach, również na niepewnych śladach i poszlakach. Drugi model był z kolei oparty na danych dotyczących faktycznych obserwacji poszczególnych okazów. Tutaj badacze wskazali 1941 r. i to ta data wydaje się najbardziej wiarygodna. Badacze podkreślają jednak, że chociaż wilkowór tasmański wyginął prawie na pewno i nie ukrywa się w żadnych lesie, to ich badania zaktualizowały dane dotyczące okresu wymarcia gatunku Thylacinus cynocephalus. Co ciekawe, nie oznacza to wcale, że już nigdy nie zobaczymy tego zwierzęcia na naszej planecie. Colossal Biosciences to amerykańska firma biotechnologiczna, która zapowiedziała, że planuje wskrzesić ten gatunek do życia. – Nasza technologia daje nam szansę na naprawienie szkód wyrządzonych przez człowieka w przeszłości – mówił w ubiegłym roku prof. Andrew Pask, który jest szefem projektu. Nie wiadomo, czy przedsięwzięcie się uda, ale pewne jest jedno. Będziemy musieli poczekać na efekty co najmniej kilka lat. Wskrzeszanie wymarłych gatunków jest zadaniem niezwykle skomplikowanym, wieloetapowym i czasochłonnym. Źródło: Science of The Total Environment Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Do ssaków należy największe zwierzę na świecie oraz to najgroźniejsze. Pierwsze to płetwal, drugie – człowiek
Ssaki – zwierzęta o niezwykle szerokim zasięgu występowania – osiągnęły najwyższy poziom organizacyjno-funkcjonalny w całym królestwie fauny. Posiadły cechy, które zapewniły im niezależność od warunków panujących w ich otoczeniu, dzięki czemu zdołały opanować wszystkie ziemskie środowiska. Jakie są kluczowe cechy ssaków? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Czym są ssaki? Rodzaje ssaków Cechy charakterystyczne ssaków Czym żywią się ssaki? Rozmnażanie ssaków Budowa ssaków Ciekawostki o ssakach Najwięcej gatunków można spotkać na lądzie, ale żyją też w gruncie, wodzie, a nieliczne gatunki zyskały nawet zdolność do aktywnego lotu. Mowa o ssakach – zwierzętach żyjących we wszystkich ekosystemach, które zdołały opanować wszystkie strefy klimatyczne naszej planety. Czym są ssaki? Mówiąc o ssakach (Mammalia), na myśli trzeba mieć gromadę zaliczaną do podtypu kręgowców, reprezentowaną przez ok. 8 tys. żyjących gatunków. Charakteryzują się szerokim zasięgiem występowania, obejmującym wszystkie ziemskie środowiska, i zróżnicowaną morfologią. W gromadzie ssaków można znaleźć niewielkie gatunki, klasyfikowane w rzędzie gryzoni, i prawdziwych gigantów z rzędu trąbowców i Cetartiodactyla. Rodzaje ssaków We współczesnej systematyce ssaków, zaproponowanej w 2020 roku przez autorów Illustrated Checklist of the Mammals (Burgina, Wilsona, Mittermaiera, Rylandsa, Lachera i Sechresta), występują dwie podgromady, określane na podstawie formy rozrodu: prassaki i ssaki żyworodne. Druga z wymienionych dzieli się na dwie infragromady: ssaki niższe i ssaki wyższe. Naukowcy zrekonstruowali genom najstarszego przodka wszystkich ssaków. Wyglądał dość niepozornie Analizując genom 32 współczesnych ssaków, naukowcy podjęli próbę zrekonstruowania genomu ich wspólnego przodka. Zwierzę to żyło ok. 180 mln lat temu. Mogło wyglądać jak morganukodont:... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-zrekonstruowali-genom-najstarszego-przodka-wszystkich-ssakow-na-grafice-morganukodont-fot-funkmonk-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-3d7bc08.jpg" width="938" height="528" alt="Naukowcy zrekonstruowali genom najstarszego przodka wszystkich ssaków. Na grafice morganukodont (fot. Funkmonk, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Naukowcy zrekonstruowali genom najstarszego przodka wszystkich ssaków. Na grafice morganukodont (fot. Funkmonk, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> Prassaki to zwierzęta jajorodne. Ssaki żyworodne wykształcają łożysko żółtkowo-kosmówkowe (ssaki niższe) lub łożysko kosmówkowo-omoczniowe (ssaki wyższe). W podgromadzie prassaków występuje tylko jeden rząd: stekowce. Bardziej rozbudowana jest infragromada ssaków niższych, w której występuje 7 rzędów: dydelfokształtne, skąpoguzkowce, torbikowce, kretoworokształtne, niełazokształtne, jamrajokształtne, dwuprzodozębowce. Najbardziej rozbudowaną grupę stanowią ssaki wyższe. W tej infragromadzie występuje 19 rzędów, sklasyfikowanych w 4 nadrzędach: afrosorkowce, ryjkonosowe, rurkozębne, góralkowce, trąbowce, brzegowce, pancernikowce, włochacze, wiewióreczniki, latawce, naczelne, zajęczaki, gryzonie, owadożery, nietoperze, Cetartiodactyla, nieparzystokopytne, łuskowce, drapieżne. Cechy charakterystyczne ssaków Podobnie jak pozostałe gromady kręgowców, także ssaki wyróżniają się szeregiem charakterystycznych cech. Najbardziej typową dla nich jest metoda karmienia – młode odżywiają się wydzieliną wytwarzaną w gruczołach mlekowych matki. Wszystkie ssaki mają cztery kończyny, przy czym należy podkreślić, że w przypadku gatunków zdolnych do aktywnego lotu (rząd nietoperzy), przednie przekształciły się w skrzydła, a u niektórych ssaków morskich tylne uległy zanikowi. Skórę ssaków porastają włosy, których zadaniem jest utrzymywanie ciepłoty ciała. Element ten jest charakterystyczny dla większości gatunków lądowych. U niektórych gatunków włosy uległy znacznej redukcji, a w przypadku gatunków morskich – zanikowi lub występują tylko w postaci szczątkowej (zwłaszcza w okresie prenatalnym). Niektóre gatunki wykształciły także włosy czuciowe, czyli wibrysy. Oprócz włosów, w skórze ssaków wykształciły się też gruczoły potowe i łojowe, a u niektórych gatunków – także wonne. Ssaki nie były pierwszymi stałocieplnymi. Afrykańskie skamieniałości rozwiązały zagadkę paleontologii Ssaki dominują w wielu ekosystemach na świecie. Pomogła im w tym stałocieplność. Najnowsze badania wskazują jednak, że endotermia wykształciła się u pewnych gatunków jeszcze przed pojaw... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ssaki-nie-byly-pierwszymi-stalocieplnymi-afrykanskie-skamienialosci-rozwiazaly-zagadke-paleontologii-54f0c2d.jpeg" width="938" height="625" alt="Ssaki nie były pierwszymi stałocieplnymi. Afrykańskie skamieniałości rozwiązały zagadkę paleontologii" title="Ssaki nie były pierwszymi stałocieplnymi. Afrykańskie skamieniałości rozwiązały zagadkę paleontologii" /> Współcześnie żyjące ssaki są zwierzętami stałocieplnymi. Należy jednak podkreślić, że niektóre gatunki wykształciły zdolność okresowego obniżania temperatury ciała w niesprzyjających warunkach. Ssaki oddychają płucami, czyli pobierają tlen z powietrza atmosferycznego. Czym żywią się ssaki? Jako zwierzęta stałocieplne, ssaki zużywają znaczną część wytworzonej energii na ogrzanie ciała. Z tego względu potrzebują znacznie więcej pokarmu niż zwierzęta zmiennocieplne. Czym żywią się przedstawiciele tej gromady? Wśród ssaków występują gatunki mięso-, roślino- i wszystkożerne. Pierwsze z wymienionych to drapieżniki i padlinożercy, żywiący się w przyswajalnym w ok. 90 proc. pokarmem zwierzęcym. Roślinożercy pobierają pokarm roślinny, który charakteryzuje się mniejszą przyswajalnością. Większość gatunków cechuje się wszystkożernością. Ta cecha wykształciła się pod wpływem różnej dostępności pokarmu w poszczególnych porach roku. Rozmnażanie ssaków Większość ssaków to zwierzęta żyworodne. Jedynym wyjątkiem są stekowce, które zachowały wiele gadzich cech, w tym jajorodność. Zaplemnienie następuje wewnętrznie. Tuż po tym procesie dochodzi do zapłodnienia. Czas trwania ciąży jest różny u poszczególnych gatunków i zależy przede wszystkim od wielkości. Samice drobnych gryzoni wydają potomstwo na świat po ok. 3 tygodniach, natomiast samice słonia indyjskiego – po ok. 22 miesiącach. Budowa ssaków Poszczególne ssaki charakteryzują się różnym pokrojem, ale u wszystkich można wyróżnić szereg wspólnych cech, charakterystycznych dla tej gromady. W ciele ssaka można wyróżnić głowę, tułów i dwie pary kończyn. Poza wspomnianymi włosami, skóra ssaków wytwarza także inne formy rogowe. U niektórych gatunków są to rogi, poroże i kopyta, u innych paznokcie lub pazury i kolce. Łuski zachowały się tylko u nielicznych gatunków. U wszystkich ssaków odcinek szyjny kręgosłupa składa się z siedmiu kręgów. Także u wszystkich występują też dwa kłykcie łączące czaszkę z kręgosłupem, a żuchwa składa się z jednego elementu kostnego. W czaszce ssaków występują zęby umieszczone w zębodołach, zróżnicowane morfologicznie i funkcjonalnie. Mowa o siekaczach, kłach, przedtrzonowcach i trzonowcach. Zęby nie występują tylko u fiszbinowców, łuskowców i u niektórych stekowców i włochaczy. Wargi występują u większości ssaków. Jedynymi wyjątkami są stekowce i walenie. Ciekawostki o ssakach Powyżej wymieniliśmy kluczowe cechy wyróżniające gromadę ssaków. Na zakończenie mamy dla was kilka intrygujących ciekawostek na temat tych zwierząt. Naukowcy odkryli zadziwiającego prehistorycznego ssaka. Wyglądał jak tłusta jaszczurka i prowadził tryb życia jak hipopotam Paleontolodzy twierdzą, że stworzenie jest pradawnym przodkiem ssaków, ale przypomina pulchną jaszczurkę. Co więcej – badacze sądzą, że zwierzę prowadziło ziemnowodny tryb życia. Ssaki funkcjonują w powszechnej opinii jako zwierzęta żyworodne. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że gatunki zaliczane do stekowców, tzw. prassaki, są jajorodne. Przeglądając ciekawostki o gadach, można natknąć się na informacje, według których gatunki reprezentujące tę gromadę są najniebezpieczniejszymi zwierzętami świata. To nieprawda. We wszystkich środowiskach, w których występuje, najniebezpieczniejszym gatunkiem jest Homo sapiens. Nie gady, a ssaki są zaliczane do największych zwierząt, jakie kiedykolwiek zamieszkiwały Ziemię. Absolutnym rekordzistą w tej kategorii jest żyjący współcześnie płetwal błękitny. Ogromny waleń może osiągać 33 m długości i masę dochodzącą do 190 t! Wiemy już, jaki jest największy ssak. Który gatunek dzierży miano najmniejszego? W tej kategorii króluje ryjówek etruski. Niewielki owadożerca z rodziny ryjówkowatych mierzy od ok. 3 do ok. 5 cm i osiąga masę dochodzącą do 2,5 g. Nietoperze są jedynymi ssakami zdolnymi do aktywnego lotu. Jednak nie można zapomnieć, że niektóre gatunki posiadły zdolność do poruszania się lotem ślizgowym. Wspólne cechy ptaków i ssaków? Tych jest wiele, ale wskazując najważniejsze, trzeba wymienić pochodzenie – obie gromady pojawiły się na Ziemi w wyniku ewolucji gadów. W kontekście gatunkowym, najliczniejszym rzędem ssaków są gryzonie. Nie tylko gady i płazy zdołały wykształcić jad. Jadowite są też niektóre ssaki. Do tej grupy zaliczają się nieliczne gatunki ryjówek i almików oraz samce dziobaka. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niektóre z nich przetrwały niezmienione przez miliony lat. Skąd się biorą relikty?
Niektóre gatunki reprezentujące świat flory i fauny, które dziś występują tylko na ograniczonym obszarze, niegdyś były znacznie powszechniejsze. Naukowcy, których zadaniem jest ich badanie i ochrona, określają je mianem reliktów. Czym są relikty? Przykłady roślin i zwierząt zaliczanych do tej kategorii wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Co to są relikty? Znaczenie reliktów Jakie są rodzaje reliktów? Jakie są przykłady reliktów? „Relikt historii”, „relikt przeszłości”, „relikt minionej epoki” – chyba każdy przynajmniej raz spotkał się z takimi lub podobnymi określeniami. Warto wiedzieć, że każde z nich zostało zapożyczone z biogeografii i paleontologii. Choć kontekst stosowania tych terminów w poszczególnych dziedzinach nauki i w życiu codziennym najczęściej jest wspólny, to warto wiedzieć, że słowo „relikt” ma w środowisku naukowym ściśle określone znaczenie. Co to są relikty? Słowo „relikt” pochodzi od łacińskiego relictum i oznacza „pozostałość” lub „przeżytek”. Jak odnieść to znaczenie do świata flory i fauny? Spieszymy z wyjaśnieniem. Mówiąc o reliktach, na myśli trzeba mieć współcześnie występujące gatunki lub wyższe jednostki taksometryczne zwierząt i roślin, które w przeszłości miały szerszy niż obecnie zasięg występowania. To określenie dotyczy także nielicznych reprezentantów wymarłych grup systematycznych. Rośliny Australii – poznaj niesamowitą florę Australii Rośliny Australii są reprezentowane przez ok. 20 tys. gatunków naczyniowych i 14 tys. gatunków nienaczyniowych. Jakie gatunki reprezentują roślinność Australii? Poniżej wymieniamy i opisu... Do powstawania reliktów przyczyniają się dwie grupy czynników: naturalna i antropogeniczna. Czynniki naturalne to nic innego, jak zachodzące w środowisku zmiany: topograficzne, klimatyczne i edaficzne. Mówiąc o czynnikach antropogenicznych, na myśli trzeba mieć rezultaty bytności i działalności człowieka. W tym miejscu należy wymienić przede wszystkim utratę siedlisk w wyniku introdukcji obcych gatunków, polowań, wylesiania i osuszania terenów podmokłych. Znaczenie reliktów Relikty odgrywają ważną rolę w środowiskach, w których występują, ale ich znaczenie należy rozpatrywać przede wszystkim w kontekście biologicznym i ewolucyjnym. Relikty, które często są też endemitami, pozwalają utrzymać odrębność biologiczną obszaru, na którym występują. Poza tym dostarczają wielu cennych informacji na temat dawnych środowisk. W znaczeniu ewolucyjnym, relikty dają naukowcom odpowiedź na niektóre pytania związane z przebiegiem zmian zachodzących w obszarze całych grup organizmów. Jakie są rodzaje reliktów? Istnieje kilka klasyfikacji reliktów. Podstawowa wprowadza podział na relikty biogeograficzne i ewolucyjne. Relikty biogeograficzne Pierwsza z wymienionych kategorii obejmuje gatunki lub wyższe jednostki taksonomiczne świata flory i fauny, które obecnie charakteryzują się znacznie węższym zasięgiem geograficznym niż pierwotnie. Współcześnie żyją i rozwijają się na ograniczonych obszarach, nazywanych ostojami (refugiami), na których występują warunki sprzyjające ich egzystencji. Przykładem takich miejsc mogą fragmenty wilgotnych lasów równikowych Amazonii, gdzie w plejstocenie panowały stabilne warunki klimatyczne, albo górskie pasma i szczyty, które w okresie zlodowaceń sięgały ponad lądolód. Pod względem sposobu powstawania, relikty biogeograficzne dzielimy na: pierwotne – należą do nich rośliny i zwierzęta, których zasięg występowania został ograniczony w następstwie oddziaływania czynników naturalnych; wtórne – powstałe pod wpływem oddziaływania czynników o charakterze antropogenicznym. Na obszarach, na których występuje klimat umiarkowany, relikty należy dzielić na: To zwierzę nigdy nie dorasta. Dla Azteków był wcieleniem boga Jaka jest tajemnica aksolotli? trzeciorzędowe – ta kategoria obejmuje gatunki, które w trzeciorzędzie charakteryzowały się szerokim zasięgiem występowania, a obecnie żyją wyłącznie na niewielkich obszarach; glacjalne (polodowcowe) – do tej grupy zaliczyć należy gatunki, które wraz z przesuwającym się na południe czołem lodowca zwiększyły swój zasięg geograficzny, a po jego ustąpieniu ostały się wyłącznie na ograniczonych stanowiskach, takich jak niż czy góry; kserotermiczne – są to gatunki, których zasięg geograficzny zwiększył się w kierunku północy wraz z ociepleniem klimatu. Następnie gatunki te zostały odizolowane od swoich naturalnych siedlisk. W klasyfikacji reliktów biogeograficznych należy wyróżnić również tzw. relikty wędrujące. Pod tym pojęciem kryją się gatunki mogące wtórnie zasiedlać nowe obszary z ostoi. Relikty ewolucyjne Co to jest relikt w ewolucji? Pod pojęciem reliktów ewolucyjnych, nazywanych też filogenetycznymi, należy rozumieć gatunki lub wyższe jednostki taksonomiczne przedstawicieli świata flory i fauny, które są pozostałością po grupach wymarłych, niegdyś obfitujących w gatunki. Takie rośliny i zwierzęta są klasyfikowane jako „żywe skamieniałości”. Jakie są przykłady reliktów? Relikty występują na całym świecie, a Polska nie stanowi tu wyjątku. Świetnym przykładem jest Hacquetia epipactis, czyli cieszynianka wiosenna. Ta roślina z rodziny selerowatych to relikt wędrujący, który wcześniej występował w ostoi po południowej stronie Karpat. Obecnie można ją spotkać także w Polsce, m.in. na Pogórzu Cieszyńskim. Przykłady reliktów kserotermicznych to m.in. Prunus fruticosa (wisienka stepowa) i Adonis vernalis (miłek wiosenny). Obie rośliny porastają wyłącznie izolowane stanowiska na nasłonecznionych zboczach i stepy. Dewon, czyli kiedy ryby rządziły planetą Dewon był czwartym okresem ery paleozoicznej. Nazywany jest epoką ryb, ponieważ to właśnie te stworzenia rządziły wówczas naszą planetą. Niektóre gatunki z tego okresu można nawet dzi.. Do reliktów glacjalnych zalicza się m.in. Baranchinecta paludosa (skrzelopływka bagienna). To niewielki skorupiak żyjący na jednym stanowisku w Tatrach wysokich i w zasięgu strefy podbiegunowej. Przykładem reliktów trzeciorzędowych jest m.in. Pinus peuce (sosna rumelijska). W trzeciorzędzie roślina ta porastała niemal całą Europę. Współcześnie występuje wyłącznie na Półwyspie Bałkańskim. Dość bogato reprezentowane są także relikty ewolucyjne. W tej kategorii należy wymienić przede wszystkim powszechne w paleozoiku widłaki zaliczane do rodzajów Selaginella i Lycopodium, widłoroga amerykańskiego (Antilocapra americana), czyli jedynego żyjącego przedstawiciela widłorogowatych, dwa współcześnie żyjące gatunki ryb z rodzaju Latimeria i hatterię (Sphenodon punctatus) – jedynego żyjącego przedstawiciela gadów ryjogłowych. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.