Kameleony „Pinokio” wodziły naukowców za nos przez 150 lat. Teraz badacze poznali prawdę
Wielki nos, wielka pomyłka – kameleon „Pinokio” przez lata był źle klasyfikowany. Nowe badania ujawniają, że nie należy do znanego gatunku. Teraz ma swoją nazwę i tożsamość. Co więcej, ujawniono drugi, dotąd mylnie sklasyfikowany gatunek.
Madagaskar to prawdziwe królestwo kameleonów. Tam żyje ponad 40% wszystkich znanych gatunków tych fascynujących gadów. Jednak to, co rzuca się w oczy najbardziej, są ich niesamowite nosy – i przez lata wprowadzały naukowców w błąd. Międzynarodowy zespół badaczy odkrył niedawno, że dwie odmiany kameleonów, które były dobrze znane od 150 lat, w rzeczywistości są zupełnie nowymi, odrębnymi gatunkami. Ustalenie opisano na łamach czasopisma „Salamandra”. Kluczowe okazały się analizy genetyczne, które dowiodły, że wygląd zewnętrzny może być bardzo zwodniczy. W rezultacie mały kameleon z wyjątkowo długim nosem, znany popularnie jako „kameleon Pinokio”, w końcu otrzymał oficjalną naukową nazwę. Idealnie do niego pasuje: Calumma pinocchio. Od obserwacji do odkrycia Kameleon „Pinokio” był wcześniej zaliczany do Calumma gallus. O przynależności decydował głównie kształt jego wydłużonego wyrostka na pysku. Samce C. pinocchio charakteryzują się bardzo długim, gładkim wyrostkiem przypominającym włócznię. Wyrostek ten może osiągać 14–20% długości ich pyska. Naukowcy opisali teraz również drugi gatunek kameleona, chociaż jego nazwa nie jest już tak chwytliwa. Jest to Calumma hofreiteri. Te zwierzęta wcześniej mylnie przypisywano do gatunku Calumma nasutum, również ze względu na podobieństwa w kształcie nosa. Calumma hofreiteri wyróżnia się mniejszym, zaokrąglonym wyrostkiem nosowym, a w przeciwieństwie do C. gallus, ma wyraźny grzebień grzbietowy. Badacze doszli do wniosku, że to właśnie te charakterystyczne wyrostki nosowe wodziły ich dotychczas za nos. – Nasze badania wykazały również, że wyrostki nosowe mogą stosunkowo szybko zmieniać długość, kształt i kolor. Najwyraźniej podlegają one szybkiej ewolucji, prawdopodobnie spowodowanej indywidualnymi preferencjami samic w doborze partnera – wyjaśnia pierwszy autor badania dr Frank Glaw z Państwowej Kolekcji Zoologicznej, należącej do Bawarskich Państwowych Zbiorów Historii Naturalnej. Niezastąpiona genetyka Aby ostatecznie rozwiązać taksonomiczną zagadkę, zespół badawczy wykorzystał nowoczesną technikę pozwalającą na pozyskanie i sekwencjonowanie DNA (w tym tego mitochondrialnego) z okazów muzealnych, nawet tych mających ponad sto lat. Nowe wyróżnione gatunki są od siebie tak odległe genetyczne, jak inne znane gatunki kameleonów. Najstarszym okazem wziętym pod uwagę w tym badaniu był kameleon zebrany w 1836 roku. – Ta praca pokazuje ogromny potencjał nowych metod muzeomicznych [zastosowanie nowoczesnych metod genetycznych do pozyskiwania sekwencji DNA z historycznych okazów muzealnych – przyp. red.] w prawidłowej klasyfikacji historycznych okazów muzealnych – podkreśla jeden z autorów badania, prof. Miguel Vences z Politechniki w Brunszwiku. Biorąc pod uwagę dwa nowo opisane gatunki, na Madagaskarze znanych jest obecnie dokładnie 100 gatunków kameleonów. Łącznie, na całym świecie istnieje 236 gatunków tej unikatowej grupy jaszczurek. Źródło: Salamandra Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Gekon w rukoli z supermarketu. Uratowała go spostrzegawcza klientka
Spotkanie z dziką przyrodą może wydarzyć się wszędzie: nawet na zakupach w supermarkecie. Mieszkanka Chełma myślała, że kupiła tylko składniki na sałatkę, a wróciła do mieszkania z nowym domownikiem. Zwierzę trafiło już pod opiekę Fundacji Epicrates.
Młody gekon murowy najpierw przyjechał do Polski w paczce z rukolą, a następnie trafił na półkę Lidla w okolicach Lublina. Egzotyczne zwierzę nieświadoma klientka zabrała do domu i… zaopiekowała się nim jak prawdziwa zoolożka. Podjęła szybką interwencję. Gad przypominający krokodyla odwiedził Polskę Gekon murowy (Tarentola mauritanica) to największy europejski gatunek gekona, który od pyska po czubek ogona mierzy zwykle około 12–16 cm. Polskie powietrze mu wyraźnie służy, bo w łódzkim zoo udało się wyhodować 20-centymetrowego olbrzyma. Przybysz z rukoli chyba o tym usłyszał, bo najwyraźniej także chciał odwiedzić swojego wyrosłego kuzyna. Te urocze gady zamieszkują zwykle tereny basenu Morza Śródziemnego – zarówno po europejskiej, jak i afrykańskiej stronie akwenu. Spotkamy je także na wielu rozsianych po śródziemnomorzu wyspach, ale do tej pory stroniły od Lubelszczyzny. Przypominają nieco miniaturowe krokodyle, dlatego czasem nazywa się je gekonami krokodylowymi. Żyją najczęściej około 5 lat i żywią się owadami. Gekon w rukoli z Lidla trafił na dobrą osobę Gekon przyjechał do Polski w paczce rukolą i trafił na półkę Lidla w miejscowości położonej pomiędzy Chełmem a Lublinem. Zawartość jego tymczasowego „domu” miała posłużyć jako składnik na sałatkę z fasolą, a nowa właścicielka gekona – chociaż jeszcze tego nieświadoma – zobaczyła go dopiero w misce podczas przygotowywania potrawy. Na szczęście udało jej się go dostrzec jeszcze przed dodaniem octu i sosu! Nie było to łatwe, ponieważ uroczy, malutki gekon mieści się na czubku palca. Klientka zadziałała wzorowo – szybko skontaktowała się z lubelską Fundacją Epicrates, która zajmuje się udzielaniem pomocy zwierzętom egzotycznym. Szybka reakcja pomogła uratować jego życie, bo gad był już bardzo wychłodzony i wymęczony podróżą. O rokowaniach będzie można mówić dopiero za jakiś czas: obecnie gekon otrzymał imię Mr.Bean – od sałatki z fasolą, w której prawie skończył – i przebywa w sterylnym terrarium, w którym przechodzi kwarantannę. Fundacja Epicrates ratuje życie egzotycznych zwierząt Niezwykła fundacja powstała z inicjatywy wolontariuszy Lubelskiego Egzotarium – pierwszego w Polsce ośrodka rehabilitacji i opieki nad bezdomnymi zwierzętami egzotycznymi. To z kolei jest niezwykłym działem Lubelskiego Schroniska dla Zwierząt. Fundacja Epicrates była pomysłem na przeniesienie działalności miejskiej placówki na teren całego kraju. Jest organizacją non-profit, która propaguje odpowiedzialną terrarystyką oraz właściwe warunki utrzymania zwierząt. Zapewnia także opiekę weterynaryjną i rehabilitacyjną zwierzętom – na przykład sympatycznemu gekonowi-fasolce. – Tacy pasażerowie na gapę trafiają do nas przynajmniej kilkanaście razy w roku. Uważajcie więc na zakupach i uważnie sprawdzajcie kupione rośliny: czasem może się kryć w nich jakiś mały pechowiec – uczulają pracownicy Fundacji. Bez ich pomocy i szybkiej interwencji klientki Lidla nie udałoby się uratować zabłąkanego w rukoli gada. Źródło: Fundacja Epicrates, medianauka.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowe dowody pokazują, że dinozaury miały się świetnie aż do chwili uderzenia asteroidy
Dinozaury przed wymarciem wcale nie były w odwrocie – wręcz przeciwnie. Nowe skamieniałości znalezione w stanie Nowy Meksyk sugerują, że te pradawne gady miały się świetnie niemal do samego końca.
Spis treści: Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Dinozaury z Nowego Meksyku żyły niemal do samego końca epoki kredy Różnorodne i tętniące życiem dinozaury Co wiemy o dinozaurach z ostatnich milionów lat kredy? Około 66 milionów lat temu, podczas wiosny na półkuli północnej, asteroida o średnicy sześciu mil uderzyła w dzisiejszy półwysep Jukatan. Katastrofa ta doprowadziła do wyginięcia 75 procent gatunków na Ziemi, w tym prawie wszystkich dinozaurów, z wyjątkiem ptaków dziobatych. Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Samo uderzenie było druzgocące. Jego następstwa – apokaliptyczne. Ale co działo się tuż przed tym kataklizmem? Paleontolodzy od dawna debatują, czy wielkie gady były już w odwrocie, gdy uderzyła asteroida, czy może wciąż miały się dobrze i ewoluowały w nowe gatunki dinozaurów. Skamieniałości z Nowego Meksyku, datowane na około 340 tysięcy lat przed uderzeniem, rysują wyraźny obraz: dinozaury miały się świetnie aż do samego momentu katastrofy. Wśród dinozaurów dominujących na terenach dzisiejszego Nowego Meksyku w tamtym czasie były prawdziwe olbrzymy, jak alamozaur – ogromny, długoszyi roślinożerca. – Wyobrażam sobie taką scenę: w jednej chwili dinozaur wielkości odrzutowca trząsł ziemią pod swoimi krokami. W następnej – cała Ziemia zatrzęsła się od energii wyzwolonej przez asteroidę – mówi współpracujący z National Geographic prof. Stephen Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu i współautor badania. Badania prowadzone przez zespół prof. Brusatte zmieniają nasze myślenie o ostatnich dniach dinozaurów. Odkrycie opublikowane w czasopiśmie „Science” wspiera tezę, że dinozaury w Ameryce Północnej nie były w odwrocie, gdy doszło do katastrofy. Badanie dostarcza również wglądu w różnorodność gatunków dinozaurów, które zamieszkiwały południowo-zachodni region Ameryki Północnej pod koniec okresu kredowego. Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Większość tego, co paleontolodzy wiedzą o losie dinozaurów nielotnych, pochodzi ze skamieniałości odkrytych w zachodniej Ameryce Północnej, zwłaszcza w formacjach Hell Creek i Fort Union. Te wychodnie skalne w Montanie, Dakocie i Wyoming zachowały obrazy gatunków lądowych przed i po kolizji. Pokazują, że takie dinozaury jak Tyrannosaurus, Triceratops, Edmontosaurus i Ankylosaurus zamieszkiwały pradawne równiny zalewowe w rejonie Gór Skalistych. Jednak bardziej na południe, w kredowym Nowym Meksyku, żyły inne grupy dinozaurów. Naukowcy przyjrzeli się tym południowo-zachodnim dinozaurom – w tym kritozaurowi o dziobowatym pysku, trójrogiemu torozaurowi i opancerzonemu Glyptodontopelta – by zbadać, jak radziły sobie tuż przed uderzeniem śmiercionośnej asteroidy. Zrekonstruowanie osi czasu życia tych dinozaurów zajęło lata badań terenowych i analiz geologicznych. Prof. Andrew Flynn i jego zespół badali warstwy skalne w rejonie kotliny San Juan – znanym geologom jako Naashoibito Member. Dotychczas dokładny wiek tych skał był niepewny. Wcześniejsze badania sugerowały, że mają one około 70 milionów lat– czyli były miliony lat starsze niż uderzenie asteroidy. Dinozaury z Nowego Meksyku żyły niemal do samego końca epoki kredy Nowe badania zespołu prof. Flynna zrewidowały datowanie do przedziału 66,4–66 milionów lat temu, co oznacza, że dinozaury znalezione w tych skałach żyły w ostatnich 500 tysiącach lat przed katastrofą. To sugeruje, że te dinozaury żyły w tym samym czasie co znaleziska z Hell Creek i Fort Union, a nawet że dinozaury z Nowego Meksyku, jak alamozaur, były bliżej miejsca impaktu w Chicxulub (Meksyk) niż triceratops z Montany. Aby umieścić dinozaury we właściwej perspektywie czasowej, prof. Flynn i jego współpracownicy pobrali próbki geologiczne z formacji Naashoibito i zastosowali specjalną technikę datowania, analizując mikroskopijne kryształy w skałach, by określić, kiedy zostały zdeponowane. Choć wcześniejsze badania sugerowały, że żyły one miliony lat przed impaktem, nowe datowanie ustaliło wiek na około 340 tysięcy lat przed końcem epoki kredy. To dowód na to, że w Ameryce Północnej istniały różne społeczności dinozaurów, rozwijające się równolegle w różnych basenach geograficznych, tuż przed globalną katastrofą. Różnorodne i tętniące życiem dinozaury Nie tylko dinozaury miały się dobrze do samego końca, ale prof. Flynn i jego zespół odkryli też, że ostatnie populacje dinozaurów Ameryki Północnej były podzielone na odrębne społeczności w zależności od miejsca ich występowania. Eksperci nazywają to zjawisko „prowincjonalizmem”. Nowe gatunki powstają w izolowanych geograficznie „kieszeniach” i są oddzielone od siebie różnicami w roślinności, temperaturze i innych czynnikach naturalnych. Niektóre z dinozaurów zamieszkujących Nowy Meksyk były bardzo podobne do tych z północy. Tyrannosaurus, najlepiej znany z szkieletów znalezionych w Kanadzie i Montanie, również przemierzał Nowy Meksyk tuż przed uderzeniem. Inne jednak były zaskakująco odmienne, jak alamozaur. To największy dinozaur, jaki kiedykolwiek stąpał po Nowym Meksyku. Alamozaur mógł osiągać ponad 24 metry długości i ważyć ponad 30 ton. – Nic nie pokazuje lepiej, że dinozaury miały się dobrze aż do samego końca, niż fakt, że Alamosaurus – jeden z największych dinozaurów w historii – był świadkiem uderzenia asteroidy – mówi prof. Brusatte. Co wiemy o dinozaurach z ostatnich milionów lat kredy? Mając nowe daty dla warstw skalnych, prof. Flynn i jego zespół porównali gatunki dinozaurów żyjące na terenie zachodniej Ameryki Północnej między 75 a 66 milionami lat temu. Chcieli ustalić, czy kontynent był zamieszkany przez kilka dominujących gatunków, czy przez wiele zróżnicowanych społeczności. Wnioski zespołu potwierdzają coraz silniejsze dowody na to, że dinozaury tworzyły odrębne społeczności w różnych regionach, a nie stanowiły jednolitej populacji na całym kontynencie, jak wskazuje Manabu Sakamoto, paleobiolog z Uniwersytetu w Reading w Anglii. Głównym czynnikiem dzielącym społeczności północne i południowe, według prof. Flynna i jego zespołu, była temperatura. Alamosaurus – roślinożerca żyjący w ciepłych południowych regionach – nie występował w chłodniejszych rejonach północy, gdzie dominowały dinozaury rogowe i kaczodziobe. Choć niektóre gatunki, jak Tyrannosaurus, występowały w obu regionach, to właśnie temperatura wydaje się być kluczowym czynnikiem różnicującym społeczności, a nie fizyczne bariery jak góry czy rzeki. Tak silna wrażliwość dinozaurów na warunki naturalne sugeruje, że na świecie czeka jeszcze wiele wyjątkowych społeczności dinozaurów do odkrycia, nie tylko w Ameryce Północnej. Trwające badania w Ameryce Południowej pozwalają lepiej zrozumieć ostatnie dinozaury tego kontynentu i porównać je z innymi populacjami. Identyfikacja kluczowych gatunków i określenie, kiedy żyły, jest kluczowa dla zrekonstruowania globalnego obrazu wymierania dinozaurów. Choć los wielkich dinozaurów wydaje się znany, paleontolodzy dopiero zaczynają odkrywać te, które były świadkami końca ery kredy. Źródło: National Geographic
Czy to wąż, czy jaszczurka? Niezwykłe odkrycie sprzed milionów lat
To zwierzę do tej pory nieznane nauce, które żyło 167 milionów lat temu, miało cechy węża i jaszczurki jednocześnie. Badacze odkryli jego szczątki na malowniczej szkockiej wyspie Skye. Stanowi dowód na to, że ewolucja nadal jest dla nas pełna zagadek.
Do odkrycia skamieniałości doszło w 2016 roku. Ale dopiero bliższa analiza ujawniła rangę tego znaleziska. Stig Walsh z National Museums Scotland, który natknął się na nieznane zwierzę sprzed milionów lat, uczestniczył w ekspedycji na wyspie Skye w Szkocji, która badała jurajskie skamieniałości. Po wydobyciu okazu naukowcy spędzili prawie 10 lat na jego preparowaniu. Zastosowali tomografię komputerową (CT) oraz wysokowydajne promienie rentgenowskie w Europejskim Ośrodku Synchrotronu w Grenoble we Francji, aby dokładnie przeanalizować skamieniałość. Wnioski przeszły oczekiwania badaczy. Odkrycie „fałszywego węża” Na łamach „Nature” ukazała się właśnie praca autorstwa badaczy z USA, Wielkiej Brytanii i Francji na temat tej skamieniałości. Okazało się, że mamy do czynienia z nieznanym nauce gatunkiem zwierzęcia łączącego cechy węża i jaszczurki – jest to jedna z najstarszych jaszczurek kopalnych, jakie kiedykolwiek znaleziono. Nazwano ją Breugnathair elgolensis, czyli „fałszywy wąż Elgola”, nawiązując do obszaru na szkockiej wyspie Skye, gdzie został odkryty. Breugnathair, mierzący prawie 40 cm długości od głowy do ogona, był jedną z największych jaszczurek w swoim ekosystemie. Prawdopodobnie polował na mniejsze jaszczurki, a nawet młode dinozaury. Wąż czy jaszczurka? Pytania o ewolucję wczesnych zwierząt Dlaczego to zwierzę jest dla naukowców dziwne? Otóż żyło około 167 milionów lat temu i charakteryzuje się zagadkowym zestawem cech obserwowanych u węży i ​​gekonów – dwóch bardzo odległych krewnych. Breugnathair miał szczęki przypominające te należące do węża i haczykowate, zakrzywione zęby, podobne do zębów współczesnych pytonów, w połączeniu z krótkim ciałem i w pełni ukształtowanymi kończynami jaszczurki. Znaczenie odkrycia wężojaszczura Jak wyjaśnia Roger Benson, główny autor badania i kustosz Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, Breugnathair elgolensis ma wężopodobne cechy zębów i szczęk, ale pod innymi względami jest zaskakująco prymitywny. – Może to oznaczać, że wygląd przodków węży rozmijał się z naszymi oczekiwaniami lub też że drapieżne wężopodobne nawyki wyewoluowały oddzielnie w prymitywnej, wymarłej grupie – opowiada Benson. Jaszczurki i węże tworzą razem rząd w obrębie gromady gadów. Breugnathair elgolensis został umieszczony w nowej grupie wymarłych, drapieżnych łuskonośnych o nazwie Parviraptoridae, znanej wcześniej jedynie z bardziej fragmentarycznych skamieniałości. W czasie wcześniejszych badań odkrywano kości z zębami przypominającymi te należące do węży, które znaleziono w bliskim sąsiedztwie kości o cechach gekonowych. Jednak ponieważ wydawały się one tak drastycznie różne, niektórzy badacze uważali, że należały do ​​dwóch różnych zwierząt. Zidentyfikowanie breugnathaira podważa te wcześniejsze ustalenia. Okazuje się, że zarówno cechy wężopodobne, jak i gekonowe występują razem u jednego zwierzęcia. Czy jest to jaszczuropodobny przodek węży? Ze względu na tak niezwykłą mieszankę cech, a także rzadkość innych skamieniałości rzucających światło na wczesną ewolucję łuskonośnych, badacze nie pokusili się o jednoznaczną odpowiedź. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wąż Eskulapa wspina się po drzewach w Polsce – niezrozumiany olbrzym budzi podziw, ale też lęk
Jeśli udało wam się osobiście trafić na węża Eskulapa, to jesteście prawdziwymi szczęściarzami – w Polsce żyje mniej niż 200 osobników tego wielkiego gada. Ostatnio do wyjątkowego spotkania doszło w okolicach Krosna, gdzie łagodny olbrzym wywołał niemałe poruszenie. Co robił na drzewie, gdzie jeszcze można go spotkać i czy należy się bać tego rzadkiego węża? Ssssssprawdźmy.
Wąż Eskulapa to płynny cień poruszający się na granicy światów – tak określają go niektórzy. Jest wyjątkowy, bo ten olbrzymi gad może osiągać nawet 2 metry długości i lubi towarzystwo ludzi. Ostatnie wyjątkowe spotkanie z dusicielem zaprezentowali przedstawiciele Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie, co przypomniało nam wszystkim, że wielki wąż na co dzień żyje w naszym sąsiedztwie. Jak rozpoznać węża Eskulapa? Jeszcze niedawno wydawało nam się, że wąż Eskulapa zniknął z Polski na zawsze. Teraz wiemy, że Rzeczpospolita jest siedliskiem około 200 osobników tego gatunku. Kiedyś rozproszony po Roztoczu, Beskidach czy Gorcach, teraz spotykany głównie w Bieszczadach i kilku innych, niewielkich enklawach. Sto lat temu spotkanie z nim nie było niczym zaskakującym! A jest to wąż niezwykły. Przede wszystkim wyróżnia go jego rozmiar: to olbrzym dorastający nawet do 2 metrów długości, chociaż spotykane w Bieszczadach samce mają zwykle około 170 centymetrów. To największy wąż w Polsce, a także jedyny rodzimy… dusiciel. W trakcie polowania łagodny olbrzym wykorzystuje masę swojego ciała – chwyta ofiary zębami i zaciska się wokół nich. Nie ma jednak strachu: jego dietę stanowią głównie małe ssaki, ptaki, jaszczurki czy płazy, a z boa dusicielem czy anakondą ma wspólny tylko styl polowania. Tak naprawdę to krewniak zaskrońców i gniewoszy. Wąż wspinający się po drzewach Ten wielki gad to mistrz kamuflażu: nieuchwytny, cichy i świetnie stapiający się w otoczeniem. Często mijamy go bez zauważenia. A może znajdować się w naszej okolicy, bo chętnie korzysta z dobrodziejstw urbanizacji: wchodzi do budynków, szuka kryjówek, ciepła czy poluje na szczury, myszy i nornice. To jednak nie wszystko: jako jedyny z rodzimych węży z gracją wspina się na drzewa. Widok dwumetrowego gada na lokalnej roślinności może przyspieszyć bicie serca! To właśnie w takiej pozycji zaobserwowali go przedstawiciele Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie. Swoje spotkanie udokumentowali na Facebooku. Gatunki węży zamieszkujące Polskę Od niedawna Polska stała się siedliskiem nie czterech – jak było niegdyś – a pięciu gatunków węży. Grono rozszerzył zaskroniec rybołów, czyli polujący w wodzie przybysz z południowo-wschodniej Europy. Żaden z pozostałych, czy to rodzimych, czy napływowych, nie może jednak równać się z wężem Eskulapa – na pewno pod względem rozmiarów. Warto pamiętać, że to niegroźny gad. Przy kontakcie z człowiekiem najpewniej ucieknie, a jeśli nie będzie miał gdzie, to zwinie się w kłębek, prychnie czy zasyczy. Nie zaatakuje jednak pierwszy człowieka. Nie ma też co bać się jego ugryzienia, bo rozmiar zębów pozwoli mu co najwyżej zadrapać ludzki naskórek. Od wieków łączy się go z medycyną. To właśnie jego Eskulap ma owiniętego wokół swojego kostura, a olbrzymi wąż gości na logotypach aptek czy strojach ratowników medycznych. Niestety, jego przetrwanie wciąż jest zagrożone. Postępująca urbanizacja w nawet najdzikszych regionach Polski nieustannie odbiera mu siedliska, a olbrzym odchodzi po cichu – tak samo bezszelestnie, jak się porusza. Źródło: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, Polskie Parki Narodowe Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten niesamowity dinozaur miał najostrzejszy pancerz, jaki kiedykolwiek stworzyła natura
Żyjące ponad 165 milionów lat temu groźne ankylozaury były potężnie uzbrojone. Ale najstarszy znany uczonym ze skamieniałości egzemplarz nosił najbardziej rozbudowany pancerz, jaki kiedykolwiek odkryto. Twarde i ostre kolce wyrastały nie tylko wzdłuż ciała i na zakończonym maczugą ogonie. Gad miał także spektakularne pierścienie ogromnych kolców otaczające szyję i biodra.
– Spędziłam całą karierę badając opancerzone dinozaury, ale nigdy nie widziałam czegoś podobnego – powiedziała paleontolożka Susannah Maidment z londyńskiego Muzeum Historii Naturalnej w rozmowie z portalem „ScienceAlert”. – Było tam tak wiele kształtów i rozmiarów kolców. Niektóre łączyły się, tworząc złożone, kolczaste struktury. Znaleźliśmy kilka żeber z przytwierdzonymi do górnych powierzchni kolcami, łezkowate płyty i całą masę elementów, których w ogóle nie potrafiłam zidentyfikować. A potem był ten kołnierzopodobny element kostny z metrowymi kolcami sterczącymi na boki. Wtedy zrozumiałam, że mamy do czynienia z czymś, czego nikt wcześniej nigdy nie znalazł – opowiada badaczka. Żywe czołgi Ankylozaury należą do najbardziej „charyzmatycznych potworów”, jakie kiedykolwiek chodziły po Ziemi. Należały do grupy roślinożernych dinozaurów znanych z grubego pancerza, składającego się z płytek kostnych osadzonych w skórze (osteoderm). Pojawiły się po raz pierwszy prawdopodobnie w północnej Afryce, w okresie środkowej jury i przetrwały do końca okresu kredy. Wiemy też, że Ankylosaurus żył w późnej kredzie, około 68–66 mln lat temu, na terenie dzisiejszej zachodniej Ameryki Północnej. Mógł mierzyć nawet ponad 10 metrów i ważyć nawet sześć ton. Grube skóry ankylozaurów były wysadzane ciężkimi, kostnymi płytami, guzkami i kolcami. Jedna z najbardziej niezwykłych skamieniałości dinozaura, jakie kiedykolwiek znaleziono, to właśnie ankylozaur – zachowany z idealnie zakonserwowanym opancerzonym grzbietem. Wczesny przedstawiciel ankylozaurów Opisywany właśnie Spicomellus jest najstarszym znanym przedstawicielem rodzaju Ankylosaurus. Wcześniej był znany jedynie z pojedynczego, fragmentarycznego żebra odkrytego w Maroku, na podstawie którego opisano gatunek w 2021 roku. Do odkrycia doszło przypadkiem. Lokalny rolnik zgłosił znalezienie kilku dziwnych kości, które udało mu się uratować przed powodzią. Naukowcy, działając na podstawie pozwolenia, udali się, by obejrzeć kości i przeprowadzić wykopaliska w miejscu ich odkrycia – licząc na kolejne znaleziska. To, co odkryli, całkowicie ich zaskoczyło. – Widok tych skamieniałości naprawdę przyprawił o ciarki na plecach. Im więcej wykopywaliśmy i odsłanialiśmy skałę otaczającą skamieniałości, tym robiło się dziwniej – powiedział w rozmowie z „ScienceAlert” paleontolog Richard Butler z Uniwersytetu w Birmingham. Spicomellus był bardziej kolczasty niż jakiekolwiek znane zwierzę. Był dosłownie naszpikowany kostnymi wypustkami, z których najdłuższe mierzyły do 87 centymetrów i wyrastały z kołnierza wokół szyi. W trakcie życia dinozaura były zapewne jeszcze dłuższe. – Wszystkie żebra, jakie pozyskaliśmy, mają trzy lub cztery duże kolce wystające na boki. Nigdy wcześniej – ani u żywego, ani u wymarłego zwierzęcia – nie znaleziono kolców tego typu na żebrach – wyjaśnia Butler. Dodaje, że to wciąż nie wszystko, bo Spicomellus miał także opancerzoną tarczę nad miednicą z wielkimi kolcami oraz kołnierz kostny wokół szyi, z kolcami długości kijów golfowych – metr lub więcej. – Ten typ uzbrojenia nie przypomina niczego, co znamy u innych ankylozaurów – twierdzi Butler. Broń czy ozdoba? Pytanie, do czego wykorzystywał te wszystkie kolce? Zwykło się uważać, że pełniły one funkcję ochronną. Ale w przypadku badanego spikomellusa wydaje się zbyt nieporęczny, by miał praktyczne zastosowanie w walce. To sugeruje, że kolce mogły pełnić inną rolę w jego życiu. – Spicomellus miał metrowe kolce wystające z kostnego kołnierza wokół szyi. Najwyraźniej było to dość uciążliwe w noszeniu i absolutnie przesadne jako ochrona przed ugryzieniem, dlatego sądzimy, że pancerz pełnił funkcję pokazową, a nie obronną – wyjaśnia Maidment. Rzadko zdarza się, by tak wczesny przedstawiciel danej grupy miał aż tak rozwinięte ozdoby. Ich utrata mogła wynikać ze zmian środowiskowych albo z ewolucji ekosystemów między jurą a kredą, kiedy pojawiły się drapieżniki takie jak Tyrannosaurus rex. Duży, ozdobny kołnierz mógł utrudniać przeżycie, natomiast prostsze, bardziej funkcjonalne płyty dawały przewagę. Lepiej znane późniejsze ankylozaury były zdecydowanie mniej ozdobne – przykładem jest Borealopelta markmitchelli. Możliwe jednak, że istniały jeszcze inne, niezwykle kolczaste ankylozaury, które nie zostały dotąd odkryte. Ich znalezienie mogłoby pomóc wypełnić luki między spikomellusem a późniejszymi przedstawicielami tej grupy. Aby to zbadać, potrzebne są dalsze badania. Źródła: Nature, ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Odporne na ołów jaszczurki mogą pomóc w walce z zatruciem metalami ciężkimi
Pewien żyjący w Nowym Orleanie (USA) gatunek jaszczurki wykazuje wyjątkowo wysoką odporność na ołów. Poziom ołowiu we krwi tych gadów przekroczył wszystkie dotychczas odnotowane wartości dla ryb, płazów, ptaków, gadów i ssaków. Mimo to wydaje się, że ołów im nie szkodzi. Rozwiązanie zagadki ołowio-odpornych jaszczurek może przyczynić się do stworzenia metod radzenia sobie z zatruciem metalami ciężkimi.
Spis treści: Wszechobecny ołów Małe, lecz wyjątkowe anole Ekstremofile na pomoc przyrodzie Nowe badania przeprowadzone przez naukowców z prywatnego nowoorleańskiego Uniwersytetu Tulane wykazały, że wiodące nadrzewny tryb życia jaszczurki anole brązowe mają najwyższy poziom ołowiu we krwi, jaki kiedykolwiek odnotowano u kręgowców. Mowa o ilości, która byłaby śmiertelna dla większości innych zwierząt. Jednak, co zaskakujące, poziom trującego ołowiu we krwi zdaje się kompletnie nie mieć wpływu na zdrowie tych niewielkich gadów. Wyniki badania zostały niedawno opublikowane w czasopiśmie „Environmental Research”. Wszechobecny ołów – Zaskakujące jest to, że jaszczurki te nie tylko przeżywają, ale wręcz rozwijają się pomimo obciążenia ołowiem, które dla większości innych zwierząt byłoby katastrofalne – powiedział główny autor badania Alex Gunderson, adiunkt ekologii i biologii ewolucyjnej w Szkole Nauk Ścisłych i Inżynierii Uniwersytetu Tulane. Ołów jest wszechobecnym zanieczyszczeniem środowiska, które ma poważny wpływ na zdrowie, zwłaszcza w środowisku miejskim. Poza pochodzeniem geologicznym, głównymi źródłami zanieczyszczenia środowiska ołowiem była przez wiele lat benzyna ołowiowa, obecnie zakazana w większości krajów. Poza tym przemysł hutniczy i górnictwo rud ołowiu, cynku i srebra, a także produkcja i recykling akumulatorów kwasowo-ołowiowych, przemysł metalurgiczny, farby, pigmenty, amunicja, emisje z elektrowni węglowych i spalania odpadów. Wszystkie analizy wskazują, że to właśnie działalność człowieka jest dominującym źródłem ołowiu w biosferze. Badania z Uniwersytetu Tulane podkreślają utrzymujące się skutki skażenia ołowiem w Nowym Orleanie. Właśnie dlatego ciekawość uczonych wzbudziły złożone sposoby, w jakie organizmy dostosowują się – lub nie dostosowują – do zanieczyszczonego środowiska. Małe, lecz wyjątkowe anole Badane przez naukowców anole brązowe są gatunkiem inwazyjnym pochodzącym z Karaibów. Występują w Nowym Orleanie co najmniej od lat 90. XX wieku, ale w ciągu ostatnich 20 lat ich populacja wzrosła i obecnie są one bardziej powszechne niż zielone anole, które są gatunkiem rodzimym. Doktorantka Annelise Blanchette i Gunderson przeprowadzili badania, dzięki którym odkryli, że jaszczurki mogą wytrzymać poziom ołowiu około 10 razy wyższy niż ekstremalne stężenia występujące w terenie, zanim wystąpi u nich spadek wydajności. W trakcie testów mierzono m.in. takie cechy, jak równowaga, prędkość sprintu i wytrzymałość – zdolności, które są często upośledzone przez ekspozycję na ołów. – Brązowe anole funkcjonują na pełnych obrotach pomimo rekordowego poziomu ołowiu. To czyni je jednymi z najbardziej, jeśli nie najbardziej, odpornymi na ołów zwierzętami znanymi nauce – powiedziała Blanchette. Analizy tkanki mózgowej i wątrobowej zwierząt wykazały jedynie niewielki wpływ ekspozycji na ołów. Badacze wykryli jednak kilka zmienionych genów związanych z regulacją jonów metali i transportem tlenu. To rodzi poważne pytanie o to, w jaki sposób gady przetrwały tak toksyczną ekspozycję i czy wytworzone przez nie mechanizmy mogą posłużyć w przyszłości do opracowania metod leczenia ludzi i innych dzikich zwierząt. – Musimy ponownie ocenić naszą wiedzę na temat progów toksyczności u kręgowców. Jeśli uda nam się ustalić, co je chroni, być może odkryjemy strategie, które pomogą złagodzić skutki zatrucia metalami ciężkimi u ludzi i innych gatunków – podsumowuje Gunderson. Podkreślmy, iż badanie nie sugeruje, że ludzie mogą rozwinąć taką samą odporność jak opisywane jaszczurki. Natomiast odkrycie tak ekstremalnych poziomów ołowiu u kręgowców pokazuje jego stałą obecność w środowisku i pilną potrzebę ograniczenia narażenia ludzi, szczególnie w społecznościach, w których zanieczyszczenie pozostaje powszechne. Ekstremofile na pomoc przyrodzie Opisywane jaszczurki są jedynymi znanymi kręgowcami o zdolności tak wysokiej ekspozycji na ołów, ale nie jedynymi organizmami, które mogą w takiej sytuacji przeżyć i rozwijać się. Szczepy bakterii z rodzaju Pseudomonas, Bacillus, Ralstonia, Klebsiella i Enterobacter rozwijają mechanizmy obronne przeciw wysokim stężeniom ołowiu. Natomiast archeony ekstremofilne jak np. Sulfolobus metallicus tolerują metale ciężkie w gorących, kwaśnych źródłach. Również niektóre grzyby, np. Aspergillus niger, mogą akumulować i wiązać ołów w ścianach komórkowych. Wszystkie te mikroorganizmy są badane pod kątem bioremediacji, czyli umiejętności oczyszczania środowiska z metali ciężkich. Na przykład kolonie bakterii odporne na ołów wykorzystuje się do usuwania ołowiu ze skażonych gleb i ścieków przemysłowych. Źródło: Tulane University Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ten prehistoryczny gad wyglądał jak połączenie małpy, ptaka i smoka. „Zwaliło mnie z nóg”
Mirasaura grauvogeli, osobliwy gad sprzed 247 milionów lat, wprawił badaczy w osłupienie. Ten gatunek miał małpi ogon, odnóża kameleona, ptasią głowę i grzebień przywodzący na myśl pióra. „Zwaliło mnie z nóg” – komentuje jeden z badaczy.
Spis treści: Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Kim była Mirasaura grauvogeli? Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Co mówią grzebienie o ewolucji? Około 247 milionów lat temu niewielki gad, mierzący mniej więcej 15 centymetrów długości, zgrabnie przemieszczał się po gałęziach. Jego chwytny ogon i stopy obejmowały korę z gracją przypominającą ruchy małpy. Wąska, przypominająca ptasią, twarz skanowała otoczenie. Na grzbiecie widniał zachodzący na siebie wachlarz sztywnych struktur. Najpewniej mieniły się kolorami. Wyglądały jak pióra. W rzeczywistości były czymś innym. Zwierzę nie miało związku z ptakami, ani dinozaurami. Istniało sto milionów lat przed pierwszym latającym dinozaurem. Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Przez długi czas uważano, że pióra i futro — złożone struktury wyrastające ze skóry, pełniące funkcje izolacyjne, czuciowe, ozdobne oraz umożliwiające lot — są charakterystyczne przede wszystkim dla linii ewolucyjnych prowadzących do ptaków i ssaków. Teraz zespół paleontologów opisał prehistorycznego gada z królewskim, pióropodobnym grzebieniem. To nie jest żadna ze znanych dotąd przydatków skórnych, takich jak rogi, pazury czy włosy. Skamieniałości wskazują, że przystosowania podobne do piór i futra były rozprzestrzenione szerzej, niż myśleliśmy. — Jestem oszołomiony i zdumiony. Dawno nic tak nie zwaliło mnie z nóg — mówi Steve Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu. Kim była Mirasaura grauvogeli? Odkrycie, opublikowane w „Nature”, pomaga też rozwiązać zagadkę ciągnącą się od dekad. — Zawsze rozróżniano dinozaury z piórami i „łuskowate” gady — mówi Stephan Spiekman ze Staatliches Museum für Naturkunde w Stuttgarcie, współautor pracy. — To zbyt czarno-biała opowieść. Pierwsze okazy znaleziono w maju 1939 roku. Prywatny kolekcjoner Louis Grauvogel przeszukiwał triasowe łupki w północno-wschodniej Francji. Natrafił na dziesiątki izolowanych struktur. Uznał je za skamieniałe płetwy ryb albo skrzydła owadów. Miał też niepełny szkielet gada. Gdy w 2019 roku muzeum w Stuttgarcie kupiło jego kolekcję, badaczka zauważyła u nasady jednej ze struktur niewyraźne ślady żeber. Po mozolnym odłupaniu skały ukazały się tułów, szyja i czaszka. Z górnej części pleców wystawał dwucalowy grzebień. Struktury i szkielet należały do tego samego zwierzęcia. Po analizie szkieletu i ponad 80 izolowanych grzebieni zespół nadał nazwę Mirasaura grauvogeli — „cudowny gad Grauvogla”. Zachowane szkielety to osobniki młode. Rozmiar niektórych samych grzebieni sugeruje jednak, że dorosłe sztuki przekraczały około 30 centymetrów długości. Zespół zaliczył Mirasaurę do osobliwej grupy nadrzewnych gadów zwanych drepanosaurami. Znano je z Ameryki Północnej i Europy. Bywają porównywane do kameleonów. W rzeczywistości były jeszcze dziwniejsze. Ich tułów przypominał beczkę, barki były wyraźnie zaokrąglone, a duże oczy, osadzone z przodu dziobowatej, przypominającej ptasią czaszki, nadawały im osobliwy wygląd. Wiele gatunków miało przeciwstawne „kciuki”. Często także małpi, chwytny ogon. U części na jego końcu rósł pazur. Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Mirasaura pomaga rozwikłać triasową zagadkę. W 1970 roku rosyjski paleontolog opisał Longisquamę — gada z Kyrgyzstanu z wachlarzem długich, pióropodobnych struktur. Odkrycie Longisquamy było wykorzystywane jako dowód przeciwko hipotezie, że ptaki wywodzą się od dinozaurów. Później przybywało mocnych dowodów na ptasio-dinozaurowe pokrewieństwo. Znaleziono liczne skamieniałości. Pokazały, że pióra i podobne struktury były powszechne u dinozaurów i pterozaurów. Longisquama nie pasowała do drzewa rodowego. Wielu badaczy wolało ją ignorować. Teraz odkrycie Mirasaury pozwoliło zespołowi ze Stuttgartu przypisać Longisquamę do drepanosaurów. — Zagadkę rozwiązano — mówi Michael Buchwitz z Muzeum Historii Naturalnej w Magdeburgu, niezaangażowany w te badania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-19-204335-Is-it-a-bird-A-monkey-No-its-a-miraculous-new-prehistoric-reptile--Nation-09822ed.png" width="688" height="851" alt="Holotyp Mirasaura (Państwowe Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, Niemcy) ukazujący ptasią czaszkę oraz grzebień biegnący wzdłuż grzbietu." title="Holotyp Mirasaura (Państwowe Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, Niemcy) ukazujący ptasią czaszkę oraz grzebień biegnący wzdłuż grzbietu." /> Co mówią grzebienie o ewolucji? Zachodzące na siebie pióropusze Mirasaury i grzebienie Longisquam przypominają na pierwszy rzut oka pióra. Najpewniej były z keratyny — białka budującego paznokcie, łuski, włosy i pióra. Wyrastały pionowo ponad ciałem. Były długie. W dotyku przypominałyby sztywne pióro. Badacze znaleźli w strukturach zachowane melanosomy — komórki barwnikowe. Ich struktura bardziej nawiązuje do piór niż do łusek gadów czy włosów ssaków. Zamiast typowego, rozgałęzionego wzoru włókien keratynowych jak w prawdziwych piórach, pióropusze drepanosaurów tworzyły gładką „płytkę” wokół centralnego wałka. — To niezwykły przykład ewolucji zbieżnej. Być może najbardziej zdumiewający, jaki widziałem — mówi Brusatte. — To nie one naśladowały ptaki. To raczej ptaki upodobniły się do nich. Drepanosaury pojawiły się jako jedna z pierwszych odnóg na drzewie rodowym gadów. Wcześniej niż linia prowadząca do współczesnych jaszczurek, krokodyli i ptaków. To sugeruje, że genetyczne „narzędzia” do wytwarzania takich przydatków skórnych pojawiły się bardzo wcześnie w ewolucji kręgowców. Nie wiadomo jeszcze, jak powszechne były takie pióropodobne grzebienie w rodzinie drepanosaurów. Nie wiemy też, jak dokładnie powstawały. Nie można wykluczyć, że podobne cechy zostaną odkryte także u innych gatunków gadów w materiale kopalnym. — Tacy efektowni wspinacze jak Mirasaura — z małpimi ogonami, kameleonimi stopami, ptasimi głowami i pióropodobnymi grzebieniami — zmieniają nasze wyobrażenie o gadach — podsumowuje Spiekman. Źródło: National Geographic
Zaskroniec zwyczajny – spokojny mieszkaniec podmokłych zakątków Europy
Zaskroniec zwyczajny odgrywa bardzo ważną rolę w ekosystemie. To cichy łowca płazów, ryb i gryzoni, który dzięki swojemu pokojowemu usposobieniu stosunkowo rzadko jest zauważany przez człowieka. Warto przyjrzeć się bliżej temu niejadowitemu wężowi, który potrafi zaskoczyć niezwykłymi przystosowaniami i zachowaniami. Poznaj ciekawostki o zaskrońcu zwyczajnym i dowiedz się, jak odróżnić go od jadowitej żmii zygzakowatej.
Spis treści: Opis i charakterystyka zaskrońca Gdzie można spotkać zaskrońca? Czy zaskroniec zwyczajny jest jadowity? Czy zaskroniec zwyczajny jest pod ochroną? Zaskroniec zwyczajny – interesujące ciekawostki Zaskroniec zwyczajny a żmija zygzakowata – jak je odróżnić? Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to najpospoliciej występujący w Polsce wąż. Należy do rodziny połozowatych (Colubridae) i – co warto podkreślić – nie wytwarza jadu. Opis i charakterystyka zaskrońca Dorosłe samce osiągają zwykle 70–90 cm długości, a masywniejsze samice 80–150 cm. Jego ciało ma owalny przekrój i pokrywają je drobne, chropowate łuski, zaś ogon kończy się wyraźnym, ostrym kolcem. Głowa zaskrońca jest spłaszczona grzbietowo i pozbawiona gruczołów jadowych, przez co wyraźnie odcina się od szyi. Barwa grzbietu tego węża może być od szaro-brunatnej, przez oliwkowozieloną, aż po jednolicie czarną w formach melanistycznych. Najłatwiej rozpoznać ten gatunek po żółto-pomarańczowych, półksiężycowatych plamach za skroniami, obwiedzionych czarnymi paskami. Właśnie od lokalizacji tego charakterystycznego ubarwienia wzięła się polska nazwa zaskrońca. Spód ciała tego węża jest kremowobiały i zdobią go nieregularne, czarne plamy. Różnice między płciami są subtelne: samice mają bardziej krępą sylwetkę i są dłuższe, a samce pozostają smukłe. Gdzie można spotkać zaskrońca? Zaskroniec zwyczajny ma bardzo rozległy zasięg: cała Europa (poza północną Skandynawią, Irlandią i Kretą), północna Afryka oraz środkowa i zachodnia Azja. W Polsce jest spotykany praktycznie wszędzie, z wyjątkiem wysokich gór powyżej 1000 m n.p.m. Jego preferowane środowiska to tereny podmokłe. Chętnie bytuje na brzegach jezior, stawów, w rzekach i bagnach. Zaskroniec zwyczajny lubi też wilgotne łąki, zarośla wzdłuż cieków wodnych, a nawet ogrody i parki miejskie z oczkami wodnymi. Niekiedy widywany jest wygrzewający się na słońcu wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, zwłaszcza w sezonie od kwietnia do czerwca, kiedy po zimowaniu szuka ciepłych miejsc, by podnieść temperaturę ciała. Zimą zaskroniec zwyczajny zapada w hibernację w opuszczonych norkach, jamach kretów, szczelinach skał lub piwnicach, gromadząc się w grupach nawet kilkudziesięciu osobników. Czy zaskroniec zwyczajny jest jadowity? Zaskroniec zwyczajny nie jest jadowity. Nie posiada gruczołów jadowych i kłów. W obliczu zagrożenia wykorzystuje strategie obronne: udaje martwego – przewraca się na grzbiet, by wyglądać na zranionego czy nieżywego; wydziela substancję z gruczołów odbytowych – silnie cuchnący, gęsty płyn, który odstrasza napastnika; uderza głową – w sytuacji skrajnego zagrożenia, choć rzadko podejmuje tę strategię. Zaskroniec zwyczajny nie gryzie ludzi i unika konfrontacji. Jak tylko zauważy zbliżającego się człowieka, oddala się i wycofuje. Atakuje wyłącznie poruszające się zwierzęta – płazy, ryby czy małe gryzonie – które połyka żywcem. Dzięki tej łagodnej naturze zaskroniec zwyczajny jest cennym sojusznikiem w ogrodach i parkach, gdzie zwalcza m.in. myszy. Czy zaskroniec zwyczajny jest pod ochroną? Zaskroniec zwyczajny jest w Polsce pod ochroną. Od 2014 roku podlega ochronie częściowej, co oznacza zakaz chwytania, transportu, zabijania oraz niszczenia siedlisk. Główne zagrożenia dla występowania i rozpowszechniania się tego gatunku to: urbanizacja i fragmentacja korytarzy migracyjnych między mokradłami, ruch drogowy – setki osobników giną co roku pod kołami samochodów, zwłaszcza jesienią, gdy wygrzewają się na asfalcie, chemizacja środowisk – pestycydy w wodach i na łąkach zabijają płazy i gryzonie, czyli główny pokarm zaskrońca, prześladowania przez ludzi – niewiedza i lęk prowadzą do zabijania tych węży, gdyż są one nadal zbyt często mylone ze żmijami. Ochrona zaskrońca zwyczajnego wymaga zachowania terenów podmokłych, kompostowników i naturalnych kryjówek, a także edukacji społecznej. Podjęcie takich działań może pozytywnie wpłynąć na liczebność tego gatunku w Polsce. Zaskroniec zwyczajny – interesujące ciekawostki Zaskroniec zwyczajny, mimo że spędza większość czasu na lądzie, bywa nazywany „wodnym wężem” ze względu na znakomite umiejętności pływackie i umiejętność nurkowania. Zaskrońce śmiało polują pod wodą na ryby i płazy, szczególnie w okresie wiosennym, kiedy zwierzęta te odbywają gody przy brzegach zbiorników. Co ciekawe, jego bliskim krewnym jest zaskroniec rybołów, którego występowanie zostało w Polsce zostało potwierdzone licznymi obserwacjami. Kolejną interesującą ciekawostką związaną z zaskrońcem zwyczajnym jest ich ubarwienie. W wyższych partiach gór i na północy Europy można spotkać ich melanistyczne odmiany, których całkowicie czarne ubarwienie ułatwia wygrzewanie się w chłodniejszym klimacie. Co ciekawe, samice godzą się niekiedy na kopulację jesienią. W następstwie tego zimują z już zapłodnionymi jajami, które składają dopiero na wiosnę. Młode zaskrońce zwyczajne po wykluciu mierzą zaledwie 15–20 cm, ale od pierwszych chwil są w pełni samodzielne – nie wymagają żadnej opieki rodzicielskiej. Zaskroniec zwyczajny a żmija zygzakowata – jak je odróżnić? Niestety wiele osobników zaskrońców zwyczajnych ginie wskutek pomylenia ich z jadowitą żmiją zygzakowatą (która, co chcielibyśmy podkreślić, także podlega w Polsce ochronie częściowej). Oba gatunki pomimo podobnej wielkości i zbliżonych środowisk występowania, jest stosunkowo łatwo rozróżnić po: kształcie źrenic – zaskroniec ma okrągłe, a żmija pionowe; kształcie głowy – u zaskrońca jest ona lekko spłaszczona i wyraźnie oddzielona od szyi, a głowa żmii ma kształt sercowaty; ubarwieniu – zaskroniec nosi charakterystyczne żółto-pomarańczowe plamy skroniowe, a żmija zygzakowata ma ciągły ciemny zygzak od głowy do ogona; zachowaniu – zaskroniec ucieka lub gdy poczuje się zagrożony, udaje martwego, z kolei żmija może podjąć się ataku i ugryźć. Dzięki tym cechom każda osoba może bez trudu rozpoznać zaskrońca zwyczajnego i tym samym uniknąć niepotrzebnej krzywdy zarówno dla siebie, jak i dla tych cennych dla ekosystemu węży. Warto pamiętać, że zaskroniec zwyczajny nie jest groźnym drapieżnikiem, lecz cennym elementem ekosystemu, który pomaga kontrolować populacje płazów i gryzoni. Jego ochrona oraz umiejętne rozróżnianie od żmii zygzakowatej to ważny wyraz odpowiedzialności i szacunku wobec przyrody. Obserwujmy te węże z dystansem, a w zamian zyskamy pewność, że wspieramy bioróżnorodność naszych terenów podmokłych i łąk. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Powrót żmij zygzakowatych. „Obserwujemy systematyczny wzrost populacji”
Na łące, blisko zarośli, kolczastych jeżyn, gałęzi i gruzowisk – wszędzie tam możemy natknąć się na żmije zygzakowate. Latem, gdy spacerujemy, szansa na takie spotkanie rośnie. Co zrobić, gdy do niego dojdzie?
Żmija zygzakowata jest jedynym jadowitym wężem występującym naturalnie w naszym kraju. Nie przepada za ludzkim towarzystwem – jest to płochliwy gatunek. Ale istnieje coraz większa szansa na spotkanie z nią oko w oko. Coraz więcej żmij zygzakowatych w Polsce – W ostatnich latach obserwujemy w Polsce systematyczny wzrost jej populacji – mówi dr Tomasz Piasecki z Katedry Epizootiologii z Kliniką Ptaków i Zwierząt Egzotycznych na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu. Co jest tego powodem? Ekspert wskazuje na cieplejsze, a przede wszystkim dłuższe lata. Taka aura daje szansę przeżycia i przezimowania młodym wężom. – W okresie letnim żmije są bardzo aktywne i kiedy tylko nas wyczują, usłyszą kroki, uciekają. Dodatkowo głośno syczą, by odstraszyć potencjalne zagrożenie – opowiada dr Piasecki. Chęć złapania to zły pomysł – dodaje. – Bo przerażony gad będzie się bronić – tłumaczy. Jak rozpoznać żmiję zygzakowatą? Ten gatunek węży łatwo rozpoznać po charakterystycznym zygzaku na grzbiecie. Żmija jest niewielka, osiąga 80–90 centymetrów długości. Występuje w 3 odmianach barwnych: brązowej i szarej (w różnych odcieniach tych kolorów) oraz czarnej – najrzadziej. Pamiętajmy, że żmije zygzakowate są gatunkiem chronionym. Ich niepokojenie, okaleczanie i zabijanie jest traktowane jako wykroczenie. Jego popełnienie może skutkować karą aresztu lub grzywny. Prawdopodobieństwo ataku żmii Naukowcy podkreślają, że żmija ta nigdy nie zaatakuje sama. Gdy ją zobaczymy, zachowajmy spokój i nie zbliżajmy się do niej. Powinna sama się oddalić, bo to gatunek skryty. Unika człowieka. Żmija zaatakuje tylko wtedy gdy zostanie do tego zmuszona. Ukąszenie poprzedzone jest ostrzegawczym syczeniem. Ataki na ludzi są bardzo rzadkie i spowodowane najczęściej nagłym nadepnięciem. W wypadku ukąszenia żmii należy unieruchomić pokąsaną kończynę oraz wezwać pomoc medyczną. Można też zastosować opaskę uciskową powyżej miejsca ukąszenia. „Ukąszenie w przypadku dorosłego, zdrowego człowieka powinno obyć się bez komplikacji. Większą czujność należy zachować w odniesieniu do ukąszonych dzieci, osób starszych, osób z chorobami serca czy będących pod wpływem alkoholu” – podaje Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach. Źródła: UWr, RDOŚ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Te jaszczurki przetrwały zagładę dinozaurów. Ich sekret zaskakuje
Nie tylko dinozaury miały wtedy kłopoty. 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła asteroida, która zmiotła 75% gatunków. Ale te niepozorne jaszczurki jakoś to przetrwały – i to w samym centrum katastrofy.
Spis treści: Jaszczurki odporniejsze od dinozaurów Biologiczny fenomen Około 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła asteroida, co zapoczątkowało jedną z największych katastrof biologicznych w dziejach planety. W wyniku wymierania kredowego wyginęło około 75% wszystkich gatunków, w tym nieptasie dinozaury. Najnowsze badania wskazują, że niewielka grupa jaszczurek z rodziny Xantusiidae nie tylko przetrwała kataklizm, ale także poradziła sobie z jego długofalowymi skutkami. Jaszczurki odporniejsze od dinozaurów Gady te najprawdopodobniej przetrwały w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca uderzenia asteroidy. Żadna inna znana dziś lądowa rodzina kręgowców nie wykazuje takiej ciągłości obecności w tym rejonie od czasów kredy po współczesność. Tzw. jaszczurki nocne, znane też jako nocówkowate, zamieszkują tereny Meksyku, Ameryki Środkowej, Kuby oraz południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych. Większość życia spędzają ukryte w szczelinach skalnych i pod kamieniami. Naukowcy od dawna podejrzewali, że są potomkami bardzo starej linii ewolucyjnej. Dzięki analizom DNA udało się oszacować, że ich ostatni wspólny przodek żył ponad 92 miliony lat temu. Zgadza się, to co najmniej 26 milionów lat przed uderzeniem asteroidy. Cennym źródłem wiedzy dla badaczy okazały się kopalne szczątki jaszczurek pochodzące z różnych okresów. Zarówno sprzed, jak i po katastrofy. Co ciekawe, ich rozmieszczenie wokół krateru Chicxulub tworzy niemal geometryczny pierścień. Wygląda to tak, jakby tworzyły naturalny ślad po asteroidzie. Biologiczny fenomen Dlaczego właśnie te jaszczurki przetrwały wymieranie kredowe? Jedna z hipotez wskazuje na ich specyficzny tryb życia. Ukrywanie się w szczelinach i pod ziemią mogło uchronić je przed falami uderzeniowymi, pożarami czy gwałtownymi zmianami temperatur. Po drugie, ich wolny metabolizm pozwalał przetrwać długie okresy bez pożywienia. To również mogło być kluczowe w czasach, gdy łańcuchy pokarmowe na całej planecie niemal się załamały. Fascynujące jest też to, że przodkowie nocówkowatych mieli bardzo małe mioty (zazwyczaj jedno lub dwa młode). To nietypowe dla gatunków, które przetrwały masowe wymierania. Obecnie rodzinę Xantusiidae reprezentują trzy główne linie: Xantusia, występującą w Kalifornii i Meksyku, Lepidophyma, zasiedlającą Amerykę Środkową oraz Cricosaura, endemit z Kuby. To, że przetrwały dziesiątki milionów lat na stosunkowo niewielkim terenie czyni je prawdziwym biologicznym fenomenem. To też przypomnienie, że czasem najmniejsze, najbardziej niepozorne istoty okazują się najbardziej odporne. Wiele razy udowodniły to m.in. niesporczaki. Źródło: Biology Letters Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
To jedyny polski przedstawiciel tego rzędu. Jest ekstremalnie rzadkim gatunkiem
Żółw błotny jest jedynym przedstawicielem swojego rzędu, który występuje w Polsce w stanie naturalnym. Dawniej to wspaniałe zwierzę można było spotkać na terenie całego kraju. Dziś jest ekstremalnie rzadkie. Na szczęście, dzięki programom ochrony i reintrodukcji, polska populacja ma tendencję wzrostową. Jak wygląda żółw błotny? Czym się żywi i gdzie występuje? Przyjrzyjmy się bliżej temu wspaniałemu opancerzonemu gadowi.
Spis treści: Jak wygląda żółw błotny? Gdzie można spotkać żółwia błotnego? Jaki tryb życia wiodą żółwie błotne? Co zagraża żółwiom błotnym? Gady stanowią najmniej liczną grupę kręgowców w polskiej faunie. Na terenie naszego kraju stwierdzono występowanie jedynie dziewięciu rodzimych gatunków. Zaliczają się do nich cztery gatunki jaszczurek, tyle samo gatunków węży i tylko jeden żółw. Ten ostatni jest zwierzęciem ekstremalnie rzadkim. W „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” ma status EN, co oznacza, że jest gatunkiem poważnie zagrożonym wyginięciem. Jak wygląda żółw błotny? Żółw błotny (Emys orbicularis) ma ciemnooliwkowy lub oliwkowobrązowy karapaks, pokryty gładkimi, regularnymi tarczkami rogowymi. Na plastronie widoczne są duże jasne plamy o nieregularnych kształtach. Cechą charakterystyczną tego gatunku są występujące na głowie szyi i odnóżach licznie nagromadzone żółte plamy. Trzeba jednak podkreślić, że niektóre osobniki są jednolicie czarne. Palce żółwia błotnego są zaopatrzone w długie, ostre pazury, które nie służą wyłącznie do kopania gniazda (o tym później). Pomiędzy nimi występuje błona pławna. Jedyny polski żółw nie jest kolosem Największy żółw świata – żółw skórzasty – może osiągać ponad 2 metry długości. W porównaniu z tym kolosem, polski przedstawiciel tego rzędu wydaje się być mikrusem. Karapaks największych samców mierzy ok. 17 cm długości. Osobniki męskie ważą do 700 g. Tylko nieliczne żółwie błotne przekraczają 18 cm i osiągają masę powyżej kilograma. Samice są większe. Duże osobniczki osiągają ok. 19 cm długości, a największe (takich jest niewiele) – ponad 20 cm. Masa ciała samic dochodzi do 1,2 kg. Łatwo odróżnić samca od samicy Dymorfizm płciowy nie przejawia się jedynie różnicami w wymiarach i masie. Cechą charakterystyczną samców jest lekko wklęsły w części środkowej plastron. W porównaniu z samicami, mają też inną tęczówkę. U samic jest brązowa lub rudopomarańczowa, natomiast u osobników męskich – żółta lub pomarańczowa z żółtymi plamkami. Gdzie można spotkać żółwia błotnego? Obszar występowania tego gatunku to zachodnia Azja, północno-zachodnia Afryka oraz południowa i środkowa Europa. Na Starym Kontynencie, swoim zasięgiem obejmują kraje takie jak: Polska, Łotwa, Francja i Niemcy. Można spotkać go także w Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Danii i Czechach, gdzie został przywrócony do środowiska naturalnego. Żółw błotny w Polsce Obecnie żółwie błotne są ekstremalnie rzadkie w Polsce, a ich siedliska mają charakter wyspowy. Najwięcej przedstawicieli tego gatunku występuje w Poleskim Parku Narodowym i Puszczy Kozienickiej. Oprócz tego, ich ostoje znajdują się na obszarze ziemi lubuskiej, Pomorza Zachodniego, Wielkopolski, Mazurów, Warmii, Kujaw i Dolnego Śląska. Jaki tryb życia wiodą żółwie błotne? Przez specjalistów żółw błotny jest klasyfikowany jako gatunek wodno-lądowy. Należy jednak podkreślić, że ten opancerzony gad wiedzie przede wszystkim wodny tryb życia. Na ląd wychodzi tylko po to, by złożyć jaja lub wygrzać się w promieniach słońca. Są zwierzętami płochliwymi. Na obecność człowieka reagują ucieczką do wody, a gdy nie ma takiej możliwości, chowają się w twardym pancerzu (tak samo reagują w chwili konfrontacji z większymi od siebie drapieżnikami). Emys orbicularis to żółw skrytoszyjny. Oznacza to, że chowając głowę, szyję wygina w płaszczyźnie pionowej, w kształt litery S. Chłodne miesiące spędza zagrzebany głęboko w mule. Żółw błotny hibernuje przez ok. 5 miesięcy. Zależnie od pogody, ze snu zimowego budzi się w kwietniu lub maju. Czym żywi się żółw błotny? Żółw błotny jest drapieżnikiem. Poluje wyłącznie w wodzie. Jadłospis tego gada składa się przede wszystkim z owadów i ich larw, kijanek i ślimaków. Należy jednak podkreślić, że dorosłe osobniki bez większego problemu mogą upolować żabę lub niewielką rybę. Co zagraża żółwiom błotnym? W Polsce żółwie błotne są zwierzętami zagrożonymi wyginięciem, podlegającymi ścisłej ochronie gatunkowej od 1935 roku. Ze względu na wyspowy charakter siedlisk i duże rozproszenie, stan populacji tych gadów jest trudny do oszacowania. Zdaniem ekspertów, w naszym kraju żyje około 1500 okazów żółwia błotnego. Wymieniając największe zagrożenia dla żółwia błotnego, należy wskazać przede wszystkim na: utratę i fragmentację siedlisk (wynikającą przede wszystkim z działań melioracyjnych oraz regulacji rzek i zalesienia), utratę miejsc lęgowych, presję drapieżników, zanieczyszczenie środowiska, zmiany klimatyczne. Nowy wróg na horyzoncie Każdy z powyższych czynników przyczynił się do zmniejszenia liczebności tych zwierząt w naszym kraju, a na horyzoncie pojawiło się kolejne zagrożenie. Jest nim żółw ozdobny – przedstawiciel rodziny żółwi błotnych. Ten krewniak naszego rodzimego gatunku jeszcze nie tak dawno temu bił rekordy popularności jako egzotyczne zwierzę domowe. Niektóre hodowane okazy zostały wypuszczone do środowiska przyrodniczego. Nieodpowiedzialne działanie opiekunów sprawiło, że w Polsce pojawił się kolejny gatunek inwazyjny. Co to oznacza dla żółwia błotnego? Żółw ozdobny nie tylko konkuruje z nim o pożywienie, miejsce do życia i rozrodu. Jest też nosicielem groźnych bakterii, które są zabójcze dla naszego rodzimego gada. Mowa o drobnoustrojach Leptospira tarrasovi. Badania dowiodły, że żółwie błotne nie mają takiego miana przeciwciał chroniących przed wywoływanymi przez nie chorobami, co ich inwazyjni konkurenci. Jaka przyszłość czeka żółwie błotne? Dobra informacja jest taka, że obecnie polska populacja żółwi błotnych utrzymuje się na stabilnym poziomie, z lekką tendencją wzrostową. Ekolodzy od lat podejmują działania zmierzające do odbudowy liczebności gatunków. Nie wszędzie akcja reintrodukcji kończy się powodzeniem, czego przykładem jest choćby Puszcza Kampinoska, gdzie w 1956 roku wypuszczono wiele młodych osobników, a gdzie dziś gatunek ten praktycznie nie występuje. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
800 razy wstrzyknął sobie jad węży. Teraz jego krew to uniwersalne antidotum
Herpetolog z San Francisco swoją fascynację gadami wzniósł na niespotykany poziom. Przez wiele lat wstrzykiwał sobie jad węży, aż w końcu uodpornił się na ich ukąszenia całkowicie. Jego krew zawiera teraz superprzeciwciała i została użyta do stworzenia uniwersalnej surowicy.
Spis treści Krew Tima Friede jako źródło uniwersalnej surowicy Jak dotychczas tworzono surowice? Mimo, że ukąszenia jadowitych węży co roku powodują śmierć tysięcy ludzi, badania nad surowicami nie posuwają się do przodu. To się może zmienić dzięki niebezpiecznemu eksperymentowi, jaki przez wiele lat przeprowadzał na sobie pewien Amerykanin – Tim Friede. Ten miłośnik jadowitych węży trzymał wiele z nich w terrariach, jako domowych pupili. Aby uodpornić się w razie przypadkowego ukąszenia, zaczął wstrzykiwać sobie ich rozcieńczony jad. Z biegiem lat udało mu się to całkowicie, a jego krew może przyspieszyć badania nad surowicami. Krew Tima Friede jako źródło uniwersalnej surowicy Tim Friede to entuzjasta węży z San Francisco i herpetolog-samouk. Przez 18 lat celowo wstrzykiwał sobie jad węży, aby zbudować odporność w razie ukąszenia. W sumie wykonał ponad 800 takich zabiegów, niektóre przypłacając poważnymi dolegliwościami. Osiągnął sukces – jego odporność na jad została potwierdzona 200 ukąszeniami. To niezwykłe poświęcenie może przyczynić się do przełomu w badaniach nad uniwersalnym antidotum. Naukowcy z Columbia University i firmy biotechnologicznej Centivax z krwi Tima Friede wyizolowali dwa przeciwciała. To LNX-D09 i SNX-B03, które skutecznie neutralizują jad różnych gatunków węży. Połączenie tych przeciwciał z lekiem o nazwie varespladib doprowadziło do stworzenia koktajlu, który w testach na myszach zapewnił ochronę przed jadem 13 z 19 najbardziej niebezpiecznych gatunków węży według WHO. Równolegle naukowcy z Scripps Research Institute opracowali syntetyczne przeciwciało 95Mat5, które skutecznie neutralizuje neurotoksyny z jadu wielu gatunków węży, takich jak czarna mamba, tajpan czy kobra indyjska. Produkowane bez udziału zwierząt, stanowi kolejny krok w kierunku stworzenia uniwersalnego antidotum. Jak dotychczas tworzono surowice? Tradycyjne antidota są produkowane z wykorzystaniem przeciwciał zwierzęcych i są specyficzne dla danego gatunku węża. Najpierw pozyskuje się jad węży – trzeba więc mieć dostęp do żywych osobników. Następnie niewielkie dawki jadu wstrzykuje się zwierzętom gospodarskim, na przykład koniom. Po pewnym czasie koń uodparnia się, a w jego krwi pojawiają się antyjadowe przeciwciała. Kolejnym krokiem jest wyizolowanie ich z krwi i dopiero wtedy powstaje surowica. To technika znana już od około stu lat. Takie surowice są zarówno bardzo kosztowne, jak i i potencjalnie niebezpieczne dla pacjentów – odzwierzęce pochodzenie może skutkować np. silnymi reakcjami alergicznymi. Krew Tima Friede to ogromny krok do przodu w produkcji antidotum na jad węży. Źródło: Cell Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Żółw jaszczurowaty przypomina prehistoryczną bestię. W Polsce jest gatunkiem inwazyjnym
Żółw jaszczurowaty wyraźnie różni się od swoich kuzynów. W wyglądzie tego gada jest coś pierwotnego, prehistorycznego. Wrażenie obcowania z pradziejową bestią dodatkowo potęguje zachowanie zwierzęcia, które w momencie zagrożenia nie stroni od konfrontacji. Paradoksalnie, to tylko zachęca hodowców do przetrzymywania go w terrariach. Niestety, żółw jaszczurowaty nierzadko trafia w nieodpowiedzialne ręce i kończy wypuszczony do środowiska przyrodniczego. Takie przypadki zdarzają się również w Polsce.
Spis treści: Jak wygląda żółw jaszczurowaty? Gdzie występuje żółw jaszczurowaty? Żółw jaszczurowaty w Polsce Czym żywi się żółw jaszczurowaty? Tryb życia żółwia jaszczurowatego Podaż żółwia jaszczurowatego jest niemała. Pozwala to przypuszczać, że nie brakuje osób, które chciałyby hodować tego niezwykłego gada. Należy jednak podkreślić, że nie jest to takie proste, jak mogłoby się wydawać. Na mocy unijnych aktów prawnych, żółwie jaszczurowate zostały wpisane na listę gatunków inwazyjnych, a to oznacza, że ich hodowla jest możliwa wyłącznie po uzyskaniu stosownego zezwolenia. Nie powstrzymuje to jednak nieodpowiedzialnych „opiekunów”, o czym świadczą okazy wypuszczone do środowiska. Co sprawia, że ludzie chcą uczynić niebezpiecznego gada egzotycznym pupilem? Jak wygląda żółw jaszczurowaty? Zapewne jego osobliwy wygląd. Każdy żółw ma w sobie coś z prehistorycznej bestii. W końcu te niezwykłe gady żyją na Ziemi od 250 milionów lat. Żółw jaszczurowaty (Chelydra serpentina), zwany też skorpuchą, wydaje się być jednak bliższy swoim praprzodkom niż większość przedstawicieli tego rzędu. Głowa żółwia jaszczurowatego jest duża i masywna. Kontrastują z nią niewielkie oczy i nozdrza. Masywna szczęka górna, zakończona dużym, ostrym dziobem, od razu zdradza, że do dużego gada trzeba podchodzić z należytym respektem. Masywne i silnie zbudowane są także kończyny. Przednie zaopatrzone są w cztery palce, a tylne – w pięć. Wieńczą je długie, grube pazury, które nie służą do rozgrzebywania dna zbiornika wodnego czy dzielenia większych części roślin. Zwierzę rozrywa nimi swoją ofiarę, jeżeli ta jest za duża, by mogło połknąć ją w całości. Ubarwienie żółwia jaszczurowatego Część grzbietowa jest oliwkowa lub brązowo-oliwkowa. Ubarwienie części brzusznej jest wyraźnie jaśniejsze – brudnobiałe lub biało-żółtawe. Wielkość i masa Przedstawiciele tego gatunku osiągają do 100 cm długości, przy czym należy podkreślić, że sam karapaks mierzy od 35 do 50 cm. Najcięższe osobniki ważą około 30 kg. Okazy trzymane w niewoli są jeszcze cięższe, dzięki stałemu dostępowi do pokarmu. Masa na poziomie 40 kg nie jest w tym przypadku niezwykłym wynikiem. Należy wspomnieć, że w obrębie gatunku wyraźnie zarysowuje się dymorfizm płciowy. Samce są wyraźnie mniejsze od samic, a ich kloaka jest szersza i bardziej oddalona od nasady ogona. Ogon żółwia jaszczurowatego Ogon odpowiada około dwóm trzecim długości pancerza. Widoczne są na nim trzy rzędy wydłużonych łusek, na których odznaczają się rogowe grzbiety po bokach i w części górnej. Ta część ciała skorpuchy przypomina nieco ogon krokodyli. Z tego względu gad bywa nazywany żółwiem kajmanowym. Ogon samców jest węższy i dłuższy niż ogon samic. Pancerz żółwia jaszczurowatego Cechą charakterystyczną żółwia jaszczurowatego jest mocno zredukowany palstron (pancerz w części brzusznej), który układa się w kształt przypominający literę X. Z karapaksem (pancerzem grzbietowym) łączy się wąskim mostem. U młodych osobników karapaks jest nierówny. Im zwierzę jest starsze, tym bardziej grzbietowa część pancerza staje się gładka i płaska. Gdzie występuje żółw jaszczurowaty? Żółwie jaszczurowate naturalnie występują przede wszystkim w Ameryce Północnej, ale niektóre podgatunki żyją także w krajach Ameryki Środkowej i Południowej. Zasięg terytorialny poszczególnych przedstawicieli tego gatunku prezentuje się następująco: Chelydra serpentina serpentina – zasiedla południową część Kanady, USA i Meksyk, Chelydra serpentina acutirostris – występuje w Panamie i Ekwadorze, Chelydra serpentina osceola – żyje w południowych i wschodnich stanach USA. Jakiś czas temu jako podgatunek klasyfikowana była także Chelydra serpentina rossgnoni, żyjące w Hondurasie, Gwatemali, Salwadorze i na Kostaryce. Obecnie żółwie te mają status odrębnego gatunku Chelydra rossgnoni. Siedliska żółwi jaszczurowatych Żółwie jaszczurowate cechuje wysoka tolerancja różnych warunków klimatycznych. Można je spotkać w okolicach cieków i zbiorników wodnych do wysokości 2000 metrów n.p.m. Najchętniej wybierają rzeki i strumienie o słabym prądzie i mulistym bądź piaszczystym dnie, obfitującym w roślinność wodną i zatopione gałęzie, które zapewniają im nie tylko doskonały kamuflaż, ale także schronienie na czas hibernacji. Najczęściej bytują w wodach płytkich, ale niektóre osobniki spotykane są w strefie przybrzeżnej. Nie stronią też od wód lekko zasolonych. Żółw jaszczurowaty w Polsce Co ciekawe, żółwie jaszczurowate są spotykane nie tylko w Ameryce, ale także w Europie, w tym w Polsce. Skąd ten gatunek wziął się w naszym kraju? Odpowiadają za to hodowcy, którzy z różnych przyczyn nie chcą lub nie mogą opiekować się swoim egzotycznym ulubieńcem. Chcąc pozbyć się problemu, wypuszczają zwierzę na wolność i tu zaczyna się prawdziwy problem. Należy bowiem podkreślić, że przedstawiciele tego gatunku wykazują duże zdolności adaptacyjne, a warunki siedliskowe, jakie napotykają w naszym kraju, w dużej mierze odpowiadają warunkom panującym w części naturalnego zasięgu ich występowania. Co obecność żółwi jaszczurowatych może oznaczać dla rodzimej przyrody? Wymieniając negatywne aspekty obecności tego gada w Polsce, należy wskazać przede wszystkim na konkurencję pokarmową z rodzimymi gatunkami, między innymi z żółwiem błotnym. Lokalnie może przyczynić się też do ograniczenia liczebności bezkręgowców, płazów, ryb i ptaków wodnych. Na razie obserwowane są wyłącznie pojedyncze osobniki, bytujące blisko miejskich aglomeracji. Należy jednak wspomnieć, że panujące w Polsce warunki zapewniają tym zwierzętom sukces lęgowy, więc ich liczebność może wzrosnąć. Czym żywi się żółw jaszczurowaty? W kwestii pokarmowej żółwie jaszczurowate nie są specjalnie wybredne. Chwytają i pożerają ryby, gady i płazy, a w ich jadłospisie pojawiają się także ptaki wodne. Nie gardzą też padliną. Najczęściej polują w wodzie, jednak trzeba wspomnieć, że w porze suchej mogą szukać pożywienia na lądzie. Tryb życia żółwia jaszczurowatego Żółwie jaszczurowate są aktywne przez całą dobę, przy czym ich aktywność jest uzależniona od stopnia, w jakim zwierzę zaspokoiło głód. Na lądzie gad ten jest powolny i ociężały, a i w wodzie wydaje się być niezgrabny. To tylko pozory. Jeżeli trzeba ruszyć w pogoń za ofiarą, potrafi osiągnąć zaskakującą prędkość. Zimę zwierzę spędza na dnie zbiornika wodnego, ukryte pośród zatopionych gałęzi. W stanie hibernacji temperatura ciała tego gada spada do około 2 stopni Celsjusza. Młode osobniki wykazują zaskakującą odporność na przemrażanie. Mogą wytrzymać obniżenie temperatury do minus 2 stopni Celsjusza nawet przez 30 godzin. Żółw jaszczurowaty wychodzi ze stanu hibernacji, gdy temperatura wody wzrasta powyżej 5 stopni. Rozmnażanie i rozwój Okres godowy zaczyna się w maju, a kończy w październiku. Po kopulacji samica wykopuje otwór w pobliżu zbiornika lub cieku wodnego, w którym składa do 40 jaj. Okres inkubacji trwa od 75 do 95 dni. Po wykluciu młode mierzą ok 3 cm długości i są niemal czarne. Na ich karapaksie widoczne są kile, które z czasem zaczynają zanikać. Początkowo odżywiają się zawartością woreczka żółtkowego. Pokarm z otoczenia zaczynają pobierać po kilku dniach. W środowisku naturalnym żółwie jaszczurowate żyją do 40 lat, jednak dojrzałości doczekują tylko nieliczne młode. O ile dorosłe osobniki nie mają wielu naturalnych wrogów w swoich siedliskach, to małe gady są łatwym celem dla drapieżników. Atak żółwia jaszczurowatego W chwili zagrożenia, większość żółwi po prostu chowa się w pancerzu. Nie dotyczy to jednak opisywanego gatunku. Gdy żółw jaszczurowaty odczuwa niepokój, wysuwa szyję i zaczyna kłapać silnymi szczękami. Kiedy ugryzie napastnika, niechętnie odpuszcza, a należy podkreślić, że potrafi ukąsić naprawdę głęboko. Bolesne rozcięcie skóry i tkanek nie jest jednak najgorszą możliwą konsekwencją bliskiego spotkania z tym gadem. Wyrośnięty osobnik może z łatwością odgryźć palec, a jeżeli swoją agresję skupi na dziecku – nawet dłoń. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Plezjozaury miały niezwykłą skórę. Naukowcy zbadali ich skamieniałą tkankę miękką
Łuskowate płetwy i ogon pokryty gładką skórą. Tak wyglądał plezjozaur, czyli płetwojaszczur z czasów dinozaurów. Ustalono to dzięki świetnie zachowanym skamieniałym tkankom miękkim sprzed 183 mln lat. Obecności łusek była zaskoczeniem nawet dla badaczy.
Spis treści: Nowe analizy płetwojaszczura Skóra plezjozaura z Niemiec Znaczenie odkrycia skamieniałej skóry plezjozaura Plezjozaury miały wyginąć wraz z dinozaurami około 66 mln lat temu. Chociaż wielu Szkotów uważa, że jakieś osobniki przetrwały w jednym z jezior – Loch Ness. Od ponad stu lat raportowane są tam obserwacje tej kryptydy – istoty nazywanej Nessie. O plezjozaurach wiemy całkiem sporo, bo do naszych czasów zachowało się wiele ich szkieletów. Długo nie było jednak jasne, jak wyglądała ich skóra – tkanki miękkie sprzed milionów lat rzadko kiedy zachowują się wśród skamieniałości. Tym razem było inaczej. Nowe analizy płetwojaszczura Naukowcy z Uniwersytetu Lund w Szwecji po raz pierwszy przeanalizowali tkankę miękką skamieniałego plezjozaura. Analizy opublikowali na łamach „Current Biology”. Wyniki pokazują, że ten charakterystyczny morski gad z długą szyją miał zarówno gładką, jak i łuskowatą skórę. Plezjozaury żyły w oceanach przez większą część ery mezozoicznej (203-66 milionów lat temu). Osiągały od kilku do kilkunastu metrów. Ich głowy były niewielkie, ale były w stanie szeroko rozewrzeć szczęki z ostrymi zębiskami. Miały ich 24 pary i pięć dodatkowych w kości przedszczękowej. Plezjozaury były jednymi z największych znanych drapieżników morskich. Żywiły się rybami i poruszały się podobnie jak żółwie morskie, używając czterech płetw przypominających łopatki. Skóra plezjozaura z Niemiec Do tej pory niewiele było wiadomo na temat zewnętrznej anatomii plezjozaurów. Jednak w nowym badaniu zespołowi badawczemu kierowanemu przez naukowców z Uniwersytetu w Lund udało się przeanalizować tkankę miękką plezjozaura sprzed 183 milionów lat znalezionego w pobliżu Holzmaden w Niemczech. Skamieniałość odkryto co prawda już w 1940 roku, to dopiero dzięki jej wypreparowaniu w ostatnich latach udało się dostrzec skamieniałe ślady po tkankach miękkich. View oEmbed on the source website – Skamieniałe tkanki miękkie, takie jak skóra i narządy wewnętrzne, są wyjątkowo rzadkie. Wykorzystaliśmy szeroki zakres technik, aby zidentyfikować gładką skórę w okolicy ogona, a także łuski wzdłuż tylnej krawędzi płetw. Dało nam to niezrównany wgląd w wygląd i biologię tych dawno wymarłych gadów – mówi Miguel Marx, doktorant geologii na Uniwersytecie w Lund i główny autor badania. Marx i inni badacze uważali wcześniej, że plezjozaury nie były pokryte łuskami, podobnie jak inne morskie gady, takie jak ichtiozaury. Dlatego jego odkrycie jest dla niego sporym zaskoczeniem. Znaczenie odkrycia skamieniałej skóry plezjozaura Zdaniem naukowców tak skrajnie różny wygląd skóry w zależności od części ciała wynika z jej różnych funkcji. Plezjozaur musiał sprawnie pływać, aby łapać ryby i zwierzęta podobne do kałamarnic, co było łatwiejsze dzięki gładkiej i hydrodynamicznej skórze. Jednocześnie musiał jednak również poruszać się po nierównym dnie morskim, co prawdopodobnie umożliwiły mu łuskowate płetwy. – Nasze odkrycia pomagają nam tworzyć dokładniejsze rekonstrukcje plezjozaurów, co było niezwykle trudne od czasu ich odkrycia ponad 200 lat temu – dodaje Marx. Naukowcy byli nawet w stanie zidentyfikować komórki skóry plezjozaura. – Byłem zszokowany, gdy zobaczyłem komórki skóry zachowane przez 183 miliony lat. To było prawie jak patrzenie na współczesną skórę – nie kryje zachwytu naukowiec. Badania były mozolne i długotrwałe. Zastosowano szereg zaawansowanych metod mikroskopowych i spektroskopowych. Użyto m.in. skaningowy mikroskop elektronowy (SEM). Jego zastosowanie poprzedziło preparowanie próbek. Wykonano na przykład demineralizację, czyli usunięto minerały ze skamieniałej skóry, co pozwoliło na lepszą obserwację struktur organicznych Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Matamata to jeden z najdziwniejszych żółwi. Wygląda jak prehistoryczny potwór
Matamata to bez wątpienia jeden z najdziwniejszych gadów. Osobliwy wygląd tego żółwia sprawia, że nie sposób pomylić go z innym gatunkiem. Wydaje się być bardziej pierwotny od swoich kuzynów. Jak wygląda żółw matamata? Gdzie występuje i czym się żywi? Na te i inne pytania dopowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym jest matamata? Gdzie występuje matamata? Jak wygląda żółw matamata? Tryb życia żółwia matamata Żółwie to doprawdy fascynujące zwierzęta. Pojawiły się na Ziemi ok. 255 mln lat temu. Nic więc dziwnego, że nawet współczesne gatunki przypominają prehistoryczne potwory. W tym rozbudowanym rzędzie szczególnie wyróżnia się żółw matamata. Południowoamerykański gad nie przypomina żadnego ze swoich krewniaków. Czym jest matamata? Matamata jest zaliczany do podrzędu żółwi bokoszyjnych. Charakterystyczne dla niego jest boczne wygięcie kręgosłupa na odcinku szyjnym, obecność płytki intergularnej i brak kości kwadratowo-jarzmowej. Przedstawiciele tego gatunku chowają głowę do pancerza, zginając szyję w bok w płaszczyźnie poziomej. Jest to możliwe dzięki poprzecznym wyrostkom na kręgach szyjnych, które nie występują u gatunków zaliczanych do żółwi skrytoszyjnych. Gdzie występuje matamata? Przedstawiciele tego gatunku zamieszkują Amerykę Południową. Żółwie matamata występują licznie na terenach Kolumbii, Gujany, Gujany Francuskiej, Wenezueli, Ekwadoru, Brazylii, Boliwii i Peru. Te charakterystyczne gady można też spotkać na wyspie Trynidad. Gatunek zasiedla znaczną cześć nizinnego systemu rzecznego Amazonki i Orinoko, a w Gujanie – środkowe i górne odcinki Essequibo. Środowisko życia Żółwie matamata są spotykane zarówno na terenach gęsto zalesionych, jak i w rzekach powiązanych z sawannami. Te charakterystyczne gady preferują zatoczki o powolnym przepływie wody, starorzecza i spokojne rozlewiska. Najlepiej czują się w wodach zamulonych, z dużą ilością naniesionego materiału. Jak wygląda żółw matamata? Matamata jest w rzędzie żółwi tym, czym rekin wielkogębowy jest wśród ryb chrzęstnoszkieletowych – prawdziwą osobliwością, której nie da się pomylić z żadnym innym gatunkiem. Rozmiary i masa Matamata należy do największych przedstawicieli rodziny matamatowatych. U dojrzałych samców, karapaks mierzy około 40 cm długości. Samice są większe. Średnio osiągają 44 cm długości. Największe osiągają ponad 46 cm długości. Średnia masa przedstawicieli tego gatunku przekracza 11 kg. Najcięższa poznana samica ważyła 17,7 kg. Karapaks i plastron Ma szeroki, niski pancerz (karapaks) o zaokrąglonym kształcie, którego powierzchnia jest szorstka i urzeźbiona. Zdobią go trzy stożkowate kile, osiągające szczyt na linii płytek wertebralnych lub kostalnych. Brzeg karapaksu ma ząbkowany lub pofalowany kształt, który jest najsilniej zarysowany w tylnej części pancerza. Kolor tej części skorupy jest zmienny. U dojrzałych osobników przybiera ciemnobrązową barwę, która z wiekiem staje się niemal czarna. Z kolei u młodych żółwi karapaks jest jasnobrązowy. Plastron ma kolor brązowy lub ciemnobrązowy, a na jego powierzchni widoczne są jasnoczerwone lub ciemne plamki. Szyja i głowa Najbardziej charakterystycznymi częściami ciała żółwia matamata są jego głowa i szyja. Płaski, trójkątny łeb jest niezwykle szeroki. Nozdrza znajdują się na szczycie trąbkowatego nosa. Małe oczy, za którymi znajduje się szeroki płat skóry, są umieszczone w przedniej części. Otwór gębowy jest nienaturalnie szeroki. Całą głowę i długą, grubą i silnie umięśnioną szyję pokrywają liczne fałdy skórne, które wraz z guzkowatymi wyroślami decydują o nietypowym wyglądzie tego gatunku. Odmiany żółwia matamata Naukowcy przez długi czas sądzili, że w obrębie rodzaju Chelus występuje tylko jeden gatunek. Jednak w 1966 roku zauważono, że żółwie występujące w basenie Amazonki różnią się od osobników z Orinoko. Te pierwsze mają wydłużony lub nawet zwężony karapaks i dwa ciemne paski biegnące po spodniej części szyi, które jaśnieją pod żuchwą. Z kolei żółwie pochodzące z Orinoko mają owalną lub jajowatą skorupę, a na spodniej części szyi nie występuje u nich ciemny wzór. Kilka lat temu zespół naukowców z Senckenberg Naturhistorische Sammlungen Dresden wykonał badania genetyczne okazów pozyskanych z obu obszarów. Okazało się, że zwierzęta są zróżnicowane nie tylko pod względem morfologicznym, ale także genetycznym. Na tej podstawie wyróżniono dwa gatunki w obrębie rodzaju Chelus – Chelus fimbriata (występujący w dorzeczu Amazonki) i Chelus orinocensis (zamieszkujący dorzecze Orinoko, Rio Negro i Essequibo). Tryb życia żółwia matamata Mimo że matamata jest gatunkiem wybitnie wodnym, jest raczej słabym pływakiem. Z tego względu, żółwie unikają prądu rzecznego, chroniąc się pod zanurzonymi w wodzie kłodami i gałęziami. Są aktywne nocą. Samice składają od 12 do 28 jaj, najczęściej od października do grudnia. Okres inkubacji trwa długo. Przy temperaturze od 28 do 30 stopni Celsjusza, młode lęgną się dopiero po około 200 dniach. Co je matamata? Matamata jest drapieżnikiem, a jego osobliwy żółwia nie jest dziełem przypadku. Dzięki swoim charakterystycznym cechom, gad doskonale maskuje się w swoim środowisku. Siadając na dnie, upodabnia się do porośniętego glonami kamienia. Długa szyja i płaska głowa wyglądają jak gałąź. To usypia czujność potencjalnej ofiary, dzięki czemu zwierzę może skutecznie polować z zasadzki. Matamata gustuje przede wszystkim w małych rybach. Nie gardzi też niewielkimi płazami i gadami. Tylko czasami udaje się mu upolować nieco większą zdobycz – ssaka lub ptaka. Jak poluje matamata? Żółw matamata osiada na dnie i cierpliwie czeka, aż ofiara znajdzie się w jego zasięgu. Poluje w warunkach ograniczonej lub wręcz zerowej widoczności. W jaki sposób namierza zdobycz? Dzięki charakterystycznym wyrostkom na szyi i głowie. Są one silnie unerwione, więc jest prawdopodobne, że pozwalają zwierzęciu rejestrować wszelkie pojawiające się w wodzie zakłócenia. Także błony bębenkowe żółwia wykazują dużą wrażliwość na wibracje. Gdy zdobycz jest wystarczająco blisko, żółw szeroko otwiera swoją wielką paszczę. Zasysa wówczas wodę, a wraz z nią – także ofiarę, która nie ma już szans na wydostanie się z pułapki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Żmija nosoroga jest silnie jadowita. Odpowiada za największą liczbę śmiertelnych ukąszeń w Europie
Żmija nosoroga należy do węży, których lepiej nie drażnić. To właśnie ten gatunek jest uznawany za najjadowitszy w Europie. Jednym ukąszeniem może uśmiercić nawet dorosłego, zdrowego człowieka. Jak wygląda żmija nosoroga? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda żmija nosoroga? Gdzie występuje żmija nosoroga? Tryb życia żmii nosorogiej Zagrożenia dla ludzi Jak wynika z danych WHO, każdego roku aż 2,7 mln ludzi zostaje ukąszonych przez jadowitego węża. Około 138 tysięcy osób umiera w następstwie spotkania z jadowitym gadem. Do największej ilości śmiertelnych wypadków dochodzi w Afryce. Nie wynika to wyłącznie z mnogości występujących tam gatunków jadowitych węże, ale także z niedoboru surowicy. W Europie takie przypadki należą do rzadkości. Dochodzi tu średnio do ok 20 tysięcy ukąszeń rocznie, z czego około 30 przypadków kończy się zgonem. Za większość odpowiada jeden gatunek – żmija nosoroga. Jak wygląda żmija nosoroga? Żmija nosoroga, czyli Vipera ammodytes, należy do średniej wielkości przedstawicieli rodziny żmijowatych (Viperidae). Osiąga do 120 cm długości. Gad ma trójkątną, lekko spłaszczoną i pokrytą drobnymi łuskami głowę, która jest wyraźnie oddzielona od masywnego ciała. Źrenica jest pionowa. Tęczówka cechuje się jasnym ubarwieniem, od szarego, po kremowe. Oczy węża znajdują się na poziomie nozdrzy. Cechą charakterystyczną żmii nosorogiej, której zawdzięcza swoją nazwę, jest pokryty większymi łuskami wyrostek, znajdujący się tuż przy końcu pyska. To właśnie ten anatomiczny detal pozwala najłatwiej odróżnić ten gatunek od innych przedstawicieli rodziny Viperidae. Ubarwienie żmii nosorogiej Lekko zachodzące na siebie łuski przybierają różne kolory. U wielu osobników, tło jest szare lub brązowe, ale zdarzają się też pomarańczowe, rdzawe a nawet żółte żmije. Koniec ogona ma czerwonawe lub żółtawe ubarwienie. W części grzbietowej wyraźnie odznacza się ciemny (ciemnoszary lub czarny) wzór, przypominający charakterystyczny zygzak u żmii zygzakowatej. U samców dodatkowo pojawia się ciemna plama z tyłu głowy, układająca się w kształt litery V. Ubarwienie jest zmienne także w części brzusznej. U niektórych węży spód ciała jest różowawy, natomiast u innych – żółtawy lub żółtobrązowy. Gdzie występuje żmija nosoroga? Gatunek jest najliczniej reprezentowany na Bałkanach. Żmije nosorogie występują na prawie całym Półwyspie Bałkańskim. Ponadto nieco mniejsze populacje żyją także na greckich wyspach, w północno-wschodnich Włoszech i południowej Austrii. Przedstawiciele gatunku Vipera ammodytes są też obecni w Azji Mniejszej, aż do Kaukazu Północnego. Najlepiej czuje się na suchych i ciepłych stanowiskach. Żmija nosoroga przeważnie wybiera kamieniste zbocza, piargi, wydmy i różnorakie tereny porośnięte niską roślinnością. W górach występuje do wysokości 2500 m n.p.m. Można natknąć się na nią także w świetlistych lasach, a nawet w winnicach czy ogrodach. Żmija nosoroga w Polsce W Polsce nie brakuje jadowitych zwierząt. Zdecydowana większość, jak choćby kolczak zbrojny, reprezentuje rząd pajęczaków i nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jeżeli chodzi o węże, jedynym jadowitym gatunkiem jest żmija zygzakowata. Żmija nosoroga nie występuje w naszym kraju w stanie dzikim i jako gatunek wpisany na listę zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia (ma kategorię I), nie może być hodowana w warunkach domowych. Tryb życia żmii nosorogiej Żmija nosoroga jest aktywna nocą. Przedstawiciele tego gatunku zapadają w sen zimowy, trwający od 2 do 6 miesięcy. Budzi się na początku marca. Okres rozrodczy kończy się w maju. Żmije nosorogie są organizmami jajożyworodnymi. Samica rodzi od 4 do 15 młodych. Czym żywi się żmija nosoroga? Żywi się przede wszystkim kręgowcami. Jej ofiarą najczęściej padają drobne ssaki, zwłaszcza gryzonie. Poluje też na niewielkie ptaki i ich pisklęta, ale nie gardzi także innymi gadami, zwłaszcza jaszczurkami. Zagrożenia dla ludzi Jak wspomnieliśmy wcześniej, żmija nosoroga odpowiada za największą ilość przypadków śmiertelnych ukąszeń przez węże w Europie. To jeden z najniebezpieczniejszych przedstawicieli rodziny żmijowatych. Składa się na to kilka czynników. Po pierwsze, jad żmii nosorogiej jest w stanie uśmiercić nawet dorosłego człowieka. Dawka śmiertelna dla człowieka to 25–40 mg (zależnie od masy ciała, stanu zdrowia i miejsca ukąszenia). Po drugie, wąż ma dość agresywną naturę i jest terytorialny. Po trzecie, ma długie zęby jadowe (ok. 1 cm długości), które łatwo przebijają skórę i docierają do mięśni. Po czwarte, nawet młode osobniki, mierzące kilkanaście cm długości, wytwarzają toksynę. Ukąszeniu przez żmiję nosorogą towarzyszy silny ból i odrętwienie ukąszonej części ciała. Po kilku minutach pojawia się obrzęk, który ulega szybkiemu rozprzestrzenieniu. U osoby ukąszonej mogą pojawić się nudności, bóle brzucha i biegunka. Toksyna wywołuje także zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego. W tym miejscu należy wskazać na niedociśnienie tętnicze i częstoskurcz. Każde ukąszenie może skończyć się śmiercią ofiary ataku węża, zatem pomoc medyczna jest absolutnie konieczna, gdy dojdzie do ukąszenia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tak wyglądał najstarszy krewny ssaków. Przypominał nieco psa, ale miał szablaste zęby
Co najmniej 270 mln lat ma krewny ssaków, przypominający trochę psa, którego szczątki odkryto na Majorce. Zarówno ich wiek, jak i miejsce znalezienia są dla badaczy sporym zaskoczeniem.
Spis treści: Nowe dowody – najstarszy krewny współczesnych ssaków Gorgonopsy – co o nich wiemy? Gorgonopsy z Majorki. Jak wyglądały? Historia ssaków na naszej planecie jest stosunkowo krótka. Pojawiły się na Ziemi ponad 200 mln lat temu, a zatem w czasach dinozaurów. Jednak ich prawdziwa kariera rozpoczęła się właśnie po wymarciu tych wielkich gadów, jakieś 65 mln lat temu. Nowe dowody – najstarszy krewny współczesnych ssaków Naukowcy opublikowali właśnie artykuł na łamach „Nature Communications”, w którym podzielili się zaskakującym odkryciem. Dokonano go na Majorce, czyli jednej z wysp na Morzu Śródziemnym należącej do archipelagu Balearów. – Jest to prawdopodobnie najstarszy gorgonopsyd [gad ssakokształtny – przyp. red.] na naszej planecie. Ten, którego znaleźliśmy na Majorce, ma co najmniej 270 milionów lat, a inne zarejestrowane dowody na istnienie tej grupy [zwierząt – przy. red.] na całym świecie są nieco młodsze – wyjaśnia jeden z autorów artykuły Josep Fortuny, który jest też liderem grupy badawczej Computational Biomechanics and Evolution of Life History w Institut Català de Paleontologia Miquel Crusafont w Hiszpanii. Nie tylko wiek szczątków jest zaskoczeniem, ale też ich lokalizacja na Balearach. Szczątki gorgonopsów znane były do tej pory z wysokich szerokości geograficznych: w południowej Afryce czy w Rosji. Majorka w czasach, z których pochodzą nowo odkryte szczątki, nie była wyspą, tylko częścią superkontynentu Pangea. Gorgonopsy – co o nich wiemy? Gorgonopsy są wymarłą grupa synapsydów, które żyły w permie, między 270 a 250 milionami lat temu. Należą one do linii ewolucyjnej, która dała początek pierwszym ssakom 50 milionów lat później. Gorgonopsy były zwierzętami stałocieplnymi, podobnie jak współczesne ssaki, ale w przeciwieństwie do większości z nich – składały jaja. Były drapieżne i mięsożerne. Jako pierwsze wykształciły charakterystyczne szablaste zęby. Trochę przypominały psy. Nazwa „Gorgonopsia” ma swoje źródło w mitologii greckiej. Oznacza: „twarze gorgon”. Były to trzy córki bóstw morskich ze skrzydłami, kłami dzika i wężami zamiast włosów. Ich spojrzenie obracało wszystko w kamień. Gorgonopsy z Majorki. Jak wyglądały? Szczątki wydobyte przez paleontologów na Majorce należą do małego lub średniego zwierzęcia o długości około jednego metra i pochodzą ze stanowiska zlokalizowanego w gminie Banyalbufar. W trakcie trzech sezonów wykopalisk badacze pozyskali sporo skamieniałych kości. – Duża liczba szczątków kostnych jest zaskakująca. Znaleźliśmy wszystko, od fragmentów czaszki, kręgów i żeber po bardzo dobrze zachowaną kość udową. W rzeczywistości, kiedy rozpoczęliśmy te wykopaliska, nigdy nie sądziliśmy, że znajdziemy tak wiele szczątków zwierzęcia tego typu na Majorce – podkreśla główny autor publikacji Rafel Matamales, kurator Museu Balear de Ciències Naturals i pracownik naukowy Institut Català de Paleontologia Miquel Crusafont (ICP). Wśród wydobytych szczątków kopalnych wyróżnia się prawie kompletna noga. Na tej podstawie naukowcy poznali sposób poruszania się prassaka. Ten gorgonops miały nogi ustawione w sposób pośredni między gadami a ssakami. Takie ich ustawienie umożliwiało sprawne chodzenie, a nawet bieganie. – Gdybyś zobaczył to zwierzę idące ulicą, wyglądałoby trochę jak średniej wielkości pies, mniej więcej taki jak husky, ale nie do końca. Nie miałoby futra i psich uszu – opisuje współautor artykułu Ken Angielczyk z Field Museum w Chicago. Według paleontologa jest to najstarsze zwierzę, jakie naukowcy kiedykolwiek znaleźli z długimi, przypominającymi ostrza kłami. Angielczyk przypomina, że gorgonopsy nie mają współczesnych potomków i nie są bezpośrednimi przodkami współczesnych ssaków – były natomiast spokrewnione z gatunkami, które były naszymi bezpośrednimi przodkami. Zatem są to nasi prehistoryczni „kuzyni”. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Krokodyl różańcowy to postrach w tych krajach. Są śmiertelne ofiary
Krokodyl różańcowy to jeden z najbardziej efektywnych drapieżników. Choć jego rozmiary i masa mogą wskazywać inaczej, ten gad wyróżnia się niezwykłą szybkością i zwinnością. Nieostrożną ofiarę potrafi zaskoczyć w wodzie i na lądzie. Przez ostatnie 80 milionów lat ewolucji niemal się nie zmienił. Jest jednym z ostatnich żyjących przedstawicieli archozaurów.
Spis treści: Jak wygląda krokodyl różańcowy? Krokodyl różańcowy – występowanie Największy krokodyl różańcowy na świecie Krokodyl różańcowy – ciekawostki Krokodyl różańcowy – ataki na ludzi Krokodyl różańcowy to największy żyjący współcześnie gad i jeden z najgroźniejszych drapieżników na świecie. Występuje na rozległych obszarach od wschodnich wybrzeży Indii, przez Azję Południowo-Wschodnią, po północną Australię. Dzięki swojej imponującej wielkości, sile i zdolności do atakowania nawet dużych zwierząt, krokodyl różańcowy jest postrzegany jako wyjątkowo niebezpieczny. Jego obecność budzi respekt, a często także lęk w regionach, w których żyje, gdzie odgrywa kluczową rolę w lokalnych ekosystemach. Jako drapieżniki szczytowe, krokodyle różańcowe kontrolują liczebność populacji różnych gatunków, eliminując najsłabsze, chore lub młode osobniki. Zapobiega to nadmiernemu rozrostowi populacji, co w dłuższej perspektywie pomaga utrzymać równowagę w ekosystemie. Krokodyle różańcowe odpowiadają również za czyszczenie środowiska, ponieważ żywią się padliną. Usuwając martwe zwierzęta, zapobiegają rozprzestrzenianiu się chorób i utrzymują czystość wody i linii brzegowej. Jak wygląda krokodyl różańcowy? Krokodyl różańcowy to jeden z najbardziej fascynujących gadów. Jego wygląd – szeroki pysk i długa paszcza – może przerazić, a to nie wszystko. Szyja tego olbrzymiego krokodyla jest płytami pancernymi. Te jednak nie występują tak licznie, jak u innych przedstawicieli tego gatunku. Na głowie krokodyla różańcowego, między oczami a środkiem pyska, można zaobserwować dwa charakterystyczne grzebienie. Dorosłe krokodyle różańcowe charakteryzują się masywną i szeroką budową ciała. To jedna z najbardziej charakterystycznych cech tego gatunku. Pozostałe krokodyle są wyraźnie smuklejsze. Kolejną jest ogromna głowa. Czaszka dorosłego samca może mierzyć nawet 80 cm. W silnych szczękach osadzone są długie, mocne zęby, z których najdłuższy, bo ok. 9-centymetrowy, jest 4. przedni ząb. Dla młodych przedstawicieli gatunku typowe jest jasnożółte ubarwienie z ciemnymi pasami i plamami. Kolor zmienia się dopiero, gdy dany osobnik osiągnie już dojrzałość płciową. Wówczas ciało krokodyla różańcowego przyjmuje zielono-szarą barwę, z widocznymi obszarami o nieco jaśniejszym kolorze. Może się jednak zdarzyć, że dorosły krokodyl będzie umaszczony w kolorze jasnej zieleni lub przeciwnie, w niemal czarnym odcieniu. Brzuch krokodyla różańcowego charakteryzuje się barwą białą lub jasno-żółtą. Ogon najczęściej jest szary. Tuż po wykluciu się, młode mierzą od 25 do 30 cm długości i ważą ok. 70 g. Osobniki, które skończyły 2. rok życia mierzą ok. 100 cm. Samiec osiąga dojrzałość płciową w wieku 16 lat. Jego długość przekracza wówczas 3 m. Samice stają się dojrzałe między 12. a 14. rokiem życia, przy długości ok. 2,5 m. Dorosły samiec osiąga średnio 4,3–5,2 m długości. Waga takich osobników zamyka się w przedziale od 400 do 1000 kg. Zdarzają się przedstawiciele gatunku, osiągający ponad 6 m długości. Jak podkreślają naukowcy, jest ich jednak coraz mniej. Co więcej, takie osobniki nie będą pojawiać się często w przyszłości. Powodem tego jest działalność kłusownicza, która doprowadziła do niemal całkowitego „skasowania” puli genów największych krokodyli różańcowych. Krokodyl różańcowy – występowanie Krokodyl różańcowy jest najliczniej występującym przedstawicielem rzędu krokodyli. Ten monstrualny gad bytuje na wschodnim wybrzeżu Indii, na południowo-wschodnim obszarze Azji i na północy Australii. Trzeba jednak zaznaczyć, że krokodyle różańcowe są też widywane na wschodnim wybrzeżu Afryki, a nawet w pobliżu wybrzeży Japonii. Gdy panuje pora deszczowa, naturalnym środowiskiem występowania krokodyla różańcowego są rzeki i bagna słodkowodne. W porze suchej przenosi się w kierunku ujścia rzek, zdarza się też, że krokodyle różańcowe wypływają w morze. Między przedstawicielami gatunku panuje zawzięta rywalizacja o terytorium. Mniejsze, lżejsze i słabsze osobniki często muszą uznać wyższość swoich większych krewniaków i przenieść się na obszary mniej obfitującee w zwierzynę łowną. Największy krokodyl różańcowy na świecie Krokodyle różańcowe to jedne z największych współcześnie żyjących gadów. W indyjskim Parku Narodowym Bhitarkanika żył osobnik o długości 7,1 m i masie 2000 kg. Według Księgi Rekordów Guinnessa, to największy udokumentowany przedstawiciel tego gatunku. Warto zaznaczyć, że w zbiorach Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu znajduje się pochodząca z Kambodży czaszka krokodyla różańcowego, mierząca niemal 80 cm długości. Szczęki tego osobnika legitymują się długością prawie 100 cm. Pozwala to przypuszczać, że ten przedstawiciel gatunku mógł mierzyć znacznie ponad 7 m długości. Wciąż pojawiają się historie o olbrzymich krokodylach, które osiągają niemal 10 m. Niewykluczone, że kilka takich osobników wciąż jeszcze żyje w naturze. Jednak, jak dotąd, nie udało się ich udokumentować. Krokodyl różańcowy – ciekawostki Krokodyl różańcowy to niezwykłe zwierzę. Godna podziwu jest już sama jego odporność na ewolucję. To właśnie ten gatunek jest najbliżej spokrewniony ze swoimi praprzodkami. Ponad 80 mln lat temu natura stworzyła doskonałego łowcę, który do dziś znajduje się na szczycie łańcucha pokarmowego. Specjaliści nie mają wątpliwości, że krokodyl różańcowy jest w stanie zabić prawie każde zwierze lądowe. Nie poradzi sobie jedynie ze słoniem indyjskim. Poza tym wyjątkiem wszystko może stać się jego pożywieniem: od bawołów, przez tygrysy bengalskie, aż po rekiny. Krokodyl różańcowy nie pogardzi też człowiekiem. Rocznie w paszczy tego gada tracą życie ok. 2–3 osoby. Tak niezwykłe zdolności łowieckie nie wynikają wyłącznie z ogromnej masy i wielkości tego zwierzęcia. Jego zabójczą bronią są szczęki, najsilniejsze w królestwie zwierząt lądowych. Badania wykazały, że przeciętny osobnik, o długości ok. 5,2 m, może wygenerować nacisk rzędu 1,68 t/cm kw. To wystarczy, by zmiażdżyć czaszkę dorosłego bawołu. Trzeba jednak wiedzieć, że zęby krokodyla różańcowego nie mają zdolności do rozrywania mięsa, te służą wyłącznie przytrzymywaniu ofiary. Jak więc łowca radzi sobie ze zdobyczą, której nie może połknąć w całości? Krokodyl oddziela fragmenty mięsa silnym szarpnięciem głową lub tzw. śmiertelnym młynkiem. Wówczas gad zanurza się wraz z ofiarą i wykonuje dynamiczne obroty wokół własnej osi. Oto inne ciekawostki o krokodylu różańcowym, jakie warto znać: Krokodyle różańcowe mają zdumiewającą pamięć. Badania wykazały, że są w stanie nauczyć się unikać miejsc, w których spotkało je niebezpieczeństwo lub regularnie wracać do korzystnych siedlisk łowieckich. Te krokodyle mogą żyć ponad 70 lat, a niektóre źródła sugerują, że ich maksymalna długość życia w sprzyjających warunkach może sięgać nawet 100 lat. Wydają różnorodne dźwięki, od warczenia po syk, które służą komunikacji z innymi krokodylami. Samice używają niskich dźwięków do porozumiewania się z młodymi nawet wtedy, gdy są jeszcze w jajach. Krokodyle różańcowe są znane z tego, że mogą pokonywać ogromne dystanse w wodzie morskiej. Niektóre osobniki pokonały ponad 1000 km. Krokodyle różańcowe mogą atakować zwierzęta znacznie większe od siebie, nawet rekiny. Zanotowano przypadki, gdy krokodyl różańcowy zwyciężał w starciu z żarłaczem tępogłowym. Krokodyl różańcowy – ataki na ludzi Krokodyle różańcowe stanowią poważne zagrożenie dla ludzi, szczególnie w Australii i Azji Południowo-Wschodniej. Na Terytorium Północnym w Australii regularnie dochodzi do incydentów z udziałem tych gadów. W latach 1979–2022 odnotowano tam 76 ataków, z których 30% zakończyło się tragicznie. W 2014 roku w wyniku ataków krokodyli różańcowych w Australii życie straciły cztery osoby. Azja również zmaga się z problemem ataków tych drapieżników, szczególnie w Indonezji i Malezji. W 2022 roku w Indonezji krokodyl zaatakował 14-letnią dziewczynkę, co, niestety, zakończyło się jej śmiercią. W Malezji doszło do dramatycznego zdarzenia, gdy niemal sześciometrowy krokodyl zaatakował 6-letnią dziewczynkę, która nie miała szans na przeżycie. W Sri Lance, w latach 2010–2018, odnotowano 26 ataków, w których zginęło 18 osób. Krokodyle różańcowe w Polsce W polskich ogrodach zoologicznych nie ma obecnie krokodyli różańcowych. W przeszłości wrocławskie zoo posiadało krokodyla różańcowego o imieniu Hannibal, który mierzył około 3 metrów długości. Obecnie w zoo we Wrocławiu można zobaczyć krokodyle nilowe, które są drugim co do wielkości gatunkiem krokodyla, osiągającym do 6,5 metra długości i masę blisko tony. Z kolei w Orientarium w Łodzi znajduje się największy w Europie krokodyl gawialowy o imieniu Kraken, mierzący 5 metrów długości. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Padalec zwyczajny przypomina węża. Jest jednak całkowicie niegroźny dla człowieka
Padalec zwyczajny jest gatunkiem powszechnie występującym w naszym kraju, jednak ze względu na tryb życia, jaki prowadzi to zwierzę, bardzo trudno spotkać go w jego naturalnym środowisku. Gdy już to nastąpi, wiele osób myli tego gada ze żmiją zygzakowatą. Należy jednak podkreślić, że ta przypominająca węża jaszczurka nie jest groźna dla człowieka. Jak wygląda padalec zwyczajny? Gdzie żyje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda padalec zwyczajny? Gdzie występuje padalec zwyczajny? Tryb życia padalca zwyczajnego Czym żywi się padalec zwyczajny? Zagrożenia dla padalca zwyczajnego Może się wydawać, że padalec zwyczajny jest przedstawicielem tego samego podrzędu gadów, co efa piaskowa czy owiana złą sławą czarna mamba. Nic bardziej mylnego. Choć przypomina węża, bliżej jest mu do zwinki i innych występujących w naszym kraju jaszczurek. Jak wygląda padalec zwyczajny? Padalec zwyczajny jest gadem łuskonośnym z rodziny padalcowatych. Mimo że już na pierwszy rzut oka przypomina węża, jest zaliczany do podrodziny jaszczurek. Głowa i ogon są u tych gadów słabo wyodrębnione od tułowia. Kończyny uległy uwstecznieniu. Dojrzały samiec osiąga do 50 cm długości, a samica – do 40 cm. Ponad połowa tej wartości przypada na ogon. Ubarwienie gada w części grzbietowej jest brunatno-brązowe, rdzawo-brązowe lub szaro-brązowe. Niektóre osobniki są jednolite, ale u wielu pojawiają się ciemne linie (dwie, trzy lub pięć) i kolorowe (zwykle szmaragdowe) plamki biegnące wzdłuż całego ciała. W części brzusznej wyraźnie uwidacznia się dymorfizm płciowy. U samic obszar ten jest ubarwiony jednolicie na czarno-szaro lub czarno, z kolei spodnia część ciała samców jest żółtawa z niebieskawo-szarym wzorem lub szara z żółtymi piętnami. Jak odróżnić padalca zwyczajnego od węża? Ze względu na uwstecznienie kończyn, padalec często bywa mylony z wężem. W Polsce występuje tylko jeden gatunek jadowitego gada, żmija zygzakowata, ale to wystarczy, by spotkana przypadkowo beznoga jaszczurka wzbudziła strach. Niepotrzebnie. Padalec zwyczajny jest całkowicie bezbronny i nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jak odróżnić go od żmii zygzakowatej? Padalec jest nieco krótszy, a obwód jego ciała jest wyraźnie mniejszy. W odróżnieniu od łusek jadowitej kuzynki, ciało jaszczurki połyskuje w słońcu odcieniami fioletu i zieleni. Najłatwiej odróżnić te zwierzęta po kształcie głowy. U żmii, jest szeroka u podstawy, z wyraźnie zaakcentowanym przewężeniem szyjnym, które nie występuje u padalca. Przyglądając się beznogiej jaszczurce, można odnieść wrażenie, że głowa i tułów tworzą całość. Wprawny obserwator zauważy także otwory uszne i ruchome powieki, które nie występują u żmii zygzakowatej i u żadnych innych węży. Młode osobniki są jasnozłote lub srebrne w części grzbietowej, którą zdobi podłużna ciemna linia, i szare w części brzusznej. Gdzie występuje padalec zwyczajny? Padalec zwyczajny obejmuje swoim zasięgiem występowania niemal całą Europę. Na północy granicę wyznaczają Szwecja i Finlandia. Jedyne obszary, w których próżno szukać tego gada, to północna część Skandynawii, Irlandia i południe Hiszpanii (według niektórych źródeł gady te nie występują także na wyspach Morza Śródziemnego i Półwyspie Krymskim). Warto wspomnieć, że padalce zadomowiły się także w Alpach, gdzie są spotykane na wysokości do 2000 metrów n.p.m. (tamtejsza populacja dobrze przystosowała się do surowych górskich warunków). W Polsce padalec jest gatunkiem powszechnym. Występuje w całym kraju, także w górach. Doskonale czuje się w nasłonecznionych miejscach o bogatym podszyciu. Wybiera śródpolne łąki, lasy mieszane i iglaste, ale zdarza się, że zamieszkuje też przydomowe ogródki, gdzie nie brakuje mu pożywienia. Poza Europą, padalca zwyczajnego można spotkać w północnej części Afryki i na zachodzie Azji. Tryb życia padalca zwyczajnego Padalec zwyczajny jest dość „skrytym” zwierzęciem. Niełatwo zaobserwować go w jego naturalnym środowisku. Jest najbardziej aktywny o zmierzchu i w nocy. W ciągu dnia przebywa w ukryciu, z dala od miejsc silnie eksponowanych. Tylko czasami można spotkać go wygrzewającego się na piasku (najczęściej wcześnie rano, przy ciepłej pogodzie). Tak jak inne gady, w październiku zapada w sen zimowy, z którego budzi się w okolicach marca i kwietnia. Padalce zazwyczaj zimują grupowo, także z innymi gatunkami gadów i płazami. Zajmują nory gryzoni i inne schronienia ziemne – skalne szczeliny i jamy pomiędzy korzeniami drzew. Należy jednak podkreślić, że padalce potrafią kopać własne jamy, o głębokości dochodzącej do 100 cm. Okres rozrodczy padalców zwyczajnych rozpoczyna się w maju, a kończy w lipcu. Są zwierzętami jajożyworodnymi. Młode przychodzą na świat na przełomie lipca i sierpnia. Tuż po narodzinach mierzą od 33 do 35 mm długości. Czym żywi się padalec zwyczajny? Tak jak każdy gad, padalec zwyczajny jest mięsożerny. Ma ostre, zakrzywione zęby, ale nie jest jednak ani zwinny, ani szybki .To zawęża grono jego ofiar do zwierząt niezdolnych do szybkiej ucieczki. W jadłospisie padalca zwyczajnego znajdują się przede wszystkim bezkręgowce – dżdżownice i nagie ślimaki, ale także owady i ich larwy, wije i pająki. Strategia łowiecka padalca jest prosta. Zwierzę nie prowadzi pościgu za ofiarą. Czeka, aż zdobycz znajdzie się w jego zasięgu i przypuszcza atak. Pożarcie większych okazów zajmuje mu około 15 minut. Zagrożenia dla padalca zwyczajnego Padalec zwyczajny jest całkowicie bezbronny. W chwili zagrożenia, salwuje się ucieczką. Tak jak wiele innych jaszczurek, ma zdolność do autotomii. W chwili zagrożenia odrzuca fragment ogona, co służy zmyleniu drapieżnika. Po czasie zrzucona część ciała odrasta, ale nigdy nie osiąga pierwotnego rozmiaru. Padalcom zagrażają przede wszystkim drapieżne ptaki i ssaki, takie jak lis, jenot, łasica i tchórz. Pada ofiarą innych gadów, a młode osobniki – płazów. Dużym zagrożeniem dla tych zwierząt jest też działalność człowieka. Postępująca urbanizacja skutkuje niszczeniem ich siedlisk. Zdarza się, że padalce są celowo tępione. Wynika to ze wspomnianego już faktu, że często myli się je ze żmiją zygzakowatą. Czy padalec jest pod ochroną? Do 2011 roku padalec zwyczajny znajdował się pod ochroną całkowitą. Obecnie jest objęty częściową ochroną prawną. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zaskroniec rybołów to nowy gad w Polsce. Czy można już stwierdzić, że to 5. gatunek węża występujący u nas?
Choć zaskroniec rybołów żyje głównie na południu Europy, ten doskonale pływający wąż zadomowił się także w jednym miejscu na Śląsku Cieszyńskim. Jak go rozpoznać?
Spis treści: Zaskroniec rybołów i zaskroniec zwyczajny to bliscy krewni Biologia i zachowanie Dieta i sposób polowania Siedlisko i rozmieszczenie geograficzne Gdzie zaskroniec rybołów występuje w Polsce? „Podług zdania miejscowych ludzi, a w szczególe rybaków, ma tu także być wąż wodny przesiadujący w raczych norach i pod kamieniami w potokach u stóp Babiej Góry” – pisał w 1883 roku biolog Stefan Stobiecki w publikacji „Sprawozdanie z wycieczek entomologicznych na Babią Górę w latach 1879 i 1880”. Od tego momentu aż do roku 2022 występowanie zaskrońca rybołowa w Polsce pozostawało w sferze lokalnych opowieści i plotek. Dziś możemy być pewni, że gad ten w Polsce żyje i się rozmnaża. Zaskroniec rybołów i zaskroniec zwyczajny to bliscy krewni Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to jeden z najczęściej występujących węży w Polsce. Pozostałe to: żmija zygzakowata, wąż Eskulapa i gniewosz plamisty. Charakterystyczną cechą zaskrońca zwyczajnego są żółte plamy na głowie, „za skroniami” – skąd wzięła się jego polska nazwa. Takich plam nie posiada zaskroniec rybołów (Natrix tessellata). Oba mogą posiadać na ciele także mniej lub bardziej wyraźny ciemny zygzak lub podobny wzór. Zaskroniec zwyczajny częściej jest bardzo ciemny, w kolorze bliskim czarnego. Zaskroniec rybołów jest brązowy lub oliwkowo-brązowy, co ułatwia mu zlanie się z otoczeniem pod wodą. Oba węże doskonale pływają, ale tylko zaskroniec rybołów prowadzi typowo wodny tryb życia i aktywnie poluje pod wodą. Brzuch rybołowa bywa jaskrawopomarańczowy lub żółty, z czarnymi, regularnymi wzorkami. Biologia i zachowanie Zaskroniec rybołów osiąga długość od 70 cm do nawet 1,3 metra. Większe są zawsze samice. To, co wyróżnia go najbardziej, to jego zdolność do polowania pod wodą. Jest doskonałym pływakiem, potrafiącym głęboko nurkować i długo pozostawać w zanurzeniu. Naukowcy z Włoch zaobserwowali zaskrońce rybołowy w jeziorze Orta na głębokości nawet 17 m. Zaskroniec rybołów, podobnie jak inne zaskrońce, nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jest płochliwy i unika kontaktu z ludźmi, najczęściej od razu uciekając do wody. Inne jego sposoby na przetrwanie zagrożenia to wydzielanie wyjątkowo śmierdzącej substancji z kloaki albo udawanie martwego. Niektóre osobniki robią to z iście aktorskimi zdolnościami, krwawiąc dodatkowo z pyska. Podczas godów (od marca do maja) zaskrońce rybołowy gromadzą się w duże grupy. W czerwcu lub lipcu składają od 10 do 30 jaj, z których we wrześniu wykluwają się młode. Populacja zaskrońca rybołowa ogólnie ma się dobrze, ale w niektórych regionach konieczna jest jego ochrona. Na przykład w Czechach, gdzie uznawany jest za gatunek krytycznie zagrożony. Do tego stanu przyczyniła się m.in. norka amerykańska, która na rybołowy poluje. Dieta i sposób polowania Głównym pokarmem zaskrońca rybołowa są ryby, ale w jego diecie znajdują się także płazy, takie jak żaby i ich kijanki czy traszki. W odróżnieniu od wielu innych węży, zaskroniec rybołów aktywnie poluje w wodzie. Gdy wyczuje rybę, po prostu ściga ją pod wodą. Jego szczęki są wyposażone w drobne, haczykowate zęby, które pomagają utrzymać śliskie ryby w pysku. Nie jest jadowity, więc polega na sile swoich szczęk i zręczności. Po złapaniu ofiary zaskroniec rybołów najczęściej połyka ją w całości. Podobnie jak wiele węży, dzięki elastycznym szczękom potrafi połknąć i strawić ofiarę dużo szerszą niż jego głowa i ciało. Siedlisko i rozmieszczenie geograficzne Zaskroniec rybołów jest szeroko rozpowszechniony w południowo-wschodniej Europie, Azji Środkowej oraz na zachodzie Chin i Indii. Można go spotkać np. na Bałkanach, w Ukrainie, we Włoszech i na Kaukazie. Najczęściej zamieszkuje zbiorniki wodne o stojącej wodzie, takie jak jeziora, stawy, bagna czy wolno płynące rzeki. Ważne jest, aby wokół tych zbiorników znajdowała się bujna roślinność, która oferuje zaskrońcowi schronienie i możliwość kamuflażu. Konieczne są także ciepłe, nasłonecznione miejsca w których węże mogą się wygrzewać oraz złożyć jaja. Gdzie zaskroniec rybołów występuje w Polsce? Do roku 2009, kiedy to dokonano pierwszej potwierdzonej obserwacji na południu Polski, zaskroniec rybołów nie był zaliczany do rodzimej fauny. To zmieniło się w 2022 r., kiedy to zespół naukowców pod kierownictwem Bartłomieja Zająca z Uniwersytetu Jagiellońskiego opublikował artykuł w czasopiśmie „Przegląd Przyrodniczy”. Naukowcy dokonali licznych obserwacji zaskrońca rybołowa w tej samej okolicy, gdzie dokonano pierwszej, w 2009 r. To stawy i brzeg rzeki Olzy w okolicach wsi Pogwizdów i Kaczyce w województwie śląskim, przy granicy z Czechami. Łącznie dokonano tam 54 obserwacji zaskrońca rybołowa, co świadczy o stabilnej i rozmnażającej się populacji. Wśród obserwowanych oraz schwytanych i zmierzonych węży przeważały osobniki młode. Największy zaskroniec (samica) mierzył 113 cm. W stawach w Pogwizdowie występuje obfitość różnych gatunków ryb, stanowiących pokarm zaskrońców: karasi, karpi, linów, leszczy, okoni i innych. Dookoła sporo jest wyeksponowanych na słońce, ciepłych miejsc w których węże mogą się wygrzewać. Oprócz okolic Pogwizdowa w Polsce stwierdzono obecność zaskrońca rybołowa tylko dwa razy: w 2018 roku jeden osobnik był oferowany na giełdzie terrarystycznej w Warszawie, drugiego znaleziono martwego na jednej z ulic Krakowa. Ich pochodzenie nie jest znane. A skąd rybołowy wzięły się na Śląsku? Badania genetyczne dowodzą, że są bliżej spokrewnione z osobnikami ze Słowenii, Austrii, Węgier i Rumunii, niż tymi z Czech. To sugerowałoby, że nie przywędrowały naturalnie i z najbliższych geograficznie populacji czeskich, tylko zostały przywiezione – najprawdopodobniej przypadkiem, np. z drewnem, przez człowieka. Źródło: Przegląd Przyrodniczy. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te jaszczurki potrafią nurkować. Używają do tego „butli tlenowych” własnej produkcji
Jaszczurka z Kostaryki używa bąbli powietrza do nurkowania. Schodząc pod wodę wytwarza bańkę z powietrzem przyczepioną do pyszczka. Może przebywać pod wodą aż 20 minut.
Spis treści: Nurkujące jaszczurki z Ameryki Środkowej Skąd jaszczurki biorą powietrze do swoich „butli tlenowych”? Bańka powietrza wydłuża czas nurkowania jaszczurek Czy jaszczurki potrafią także pobierać tlen z wody? Dotychczas taką technikę obserwowano jedynie u stawonogów. Na przykład występujący w Polsce pająk topik potrafi przyczepić bąbel powietrza do włochatego odwłoka i używać go pod wodą niczym butli z tlenem. Owady i pajęczaki pobierają powietrze do oddychania za pomocą umieszczonych na całym ciele tchawek lub znajdujących się w odwłoku płucotchawek – mają więc ułatwione zadanie. Ich zapotrzebowanie na tlen także jest mniejsze niż u kręgowców. Tym razem naukowcy z Uniwersytetu Binghamton (USA) po raz pierwszy zaobserwowali i zbadali taką strategię u kręgowców, a konkretnie u jaszczurek. Nurkujące jaszczurki z Ameryki Środkowej Przebadano gatunek półwodnej jaszczurki z rodzaju Anolidae. Gatunek Anolis aquaticus żyje w tropikalnych lasach Kostaryki i Panamy. Jaszczurki te są łakomym kąskiem dla licznych drapieżników zamieszkujących ten niezwykle bogaty ekosystem – np. ptaków i węży. Aby ich uniknąć, nasi bohaterowie często ukrywają się pod wodą, pozostając w niej nieruchomo przez dłuższy czas. Im dłużej mogą nurkować, tym większą mają szansę na uniknięcie ataku drapieżnika. Wykształciły więc niezwykłą strategię oddychania pod wodą. Skąd jaszczurki biorą powietrze do swoich „butli tlenowych”? W odróżnieniu od techniki pająka topika, jaszczurki z Kostaryki nie zabierają bańki ze świeżym powietrzem pod wodę. Radzą sobie inaczej: zatrzymują przy sobie powietrze, które wydychają i „recyklingują” je. W wydychanym powietrzu (także przez np. człowieka) wciąż znajduje się sporo tlenu. To, co nurkująca jaszczurka wydycha, gromadzone jest przy jej nozdrzach jako bańka powietrza do powtórnego wykorzystania. – Wiemy, że mogą przebywać pod wodą co najmniej 20 minut, a może i dłużej – mówi Lindsey Swierk, autorka badania. Po raz pierwszy zaobserwowała nurkujące jaszczurki podczas badań terenowych w 2015 roku. Uciekały przed naukowcami pod wodę. Pozostawały tam przez dłuższy czas, a przy ich nozdrzach tworzył się bąbel powietrza. Bańka powietrza wydłuża czas nurkowania jaszczurek Wraz ze swoim zespołem Swierk wpadła na pomysł eksperymentalnego zbadania, jak bańka powietrza wpływa na nurkowe możliwości jaszczurek. W tym celu naukowcy podzielili badane gady na dwie grupy. Jednej z nich uniemożliwili wytwarzanie baniek, pokrywając ich pyszczki specjalną substancją: emolientem. – Skóra jaszczurki jest hydrofobowa. Powoduje to przyleganie powietrza do skóry i tworzenie się pęcherzyków. Ale pokrycie emolientem to uniemożliwia – tłumaczy Swierk. Emolienty to dobrze znana w kosmetyce grupa substancji wygładzających i nawilżających skórę oraz tworzących ochronną warstewkę na jej powierzchni. Naukowcy zmierzyli ilość wytwarzanych pęcherzyków powietrza oraz czas przebywania pod wodą w obu grupach jaszczurek. Wyniki eksperymentu były jednoznaczne. Jaszczurki z grupy kontrolnej, z pyszczkami niepokrytymi emolientem, mogły przebywać pod wodą o 32% dłużej. – To pierwszy eksperyment, który naprawdę potwierdza adaptacyjne znaczenie baniek – mówi Swierk. – Wcześniej nie byliśmy pewni, czy to zachowanie jaszczurek na pewno ma wartość praktyczną, a nie jest tylko skutkiem ubocznym właściwości ich skóry lub może jakimś odruchem oddechowym – dodaje. Czy jaszczurki potrafią także pobierać tlen z wody? Lindsey Swierk podejrzewa, że jaszczurki potrafią poprzez swoje podwodne bańki pobierać także tlen z wody. To strategia także dobrze znana wśród owadów i pajęczaków, zwana „fizycznymi skrzelami”. Polega na pobieraniu tlenu z wody i oddawaniu do niej dwutlenku węgla w drodze dyfuzji. To dość powolny proces przenikania gazów do wewnątrz i na zewnątrz pobranego pod wodę pęcherzyka powietrza. Dzięki niemu wspomniany już pająk topik może pozostawać pod wodą przez całą zimę, a latem wynurzać się tylko raz w ciągu doby. Alexandra Martin z zespołu Lindsey Swierk planuje eksperyment badający jak różne natlenienie wody wpływa na czas nurkowania jaszczurek. Źródło: Biology Letters. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Największy żółw świata jest wyjątkowym gadem. Potrafi wygrać nawet starcie z rekinem
Największy żółw na świecie znacząco różni się od swoich morskich krewniaków. Nic dziwnego. Gatunek, o którym mowa, wyewoluował z linii, która ponad 100 milionów lat temu oddzieliła się od innych żółwi i do tej pory rozwija się całkowicie niezależnie. Jaki jest największy żółw na świecie? Jak wygląda i gdzie żyje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jaki jest największy żółw na świecie? Jak wygląda żółw skórzasty? Gdzie żyją największe żółwie na świecie? Tryb życia największego żółwia na świecie Czym żywi się największy żółw świata? Zagrożenia dla największego żółwia świata Rząd żółwi jest niezwykle zróżnicowany. Najmniejsze gatunki nie przekraczają 10 cm długości. Z kolei największe są zaliczane do najbardziej okazałych i najcięższych współcześnie żyjących gadów. Pod względem wymiarów i masy mogą z nimi konkurować tylko niektóre krokodyle. Jaki jest największy żółw na świecie? Światowy rekord wielkości dzierży żółw skórzasty (Dermochelys coriacea). To jedyny współcześnie żyjący przedstawiciel swojej rodziny, zaliczanej do podrzędu żółwi skrytoszyjnych. Jest nie tylko największym, ale i najcięższym żółwiem świata, a przy tym jednym z największych i najcięższych współczesnych gadów. Jak wygląda żółw skórzasty? Największy żółw świata już na pierwszy rzut oka wyraźnie odróżnia się od pozostałych żółwi morskich. Jest od nich nie tylko większy, ale i bardziej opływowy, a jego pozbawione pazurów płetwy są wyraźnie dłuższe. Zamknięto plaże, więc żółwie morskie (dosłownie) odżyły W Tajlandii odkryto największą od 20 lat liczbę gniazd z jajkami złożonymi przez samice żółwia skórzastego. To największe współcześnie żyjące zwierzęta tego rzędu oraz jedne z najw... Cechy morfologiczne tego gatunku czynią go najlepiej przystosowanym do życia w środowisku morskim spośród wszystkich żółwi. Ciało żółwia skórzastego jest owalne spłaszczone i zwęża się ku tyłowi. Dzięki temu stawia niewielki opór w wodzie. Długie kończy mają płetwowaty kształt. To wszystko przekłada się na dużą sprawność zwierzęcia. Skórzasty pancerz Najbardziej charakterystyczną cechą przedstawicieli tego gatunku jest brak kostnego pancerza. Zamiast twardych płyt ma grube skórzane płaty. Na nich znajdują się niewielkie osteodermy. Wzdłuż grzbietu zwierzęcia przebiega kilka wyraźnie zaznaczonych żłobień. Ubarwienie żółwia skórzastego Ciemnoszary lub czarny grzbiet żółwia skórzastego jest obficie nakrapiany jaśniejszymi plamkami. Plastron, czyli część brzuszna pancerza, jest jasny i wyraźnie kontrastuje z częścią grzbietową. Jak duży jest największy żółw świata? Średnia długość pancerza dorosłego żółwia skórzastego zamyka się w przedziale od 100 do 175 cm. Całkowita długość ciała wynosi natomiast od 183 do 220 cm, a masa – 350–400 kg. Rozpiętość przednich płetw dochodzi do 270 cm. Należy podkreślić, że powyższe wartości są uśrednione. Rekordowy osobnik, znaleziony w 1988 roku na plaży w Pakistanie, miał pancerz o długości 213 cm. Najcięższy osobnik został odnaleziony w tym samym roku, na plaży w Walii. Ważył 916 kg, jednak jest prawdopodobne, że wystąpił wówczas błąd pomiaru, bowiem pancerz zwierzęcia mierzył „zaledwie” 159 cm długości. Drugi najcięższy żółw skórzasty ważył ok. 700 kg. Gdzie żyją największe żółwie na świecie? Dermochelys coriacea to gatunek kosmopolityczny. Na północy dociera do Alaski i Norwegii, na południu – do Przylądka Dobrej Nadziei i południowych krańców Nowej Zelandii. Środowisko żółwia skórzastego Jego obecność stwierdzono we wszystkich tropikalnych i subtropikalnych wodach oceanów. Okazjonalnie odwiedzają Morze Śródziemne. Żółwie skórzaste pływają też w wodach o niższej temperaturze. Poza wspomnianą już Alaską i Norwegią można je spotkać w okolicach Islandii i Nowej Funlandii. Ciekawostka: na jednego osobnika natrafiono też w Bałtyku. W 1966 roku żółw skórzasty został przypadkowo schwytany w więcierz, który zastawili rybacy z Rostocku. Tryb życia największego żółwia na świecie Żółwie skórzaste pływają ze średnią prędkością do 10 km/godz., ale najwyższa zmierzona prędkość tego gatunku to 35,28 km/godz. To czyni go najszybszym gadem świata. To jeszcze nie wszystko. Żółw skórzasty jest też rekordzistą w głębokości zanurzenia. Potrafi schodzić na 1280 m. Żółwie skórzaste żerują na otwartym oceanie. Poza okresem rozrodczym przemieszczają się w poszukiwaniu miejsc obfitujących w pożywienie, nawet do zimniejszych wód. Są zmiennocieplne, ale dzięki podskórnej tkance tłuszczowej brunatnej i innym przystosowaniom anatomicznym potrafią zachować znacznie wyższą temperaturę ciała niż pozostałe żółwie morskie. Rozmnażanie żółwi skórzastych Samice żółwia skórzastego raz na dwa lata odbywają długą wędrówkę na plaże, gdzie składają jaja. Nierzadko pokonują przy tym dystans kilkunastu tysięcy kilometrów. Gdy samica dotrze na miejsce, wychodzi na brzeg kilkukrotnie, w kilkudniowych odstępach. W piasku wykopuje gniazda, a do każdego składa ok. 80 jaj. Młode wykluwają się po dwóch miesiącach. Od razu rozpoczynają bieg do wody, by uniknąć pożarcia przez drapieżniki. Mimo silnego instynktu, tylko nieliczne osobniki mają szansę dożyć wieku dojrzałego. Czym żywi się największy żółw świata? Żółwie skórzaste są aktywnymi drapieżnikami. W jadłospisie tych gadów pojawiają się przede wszystkim meduzy. Gustują też w głowonogach i osłonicach. Zagrożenia dla największego żółwia świata Choć żółw skórzasty jest olbrzymi, w swoim środowisku ma wielu wrogów. Na te gady polują orki i niektóre rekiny: żarłacze białe i żarłacze tygrysie. Samice składające jaja na plaży stanowią łatwy łup dla jaguarów. Na lądzie żółw skórzasty jest powolny i niezdarny, ale w wodzie potrafi bronić się przed niebezpieczeństwem. Zdarzają się przypadki, że gad skutecznie odpiera atak rekina, a nawet rusza za nim w pogoń. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tajpan pustynny jest najbardziej jadowitym wężem na świecie. Jednak nie jest bardzo groźny dla ludzi
Tajpan pustynny dysponuje najsilniejszą toksyną w królestwie węży. Dawka jadu, którą gad aplikuje podczas ukąszenia, może uśmiercić nawet sto dorosłych osób. Jak wygląda tajpan pustynny? Gdzie żyje? Czy rzeczywiście jest tak bardzo niebezpieczny, jak się wydaje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jak wygląda tajpan pustynny? Gdzie żyje tajpan pustynny? Jad tajpana pustynnego Dieta tajpana pustynnego Tryb życia i zachowanie tajpana pustynnego Do tajpana pustynnego przylgnęła opinia jednego z najniebezpieczniejszych przedstawicieli swojego podrzędu. Znajduje to odzwierciedlenie w jednej z jego angielskich nazw – fierce snake, czyli „groźny wąż”. O ile prawdą jest, że w gruczołach jadowych tajpana pustynnego gromadzi się jedna z najsilniejszych toksyn w całym królestwie zwierząt, to należy podkreślić, że pogłoski na temat „zabójczej natury” tego gada są mocno przesadzone. Jak wygląda tajpan pustynny? Tajpan pustynny, czyli Oxyuranus microlepidotus, to jadowity wąż z rodziny zdradnicowatych. Nie jest tak okazały, jak czarna mamba czy choćby kobra królewska, ale z całą pewnością należy zaliczać go do dużych węży. Wielkość Dojrzałe osobniki osiągają do 2,7 m długości. Tak duże okazy nie są jednak często spotykane. Średnia długość tajpana pustynnego to ok. 1,8 m. W obrębie gatunku wyraźnie zaznacza się dymorfizm płciowy. Ubarwienie Tajpana pustynnego cechuje zmienne ubarwienie, zależne od pory roku. Latem gad przybiera kolor słomy. W okresie zimowym jego skóra staje się ciemnobrązowa. Ten naturalny mechanizm służy termoregulacji, zwiększając lub ograniczając absorbcję promieni słonecznych. Łeb i szyja są ciemniejsze od reszty ciała. Czym charakteryzują się pustynie i półpustynie? Na naszej planecie nie pozostało już wiele miejsc niezamieszkanych przez człowieka. Jednymi z ostatnich prawdziwie dzikich obszarów są pustynie i półpustynie, choć należy podkreślić, że... Budowa ciała Łeb tajpana pustynnego ma prostokątny kształt i nie jest wyraźnie oddzielony od reszty ciała. Pysk jest zaokrąglony. Ciało jest długie i smukłe. Gdzie żyje tajpan pustynny? Tajpany pustynne żyją wyłącznie w Australii – ojczyźnie najbardziej jadowitych gatunków. Zasięg występowania ogranicza się do zachodniej i południowo-zachodniej części stanu Queensland, północno-wschodniej części Południowej Australii i północno-zachodniej części Nowej Południowej Walii, przy czym należy podkreślić, że w ostatnim stanie gad ma status wymarłego lub prawie wymarłego. Biotop Gatunek ten upodobał sobie suche równiny, sporadycznie zalewane przez wodę. Zamieszkuje rozległe iły porośnięte skąpą roślinnością. Na skalnych wychodniach i wydmach można spotkać go tylko sporadycznie. Jad tajpana pustynnego Jad wytwarzany w gruczołach jadowych tajpana pustynnego jest najsilniejszą ze wszystkich zidentyfikowanych toksyn w królestwie węży. Składa się przede wszystkim z neurotoksyn (toksyn oddziałujących na układ nerwowy ofiary), ale zawiera także składniki hemotoksyczne (wpływające na proces krzepnięcia krwi). O tym, jak silną bronią dysponuje tajpan pustynny, świadczą laboratoryjne oznaczenia toksyczności jego jadu. Dawka śmiertelna (LD50) dla myszy w przypadku iniekcji podskórnej wynosi 0,106 mg/kg, a w przypadku iniekcji dożylnej – 0,013 mg/kg. Dla porównania, dawka śmiertelna jadu kobry królewskiej to odpowiednio 1,910 mg/kg i 0,125 mg/kg. Tajpany pustynne wykształciły tak silny jad ze względu na swoją dietę. Ofiary tych gadów są szybkie, ruchliwe i agresywne. Żeby zaspokoić głód i samemu nie ucierpieć, wąż musi błyskawicznie uśmiercić swoją zdobycz. Zagrożenie dla ludzi W trakcie jednego ukąszenia tajpan pustynny aplikuje ofierze do 100 mg jadu. Dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka wynosi ok. 1 mg. Należy jednak wspomnieć, że sytuacje, w których wąż wstrzykuje maksymalną dostępną objętość toksyny zdarzają się niezwykle rzadko. Podczas ataku do ciała ofiary trafia średnio ok. 44 mg tej substancji. O ile tajpan pustynny jest najbardziej jadowitym wężem, to z całą pewnością nie można nazwać go najniebezpieczniejszym. Przypadki ataku na ludzi zdarzają się rzadko. Pod tym względem znacznie niekorzystniej wypada choćby efa piaskowa. W dużej mierze wynika to z faktu, że przedstawiciele tego gatunku żyją na terenach niezamieszkanych, z dala od siedzib ludzkich, ale nie tylko. Tajpany pustynne to dość płochliwe węże. Nie szukają konfrontacji z ludźmi. Gdy gad poczuje się zagrożony, woli uciec niż atakować. Kąsa niemal wyłącznie w sytuacji, w której czuje się osaczony. Objawy po ukąszeniu Gdy to nastąpi, ofiara doznaje paraliżu układu nerwowego. Pojawiają się u niej krwotoki wewnętrzne i dochodzi do uszkodzenia nerek. Jedynym ratunkiem jest szybkie podanie surowicy. W przeciwnym wypadku śmierć nastąpi w ciągu 45 minut. Dieta tajpana pustynnego Tajpany pustynne żywią się wyłącznie małymi ssakami. Podstawę ich jadłospisu stanowią myszy i szczury. Najczęściej jego ofiarą padają szczury długowłose – gatunek cechujący się ekstremalnie wysokim potencjałem reprodukcyjnym. Tryb życia i zachowanie tajpana pustynnego Wąż prowadzi dzienny tryb życia. Największe upały spędza w skalnych szczelinach lub norach wykopanych przez inne zwierzęta. Jest gatunkiem płochliwym i mało agresywnym. Nie szuka konfrontacji z większymi zwierzętami. Mimo że jest sprawnym myśliwym, często sam pada ofiarą drapieżników. Największym naturalnym wrogiem tajpana pustynnego jest mulga, gatunek z rodziny zdradnicowatych. Wykazuje odporność na działanie jadu tajpana (i większości australijskich węży), a młode osobniki są jej przysmakiem. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Efa piaskowa wygląda niepozornie. Jednak to jeden z najniebezpieczniejszych węży świata
Efa piaskowa, zaliczana do tzw. indyjskiej wielkiej czwórki węży, należy do najbardziej jadowitych i najniebezpieczniejszych przedstawicieli swojego podrzędu. W trakcie jednego ukąszenia wstrzykuje jad w objętości, która wystarczy do uśmiercenia czterech dorosłych osób. Jak wygląda efa piaskowa? Gdzie żyje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jak wygląda efa piaskowa? Gdzie żyje efa piaskowa? Jad efy piaskowej Dieta efy piaskowej Tryb życia i zachowanie efy piaskowej Nie jest tak okazała jak czarna mamba, a mimo to należy do najniebezpieczniejszych węży świata. Natura wyposażyła efę piaskową w niezwykle silny jad. To plus agresywne usposobienie gada czyni go niezwykle sprawnym drapieżnikiem, który odpowiada za ogromną ilość śmiertelnych ukąszeń ludzi. Jak wygląda efa piaskowa? Efa piaskowa, czyli Echis carinatus, to gatunek jadowitego węża z rodziny żmijowatych. Jest najmniejszym przedstawicielem „indyjskiej wielkiej czwórki węży”. W porównaniu z kobrą indyjską, niemrawcem indyjskim i żmiją łańcuszkową prezentuje się raczej skromnie i może wydawać się nieszkodliwa. To jednak tylko pozory, bo to właśnie temu wężowi przypisuje się najwięcej ukąszeń. Wielkość Efa piaskowa osiąga od 40 do 90 cm długości. Należy jednak podkreślić, że większość osobników nie przekracza 60 cm, a żmije, których ciało osiąga długość z górnego zakresu, spotykane są bardzo rzadko. Ubarwienie Efy piaskowe cechują się brązowym ubarwieniem (rzadszymi kolorami są odcienie szarego i oliwkowego) w części grzbietowej i jaśniejszą częścią brzuszną. Wzdłuż grzbietu występuje rząd jasnych, poprzecznie wydłużonych plam, które otacza czarna obwódka. Na obu bokach tułowia gada można zaobserwować szerokie wstęgi o czarnej barwie (w części grzbietowej z jasnymi obrzeżami), które układają się w falisto-zygzakowaty wzór. Na łbie efy piaskowej występuje biały wzór, który układa się w kształt krzyża. Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? Nie, nie ma węży, które nie mieszczą się na okazałej ciężarówce. Nie zmienia to jednak faktu, że największe osobniki osiągają ogromne rozmiary. Jakie? Zapraszamy na wycieczkę śladami... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdluzsze-weze-swiata-ile-mierza-te-niesamowite-gady-fot-phil-noble-pa-images-pa-images-via-getty-images-12ecaa1.jpeg" width="938" height="645" alt="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" title="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" /> Budowa ciała Pysk efy piaskowej jest krótki i zaokrąglony, a łeb – wyraźnie oddzielony od reszty ciała. Tułów jest dość masywny i muskularny. Gad ma niezwykle krótki, bo osiągający 5-6 cm, ogon. Gdzie żyje efa piaskowa? Żaden inny przedstawiciel rodziny żmijowatych nie występuje na tak rozległym obszarze, jak efa piaskowa. Niebezpiecznego węża można spotkać w Afryce (od Ghany, przez Kamerun, Ugandę, aż po północną Kenię), na Półwyspie Arabskim, w Azji Południowej (na obszarze Sri Lanki, Indii, Nepalu i Pakistanu) i w Azji Środkowej (na północy). Biotop Tak jak tajpan pustynny, efa piaskowa upodobała sobie piaszczyste i piaszczysto-kamieniste półpustynie ze skąpą roślinnością. Nie jest to jednak regułą, bo przedstawicieli tego gatunku można spotkać także na pustyniach, sawannach i stepach. Jad efy piaskowej Opisywany gatunek jest zaliczany do najbardziej jadowitych węży świata. Gruczoły jadowe efy piaskowej wytwarzają niezwykle silną ekarynę – proteazę zaburzającą proces krzepnięcia krwi. Jad samic ma większy potencjał niż jad samców. Zagrożenia dla ludzi Substancja o działaniu anty-koagulacyjnym powoduje poważne uszkodzenie tkanek. Nawet jeżeli ofiara ataku przeżyje spotkanie z wężem, jest bardzo prawdopodobne, że nie obejdzie się bez amputacji zranionej zębami jadowymi kończyny. By uśmiercić dorosłego człowieka, wystarczy od 3 do 5 mg jadu efy piaskowej. Tymczasem w trakcie pojedynczego ukąszenia wąż aplikuje około 12 mg. Jednorazowo jest w stanie wytworzyć od 18 do 72 mg toksyny. Śmiertelność w wyniku ukąszenia wynosi ok. 90% bez podania surowicy. W przypadku podania surowicy, wskaźnik zmniejsza się do 5% (niektóre źródła wskazują na 20, a nawet na 30%). Objawy po ukąszeniu Do najbardziej typowych symptomów, pojawiających się u ukąszonych przez efę piaskową, należą: swędzenie, silny ból, opuchlizna, rozległe krwotoki wewnętrzne objawiające się krwawieniem z nosa i uszu, krwiopluciem i krwiomoczem, niewydolność nerek. U niektórych ofiar ataku węża ból rozprzestrzenia się z miejsca ukąszenia na rozległe obszary ciała, a na skórze pojawiają się pęcherze. Zdarza się też, że pod wpływem działania jadu dochodzi do wystąpienia nekrozy tkanek. Dieta efy piaskowej Efa piaskowa poluje na niewielkie gryzonie, gady, płazy i pisklęta pustynnych ptaków. Zdarzają się przypadki kanibalizmu. Nie gardzi też bezkręgowcami – skorpionami, parecznikami i dużymi owadami. Tryb życia i zachowanie efy piaskowej W ciągu dnia efa piaskowa ukrywa się w szczelinach skalnych, pod kamieniami, między gałęziami i w norach wykopanych przez inne zwierzęta. W ten sposób unika przegrzania. Gdy zapada zmierzch, wyrusza na łowy. Tak jak większość węży żyjących na pustyniach i terenach pustynnych, efa piaskowa porusza się bokiem do podłużnej osi ciała. W ten sposób ogranicza kontakt z rozgrzanym podłożem, z którym stykają się tylko dwa punkty, na których gad podtrzymuje całe ciało. Gdy wąż poczuje się zagrożony, zwija się w kłębek, chowa łeb i wykonuje ruchy, podczas których łuski ocierają się o siebie. Te mają specyficzną budowę – są wyposażone w rogowe żeberka. W wyniku tarcia, wydają dźwięk przypominający szelest lub piłowanie drewna. To sygnał ostrzegawczy. Jeżeli intruz nie wycofa się, efa piaskowa przypuści błyskawiczny atak. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.