Prawie połowa wilków we Włoszech to krzyżówki z psami. To zagrożenie dla gatunku w całej Europie
Czy prawdziwych wilków już nie ma? Najnowsze badania genetyczne rysują przyszłość drapieżników w słonecznej Italii w czarnych barwach. Okazuje się, że aż 47 proc. badanych wilków we Włoszech to hybrydy z psami. Zjawisko to, napędzane przez urbanizację i rozpad struktur stadnych, grozi tzw. genetycznym potopem, który może nieodwracalnie wymazać wilka apenińskiego z ekosystemu Europy.
Historia zatoczyła przewrotne koło. Tysiące lat po tym, jak pierwotne wilki zaczęły u boku naszych przodków ewoluować w psy, współczesna nauka dokumentuje proces odwrotny – genetyczną inwazję czworonogów domowych na ich dzikich kuzynów. Choć Włochy szczycą się jedną z największych populacji wilka szarego (Canis lupus) na kontynencie, ich czystość gatunkowa stoi pod ogromnym znakiem zapytania. Czy wilki apenińskie (to włoski podgatunek wilka szarego) to jeszcze wilki? Szokujące wyniki testów DNA Biolożka Rita Lorenzini, dyrektorka Instytutu Zooprofilaktycznego Lacjum i Toskanii, przeprowadziła wraz z zespołem szeroko zakrojone badania, których wyniki opublikowano w czasopiśmie „Biological Conservation”. Naukowcy przeanalizowali materiał genetyczny pobrany od 748 wilków znalezionych martwych w latach 2020–2024 oraz archiwalne próbki z lat 90. Wyniki są jednoznaczne: 47% osobników posiadało geny psów domowych. Co gorsza, badania wykazały, że hybrydyzacja nie jest tylko echem przeszłości – proces ten wciąż aktywnie zachodzi, zwłaszcza w środkowych i południowych regionach kraju. Ile wilków żyje we Włoszech? Warto wspomnieć, że na półwyspie Apenińskim żyje około 3300 wilków szarych, co stanowi znaczną część europejskiej populacji – ta do 2022 roku wynosiła co najmniej 21 500 osobników. W Polsce – dla porównania – żyje jeszcze więcej drapieżników – już nawet 5000 wilków, a od 2000 r. populacja wzrosła ponad 4,5-krotnie. W naszym kraju wilki nadal są pod ścisłą ochroną. Leśny mezalians między psem a wilkiem W zdrowym, stabilnym stadzie wilki postrzegają psy jako konkurencję do pokarmu lub po prostu jako zdobycz. Dlaczego więc dochodzi do krzyżowania? Gdy struktura stada zostaje zniszczona (np. przez kłusownictwo), samotna samica wilka, nie mogąc znaleźć partnera własnego gatunku, może zaakceptować bliskość wolno żyjącego psa. Dodatkowo dzika przyroda we Włoszech coraz częściej sąsiaduje z osiedlami ludzkimi, co zmusza drapieżniki do kontaktu z psami domowymi i zdziczałymi. W środkowych Włoszech populacja wolno biegających psów jest niezwykle wysoka, co zwiększa szanse na przypadkowe spotkania. Nadciąga genetyczny potop Prof. Paolo Ciucci, biolog z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie, ostrzega przed zjawiskiem określanym jako genetyczny potop (ang. genetic swamping). To moment, w którym oryginalna pula genowa gatunku zostaje tak bardzo rozcieńczona genami hybryd, że czysty wilk przestaje istnieć. – Tracimy autentyczność gatunku wraz z całą jego wartością kulturową, ekologiczną i ewolucyjną – ostrzega Ciucci. To ciche zagrożenie. W przeciwieństwie do bajkowych opowieści, hybrydy są wizualnie niemal niemożliwe do odróżnienia od wilka. Choć niektórzy sugerują, że ciemniejsze futro może świadczyć o domieszce psiej krwi, naukowcy twierdzą, że jedynie zaawansowana analiza DNA daje pewność. Genetycznie są drastycznie różne. Czy hybryda może być lepsza niż oryginał? W Ameryce Północnej czarne wilki, będące dalekimi potomkami krzyżówek z psami, mają pewną przewagę – są bardziej odporne na niektóre choroby, takie jak nosacizna. Jednak Astrid Vik Stronen z Uniwersytetu w Lublanie uważa, że we Włoszech skala i tempo zmian są zbyt duże, by mówić o korzyściach. Hybrydyzacja może zmienić wszystko: od fizjologii po zachowanie. Nie wiemy jeszcze, jak „zpsiałe” wilki będą bronić terytorium, jak zmieni się ich instynkt łowiecki i w jaki sposób wpłynie to na równowagę w lasach, gdzie wilk pełni rolę kluczowego regulatora populacji roślinożerców. Walka o wilczą autentyczność Prof. Luigi Boitani, legenda włoskiej ekologii, który odkrył pierwszą hybrydę już w latach 70., od dekad bije na alarm. Dla niego wilk to coś więcej niż zestaw genów – to symbol dzikości, który na naszych oczach staje się częścią domowego inwentarza. W północnych Włoszech problem jest obecnie mniejszy, ale ze względu na ogromne dystanse, jakie pokonują te zwierzęta, to tylko kwestia czasu, aż genetyczna fala dotrze do Alp, a stamtąd do reszty Europy. Źródło: Biological Conservation, bioGraphic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niezwykłe krzyżówki w świecie zwierząt. 18 gatunków, w których istnienie trudno uwierzyć
Świat przyrody potrafi zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych obserwatorów. Niektóre zwierzęta wyglądają jak efekt komputerowej manipulacji, a jednak istnieją naprawdę. Te hybrydy trudno przypisać do jakiejkolwiek kategorii.
W tym artykule: Wolphin: krzyżówka orki i delfina Narluga: krzyżówka narwala i białucha arktycznego Grolar: krzyżówka niedźwiedzia grizzly i polarnego Zebroid: krzyżówka zebry i innego koniowatego Leopon: krzyżówka lamparta i lwa Tyglew: krzyżówka tygrysa i lwa Lygrys: krzyżówka lwa i tygrysa Inne hybrydy zwierząt Legendy o dziwacznych kreaturach są przekazywane od najdawniejszych czasów. Nie ulega wątpliwości, że większość z nich jest rezultatem wybujałej wyobraźni ich autorów i strachu przed światem dzikiej przyrody. Nie można jednak nie wspomnieć, że podobno w każdej legendzie kryje się choćby drobne ziarnko prawdy i bardzo możliwe, że tak też jest w tym przypadku. Gdy sparują się spokrewnione ze sobą gatunki, powstają hybrydy, które wyglądają jak efekt pracy zdolnego grafika komputerowego. Te zwierzęta istnieją jednak naprawdę. Niektóre powstały w naturze, inne skrzyżowano w niewoli. Łączy je jedno – każde z nich wprawia obserwatorów w prawdziwe osłupienie. 1. Wolphin: krzyżówka orki i delfina Co powstanie ze skrzyżowania orki karłowatej i butlonosa zwyczajnego? Masywne stworzenie z ciałem orki i łbem delfina. Wolphin jest niezwykle rzadkim zwierzęciem. Obecnie w niewoli żyje tylko jeden przedstawiciel tego gatunku. 2. Narluga: krzyżówka narwala i białucha arktycznego Kolejna dziwaczna hybryda przedstawicieli morskiej fauny to narluga. Ten gatunek nie jest tak ekstremalnie rzadki jak poprzedni. Narlugi bywają widywane w wodach północnego Atlantyku. 3. Grolar: krzyżówka niedźwiedzia grizzly i polarnego Z morza przenosimy się na ląd. Z połączenia dwóch przedstawicieli największych drapieżnych ssaków lądowych powstał grolar, znany też jako pizzly lub nanulak (w języku Inuitów słowo „nanuk” oznacza „niedźwiedź polarny”, a „aklak” – grizzly). Większość takich okazów żyje w niewoli, ale przynajmniej jeden był widziany na wolności. Dla zwierzęcia, które zostało odłowione w 2006 roku na terytorium Kanady, spotkanie z człowiekiem nie okazało się szczęśliwe. 4. Zebroid: krzyżówka zebry i innego koniowatego Zebroid to mieszaniec powstały ze skrzyżowania zebry z innym zwierzęciem z rodziny koniowatych. Taka hybryda najczęściej powstaje w wyniku skrzyżowania genów przekazywanych przez samca zebry i klaczy innego gatunku. Zdarzają się jednak wyjątki. Jako jedna z pierwszych osób, o istnieniu zebroidów wspominał Karol Darwin. Zwierzęta z tego gatunku mają być dość agresywne i wyjątkowo trudne do oswojenia. 5. Leopon: krzyżówka lamparta i lwa Niezwykłe krzyżówki powstają także w królestwie wielkich kotów. Jedną z nich jest leopon. W tym przypadku, dawcą genów jest samiec lwa i samica lamparta. To niezwykle urodziwe zwierzęta, które jednak nigdy nie narodziły się na wolności. 6. Tyglew: krzyżówka tygrysa i lwa Kolejna niesamowita hybryda powstała z połączenia genów samca tygrysa i samicy lwa. Tyglewy nie żyją na wolności, to hybryda stworzona przez człowieka lub przypadek. Te piękne koty nie osiągają tak dużych rozmiarów, jak ich rodzice. Ich maksymalna długość to 180 cm, a waga zamyka się w przedziale od 140 do 180 kg. 7. Lygrys: krzyżówka lwa i tygrysa Jaki jest największy żyjący obecnie przedstawiciel kotowatych? Nie, nie jest to tygrys syberyjski. Ten tytuł dzierży lygrys – krzyżówka genów samca lwa i samicy tygrysa. Rekordzista – samiec o imieniu Herkules – osiągnął wagę 410 kg! Podobnie jak tyglewy, lygrysy żyją wyłącznie w warunkach kontrolowanych. W tym miejscu warto zaznaczyć, że niedługo na świecie może pojawić się kolejna dziwna hybryda, by oba gatunki mogą rozmnażać się między sobą. Inne hybrydy zwierząt To jeszcze nie wszystkie zaskakujące hybrydy zwierząt. Na dokładkę mamy dla was kilka kolejnych ciekawych okazów: jaglion: to wyjątkowo rzadka krzyżówka samca jaguara i samicy lwa. Jagliony są znacznie potężniejsze niż samce, po których odziedziczyły geny. Ich futro ma barwę przypominającą umaszczenie lwa, ale pokrywają je ciemnobrązowe cętki. Istnieją też niemal czarne jagliony. Mowa o dwóch kotach, które w 2006 roku przyszły na świat w Kanadzie. Ich ojciec był czarnym jaguarem; pumapard: skrzyżowanie pumy z lampartem zaowocowało niezwykłym potomstwem. Pumapard ma wyraźnie zaznaczone cechy swoich rodziców, ale wykazuje tendencję do karłowatości. W rezultacie jest od nich wyraźnie mniejszy; żubroń: czas na bardziej swojski gatunek. Żubroń, czyli połączenie żubra i krowy domowej, pojawił się w Polsce w 1847 roku, za sprawą Leopolda Walickiego. To silne zwierzęta, które wykazują dużą odporność na choroby. Plany zastąpienia tym gatunkiem bydła domowego zostały jednak porzucone. Wynikało to z obawy przed zaburzeniem puli genowej żubrów. Obecnie niewielkie stado żubroniów żyje w Białowieskim Parku Narodowym; kojoto-wilk: ta hybryda została odkryta niedawno, bo w 2016 roku. Już sama nazwa gatunku wskazuje na to, z połączenia jakich zwierząt powstał. Kojoto-wilk jest wyraźnie większy od kojota, ale nieco mniejszy niż wilk; savannah: kot będący krzyżówką kota domowego i serwala sawannowego. Jest znacznie większy od typowego „dachowca”, a jego cętkowane futro jednoznacznie kojarzy się z dzikimi gatunkami. Od innych kotów odróżnia je też osobowość. Savannah zachowują niemal jak psy – są towarzyskie, uwielbiają pieszczoty i wykazują sporą pojętność w nauce sztuczek; dzo: połączenie krowy i jaka. Gatunek ten żyje w Tybecie i Mongolii. Silne zwierzęta są wykorzystywane przede wszystkim w celach transportowych, ale ich mleko także jest wysoko cenione, podobnie zresztą jak mięso; geep: chyba najbardziej urocza hybryda w całym zestawieniu. Geep to krzyżówka genów kozła i owcy. To rzadkie zwierzę, co wynika z faktu, że niezbyt często rodzą się żywe osobniki; cama: ta interesująca hybryda to połączenie genów samca dromadera i samicy lamy. Zwierzę zostało wyhodowane w warunkach laboratoryjnych. Dlaczego nie w sposób naturalny? To proste – dromader jest 6-krotnie cięższy niż lama; beefalo: hybryda znana także jako cattalo to połączenie bizona i krowy domowej. Te potężne zwierzęta pojawiły się już na początku XIX wieku; yakalo: hybryda bizona i jaka uważana jest już za gatunek wymarły. Krzyżówka powstała w latach 20. ubiegłego wieku, ale ze względu na problemy rozwojowe zaprzestano jej hodowli; osłomuł: połączenie genów konia i samicy osła. Ze względu na dość niską wytrzymałość, to oryginalne zwierzę nie jest zbyt często hodowane. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nie doceniamy gołębi. Ich system nawigacji jest lepszy niż GPS
Gołębie, choć powszechnie znane, wciąż skrywają przed nauką wiele tajemnic, a ich system nawigacji okazuje się doskonalszy niż nowoczesny GPS. Prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu wskazuje, że te ptaki to znacznie więcej niż tylko stały element miejskiego krajobrazu – to istoty o niezwykłej historii i zdolnościach.
Obchodzony 9 kwietnia Światowy Dzień Gołębia to dobra okazja do refleksji nad gatunkiem, który towarzyszy ludzkości od co najmniej kilku tysięcy lat. Prof. Piotr Tryjanowski w rozmowie z PAP wskazuje, że gołębie były jednymi z pierwszych „miejskich zwierząt” w historii, pojawiając się już w zapisach biblijnych. Ich ewolucyjny sukces wynika z niezwykłej zdolności do adaptacji, wykorzystywania każdej nadarzającej się okazji i braku lęku przed człowiekiem. Współczesna nauka, mimo dekad badań, wciąż nie jest w stanie wyjaśnić jak gołębie wracają do domu z odległości setek kilometrów. Od dodo do gołębia Jednym z najciekawszych zwrotów w badaniach było odkrycie, że wymarły dodo także należał do rzędu ptaków gołębiowych. To dowód, jak mylne może być ocenianie pokrewieństwa tylko na podstawie wyglądu zewnętrznego. Obecnie na świecie żyje około 350 gatunków gołębiowych, które charakteryzują się ogromną różnorodnością – od barwnych, azjatyckich treronów po imponujące korońce z ozdobnymi czubami. W miastach dominuje podgatunek gołębia skalnego, czyli gołąb miejski, czasem pojawia się gołąb grzywacz i synogarlica. Cały rząd gołębiowych wykazuje zdumiewające bogactwo form i barw. Doskonały biologiczny GPS Zdolności nawigacyjne gołębi to prawdziwy szczyt osiągnięć natury. – Czasami mówię studentom: jak chcecie zobaczyć coś naprawdę fascynującego, to nie patrzcie na egzotyczne ptaki, tylko na gołębia pocztowego. Wywozimy go w zamkniętym koszu, setki kilometrów dalej, czasem w zupełnie nieznane miejsce. Wypuszczamy. I on wraca. I teraz najuczciwsza odpowiedź brzmi: my nie wiemy dokładnie, jak on to robi – opowiada prof. Tryjanowski. Wewnętrzny kompas gołębi oparty jest nie na jednym, lecz na kilku nakładających się na siebie systemach orientacji. Ptaki korzystają jednocześnie z pola magnetycznego Ziemi, położenia Słońca, zapachów, infradźwięków oraz wizualnej analizy terenu. Naukowcy porównują to rozwiązanie do kilku aplikacji nawigacyjnych działających równolegle. Gdy jedna zawiedzie, pozostałe przejmują jej funkcję. Badania, w tym kontrowersyjne eksperymenty z magnesami na głowach ptaków, które miały oszukiwać ich zmysły, potwierdzają że magnetyzm to kluczowy, ale niejedyny system gołębiego GPS-a. Niezwykłe ciekawostki o gołębiach Prof. Tryjanowski przytacza kilka niezwykłych, choć mało znanych faktów o gołębiach: za najdroższego gołębia pocztowego, New Kim z Belgii, zapłacono w 2020 roku 1,9 miliona euro; Polska, szczególnie Śląsk, Wielkopolska i Warszawa, to czołówka światowego gołębiarstwa; choć linie wysokiego napięcia mogą zaburzać wewnętrzny kompas gołębi, nie ma dowodów na szkodliwy wpływ infrastruktury telefonii komórkowej 5G; gołębie pełnią ważną funkcję bioindykatorów, pozwalając naukowcom oceniać stan zanieczyszczenia miast, np. metalami ciężkimi; choć faktycznie mogą przenosić choroby i pasożyty (salmonellozę, chlamydiozę i obrzeżka gołębiego), problemy te występują tylko w w dużych skupiskach ptaków, bardzo często wywołanych dokarmianiem przez człowieka; w jednym z eksperymentów nauczono gołębie rozpoznawać zapis EKG – i robiły to poprawnie; gołębie rozpoznają nas nie tylko po twarzy – raczej po całym zestawie sygnałów: ruchu, sposobie chodzenia, kontekście sytuacyjnym; nie zawsze łączą się w pary na całe życie – niektóre zmieniają partnerów; „ptasie mleczko” którym karmią młode to wstępnie strawiony, półpłynny pokarm, zwracany z wola przez dorosłe osobniki. – Lubię te ptaki i chciałbym, żebyśmy nauczyli się żyć z nimi mądrze. Nie zwalczali ich, ale też nie karmili bez opamiętania. One sobie poradzą, tylko im nie przeszkadzajmy. I miejmy w pamięci, że gołębie to w dużej mierze opowieść o nas samych – podsumowuje Piotr Tryjanowski. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ponad 280 gatunków w jednym miejscu. W „Ujściu Warty” zaczął się niezwykły ptasi festiwal
Są w Polsce takie miejsca, w których zamiast szumu samochodów słychać wielogłosowy chór tysięcy skrzydeł, a horyzont przecinają sylwetki majestatycznych żurawi. Wraz z nadejściem kwietnia Park Narodowy „Ujście Warty”, czyli najmłodszy z 23 polskich parków, zmienia się w tętniącą życiem ptasią metropolię. Ponad 280 gatunków w jednym miejscu czyni z niego fenomen na skalę Europy, który mamy niepowtarzalną okazję podziwiać.
Jak podkreśla Jolanta Gaczyńska, z-ca dyr. ds. przyrodniczych Parku Narodowego „Ujście Warty”, wiosna to czas, gdy każdy zakątek parku rozbrzmiewa odgłosami ptasich zalotów. To właśnie teraz możemy obserwować toki, czyli widowiskowe rytuały godowe, budowę gniazd oraz pierwsze oznaki opieki nad potomstwem. Spektakl na rozlewiskach. Kogo spotkasz w „Ujściu”? Najmłodszy z polskich parków narodowych – chociaż to miano może się wkrótce zmienić, bo powstaje nowy Park Narodowy „Doliny Dolnej Odry” – znajduje się przy zachodniej granicy Polski, w części Kotliny Gorzowskiej, i zajmuje obszar 8 tys. 76 ha. PN „Ujście Warty” to mozaika łąk, trzcinowisk i turzycowisk, która stała się domem dla ponad 280 gatunków ptaków. Czemu to miejsce jest tak wyjątkowe? „Ujście Warty” to raj dla miłośników zwierząt. Na wiosnę przylatują do niego gatunki, których próżno szukać w innych częściach Polski: a przynajmniej nie w takiej ilości. To tutaj bije serce polskiej ornitologii, a lista „wiosennych celebrytów” jest imponująca. Bataliony – rycerze z mokradeł: To absolutny symbol wiosny w tym regionie. Samce batalionów w okresie godowym przywdziewają kolorowe kryzy i „uszy” z piór, staczając na błotnistych arenach bezkrwawe turnieje o względy samic. Każdy osobnik jest ubarwiony inaczej, co czyni ich grupowe popisy jednym z najbardziej fotogenicznych zjawisk w naturze. Czajki – zwiastuny roztopów: Ich charakterystyczne, czarno-białe sylwetki i akrobatyczne loty godowe to pierwszy sygnał, że zima odeszła na dobre. Ich przenikliwe zawołania „kii-wit” dominują nad podmokłymi łąkami. Rycyki i ich donośne pieśni: Te długonogie ptaki brodzące są teraz niezwykle aktywne. Wiosną ich głośne, rytmiczne nawoływania wypełniają przestrzeń, gdy zaciekle bronią swoich terytoriów lęgowych na turzycowiskach. Żurawie w miłosnym tańcu: Choć część z nich zostaje u nas na zimę, to właśnie wiosną można podziwiać ich majestatyczne tańce godowe – pełne skoków, ukłonów i rozkładania skrzydeł, którym towarzyszy donośny klangor. Rybitwy czarne i białowąse: Te rzadkie w Europie ptaki powracają do Ujścia Warty właśnie w kwietniu. Budują swoje gniazda na pływającej roślinności, tworząc malownicze kolonie bezpośrednio na lustrze wody. Gęgawy – czas lęgów: To jedno z najważniejszych miejsc w Polsce dla tego gatunku. Już teraz można dostrzec pierwsze pary pilnie strzegące swoich gniazd ukrytych w kępach trzcin. Warto wiedzieć, że Park jest ostoją dla gatunków zagrożonych w skali całego kontynentu. Gniazduje tu także m.in. wodniczka – najrzadszy wędrowny ptak śpiewający Europy. 170 gatunków ptaków wybrało to miejsce na swój dom lęgowy. Wiosna w rytmie natury Pierwsze ciepłe, wiosenne weekendy to idealny moment na tzw. slow tourism. Spacer – ale tylko po wyznaczonych ścieżkach – w Parku Narodowym pozwala zostawić zimę w tyle, odetchnąć od pośpiechu i zharmonizować się z naturą. Tak zróżnicowanego ornitologicznie obszaru próżno szukać w naszej części Europy. Dla miłośników aktywnego wypoczynku Park przygotował trasy, które można pokonać pieszo lub na rowerze. Jak nie stać się intruzem? W tym wszystkim nie chodzi jednak o ludzkie przeżycia i relaks. Wiosna to okres największej wrażliwości zwierząt, więc trzeba przestrzegać kilku żelaznych zasad, by nasza wizyta nie stała się dla ptaków utrapieniem. Bezwzględnie nie wolno schodzić z wyznaczonych ścieżek, bo to grozi zniszczeniem gniazd ukrytych w trawie, np. czajki czy rycyka. Należy także unikać głośnych rozmów i płoszenia ptaków, bo każda ucieczka to dla nich ogromny wydatek energetyczny lub narażenie jaj na ataki drapieżników. Warto zabrać lornetkę, by móc oglądać ptaki bez ich niepokojenia. „Ujście Warty” jak afrykańskie mokradła Cudze chwalimy, swojego nie znamy. Czy wiesz, że „Ujście Warty” to obszar chroniony w ramach Konwencji Ramasarskiej, co stawia je w jednym rzędzie z takimi cudami natury jak delta Dunaju czy afrykańskie mokradła Okawango? Nie ma się co dziwić i wystarczy spojrzeć na skalę – w szczycie migracji w Parku przebywać może jednocześnie nawet 250 tysięcy ptaków. Robi to gigantyczne wrażenie. Źródło:naukawpolsce.pl, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To już pewne: afrykańskie kleszcze przenoszą groźną bakterię, której w Polsce nie było
„Narodowe kleszczobranie” ujawniło nowe zagrożenie. Cztery przebadane okazy kleszczy afrykańskich z Polski zawierały egzotyczne bakterie chorobotwórcze. Naukowcy apelują o ostrożność – pogoda tej wiosny sprzyja szybkiemu rozmnażaniu kleszczy.
Niewystępujące wcześniej w Polsce egzotyczne kleszcze Hyalomma stwierdzono u nas już wiosną 2024 roku. Kluczowa w ich rozpoznaniu okazała się akcja „narodowe kleszczobranie”. Każdy może w niej wziąć udział i przesłać znalezione przez siebie kleszcze do badań w Zakładzie Eko-Epidemiologii Chorób Pasożytniczych na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Akcja szybko stała się popularna i ułatwia naukowcom oszacowanie „pochodu” kleszczy afrykańskich po Polsce. Właśnie ogłoszono wyniki badań czterech osobników. Okazuje się, że przenoszą groźny patogen. Wyniki badań kleszczy afrykańskich Badacze z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Anny Bajer potwierdzili, że kleszcze z rodzaju Hyalomma regularnie pojawiają się w różnych regionach kraju, w tym w Wielkopolsce i na Śląsku. Przebadano cztery osobniki i we wszystkich wykryto bakterie Rickettsia aeschlimannii. Jest to patogen wywołujący riketsjozy z grupy gorączek plamistych, który wcześniej nie był notowany na terenie naszego kraju. – Zakażenie może objawiać się wysoką gorączką, silnym osłabieniem, bólami mięśni oraz charakterystyczną zmianą skórną w miejscu ukłucia. Ten gatunek bakterii jest ściśle związany z kleszczami z rodzaju Hyalomma, więc jest nowym patogenem, po raz pierwszy zanotowanym na terenie naszego kraju – wyjaśniła w rozmowie z PAP Wiktoria Romanek, doktorantka zajmująca się projektem „narodowe kleszczobranie”. Póki co nie stwierdzono obecności śmiertelnie groźnego wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej. Jednak potwierdzenie obecności R. aeschlimannii to sygnał do zachowania wyjątkowej ostrożności. Pamiętajmy, że to już kolejna choroba przenoszona przez kleszcze w Polsce, po boreliozie i kleszczowym zapaleniu mózgu. Czym charakteryzują się Hyalomma? Kleszcze z rodzaju Hyalomma są wyjątkowo duże – po napiciu się krwi mogą osiągnąć nawet 2 cm długości. Są też szybsze niż krajowe kleszcze i potrafią podążać za swoją ofiarą na dystansie nawet kilkuset metrów. Ich głównymi żywicielami są konie, bydło, owce i psy, jednak stanowią realne niebezpieczeństwo również dla ludzi. Ciepła i sucha wiosna oraz sezon migracji ptaków to dla tych kleszczy idealne warunki. Jak podkreślają naukowcy, wraz z migrującymi ptakami tysiące ich larw i nimf trafiają corocznie do Europy. Choć sroga zima miała wpływ na kleszcze, to potrafią mnożyć się tak szybko, że nie ma co się łudzić, ze będzie ich mniej. Każdy może pomóc badać kleszcze Naukowcy apelują o przesyłanie znalezionych kleszczy do Zakładu Eko-Epidemiologii Chorób Pasożytniczych. W przypadku zauważenia nietypowo dużego osobnika, należy go bezpiecznie usunąć pęsetą lub kleszczołapkami, chwytając jak najbliżej skóry, aby uniknąć jego zgniecenia. Przed wysyłką kleszcza należy zamrozić na co najmniej 24 godziny, w temperaturze -20°C. Następnie należy go zapakować wraz z krótką informacją zawierającą datę znalezienia, dokładną lokalizację oraz informację, z jakiego zwierzęcia lub osoby został zdjęty. Kleszcze należy wysłać na adres: Zakład Eko-epidemiologii Chorób Pasożytniczych na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, Ilji Miecznikowa 1, 02-096 Warszawa. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Samice żółwi greckich wolą rzucić się z klifu, niż kopulować z samcami. Dlaczego wybierają ucieczkę?
Na skalistej wyspie w Macedonii Północnej życie żółwi greckich toczy się pod nieustającą presją. Tutaj, wśród piekącego słońca i kamieni, samice muszą każdego dnia walczyć o przetrwanie – nie tyle z drapieżnikami, co z… własnym gatunkiem. Od lat badacze zauważali, że żółwic jest tutaj wyjątkowo mało, a samce toczą o nie brutalne walki. Samice więc sięgają po radykalne środki.
Samice żółwi greckich żyjące na wyspie Golem Grad w Macedonii Północnej doświadczają przytłaczającej agresji seksualnej ze strony samców i rzucają się z klifów, by jej uniknąć. Chociaż do tej pory populacja wydawała się prosperująca, to naukowcy szacują, że ostatnia żółwica na wyspie umrze w 2083 roku. Czemu samce są tak zawzięte? W świecie zwierząt walka o przetrwanie i możliwość przekazania genów jest jednym z najsilniejszych instynktów. Dlatego samce żółwi, gdy tylko wyczują gotową do rozrodu samicę, od razu rozpoczynają natarczywe zaloty. Nie pomaga jednak fakt, że – według nowych ustaleń naukowców, jak podaje New York Times – na 1 samicę na wyspie przypada aż 19 samców. Jeśli więc chcą się rozmnażać, muszą być szybkie, silne i zawzięte. Boją się, że konkurent ich uprzedzi i szansa na przekazanie genów przepadnie. Etolodzy z Macedońskiego Towarzystwa Ekologicznego, pod przewodnictwem dr Dragana Arsovskiego, opisują, że samce gryzą ( czasem do krwi), wspinają się na uciekające samice, a na koniec energicznie je szturchają ostrym końcem swojego ogona, żeby je osłabić. Samice chwytają się radykalnych rozwiązań W obliczu takiej agresji samice wykształciły zachowanie, które brzmi jak scenariusz filmu katastroficznego. Najbardziej zdesperowane z nich rzucają się z klifów, byle uciec przed napastnikami. Choć nie zawsze kończy się to śmiercią, to bardzo często odnoszą ogromne obrażenia. Naukowcy podkreślają, że śmiertelność samic w wyniku upadków jest znacznie wyższa niż u samców. To ostateczny akt desperacji, kiedy nie pozostaje już żadna inna droga. Etolodzy podkreślają jednak, że to próba ratunku, a nie samobójstwa. Efekt domina: wymieranie krok po kroku To ironiczne: samcom wydaje się, że próbują zatroszczyć się o przedłużenie gatunku, a osiągają zupełnie odwrotny efekt. Konsekwencje są bowiem dramatyczne nie tylko dla pojedynczych samic, ale dla całej populacji. Ranne i przerażone żółwice mają mniejszą szansę na przeżycie, a ich rozrodczość spada. Obserwacje prowadzone przez 16 lat wykazały, że liczba samic nieuchronnie maleje. Tak właśnie działa „demograficzne samobójstwo” – błędne koło napędzane agresją i dysproporcją płci. Czy to wyjątkowy przypadek? Podobnych strategii desperackiej ucieczki, której ceną jest życie, praktycznie nie obserwuje się w świecie zwierząt bez udziału człowieka (najczęściej to my zmuszamy zwierzęta do drastycznych kroków). U wielu gatunków samice stosują inne mechanizmy obronne – uciekają, kamuflują się, walczą lub manipulują rozrodem, ale tak dramatyczny wybór, jak skok z klifu, to ewenement. Jak tłumaczy Jeanine Refsnider z Uniwersytetu w Toledo, to pokazuje, jak bardzo ekstremalne może być życie samic w sytuacji poważnej nierównowagi płci i jak krytyczne jest monitorowanie takich populacji. Każda zachwiana proporcja to sygnał ostrzegawczy dla ekologów i obrońców przyrody. Źródło: Ecology Letters, The New York Times Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Boisz się pająków? Prawdziwym horrorem jest świat, w którym ich brakuje
Marzy ci się letni wieczór bez bzyczenia komarów i poranne porządki bez pajęczyn w kącie? Na pierwszy rzut oka brzmi to jak raj, ale świat bez pająków i owadów to katastrofa, której skutki byłyby dla nas odczuwalne każdego dnia.
Naukowcy z University of Massachusetts Amherst ustalili, że 88,5% wszystkich gatunków owadów i pajęczaków nie jest objętych żadną ochroną. Przestajemy zauważać ich rolę, skupiając się na popularnych fobiach i nie dostrzegając tego, jak bardzo są nam potrzebne. A to może przynieść nam zgubę. Jaką rolę pełnią pająki w środowisku naturalnym? Pająki codziennie toczą niedostrzegalną walkę na naszych polach, w lasach i ogrodach. Każdy pajęczy łowca usuwa tysiące szkodników, chroniąc nasze plony i zmniejszając ilość używanych chemikaliów. To dzięki nim nie utonęliśmy jeszcze w morzu much, komarów czy mszyc. Są też pokarmem dla wielu ptaków i drobnych ssaków – bez nich łańcuch pokarmowy rozpadłby się jak domek z kart. Dlaczego pajęczaki i owady są zagrożone wyginięciem? Brak danych i działań ochronnych dla tej grupy jest wręcz szokujący. Jak zauważa Laura Figueroa z University of Massachusetts Amherst, większość z nich nie doczekała się nawet podstawowego rozpoznania, a chronimy głównie „atrakcyjne” gatunki, takie jak motyle. W efekcie świat zmierza ku tzw. „apokalipsie owadów” – zjawisku masowego wymierania, które uderzy także w ludzi. A pająkom i owadom zagrażamy głównie my. Urbanizacja, przemysł, rolnictwo – to wszystko niszczy ich domy. Tam, gdzie króluje przemysł wydobywczy, ochrona owadów i pajęczaków praktycznie nie istnieje. Tam, gdzie społeczeństwo ceni ekologię – chroni się więcej gatunków. Pajęczaki nie dają już rady Każda porcja pestycydu to cios dla dzikiego świata bezkręgowców. Utrata siedlisk i zmieniający się klimat dodatkowo komplikują ich życie. Susze, powodzie i gwałtowne zmiany temperatur burzą rytm przyrody, w którym pajęczaki są kluczowym ogniwem. Nie wiemy nawet, jak liczne są pajęczaki w naszym sąsiedztwie. Podstawą powinien być monitoring gatunków, ale większość państw nawet nie zaczęła go wdrażać dla tej grupy. Bez danych nie da się prowadzić realnej ochrony. Konsekwencje zaniku pajęczaków dla ludzi i przyrody Wyobraź sobie pole bez brzęczenia pszczół, ogród bez sieci pajęczych, a las bez ptaków. Taki świat byłby pełen szkodników, zdziesiątkowanych plonów i chorób przenoszonych przez insekty. Zniknięcie pajęczaków to realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego, zdrowia i stabilności całych ekosystemów. Co możemy zrobić, by chronić pajęczaki i owady? Przede wszystkim musimy przestać się ich bać – zacznijmy je doceniać. Warsztaty dla dzieci (w bajkach dla których pająki zwykle są skrajnie „negatywnymi” postaciami), kampanie edukacyjne czy lokalne projekty ekologiczne pomagają zmienić nastawienie i pokazują, że te „straszne” istoty są tak naprawdę naszymi sprzymierzeńcami. Gdzie podejmuje się skuteczne działania ochronne? Hotele dla owadów w parkach, ograniczanie pestycydów, specjalne rezerwaty czy zielone korytarze – w krajach Europy Zachodniej już teraz podejmuje się konkretne działania na rzecz bezkręgowców, chociaż rzadko dla samych pająków. A szkoda. Takie inicjatywy to przyszłość także dla Polski. Nauka, organizacje pozarządowe i lokalne społeczności powinny działać razem. Sukces w ochronie ptaków pokazuje, że szeroka koalicja może przynieść realną zmianę. Pajęczaki potrzebują takiej samej uwagi i wsparcia – nie tylko od naukowców, ale od każdego z nas. Źródło: PNAS Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niemożliwe stało się faktem. Naukowcy po raz pierwszy w historii zarejestrowali rekina w wodach Antarktydy
Czy w lodowatych wodach Antarktydy żyją rekiny? Wielu badaczy przez lata wykluczało taką możliwość. Tymczasem u wybrzeży Szetlandów Południowych podwodna kamera zarejestrowała trzymetrowego drapieżnika. Film wywołał niemałe poruszenie w świecie nauki.
Rekiny można spotkać u wybrzeży wszystkich kontynentów — z wyjątkiem Antarktydy. A przynajmniej tak dotąd sądziliśmy. W ubiegłym tygodniu naukowcy z Minderoo-UWA Deep-Sea Research Centre opublikowali nagranie przedstawiające ogromnego rekina (Somniosus antarcticus), który przepływa obok jednej z podwodnych kamer badawczych. Zwierzę zarejestrowano w lodowatych wodach Antarktyki, dotąd uznawanych za zbyt zimne, by rekiny mogły w nich przetrwać. (Nagranie wykonano w styczniu 2025 roku.) – Wszyscy trochę drapaliśmy się po głowach, bo chyba nie powinno się spotykać rekinów na Antarktydzie? – wspomina Alan Jamieson, profesor Uniwersytetu Australii Zachodniej i dyrektor Minderoo-UWA Deep-Sea Research Centre. Jak podkreśla prof. Alan Jamieson, to pierwszy przedstawiciel tego gatunku odnotowany w wodach Antarktydy. Rekina zaobserwowano w pobliżu Szetlandów Południowych, na głębokości około 500 metrów, w wodach o temperaturze bliskiej zamarzaniu. Jeśli zastanawiasz się, jak ten rekin mógł przetrwać w jednych z najzimniejszych wód na Ziemi, warto pamiętać, że nie jest to „zwykły” rekin. Somniosus antarcticus są bowiem wyjątkowo przystosowane do ekstremalnych warunków. Pierwszy rekin w wodach Antarktydy Somniosus antarcticus (ang. pacific sleeper sharks, czyli w wolnym tłumaczeniu „rekiny śpiące”), do których należy m.in. słynny rekin grenlandzki, to masywne, powolne drapieżniki zamieszkujące zimne i głębokie wody Arktyki oraz północnego Pacyfiku. Są obserwowane niezwykle rzadko, a ich ekstremalnie wolny metabolizm narzuca im życie na „niskich obrotach”. Na przykład rekin grenlandzki porusza się z prędkością nieprzekraczającą trzech kilometrów na godzinę i rośnie mniej niż jeden centymetr rocznie. Ten niespieszny tryb życia pozwala rekinom śpiącym oszczędzać energię, niezbędną do funkcjonowania w lodowatej wodzie. Co więcej, sprzyja on ich niezwykłej długowieczności. Według niektórych szacunków mogą żyć nawet ponad 400 lat. Niedawne badania genomu tych zwierząt wykazały obecność zduplikowanych genów związanych z naprawą DNA, funkcjonowaniem układu odpornościowego oraz ochroną przed stresem oksydacyjnym — mechanizmów, które ograniczają biologiczne skutki upływu czasu. Kolejny trik ułatwiający Somniosus antarcticus przetrwanie w zimnej wodzie tkwi w ich biochemii: ich tkanki są nasycone mocznikiem oraz N-tlenkiem trimetyloaminy (TMAO). Mocznik, powszechny związek obecny również w naszym moczu, pomaga rekinom utrzymać równowagę osmotyczną z otaczającą je wodą morską, jednak ma on też wadę – destabilizuje strukturę białek. Rozwiązaniem tego problemu jest TMAO, który wzmacnia białka rekina do tego stopnia, że mogą one sprawnie funkcjonować w temperaturach bliskich zeru. Choć wszystkie rekiny posiadają w swoich organizmach TMAO, u gatunków śpiących jego stężenie jest znacznie wyższe niż u pozostałych. – To prawdziwe rekiny polarne – mówi Dave Ebert, badacz rekinów z San Jose State University. I choć przyznaje, że zaobserwowanie rekina śpiącego u wybrzeży Antarktydy było ekscytujące, nie można tego uznać za całkowite zaskoczenie. Przypadek czy nowy rozdział w badaniach Antarktydy? Prof. Alan Jamieson wciąż nie może wyjść z podziwu, że na kamerze umieszczonej w głębinach Antarktyki pojawił się rekin śpiący. – W ciągu mojej 25-letniej kariery widziałem zaledwie cztery – mówi. Osobnik zaobserwowany w głębinach Oceanu Południowego, którego dokładna przynależność gatunkowa nie została jeszcze ustalona, był jednym z największych, z jakimi miał do czynienia – mierzył od 2 do 3 metrów długości. Rekiny śpiące są niezwykle tajemnicze. Prowadzą samotniczy tryb życia i spędzają większość czasu w głębokich wodach. Prof. Alan Jamieson doskonale zdawał sobie sprawę, jak rzadkim zjawiskiem jest obserwacja tego gatunku gdziekolwiek, a tym bardziej w miejscu, w którym nigdy wcześniej go nie odnotowano. – Istnieją różne rodzaje rzadkości na świecie, ale ta jest absolutnie astronomiczna – podsumowuje. Badacz jest przekonany, że jego kamera – ustawiona wraz z zespołem w celu zbadania bioróżnorodności tego obszaru – zdołała uchwycić rekina śpiącego prawdopodobnie dlatego, że trafiła na płat cieplejszej wody. – Może istnieć tam niewielki korytarz ciepłej wody, który pozwala im zapuszczać się dalej na południe, niż robiłyby to zazwyczaj – tłumaczy prof. Jamieson. To, czy był to tylko szczęśliwy traf, czy dowód na stałą obecność tych zwierząt w tym regionie, dopiero się okaże. Niemniej jednak odkrycie rekina śpiącego w wodach Antarktyki sugeruje, że w oceanie naprawdę nie ma miejsc, w których rekiny nie potrafiłyby wywalczyć sobie bytu. – To także świadectwo tego, jak wiele mamy jeszcze do zrobienia – mówi prof. Jamieson. – Czy w Antarktyce są inne rekiny? Czy występują wokół całego kontynentu? Czy może tylko w tym konkretnym miejscu? Jest tak wiele rzeczy, których nie wiemy. Źródło: National Geographic
Na świecie istnieje ponad 4000 gatunków pszczół, które nie są znane nauce. Skąd zatem o nich wiemy?
Chociaż liczba znanych gatunków pszczół sięga niemal 20 000, to naukowcy szacują, że nawet kilka tysięcy wciąż pozostaje nieznanych. Skąd ta liczba i w jaki sposób badacze są w stanie określić coś, czego jeszcze nie widzieli? Dzięki matematyce udowadniają, że globalna bioróżnorodność jest mocno niedoszacowana.
Entomolodzy zakładają, że na Ziemi żyje przynajmniej 1,5 mln gatunków owadów, chociaż ich rzeczywista ilość jest prawdopodobnie znacznie wyższa i pozostaje nieznana. Pszczoły stanowią około 25 000 z nich, a nawet kilka tysięcy może być wciąż nieopisane. Dlaczego tak dużo? Liczba nieopisanych gatunków pszczół jest szacowana na podstawie analiz baz danych, obserwacji terenowych oraz zaawansowanych modeli statystycznych. Nie znamy ich przez brak badań w odległych rejonach, niewystarczającą liczbę specjalistów i trudności w identyfikacji. Ale dzięki nowym technologiom to się zmienia. Jak naukowcy szacują liczbę nieznanych gatunków pszczół? Badacze wykorzystują modele matematyczne i analizy takich baz jak Global Biodiveristy Information Facility (BGIF) i porównują tempo odkryć nowych gatunków z lukami w rejestracjach terenowych. Dzięki temu prognozują liczbę nieopisanych pszczół. Najważniejsze w tym procesie są jednak obserwacje terenowe – bez monitoringu „w terenie” niemożliwe byłoby tworzenie baz danych, na podstawie których dokonuje się estymacji. To dzięki niemu dokumentuje się obecność nowych gatunków i to dzięki próbkom „z terenu” możliwe jest przeprowadzanie skomplikowanych analiz DNA, które wychwytują różnice niewidoczne dla oka. Nie wszystko jeszcze jest w stanie zrobić komputer. Gdzie znajduje się najwięcej nieznanych pszczół? Globalne mapy rozmieszczenia pszczół (opracowane m.in. przez Uniwersytet w Singapurze i Chinese Academy of Sciences) pokazują w których występuje najwięcej niewykrytych jeszcze gatunków. Międzynarodowa współpraca oparta na wymianie danych naukowych pozwoliła wyznaczyć regiony o największym potencjale odkryć – to przede wszystkim Azja, Afryka i Ameryka Południowa. Dlaczego odkrywanie nowych gatunków pszczół jest tak ważne? Każdy nowy gatunek pszczoły to potencjalny zapylacz o wyjątkowych cechach, który wpływa na bioróżnorodność i nasze bezpieczeństwo żywnościowe. Pszczoły dzikie odpowiadają za zapylanie większości roślin – ich zanikanie może mieć poważne konsekwencje dla ekosystemów i upraw. Ochrona i dalsze badania nad pszczołami pozwalają chronić zarówno środowisko, jak i przyszłość rolnictwa. Badacze podkreślają konieczność inwestowania w badania terenowe, nowoczesne narzędzia genetyczne i międzynarodową współpracę, by nieznane dziś gatunki nie zniknęły, zanim zostaną opisane i zbadane. Kiedyś mogą stać się kluczem do uratowania pozostałych pszczół, a braki w wiedzy mogą mieć katastrofalne skutki. To ostatnie dotyczy akurat nie tylko świata owadów. Źródło: State Museum of Natural History Stuttgart, Nature Communications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Inwazyjne żebropławy opanowują Wenecję. Przed tym gatunkiem ostrzega też polskie ministerstwo
Żebropław Mnemiopsis leidyi jest uznawany za jeden ze stu najbardziej szkodliwych gatunków inwazyjnych na świecie. Od prawie 10 lat żyje w Morzu Adriatyckim, stanowiąc poważne wyzwanie dla ekosystemów i rybołówstwa. Nowe badanie odsłania jego coraz większy wpływ na wody Wenecji.
Zespół badawczy z Uniwersytetu Padewskiego oraz Narodowego Instytutu Oceanografii i Geofizyki Stosowanej opublikował nowe badanie nad Mnemiopsis leidyi. Publikacja ta rzuca światło na potencjalne zagrożenie ekologiczne, jakie gatunek ten sprowadza na weneckie wody. Wynika ono z niezwykłych zdolności adaptacyjnych żebropława i sprzyjających warunków do jego masowego rozmnażania, napędzanych przez postępujące zmiany klimatu. Jak żebropław opanował weneckie wody? Dwuletnie, interdyscyplinarne badania pozwoliły na szczegółowe monitorowanie rozmieszczenia żebropława Mnemiopsis leidyi. Gatunek ten charakteryzuje się wyjątkową adaptacyjnością oraz wysoką płodnością – jest obojnakiem i może produkować do 14 000 jaj dziennie. W wodach Wenecji jego liczebność ma wyraźny wzorzec sezonowy: gwałtowne wzrosty populacji występują późną wiosną oraz późnym latem i wczesną jesienią, co jest bezpośrednio powiązane z cieplejszą wodą i optymalnym zasoleniem. W 2023 roku zaobserwowano znacznie większą ilość osobników o małych rozmiarach (2–4 cm) w porównaniu do roku 2022, co sugeruje masowe rozmnażanie. Badania laboratoryjne wykazały, że M. leidyi toleruje szeroki zakres temperatur (10–32 °C) i zasolenia. Jednak ekstremalne warunki znacząco obniżają jego przeżywalność. Najbardziej optymalna dla niego temperatura to 18 °C. Co istotne, żebropławy potrafią przetrwać w skrajnie niskim zasoleniu przez co najmniej 12 godzin. To pozwala im przetrwać cykl przypływów i odpływów w obszarach takich jak wenecka laguna. Poprzez drapieżnictwo i konkurencję o zooplankton, gatunek ten może doprowadzić do załamania się populacji ryb, co wcześniej zaobserwowano w Morzu Czarnym. W samej Lagunie Weneckiej odnotowano już spadek połowów. Czy żebropławy to meduzy? Żebropławy to galaretowate organizmy morskie, które mimo zewnętrznego podobieństwa do meduz stanowią całkowicie odrębną grupę zwierząt. Ich najbardziej charakterystyczną cechą jest osiem rzędów rzęsek przypominających grzebienie, które rytmicznie falując, mienią się tęczowymi barwami i umożliwiają im sprawne poruszanie się w toni wodnej. Choć zachwycają delikatnym wyglądem, są skutecznymi drapieżnikami. Inwazyjny żebropław pojawia się tez w Polsce Żebropław ten znajduje się na liście inwazyjnych gatunków obcych zwierząt w Polsce. Tak opisuje go Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska: „Naturalnym rejonem występowania Mnemiopsis leidyi jest atlantyckie wybrzeże Ameryki (od 42° szerokości geograficznej północnej do 46° szerokości południowej). Posiadając w rozwoju stadium larwalne, ma dużą zdolność do rozprzestrzeniania, zarówno samoistnego, jak i przy udziale człowieka (wody balastowe, kadłuby statków). Duża tolerancja wraz z różnymi możliwościami rozrodu gwarantują mu osiągnięcie bardzo wysokiej liczebności w krótkim czasie. W Polsce skuteczną inwazję tego gatunku ogranicza niska temperatura w połączeniu z niskim zasoleniem Morza Bałtyckiego. Pojawiają się tu okresowo osobniki pochodzące z populacji występującej w zachodnim Bałtyku. Osobniki te nie rozmnażają się, nie tworzą populacji. W związku z tym zagrożenie, jakie gatunek ten mógłby potencjalnie stanowić dla różnorodności biologicznej i gospodarki (poprzez obniżanie zasobów ryb poławianych komercyjnie), wydaje się być małe”. Jednak klimat się ociepla, zatem o Mnemiopsis leidyi zapewne jeszcze w Polsce usłyszymy. Źródła: Estuarine, Coastal and Shelf Science, Generalna dyrekcja Ochrony Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Olbrzymia modliszka azjatycka kolonizuje Europę. To prawdziwa inwazja
Niewiele gatunków świata entomologii budzi tyle emocji, co modliszka. Ma swoją silną reprezentację w kulturze – szczególnie z powodu morderczych skłonności samic. Na przestrzeni dziejów te niezwykłe owady były głęboko wplecione w lokalne mity i legendy, a niekiedy nawet czczone. Niedługo może być ich coraz więcej – wielkie modliszki azjatyckie szturmem podbijają Europę, budząc wielkie zainteresowanie. I lęk.
Duża modliszka azjatycka (a raczej jej dwa gatunki: Hierodula tenuidentata oraz Hierodula patellifera) wyjątkowo szybko rozprzestrzenia się w Europie, zwłaszcza w regionie śródziemnomorskim i kontynentalnym. Naukowcy alarmują, że inwazyjny gatunek zagraża rodzimym owadom i drobnym kręgowcom – to prawdziwy owadzi morderca. Namnaża się nawet w miastach, ale skąd ta modliszka się wzięła? Azjatyckie modliszki z inwazją na Europę Modliszki z rodzaju Hierodula coraz śmielej panoszą się w Europie. Według badań zespołu Roberta Battistona z Muzeum Archeologicznego i Przyrodniczego we włoskiej Vicenzie te gatunki pojawiają się na naszym kontynencie od około dekady, jednak ich liczebność znacząco wzrosła w ostatnich latach. Skąd pochodzą i jak wyglądają agresorki? Modliszki azjatyckie pochodzą głównie z Azji Południowo-Wschodniej. Hierodula patellifera osiąga 8 centymetrów długości i świetnie radzi sobie na drzewach, a Hierodula tenuidentata to jej większa kuzynka – mierzy nawet 12 centymetrów. Obie charakteryzują się wydłużonym ciałem, dużą głową i masywnymi przednimi odnóżami chwytającymi. Są drapieżnikami – polują zarówno na owady latające, jak i drobne kręgowce, np. jaszczurki, żaby czy młode ptaki. Zabijają także pożyteczne zapylacze, np. pszczoły miodne. Szybkość ekspansji zawdzięcza zmianom klimatycznym i miastom Jednym z najważniejszych czynników umożliwiających ekspansję tych modliszek są zmiany klimatyczne, które łagodzą zimy w Europie i pozwalają azjatyckim gatunkom na przetrwanie sezonów chłodnych. Modliszki te doskonale wykorzystują również środowiska miejskie i podmiejskie – korzystają z tzw. efektu miejskiej wyspy ciepła oraz licznych kryjówek, takich jak ogrody, parki czy tzw. hotele dla owadów. Europejskie modliszki nie mogą sobie poradzić Ekspansja Hierodula patellifera i Hierodula tenuidentata wywołuje poważne zaburzenia w lokalnych ekosystemach. Szczególnie na obszarach, gdzie wcześniej nie występowały tak silne, drapieżne owady – np. w Polsce. Modliszki zwyczajne występujące w Europie są dużo mniejsze (mierzą zwykle około 6 centymetrów), ale także mniej skutecznie się rozmnażają. Olbrzymia modliszka azjatycka ma bardzo wysoką płodność – jedna samica składa nawet 200 jaj w swojej kapsule jajowej, co niemal dwukrotnie przewyższa potencjał rozrodczy rodzimych europejskich modliszek. Nowo wyklute nimfy rzadziej zjadają się nawzajem, więc więcej z nich przeżywa do dorosłości. To przekłada się na szybki wzrost populacji. Inwazyjne modliszki mogą wywierać presję nie tylko przez konkurencję pokarmową, ale również przez tzw. pułapkę reprodukcyjną. Lokalne samce próbują kopulować z samicami azjatyckimi, co często kończy się śmiercią samca. Z pomocą przychodzą... koty W europejskich miastach żyją jednak drapieżniki, z którymi nawet modliszka nie da sobie rady. Analizy wykazały, że aż 45% przypadków śmierci tych owadów kolonizujących miasta to efekt polowania przez koty. Problem polega jednak na tym, że futrzaki nie rozróżniają modliszek rodzimych od inwazyjnych i polują na oba gatunki, pogłębiając kryzys rodzimych populacji. Jak reagować na inwazję? W Europie uruchomiono szeroko zakrojone projekty „citizen science”, których celem jest zbieranie zgłoszeń obecności modliszek, np. poprzez aplikacje mobilne czy dedykowane platformy internetowe. Dzięki temu powstała ogromna baza danych licząca już ponad 2300 zgłoszeń. To pomaga naukowcom lepiej śledzić, jakie tereny kolonizowane są przez intruzów i szybko reagować. Co robią naukowcy? Jednym z najskuteczniejszych sposobów ograniczenia populacji jest rozpoznawanie i usuwanie ootheca (kapsuł jajowych) zimą, gdy drzewa i krzewy są pozbawione liści. Ootheca Hierodula patellifera mają ok. 2–3 cm długości, są brązowe, spłaszczone i mają gąbczastą strukturę. Ich zniszczenie zapobiega wylęgnięciu się setek nowych osobników na wiosnę. Przed ich usunięciem zaleca się jednak konsultację z entomologiem, aby nie pomylić ich z kapsułami jajowymi naszych rodzimych modliszek. Źródła: Journal of Orthoptera Research, Acta Entomologica Serbica, kp.org.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W niewoli ludzkich oczekiwań. Jak współczesny styl życia krzywdzi nasze psy
Pies ma być cichy, grzeczny, wytrzymać samotność i zawsze cieszyć się na nasz widok. Brzmi znajomo? Według amerykańskiej badaczki to lista nierealnych oczekiwań, które odbijają się na zdrowiu i psychice zwierząt. Ten problem widać też w Polsce.
Spis treści: Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Pies jako lekarstwo na samotność i stres „Psieci” wcale nie są szcześliwe W Polsce widać te same problemy Margret Grebowicz, profesorka nauk humanistycznych i filozofii na Missouri University of Science and Technology, jest autorką książki „Rescue Me” („Uratuj mnie”). To wnikliwa analiza współczesnej relacji ludzi i psów w USA. Według autorki jest ona symptomem głębokiego kryzysu społecznego. Niemal połowa amerykańskich gospodarstw domowych posiada psa, a większość właścicieli traktuje zwierzęta jak pełnoprawnych członków rodziny. Autorka argumentuje, że zjawisko to jest wyrazem rosnącego rozczarowania społeczeństwem i innymi ludźmi. W jej ujęciu psy stały się narzędziem do łagodzenia skutków erozji życia społecznego, oferując relacje, które dla wielu są łatwiejsze i bardziej satysfakcjonujące niż te z drugim człowiekiem. Ale ma to swoją cenę – także dla psów. Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Współczesne USA borykają się z rozpadem więzi społecznych, co przejawia się w drastycznym spadku zaufania do innych ludzi – z 46% w 1972 roku do 34% w 2018 roku. Zjawisko to sprawia, że ludzie coraz rzadziej rozmawiają z nieznajomymi i spędzają więcej czasu w domu. Dla pokolenia milenialsów psy stały się alternatywą dla tradycyjnych wyznaczników stabilizacji, takich jak posiadanie dzieci czy własnego domu. Podczas pandemii COVID-19 wszystkie te trendy jeszcze się nasiliły. Badania z 2025 roku potwierdzają, że opiekunowie wyżej oceniają wsparcie otrzymywane od psów niż od partnerów czy dzieci, ceniąc ich „bezwarunkową miłość”. Pies jako lekarstwo na samotność i stres Prof. Grebowicz twierdzi, że ludzie emocjonalnie wykorzystują psy, czerpiąc korzyści, których nie potrafią uzyskać w sferze ludzkiej. To podejście jest w jej ocenie instrumentalne i szkodliwe – i to dla obu stron. Wobec psów mamy nierealne oczekiwania: mają one leczyć traumy, zastępować dzieci, redukować stres związany z pracą i poprawiać zdrowie psychiczne. Choć interakcje ze psami faktycznie przynoszą korzyści, traktowanie ich jako zasobu emocjonalnego spycha na dalszy plan ich potrzeby gatunkowe. Autorka ostrzega, że tak wysokie wymagania wobec zwierząt są wyrazem bezradności ludzi wobec problemów, których nie potrafią już rozwiązywać między sobą. Warto jednak pamiętać, że diagnoza prof. Margret Grebowicz nie jest jedyna. Inni badacze widzą współczesną relację ludzi i psów w trochę innym świetle: jako ułatwiającą kontakty międzyludzkie, a nie zastępującą je. „Psieci” wcale nie są szcześliwe Kultura tzw. „psieci” (fur babies) prowadzi według prof. Grebowicz do pogorszenia dobrostanu zwierząt. Od współczesnych psów oczekuje się, że będą: ciche i spokojne w mieszkaniach. przyjazne wobec każdego obcego człowieka i psa, którego spotkają na spacerze. zdolne do zostawania w samotności przez 8–10 godzin, a po powrocie właściciela – natychmiast gotowe do bycia radosnym towarzyszem. odporne na bodźce miejskie (hałas, tłumy, samochody). Czyż nie są to skrajnie wysokie wymagania? A to nie koniec. Właściciele często nie zaspokajają przy tym podstawowych psich potrzeb: kontaktu z innymi psami czy odpowiednio długich, swobodnych i powolnych spacerów. Zwierzęta, pozostawione same w domach na długie godziny, cierpią z powodu chronicznego stresu i nudy. Pozbawione kontaktu z psami, nie potrafią się zachować w ich towarzystwie – i tak rozpoczyna się „spirala” treningu, który przeważnie nadal przebiega w izolacji od innych psów. Współczesny styl życia i nierealne oczekiwania niemalże taśmowo „produkują” psy reaktywne, zalęknione i przebodźcowane. Prof. Margret Grebowicz przypomina skrajne postulaty niektórych etyków (m.in. Anny E. Charlton i Gary’ego Francione), aby wprowadzić wręcz zakaz posiadania zwierząt domowych. Z drugiej strony argumentuje, że pies to pierwsze zwierzę udomowione przez człowieka, więc takie „rozstanie” byłoby trudne do przeprowadzenia. Zdaniem badaczki świat bardziej skupiony na dobrostanie ludzi naturalnie stałby się lepszym miejscem również dla psów. W Polsce widać te same problemy Choć tekst prof. Grebowicz dotyczy USA, te same problemy w relacji ludzi z psami widać i w Polsce. Dotyczą one szczególnie psów miejskich, żyjących nieraz w nadmiernym uzależnieniu od człowieka. Mimo pozorów troskliwej opieki, często ich podstawowe potrzeby gatunkowe nie są zapewnione. Wiele z nich nie żyje bez kontaktu z innymi psami, a ich spacery są krótkie i pozbawione swobodnej eksploracji i jakiegokolwiek urozmaicenia. Nic więc dziwnego, że tak często słyszy się o „psach problemowych”. Niestety, także rozwiązywanie tych problemów często stoi w sprzeczności z potrzebami psa. Zdecydowana większość behawiorystów poleca opiekunom metody, które tylko te problemy pogłębiają, np. izolację od innych psów, skupianie uwagi na człowieku, warunkowanie smaczkami, a nawet karmienie tylko w nagrodę, i to na zewnątrz. Jednak większość to na szczęście nie wszyscy. Coraz większą popularność zyskuje tzw. nurt relacyjny w opiece nad psami, polegający na uwzględnianiu ich potrzeb gatunkowych. Nurt ten propaguje m.in. książka Ewy Pikulskiej i Agnieszki Ornatowskiej „Przyjaźń na dwie ręce i cztery łapy”. Źródła: The Conversation, E. Pikulska, A. Ornatowska „Przyjaźń na dwie ręce i cztery łapy” Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Sfilmowali meduzę-widmo i odkryli 28 nowych gatunków. Rekordowe wyniki morskiej ekspedycji
Niezwykle rzadka gigantyczna meduza oraz dziesiątki nieznanych dotąd organizmów morskich zauważono podczas ekspedycji naukowej u wybrzeży Argentyny. Badania przeprowadzone na ogromnym obszarze południowego Atlantyku ujawniły, jak niewiele wciąż wiemy o życiu w oceanicznych głębinach.
Podczas ekspedycji naukowej prowadzonej przez prywatną instytucję Schmidt Ocean Institute na pokładzie statku badawczego R/V Falkor (too), naukowcy zbadali ekosystemy głębinowe wzdłuż całego wybrzeża Argentyny, od Buenos Aires na północy aż po wody w pobliżu Ziemi Ognistej. Bogactwo podwodnego życia okazało się dużo większe, niż zakładano. Niespodziewane bogactwo wód Argentyny Wykorzystując zdalnie sterowanego robota podwodnego SuBastian, zespół pod kierownictwem dr Maríi Emilii Bravo z Uniwersytetu w Buenos Aires odkrył zdumiewający poziom bioróżnorodności, który przerósł oczekiwania badaczy. W trakcie prac zidentyfikowano 28 potencjalnie nowych gatunków, wśród których znalazły się m.in. robaki morskie, korale, jeżowce, ślimaki morskie i ukwiały. Naukowcy zebrali bezprecedensową liczbę próbek chemicznych, fizycznych i biologicznych, które posłużą do wieloletnich badań nad ekosystemami argentyńskich wód. Rafy koralowe i „zimne wysięki” Kluczowym osiągnięciem misji jest udokumentowanie największej znanej rafy koralowej utworzonej przez głębinowy gatunek Bathelia candida. Rafa zajmuje obszar około 0,4 km², co wielkością odpowiada powierzchni Watykanu. Bathelia candida jest tzw. gatunkiem wskaźnikowym, ponieważ zapewnia schronienie licznym rybom, skorupiakom i ośmiornicom. Głównym celem ekspedycji było jednak znalezienie tzw. zimnych wysięków (cold seeps) – miejsc, gdzie gazy (np. metan) wydostają się z dna morskiego i „karmią” mikroby stanowiące pożywienie dla małży i robaków. Zespół odkrył jeden taki obszar o powierzchni ponad 1 km. kw., zamieszkany przez kolonie chemosyntetyzujących małży. Dodatkowo naukowcy udokumentowali pierwszy w głębokich wodach Argentyny szkielet padłego wieloryba. Olbrzymia padlina stworzyła tymczasowy, bogaty ekosystem dla rekinów, krabów i ośmiornic, a z czasem stanie się twardym podłożem dla innych organizmów, w tym korali. Olbrzymia meduza-widmo: rzadki gigant morskich głębin Jednym z najbardziej spektakularnych widoków było spotkanie z meduzą Stygiomedusa gigantea, zauważoną na głębokości ok. 250 metrów. To gigantyczne stworzenie może osiągać do 10 metrów długości, a jego parasolowaty „dzwon” ma średnicę do 1 metra. Choć gatunek ten odkryto w 1899 roku, w ciągu ponad stu lat widziano go zaledwie 118 razy. View oEmbed on the source website Meduza ta nie posiada parzydełek. Używa czterech długich ramion, przypominających zasłony, do chwytania planktonu i małych ryb. Ciekawostką jest jej symbiotyczna relacja z rybami z rodzaju Centrolophus, które szukają schronienia pod jej dzwonem, chroniąc się przed drapieżnikami i jednocześnie oczyszczając meduzę z pasożytów. Stygiomedusa gigantea występuje we wszystkich oceanach z wyjątkiem Arktycznego i potrafi wytrzymać ogromne ciśnienie. Analizy anatomiczne wskazują, że jest to gatunek żyworodny, u którego młode rozwijają się w specjalnych komorach lęgowych, by ostatecznie opuścić organizm rodzica przez jego otwór gębowy jako w pełni uformowane miniaturki dorosłych osobników. Torby i kasety wideo na dnie oceanu Mimo zachwytu nad odkrytą bioróżnorodnością, naukowcy zauważyli też niepokojące ślady działalności człowieka. Na dnie oceanu widzieli plastikowe torby, porzucone sieci rybackie oraz… nienaruszoną kasetę VHS z koreańską naklejką. Źródła: IFLScience, Schmidt Ocean Institute Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Pandy są płodne tylko jeden dzień w roku. To cud, że jeszcze nie wyginęły
Pandy wielkie – sympatyczne niedźwiedzie i symbol Chin – uprawiają seks tylko raz w roku. Dochodzi wtedy do dziwnych rytuałów i brutalnych walk: wszystko po to, by wykorzystać w pełni jeden dzień ich płodności. Jak to się stało, że wciąż udaje im się przetrwać?
Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii pand wielkich jest ich ekstremalnie krótki okres płodności. Jest ograniczony do jednego lub dwóch dni w roku, a specyfikacja cyklu rozrodczego wymusza na naukowcach i opiekunach w zoo precyzyjne monitorowanie ich stanu. Są niezwykle wymagające. Kiedy i jak rozmnażają się pandy wielkie? Pandy wielkie (Ailuropoda melanoleuca) są samotnikami, które w pojedynkę przemierzają jasno określone, rozległe terytoria. Spotykają się tylko raz w roku – w okresie godowym, który trwa na wiosnę. Większość samic wchodzi w ruję pomiędzy połową marca a połową kwietnia. Okres ten jest niezwykle krótki – samica jest gotowa do zapłodnienia tylko przez kilka dni, przy czym szczyt rui przypada na 24 godziny. Na około dwa tygodnie przed owulacją zachowania komunikacyjne pand ulegają intensyfikacji. Samice znaczą teren, pocierając okolicę odbytu o drzewa i skały i zostawiając tam wydzieliny z gruczołów. Sygnały te przyciągają samce, które w bambusowym lesie poszukują i gromadzą się wokół samicy. Brutalne walki samców i dziwne rytuały samic Samce konkurują ze sobą o względy samicy. Dochodzi do wokalizacji przypominających szczekanie i warczenie, a także do fizycznych starć. Zwierzęta rzucają się na siebie, zadają ciosy łapami, a nawet próbują chwycić za kark przeciwnika pazurami i powalić go na ziemię. Po ustaleniu dominacji zwycięski samiec odpędza konkurentów i pozostaje w pobliżu samicy, czekając, aż ta zejdzie z drzewa, by umożliwić kopulację. Zbliżenie możliwe jest tylko, gdy samica przyjmie pozycję lordozy – opuszcza przednią część ciała, wygina grzbiet i unosi tylną część, umożliwiając penetrację. Po odbyciu stosunku zarówno samiec, jak i samica wydają dźwięk przypominający beczenie kozy. Samiec następnie wykonuje tzw. „roll back” – siada na zadzie, przyciąga do siebie samicę i trzyma ją możliwie jak najdłużej. Seks pand pod lupą: dlaczego to takie trudne? Rozmnażanie pand wielkich jest wyjątkowo trudne z kilku powodów. Po pierwsze, czas płodności samic jest bardzo ograniczony. Po drugie, samce mają jeden z najmniejszych penisów w stosunku do masy ciała w świecie zwierząt. To sprawia, że zapłodnienie wymaga wyjątkowo precyzyjnej współpracy i odpowiedniej postawy samicy. W warunkach niewoli sytuację dodatkowo komplikuje ograniczenie kontaktów między zwierzętami. W zoo pandy przebywają często osobno niemal cały rok. Ich kontakt ogranicza się do jednego dnia, co utrudnia możliwość wymiany sygnałów zapachowych i wokalnych, kluczowych dla procesu zalotów. Wiele samic odrzuca nawet wyselekcjonowane samce, co wymusza konieczność stosowania metod wspomaganego rozrodu. Porażki i sukcesy rozmnażania pand w niewoli Programy rozmnażania pand wielkich w niewoli rozpoczęły się w latach 50. XX wieku, ale początkowo miały bardzo niską skuteczność. Naukowcy nie rozumieli złożonego systemu komunikacji tych zwierząt ani znaczenia kontaktów społecznych przed rują. Problematyczna była także opieka nad młodymi – zarówno przez matki, jak i ludzi. Nowo narodzone pandy wymagają stymulacji fizycznej, by mogły się wypróżnić, co często nie było skutecznie zapewniane. Te ssaki nie są także przystosowane do wychowywania dwóch maluchów na raz. To oznacza, że w przypadku ciąży bliźniaczej jeden z misiów zawsze jest porzucany. Obecnie skuteczność programów wzrosła, jednak nadal istnieją ograniczenia. Głównym zarzutem jest brak uwzględnienia preferencji partnerów przy kojarzeniu par. Badania wykazały, że u par pand, które same dobierały partnerów, znacznie częściej dochodziło do kopulacji, narodzin młodych i skutecznej nad nimi opieki. Pandy nie są już gatunkiem zagrożonym Wysiłki zoologów się opłacają – od 2021 roku pandy wielkie nie są już gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Eksperci działają na wielu płaszczyznach: budują rezerwaty, gdzie zwierzęta dorastają i przygotowują do życia na wolności czy rekonstruują lasy bambusowe. Obecnie liczba pand żyjących na wolności wynosi około 1800, a tym samym zyskały one status „gatunku wysokiego ryzyka”. Im bardziej je rozumiemy, tym lepiej możemy im pomagać. Źródło: LiveScience Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy odkryli nową formę życia. To gigantyczne, 8-metrowe wieże górujące nad dawną Ziemią
400 milionów lat temu, z mchów i porostów „wyrastały” wielkie, wielometrowe „żywe wieże”. Czy to były grzyby? A może protoplaści współczesnych roślin? Ani to, ani to. Były zupełnie nowa formą życia, która do tej pory wymykała się naukowcom. Nowe dowody pozwalają rozwiązać prehistoryczną zagadkę… a może tylko zaogniają dyskusję?
Prototakstyty to wymarłe, gigantyczne organizmy żyjące w okresie późnego syluru. Chociaż ich odkrycie nastąpiło ponad 165 lat temu, to do tej pory nie wiedzieliśmy… czym właściwie są. „Żywe wieże” budzą wiele emocji, bo nie pasują do żadnych innych ziemskich organizmów. Naukowcy udowodnili wreszcie, że to zupełnie nowa, nieznana wcześniej forma życia. Jaką tajemnicę skrywają? Tajemniczy gigant sprzed milionów lat Prototakstyty (łac. Prototaxites taiti) od ponad 150 lat wymykały się klasyfikacją naukowców. Wiedzieliśmy, że były jednymi z pierwszych gigantów lądowych – osiągały nawet 8 metrów wysokości i wyróżniały się gładką, wręcz „filarową” budową. Czy były to wielkie drzewa? Nie – były pozbawione liści, gałęzi i kwiatów. Zamiast klasycznego systemu korzeniowego miały prostą, bulwiastą podstawę. A może to grzyb? Grzyby mają proste sieci długich, rurkowatych struktur – strzępek. Zachowane okazy prototaksytów są znacznie bardziej złożone. Składają się z trzech różnych rodzajów rurek i gęstych centrów, w których się rozgałęziają i łączą. Rozwiązanie prehistorycznej tajemnicy Chociaż niegdysiejsza obecność na naszej planecie wielkich, obłych gigantów jest dla nas trochę onieśmielająca, to naukowcy nie znają strachu. Przebadali oni okaz Prototaxites taiti znaleziony Rhynie Chert w północno-wschodniej Szkocji. To stanowisko paleontologiczne słynie z wyjątkowo dobrze zachowanego materiału roślinnego, grzybiczego i zwierzęcego. Część odpowiedzi udało się uzyskać dzięki sztucznej inteligencji. Badacze wykorzystali ją do analizy „chemicznego odcisku palca” prototaksytów – charakterystycznej struktury chemicznej wynikającej ze składu komórkowego. Jednym z kluczowych elementów analizy było sprawdzenie obecności białka chitynowego: złożonego polisacharydu typowego dla grzybów i owadów. Ku zaskoczeniu badaczy, w próbce Prototaxites taiti nie wykryto żadnych jej śladów. Wykorzystali AI, by sprawdzić, czy jego skład chemiczny jest zgodny z jakimkolwiek innym organizmem żywym na naszej planecie. Nie jest. Zaginiona gałąź życia. Co kiedyś działo się na Ziemi? Wyniki badań nie pozostawiły wątpliwości: prototaksyty nie pasują do żadnych z istniejących grup grzybów i roślin. Brak zgodności zarówno anatomicznej – wielkie „żywe wieże” wyglądają naprawdę osobliwie – jak i chemicznej z jakimkolwiek współczesnym lub kopalnym organizmem uniemożliwia przypisanie Prototaxites do znanych królestw życia. Czym właściwie są w takim razie prehistoryczne giganty? Według naukowców prototaksyty reprezentują zupełnie nową, dotąd nieznaną i obecnie wymarłą linię organizmów eukariotycznych – istot posiadających jądra komórkowe. To oznacza, że należą one do „zaginionej gałęzi życia”: takiej, o której nie mieliśmy pojęcia. Ich wyniki otwierają nowy rozdział w historii Ziemi… chociaż niektórzy wciąż wierzą, że Prototaxites taiti był rodzajem specyficznego grzyba – nie da się ukryć, że byłoby z pewnością łatwiejsze to uwierzenia niż odkrycie nowej formy życia. Nie zmienia to jednak faktu, że „żywe wieże” stały się symbolem tego, jak wiele tajemnic wciąż skrywa nasza planeta – nawet w zakresie najbardziej podstawowych kwestii, jak ta o definicję życia. Źródła: Science, bioRxiv Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy gatunek zwierzęcia odkryty w sercu Tatr. Wśród odkrywców naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego
Ta historia dowodzi, że nieznane gatunki można odkryć nawet w doskonale rozpoznanych i bliskich środowiskach. Międzynarodowy zespół naukowców, w którym brali udział także Polacy, właśnie odkrył nowy gatunek zwierzęcia w jednaj z jaskiń w Tatrach Niskich, na terenie Słowacji.
Wprawdzie nie jest duży i jest „tylko” widłonogiem – ale to zupełnie nieznany nauce gatunek. Elaphiodella droppai – bo taką otrzymał nazwę – zamieszkuje wypełnione wodą szczeliny głęboko w jaskiniach. A na pewno w jednej: jego obecność odkryto w Demianowskiej Jaskinii Wolności na Słowacji. Nowy gatunek opisano właśnie w artykule naukowym, opublikowanym w czasopiśmie „Zoologica Scripta”. Polscy i słowaccy naukowcy badają tatrzańską jaskinię Wilgotne środowisko Jaskinii Wolności było badane przez międzynarodowy zespół naukowców, w którego skład weszli biolodzy związani z Katedrą Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii Uniwersytetu Łódzkiego: prof. Dr hab. Michał Grabowski, Andrea Desiderato oraz Michal Rendoš (dziś na Uniwersytecie Preszowskim). Jednym z autorów artykułu jest też Maciej Karpowicz z Katedry Ekologii Wód Uniwersytetu w Białymstoku. Reszta autorów badania to Słowacy. Nieznany nauce skorupiak Nowo odkrytego widłonoga tak opisują sami naukowcy: „Kim jest nowy bohater? To maleńki skorupiak, który jest stygobiontem – wyspecjalizowanym mieszkańcem wód podziemnych. Gatunek ten żyje w tzw. epikrasie, czyli systemie mikroszczelin wypełnionych wodą, znajdującym się tuż nad stropem jaskini. To właśnie stamtąd, wraz z wodą przesączającą się przez skały, trafia do jaskiniowych nacieków.” Gatunek udało się odkryć dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii: mikroskopii elektronowej SEM oraz analizie DNA. Łacińska nazwa widłonoga nawiązuje do nazwiska Antona Droppy – pioniera badań speleologicznych w tym regionie Słowacji. Jaskinie. Rezerwuar bioróżnorodności Naukowcy podkreślają, że niedostępne środowisko jaskiniowych wód to „laboratorium ewolucji”, gdzie potencjalnie może żyć jeszcze wiele zupełnie nieznanych nauce gatunków. „Izolacja tworzy gatunki: badania dowodzą, że specyficzne warunki w epikrasie sprzyjają powstawaniu unikalnych, lokalnych gatunków, które nie występują nigdzie indziej na świecie. (…) Nowodkryty gatunek wykazuje znaczną zmienność morfologiczną, co sugeruje, że procesy ewolucyjne w podziemnych laboratoriach natury wciąż wykazują dużą dynamikę!” – tłumaczą w mediach społecznościowych naukowcy. Widłonogi – maleńcy mieszkańcy wszystkich wód na Ziemi Niegościnne i odizolowane wody w Jaskinii Wolności to dla widłonogów nic nadzwyczajnego. Te organizmy zasiedlają niemal każde wilgotne środowisko na Ziemi – od wszystkich oceanów i wód słodkich po wilgotny mech, piasek plaż, a nawet korę drzew tropikalnych. Jak dotąd opisano ponad 13 tysięcy ich gatunków. Źródła: Katedra Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii UŁ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajemnica słojów Darwina rozwiązana. Co skrywa się w ich wnętrzu?
200-letnie okazy zebrane przez Karola Darwina zostały zbadane po raz pierwszy – i to bez otwierania słojów, w których były przechowywane od czasów jego podróży na HMS Beagle. Jak wreszcie udało się do nich „zajrzeć” i co skrywają? Jak niegdyś konserwowano okazy?
Naukowcy z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie przeprowadzili szczegółową analizę chemiczną 46 historycznych okazów pochodzących z podróży Karola Darwina. Słoje przechowywane są od niemal 200 lat i wreszcie udało się je zbadać bez konieczności naruszania ich konstrukcji. Chodziło o to, by określić skład płynów konserwujących i móc lepiej chronić bezcenne zbiory... Tylko jak to zrobić? Co znajduje się w słojach pozostawionych przez Darwina? Karol Darwin wyruszył w swoją podróż – podczas której zebrał obserwacje kluczowe dla rozwoju teorii ewolucji – w 1831 roku. Na wyprawie towarzyszyli mu także inni przyrodnicy i wszyscy przywieźli z niej mnóstwo zakonserwowanych okazów, wśród których znalazły się ssaki, gady, ryby, meduzy i krewetki. Wciąż znajdują się one w Londynie: w Muzeum Historii Naturalnej. W czym są jednak zanurzone i jak długo pozostaną „w całości”? Tego chcieli dowiedzieć się naukowcy. Nie było jednak mowy o otwieraniu zamkniętych przez niemal 200-lat słojów. To mogłoby prowadzić do utleniania się płynów i zniszczenia okazów. Ta nowa technologia ratuje muzealników Należało wymyślić coś, co pozwoli zbadać zawartość słoja… od zewnątrz. Odpowiedzią okazała się technologia znana jako SORS (z ang. Spatially Offset Raman Spectroscopy), czyli spektroskopia Ramana z przesunięciem przestrzennym. Polega ona na analizie zmian długości fali światła laserowego odbitego od badanej próbki. SORS pozwala na identyfikację składu chemicznego płynów znajdujących się zamkniętych, nieprzezroczystych pojemnikach – takich jak stare słoje muzealne. Metoda ta została została zastosowana po raz pierwszy w historii. Próba zakończyła się sukcesem: okazało się, że naukowcy są w stanie poprawnie określić skład płynu nawet w 80% przypadków, a w kolejnych 15% częściowo go zidentyfikować. SORS pozwala także określić rodzaj szkła lub plastiku, z jakiego wykonano pojemnik, dostarczając cennych informacji o ewolucji metod przechowywania. Według szacunków, na całym świecie w muzeach znajduje się ponad 100 mln okazów zakonserwowanych w cieczy. Dlatego możliwość ich analizy bez naruszania integralności ma ogromne znaczenie dla ochrony dziedzictwa przyrodniczego. W czym 200 lat temu przechowywano okazy? Na przestrzeni XIX i XX wieku metody konserwacji eksponatów przyrodniczych ulegały znaczącym zmianom. Początkowo dominowały proste roztwory alkoholowe. Z czasem wprowadzano coraz bardziej zaawansowane mieszanki chemiczne, by lepiej zabezpieczyć tkanki. Ssaki i gady zazwyczaj utrwalano w formalinie i przechowywano w etanolu, natomiast bezkręgowce można było przechowywać w formalinie, roztworach buforowych lub mieszankach zawierających dodatki takie jak glicerol. Muzea na całym świecie świętują – Do tej pory zrozumienie, jaki płyn konserwujący znajduje się w każdym słoiku, wiązało się z koniecznością jego otwarcia, co groziło parowaniem, skażeniem i narażeniem próbek na działanie czynników środowiskowych. Ta technika pozwala nam monitorować i pielęgnować te bezcenne próbki bez naruszania ich integralności – mówi dr Sara Mosca z STFC Central Laser Facility, w którym powstała nowa metoda badawcza. – Poznanie i zrozumienie płynu, w którym przechowywane są okazy, ma ogromne znaczenie dla sposobu, w jaki dbamy o zbiory i przechowujemy je na potrzeby przyszłych badań w nadchodzących latach – dodaje Wren Montomery, technik Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Źródła: UK Research and Innovation, ACS Omega Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Komary coraz bardziej lubują się w ludzkiej krwi. Powodem jest to, że... nie mają co jeść
Rozciągający się wzdłuż wschodniego wybrzeża Brazylii las atlantycki jest domem dla setek gatunków ptaków, płazów, gadów, ssaków i ryb. A raczej był, bo z powodu ekspansji człowieka pozostała zaledwie 1/3 jego pierwotnej powierzchni. Rezydujące tam komary – z braku laku – zmieniają swoją dietę i coraz śmielej ostrzą „kłujki” na ludzi. Są wyjątkowo krwiożercze.
W brazylijskich lasach – i nie tylko – obserwuje się w ostatnich latach wzrost liczby ukąszeń ludzi przez komary. Powodem tego stanu rzeczy ma być utrata bioróżnorodności. Dlaczego komarom coraz bardziej smakuje ludzka krew i co nas czeka? Wygłodniałe komary coraz bliżej ludzi Naukowcy z Federalnego Uniwersytetu w Rio de Janeiro przeprowadzili badania terenowe w dwóch brazylijskich rezerwatach przyrody – Sítio Recanto Preservar w Silva Jardim oraz Guapiaçu w Cachoeiras de Macacu. W ciągu badań schwytano łącznie 1714 komarów reprezentujących 52 gatunki. Spośród nich tylko 145 osobników było najedzonych krwią, a zaledwie w 24 przypadkach udało się ustalić jej źródło. Wyniki były zaskakujące: aż 18 z tych 24 komarów żerowało na ludziach. W analizowanych przypadkach odnotowano również posiłki z mieszanej krwi – np. krew człowieka i płaza czy krew ptaka i gryzonia. Zidentyfikowano też pojedyncze przypadki pobierania krwi od ptaków, płazów, gryzoni i psa. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Ecology and Evolution”. Dlaczego ludzka krew smakuje komarom najbardziej? Dr Jeronimo Alencar, biolog z Instytutu Oswaldo Cruza, podkreśla, że preferencja komarów wobec ludzi – zwłaszcza w tak różnorodnym biologicznie środowisku jak lasy atlantyckie – jest bezsprzeczna. Wskazuje to na zmieniające się nawyki żywieniowe owadów. Komary są zmuszone do poszukiwania nowych źródeł krwi, a ludzie stają się najłatwiej dostępnymi „naczyniami”. Sami to na siebie sprowadziliśmy – w wyniku ingerencji człowieka w naturalne środowiska wiele zwierząt znika, co ogranicza dostępność dotychczasowych żywicieli. Chociaż niektórym gatunków komarów ludzka krew rzeczywiście smakuje najbardziej, większość po prostu korzysta z okazji: bliskość człowieka sprawia, że nie szukają dalej. Komary mieszają krew zwierząt i przenoszą choroby Komary w tropikalnych brazylijskich lasach mogą przenosić szereg groźnych wirusów: w tym żółtą febrę, dengę, wirusy Zika, Mayaro, Sabiá czy Chikungunya. Te patogeny mogą powodować ciężkie choroby, stanowiące realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Komary, które wcześniej kąsały jedynie płazy, teraz gryzą zarówno płazy, jak i ludzi. Przenoszą między gatunkami choroby, które wcześniej krążyły znacznie rzadziej. Komary częściej atakujące ludzi to nie tylko kwestia dyskomfortu związanego z ukąszeniami, ale przede wszystkim poważne ryzyko. Potrzeba dokładnego monitorowania tych owadów jest coraz pilniejsza. Dr Alencar podkreśla, że świadomość dominującej obecności ludzi w diecie komarów to sygnał ostrzegawczy. Dzięki temu możliwe jest planowanie prewencyjnych działań oraz opracowywanie strategii, które będą brały pod uwagę zachowanie równowagi ekosystemu. Komary muszą coś jeść. A my jesteśmy pod ręką. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ziemia wciąż ma wiele tajemnic. Odkrywamy nowe gatunki szybciej niż kiedykolwiek wcześniej – nawet 16 000 rocznie
Trwa gigantyczna eksplozja wiedzy. Każdego roku odkrywanych jest kilkanaście tysięcy nowych organizmów, a tempo to wciąż przyspiesza. Czy wkrótce nie pozostanie już nic do zbadania? Naukowcy uspokajają, że na Ziemi wciąż kryje się wiele tajemnic.
300 lat temu Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, podjął się karkołomnego zadania opisania wszystkich gatunków organizmów żywych na Ziemi. Sam nie wiedział, co go czeka, a jednak stworzył podwaliny pod współczesną taksonomię, identyfikując i nazywając niemal 10 000 gatunków roślin i zwierząt. Od tego czasu naukowcy nieustannie odkrywają nowe organizmy, a tempo ich przybywania – miast maleć – wciąż przyspiesza. Szaleńcze tempo odkrywania nowych gatunków Badania prowadzone przez zespół Uniwersytetu Arizony pod kierownictwem prof. Johna Wiensa wykazały, że tempo odkrywania nowych gatunków jest dziś wyższe niż kiedykolwiek wcześniej. Zgodnie z analizą w latach 2015–2020 rocznie dokumentowano ponad 16 000 nowych gatunków – w tym ponad 10 000 zwierząt (głównie owadów i innych stawonogów), 2 500 roślin i 2 000 grzybów. Prognozy na najbliższe lata sugerują dalszy wzrost tego tempa. Ile gatunków jeszcze nie znamy? Naukowcy mówią o milionach Jednak to szacunki dotyczące liczby nieodkrytych jeszcze gatunków są szczególnie zdumiewające. Obecnie znamy ok. 2,5 mln gatunków, lecz rzeczywista liczba organizmów żyjących na Ziemi może sięgać nawet setek milionów. Jakieś przykłady? Obecnie opisanych jest ok. 42 000 gatunków ryb, podczas gdy szacunkowe liczby mogą sięgać nawet 115 000. Podobnie jest w przypadku płazów: opisano ich około 9000, ale prognozowana liczba wynosi ponad 41 000. W przypadku owadów znamy 1,1 mln gatunków, podczas gdy entomolodzy sądzą, że faktyczna liczba może przekraczać 6 mln (niektóre prognozy sięgają nawet 20 mln). Gdzie odkrywa się najwięcej nowych gatunków? Nie trzeba szukać daleko Najwięcej nowych gatunków odkrywanych jest w regionach tropikalnych – w lasach deszczowych Amazonii, Azji Południowo-Wschodniej czy Afryki Środkowej. To prawdziwe skarbnice bioróżnorodności. Zaskakujące odkrycia mają jednak miejsce także w teoretycznie dobrze zbadanych lokalizacjach. W 2025 w Parku Narodowym Big Bend w Teksasie opisano nowy rodzaj i gatunek rośliny z rodziny astrowatych, nazwany „Włochatym Diabłem”. Nawet w tak dobrze monitorowanym ekosystemie wciąż kryją się tajemnice. Po co odkrywać nowe gatunki? To dosyć egoistyczne Każdy nowo odkryty gatunek to potencjalne źródło nieznanych dotąd substancji, enzymów czy struktur biologicznych, które mogą znaleźć zastosowanie w medycynie, biotechnologii czy inżynierii materiałowej. Przykładem jest odkrycie substancji inspirowanych hormonem helodermy arizońskiej (Heloderma suspectum) wykorzystywanej w nowoczesnych lekach na otyłość czy analizy składu jadów pająków i węży w poszukiwaniu nowych środków przeciwbólowych i przeciwnowotworowych. Nowe odkrycia gatunków zwierząt o unikalnych cechach mogą także inspirować technologie – np. materiały bazujące na właściwościach „superprzyczepnych” stóp gekonów wykorzystywane są przy produkcji zaawansowanych powierzchni samoprzylepnych. Warto zaznaczyć, że aż 15% wszystkich znanych obecnie gatunków zostało odkrytych w ciągu ostatnich 20 lat. Mimo że od czasów Linneusza minęły już trzy wieki, największe eksploracje biologiczne wciąż trwają. Źródło: Science Advances, University of Arizona, Discover Magazine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy z Muzeum Historii Naturalnej odkryli w 2025 roku ponad 70 nowych gatunków – oto najciekawsze z nich
Ponad 70 nowych gatunków – w tym pierzasty drapieżnik z ostatnim posiłkiem w brzuchu, ssak z czasów dinozaurów czy opos-miniaturka – tyle naukowcom z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej udało się odkryć w 2025 roku. Pokazują, jak wiele jeszcze nie wiemy o naszej planecie: wybraliśmy najciekawsze z nich.
W 2025 roku badacze z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej ogłosili opisanie ponad 70 nowych gatunków organizmów. Na liście znajdują się dinozaury, ssaki, ryby, owady, pajęczaki, morskie bezkręgowce… a oprócz nich jeden minerał. Pochodzą zarówno z ekspedycji terenowych, jak i z analiz kolekcji muzealnych. Tajemniczy torbacz z peruwiańskich Andów i pluszowa azjatycka pszczoła Jednym z najciekawszych opisanych gatunków jest Marmosa chachapoya, czyli malutki i absolutnie uroczy opos odkryty przypadkiem podczas ekspedycji po… wiewiórkę. Oposek Chachapoya zawdzięcza swoją nazwę starożytnej kulturze o tej samej nazwie, która niegdyś zamieszkiwała obszar peruwiańskich Andów. Ten drobny torbacz charakteryzuje się wyjątkowo długim nosem i ogonem i zmusił naukowców do przepisania mapy bioróżnorodności Ameryki Południowej. Wśród owadów uwagę przyciąga pszczoła Habropoda pierwolae z Wietnamu, potocznie nazywana „pluszową pszczołą”. Przyciągnęła ona uwagę swoim gęstym futrem i zaokrąglonym ciałem, co nadaje jej wyjątkowo sympatycznego charakteru. Pokazuje, jak zróżnicowany i wciąż obcy jest dla nas świat owadów! Dinozaur z ostatnim posiłkiem w brzuchu i ssak sprzed 200 mln lat Jednym z najbardziej sensacyjnych odkryć 2025 roku był pierzasty dinozaur z Chin, Huadanosaurus sinensis. Jego szczątki – po raz pierwszy raz w historii paleontologii – zachowały się z dwoma szkieletami ssaków w jamie brzusznej, co dostarczyło rzadkich dowodów na temat diety gada. Dinozaur ten żył około 125 milionów lat temu. Nie mniej interesujący jest Camurocondylus lufengensis – nowy ssak wielkości wiewiórki żyjący w Chinach w okresie wczesnej jury, między 174 a 201 mln lat temu. Badania jego szczęki rzucają nowe światło na ewolucję ssaków z okresu, w którym królowały wielkie gady. Nowy minerał z Rosji zasilił światowe zbiory Wśród odkryć z 2025 roku znajduje się także Lucasite-(La) – nowy minerał odkryty w wulkanicznej skale w Rosji. Został on oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne i obecnie stanowi część kolekcji Muzeum Historii Naturalnej. Potwór nie do końca z Loch Ness i pierwsi kolonizatorzy Australii Z Wyspy Skye w Szkocji pochodzi opis prehistorycznego gada Breugnathair elgolensis, który jest niezwykle fascynujący – posiada cechy zarówno jaszczurek, jak i węży, co czyni go ważnym ogniwem w rekontrukcji historii tych grup zwierząt. Szkoci mają zamiłowanie do tajemniczych „stworów”! Ważnym odkryciem z 2025 roku, w którym udział mieli także polscy naukowcy, są ślady czworonogów sprzed 355 mln lat w Australii. Rzucają nowe spojrzenie na wczesne etapy kolonizacji lądów przez kręgowce. Czemu odkrywanie nowych gatunków zwierząt jest ważne? Każde odkrycie nowego gatunku nie tylko poszerza naszą wiedzę, ale także podkreśla, jak wiele elementów światowej przyrody wciąż pozostaje niepoznanych. Przypomina nam, jak malutcy jesteśmy we Wszechświecie. Jakie odkrycia przyniesie rok 2026? Źródło: American Museum of Natural History, Mongabay Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Ognista ameba” z Kalifornii bije światowy rekord. Inne organizmy się gotują – ona kwitnie. Czy takie istoty żyją na innych planetach?
To odkrycie przesuwa granice naszej wiedzy. Jednokomórkowy organizm z Kalifornii to nowy rekordzista w świecie eukariontów. Odkryty w gorących źródłach, nie tylko przeżywa w ekstremalnych temperaturach, ale wręcz ich potrzebuje do życia.
Najodporniejsze znane zwierzęta to niesporczaki – jednak ekstremalne warunki potrafią przeżyć tylko zapadając w stan anabiozy (pozornej śmierci). Ale na Ziemi żyją też organizmy, które w wysokich temperaturach kwitną, a nawet się rozmnażają. Właśnie odkryto kolejnego rekordzistę. Jego łacińska nazwa oznacza „ognistą amebę z Gór Kaskadowych”. Ten jednokomórkowy organizm żyjący w Parku Narodowym Lassen Volcanic w Kalifornii jest niesamowicie wytrzymały. Okazało się, że potrafi rosnąć i dzielić się w najwyższych temperaturach wśród wszystkich znanych nauce eukariontów (organizmów posiadających jądro komórkowe). Organizm, który nie tylko znosi ciepło – on go potrzebuje Według artykułu opublikowanego w serwisie preprintów „bioRxiv”, organizm nazwany Incendiamoeba cascadensis rośnie i dzieli się w temperaturach dochodzących do 63 st. Celsjusza, co czyni go najbardziej odpor­nym na ciepło eukariontem na Ziemi. To nie wszystko – on wręcz potrzebuje wysokich temperatur, by rosnąć. Jego wzrost zaczyna się dopiero powyżej 42 st. C., co czyni go tzw. obligatoryjnym termofilem – organizmem wymagającym wysokich temperatur. Eukarionty są delikatne? Nie w tym przypadku To odkrycie mocno zmienia naszą wiedzę biologiczną. Dotychczas uważano, że eukarionty są zbyt delikatne, by funkcjonować w takich warunkach. W przeciwieństwie do prostych, odpornych prokariontów (bakterii i archeonów), komórki eukariotyczne zawierają jądra, organelle i wrażliwe błony. Dlatego zdolność I. cascadensis do przetrwania w takiej temperaturze to biologiczna sensacja. Historia odkrycia „ognistej ameby” i jej supermocy Naukowcy znaleźli ją w próbkach pobranych w latach 2023–2025 – występowała w 14 z 20 badanych lokalizacji. Potem przyszedł czas na badania w laboratorium. Hodowano ją w kulturach z dodatkiem ziaren pszenicy, by rozwijały się bakterie będące jej pożywieniem. Następnie przetestowano jej tolerancję cieplną w 17 zakresach temperatur od 30 do 64°C. Wyniki były zaskakujące. Poniżej 42 st. C. organizm w ogóle nie rósł. Najlepiej rozwijał się przy 55–57 st. C. Ale to nie była granica jego wytrzymałości – podziały komórkowe obserwowano nawet przy 58 i 63 stopniach! Granice wytrzymałości nowego organizmu – czy mógłby przeżyć w kosmosie? W 64 stopniach ameba nadal wykazywała ruch, bijąc rekord eukariontów (57 st. C.) należący do Echinamoeba thermarum i obalając uznawaną od lat barierę 60°C. Dopiero przy 66°C zaczęła tworzyć przetrwalniki (formy ochronne). Co ciekawe, tworzyła je także przy 25 st. C. – temperaturze dla większości eukariontów komfortowej, a dla niej zbyt niskiej. Jej ruch ustawał dopiero przy 70 st. C., ale można ją było „ożywić”, gdy temperaturę obniżono. Ostatecznie ginęła dopiero przy 80 stopniach. Sekwencjonowanie genomu I. cascadensis wykazało obecność mechanizmów obrony przed wysoką temperaturą: szybkich ścieżek sygnalizacyjnych, rozbudowanych białek odpornych na ciepło. Niemal identyczne sekwencje DNA odnaleziono w próbkach ze strefy wulkanicznej Taupō w Nowej Zelandii, co sugeruje, że ten sam gatunek lub jego bliski krewniak może występować globalnie. Odkrycie I. cascadensis ma znaczenie nie tylko dla ziemskiej biologii i ewolucji – także dla oceny potencjalnego życia pozaziemskiego. Jak podkreślają autorzy badania, odkrycie „podważa dotychczasowe paradygmaty” i rodzi nowe pytania o maksymalne możliwości organizmów żywych. Źródło: bioRxiv Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Są starsze niż dinozaury, a teraz mieszkają w naszych łazienkach. Czym są rybiki, czemu nas fascynują i jak się ich pozbyć?
Pierwsze spotkanie z rybikiem ma miejsce zazwyczaj około 3 nad ranem. My, wybudzeni ze snu, półprzytomnym krokiem „doczołgujemy się” do łazienki. Tam czekają na nas wyjątkowi goście: szybkie, zwinne, malutkie robaczki przemykające po podłodze. Zastanawiamy się wtedy, czy to przypadkiem nadal nie jest sen – przecież jeszcze wieczorem ich nie było. Te nieśmiałe stworzenia to rybiki cukrowe: starożytne owady, które z jakiegoś powodu uwielbiają żyć w naszym towarzystwie. Chociaż panicznie się nas boją.
Rybiki cukrowe to nie tylko uciążliwe owady domowe. Te prymitywne stworzenia mają za sobą miliony lat historii, wyróżniają się wyjątkową biologią, długowiecznością i nietypowymi zwyczajami, które czynią je jedynymi z najciekawszych domowych współlokatorów. Dlaczego owady starsze niż dinozaury zamieszkały w naszych łazienkach, czym naprawdę są i jak się ich pozbyć? Czym są rybiki? Rybiki cukrowe (Lepisma saccharina), popularnie określane także jako srebrzyki, to niewielkie owady pozbawione skrzydeł mierzące od 10 do 12 mm. Ich ciało jest wydłużone, spłaszczone grzbietowo-brzusznie i pokryte delikatnymi, połyskującymi łuskami. Kolor tych łusek – srebrzysty lub szaro-biały – przypomina rybie i od tego właśnie wzięła się polska nazwa owada. Nazwa nawiązuje także do specyficznego poruszania się: przemieszczają się błyskawicznie zygzakiem, co dodatkowo potęguje rybi efekt. To jedne z najbardziej pierwotnych owadów na Ziemi. Prof. Stanisław Ignatowicz z SGGW wyjaśnia, że ich historia sięga czasów znacznie wcześniejszych niż epoka dinozaurów. Chociaż skamieniałości rybików są rzadkością, ich budowa ciała i cechy morfologiczne potwierdzają prastare pochodzenie. Jak żyją i rozmnażają się rybiki? Rybiki prowadzą nocny tryb życia i preferują miejsca ciemne, wilgotne oraz ciepłe – dlatego najczęściej spotykane są w domowych łazienkach, kuchniach, pralniach czy piwnicach, gdzie mają dostęp do resztek organicznych i odpowiednich warunków mikroklimatycznych. W naturalnym środowisku bytują pod korą drzew, w ściółce, gniazdach gryzoni, a nawet w mrowiskach. Rybiki odżywiają się głównie substancjami zawierającymi skrobię i cukry proste. Ich dieta obejmuje papier, tapety, resztki jedzenia, a także martwe owady. Są jedynymi owadami, które potrafią trawić celulozę bez pomocy bakterii – w ich jelitach obecny jest własny enzym: celulaza. Jak zauważa prof. Ignatowicz, termity dla trawienia celulozy potrzebują symbiotycznych bakterii, natomiast rybiki produkują własną „fabrykę enzymów”, co jest ich wyjątkową adaptacją. Długość życia i wyjątkowa zdolność linienia Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii rybików jest ich zdolność do linienia przez całe życie – wymieniają oskórek wielokrotnie, nawet po osiągnięciu dojrzałości. Większość owadów linieje wyłącznie w fazie rozwojowej (larwalnej), tymczasem zarówno samce, jak i samice rybików mogą zrzucać naskórek nawet kilkadziesiąt razy. Cykl życia rybika trwa – w sprzyjających warunkach wilgotnościowych – około 4–5 miesięcy od jaja do postaci dorosłej, jednak same osobniki mogą żyć nawet 3–8 lat, co jest wyjątkowo długim okresem jak na tak małe owady. Rybiki w domu – czy są groźne? Typowe miejsca, w których natkniemy się na rybiki, to szczeliny przy wannach, podłogach, przestrzeń za listwami, pobliże rur czy spód tapet. Ich obecność to świetny marker podwyższonej wilgotności pomieszczeń. Szkodliwość rybików polega głównie na tym, że mogą uszkadzać książki, dokumenty, tapety i inne materiały organiczne: wszystko przez to, że ich pokarmem jest celuloza. Chociaż nie przenoszą chorób i nie gryzą ludzi ani zwierząt, to bywają uciążliwe, szczególnie w archiwach czy w bibliotekach. Mogą też zanieczyszczać żywność, chociaż ich obecność nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jak pozbyć się rybików? Obecność rybików – jeśli oczywiście nie prowadzimy muzeum – warto ograniczyć głównie ze względów estetycznych. Rozwiązanie jest proste: te owady kochają wilgotność, więc wystarczy ją zmniejszyć. Skuteczne może być już nawet regularne wietrzenie, wyczyszczenie wentylacji czy używanie osuszaczy powietrza. Warto usunąć źródła pożywienia: regularne sprzątanie kuchni, łazienki i biblioteczki sprawi, że lokatorzy sami się wyniosą. Skuteczne jest także uszczelnienie szczelin i zakamarków, które umożliwiają rybikom zakładanie gniazd. Ale jest jeszcze ekologiczna metoda. Biolodzy polecają naturalny sposób na rybiki, którym są… liście miłorzębu. Te owady nie lubią ich specyficznego zapachu i skutecznie je on odstrasza. Liście można włożyć między kartki książek lub wyłożyć przy progach, by uczynić swoją przestrzeń mniej atrakcyjną dla owadów. Przypominamy jednak, że rybiki są niemal zupełnie niegroźne, a ich historia sięga milionów lat. Być może jesteśmy więc w stanie żyć w symbiozie? Źródła: naukawpolsce.pl, Agriculture & Food
Śmiertelny wirus dziesiątkuje populację jednego z najrzadszych ptaków świata. Ary z filmu „Rio” dopiero niedawno pojawiły się na wolności
Ara modra to zjawiskowy, charakterystycznie niebieski gatunek papugi, który większość z nas kojarzy z animowanego filmu „Rio”. Chociaż uważano ją za wymarłą na wolności, to niedawno została reintrodukowana do życia w naturze w rodzimej Brazylii. Rzadkie ptaki mają jednak problem: dziesiątkuje je śmiertelna, nieuleczalna choroba. Czy możemy coś zrobić i czy powinniśmy przywracać wymarłe gatunki?
Najnowsze doniesienia z Brazylii wskazują na to, że u wszystkich wypuszczonych niedawno osobników ary modrej zdiagnozowano niebezpiecznego circovirusa, powodującego nieuleczalną chorobę. To zagraża przetrwaniu jednego z najrzadszych gatunków papug na świecie, o które od wielu lat rozpaczliwie walczą biolodzy z całego świata. Jaka jest ara modra? Ara modra (Cyanopsitta spixii) to średniej wielkości papuga o charakterystycznych, intensywnie niebieskich piórach. To jedna z najmniejszych ar, której masa sięga 400 gramów. Skóra wokół jadowicie żółtych oczu jest upierzona, a dziób ptaka czarny. Jest brazylijskim endemitem, czyli gatunkiem, który żyje wyłącznie na określonym obszarze. W przypadku ary modrej były to neotropikalne lasy galeriowe północno-wschodniej części Brazylii, dokładniej pogranicza stanów Bahia i Pernambuco. Ich siedliska znajdowały się w miejscach, w których rosły charakterystyczne drzewa Tabebuia aurea. Jak możemy się domyślać, już ich tam nie ma. Czy da się przywrócić arę jej naturalnemu środowisku? Rzadkie papugi zdobyły popularność dzięki filmowi animowanemu „Rio”, w którym główna bohaterka próbowała ocalić swój gatunek. Historia ma nawiązanie do rzeczywistości, ponieważ kilka lat temu ruszył program reintrodukcji tych rzadkich, niegdyś niemal całkowicie wybitych przez człowieka papug w ich naturalnym środowisku. Projekt ten powstał z inicjatywy biologów różnorodnych organizacji z całego świata. Ta historia nie ma jednak dobrego końca. Wirus dziesiątkuje populację bohaterów animacji Od 2019 roku ara modra jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Od kilku lat trwają jednak próby jego przywrócenia. Od 2020 roku w Brazylii wypuszcza się poszczególne osobniki (przywiezione z niemieckich hodowli). Do tej pory „uwolniono” jednak zaledwie 20 osobników, z których przeżyło zaledwie 11. U wszystkich ocalałych testy wykazały obecność circovirusa, który wywołuje chorobę dziobów i piór u papug, ale nie stanowi zagrożenia dla ludzi. – Na tę chorobę nie ma lekarstwa i w większości przypadków kończy się ona śmiercią ptaka – poinformowała w smutnym oświadczeniu brazylijska agencja ochrony środowiska ICMBio. Co więcej, u 21 innych ptaków z 90 przebywających wciąż w ośrodku hodowlanym w stanie Bahia testy także dały wynik pozytywny. Kontrowersje związane z introdukcją ptaków Centrum hodowlane, w którym przebywają ptaki, jest partnerem Niemieckiego Stowarzyszenia Ochrony Zagrożonych Papug, do którego należy 75% zarejestrowanych na świecie osobników ar modrych. Brazylia zakończyła z nim współpracę w 2024 roku, po tym, jak niemiecka organizacja sprzedała 26 ptaków do prywatnego zoo w Indiach bez zgody kraju. Brazylia wielokrotnie podnosiła obawy na spotkaniach CITES, międzynarodowego organu regulacyjnego ds. handlu dzikimi zwierzętami, w związku z lukami prawnymi, które umożliwiają sprzedaż ary modrej hodowanej w niewoli i napędzają popyt na ten delikatny gatunek. Oprócz utraty naturalnego środowiska, do wyginięcia ptaka na wolności przyczyniło się bowiem także zapotrzebowanie ze strony prywatnych kolekcjonerów. Niemieccy biolodzy zdementowali te pogłoski. Wyjaśnili, że ptaki nie zostały sprzedane, a przeniesione do miejsca, gdzie warunki są bardziej sprzyjające. Ne zmienia to faktu, że współpraca została zerwana. ICMBio nałożyło dodatkowo na ośrodek hodowlany BlueSky karę pieniężną w wysokości 1,8 mln reali (ok. 1,2 mln złotych) za niewdrożenie protokołów bezpieczeństwa biologicznego mających na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa. Przyszłość i sens reintrodukcji gatunku w Brazylii stoi jednak pod znakiem zapytania. Czy ary modre będzie można podziwiać wyłącznie w zoo? Niedawno w Belgii narodził się kolejny przedstawiciel tego wyjątkowego gatunku. Źródła: National Geographic Polska, bluemacaws.org, france24.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy po raz pierwszy znaleźli w morzu rzadkiego wieloryba... i strzelili do niego z kuszy. Dlaczego?
Po latach poszukiwań – udało się. Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali w morzu żywego dziobowala miłorzębozębnego: rzadkiego walenia, który do tej pory owiany był tajemnicą. Jeśli przykuliśmy waszą uwagę kuszą, to bez obaw – waleniowi nic się nie stało, a „ostrzeliwanie” to standardowy proces.
Pierwszy raz w historii udało się zaobserwować żywy gatunek wieloryba z rodziny wali dziobogłowych, który do tej pory znaliśmy jedynie za sprawą martwych osobników wyrzucanych na brzeg morza. Temu nieuchwytnemu ssakowi udało się nawet pobrać DNA… za pomocą kuszy. Tajemnicze ssaki ukryte pod powierzchnią wody Dziobowal miłorzebozębny przez dekady owiany był całkowitą tajemnicą. Gdyby nie martwe osobniki wyrzucane przez morze na brzeg nie wiedzielibyśmy tak naprawdę o jego istnieniu. Brakowało potwierdzonych obserwacji tych wielorybów na otwartym morzu. I to mimo tego, że należy on do rodziny wali dziobogłowych – drugiej co do liczby gatunków i zarazem najsłabiej poznanej wśród dużych ssaków żyjących na Ziemi. Przełom w poszukiwaniu dziobowala nastąpił w kilka lat temu, kiedy zespół naukowców prowadzących badania u zachodnich wybrzeży Meksyku zarejestrował wyjątkowe sygnały echolokacyjne. Przypisano je tajemniczemu gatunkowi, jednak brakowało dowodów. W 2020 roku zaczęto poszukiwania. Rzadkie spotkanie na otwartym morzu Badacze korzystali z zaawansowanych podwodnych mikrofonów (hydrofonów) i długo próbowali namierzyć źródło nietypowego dźwięku. W 2024 roku impuls echolokacyjny doprowadził ich do pojedynczego osobnika, który w istocie okazał się być wielorybem dziobogłowym. W ciągu kilku dni udało się dotrzeć do niewielkiego stada, w którym znajdował się m.in. dorosły samiec pokryty wojennymi bliznami i dorosła samica z młodym. Gatunki wielorybów dziobogłowych bywają jednak trudne do rozróżnienia, więc sama obserwacja wielorybów nie wystarcza do identyfikacji. I tutaj w tej historii pojawia się kusza. Naukowcy strzelili do wieloryba z kuszy Zespół mógł potwierdzić swoje obserwacje dopiero po pobraniu próbki DNA. W tym celu badacze strzelili do niego ze specjalnej kuszy – wszystko po to, by pobrać jego tkankę i nie niepokoić zwierzęcia zbytnim zbliżeniem się czy „łapanką”. Gruba skóra ssaka sprawiła jednak, że nie ma się o co martwić. Zwierzę ma się dobrze, a „wyciągnięto” z niego jedynie skrawek tłuszczu o wielkości gumki od ołówka. Okazało się, że w istocie jest to nieuchwytny wcześniej dziobowal miłorzębozębny. Swoje odkrycia naukowcy opublikowali w czasopiśmie „Marine Mammal Science”. Jaki jest nowy wieloryb? Dziobowale miłorzębozębne zawdzięczają swoją nazwę parze zębów, które kształtem przypominają charakterystyczne, wachlarzowate liście miłorzębu: drzewa pochodzącego z Chin. Są one w większości schowane w dziąsłach i szczęce, a na zewnątrz widoczne są jedynie ich końcówki. Samice nie mają kłów, które służą samcom nie do przeżuwania, a do toczenia brutalnych walk o terytorium. Stąd blizny na ciałach waleni. Dziobowale żywią się kałamarnicami i rybami, które „wysysają” ze składników odżywczych, więc zęby stają się jedynie bronią. Robert Pitman, współautor badania, nie kryje nadziei, że dokonane przez naukowców odkrycie pozwoli zidentyfikować wkrótce kolejne gatunki waleni, które nadal nie zostały zaobserwowane i ukrywają się w głębinach. To z ekscytujące, że na Ziemi wciąż żyją organizmy ważące ponad tonę, o których nic nie wiemy. Źródło: Marine Mammal Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.