Para stuletnich żółwi po raz pierwszy doczekała się potomstwa. Wykluło się 16 młodych
W Filadelfii doszło do wyjątkowego wydarzenia – w tamtejszym zoo przyszło na świat szesnaście żółwi słoniowych z wyspy Santa Cruz, gatunku krytycznie zagrożonego wyginięciem.
Samica Mommy przez całe dekady nie składała jaj. Ale sprowadzenie pięć lat temu samca Abrazzo z ZOO w Karolinie Południowej wszystko zmieniło. Właśnie wykluło się sześć małych samczyków. Oboje rodzice mają około stu lat i są najstarszymi mieszkańcami ZOO, a ich potomstwo uznaje się za cenne genetycznie dla zachowania gatunku. Mommy została mamą po raz pierwszy od prawie wieku To pierwsze potomstwo Mommy, która mieszka w Filadelfii od 1932 roku. W ciągu kilku miesięcy tego roku wykluło się łącznie 16 młodych: cztery samiczki i trzy samczyki w kwietniu, potem kolejne trzy samiczki w czerwcu. Teraz nastąpił finał i z jaj wykłuło się kolejnych sześć samców. Zwierzaki są zdrowe, z apetytem jedzą i rosną. Ich opiekunowie mają ciekawy sposób by je rozróżnić: oznaczyli je różnokolorowym nietoksycznym lakierem do paznokci. Część z nich już otrzymała imiona, jak Zee, James, Colette, Soledad czy Marigold Puddlefoot. Jedno z młodych zostanie nazwane w ramach akcji fundraisingowej. Żółw słoniowy z Santa Cruz na skraju wymarcia Narodziny te są ogromnym sukcesem programu ochrony, ponieważ żółwie Chelonoidis porteri (podgatunek żółwia słoniowego) występują wyłącznie na jednej wyspie archipelagu Galapagos – Santa Cruz. Są podgatunkiem żółwia słoniowego i mogą żyć nawet 200 lat. Młode pozostaną w Filadelfii przez około rok, potem pojadą do innych ogrodów zoologicznych. Dyrektor działu herpetologii ZOO, Lauren Augustine, podkreśla że potomstwo Mommy i Abrazzo zapewni ciągłość podgatunku w ogrodach zoologicznych na kolejne stulecia. Dla instytucji i programów ochrony to przełomowy moment, porównywalny z podobnym wydarzeniem w Zoo Miami, gdzie 135-letni żółw Goliath został po raz pierwszy ojcem w tym roku, o czym także pisaliśmy. Philadelphia Zoo, posiada także dwa żółwie olbrzymie, występujące w naturze tylko na atolu Aldabra na Seszelach. To dwie samice o imionach Wilma i Betty. Źródło: Philadelphia ZOO Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ma na imię Goliath, liczy sobie 135 lat i właśnie po raz pierwszy został ojcem
Żółw słoniowy w Zoo w Miami zadziwił opiekunów. Potężny samiec jest prawdopodobnie najstarszym nowym ojcem na świecie. Dopiero w wieku 135 lat dorobił się potomstwa. Zoo zgłosiło wyczyn Goliatha do Księgi Rekordów Guinnessa.
Spis treści Najstarszy ojciec świata – niezwykła historia Goliatha Historyczne narodziny w Zoo Miami Żółw słoniowy – symbol ewolucji i długowieczności W Zoo Miami miało miejsce wyjątkowe wydarzenie – najstarszy mieszkaniec ogrodu zoologicznego, żółw słoniowy z Galapagos o imieniu Goliath, świętował 135 urodziny oraz... swój pierwszy w życiu Dzień Ojca. To także pierwszy raz w historii Zoo Miami, kiedy udało się doprowadzić do skutecznego rozmnożenia żółwia słoniowego. Najstarszy ojciec świata – niezwykła historia Goliatha Goliath waży 234 kilogramy (517 funtów) i według oficjalnych danych wykluł się na wyspie Santa Cruz, należącej do archipelagu Galapagos, 15 czerwca 1890 roku. Przybył do Bronx Zoo w Nowym Jorku w 1929 roku, a po wielu latach, w 1981 roku, został przeniesiony do Zoo Miami. Choć przez lata miał intymne relacje z różnymi samicami, dopiero teraz udało mu się zostać ojcem. Matką jego pierwszego potomka jest żółwica Sweet Pea, która trafiła do Crandon Park Zoo na Florydzie jako dorosły osobnik w 1960 roku, co pozwala oszacować jej wiek na 85–100 lat. Historyczne narodziny w Zoo Miami Z ośmiu jaj złożonych przez Sweet Pea 27 stycznia jedno wykluło się po 128 dniach inkubacji – 4 czerwca. To pierwsze w historii Zoo Miami narodziny żółwia słoniowego, gatunku zagrożonego wyginięciem. Liczba tych żółwi drastycznie spadła przez działalność człowieka i wprowadzenie gatunków inwazyjnych na wyspy Galapagos. Dziś największymi zagrożeniami dla nich są zmiany klimatyczne i utrata siedlisk. Nowo wykluty żółwik wydaje się zdrowy i przebywa na osobnym wybiegu. W warunkach naturalnych małe żółwie słoniowe nie są wychowywane przez rodziców – od momentu wyklucia zdane są całkowicie na siebie. Goliath i Sweet Pea nie mają kontaktu z maluchem i z pewnością za nim nie tęsknią. Mają się dobrze i przebywają w swojej części wybiegu, gdzie mogą być oglądani przez publiczność. Ron Magill, rzecznik Zoo Miami, z dumą ogłosił narodziny jako wyjątkowy moment i wyraził uznanie dla wytrwałości Goliatha, który mimo bardzo zaawansowanego wieku został ojcem. Zoo złożyło także wniosek do Księgi Rekordów Guinnessa, by uznać Goliatha za „najstarszego ojca-debiutanta w historii”. Rozważana jest również możliwość uznania Goliatha i Sweet Pea za „najstarszych rodziców-debiutantów”, ponieważ łączny wiek pary przekracza 200 lat. Żółw słoniowy – symbol ewolucji i długowieczności Żółw słoniowy (Chelonoidis nigra) to największy żółw lądowy. Może ważyć do 400 kg i żyć ponad 100 lat. Występuje wyłącznie na archipelagu wysp Galapagos, gdzie jego różnorodne podgatunki przyczyniły się do rozwoju teorii ewolucji Karola Darwina. Zauważył on różnice w budowie żółwi z różnych wysp, co wsparło jego wnioski o przystosowaniu gatunków do środowiska. Żółw słoniowy jest roślinożerny i zagrożony wyginięciem. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pingwin równikowy żyje na gorących wyspach Galapagos. To jeden z najrzadszych gatunków na świecie
Przez miliony lat pingwin równikowy radził sobie dobrze w ciepłym klimacie. Dziś jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Jak naukowcy próbują uratować te ptaki?
Spis treści: Skąd pingwin równikowy wziął się na równiku? Zagrożenia dla pingwinów równikowych Nowe gniazda się sprawdzają Pingwin równikowy – ciekawostki Ponad dekadę temu biolożka P. Dee Boersma wydrążyła niewielki otwór w lawie na Wyspach Galapagos. Miała nadzieję na zwabienie jednego z najrzadszych nielotów na świecie. Pięć miesięcy później para pingwinów równikowych (Spheniscus mendiculus) wprowadziła się do tak przygotowanego gniazda i odchowała młode. W następnym roku wprowadziła się tam kolejna para. Obecnie co najmniej 84 z 120 gniazd, które wydrążyli prof. Boersma z University of Washington w Seattle i jej współpracownicy, nadal nadają się do użytku. A ostatni spis liczebności pingwinów na Galapagos wykazał, że ​​jedna czwarta z nich to osobniki młodociane. To niemało zważywszy na to, że liczebność gatunku szacowana jest między 1500 a 4700 osobników. Po raz pierwszy od dłuższego czasu prof. Boersma, badaczka National Geographic mówi, że jest nadzieja dla tych ptaków. Pingwiny równikowe i tak muszą zmagać się ze zmiennym klimatem Galapagos. Woda tam jest raz ciepła, raz zimna. Zależy to od cyklicznych zjawisk pogodowych El Niño i La Niña. To drugie schładza wodę, co sprawia, że wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej pojawia się większa ilość ryb. A to z kolei przyczynia się do obecnego wzrostu populacji pingwinów równikowych, gdyż zapewnia im więcej pożywienia. Skąd pingwin równikowy wziął się na równiku? Nikt dokładnie nie wie, w jaki sposób pingwiny, które znane są z życia w południowych, często lodowatych środowiskach, znalazły się na równiku. Pingwin równikowy jest najbliżej spokrewniony z pingwinem Humboldta z wybrzeża Peru i Chile. Możliwe, że miliony lat temu niektóre pingwiny Humboldta popłynęły z prądem oceanicznym, zatrzymały się na Galapagos i tam zostały. W drodze ewolucji do trzech razy w roku nauczyły się wychowywać pisklęta na skalistych wyspach wystarczająco gorących, aby usmażyć jajko. Pingwiny z Galapagos potrzebują cienia w pobliżu wody, aby zakładać gniazda, ale drzewa są na wyspach rzadkością. Dlatego te monogamiczne czarno-białe ptaki korzystają z tuneli lawowych. To jamy, które zwykle mają około metra głębokości. Pingwiny składają w nich jedno lub dwa jaja bezpośrednio na skale. Pisklęta opuszczają gniazdo w wieku od ośmiu do dziewięciu miesięcy, chociaż czasami wracają jeszcze do rodziców po jedzenie. Zagrożenia dla pingwinów równikowych Kiedy ludzie przybyli na wyspy, sprowadzili nieznane wcześniej gatunki, takie jak koty i szczury, które polują na jaja, pisklęta, a nawet dorosłe osobniki. Komercyjne połowy w okolicznych wodach doprowadziły do ​​przełowienia wielu ryb preferowanych przez ptaki. Ale największy wpływ na pingwiny równikowe ma pogoda. W 1982 roku wyjątkowo silne zjawisko El Niño przetoczyło się przez kulę ziemską. Woda oceanu ociepliła się, uniemożliwiając wydostawanie się na powierzchnię kluczowych składników odżywczych. Brak składników odżywczych oznaczał brak ryb, czyli brak pożywienia dla pingwinów. Pisklęta najpierw głodowały, idąc do rodziców po posiłek i go nie znajdując. Następnie ginęły dorosłe osobniki. Prof. Boersma szacuje, że populacja pingwinów z Galapagos spadła wówczas o połowę, z 10 tys. do mniej niż 5000 osobników. Nigdy już się z tego nie podniosła. Nowe gniazda się sprawdzają – Gatunek ten nie radzi sobie najlepiej w niewoli, więc nie ma ogrodów zoologicznych z pingwinami równikowymi – mówi Paul Salaman. To prezes Galápagos Conservancy, amerykańskiej organizacji non-profit, która działa na rzecz ochrony dzikiej przyrody archipelagu. – Nie ma alternatywy. Naprawdę musimy wziąć się do roboty – dodaje. W 2010 roku, szukając sposobów na zwiększenie populacji, naukowcy zaobserwowali, że wiele pierwotnych miejsc lęgowych pingwinów znajdowało się na wyspach zamieszkanych przez szczury i koty. Zespół postanowił więc stworzyć nowe gniazda na wyspach, na które te drapieżniki nie mają tak dużego wpływu. Prace te finansowane były przez takie źródła jak National Geographic Society oraz Fundacja Davida i Lucile Packardów. Jak ostrzega prof. Boersma, która bada ten gatunek od 1970 r., na razie za wcześnie, by stwierdzić, czy ostatni wzrost liczby młodych pingwinów oznacza prawdziwą odbudowę populacji. – Ale jeśli będzie dużo gniazd dobrej jakości, pingwin równikowy powinien sobie poradzić – dodaje. Pingwin równikowy – ciekawostki Pingwin równikowy to jedyny gatunek pingwina gnieżdżący się na półkuli północnej. Dorosłe pingwiny równikowe mają wierzch ciała czarny, a spód biały. Na spodzie ciała biegnie szeroki czarny pas. Z kolei boki głowy otacza cienki biały pas. Ptaki te osiągają 45 cm wysokości i 2,5 kg masy ciała. Dożywają 20 lat. Pingwiny równikowe potrafią schładzać swoje ciało, m.in. poprzez dyszenie i osłanianie stóp przed słońcem. Mają też zmniejszoną ilość tkanki tłuszczowej. Pokarm tego gatunku to głównie drobne ryby. Pingwin równikowy poluje stadami, często wraz z kormoranami nielotnymi. Na pingwiny polują rekiny i walenie. Pingwin z Galapagos uznawany jest za gatunek zagrożony wyginięciem. Podlega ochronie prawnej. Źródło: National Geographic.
Jerozolima – Kopuła na Skale – tajemnice świętego miejsca muzułmanów
„Wychowano mnie w miłości do Jerozolimy. Była ona ziemskimi wrotami do boskiego świata, w którym żydowscy, chrześcijańscy i muzułmańscy prorocy, ludzie z wizją i poczuciem człowieczeństwa, spotykali się – choćby tylko w wyobraźni” – pisał w 2011 r. Sari Nusseibeh, palestyński filozof i rektor Uniwersytetu Al-Quds. Wraz z wrześniowym wydaniem magazynu National Geographic Polska zapraszamy na wspólną podróż do świętego miasta trzech wielkich religii monoteistycznych. Przede wszystkim jednak do Kopuły na Skale, jednego z symboli Jerozolimy, trzeciego najświętszego miejsca muzułmanów. O tym arcydziele architektury opowiada reportaż Andrew Lawlera. Autor nie tylko przybliża w nim historię jednej z najważniejszych budowli w mieście, lecz także przedstawia najnowsze odkrycia badaczy, którzy zyskali bezprecedensowy dostęp do świątyni. Zgodnie z islamską tradycją, ze skały znajdującej się w jej wnętrzu prorok Mahomet wstąpił do nieba. Uważa się też, że jest to miejsce, w którym Bóg stworzył pierwszego człowieka, Adama. Z kolei żydzi utrzymują, że właśnie tam stała ich Druga Świątynia. Do dziś wierni żydowscy modlą się przy Ścianie Płaczu, najbliższym dostępnym miejscu Kopuły na Skale. Struktura Kopuły na Skale na przestrzeni dziejów przetrwała trzęsienia ziemi i rozliczne konflikty, pozostając symbolem dziedzictwa kulturowego i religijnego miasta. Ze względu na swój unikatowy projekt architektoniczny i bogatą historię wywarła wpływ na wiele islamskich budowli na świecie. W tym wydaniu przeczytacie również o niepokonanych cypryśnikach błotnych, jednych z najstarszych drzew rosnących w Ameryce Północnej. Ich słoje stanowią prawdziwe archiwa klimatycznych zapisów notujące poziomy wilgotności z ostatnich 2,5 tys. lat. Ponadto Thomas Peschak na swoich zdjęciach pokaże dziką przyrodę Mozambiku, a wraz z Robertem Draperem wybierzemy się w podróż do surowej Patagonii, by posłuchać ogłuszających odgłosów cielących się lodowców. Dobrej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści PORTFOLIO Świadkowie Hiroszimy | s. 8 Ludzie, którzy przeżyli zrzucenie bomby atomowej w 1945 r., opowiadają swoje historie. Mimo upływ wielu dekad wciąż są one wstrząsające. Zdjęcia H. Sakaguchi Gotowanie makaronu Manty Buty chopine Cuda Polski REPORTAŻE Kopuła na Skale | s. 30 To trzecie najświętsze miejsce muzułmanów, architektoniczny klejnot, ale też obiekt budzący kontrowersje. Po prawie 1400 latach budowla wciąż intryguje badaczy i pozostaje punktem zapalnym w relacjach Izraelczyków z Palestyńczykami. Tekst A. Lawler Zdjęcia Z. Gafić Lasy na wodzie | s. 54 Cypryśniki błotne, drzewa znane ze swej odporności i długowieczności, kiedyś tworzyły swoistą Amazonię Ameryki Północnej. Dziś jednak bagna USA stają się coraz bardzie słone... Tekst J.K. Bourne Jr. Zdjęcia M. Stone Głos lodu | s. 7e Mimo pustki na lodowcach odległej Patagonii nie panuje cisza. Tamtejszy lód ciągle wydaje osobliwe dźwięki, jakby chciał wyrazić swoje obawy związane z globalnym ociepleniem. Tekst R. Draper Zdjęcia T. Merino Dziki Mozambik | s. 98 Niasa, największy rezerwat przyrody w Mozambiku, w jej ochronę angażuje biednych jak mysz kościelna lokalnych mieszkańców, bo tylko z nimi ten projekt może się powieść. Tekst L. Joubert Zdjęcia T. Peschak
Teoria Darwina nie powstała dzięki żółwiom i ziębom. Kluczowe znaczenie miały skamieniałości i pieczone mięso
Ewolucjonizm mógłby nie powstać, gdyby nie apetyt Karola Darwina i jego wizyta w Ameryce Południowej. Wyjaśniamy, jak powstawała teoria Darwina.
W tym artykule: Mity dotyczące teorii Darwina Co Karol Darwin jadł w Argentynie Skamieniałości leniwców i pancerników Kolejne szczątki wymarłych stworzeń Jak powstały dwa gatunki „strusi”? Początki teorii ewolucji Znaczenie obserwacji z Ameryki Kiedy Darwin stał się ewolucjonistą? Przełomowe dzieło „O powstawaniu gatunków” Podróż młodego badacza na pokładzie „Beagle” w latach 1831–36, która zainspirowała słynną teorię, to jeden z najpowszechniej znanych, a zarazem silnie zmitologizowanych epizodów w historii nauki. Według tego mitu Darwin wziął udział w wyprawie jako przyrodnik, odwiedził wyspy Galapagos na Pacyfiku i ujrzał tam wielkie żółwie oraz „zięby Darwina”. Poszczególne gatunki tych tzw. zięb różnią się kształtem dziobów, co wskazuje na to, że mają odmienne jadłospisy. Z kolei żółwie z wielu wysp miały różne kształty pancerzy. Te właśnie dostrzeżone na wyspach Galapagos tropy sprawiły, że Darwin (od razu czy też po jakimś czasie – tu zdania mitotwórców są podzielone) doszedł do wniosku, że różnorodność życia na Ziemi powstała jako organiczny proces dziedziczenia zmian. Czyli, jak to później nazwano, wskutek ewolucji. Mechanizmem stanowiącym podłoże tego procesu jest dobór naturalny. Potem napisał książkę „O powstawaniu gatunków” i przekonał wszystkich (prócz hierarchii Kościoła anglikańskiego), że to prawda. Mity dotyczące teorii Darwina No cóż, uproszczona, wręcz komiksowa wizja podróży na „Beagle” i jej skutków zawiera ziarno prawdy. Lecz poza tym jest myląca, wiele zniekształca i pomija. I tak na przykład Darwin w „ziębach” nie zauważył nic szczególnego, przynajmniej na początku. Bardziej zaciekawiła go inna grupa ptaków zamieszkujących wyspy – przedrzeźniacze. Po powrocie z wyprawy specjalista ornitolog pomógł Darwinowi dostrzec w „ziębach Darwina” coś więcej. Współcześni Darwinowie Dwustulecie urodzin Darwina. Ojciec ewolucji byłby zachwycony, widząc, jak jego teoria wpłynęła na rozwój nauki.Zaledwie na dwa tygodnie przed swoją śmiercią Karol Darwin napisał krótki ... Przystanek na Galapagos był drobnym epizodem pod koniec podróży, która poświęcona była przede wszystkim sporządzaniu map linii brzegowej kontynentu południowoamerykańskiego. Darwin wcale nie pełnił na „Beagle” funkcji przyrodnika. Był 22-letnim absolwentem uniwersytetu w Cambridge. Sądził, że pisana jest mu przyszłość wiejskiego pastora. Na wyprawę został zaproszony w charakterze towarzysza do stołu dla kapitana statku – młodego arystokraty, niejakiego Roberta Fitzroya. Z czasem Darwin zaczął kolekcjonować okazy przyrodnicze i myśleć o sobie jako o przyrodniku. Teorię, nazwaną potem jego imieniem, tworzył i dopieszczał powoli, w tajemnicy. Swe koronne dzieło zatytułowane „O powstawaniu gatunków drogą naturalnego doboru, czyli o utrzymywaniu się doskonalszych ras istot organicznych w walce o byt” ogłosił w roku 1859. Nie tylko wiktoriańscy duchowni, lecz także wielu naukowców nie chciało przyjąć przedstawionych tam argumentów jeszcze przez wiele następnych dziesięcioleci. Samą ewolucję uznano powszechnie za fakt jeszcze za życia Darwina. Jednak postulowany przezeń mechanizm tego zjawiska – z pierwszoplanową rolą doboru naturalnego – przyjęto bez zastrzeżeń dopiero w latach 40. XX w. Wtedy okazało się, że potwierdza go genetyka. Tym, co naprawdę naprowadziło Darwina na myślenie o ewolucji, nie były obserwacje na Galapagos, lecz ślady dostrzeżone trzy lata wcześniej na smaganych wichrami plażach północnej Argentyny. Nie chodziło tu o kształty dziobów. Nie chodziło nawet o żadne żywe stworzenie. To były skamieniałości. Co Karol Darwin jadł w Argentynie We wrześniu 1832 r. „Beagle” zakotwiczył pod Bahía Blanca, osadą nad zatoką o tej samej nazwie, około 650 km na południowy zachód od Buenos Aires. Caudillo prowincji Buenos Aires, generał de Rosas, toczył właśnie ludobójczą wojnę z Indianami. Ufortyfikowana i zajęta przez wojsko miejscowość służyła za bastion. „Beagle” tkwił na redzie w pobliżu Bahía Blanca ponad miesiąc. Załoga zajęta była pracami kartograficznymi i innymi obowiązkami na brzegu: kopaniem studni, zbieraniem drewna na opał, polowaniem dla mięsa. Okoliczny krajobraz był typowy dla argentyńskiej Pampy – bujne zbiorowiska łąkowe. Wzdłuż brzegu ciągnął się pas zarośniętych trawą wydm. Myśliwi przynosili jelenie, aguti i inną zdobycz, kiedyś ustrzelili kilka pancerników oraz dużego nielotnego ptaka, którego Darwin niefrasobliwie nazwał „strusiem”. Oczywiście nie był to żaden struś (te żyją tylko w Afryce, choć kiedyś występowały także na Bliskim Wschodzie), lecz nandu szare (Rhea americana). Czyli ptak podobny z wyglądu do strusia, występujący jedynie w Ameryce Południowej, najcięższy przedstawiciel ptasiej fauny tego kontynentu. „Na kolację dzisiejszą mieliśmy danie, które w Anglii wzbudziłoby zdziwienie: pulpety ze strusia i pieczyste z pancernika” – zapisał Darwin w dzienniku pod datą 18 września, najwyraźniej zadowolony z nowego trybu życia. Wyruszył na poszukiwanie przygód, a nie na przyrodnicze badania terenowe. Jego codzienne zapiski (które potem zredagował i ogłosił jako relację zatytułowaną „Podróż na okręcie »Beagle«”) odzwierciedlają jego zainteresowania, nie tylko naukowe, lecz także kulturalne, społeczne czy polityczne. Zapisał, że ciemne mięso wielkiego ptaka nasuwało mu na myśl wołowinę. Z kolei pancerniki w smaku i z wyglądu przypominały kaczkę. Przeżycia kulinarne na Pampie, a potem w Patagonii mają swój udział w skierowaniu jego myśli ku ewolucji gatunków. Skamieniałości leniwców i pancerników Kilka dni później, 22 września 1832 r., Darwin i Fitzroy popłynęli szalupą obejrzeć przylądek Punta Alta, znajdujący się około 16 km od zakotwiczonego „Beagle”. Były to odsłonięte wychodnie skał nad wodą. „Widziałem je po raz pierwszy – zapisał Darwin – i zaciekawiły mnie bardzo, bo zawierają liczne muszle i kości wielkich zwierząt”. Ameryka Południowa – ciekawostki, które cię zaintrygują. Poznaj 50 fascynujących faktów! Nie ulega wątpliwości, że Ameryka Południowa to jedno z najbardziej interesujących miejsc na świecie. Tamtejsza przyroda znacząco różni się od europejskiej, a południowoamerykańska kult... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/8b41a486074417dd852cea03625be793e1e640a2-ba5c751.jpg" width="938" height="645" alt="Ameryka Południowa – ciekawostki, które cię zaintrygują. Poznaj 50 fascynujących faktów! (fot. Artur Widak/NurPhoto via Getty Images)" title="Ameryka Południowa – ciekawostki, które cię zaintrygują. Poznaj 50 fascynujących faktów! (fot. Artur Widak/NurPhoto via Getty Images)" /> Punta Alta oznacza „wysoki punkt”, ale wbrew nazwie skalne urwiska nie miały tam więcej niż sześć metrów. Skamieniałości spotykało się jednak na każdym kroku – wielkie, małe, najrozmaitszych dziwnych kształtów. Darwin z pomocnikiem zabrali się do miękkiej skały oskardami. W czasie tych wykopalisk Darwin zebrał szczątki dziewięciu wielkich ssaków, bardzo słabo znanych nauce lub jeszcze nie opisanych. Były to skamieniałości wymarłych około 12 tys. lat temu wielkich zwierząt żyjących wyłącznie na obszarze Ameryk. Najsłynniejszym przedstawicielem tej plejstoceńskiej fauny było Megatherium, ogromny lądowy leniwiec o rozmiarach słonia. Ten był już nazwany i opisany przez francuskiego uczonego Georges’a Cuviera na podstawie skamieniałych znalezisk z Paragwaju. Współczesne leniwce nie występują nigdzie poza Ameryką Południową i Środkową. Megatherium przypominało je anatomicznie, ale było zbyt wielkie, by prowadzić, tak jak one, nadrzewny tryb życia. Wśród trofeów Darwina znalazły się szczątki trzech wielkich leniwców, a także wymarłego gatunku konia. Oraz skorupa kostna z drobnych, dopasowanych do siebie płytek, będąca pozostałością jakiegoś dużego zwierzęcia, które musiało przypominać pancernika. Darwin poznał już prawdziwe pancerniki, i to nawet organoleptycznie, jedząc to zwierzę jako pieczeń obok pulpetów ze strusia. Przyglądał się też pastuchom bydła, gauczom, jak polują na pancerniki i pieką je wraz z pancerzem. Pancerników jest około 20 gatunków, wszystkie żyją w Nowym Świecie, kilka występuje na pampie bardzo pospolicie. Te pieczone były zapewne pancernikami białowłosymi (Euphractus sexcinctus), które podobno są wybitnie niesmaczne. To nie zniechęcało mało wybrednych gauczów, zmuszonych tygodniami żywić się tym, co udało im się upolować. „Niczym ślimaki cały swój dobytek noszą na grzbiecie, a jedzą, co popadnie” – napisał Darwin, mając na myśli pasterzy, nie pancerniki. Kolejne szczątki wymarłych stworzeń Miesiąc później w odległości jakichś 50 km od Punta Alta Darwin odkrył kolejne stanowisko obfitujące w skamieliny – 35-metrowy klif Monte Hermoso. Wykopał tam szczątki kilku gryzoni. Jedne nasunęły mu na myśl aguti, inne kapibarę, a jeszcze inne mniejszego południowoamerykańskiego gryzonia – tukotuko. Tyle że, podobnie jak w przypadku znalezisk z Punto Alto, skamieniałości za każdym razem wykazywały różnice w stosunku do gatunku żyjącego. Jeszcze później i dalej na południe wzdłuż wybrzeża Argentyny Darwin natrafił na trzecie znalezisko kości ssaków. Anatom, który je później badał, uznał, że należą do jakiegoś wymarłego wielbłąda. Zwierzę zostało nazwane makrauchenią (Macrauchenia). Do rodziny wielbłądowatych należą w południowej Ameryce dwa rodzime dziko żyjące gatunki: gwanako i wigoń, oraz dwa gatunki zwierząt domowych: lama i alpaka. Darwin wiedział, że gwanako zamieszkują obszar w pobliżu wykopalisk, bo sam zastrzelił jedną sztukę kilka dni wcześniej. Takie odkrycia, analogie i porównania utkwiły mu w pamięci, zapłodniły wyobraźnię i rozwijały się tam zarówno w dalszym ciągu podróży, jak przez lata po powrocie. Tymczasem same znaleziska zostały zapakowane w skrzynie i przesłane do Anglii, gdzie większością z nich zajął się botanik John Stevens Henslow, opiekun Darwina z Cambridge. „Miałem szczęście do skamieniałości” – pisał Darwin do Henslowa. Wspominał o wielkim gryzoniu, o leniwcu naziemnym, o pancerzu z wielokątnych płytek. To ostatnie znalezisko skomentował następująco: „Od razu gdy je zobaczyłem, pomyślałem, że muszą to być kości ogromnego pancernika. Bardzo pospolici są tu żyjący przedstawiciele tego rodzaju”. I dodał: „Jeśli Pana zainteresują, proszę je rozpakować, z wielką chęcią bym się o nich czegoś więcej dowiedział”. Warto zwrócić uwagę, że Darwin nie potrafił dokładnie zidentyfikować, a co dopiero zinterpretować swoich znalezisk. Większa część z jego kolekcji skamielin, oprócz Megatherium, zawierała gatunki słabo znane nawet specjalistom, a Darwin żadnym specjalistą nie był. To samo dotyczyło anatomii porównawczej; w ogóle o ssakach wiedział niewiele. Określenie „paleontolog” nie weszło wówczas jeszcze do użycia. Opis i identyfikację kopalnych szczątków powierzył błyskotliwemu młodemu anatomowi londyńskiemu Richardowi Owenowi, który szybko stawał się uznanym autorytetem od wymarłych ssaków. To właśnie Owen nadał nazwy znalezionym leniwcom. To on zasugerował (mylnie, jak się później okazało, ale szybko naprawił swój błąd), że makrauchenia jest spokrewniona z wielbłądami. 10 najdziwniejszych i najbardziej niezwykłych zwierzęcych łap. Do wspinania, chwytania i kopania Chociaż z biegiem ewolucji nasze ludzkie stopy utraciły część swoich dawnych zdolności, to świat zwierząt wciąż jest pełen gatunków, u których budowa i funkcjonalność łap mogą zask... Darwin Owenem nie był. Był tylko bystrym obserwatorem gorliwie zbierającym okazy i uczącym się przy okazji. Zaproszenie na „Beagle” uchroniło go od kolei losu wiejskiego pastora i pozwoliło dojrzeć. Gdy wziął na siebie obowiązki okrętowego przyrodnika, okazało się, że wypełnia je nadspodziewanie dobrze. Jego kwalifikacjami do badania skamieniałości były ogromna ciekawość, talent obserwacyjny oraz intuicyjne przekonanie, że wszystko w świecie przyrody jest jakoś ze sobą powiązane. Nie bał się też śmiałych spekulacji – przynajmniej póki nie musiał ich głosić publicznie. Jak powstały dwa gatunki „strusi”? Kilka miesięcy później, gdy „Beagle” zakotwiczył u wybrzeży północnej Patagonii, Darwin natrafił na następne informacje, które mu dały do myślenia. Badacz spędził jakiś czas na lądzie, znów w towarzystwie pasterzy bydła, którzy napomknęli, że znają „strusia” rzadkiej odmiany. Jest podobny do tego pospolitego, ale mniejszy, o krótszych nogach, łatwiejszy do upolowania za pomocą bolas. Wiadomość ta wpadła Darwinowi jednym uchem, a drugim wypadła, więc gdy jeden z marynarzy ustrzelił małego „strusia” (oczywiście, chodziło o nandu) na mięso, badacz w ogóle nie zwrócił na niego uwagi, zakładając, że to wyrośnięte pisklę. „Ptak był już oprawiony i ugotowany, gdy sobie przypomniałem [powieści gauczów]” – pisze tak szczerze, że łatwo go sobie wyobrazić, jak uderza dłonią w czoło. Zachowała się jednak głowa, szyja, nogi, skrzydła, większość dużych piór i duża część skóry. Zakonserwował te resztki i wysłał do Anglii, gdzie je skrupulatnie pozszywano i wypchano na tyle umiejętnie, że okaz nadawał się do wystawienia w muzeum Towarzystwa Zoologicznego. Przyjrzał mu się ornitolog John Gould, któremu Darwin miał potem zlecić identyfikację swoich zięb i przedrzeźniaczy z Galapagos. Gould potwierdził, że to odrębny, nowy gatunek i na cześć odkrywcy nadał mu nazwę Rhea darwinii, nandu Darwina (nazwa się nie utrzymała w związku ze zmianami formalnymi w taksonomii). Darwina zaintrygował fakt, że dwa gatunki nandu, tak do siebie podobne, mają niemal zupełnie rozłączne zasięgi występowania. Większy gatunek – nandu szare – zamieszkuje Pampę i północną Patagonię. Sięga na południu po Río Negro w Argentynie, które wpada do oceanu ok. 41 stopnia szerokości geograficznej południowej. Za rzeką występuje już drugi gatunek, mniejsze nandu plamiste, i to ono panuje na południu Patagonii. Początki teorii ewolucji Gdy połączył znaleziska wymarłych ssaków Ameryki Południowej z obserwacjami ich żyjących odpowiedników oraz spostrzeżeniami o rozmieszczeniu obu gatunków nandu i różnic między nimi, wnioski nasunęły mu się niemal same. Podobnie jak potem w przypadku zięb i przedrzeźniaczy z Galapagos. W jaki sposób powstają gatunki? Jak stają się tym, czym są? Wyjaśnienie ortodoksyjne, wciąż trzymające się mocno w nauce europejskiej w czasach wyprawy „Beagle”, odwoływało się do metafizyki. Bóg w akcie stworzenia powołuje do życia wszystkie gatunki i rozmieszcza je arbitralnie – kangury w Australii, żyrafy i zebry w Afryce, nandu, leniwce i pancerniki w Ameryce Południowej. Jeśli jedne wymrą, tworzy następne, podobne. Darwinowi porównania zwierząt zarówno wymarłych z żyjącymi (jak w przypadku leniwców czy pancerników), jak i współcześnie żyjących, podobnych do siebie i zajmujących przylegające obszary (jak w przypadku nandu) nasuwało inne wnioski. Proste i racjonalne, odwołujące się do koncepcji pokrewieństwa i następowania po sobie bliskich jeden drugiemu gatunków. Żyjące leniwce nadrzewne oraz pancerniki zastąpiły z czasem wcześniejsze formy, zamieszkujące mniej więcej ten sam obszar w poprzednich epokach w dziejach Ziemi. Te dawniejsze leniwce były prawdziwymi leniwcami, zaś wymarłe ssaki opancerzone zwane gliptodontami zalicza się dziś do rodziny odrębnej od współczesnych pancerników, ale z nimi spokrewnionej. Co myśli samica patrząc na ogon pawia? Ta i inne tajemnice zwierzęcej alkowy Dlaczego paw ma wielki i niewygodny ogon, a łoś ogromne poroże? Dlaczego pewien gatunek żaby rechocze, choć przyciąga tym drapieżników? Oczywiście, jakoś trzeba zwrócić uwagę płci prz... Dwa gatunki nandu także wydawały się zastępować siebie nawzajem, tyle że tym razem nie w czasie, lecz w przestrzeni. Skupianie się podobnych gatunków w czasie i przestrzeni dawało wskazówkę, że każda taka grupa pochodzi od wspólnego przodka: nandu od nandu, leniwce od wymarłych leniwców, pancerniki od pancernikopodobnych czy gliptodontopodobnych przodków, prawdopodobnie większych niż dzisiejsze pancerniki. Do takich wniosków skłaniał się Darwin, bo były bardziej przekonujące, logiczne i ekonomiczne niż tłumaczenia kreacjonistyczne. Znaczenie obserwacji z Ameryki Na ile obserwacje z Ameryki Południowej podważyły wiarę Darwina w wyjaśnienie metafizyczne? Sam badacz w ciągu swojego życia odpowiadał na to pytanie różnie. Albo mówił, że były ważne, ale nie tak jak obserwacje ptaków z Galapagos, albo przeciwnie – że miały zasadnicze znaczenie. Napomknął o tej sprawie w 1845 r., w drugim wydaniu relacji z wyprawy „Beagle”. Przejrzał je i poprawił, wprowadzając wzmianki o swojej teorii, choć na jej ogłoszenie jeszcze nie czuł się gotowy. Napisał, że związki między skamieniałościami a żyjącymi gryzoniami, leniwcami, wielbłądowatymi i pancernikami są faktami niezwykle interesującymi. Dalsze prace badawcze, prowadzone tymczasem przez innych naukowców, ujawniły podobne prawidłowości w Brazylii – między kopalnymi i żyjącymi formami mrówkojadów, tapirów, małp, pekari i oposów (dydelfów). „Te cudowne związki na tym samym kontynencie między wymarłymi a żywymi rzucają więcej światła niż jakiekolwiek inne dane na pojawienie się organizmów żywych na naszej planecie i ich ginięcie z jej powierzchni”. O jakie światło chodzi? Co się w nim ukazuje? „Świetlna” metafora należała do ważnych środków stylistycznych Darwina. Powróci ona w jego pismach, ale dopiero za kilkanaście lat, gdy uczony uzna, że jest gotowy zaświecić ludziom w oczy oślepiającym reflektorem swojej rewolucyjnej teorii. Kiedy Darwin stał się ewolucjonistą? Jest jeszcze jedno ciekawe pytanie dotyczące południowoamerykańskich szczątków kopalnych oraz nandu. Kiedy Darwin pojął, o czym one świadczą, i przychylił się do koncepcji ewolucji? Powszechnie uważa się, że po powrocie z wyprawy nie był jeszcze przekonanym ewolucjonistą. Zastanawiał się dopiero, nie wiedząc, co sądzić o tym, co zaobserwował. Skok ku myśleniu ewolucyjnemu uczynił dopiero po konsultacjach z Johnem Gouldem i Richardem Owenem na temat ptaków i skamielin, które im powierzył. (Wkrótce potem zaczął używać nowego terminu na opisanie zaobserwowanego procesu: „transmutacja”). Nie wszyscy jednak zgadzają się z poglądem, że było właśnie tak. – Myślę, że był przekonany znacznie wcześniej – tłumaczy historyk paleontologii Paul Brinkman. Siedzimy w jego gabinecie w North Carolina Museum of Natural Sciences w Raleigh, pod portretem młodego Darwina i plakatem filmu „Park Jurajski” oraz fotografiami okazów leniwca naziemnego i gliptodonta. – Skąd się biorą te podobieństwa między przedstawicielami fauny kopalnej i współcześnie żyjącej na tym samym terenie? Dlaczego te formy są tak podobne? – stawia pytania, które musiały nękać Darwina. Wymarłe gryzonie i żyjące aguti, gliptodonty i pancerniki... – Wyjaśnienie, że jeden gatunek spłodził drugi musiało mu przyjść do głowy może już w 1832 r. Transmutacja – mówi Brinkman. Ale i on przyznaje, że na poparcie hipotezy, iż Darwin nawrócił się na ewolucjonizm, jeszcze nim dotarł na Galapagos, dowodów praktycznie nie ma. To co jest, to tylko słabe poszlaki. Jak powstał człowiek, czyli co wiemy o historii ewolucji ludzkości? Człowiek dotarł do miejsca, w którym jest teraz, w toku długich i mozolnych zmian ewolucyjnych. Obecnie nasz gatunek tworzy zorganizowaną społeczność, która zasiedla wszystkie kontynenty, ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-czlowiek-czyli-co-wiemy-o-historii-ewolucji-ludzkosci-fot-geography-photos-universal-images-group-via-getty-images-5892b4b.jpg" width="938" height="626" alt="Jak powstał człowiek, czyli co wiemy o historii ewolucji ludzkości? (fot. Geography Photos/Universal Images Group via Getty Images)" title="Jak powstał człowiek, czyli co wiemy o historii ewolucji ludzkości? (fot. Geography Photos/Universal Images Group via Getty Images)" /> Istnieje niejasne wyznanie samego Darwina, uczynione pod koniec życia w nieprzeznaczonej do druku autobiografii, którą napisał dla najbliższej rodziny. „Podczas podróży na »Beagle« – wspomina – wielkie wrażenie wywarło na mnie odkrycie w formacjach skalnych na Pampie wielkich skamieniałych zwierząt pokrytych pancerzem podobnym do tego, który noszą współczesne pancerniki”. Wspomniał też o gatunkach nandu i ptakach z Galapagos, różniących się wyglądem w zależności od wyspy. „Było oczywiste, że tego rodzaju fakty, oraz wiele innych, można wytłumaczyć, jeśli założy się, że gatunki stopniowo się zmieniają; ten temat mnie dręczył”. Dręczył też przez następne lata innych uczonych. Przełomowe dzieło „O powstawaniu gatunków” Statek „Beagle” po ukończeniu prac kartograficznych w Ameryce Południowej i rocznej podróży dookoła świata dotarł do Anglii w październiku 1836 r. Darwin miał już 27 lat i pod wieloma względami był innym człowiekiem niż przed wyprawą. Nie myślał już o wiejskiej plebanii, postanowił poświęcić się nauce. Okazy powierzył specjalistom – ptaki Gouldowi, kopalne ssaki Owenowi, gady zoologowi Thomasowi Bellowi. Sam zabrał się do porządkowania myśli i weryfikowania podejrzeń. Jego notatniki są świadectwem jednoosobowej „burzy mózgów” na temat strusi, gwanako i zagadnienia „czy jeden gatunek zmienia się w inny”. A jeśli się zmienia, to w jaki sposób zachodzi ta transmutacja? Mniej więcej półtora roku później, gdy do swoich rozmyślań dołożył kolejny ważny fragment (koncepcja nadmiernej płodności i walki o byt zapożyczona z teorii ludnościowej Tomasza Malthusa), Darwin dotarł do sedna. Dobór naturalny sprawia, że w każdej populacji osobniki, które są najlepiej przystosowane, przeżywają i zostawiają potomstwo, a pozostałe – nie. Potem tę teorię rozwijał, dopracowywał i zazdrośnie strzegł przez 20 lat. Aż wreszcie młody człowiek, niejaki Alfred Russel Wallace doszedł do tych samych wniosków i zmusił Darwina do działania. Był rok 1858. Darwin już od jakiegoś czasu pisał długi, opatrzony szczegółowymi przypisami traktat o doborze naturalnym, ale miał go jeszcze w proszku. Wpadł w panikę, że ktoś go ubiegnie, odłożył zatem wielkie dzieło i szybko sklecił jego „streszczenie”. Mówił o tym tomie, że jest „okropny”, bo po dziesięcioleciach rozmyślań i wahań pisał go pospiesznie i w bólach. Dzieło ukazało się w listopadzie 1859 r. pod tytułem „O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego” i od razu stało się bestsellerem. Za życia Darwina wyszło jeszcze pięć wydań. Chyba nikt nie wątpi, że jest to najważniejsza książka naukowa, jaką kiedykolwiek wydano drukiem. Po 150 latach nadal jedni darzą ją czcią, inni zaś żywą niechęcią. „O powstawaniu gatunków” wciąż wywiera na nas znaczący wpływ – choć, niestety, niewiele osób naprawdę ją przeczytało.
W szwajcarskim zoo urodził się niezwykle rzadki żółw albinos. Co to za gatunek?
Żółw urodził się w ogrodzie zoologicznym w szwajcarskiej gminie Servion. Pochodzi z wysp Galapagos.
W tym artykule: Pracownicy zoo obawiają się, że żółw może nie przeżyć Żółw słoniowy jest gatunkiem dużego gada, który zamieszkuje wyspy Galapagos Czym jest albinizm? Po tym, jak kilka dni temu w szwajcarskim zoo wykluły się dwa żółwie, pracownicy ogrodu nie mogli wyjść ze zdziwienia. Jeden młody urodził się z bielactwem. Jego skóra jest pozbawiona pigmentu, oczy czerwone, a skorupa nienaturalnie blada. Eksperci twierdzą, że to niezwykle rzadki przypadek. Szansa, że ten gad urodzi się z albinizmem, wynosi 1 na 100 000. Pracownicy zoo obawiają się, że żółw może nie przeżyć Mały albinos należy do gatunku żółwia słoniowego. Jego matka złożyła jaja w lutym, a młode wykluły się na początku maja. Albinos wraz ze swoim bratem ważyli zaledwie 50 gramów i przez pierwsze tygodnie swojego życia spędzili w inkubatorach, w których byli pod stałą opieką specjalistyczną. Do matki wrócili na początku czerwca. – Byliśmy bardzo podekscytowani tym, że w naszym zoo urodził się albinos. To pierwszy raz, gdy żółw słoniowy urodził się z bielactwem poza Galapagos – napisali w oświadczeniu pracownicy ogrodu zoologicznego. Eksperci martwią się jednak, ponieważ nie wiadomo, jak długo może przeżyć stworzenie. Chociaż pobratymcy tego gada dożywają nawet 100 lat, albinizm jest schorzeniem, które może znacznie wpływać na jego zdrowie i umiejętności przetrwania. Dlaczego żółwie są tak często ofiarami plastiku? Naukowcy poznali ten okrutny mechanizm Naukowcy w końcu zaczynają rozumieć niezwykłe zainteresowanie morskich żółwi plastikowymi odpadkami pływającymi w oceanie. O ile zwierzęta cierpią przez naszą nieodpowiedzialność ... Żółw słoniowy jest gatunkiem dużego gada, który zamieszkuje wyspy Galapagos Żółwie słoniowe są jednymi z największych żółwi na świecie. Zazwyczaj mają ok. 1 metra wysokości i ważą ponad 200 kg. Samce są większe od samic. Ich ciała zazwyczaj są brunatne lub czarne. Gad ten jest roślinożerny i zjada prawie wszystkie rośliny i owoce, które znajdzie na swojej drodze. W naturalnym środowisku największym wrogiem młodego żółwia słoniowego jest myszołów galapagoski. Co ciekawe, młode przez pierwsze lata życia żyją w ukryciu. Robią to właśnie po to, aby minimalizować szanse na bliskie spotkanie z tym groźnym ptakiem. Jako dorosłe osobniki wyłaniają się z ukrycia i wracają do normalnego życia. Na szczęście dla małego jest on mieszkańcem zoo. Drapieżniki nie stanowią więc dla niego zagrożenia. Czym jest albinizm? Chociaż albinizm często wzbudza niemałe zaciekawienie, należy pamiętać, że jest to choroba genetyczna. W przypadku, gdy oboje rodzice mają gen recesywny, to w jednej czwartej przypadków, dziecko urodzi się albinosem. Albinizm charakteryzuje się brakiem enzymu tyrozynazy, który jest odpowiedzialny za produkcję melaniny, czyli substancji nadającej ciemną barwę komórkom i strukturom takim jak włosy. Na jednej z wysp Galapagos odnaleziono nowy gatunek olbrzymiego żółwia. Jak to możliwe? Żółwie, które dziś żyją na wyspie San Cristóbal prawdopodobnie otrzymają nową nazwę. Okazuje się, że należą do zupełnie nowego gatunku. Jak doszło do tej pomyłki? Taka genetyczna anomalia pigmentacji jest bardzo dużym utrudnieniem dla zwierząt. Poza samym „bladym” wyglądem albinosy mają problemy ze wzrokiem. Melanina bowiem wspomaga rozwój tęczówek i nerwów wzrokowych. Bielactwo jest szczególnie groźne dla drapieżników, które przez swoje problemy genetyczne mają problemy z polowaniem. Przekłada się to na gorsze umiejętności przetrwania. Oprócz typowego albinizmu wyróżniamy również leucyzm, który jest częściowym lub całkowitym brakiem obydwu rodzajów melaniny. Niedobory barwnika tutaj są nieregularnie rozmieszczone. Źródło: Tropiquarium de Servion Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Już nie ma dzikich Galapagos. Naukowcy zalecają „ponowne zdziczenie” jednej z wysp
Mimo że wyspy Galapagos nie zostały zalane hotelami i typową infrastrukturą turystyczną, człowiek i tak wprowadził tam wiele trwałych zmian. Czy da się je jeszcze odwrócić?
W tym artykule: Wyspy Galapagos, czyli Wyspy Żółwie Wielorybnicy z Galapagos San Cristobal jak za dawnych lat Położone na Oceanie Spokojnym wyspy Galapagos często uchodzą za synonim rajskiego, dziewiczego miejsca. W rzeczywistości naturalny ekosystem archipelagu został zniszczony przez człowieka. Duży w tym udział wielorybników pojawiających się na wyspie San Cristobal od końca XVIII w. 8 widoków nie z tej ziemi! Zobacz co żyje w głębinach przy Galapagos Wyspy Galapagos, czyli Wyspy Żółwie Autorzy badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Science” ustalili, że kilkaset lat temu na Galapagos żyły dwa gatunki żółwi olbrzymich. Jedne zamieszkiwały niziny, drugie prawdopodobnie wyżyny. Nie ma tu pewności, ponieważ ostatni osobnik wymarł, zanim został udokumentowany przez naukę. Naukowcy przeanalizowali zniknięcie żółwi dzięki mikroskopijnym skamieniałościom pyłków i zarodników znalezionych w jeziorze Ej Junco na wyspie San Cristobal. Wcześniejsze badania wykazały, że w jelitach zwierząt znajdował się grzyb Sporormiella. Ich odchody osadzały się na dnie jeziora. Wieki później badacze mogą na ich podstawie ustalić liczebność żółwi sprzed ekspansji wielorybników. Wielorybnicy z Galapagos Analiza zawartości zarodników Sporormielli w osadach z El Junco wykazała, że do 1800 r. żółwie regularnie pojawiały się w pobliżu El Junco. W ciągu kolejnych 10 lat ich populacja spadła do zera. To wydarzenia pokrywa się z pewnym kamieniem milowym w historii Galapagos. W latach 90. XVIII w. wielorybnicy zaczęli eksplorować Ocean Spokojny. Swoją działalność prężnie rozwijali właśnie na archipelagu. Na początku XIX w. pojawiali się tam już regularnie. Co w tym czasie stało się z żółwiami? Część wielorybników zabierała je ze sobą na statki. W dziennikach pokładowych mowa nawet o 200 tys. zwierząt. Żółwie były w stanie przeżyć kilka miesięcy bez jedzenia i wody, a przy tym były cennym źródłem świeżego mięsa. Ich zniknięcie to niejedyna zmiana w ekosystemie San Cristobal. Po wymarciu żółwi w latach 1830–1860 zmieniła się również równowaga gatunków roślin rosnących wokół jeziora El Junco. Liczebność dwóch rodzajów krzewów, Alternanthera i Acalypha, drastycznie zmalała. Ostatnie okazy obumarły w latach 70. XX w. Według badaczy mogły się do tego przyczynić zwierzęta gospodarskie. Konie i bydło pojawiły się na wyspie razem z wielorybnikami. Na Galapagos znaleziono żółwia, którego gatunek uznano za wymarły. Ostatni raz widziano je ponad sto lat temu Niezwykle rzadkie zwierze znaleziono prawie dwa lata temu, ale do potwierdzenia jego przynależności gatunkowej potrzebnych było kilka czasochłonnych testów. Teraz badacze potwierdzili – doro... San Cristobal jak za dawnych lat Czy jest szansa, żeby San Cristobal jeszcze kiedyś wyglądała tak jak pod koniec XVIII w.? Ekosystem został zniszczony „bezpowrotnie”, ale można doprowadzić do jego częściowego odbudowania. Rozwiązaniem miałoby być „ponowne zdziczenie” wyspy. – Zalecamy ponowne wprowadzenie bliskich krewnych wymarłych roślin i żółwia. Wszystkie te gatunki można znaleźć na innych wyspach Galapagos – powiedziała Jessica Conroy z University of Illinois, jedna z autorek badania. Naukowcy podkreślają, że w przywróceniu ekosystemu wokół jeziora El Junca kluczowe jest wykluczenie zwierząt gospodarskich, reintrodukcja żółwi oraz rozszerzenie trwających nasadzeń Acalypha i Alternanthera. Przywrócenie naturalnych siedlisk miałoby dodatkowy wymiar społeczno-ekonomiczny. Zrewitalizowana wyspa San Cristobal zapewniałaby inne niż do tej pory doświadczenia turystyczne. Źródło: PNAS. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Na jednej z wysp Galapagos odnaleziono nowy gatunek olbrzymiego żółwia. Jak to możliwe?
Żółwie, które dziś żyją na wyspie San Cristóbal prawdopodobnie otrzymają nową nazwę. Okazuje się, że należą do zupełnie nowego gatunku. Jak doszło do tej pomyłki?
W tym artykule: Żółw, który dziś zamieszkuje wyspę to prawdopodobnie zupełnie nowy gatunek W przeszłości San Cristóbal zamieszkiwały dwa gatunki Wyspy Galapagos są domem dla wielu endemicznych zwierząt i roślin Badacze z Uniwersytetu w Newcastle, Uniwersytetu Yale oraz ekwadorskiego Galapagos Conservacy porównali DNA z kości i skorup żółwi odnalezionych w 1906 roku z materiałem genetycznym tych, które dziś zamieszkują wyspę. Okazuje się, że na wyspie San Cristóbal żyły dwa gatunki endemicznych żółwi, a nie, jak dotychczas sądzono, jeden. Najnowsze badania pojawiły się na łamach czasopisma naukowego "Heredity". Żółw, który dziś zamieszkuje wyspę to prawdopodobnie zupełnie nowy gatunek Do tej pory naukowcy sądzili, że Chelonoidis chathamensis to endemiczny gatunek żółwia, który zamieszkuje wspomnianą wyżej wyspę archipelagu Galapagos. Teraz wszystko wskazuje na to, że doszło do poważnej pomyłki. Badania wykazały, że aktualni „mieszkańcy” San Cristobal należą do zupełnie innego gatunku. Jak doszło do takiego błędu? Najdłużej żyjące zwierzęta. Poznaj rekordy długowieczności Najdłużej żyjące zwierzęta udowadniają, że czas, jaki jest dany człowiekowi, to ledwie jedna krótka chwila. W przyrodzie występuje całkiem sporo gatunków, które mogą żyć dłużej ni... W 1906 roku zorganizowano amerykańską ekspedycje, która miała zbadać florę i faunę Wyspy Galapagos. Naukowcy z Kalifornijskiej Akademii Nauk dotarli do San Cristóbal, lecz nie eksplorowali całej wyspy, a jedynie jej południowy-zachód. Badacze najprawdopodobniej założyli, że żółwie, które odnaleźli, zamieszkują też resztę wyspy. Dziś już wiemy, jak bardzo się pomylili. W przeszłości San Cristóbal zamieszkiwały dwa gatunki Na podstawie badań nad materiałem genetycznym, naukowcy ustalili, że do lat 50. ubiegłego wieku wyspę zamieszkiwały dwa endemiczne gatunki żółwia. Jednym z nich jest właśnie C. chathamensis. Niestety, w połowie stulecia wszystkie osobniki wyginęły, a te, które dziś przemierzają San Cristóbal, powinny zostać ponownie sklasyfikowane. – Tak zwany żółw olbrzymi z San Cristobal, który obecnie zamieszkuje wyspę, jest zupełnie nowym gatunkiem żółwia – przekazało Ministerstwo Środowiska Ekwadoru na Twitterze. Oznacza to, że prawie 8 tysięcy osobników prawdopodobnie będzie musiało zmienić swoją nazwę gatunkową. 8 niezwykłych gatunków zwierząt, które są zagrożone wyginięciem Na świecie żyje wiele milionów gatunków zwierząt. Są jednak stworzenia, które są zagrożone wyginięciem, do tego stopnia, że za kilka lat może ich już nie być. Galapagos Conservacy przekazało, że jest więcej niż pewne, że C. chathamensis wyginęły. Uczeni podejrzewają, że jeden gatunek musiał zamieszkiwać wyżyny wyspy, natomiast drugi niziny. Co więcej, uczeni przypominają, że w przeszłości na terenie całego archipelagu Galapagos żyło 15 gatunków żółwi olbrzymich, z czego 3 już wymarły. C. chathamensis prawdopodobnie dołączył właśnie do tej smutnej trójcy. Agencja AFP przypomina, że w 2019 roku odnaleziono jedną samicę z gatunku tzw. żółwia olbrzymiego z Fernandiny (Chelonoidis phantasticus), którego 100 lat wcześniej uznano za wymarłego. Zwierzę znajduje się teraz pod ścisłą ochroną i jest wpisane na listę krytycznie zagrożonych. Wyspy Galapagos są domem dla wielu endemicznych zwierząt i roślin Wyspy Galapagos nazywane są również Żółwimi Wyspami. Znajdują się na Oceanie Spokojnym, ok. 1000 kilometrów na zachód od wybrzeża Ekwadoru i do tego kraju też należą. Archipelag składa się z 19 wysp i od 1978 roku jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Sama wyspa San Cristobal zajmuje powierzchnię 558 km kw. Nazwę zawdzięcza patronowi żeglarzy, św. Krzysztofowi. Z kolei największą jest Isabela, która ma 4588 km kw. i 120 km długości. Na plaży w USA znaleziono dwugłowego żółwia morskiego Takie żółwie jak ten nie rodzą się często. Niestety, najprawdopodobniej nie czeka ich długie życie. Na Galapagos można spotkać dziesiątki gatunków zwierząt, z czego duża część to endemity. To między innymi kotik galapagoski, legwan galapagoski, żółw słoniowy oraz gołębiak plamisty. Występuje tam również ponad 500 gatunków roślin naczyniowych oraz ponad 800 gatunków introdukowanych. Wyspy zostały odkryte przypadkiem 10 marca 1535 roku przez biskupa Panamy Tomása de Berlangę. Jednak to Karolowi Darwinowi zawdzięczają swoją popularność. Sławny naukowiec w XIX wieku prowadził tam obserwacje nad ewolucją. Zbadał wówczas cztery wyspy: wspomnianą w tekście San Cristóbal, Floreanę, Isabelę oraz Santiago. Źródło: Heredity
Na Galapagos znaleziono żółwia, którego gatunek uznano za wymarły. Ostatni raz widziano je ponad sto lat temu
Niezwykle rzadkie zwierze znaleziono prawie dwa lata temu, ale do potwierdzenia jego przynależności gatunkowej potrzebnych było kilka czasochłonnych testów. Teraz badacze potwierdzili – dorosła samica należy do gatunku wielkich żółwi z Fernandiny (Chelonoidis phantasticus).
Po raz pierwszy ten niezwykły gatunek został opisany na podstawie odosobnionego samca znalezionego na wyspie w 1906 roku przez wyprawę Rollo Becka z Kalifornijskiej Akademii Nauk. Co ciekawe, spośród innych żółwi wyróżniało go kilka charakterystycznych cech. Przede wszystkim uwagę zwracał siodłowaty kształt jego skorupy, która była dużo gładsza niż w przypadku innych żółwi. Obserwacja osobnika wykazała też, że zwierze żyje wyłącznie na lądzie, a jego podstawą jego pożywienia są rośliny podobne do opuncji. Badacze starali się znaleźć inne osobniki tego gatunku na pobliskich wyspach, ale badania udowodniły, że jedynym naturalnym środowiskiem gatunku Chelonoidis phantasticus jest bezludna wyspa Fernandina w archipelagu Galapagos. W Kenii ruszył pierwszy spis wszystkich dzikich zwierząt Ile dzikich zwierząt mieszka w Kenii? Odpowiedź na to pytanie poznamy jeszcze w wakacje. Kolejnym ekspedycjom w tym regionie nie udało się spotkać innych przedstawicieli gatunku, więc zwierzęta uznano za wymarłe. Promyk nadziei wlał się w serca badaczy w latach 60., kiedy to obserwatorom latającym nad wyspą helikopterem udało się wypatrzeć odchody i ślady ugryzień na roślinach, które mogły być efektem pracy wyjątkowych żółwi. Niestety, nie spotkano żywego osobnika, więc teoria nie znalazła potwierdzenia. View oEmbed on the source website Przełom w badaniu gatunku nastąpił jednak niespełna dwa lata temu. Na początku 2019 roku obserwatorzy badający archipelag Galapagos trafili przypadkowo na samicę, która z wyglądu bardzo przypominała opisy gatunkowe z wyprawy Becka. Chcąc mieć absolutną pewność co do przynależności gatunkowej zwierzęcia ostatnie kilkanaście miesięcy poświęcono na szczegółowe badania osobnika. Ku uciesze badaczy wyniki wyszły pozytywnie. Samica znaleziona na Fernandinie to z całą pewnością przedstawicielka gatunku Chelonoidis phantasticus. Odkryto kwiaty o zapachu padliny. Rosną tylko w jednym regionie Europy Europejscy naukowcy odkryli ostatnio nietypowy gatunek kwiatów. Już sam ich wygląd nie zachwyca, ale to zapach jest prawdziwym problemem. Roślina roznosi bowiem zapach rozkładających się cia... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/50fb46c40099dce2ae9bd4447a014174e69f9db4-7285db8.jpeg" width="938" height="625" alt="Kwiaty Aristolochia microstoma wydzielają nieprzyjemny zapach przypominający padlinę (fot. za: Frontiers in Ecology and Evolution)" title="Kwiaty Aristolochia microstoma wydzielają nieprzyjemny zapach przypominający padlinę (fot. za: Frontiers in Ecology and Evolution)" /> Dostała ona wdzięczne imię Fern i została bezpiecznie przewieziona do ośrodka badawczego na wyspie Santa Cruz. Na fali entuzjazmu po znalezisku badacze wspólnie z przedstawicielami Parku Narodowego Galapagos szykują kolejną ekspedycję, której zadaniem będzie odszukanie innych przedstawicieli tego wyjątkowego gatunku.
Tak wygląda dno Oceanu Spokojnego. Zobacz świat niedostępny dla każdego [GALERIA]
Tam pod wodą, w krętych korytarzach rafy, trwa wielobarwny festiwal. To świat niedostępny dla każdego. Chcesz do niego zajrzeć?
Zarabiał, pracując jako nurek przewodnik dla turystów na Hawajach. Kiedy oni robili sobie zdjęcia pod wodą, on też pstrykał. Ale raczej z nudów. – Raz po nurkowaniu jakaś kobieta zapytała o te moje zdjęcia – wspomina Chris Newbert. – Obejrzała, a potem chciała kupić parę odbitek. Nie miałem pojęcia, jaką podać cenę, sprzedałem je za podwójną stawkę druku, zgarnąłem do kieszeni coś koło 100 dol. i byłem szczęśliwy. Zrozumiałem, że ludzie chcą płacić za piękne obrazy z podmorskiego świata. A ja mogę im je dać. Był rok 1972, kiedy zaczął zajmować się na poważnie fotografią podwodną. Jego ówczesna dziewczyna szepnęła, że mógłby wydać album. To była abstrakcyjna myśl, ale inspirująca. Zapisał wtedy na skrawku papieru, jak taki wymarzony album miałby wyglądać. Minęło parę lat i trzymał go w rękach. Tęczowe morze (Within a Rainbowed Sea, 1984) zostało uznane przez krytyków za jedną z najpiękniejszych książek fotograficznych wszech czasów. Album sprzedał się w nakładzie ponad 100 tys. A Biały Dom wręczał go w prezencie najważniejszym gościom przyjeżdżającym do Ameryki z oficjalną wizytą, jak choćby cesarzowi Japonii Akihito. Ponad 200 stron fotografii z akwenu Morza Czerwonego, wybrzeży Galapagos, Wysp Kokosowych, archipelagu Vanuatu, Papui-Nowej Gwinei czy Wysp Salomona. Mieniące się bajecznymi kolorami ślimaki morskie, delikatne ukwiały, gigantyczne meduzy, ażurowe koralowce. Próżno doszukiwać się tylko sylwetek nurków. – Myślę, że zdjęcia nurków są najnudniejszymi i najbardziej zbędnymi fotografiami, jakie w ogóle można zrobić – wyrzucił z siebie podczas jednego z wywiadów. I zaraz zmitygował. – Nie chcę nikogo obrażać, to tylko moje osobiste odczucie, ale tym, co mnie fascynuje w oceanie, jest życie morskie, nie nurkowie. Więcej, czuję się zażenowany, kiedy widzę ich zdjęcia w czasopismach. Bo wtedy te wszystkie cudowne morskie stworzenia, rafy koralowe zostają sprowadzone do roli ledwie rekwizytów! Idea, że pod wodą możesz wszystkiego dotknąć, potrzymać w dłoniach, zrobić coś głupiego, to według mnie idiotyczny trend. No i ostatecznie kończy się na „głupim zdjęciu”. Jego fotografie mają najwyższy znak jakości. Kiedy "Life Magazine" opublikował wydanie specjalne pod znamiennym tytułem: 150 lat fotografii: Zdjęcia, które zrobiły różnicę, znalazły się tam największe światowe nazwiska w historii fotografii, takie jak Louis Daguerre, Henri Cartier-Bresson, Richard Avedon, Mary Ellen Mark. I wśród tych tuzów było tylko jedno nazwisko fotografa robiącego zdjęcia podwodne, Chrisa Newberta. Przez lata organizował komercyjne nurkowania, listy dla chętnych zapełniały się w parę chwil po ich otwarciu, choć koszt takich podwodnych lekcji pod okiem mistrza był niemały, 10 tys. dol. Mówią, że jego fascynacja światem głębin była zaraźliwa: BŁĘKIT! Błękit, błękit, błękit. Taka jest moja pierwsza reakcja, kiedy wskakuję w toń otwartych wód całe mile od wybrzeża Kona [okolice Hawajów – red.] i spoglądam w dół, w ocean głęboki na tysiące stóp, który jest jednym wielkim błękitem. Nieskończonym i transparentnym – pisał w Morzu snów, swoim drugim albumie (1994 r.); zdjęcia do niego robił razem z życiową partnerką Birgitte Wilms. Tak jak i pierwszy z miejsca stał się obiektem pożądania i zachwytu.
Żółw Diego z Galapagos nareszcie na wolności. Ocalił swój gatunek i został bohaterem
Diego – gigantyczny żółw słoniowy z Galapagos – nareszcie wrócił do domu. Po kilkudziesięciu latach życia w niewoli, aby rozmnażać się i zadbać o odbudowę populacji swojego gatunku, przeszło stuletni samiec został przewieziony na wyspie Español, na której pierwotnie żyli przedstawiciele jego gatunku.
O Diego niejednokrotnie pisały media na całym świecie. Stulatkowi przypisuje się niemałe zasługi w odbudowie jego gatunku – Chelonoidis hoodensis, czyli żółwia słoniowego. W czasach młodości Diega, czyli około 50 lat temu, na wyspie żyło zaledwie dwóch samców i 12 samic tego gatunku. Jednak osobniki były zbyt rozproszone, aby się rozmnażać i wydawać na świat młode. W związku z krytycznym stopniem zagrożenia wyginięciem gatunku, Park Narodowy Galapagos w połowie lat 60. XX wieku rozpoczął program mający na celu zwiększenie populacji żółwi słoniowych. Wówczas to na Galapagos przybył Diego. Został przetransportowany z ogrodu zoologicznego w San Diego w Kalifornii. Przez ponad 50 lat był mieszkańcem Parku Narodowego Galapagos, jedną z ważnych atrakcji turystycznych, ale przede wszystkim – seniorem rodu. Jak szacują pracownicy parku, Diego może być ojcem nawet 40 proc. z liczącej obecnie 2 000 osobników żółwiej rodziny. View oEmbed on the source website „Wyspa wita was z otwartymi ramionami” W poniedziałek 15 czerwca, Diego i 14 innych dorosłych żółwi słoniowych, zostało przewiezionych łodzią na niezamieszkałą wyspę Españolę, z której oryginalnie pochodzi ten gatunek. O wypuszczeniu bohatera na wolność poinformował na Twitterze minister środowiska Ekwadoru, Paulo Proano. „Zamykamy ważny rozdział w zarządzaniu parkiem. 15 żółwi, w tym Diego, wraca do domu po dziesięcioleciach rozmnażania w niewoli i ratowania gatunku przed wyginięciem. Wasza wyspa wita was z otwartymi ramionami” – napisał minister w poście. View oEmbed on the source website Przed zabraniem łodzią do Espanoli 100-letni Diego i pozostałe żółwie musiały przejść kwarantannę, aby uniknąć przeniesienia na wyspę nasion z roślin, które na niej nie występują. Chodzi o zachowanie naturalnego ekosystemu i niezaburzanie tamtejszej bioróżnorodności. Na zdjęciach udostępnionych na Twitterze ministra widać, że żółwie zostały wyposażone w lokalizatory zamocowane na skorupach. Wszyscy pracownicy parku mają nadzieję, że zwierzęta doskonale odnajdą się na wolności. Diego jest najstarszym znanym przedstawicielem swojego gatunku. Waży około 80 kilogramów, ma prawie 90 centymetrów długości i 1,5 metra wysokości, o ile porządnie rozciągnie nogi i szyję. Wyspy Galapagos w Ekwadorze, położone na Oceanie Spokojnym, słynną z niezwykle bogatej przyrody. Zostały rozsławione przez XIX-wiecznego angielskiego przyrodnika Charlesa Darwina. Katarzyna Grzelak
Przystosuj się lub zgiń. Co zagraża legendarnym wyspom Galapagos?
Coraz gorętszy klimat staje się zagrożeniem dla stworzeń z wysp Galapagos. Tych samych, które zainspirowały Darwina, gdy tworzył teorię ewolucji.
Jon Witman sprawdza ustnik aparatu tlenowego, poprawia płetwy i przewrotem do tyłu ląduje w Pacyfiku u brzegów wyspy Beagle. To jedna z ponad setki skał, wysepek i wysp tworzących archipelag Galapagos, leżącą na równiku prowincję Ekwadoru. Fala odbija się od brzegu i powraca do źródła pod białą flagą piany. Na skalnej półce poza zasięgiem rozbryzgów głuptaki niebieskonogie przedreptują z łapy na łapę. Na skałach pod nimi właśnie wybuchła sprzeczka między dwoma uszankami galapagoskimi. Cała scenka wygląda dokładnie tak jak wtedy, gdy przed niemal 200 laty dopłynął tu Darwin. Te stworzenia, perfekcyjnie dostosowane do panujących na tych wyspach trudnych warunków, wydają się zdolne przetrwać wszystko, nawet sam czas. Nagle na powierzchnię wypływa Witman. – Zaczyna się – oznajmia z grymasem na ustach i ponownie znika w falach. Nurkuję za nim. Pięć metrów pod powierzchnią pokazuje mi koralowiec madreporowy Porites lobata. Powinien przypominać zielonomusztardową pagodę, tymczasem jaśnieje bielą na tle pokrywających dno wściekle różowych i jadowicie zielonych sąsiadów. Bieleje w reakcji na zbyt ciepłą wodę. Niedługo umrze. Witman i jego współpracownicy poszukują zmian w miejscach takich jak wyspa Beagle. Nietrudno je znaleźć. Pomiary temperatury podgrzewają lokalną atmosferę dosłownie i w przenośni. W roku 2016, w trakcie najintensywniejszego El Niño ostatnich dwóch dekad, woda w miejscach, gdzie nurkowali, miewała 31°C. (Przeciętne temperatury wody w rejonie Galapagos były o ponad 2°C wyższe od średniej wieloletniej). Witman, który od 40 lat bada przybrzeżne ekosystemy od Wyspy Wielkanocnej po zatokę Maine, obawia się, że ten bielejący koral może zwiastować nasilającą się w kolejnych latach epidemię. Na pozór całkowicie odizolowane, wyspy Galapagos nie są jednak nieczułe na wpływy: zmiany klimatu wdzierają się do kolebki teorii ewolucji. Ucierpieć na tym mogą tak ikoniczne gatunki, jak słynne żółwie, zięby, głuptaki i morskie legwany. Ekosystemy, które nauczyły świat, czym jest naturalna selekcja, mogą przekazać nam dziś kolejną lekcję. – Galapagos – twierdzi Witman – to fantastyczne laboratorium, w którym można śledzić odpowiedź gatunków na zmiany klimatu. Zanim stały się wyspami Galapagos, znane były jako Las Encantadas – „wyspy zaczarowane” – wątłe skrawki lądu w koronkach z piany, z wypływającą z głębin ziemi lawą i mnóstwem dziwacznych zwierząt. Nie przyznają się do nich ani ludzie, ani wilcy – pisał Herman Melville. Podstawowym dźwiękiem tutejszego życia jest syk. Wielorybnicy wrzucali syczące żółwie do ładowni jako pożywienie, napełniali beczułki pitną wodą i płynęli dalej. Jeśli chodzi o dziwaczność, mieli rację: odcięta od lądu Ameryki Południowej jakimś tysiącem kilometrów wody tutejsza natura zdziwaczała. Przetrwały tylko nieliczne spośród zwierząt, które przebyły długą drogę ze stałego lądu. Te, którym się to udało, przystosowując się do warunków panujących na każdej z wysepek, wyewoluowały w różniące się od siebie formy. Pozostałe po prostu wyginęły. W dobie ocieplania się klimatu pracujący dla Brown University Witman i inni badacze próbują zrozumieć, jak wyglądać będzie przyszłość tego regionu. Być może nigdzie indziej na Ziemi cykl życia i śmierci nie zależy w takim stopniu od klimatycznych zdarzeń w rodzaju El Niño i La Niña – sytuacji, gdy zmiany temperatury, opadów i prądów morskich wywołują tak uderzające fluktuacje pogody i dostępności pożywienia zarówno w wodzie, jak i na lądzie. Jak się zaś sądzi, zmieniający się klimat będzie nasilał częstotliwość El Niños z ulewnymi deszczami; zamiast raz na mniej więcej 20 lat można się ich będzie spodziewać co dekadę. Według Andrew Wittenberga, fizyka pracującego dla NOAA (Amerykańska Narodowa Służba Oceaniczna i Meteorologiczna). modele przewidują, że ocean w pobliżu równika będzie się ocieplać nieco szybciej niż pozostałe tropikalne wody Pacyfiku. Podniesie się też poziom mórz; według niektórych prognoz do 2100 r. nawet o 55–76 cm. Eksperci sądzą także, że ocieplające się wody w porze chłodnej mogą zmniejszać intensywność gęstej mgły, która od jakichś 48 tys. lat spowija wyżyny Galapagos. To byłaby katastrofa dla organizmów, których życie zależy od tej mgielnej wilgoci. Z drugiej strony w miarę jak oceany pochłaniają wytwarzany przez ludzkość dwutlenek węgla, wyspy Galapagos będą cierpieć wskutek zakwaszenia wody: dojdzie do rozpuszczania węglanowych szkieletów koralowców i mięczaków, co może porwać cały łańcuch pokarmowy. Witman i jego zespół oczekują, że bielenie koralowców będzie się nasilać na skutek wywołanego przez El Niños ocieplania się otaczających wyspy wód. Tymczasem tropikalny ocean bez swoich raf jest jak wielkie miasto bez wieżowców: gdy część „domów” zniknie, rybom i innym morskim stworzeniom, które w kwestii zakwaterowania polegały na koralowcach, zostanie mniej miejsc schronienia i żerowisk. Bogaty ekosystem stanie się uboższy, a uboższy będzie mniej odporny na wstrząsy, w tym te wywołane kolejnymi zmianami klimatu. Sytuację pogarsza jeszcze rosnąca populacja ludzi: jakieś 25 tys. mieszkańców i coroczna rzesza ok. 220 tys. turystów. Na łodzi zakotwiczonej w zjawiskowej zatoczce Witman wciąga sfatygowaną piankę na krótkie pasiaste spodenki. Prowadzi trzyosobową załogę z powrotem na morskie dno. Jeden z nurków ściska wodoodporną tablicę i zaglądając w szczeliny skalne, zlicza jeżowce Eucidaris thouarsii. Doktorant Witmana, Robert Lamb, zbiera kamery wideo pozostawione wcześniej celem obserwacji zachowań ryb, takich jak garbiki Abudefduf troschelii i bodiany meksykańskie Bodianus diplotaenia. Witman płynie tuż nad dnem, metodycznie filmując to, co widzi. Zabawowo nastawione uszanki (Zalophus wollebaeki) poprawiają wszystkim nastrój, przygryzając taśmę mierniczą, jakby to była nitka dentystyczna. Przez ostatnie 18 lat Witman dwa razy w roku odwiedzał ten sam tuzin miejsc, badając, jakie interakcje zachodzą między społecznościami żyjącymi na i nad morskim dnem, takimi jak gąbki, koralowce, wąsonogi i ryby. Wyspy Galapagos to jeden z najzdrowszych tropikalnych morskich ekosystemów. Ośrodkami bioróżnorodności są korale. – Są niczym busz na lądzie – wyjaśnia Witman. Tyle że zamiast ptakom dają schronienie symbiotycznym rybom, krabom i ślimakom. Jednym z powodów, dla których te wyspy są tak unikalne i różnorodne, że np. pingwiny równikowe mogą dzielić jedną plażę z flamingami – jest fakt, że omywają je cztery główne prądy oceaniczne o różnych temperaturach. Głęboki, zimny Równikowy Prąd Podpowierzchniowy, biegnący przez 13 tys. km Pacyfiku, uderza w Galapagos, wypływa ku powierzchni, a potem meandruje między wyspami, wynosząc na płycizny składniki odżywcze zaopatrujące je w fitoplankton. On z kolei jest źródłem pożywienia dla pozostałych ogniw łańcucha pokarmowego. Wszystko zależy od tego oceanicznego pasa transmisyjnego. Podczas El Niño pasaty słabną. To nie tylko osłabia wypływ bogatych w odżywcze składniki wód z głębin ku powierzchni, ale i sprawia, że bliżej Galapagos niż zazwyczaj dopływają ciepłe wody zachodniego Pacyfiku. Pas transmisyjny zwalnia; niemal się zatrzymuje. Bufet zostaje zamknięty. Morskie życie bardzo na tym cierpi. Niektóre stworzenia przestają się rozmnażać; inne zwyczajnie giną z głodu. Pewne populacje nie zdołały się jeszcze odrodzić po ekstremalnym El Niño z lat 1982–1983. To wtedy najpewniej wyginęły garbiki z gatunku Azurina eupalama. W tym samym czasie fortuna sprzyja pustynnym na ogół lądom, na które El Niño zsyła zazwyczaj życiodajne deszcze. La Niña to jego dokładna odwrotność. Gdy przybywa, życie w morzu ma się świetnie, za to lądowe przymiera głodem. Witman przyrównuje te powtarzające się cykle do jazdy kolejką górską: niedobory, odnowa, przesyt, powtórka. W trakcie jego obserwacji Galapagos doświadczyły przejścia trzech silnych El Niños. W 2016 r. ciepłe wody sprawiły, że spadła ilość glonów, którymi żywią się większe morskie legwany. Pytanie brzmi: jeśli wody oceanów rzeczywiście się ocieplają i jeśli silne El Niños będą coraz częstsze, to czy te złe dla morskiego życia czasy nie będą tak złe, by żyjące na morskim dnie społeczności organizmów nie zdołały się odrodzić między kolejnymi falami niedostatku? A jeśli tak się stanie, to czy zmienią się w coś innego? Aby wzmocnić przekaz, po nurkowaniu Witman pokazuje mi ujęcie koralowca na morskim dnie tuż pod nami. – Normalnie powinien być różowy – mówi. Tymczasem to, co widzimy, wygląda jak kiepsko wylany beton. Algi tworzące zrąb, na którym wzrasta reszta organizmu, po prostu znikły. Dlaczego? Badacz podejrzewa, że cieplejsze wody ostatniego El Niño podkręciły metabolizm jeżowców, które na co dzień „pasą się” na tych algach, i przez to szkarłupnie w wielu miejscach wyjadły je do żywego. Z drugiej strony należące do luszczowatych Xenocys jessiae i strzępielowate Paranthias colonus – niegdyś powszechnie występujący zjadacze planktonu sami będący pożywieniem dla rekinów, uchatek i innych drapieżników, w trakcie tego silnego El Niño niemal całkiem zanikły. Sieć zależności pokarmowych na wyspach Galapagos i tak się zmienia na skutek szeregu czynników i to w stopniu, który dla wielu zwierząt oznacza trudności w przystosowaniu. Np. populacja tutejszych głuptaków niebieskonogich od 1997 r. zmniejszyła się o połowę. Naukowcy sądzą, że znaleźli przyczynę: w tym samym czasie zaczęła spadać (nie do końca wiadomo dlaczego) populacja sardynek stanowiących pokarm wielu drapieżników. Głuptaki niemal całkowicie przestawiły się na dietę z latających ryb, ale te trudniej złapać i są mniej pożywne. – To jakby przestawić kogoś z bufetu all inclusive na więzienne racje – wyjaśnia Dave Anderson, biolog z Wake Forest University. Niedożywione głuptaki często nie wyprowadzają lęgów. Czyżby więc spadek bioróżnorodności mógł stać się kamykiem wywołującym ekologiczną lawinę? – Gdy liczba gatunków spada – wyjaśnia Witman – cały ekosystem jest mniej odporny na zagrożenia. Pewnego marcowego dnia w 2016 r. razem z ekologiem Fredym Cabrerą idziemy w półmroku przez górski las na Isla Santa Cruz, najgęściej zaludnionej wyspie archipelagu (ok. 15 tys. mieszkańców). Przechodzimy obok kamienia, który wydaje z siebie zrezygnowany syk i chowa głowę do skorupy. Wkrótce pojawia się kolejny, i jeszcze jeden. Wydaje się, że żółwie słoniowe są wszędzie. Nieco dalej, na wyschniętych nizinach, Cabrera schodzi ze szlaku, podnosi z ziemi sztywną drucianą kratę i zaczyna kopać. 25 cm głębiej natrafia na kulkę. – To zepsute jajo – mówi po hiszpańsku. Ostrożnie odkrywa gniazdo. Druciana zapora przeciw drapieżnikom nie wystarczyła. – Sześć z ośmiu jest do niczego, wzdycha badacz z Galapagos Tortoise Movement Ecology Programme (ekologicznego programu na rzecz żółwi Galapagos). – Przy tych opadach to nic dziwnego. W styczniu 2016 r., niedługo po tym, jak zaczął się kolejny El Niño, w archipelag uderzyły deszcze, które zalały tę część lasu i sprawiły, że wiele jaj popękało i zgniło. No i pozostaje jeszcze kwestia temperatury. – U wielu gadów jest tak, że jeśli jaja przebywają w stosunkowo niskiej temperaturze, częściej wylęgają się z nich samczyki, podczas gdy wyższa sprzyja samiczkom – mówi Stephen Blake, koordynator programu. – Jeśli wraz ze zmianami klimatu piasek będzie coraz cieplejszy, może się nagle okazać, że wśród gadów zaczną przeważać samice, a różnica płci może stać się dramatyczna. W wielu miejscach globu, w tym na Wielkiej Rafie Koralowej i na Wyspach Zielonego Przylądka, badacze zaczynają obserwować to zjawisko u morskich żółwi. Jeśli nie uda się zmniejszyć presji, jakiej dziś doznają żyjące na Galapagos gatunki, być może zabijemy głuptaka znoszącego złote jaja. Zgodnie z przeprowadzoną w 2011 r. oceną zagrożenia dokonaną przez Conservation International i WWF zmiany klimatu doprowadzą do spadku populacji wszystkich siedmiu gatunków uznawanych przez turystów za najbardziej warte zobaczenia: wielkich żółwi, żółwi morskich, morskich i lądowych legwanów, pingwinów, głuptaków niebieskonogich i uszanek galapagoskich. Innego gorącego poranka w górach, jakieś 600 m n.p.m., Heinke Jäger, ekolog z fundacji Karola Darwina, podąża za grupą turystów ku kępie drzew Scalesia. Dla turystów wszystko jest w porządku. Jäger jednak widzi tu świat pełen ran. Jej zadaniem jest monitorowanie lądowych gatunków inwazyjnych, zarówno roślinnych, jak i zwierzęcych. Od czasu odkrycia Galapagos w 1535 r. za sprawą ludzi trafiło tu wielu „obcych”. Niektórzy (jak kozy, świnie, koty oraz ozdobne i użytkowe rośliny) byli przywożeni specjalnie; inni (gryzonie, owady i chwasty) – raczej mimochodem. Wybrane organizmy, jak choćby jeżyny, stały się gatunkami inwazyjnymi. Dziś wyspy są domem dla ponad 1430 sztucznie tu wprowadzonych gatunków, w tym niemal 800 roślinnych. Większość nie stanowi problemu, ale inwazyjne są uznawane za największe zagrożenie i powód, dla którego w 2007 r. UNESCO określiło to miejsce jako „światowe dziedzictwo w stanie zagrożenia”. Jäger pokazuje na chinowce Cinchona pubescens, jeden ze stu najbardziej inwazyjnych gatunków na świecie. W najwyższych partiach Isla Santa Cruz zacieniają one podłoże i zmniejszają populacje miejscowych roślin, a zmieniając panujące stosunki międzygatunkowe, szkodzą też endemicznie występującym zwierzętom, takim jak petrele galapagoskie, morskie ptaki, które wykopują gniazda w ziemi, i to na głębokość niemal 2 m. Idąc dalej, badaczka zauważa w lesie połacie inwazyjnych jeżyn. Scalesia zapewniają dom całym populacjom storczyków, mchów i ptaków. Na Santa Cruz, choć obecnie są pod ochroną, pozostał jednak ledwie procent ich pierwotnego obszaru, resztę wycięto pod uprawy 40 lat temu. Tam, gdzie do resztek lasu wdarły się inwazyjne jeżyny, rozścielają się one po podłożu, blokując możliwość kiełkowania tutejszym nasionom, a zięby nie mają gdzie wić gniazd. Jeśli tutejsza przyszłość będzie, zgodnie z prognozami, jeszcze bardziej mokra, wszystkie rośliny skorzystają, ale inwazyjne najbardziej. Po części dlatego, że są bardziej elastyczne i łatwiej przystosują się do zmian niż rośliny wysoce wyspecjalizowane do przetrwania w warunkach Galapagos. Po drugiej stronie archipelagu, na bezludnej, usłanej czarnym piaskiem plaży Isla Isabela, największej wyspy Galapagos, do brzegu przybija skiff. Francesca Cunninghame przechodzi przez kołyszącą się burtę. W rękach trzyma owiniętą czarnym materiałem klatkę. Ładunek to przedstawiciele jednego z najrzadszych gatunków ptaków na Ziemi. Słynne zięby z Galapagos, zwane też ziębami Darwina (istnieje 18 uznanych gatunków tych ptaków, a z uwagi na fakt, że wciąż trwają badania genetyczne, ta liczba zapewne się powiększy), zajmują poczesne, choć nieco niezasłużone miejsce w teorii Darwina. Uważa się bowiem, że to dzięki nim uczony zrozumiał zasady ewolucji. Tak naprawdę słynny ewolucjonista nie opisał wysp, na których zbierał okazy zięb, a swój błąd uświadomił sobie dopiero po powrocie do domu, do Shrewsbury w Anglii. Do zrozumienia, jak jedne gatunki mogą zastępować inne w procesie naturalnej selekcji, przyczyniły się więc także zebrane podczas wyprawy przedrzeźniacze (Mimus spp). Jedną z zięb Darwina jest kłowacz namorzynowy, który obecnie występuje tylko w dwóch izolowanych leśnych lokalizacjach (w sumie na jakichś 30 ha). Ptaki zdążyły już paść łupem najeźdźców: rozsmakowanych w jajach szczurów i Philornis – kuzynek muchy domowej, które zasiedlają gniazda i prawdopodobnie przyczyniły się też do miejscowego wyginięcia owadziarek szarych (Certhidea fusca) na Isla Floreana. W jednym z badań wykazano, że liczba larw Philornis rośnie w latach o dużej sumie opadów, a to może oznaczać coraz więcej problemów w przyszłości. Wiele tutejszych lądowych gatunków nie lubi ekstremów: deszczu nie może być za dużo, ale i nie za mało. W innej pracy udowodniono, że obfite opady zmniejszają przeżywalność młodych. Obecnie pozostało już nie więcej niż 20 dorosłych par kłowaczy namorzynowych. Cunninghame ze swym cennym ładunkiem kroczy boso po palącym stopy piasku, by w końcu wejść w cień wysokich mangrowców. Powietrze staje się chłodniejsze. Wchodzimy głębiej. Pojawia się niewielka drewniana ptaszarnia wyniesiona ponad poziom gruntu. Ma trzy połączone ze sobą komory chroniące przed drapieżnikami. Już w środku Cunninghame i trójka jej asystentów rozkładają pożywienie dla ptaków. Zamykają drzwi. Badaczka otwiera klatki i ostrożnie pojedynczo wyjmuje 15 piskląt. Mają ledwie 4 do 8 tygodni i są pokryte puchem. Po kilku minutach trzy spośród pisklaków stoją na brzegu miski z jedzeniem. Przez kolejne sześć tygodni Cunninghame i inni zostaną tu, by stopniowo wypuszczać je na wolność i prowadzić badania. – Gdybyśmy nie zebrali jaj i nie dokarmiali pierwszego w tym sezonie lęgu, wszystkie ptaki zapewne by zginęły – mówi ze smutkiem badaczka. Przez ostatnie cztery lata naukowcy z fundacji Karola Darwina we współpracy z Galápagos National Park Directorate oraz San Diego Zoo Global i Durrell Wildlife Conservation Trust starali się powiększyć ptasią populację. Cunninghame wciąż jednak się martwi. – Jakakolwiek zmiana, choćby podniesienie się poziomu morza, może zniszczyć ten mangrowy las – wzdycha. Kłowacze najchętniej zakładają gniazda w plątaninie mangrowców Avicennia germinans i Laguncularia racemosa, które są nieco osłonięte od otwartego morza. Nie wiadomo, czy udałoby im się przystosować, gdyby takie lasy znikły. Cunninghame kładzie się zatem na podłodze ptaszarni i patrzy na pisklaki. Śmieje się, gdy ptaki się przekomarzają. Wydaje się, jakby spadł jej z serca jakiś wielki ciężar. – Są tu, gdzie powinny być – mówi. Zostało jeszcze wiele do zrobienia, ale przez kilka minut Cunninghame leży na ziemi i słucha młodych zięb. Przez chwilę ich głosy brzmią niczym pieśń zwycięstwa.
8 widoków nie z tej ziemi! Zobacz co żyje w głębinach przy Galapagos
Ekipa Pristine Seas bada podwodny świat wokół wysp Galapagos. Choć to grupa doświadczonych nurków złożoność i bogactwo oceanu w tym miejscu zupełnie ich urzekło. Mimo, że od dawna wiadomo o tym jak wiele rzadkich gatunków tu mieszka wciąż niewiele robi się by te przyrodę chronić. Lider ekspedycji Enric Sala pokazuje nam najpiękniejsze obrazy z podwodnej krainy.
Lista miejsc, które chcemy odwiedzić. Parki narodowe Ameryki Południowej
Parki narodowe Manú, Iguaçu, Galapagos, Canaima
Zielony raj - PN Manú Park Narodowy Manú jest jednym z najbogatszych na świecie pod względem przyrodniczym. To 1,5 mln ha zielonej masy przeciętej rzeką Manú i rozbrzmiewającej głosami tropikalnych stworzeń. Samych ptaków żyje tu 850 gatunków, zaś ssaków dwie setki. Równie imponujące liczby opisują bogactwo flory. Na jednym hektarze może rosnąć 200 gatunków drzew (dla porównania w całej Polsce, jeśli skrupulatnie policzymy, wyjdzie ok. 40 rodzimych gatunków). Te dane oczywiście stale się zmieniają, bo w parku ciągle są odkrywane nowe gatunki. Gardło diabła - PN Iguaçu Jak czuje się człowiek w Gardzieli Diabła? Wspaniale! Co prawda jest tak głośno, że nie słychać sąsiada, który prosi o zrobienie zdjęcia, a to i tak nie wyjdzie, bo obiektyw natychmiast zostanie ochlapany mikroskopijnymi kropelkami wody. Ale to właśnie tu, w Parku Narodowym Iguaçu, można odczuć całą siłę żywiołu. Wodospady najlepiej podziwiać z pomostów (dostępnych także dla osób na wózkach) wchodzących w sam środek „gardzieli”. A także z łódek pływających na dole. Polecamy zarówno argentyńską, jak i brazylijską część parku. PN Iguaçu gdzie: na granicy Argentyny i Brazylii, 17 km od Paragwaju kiedy: cały rok więcej: www.iguazuargentina.com (Fot. Shutterstock) Wyspy Darwina - PN Galapagos Rozsławione przez Karola Darwina, twórcę teorii ewolucji, dziś przechodzą rewolucję – ekologiczną. Przepisy dotyczące zwiedzania Parku Narodowego Galapagos (także rezerwatu wodnego) są coraz bardziej restrykcyjne. Oczywiście tak jak w innych parkach nie wolno dotykać zwierząt (tyle że czasem same podchodzą lub podpływają do człowieka). Wskazane jest także, by wszędzie poruszać się z przewodnikiem. Wszystko, by przez nieuwagę nie zakłócić delikatnego ekosystemu wysp. Największą atrakcją są podwodne wyprawy, w czasie których można zobaczyć m.in. rekiny młoty. Symbolem parku pozostały jednak żółwie słoniowe oraz legwany. PN Galapagos gdzie: wyspy na Pacyfiku należące do Ekwadoru kiedy: najlepiej od sierpnia do listopada więcej:www.galapagosislands.com (Fot. Shutterstock) Wodospad ze stołu - PN Canaima W języku miejscowych Indian Canaima oznacza „boga grzmotów”. To właśnie tu znajduje się najwyższy wodospad na świecie Salto Angel, który ma aż 980 m wysokości. Magnesem przyciągającym nie tylko podróżników, ale i wspinaczy czy miłośników base jumpingu są tepui, czyli góry stołowe. Te arcyciekawe formacje skalne, wykształcone wskutek erozji płaskowyżu, pokrywają 65 proc. parku. Canaima to raj także dla biologów. Aż jedna trzecia gatunków roślin tu występujących to endemity. PN Canaima gdzie: Wenezuela kiedy: cały rok więcej: whc.unesco.org/en/list/701 (Fot. Shutterstock) Parki Ameryki Południowej wybór Travelera
Zaskakujące odkrycie: jeszcze jeden gigantyczny żółw na Galapagos!
Na Wyspach Galapagos są aż dwa gatunki gigantycznego żółwia – wykazały badania genetyczne.
O odkryciu pisze "Nature". Nowo zidentyfikowany gatunek został nazwany Chelonoidis donfaustoi na cześć długoletniego strażnika parku narodowego Galapagos. Fausto Llerena Sánchez, nazywany przez kolegów i przyjaciół Don Fausto, przeszedł w ubiegłym roku na emeryturę. Opiece nad żółwiami poświęcił 43 lata życia. Badanie genetyczne wykazało, że grupa 250 powolnych gadów z Galapagos różni się od podobnych żółwi z tej samej wyspy Santa Cruz oraz innych wysp archipelagu. Jak wskazała kierująca zespołem naukowców biolog Gisella Caccione z Yale University, skorupa C. donfaustoi ma także bardziej spłaszczony kształt. Eksperci przez długi czas uważali, że populacja olbrzymich żółwi na wyspie Santa Cruz jest jednolita. To już piętnasty gatunek żółwia odkryty na wyspach Galapagos. Cztery z nich to gatunki wymarłe. Gigantyczne żółwie z Galapagos mogą ważyć do 250 kg i dożywają ponad 100 lat. Naukowcy i ekolodzy mają nadzieję, że odkrycie pomoże chronić wielkie żółwie i powiększyć ich populację, liczącą około 250 osobników. Gigantyczne żółwie należały do zwierząt dokładnie zbadanych przez brytyjskiego przyrodnika Karola Darwina podczas jego pobytu na wyspach Galapagos w latach 30. XIX wieku. Źródło: PAP
30 najwspanialszych parków narodowych świata
Naturalnie najpiękniejsze parki narodowe ze wszystkich kontynentów.
Oto lista najciekawszych parków narodowych świata. Przez kolejny czas poznacie je na naszym serwisie z bliska. Dziś zapowiedź tego, czego możecie się spodziewać. Afryka - Park Narodowy Jezioro Nakuru - Parki narodowe Etosha, Chobe, Kruger Ameryka Północna - Park Narodowy Yellowstone - Parki narodowe Denali, Everglades, Cacahuamilpa Ameryka Południowa - Park Narodowy Torres del Paine - Parki narodowe Manú, Canaima, Iguaçu, Galapagos Azja - Park Narodowy Sipadan - Parki narodowe Fudżi, Sagarmatha, Göreme, Guilin Australia i Oceania - Park Narodowy Uluru-Kata Tjuta (Góra Uluru) - Parki narodowe Fiordland, Tasman, Kakadu, Mungo Europa - Park Narodowy Jeziora Plitwickie - Parki narodowe Piatra Craiului, Pireneje, Wezuwiusz, Vatnajökull
Dzieli Ziemię na dwie półkule i przyciąga swą niezwykłością niczym magnes. Przebiega przez trzy oceany i 14 państw na trzech kontynentach i archipelagach.
Ekwador i Galapagos Któż z nas nie chciałby stanąć na dwóch półkulach Ziemi jednocześnie? 14-dniowa wycieczka do Ekwadoru Amazon Expedition to jedna z wielu propozycji w korzystnej ofercie specjalnej biura Africa Line. Odkrywanie Ekwadoru zaczyna się od stolicy – zabytkowego Quito. Po zwiedzaniu miasta czeka nas odpoczynek od cywilizacji i czterodniowy rejs wokół wysp Galapagos połączony z nurkowaniem i fotograficznym safari. Kolejnym mocnym punktem programu jest trzydniowa ekspedycja w głąb amazońskiej dżungli. Przedzierając się przez gęste lasy deszczowe pieszo i łodziami, dotrzemy do rezerwatu Cuyabeno. Tam przy odrobinie szczęścia zobaczymy: małpy, leniwce, kajmany, delfiny rzeczne i tukany. Niezapomnianych wrażeń zapewne dostarczy również całodzienny trekking na Cotopaxi, jeden z najwyższych czynnych wulkanów na świecie. Po emocjach związanych z poznawaniem egzotycznej przyrody z przyjemnością wykąpiemy się w gorących źródłach wulkanu Antisana. Ostatnią atrakcją wyjazdu jest wizyta w Otavalo, gdzie odbywa się największy targ w Ameryce Północnej. Terminy oferty specjalnej: 1.10.–14.10. Cena: 4 000 zł + 2 790 USD. www.africaline.pl Afryka dla reportera W trakcie 23-dniowej wyprawy do Kenii, Ugandy i Tanzanii odwiedzimy farmę Karen Blixen, autorki książki Pożegnanie z Afryką i masajską wioskę, w której spędzimy noc i skosztujemy specjałów lokalnej kuchni. Towarzysząc buszmenom w polowaniu, dowiemy się, jak tropią zwierzynę i unikają spotkań z drapieżnikami. Przemierzymy terenówkami, rowerami lub pieszo parki narodowe Lake Manyara, Hell’s Gate, Ngorongoro, Serengeti. Trudy trekkingu zrekompensują widoki roztaczające się ze szczytów wulkanów Longonot i Menengai. Na amatorów mocniejszych wrażeń czeka rafting u źródeł Nilu. Wyprawę kończy 3-dniowy wypoczynek na Zanzibarze. Oferta jest dostępna do końca roku. Cena: 3 400 USD + 150 USD (wizy) + 3 750 zł (przeloty). www.safaritravel.com.pl Wypoczynek w raju Spośród 18 tys. wysp Indonezji Bali uchodzi za najpiękniejszą. O jej urodzie decydują skąpane w słońcu białe plaże oblane turkusowymi wodami oceanu i egzotyczna przyroda. Wakacje na Bali najlepiej zaplanować podczas pory suchej (od lipca do września). Decydując się na ofertę Konsorcjum Polskich Biur Podróży, przez 10 dni będziemy wypoczywać na plaży z widokiem na las deszczowy, a następne trzy dni spędzimy na statku, płynąc na wyspę Komodo. Zejdziemy na ląd, by obserwować warany (największe jaszczurki na świecie) i inne egzotyczne zwierzęta w ich naturalnym środowisku, a w okolicach wyspy Bidadari – pod wodę, by nurkować na rafie koralowej. Podczas pobytu na Bali będziemy nocować w hotelu (trzy-, cztero- lub pięciogwiazdkowym), natomiast podczas rejsu – na statku wyposażonym w klimatyzowane kabiny z łazienką. Na wodzie organizator zapewnia trzy posiłki, a na lądzie tylko śniadania. Chętni mogą oczywiście wykupić opcję z obiadokolacją lub all inclusive. Jednak ze względu na bogactwo smaków indonezyjskiej kuchni oraz tanie posiłki w barach i restauracjach, najlepiej jest jadać poza hotelem. Oferta jest ważna do końca roku: wyloty odbywają się codziennie. Cena: 7 250 zł (nocleg w hotelu 3* ze śniadaniami). www.konsorcjum.com.pl
Dwustulecie urodzin Darwina. Ojciec ewolucji byłby zachwycony, widząc, jak jego teoria wpłynęła na rozwój nauki.Zaledwie na dwa tygodnie przed swoją śmiercią Karol Darwin napisał krótki referat na temat maleńkiego małża przyczepionego do nogi wodnego chrząszcza znalezionego w pewnej sadzawce w angielskim regionie Midlands.
To była jego ostatnia publikacja. Człowiekiem, który przysłał mu owego chrząszcza, był niejaki Walter Drawbridge Crick, młody szewc i przyrodnik amator. Ten szewc ożenił się w końcu i miał syna o imieniu Harry, który z kolei miał syna imieniem Francis. W 1953 r. Francis Crick wraz z Jamesem Watsonem, młodym Amerykaninem, mieli dokonać odkrycia, które doprowadziło do tryumfalnego potwierdzenia prawie wszystkiego, co Darwin wywnioskował na temat ewolucji. Źródłem tego potwierdzenia nie były skamieniałości ani okazy żywych stworzeń, ani też drobiazgowa analiza ich narządów. Była nim księga. Watson i Crick stwierdzili, że każdy organizm skrywa w komórkach chemiczny szyfr swojego powstania, tekst zapisany językiem wspólnym dla każdej postaci życia – prostym, czteroliterowym kodem DNA. Wszystkie istoty organiczne, jakie kiedykolwiek żyły na tej ziemi, pochodzą od jakiejś wspólnej formy wyjściowej – napisał Darwin. Prawdę mówiąc, zgadywał. Aby zrozumieć historię ewolucji – zarówno jej przebieg, jak i mechanizm – współcześni Darwinowie nie muszą zgadywać. Zaglądają do genetycznej księgi. Weźmy np. słynne zięby z Galapagos. Darwin widział, że ich dzioby mają zróżnicowany kształt – jedne były szerokie i głębokie, inne wydłużone, jeszcze inne małe i krótkie. Uczony wysnuł nieco spóźniony wniosek, że pomimo tych różnic wszystkie zięby z Galapagos są bliskimi kuzynkami. Gdy widzi się to stopniowanie i różnorodność w budowie jednej małej i ściśle spokrewnionej grupy ptaków – napisał w Podróży na okręcie »Beagle« – można by rzeczywiście wyobrazić sobie, że przy początkowym ubóstwie ptaków na tym archipelagu jeden gatunek został wybrany i zmieniony dla różnych celów. To także były natchnione domysły. Ale analizując bliskie podobieństwo ich kodów genetycznych, dzisiejsi badacze potwierdzają, że zięby z Galapagos faktycznie pochodzą od pojedynczego gatunku (ptaka, którego najbliższym żyjącym krewnym jest ziarnojadek szary). DNA nie tylko potwierdza prawdziwość ewolucji, ale także ukazuje, na najbardziej podstawowym poziomie, w jaki sposób zmienia ona żywe organizmy. Ostatnio Arhat Abzhanov z Uniwersytetu Harvarda oraz Cliff Tabin z Harwardzkiej Szkoły Medycznej rozpoznali konkretne geny odpowiedzialne za niektóre z kształtów tych dziobów. Geny to sekwencje liter DNA, które po uaktywnieniu przez komórkę wytwarzają określone białko. Abzhanov i Tabin stwierdzili, że gdy gen powiązany z białkiem o nazwie BMP4 zostaje uaktywniony („pobudzony”) w rozwijającej się szczęce zarodka ziarnojada, dziób staje się głębszy i szerszy. Ów gen jest najsilniej pobudzony u darwinki wielkodziobej (Geospiza magnirostris), która używa swego mocnego dzioba do rozłupywania dużych nasion i orzechów. U innych zięb pewien gen pobudza białko o nazwie kalmodulina, które sprawia, że dziób jest cienki i długi. Ten gen jest najaktywniejszy u darwinki grubodziobej (G. conirostris), która wydłużonym dziobem szuka ziaren w owocach kaktusów. Na innym archipelagu, u zachodnich wybrzeży Florydy, myszy żyjące na plażach mają jaśniejszą sierść niż te z lądu stałego. To sprawia, że są mniej widoczne na jasnym piasku – sowy, jastrzębie i czaple zjadają więcej słabo zakamuflowanych gryzoni, dzięki czemu pozostałe mogą się rozmnażać. Hopi Hoekstra, też z Harvardu, odkryła, że ta różnica koloru wynika ze zmiany pojedynczej litery w jednym genie, co zmniejsza produkcję pigmentu w sierści. Mutacja nastąpiła po powstaniu tych piaszczystych wysp, niespełna 6 000 lat temu. Największym osiągnięciem Darwina była myśl, że za rozmaitość cech widocznych u spokrewnionych gatunków odpowiada w znacznym stopniu dobór naturalny. Dziś w dziobach zięb i sierści myszy faktycznie widzimy działanie tego doboru formującego i modyfikującego DNA genów oraz ich pobudzanie, aby przystosować organizm do określonych warunków. Darwin, który zakładał, że ewolucja posuwa się w niesłychanie powolnym tempie, zauważalnym jedynie w skamieniałościach, byłby równie uszczęśliwiony innym odkryciem. U tych samych zięb z Galapagos współcześni Darwinowie obserwują ewolucję w czasie rzeczywistym. W 1973 r. Peter i Rosemary Grantowie (obecnie Uniwersytet Princeton) rozpoczęli coroczne obserwacje populacji zięb na Daphne Major, wysepce w archipelagu Galapagos. Wkrótce odkryli, że zięby ewoluowały niemal z roku na rok, w miarę jak warunki na wyspie przechodziły z wilgotnych w suche i z powrotem. Początkowo żyły tam tylko dwa regularnie rozmnażające się gatunki darwinek, z których jedną była darwinka czarna (G. fortis), żywiąca się małymi nasionami. Gdy w 1977 r. wyspę dotknęła susza i drobnych nasion zaczęło brakować, darwinki czarne musiały zacząć się żywić nasionami większymi i twardszymi. Te z okazalszymi dziobami radziły sobie lepiej i przeżyły, przekazując tę cechę potomstwu. Kolejna zmiana zaszła, kiedy w 1982 r. pojawił się konkurent – darwinka wielkodzioba(G. magnirostris), która też zjada duże, twarde nasiona. Przez wiele lat oba gatunki koegzystowały i w 2002 r. stały się niezwykle liczne. Ale wtedy nastąpiła susza i do 2005 r. pozostało przy życiu tylko 13 wielkodziobych i 83 czarne darwinki. Co ciekawe, zamiast przystosowania się do suszy poprzez zjadanie większych nasion, tak jak 28 lat wcześniej, u ocalałych darwinek czarnych nastąpiło wyraźne zmniejszenie dziobów, gdyż rywalizując z większymi kuzynkami, starały się znaleźć sobie niszę i żywiły się bardzo małymi nasionami. Darwinka z mniejszym dziobem nie jest nowym gatunkiem, ale Peter Grant uważa, że wystarczy kilka takich epizodów, a powstanie nowa darwinka, która nie będzie się chciała krzyżować z przedstawicielami gatunku swoich rodziców. Zmiany widoczne w przypadku zięb z Galapagos to przykład radiacji adaptacyjnej, w ramach której każdy gatunek ewoluuje od wspólnego przodka, by wykorzystać określony rodzaj pożywienia. Kolejny przykład tego procesu zaobserwowano w jeziorach i rzekach Wielkich Rowów Afrykańskich. Żyje tam ok. 2 000 gatunków pielęgnic – ryb, które wyewoluowały od nielicznych przodków, czasem w mgnieniu oka, jeśli brać pod uwagę czas geologiczny. Na przykład Jezioro Wiktorii – największy z tych zbiorników – było całkowicie suche jeszcze 15 tys. lat temu. Wszystkie 500 gatunków miejscowych pielęgnic powstało od tamtej pory na drodze ewolucji z garstki gatunków niewiadomego pochodzenia. Podobnie jak zięby, pielęgnice przystosowały się do pożywienia pochodzącego z różnych środowisk, takich jak skaliste lub piaszczyste połacie dna jeziora. Jedne gatunki jedzą glony i mają gęste zęby nadające się do zeskrobywania i odrywania materiału roślinnego, natomiast inne, żywiące się ślimakami, dysponują grubymi, potężnymi szczękami, którymi mogą miażdżyć ich muszle. A jaki gen decyduje o pogrubieniu tych szczęk? To gen odpowiadający za białko BMP4 – ten sam, który sprawia, że darwinka wielkodzioba z Galapagos ma głęboki i szeroki dziób. Czy może być lepszy dowód na słuszność wiary Darwina we wspólnotę wszystkich gatunków niż znalezienie tego samego genu, wykonującego to samo zadanie u ptaków i ryb żyjących na różnych kontynentach? W dziele O powstawaniu gatunków Darwin taktownie nie wspomniał o tym, jak jego teoria rozszerza tę wspólność, obejmując nią rodzaj ludzki. Po 10 latach stawił czoło tej kwestii w pracy O pochodzeniu człowieka. Byłby uszczęśliwiony, wiedząc, że pewien gen, zwany FOXP2, ma kluczowe znaczenie zarówno dla normalnego rozwoju mowy u ludzi, jak i śpiewu u ptaków. W 2001 r. Simon Fisher wraz z kolegami z Uniwersytetu Oksfordzkiego odkrył, że mutacja tego genu powoduje zaburzenia językowe u ludzi. Później wykazał, że u myszy ów gen jest niezbędny do nauki sekwencji szybkich ruchów; bez niego w mózgu nie powstają połączenia, które zapisują tę umiejętność. U istot ludzkich FOXP2 jest zapewne konieczny do nauki wyrafinowanych drgań warg i języka, za pomocą których wyrażamy nasze myśli. Później Constance Scharff z Wolnego Uniwersytetu w Berlinie odkryła, że ten sam gen jest bardziej aktywny w pewnej części mózgu młodych zeberek akurat wtedy, kiedy te ptaszki uczą się śpiewać. Wykazując szatańską pomysłowość, członkowie jej zespołu infekowali mózgi zeberek specjalnym wirusem, niosącym zwierciadlaną kopię części genu FOXP2, co tłumiło naturalne pobudzenie genu. Rezultat był taki, że ptaszki nie tylko śpiewały w sposób bardziej zróżnicowany niż zazwyczaj, ale także niedokładnie naśladowały piosenki dorosłych osobników. Podobnie u dzieci ze zmutowanymi genami FOXP2 mowa jest zróżnicowana i niedokładnie naśladuje mowę dorosłych. Dzisiejsi darwinowie wiedzą doskonale, w jaki sposób presja zewnętrzna, taka jak rywalizacja i zmiany środowiska, może tworzyć nowe gatunki. Jednak Karol Darwin zaproponował jeszcze inny napęd ewolucji: dobór płciowy. W Jeziorze Wiktorii pielęgnice mają wzrok dostosowany do światła w swoim otoczeniu. Ole Seehausen z Uniwersytetu Berneńskiego stwierdził, że samce wykształciły jaskrawe kolory, by przykuć uwagę samic: zazwyczaj są czerwone w pobliżu dna jeziora, a niebieskie na mniejszych głębokościach. Wygląda na to, że niebieskie i czerwone populacje różnicują się genetycznie – co sugeruje, że reprezentują dwa odrębne gatunki w stadium powstawania. Jeżeli dobór naturalny jest przetrwaniem najlepiej przystosowanych (to określenie ukute przez filozofa Herberta Spencera, a nie przez Darwina), to dobór płciowy należy nazwać rozmnażaniem najseksowniejszych. Ma on ten rozkoszny skutek, że prowadzi do powstawania broni, ozdób, pieśni i barw, zwłaszcza u samców. Darwin uważał, że niektóre z tych ozdób, choćby rogi jeleni, służą samcom do walki między sobą o samice, natomiast inne, np. ogony pawi, pomagają samcom „oczarowywać” samice i skłaniać je do godów. Prawdę mówiąc, była to myśl zrodzona z rozpaczy, gdyż bezużyteczne piękno niepokoiło go jako ewidentny wyjątek od bezlitośnie praktycznego działania doboru naturalnego. W kwietniu 1860 r. Darwin napisał do amerykańskiego botanika Asy Graya: Widok pióra w pawim ogonie, ilekroć je zobaczę, przyprawia mnie o mdłości! Jego poglądy na temat doboru płciowego zostały uprzejmie zignorowane przez wiktoriańską opinię publiczną, która była lekko zgorszona myślą, że samice mogą aktywnie wybierać partnerów, zamiast skromnie poddawać się awansom samców. Nawet biolodzy odrzucili tę ideę na jakieś sto lat, gdyż zaczęli obsesyjnie dowodzić, że powstające cechy mają służyć gatunkowi, a nie jednostkom. Jednak dziś wiemy, że Darwin miał całkowitą rację. U wszystkich gatunków, od ryb i ptaków po owady i płazy, samice zbliżają się do najatrakcyjniejszych samców i zapraszają je do kopulacji. Darwin nie snuł zbyt wielu przypuszczeń, dlaczego samice wybierają bogato zdobionych samców, lecz ta kwestia nadal fascynuje biologów, gdyż mają dla niej dwa równie dobre wyjaśnienia. Jednym jest po prostu moda. Kiedy samice wybierają olśniewających samców, inne samice muszą iść za ich przykładem albo ryzykować, że będą miały synów, którzy nie przykują uwagi samic. Drugie wytłumaczenie jest bardziej subtelne. Hodowanie ogona jest dla pawia wyczerpujące i niebezpieczne. Na piękne pióra mogą sobie pozwolić tylko najzdrowsze samce: pasożyty, niedożywienie i niestaranne czyszczenie sprawią, że ogon będzie nijaki. Zatem lśniące pióra stanowią coś, co biolodzy ewolucyjni nazywają „niezawodnym wskaźnikiem sprawności”. Słabsze samce pawi nie mogą go sfałszować. A samice, instynktownie wybierając najlepszych partnerów, nieświadomie przekazują ich geny swojemu potomstwu. W przypływie fantazji Darwin stwierdził, że dobór płciowy może tłumaczyć różnice rasowe u ludzi: Wiemy, że każda rasa ma własny ideał piękna (…). Wybór bardziej pociągających kobiet przez mężczyzn potężniejszych, którzy potem będą mogli wychować przeciętnie większą liczbę dzieci, po upływie wielu pokoleń mógłby do pewnego stopnia spowodować wykształcenie się cech plemienia. Werdykt w tej sprawie jeszcze nie zapadł, ale istnieją przesłanki, że Darwin przynajmniej częściowo mógł mieć rację. Weźmy niebieskie oczy. Darwin, jak wielu Europejczyków, miał takie. Na początku 2008 r. Hans Eiberg i jego koledzy z Uniwersytetu Kopenhaskiego ogłosili, że znaleźli mutację genetyczną wspólną dla wszystkich ludzi o czysto niebieskich oczach. Jest nią zmiana jednej litery, z A na G, w długim ramieniu chromosomu 15, co osłabia pobudzenie genu o symbolu OCA2, zaangażowanego w wytwarzanie pigmentu, który przyciemnia oczy. Porównując DNA Duńczyków i mieszkańców Turcji oraz Jordanii, Eiberg obliczył, że ta mutacja nastąpiła zaledwie 6 000–10 000 lat temu, długo po wynalezieniu rolnictwa, u konkretnego osobnika żyjącego gdzieś w okolicach Morza Czarnego. Zatem Darwin mógł mieć swoje niebieskie oczy dlatego, że w DNA dziecka neolitycznego rolnika została błędnie zapisana jedna litera. Dlaczego ta zmiana genetyczna rozprzestrzeniła się z takim powodzeniem? Nie ma dowodów na to, że niebieskie oczy ułatwiają ludziom przetrwanie. Być może ta cecha była powiązana z jaśniejszą skórą, która przepuszcza więcej słońca potrzebnego do syntezy witaminy D. To byłoby szczególnie ważne, kiedy ludzie w północnych, mniej słonecznych klimatach zaczęli w większym stopniu żywić się zbożem, które jest ubogie w tę witaminę. Z drugiej strony niebieskookie osoby mogły mieć więcej potomstwa głównie dlatego, że przypadkiem, w tym rejonie geograficznym były bardziej atrakcyjne dla płci przeciwnej. Tak czy owak, wytłumaczenie prowadzi prosto do obu teorii Darwina – doboru naturalnego i płciowego. Co ciekawe, zamiana liter, która sprawia, że oczy są niebieskie, nie odbywa się w samym genie pigmentu, tylko w pobliskim fragmencie zapisu DNA kontrolującym pobudzenie tego genu. Stanowi to potwierdzenie idei mówiącej, że ewolucja działa nie tyle poprzez zmianę genów, co przez modyfikację sposobu, w jaki są one włączane i wyłączane. Pojęcie genetycznych przełączników wyjaśnia upokarzającą niespodziankę, że istoty ludzkie wydają się nie posiadać żadnych specjalnych ludzkich genów. W ciągu minionej dekady, kiedy naukowcy porównywali genom człowieka z genomami innych stworzeń, okazywało się, że dziedziczymy nie tylko zbliżoną do myszy liczbę genów – niespełna 21 000 – ale w większości przypadków są to te same geny. Tak jak nie potrzeba różnych słów do napisania różnych książek, nie trzeba też nowych genów do powstania nowego gatunku. Wystarczy zmienić porządek i wzór ich wykorzystania. Być może większa liczba naukowców powinna to sobie uświadomić znacznie wcześniej. W końcu ciała nie są montowane jak maszyny w fabrykach, tylko rosną i rozwijają się, więc w ewolucji zawsze musiało chodzić raczej o zmianę procesu wzrostu niż określenie końcowego produktu tego wzrostu. Innymi słowy, żyrafa nie potrzebuje specjalnych genów, by mieć długą szyję. Jej geny regulujące wzrost szyi są takie same jak u myszy, tylko mogą być włączone przez dłuższy czas, dzięki czemu żyrafa ma w końcu dłuższą szyję. W 2004 r. w kanadyjskiej arktyce Neil Shubin z Uniwersytetu Chicagowskiego wraz z kolegami odnalazł liczącą 375 mln lat skamieniałość – stworzenie wypełniające lukę między rybami a zwierzętami lądowymi. Nazwali je Tiktaalik, co w języku miejscowych Inuitów znaczy „duża, słodkowodna ryba”. Choć Tiktaalik najwyraźniej był rybą, z łuskami i płetwami, posiadał też płaską, płazią głowę z wyraźnie zaznaczoną szyją, wewnątrz płetw zaś kości, odpowiadające ramiennym i przedramiennym, a nawet nadgarstkom zwierząt lądowych – jeśli kiedykolwiek istniało brakujące ogniwo, to był nim właśnie on. Niewykluczone, że stworzenie to mogło nawet żyć na płyciznach albo pełzać w błocie, uciekając przed drapieżnikami. Geny skamieniałości zaginęły w mgle czasu, ale naukowcy zainspirowani tym odkryciem zbadali jej żyjący substytut – prymitywną rybę kostną zwaną wiosłonosem amerykańskim – i stwierdzili, że wzór pobudzenia genu tworzącego kości w jego płetwach jest bardzo zbliżony do tego, w wyniku którego powstają kończyny w zarodku ptaka lub ssaka. Różnica polega tylko na tym, że u ryby ten gen jest włączony krócej. To odkrycie obaliło długo wyznawany pogląd, że nabycie kończyn wymagało jakiegoś przełomowego wydarzenia ewolucyjnego. Choć współczesna genetyka potwierdza słuszność tez Darwina na wszelkie sposoby, zwraca też uwagę na jego największą pomyłkę – poglądy na mechanizm dziedziczenia. Darwin uważał, że organizm łączy w sobie cechy rodziców, a później nabrał przekonania, że przekazuje on też cechy nabyte w ciągu swojego życia. Nigdy nie pojął, tak jak Grzegorz Mendel, skromny mnich z Moraw, że organizm wcale nie jest mieszaniną dwojga własnych rodziców, tylko rezultatem połączenia całego mnóstwa indywidualnych cech, przekazanych mu przez ojca i matkę od ich rodziców, a wcześniej przez ich dziadków. Praca Mendla na temat cząsteczkowego charakteru dziedziczenia została opublikowana w mało znanym lokalnym czasopiśmie w 1866 r., zaledwie siedem lat po dziele O powstawaniu gatunków. Mnich, pełen nadziei, wysłał ją do kilku czołowych naukowców swoich czasów, ale na ogół został zignorowany. Umarł na wiele lat przed uznaniem doniosłości swojego odkrycia. Jednak jego spuścizna, podobnie jak Darwina, nigdy nie była bardziej żywa niż dziś.