Archeolodzy w katedrze we Fromborku. Skarby z jedwabiu i poszukiwania wuja Kopernika
Na największy w Polsce zbiór jedwabnych ornatów i sutann, odkryty w czasie badań wykopaliskowych, natknęli się archeolodzy wewnątrz archikatedry we Fromborku. To jedne z najcenniejszych w Polsce zespołów tkanin pogrzebowych z okresu od początku XVIII do początku XX wieku. Nowe badania związane są z postacią Mikołaja Kopernika.
Bazylika Archikatedralna we Fromborku to gotycka, trójnawowa hala bez wież, wzniesiona w latach 1329–1388. Budowla z prostokątnym prezbiterium stanęła na ufortyfikowanym Wzgórzu Katedralnym w miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni. Badacze w kryptach W kryptach znajdujących się pod posadzką archikatedry działają teraz archeolodzy w ramach projektu „Copernicus 2043” finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jak podaje Fundacja Nicolaus Copernicus, celem prowadzonych przez nią działań jest odnalezienie członka rodziny Mikołaja Kopernika – biskupa warmińskiego i zarazem wuja astronoma, Łukasza Watzenrodego (1447–1512). „W tym zakresie na obecnym etapie badań nie ma jeszcze rozstrzygających informacji, ponieważ analizowane miejsce stanowi kolejny etap prac terenowych” – zastrzegli eksperci. Gdyby to się udało, można by pobrać materiał genetyczny i porównać go ze szczątkami z katedry, które przypisywane są Mikołajowi Kopernikowi, chociaż naukowcy są w tej kwestii podzieleni. Imponujące wyposażenie grobowe duchownych W czasie tych poszukiwań naukowcy natknęli się na liczne pochówki duchownych. „Na obecnym etapie potwierdzono istnienie największego w Polsce odkrytego podczas badań archeologicznych zbioru jedwabnych ornatów, a także odkryto unikatowe elementy odzieży liturgicznej wykonane z jedwabiu, w tym największy zbiór sutann jedwabnych, które są niezwykłą rzadkością” – informują badacze w mediach społecznościowych. Poza tym udało się znaleźć krzyże relikwiarzowe, różańce, kielichy z hostiami z drewna, ze skóry oraz z papieru. „To także największy tego typu zbiór w Polsce. Do tej pory spotykane były zazwyczaj kielichy drewniane. Kielichy skórzane i papierowe są praktycznie niespotykane” – zwracają uwagę odkrywcy. Zwracają również uwagę na poduszki jedwabne, fragmenty dalmatyk i paliuszy. „Te znaleziska tworzą jeden z najcenniejszych w Polsce zespołów tkanin sepulkralnych (pogrzebowych) z okresu od początku XVIII do początku XX wieku. Szczątki i tekstylia przetrwały dzięki specyficznemu mikroklimatowi krypty” – podkreślono. Znaczenie znaleziska z Fromborka W ocenie odkrywców tego typu zbiór pozwoli na zbadanie mody i symboliki stroju dawnych przedstawicieli duchowieństwa. Będzie to też cenny wgląd w użyte techniki tkackie i w strukturę handlu jedwabiem. Archeolodzy nie kopali w archikatedrze w ciemno. Badania te poprzedziły analizy wykonane z pomocą m.in. georadaru. „Obecnie weryfikowana jest hipoteza, że w badanym obszarze mogła wcześniej znajdować się mniejsza krypta, w której – lub pod którą – mogą znajdować się pochówki dawnych biskupów warmińskich” – informują badacze. Prace wciąż trwają, a na obecnym etapie jest – jak przyznają naukowcy – więcej pytań niż odpowiedzi. Źródło: Fundacja Nicolaus Copernicus Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Miasto Mikołaja Kopernika zostało Cudem Polski 2025. Całe województwo pęka z dumy
Frombork to niewielkie, ale niezwykle urokliwe miasteczko w sercu Warmii. Małe rozmiary nie przeszkodziły mu jednak w otrzymaniu prestiżowego tytułu Cudu Polski 2025 w plebiscycie „National Geographic Traveler”: zachwyciło internautów i swoją średniowieczną magią przyciąga rzesze turystów. Jaki jest jego sekret?
To dla takich miejsc powstały „Cuda Polski”. Niewielkie miasto nad Zalewem Wiślanym udowodniło, że nie rozmiar ma znaczenie, a magia samego miejsca. Miasto Mikołaja Kopernika – Frombork – pokonało konkurencję w plebiscycie „National Geographic Traveler”, zebrało największą ilość głosów i oczarowało cały kraj. Dlaczego warto je odwiedzić? Zachwycająca historia Fromborka i dziedzictwo Mikołaja Kopernika Historia Fromborka sięga XIII wieku i jest nierozerwalnie związana z działalnością Mikołaja Kopernika. To tutaj wielki astronom napisał swoje najważniejsze dzieło „De revolutionibus orbium coelestium” (O obrotach ciał niebieskich), które zmieniło postrzeganie świata. Przez wieki Frombork pełnił funkcję biskupstwa oraz centrum administracyjno-kulturalnego Warmii, stając się ważnym punktem najpierw na trasach dyplomatyczno-handlowych, a obecnie – turystycznych. Przyciąga turystów nie tylko zabytkami, ale także wyjątkowym położeniem geograficznym – mieści się na styku lądu i wód Zalewu Wiślanego. Mieszkańcy dumni z prestiżowego tytułu – To wyjątkowe wyróżnienie dla naszego miasta i gminy, ale także olbrzymie wyzwanie, by sprostać oczekiwaniom wszystkich, którym zależy na Fromborku. […] Pokazaliśmy, jak ważny dla całego regionu jest Frombork. Serdecznie dziękuję wszystkim, którzy oddali swój głos na Miasto Kopernika – mówi Damian Krasiński, burmistrz Fromborka. Miasto zostało jednym z 16 Cudów Polski 2025 – z każdego województwa, za pomocą głosowania internautów, wybierany był jeden zwycięzca. – Jest nam niezmiernie miło, że takie niewielkie miasto, miasto na końcu świata, jak to mówił Mikołaj Kopernik, znalazło się wśród 16 Cudów Polski – uśmiecha się włodarz. Zwycięstwo nie jest jednak dziełem przypadku, a prężnie działających w miejscowości stowarzyszeń i ludności zdeterminowanej, by dbać o piękno swojego miasta. Najważniejsze atrakcje Fromborka Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów miasta i zarazem centrum historycznym Fromborka jest jego Wzgórze Katedralne. To kompleks, w którym znajduje się m. in. Archikatedra Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja – gotycka świątynia z XIV wieku i miejsce pochówku Mikołaja Kopernika, Wieża Radziejowskiego z planetarium, z której rozpościera się wspaniały widok na panoramę Zalewu Wiślanego czy Pałac Biskupi, czyli obecna siedziba Muzeum Mikołaja Kopernika. Charakterystyczna dla miasta jest także XVI-wieczna Wieża Wodna. To unikatowy zabytek techniki, będący fragmentem pierwszego na ziemiach Polski systemu wodociągowego. To przykład polskiej innowacji technologicznej. Warto zobaczyć także fromborski port i nabrzeże. Szacuje się, że Frombork odwiedza obecnie ponad 220 tysięcy turystów rocznie. Nie ma w tym nic dziwnego – to piękne miasto z ciekawą historią i kolejny powód, by spędzić wakacje na Warmii, co każdy podróżnik powinien mieć w swoim „portfolio”. Sponsorem plebiscytu „Cuda Polski 2025” jest: Źródło: National Geographic Polska, kopernik.warmia.mazury.pl. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
We Fromborku odkryto XVI-wieczny cyrkiel. Czy należał do Mikołaja Kopernika?
Na terenie ogrodów kanonickich we Fromborku odnaleziono XVI-wieczny cyrkiel. To zaledwie jeden z kilku takich instrumentów znanych z terenu Polski, które stosowano w astronomii i geometrii. Czy należał do Mikołaja Kopernika?
W tym artykule: Mikołaj Kopernik we Fromborku Kopernikański cyrkiel? Co dalej z unikatowym znaleziskiem w postaci cyrkla? Cyrkiel odkryto na początku sierpnia w ramach poszukiwań zorganizowanych przez fundację Misja Skarb i Warmińską Grupę Eksploracyjną. Ich celem było wykrycie w zabytkowych ogrodach kanonickich we Fromborku z pomocą georadaru podziemnych reliktów architektury. Mikołaj Kopernik we Fromborku Słynny polski astronom, Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu 19 lutego 1473 r. Gwiazdy i planety nie były jedyną pasją w jego życiu. Zajmował się również matematyką, medycyną, prawem, ekonomią. Studiował między innymi w Bolonii. Był duchownym katolickim i doktorem prawa kanonicznego. Bliskie były mu zagadnieniem związane ze strategią wojskową i kartografią. W wieku 37 lat przeniósł się do Fromborka, który stał się jego domem aż do śmierci, chociaż często wyjeżdżał z tej miejscowości. To tam prowadził obserwacje astronomiczne, które umożliwiły stworzenie najgłośniejszej pracy: „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”), opublikowanej w 1543 r. To w niej astronom zaprezentował teorię heliocentrycznej budowy Układu Słonecznego. Kopernikański cyrkiel? Cyrkiel wykonany ze stopu miedzi odkryto w wykopie sondażowym zlokalizowanym w ogrodach kanonickich we Fromborku. Miejsce przylegało do narożnika niezachowanej kanonii św. Józefa. Szczęśliwym znalazcą okazał się Michał Antczak. To cyrkiel typu kroczek, który służył do pomiarów astronomicznych i kartograficznych. Cyrkiel pochodzi z XVI wieku. – Tak więc być może należał do samego Mikołaja Kopernika – powiedziała dziennikarzom tuż po odkryciu archeolożka Zorjana Polenik z fromborskiego muzeum. – W ogóle Frombork pod względem znalezisk archeologicznych jest bardzo ciekawy, bo mamy tutaj rzeczy nietypowe, które funkcjonują na pograniczu Prus, państwa krzyżackiego i właśnie naszej Warmii – dodała. Małgorzata Czupajło, kustoszka w Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku, przekazała National Geographic Polska, że cyrkiel mógł należeć do jednego z szesnastu kanoników fromborskich. Wśród nich był też Kopernik. – Wszyscy kanonicy byli ludźmi wykształconymi i majętnymi – podkreśliła. Co dalej z unikatowym znaleziskiem w postaci cyrkla? Warmińsko-Mazurski Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków przekazał cyrkiel do Muzeum Mikołaja Kopernika w depozyt. Kiedy będzie można go obejrzeć? – Zanim zostanie wystawiony na widok publiczny, musi zostać poddany zabiegom konserwatorskim. Będą one polegały na oczyszczeniu i zabezpieczeniu przed dalszą korozją – przekazała Małgorzata Czupajło. Prawdopodobnie nastąpi to w kolejnym roku. „Mikołaj Kopernik brudny” – zagadkowy napis na XVI-wiecznym obrazie przedstawiającym słynnego astronoma „Nicolaus Copernic Puld”, czyli „Mikołaj Kopernik brudny” – taki napis odkrył zespół naukowców na tylnej stronie XVI-wiecznego obrazu przedstawiającego słynnego polskiego astronoma... Ale nic straconego. Podobny cyrkiel (zaledwie jeden z trzech znanych z terenu Polski) można zobaczyć na stałej wystawie „Mikołaj Kopernik – życie i dzieło” w Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku. Jest tam też cała masa innych, fascynujących obiektów, w tym rekonstrukcja stanowiska pracy astronoma. Do Fromborka warto się wybrać, bo to tam słynny astronom spędził 30 lat swojego życia. W tym mieście zachowały się budowle, w których przebywał i pracował. Wśród nich są: katedra, kapitularz oraz wieża, która stała się jego mieszkaniem. Cyrkiel znaleziono w parku, który przylegał do kanonii Kopernika. Być może tam znajdowało się stanowisko do prowadzenia obserwacji nieba w postaci pavimentum, czyli wypoziomowanego podestu, na którym astronom stawiał instrumenty pomiarowe. Do dziś nie udało się go zlokalizować mimo kilkukrotnych prób. Kiedyś sądzono, że Kopernik prowadził obserwacje ze swojej wieży, ale obecnie przeważa pogląd o lokalizacji w ogrodzie. Źródła: Nauka w Polsce, Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku, National Geographic Polska. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Szlakiem Kopernika przez Warmię. To tutaj naukowiec spędził większość swojego życia
Ruszamy Szlakiem Kopernika, czyli jednego z najwybitniejszych Polaków, który „wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”. Choć wielu kojarzy go przede wszystkim z Toruniem, astronom zdecydowaną większość swojego dorosłego życia spędził na Warmii.
W tym artykule: Rowerowym szlakiem W rezydencji biskupów Olsztyński skarb Tajemnice i zagadki Szlak Kopernikowski – informacje praktyczne Najpierw widać katedrę. Gigantyczny kościół góruje nad Fromborkiem, nie przystając skalą do niewielkiego miasteczka na skraju Polski, 10 km od granicy z obwodem królewieckim. Wygląda, jakby przeniesiono go tu z jakiegoś wielkiego miasta i lepiej odnalazłby się w Gdańsku czy Toruniu. Nie dajmy się jednak zwieść pozorom – otoczone wysokimi murami wzgórze katedralne przez wieki było siedzibą kapituły, skąd zarządzano całą Warmią. – Kapituła warmińska to taka średniowieczna korporacja, która doskonale dbała o swoje interesy, a Kopernik musiał wykonywać swoje obowiązki sumiennie, skoro powierzano mu szereg ważnych stanowisk – mówi Krzysztof Wróblewski z Muzeum Mikołaja Kopernika, oprowadzając mnie po wzgórzu. – Tak jak dziś wielkie firmy inwestują w prestiżowe siedziby w wieżowcach, tak kiedyś znakiem potęgi kościelnej instytucji była godna świątynia, największa na Warmii. Panowie kanonicy mieli mieszkania w obrębie murów twierdzy i rezydencje poza nią, ale w zasięgu dźwięku kościelnych dzwonów. Jednym z tych poważnych panów był Mikołaj z Torunia, po godzinach oddający się ekscentrycznemu hobby – astronomii. Rowerowym szlakiem Frombork był jego domem i bazą wypadową, dlatego tu właśnie zaczynam rowerową podróż warmińskim odcinkiem szlaku kopernikowskiego. Trasa łączy regiony, z którymi związany był astronom. Łącznie to 590 km, z czego mniej więcej połowa przypada na Warmię i Mazury. Dziś to jedno województwo i niewprawnemu obserwatorowi ciężko będzie dostrzec regionalne różnice, ale w czasach Kopernika było inaczej. Dzisiejsze Mazury należały do zakonu krzyżackiego, a biskupstwo warmińskie od 1466 roku aż do rozbiorów do Rzeczypospolitej. Było to de facto państwo kościelne, gdzie najwyższą władzę sprawował noszący tytuł księcia biskup wybierany z grona fromborskich kanoników. Od katedry wyższa jest tylko wieża Radziejowskiego, skąd roztacza się imponujący widok na Frombork i Zalew Wiślany. Sam Kopernik nie mógł go oglądać, bo w jego czasach była znacznie niższa. Zachowała się za to oktagonalna podstawa, ponoć mająca najgrubsze mury obronne w Polsce. Na dole mieści się planetarium, ale ja wdrapuję się na szczyt, by spróbować wypatrzeć odległe o 10 km Braniewo, mój kolejny przystanek. Do pierwszej stolicy Warmii docieram w strugach deszczu. Może to i dobrze, bo i tak nie zobaczyłbym zamku, w którym Kopernik próbował przemówić do rozumu wojującemu z Polską Albrechtowi Hohenzollernowi. Została z niego tylko wieża bramna. Sama misja dyplomatyczna skończyła się fiaskiem, a niepokorny mistrz zakonny po przegranej kampanii musiał złożyć królowi Zygmuntowi Staremu hołd lenny. Armia Czerwona nie obeszła się łaskawie z Braniewem, ale to nic nowego, właściwie wszystkie miasteczka w Prusach zostały bardzo zniszczone podczas II wojny światowej. To jeden z trzech najstarszych wizerunków Kopernika. Nowe ustalenia ekspertów Słynny obraz przedstawiający Mikołaja Kopernika, który znajduje się w Toruniu, doczekał się precyzyjnego datowania. Okazało się, że to jeden z trzech najstarszych wizerunków astronoma. Dopiero kolejny przystanek na trasie naprawdę mnie zszokował. Do Pieniężna jadę szlakiem Green Velo, najpopularniejszą trasą rowerową w północno-wschodniej Polsce. W czasach Kopernika miasto zwane było Melzakiem, co znaczy po niemiecku „worek mąki”. Nic dziwnego więc, że po wojnie nadano mu uroczą nazwę Mąkowory, dwa lata później zmienioną na cześć Seweryna Pieniężnego, przedwojennego wydawcy polskiej Gazety Olsztyńskiej. Tu akurat zachował się zamek kapituły warmińskiej, który wielokrotnie odwiedzał Kopernik. Sęk w tym, że ruina wcale nie przypomina średniowiecznej fortecy, a raczej jakiś spichlerz. Prócz niego wojnę przetrwał tylko kościół. To z grubsza wszystko, co ostało się z przedwojennej starówki Pieniężna. Nie kłopotano się odtwarzaniem siatki ulic, cegły wywieziono, a miejsce gęstej zabudowy zajął wielki trawnik i kilka bloczków. Dawny rynek jest wylany popękanym asfaltem, a na jego środku stoi odbudowywany od kilkudziesięciu lat ratusz. Całość robi nieco przygnębiające, a przede wszystkim surrealistyczne wrażenie i polecam je serdecznie wielbicielom nieoczywistych atrakcji. W rezydencji biskupów Chyba najbardziej spektakularnym zabytkiem na trasie jest zamek w dawnej stolicy Warmii, do którego docieram, jadąc po starej trasie kolei przez Ornetę. Rezydencja biskupów w Lidzbarku Warmińskim jest czasem nazywana Wawelem Północy, choć nie wydaje mi się to zbyt trafnym porównaniem. Forteca zachowała się w doskonałym stanie, jest nawet wciąż otoczona fosą, a właściwie dwiema rzekami – Łyną i Symsarną. Kopernik mieszkał tu co najmniej 7 lat, gdy pracował jako sekretarz i lekarz biskupa Łukasza Watzenrodego, który przypadkowo był również jego wujem. Gdyby nie Watzenrode, który po śmierci ojca zaopiekował się dziesięcioletnim Mikołajem i jego bratem Andrzejem, nie byłoby astronoma, a więc i dzieła O obrotach… To on sfinansował ich edukację, załatwił ciepłe posadki w kapitule i prawdopodobnie szykował Mikołaja na następcę. Niestety ten wolał chodzić z głową w gwiazdach, niż zajmować się polityką. Tutaj w wolnych chwilach pisał Komentarzyk, czyli zarys teorii heliocentrycznej, który przez dekady krążył wśród elit intelektualnych Europy, a sława „mędrca z Warmii” zataczała coraz szersze kręgi. Zajmował się też bardziej praktycznymi sprawami: stworzył tu pierwszą mapę Warmii. Potem usilnie próbowali ją wykraść Krzyżacy przy pomocy swojego szpiega, przyjaciela astronoma i późniejszego biskupa, Fabiana Luzjańskiego. Zamek robi wrażenie swoją autentycznością, wygląda, jakby jeszcze wczoraj przechadzali się po nim dostojnicy. Całkiem niedawno odsłonięto też freski na dziedzińcu. Wiele uwagi poświęcono Ignacemu Krasickiemu, który był tu ostatnim biskupem. Olsztyński skarb Ze stolicy biskupstwa kieruję się na stolicę województwa, która w czasach Kopernika była najważniejszą twierdzą na południu Warmii. Zamek w Olsztynie kryje niepowtarzalny skarb – jedyny na świecie zachowany przyrząd astronomiczny nie tylko używany, ale własnoręcznie wykonany przez Kopernika. Jadę Łynostradą – najbardziej malowniczym fragmentem szlaku wzdłuż rzeki Łyny. Po drodze mijam Dobre Miasto, nad którym również góruje potężny kościół – drugi na Warmii, zaraz po Fromborku. To właśnie stąd ruszyły wojska krzyżackie na broniony przez Kopernika Olsztyn. Nie stał on jednak na murach z rozwianymi włosami, był raczej cywilnym menedżerem dbającym o zaopatrzenie obrońców. Nie zmienia to jednak faktu, że przygotował zamek do oblężenia, dzięki czemu nie wpadł w ręce Hohenzollerna. Gdy doszło do ataku, napastnikom zabrakło… drabin do pokonania wysokich olsztyńskich murów. Astronom przybył tu w 1516 r. jako administrator dóbr kapituły. W czasie wojny zabiegał o uzbrojenie twierdzy, ale na co dzień zajmował się bardziej prozaicznymi sprawami. Prowadził akcję osadniczą, sprowadzając nowych osadników na gospodarstwa. Dzięki dokumentom lokacyjnym wiele małych podolsztyńskich wsi może się pochwalić twardymi dowodami na odwiedziny Kopernika, a my wiemy, że potrafił w miarę poprawnie zapisywać nazwiska w języku polskim. – Lokacje łanów opuszczonych są ciekawe, bo to bardzo krótkie i proste dokumenty. Mimo to odpowiadają naszym współczesnym umowom na hipotekę, leasing, zwolnienie z podatków, a nawet wskazany jest żyrant – mówi Sebastian Mierzyński z Muzeum Warmii i Mazur. Stoimy przed otynkowanym kawałkiem ściany na zamkowym krużganku. To tablica astronomiczna, za której pomocą wyznaczano moment równonocy. – Gdy Kopernik przyjechał do zamku, to nie za bardzo miał gdzie rozstawić swoje instrumentarium. Obecny dziedziniec był nierównym klepiskiem. Nowy administrator natychmiast kazał otynkować kawałek ściany, na którym rysował ruch Słońca odbijającego się w ustawionym na parapecie zwierciadle. Tak jak we Fromborku i w Lidzbarku Warmińskim, astronom oddawał się swojej pasji po godzinach pracy. A tej było dużo, w końcu był tu szefem. Kopernik zajmował się m.in. ustalaniem sprawiedliwej ceny chleba i po raz pierwszy sprawą podrabiania monet. Przy okazji spostrzegł, że gorszy pieniądz zawsze wypiera lepszy. Dziś ta zasada jest znana jako prawo Kopernika-Greshama. Tajemnice i zagadki Bez wątpienia dziełem życia astronoma jest De revolutionibus orbium coelestium, czyli O obrotach sfer niebieskich, które ukazało się w 1543 r. Romantyczna legenda głosi, że zobaczył pierwsze wydanie na łożu śmierci, ale to raczej mało prawdopodobne. Dlaczego zwlekał niemal do końca z publikacją swojego opus magnum? Czy bał się reakcji Kościoła? Raczej nigdy się tego nie dowiemy, wiemy jednak, kiedy i gdzie zapadła decyzja o wydaniu dzieła. Opuszczam Warmię (choć nie województwo warmińsko-mazurskie) i kieruję się w stronę Lubawy przez Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich z najwyższym wzniesieniem w północno-wschodniej Polsce: Dylewską Górą (312 m n.p.m.). Na lubawskim zamku biskupów chełmińskich rezydował najlepszy przyjaciel astronoma, Tiedemann Giese. Do naszych czasów przetrwał niestety tylko zarys murów, ale dzięki wizycie w Lidzbarku Warmińskim mogę sobie wyobrazić, jak wyglądała twierdza w czasach świetności. Na szczęście mury nie stoją puste – niedawno powstało tu Centrum Aktywności Społecznej w atrakcyjny sposób eksponujące pozostałości warowni. Kopernik był tu częstym gościem, a biskup Giese namawiał go do przedstawienia światu wyników swoich badań. Udało się to w końcu, gdy astronom zawitał tu z uczniem, Joachimem Retykiem, który podjął się organizacji wydawnictwa w Norymberdze. Po śmierci mistrza rękopis jednej z najbardziej przełomowych książek wszech czasów trafił właśnie do Lubawy. Potem przez stulecia przechodził z rąk do rąk, by wreszcie spocząć w Bibliotece Jagiellońskiej, gdzie znajduje się obecnie. A gdzie spoczywa sam Kopernik? Oczywiście we Fromborku – jego grób w katedrze zobaczyłem na samym początku wycieczki. Co prawda wśród specjalistów nie ma stuprocentowej zgody, że odkryty niemal 20 lat temu szkielet należy na pewno do niego. Tak to już jest z Kopernikiem – jego życie, a nawet śmierć są pełne tajemnic i zagadek. Szlak Kopernikowski – informacje praktyczne Drogowy szlak turystyczny upamiętnia postać Mikołaja Kopernika i jego związki z regionami, w których został wytyczony. Prowadzi przez miejscowości w województwie warmińsko-mazurskim, pomorskim i kujawsko-pomorskim. Łącznie ma długość ok. 590 km. Trasa nie ma jednolitego oznakowania w terenie i trzeba korzystać z lokalnych szlaków (np. Łynostrada, Green Velo), a czasami poruszać się drogami. Mimo to planowanie nie jest trudne, a natężenie ruchu umiarkowane. Na szlaku można zwiedzać m.in. zabytkowe budowle upamiętniające czasy wielkiego uczonego, ekspozycje muzealne, poznawać sekrety wszechświata w planetariach. Szczegółowe informacje znajdziecie na szlakkopernikowski.pl. „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji „National Geographic Traveler”, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Reportaże z nagrodzonych miast i wsi ukażą się co miesiąc zarówno na łamach prasowego, jak i internetowego wydania naszego magazynu. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Mikołaj Kopernik był wybitnym astronomem, ekonomistą i prawnikiem. Miał jednak swoje mroczne sekrety
Mikołaj Kopernik to jeden z najwybitniejszych naukowców wszech czasów. Twórca heliocentrycznego modelu uznał, że to Słońce znajduje się w centrum Układu Słonecznego, a to planety, również Ziemia, kręcą się wokół niego. Jednak niektórzy historycy interesują się bardziej życiem prywatnym uczonego, niż naukowym. To dlatego, że astronom miał swoje mroczne tajemnice...
W tym artykule: Kim był Mikołaj Kopernik? Mikołaj Kopernik został katolickim duchownym Mikołaj Kopernik wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię Czego nie wiemy o Koperniku? Jakie tajemnice skrywa romans Kopernika? Kim była domniemana kochanka Kopernika? Rok 2023 został ogłoszony Rokiem Kopernika. Dokładnie 550 lat temu w Toruniu na świat przyszedł wybitny astronom, który zrewolucjonizował myślenie o budowie i działaniu Wszechświata. Był pierwszym myślicielem od czasów starożytnej Grecji, który twierdził, że to Słońce znajduje się w centrum Układu Słonecznego, a inne ciała niebieskie krążą wokół centralnej gwiazdy. Jego poglądy spotkały się wówczas z krytyką. Kim był Mikołaj Kopernik? Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu 19 lutego 1473 r., przy ówczesnej ul. św. Anny. Był najmłodszym dzieckiem kupca Mikołaja Kopernika i Barbary z domu Watzenrode. Miał dwie siostry i brata. Andrzeja, Barbarę i Katarzynę. Gdy Mikołaj miał 10 lat, zmarł jego ojciec. Jego ojczymem został wówczas brat matki – Łukasz Watzenrode. Kopernik pobierał pierwsze nauki w swoim rodzinnym mieście. Skończył szkołę parafialną przy kościele św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, a następnie uczęszczał do szkoły we Włocławku. W 1491 roku wraz z bratem Andrzejem rozpoczęli studia na Akademii Krakowskiej. Jego pobyt w Krakowie przypadał na okres świetności tzw. krakowskiej szkoły astronomiczno-matematycznej. Kopernikowie mieli okazję zdobywać wiedzę od największych mistrzów i profesorów. Mikołaj Kopernik został katolickim duchownym Większość historyków uważa, że w okresie studiów na Akademii Krakowskiej otrzymał niższe święcenia. W religii chrześcijańskiej jest to urząd, który powierza biskup wiernemu, aby ten pełnił określone zadania w Kościele. Tę teorię ma potwierdzać fakt, że już 26 sierpnia 1495 roku został kanonikiem warmińskim. Przez lata podejrzewano, że Mikołaj Kopernik odebrał również wyższe święcenia i został kapłanem. Jednak po latach badań okazało się, że w przeszłości błędnie odczytano XV-wieczne dokumenty. Zajrzeć w przeszłość. Co możemy zobaczyć, patrząc w niebo? Astronomia przypomina podróże w czasie. Patrząc na gwiazdy czy galaktyki widzimy je takimi, jakie były setki, a nawet miliony lat temu. Po ukończeniu studiów, w 1496 r. przyszły astronom rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Bolonii. Jednak Kopernik nie był zainteresowany tematyką prawniczą. Poznał tam wielu inspirujących ludzi, takich jak astronom Dominik Maria Novara, geograf Marek z Benewentu, malarz Francesco Francia, przyszły poeta Ermico Caiado i kanonik Erhard Truchsess. Uczeni mieli olbrzymi wpływ na jego rozwój intelektualny. W 1501 roku Kopernik kontynuował edukację wyższą. Na Uniwersytecie w Padwie studiował medycynę i filologię grecką, kontynuując również studia prawnicze. Według historyków uczony uzyskał stopień doktora prawa oraz licencjata medycyny, co umożliwiło mu prowadzenie praktyki lekarskiej. W 1503 roku wrócił do Polski. Mikołaj Kopernik wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię Mikołaj Kopernik przez kilka lat przebywał w swojej ojczyźnie. W tym okresie był kilkukrotnie zachęcany do przyjęcia sakramentu kapłaństwa. Jego wuj namawiał go nawet, aby objął po nim biskupstwo warmińskie. Absolwent studiów w Padwie i Bolonii zdecydował jednak, że chce poświęcić swoje życie nauce. W 1510 roku przeniósł się do Fromborka, gdzie spędził 3 lata. W 1516 r. został administratorem dóbr kapituły w Olsztynie i sprawował ten urząd do 1519 roku. Podczas wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519–1521 był negocjatorem. Gdy sytuacja polityczna w regionie się uspokoiła, Kopernik mógł w końcu poświęcić się karierze naukowej. Wydarzenia astronomiczne 2023. Co warto zobaczyć na nocnym niebie i jak się przygotować do obserwacji? Jakie wydarzenia astronomiczne czekają nas w roku 2023? M.in. zbliżenia planet, roje meteorów i zaćmienie Księżyca. Oto nasz kalendarz astronomiczny 2023. Astronom zaczął badać i obserwować niebo. Nikt jednak nie podzielał jego zainteresowań. Uczony kontynuował pisanie jednego ze swoich największych dzieł: „De revolutionibus orbium coelestium”, czyli „O obrotach sfer niebieskich”. Był to swoisty wykład o heliocentrycznej i heliostatycznej budowie Wszechświata. Praca składała się z sześciu ksiąg. W tamtych czasach dzieło to było niezwykle rewolucyjne i burzyło ówczesną wizję kosmosu. Ukazało się drukiem w Norymberdze w 1543 roku. Kopernik stwierdził, że nie Ziemia, a Słońce znajduje się w centrum naszego Układu Słonecznego, a inne ciała niebieskie krążą wokół gwiazdy. Nie można jednak zapominać, że Mikołaj Kopernik był nie tylko astronomem, ale przede wszystkim prawnikiem, ekonomistą i lekarzem. Polski naukowiec sformułował ilościową teorię pieniądza oraz prawo Kopernika-Greshama w ekonomii. Kopernik zajmował się również tłumaczeniem bizantyjskiego pisarza Teofilakta Symokatty na język łaciński. Jest autorem łacińskiego poematu Septem Sidera (Siedem Gwiazd). Zajmował się również kartografią. Narysował mapy Warmii i innych terenów Prus. Czego nie wiemy o Koperniku? Wśród dyskusji o Koperniku pojawia się również kwestia znacznie mniej naukowa, a dotycząca jego życia prywatnego. Chodzi o miłosną aferę z nim i niejaką Anną Schilling w roli głównej. Niektórzy twierdzą, że kanonik żył w konkubinacie ze swoją gospodynią. Z drugiej strony, nawet jeśli stawia ona Kopernika w świetle obyczajowo wątpliwym, może przywrócić jego legendzie romantyzm. A przede wszystkim czyni go człowiekiem z krwi i kości, zamiast rozmodlonego kanonika, zakochanego wyłącznie w sferach niebieskich. Gdyby historię Mikołaja i Anny dostał w swe ręce Dan Brown, z pewnością wiedziałby, jak przekuć ją w literacko-handlowy sukces. Skoro w „Kodzie Leonarda da Vinci” nie zawahał się przypisać kochankę Jezusowi Chrystusowi, również dopisałby to i owo do romansu fromborsko-gdańskiego. Oczywiście jakąś tajemnicę przechowywaną w ciągu wieków przez potomków Kopernika i Anny Schillling. Nie byłby to święty Graal, ale choćby mikstura medyczna przedłużająca życie. Jakie tajemnice skrywa romans Kopernika? Romans genialnego astronoma z Anną skrywa tak wiele tajemnic, tak wiele w nim pytań bez odpowiedzi, że faktycznie stanowi większą inspirację dla pisarzy niż historyków, którzy w tej kwestii nie chcą ferować jednoznacznych wyroków. Co nie znaczy, że badacze są zupełnie bezradni. Romans Kopernika został całkiem przyzwoicie udokumentowany, choć wartość poszczególnych świadectw bywa różna. Problem w tym, że o ile o romansie wiadomo całkiem sporo, to bardzo niewiele wiemy o samej Annie. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... Wielu badaczy, w tym Jack Repcheck, utrzymuje, że chodzi o Annę Schilling, urodzoną w 1518 roku córkę Anny Krüger i holenderskiego handlowca Arenda van der Schellinge (w niektórych źródłach – Schellings), który osiadł na stałe w Gdańsku. Znajdujące się tam tabele genealogiczne będą bardzo pomocne śledczym historii (choć nie brakuje tam pomyłek, takich jak ta, według której Anna Schilling urodziła się w 1518 r., a zmarła... rok wcześniej). Naturalnie, znajdziemy tam panie, które pasują do opisu kochanki kanonika. Kim była domniemana kochanka Kopernika? Najbardziej znanym entuzjastą teorii o niebezpiecznych związkach polskiego astronoma i Anny S. jest Jack Repcheck. W jego „Sekrecie Kopernika” czytamy: „Między lipcem 1531 roku a latem 1538 Kopernik zaczął przyjmować pewną niewiastę w swej kurii we Fromborku. W XVI wieku reguły celibatu były często ignorowane przez kler i wielu księży i innych duchownych żyło z kobietami, a niektórzy mieli po prostu rodziny. Chociaż tak się działo, w żadnym wypadku nie można uznać podobnych praktyk za powszechne, a w kręgu kanoników z Fromborka trzech miało kochanki – Kopernik, Leonard Niederhof i Aleksander Skultet”. Amerykanin zatem nie wątpi – Anna była wielką namiętnością Kopernika. Owszem, pomagała kanonikowi w prowadzeniu domu, być może przyjechała do Fromborka wyłącznie w tym celu. Wszak w 1531 r. miała 13, a on 58 lat. Ale po kilku latach połączyło ich płomienne uczucie. Problem w tym, że Anna była spokrewniona z Mikołajem (ze strony matki). Gosposie kanoników przeważnie rekrutowano spośród rodziny. Chodziło o to, aby duchowny mógł w pełni ufać osobie, która zarządzała jego gospodarstwem domowym. Jednak Anna nie była kobietą, której życie toczyło się pomiędzy miotłą a kuchnią. Miała szerokie zainteresowania, fascynowała ją astronomia. A przede wszystkim była – jak na swoje czasy – kobietą zamożną i wyzwoloną. Wszak jest wielce prawdopodobne, co podaje Repcheck, że opuściła swego męża, by związać się z kanonikiem. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Chwalimy się!Mamy powody do dumy. National Geographic Polska zgarnął najważniejsze nagrody w Waszyngtonie!Do tej pory mówiłam głośno, że pracuję w najlepszej Redakcji w Polsce. Teraz mogę z pełną odpowiedzialnością stwierdzić, że jesteśmy po prostu… najlepszą Redakcją na świecie! Podczas tegorocznego National Geographic International Media Conference w Waszyngtonie (forum, w którym wzięło udział prawie 300 osób z najdalszych zakątków globu) to właśnie nasz Zespół okazał się najlepszy spośród wszystkich 40 międzynarodowych edycji NG. Zgarnęliśmy aż cztery nagrody w głównych kategoriach! Jury doceniło nasz Best Department (jednostronicowy materiał opublikowany na łamach NG 01/2014), Best Extended Department (fotoreportaż Arkadiusza Makowskiego, laureata Wielkiego Konkursu Fotograficznego pod tytułem W kosmosie zielonej łąki, NG Polska 12/2012 r.), Best Feature (w tej kategorii bezkonkurencyjny okazał się materiał znanego fotografa Tomasza Tomaszewskiego zatytułowany Podlasie z marca 2012 r.); nagrodę główną w kategorii projektu książkowego odebrałam także za Dzieciaki świata i Zwierzaki świata (więcej o tym na national-geographic.pl). Cztery nagrody dla jednego kraju to niesamowity wynik w historii National Geographic Society. No cóż, po prostu jesteśmy debeściaki! Mam nadzieję, że Wy też tak myślicie. I że lektura tego wydania Travelera będzie dla Was wielką przyjemnością!
Spis treści FOTOREPORTAŻ: Mongolia – polowanie z orłami PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie: Luksemburg – cała Europa w jednym miejscu Miejsce miesiąca: Perpignan banalnie kulturalne Zoom na zabytek: Hotel Burdż al-Arab. Pięć gwiazdek to za mało Patent Travelera: Queen Mary 2, czyli pływająca wyspa luksusu Kierunek dziecko: Gdzie nocować na rodzinnych wyjazdach LUDZIE W DRODZE Dick i Rick Hoytowie – jak ojciec i niepełnosprawny syn zostali ironmanami KIERUNEK LUKSUS Śledztwo Travelera: Czym jest luksus dla Polaków Polinezja Francuska: Wakacje w blasku gwiazd Bhutan: Za zamkniętymi granicami RPA: Wypoczynek blisko natury Orient Express: Pociąg legenda w drodze do Wenecji MIASTO W 48 GODZ. Cannes – od rybackiej wioski do szykownej stolicy filmu DOOKOŁA EUROPY Szwajcaria: Sezon narciarski czas zacząć Misja Turcja UNICEF przeciwko pracy dzieci POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA 7 nowych cudów Polski: OFF Piotrkowska w Łodzi na 1. miejscu! Sprawdź pozostałych zwycięzców ADVENTURE Warto spróbować: Capoeira – trochę walki, trochę gry, trochę tańca Test Travelera: Oddychaj swobodnie – tajemnice membran Adventure:Czeczenia dla żołnierzy, geologów i turystki z Polski Raport specjalny: 1 dni bez jedzenia w australijskim outbacku Biegiem przez świat: Cypr na rozgrzewkę Przerwa techniczna ŚWIAT NA PATELNI: Z czym się je gwiazdki Michelina SWOJĄ DROGĄ: Igor Zalewski o luksusowym jajku na miękko AKADEMIA FOTO: Najlepsze zdjęcia czytelników KALENDARZ
O odnalezieniu przez naukowców grobu Mikołaja Kopernika pisaliśmy już kilkakrotnie. Poszukiwania w podziemiach katedry we Fromborku nie były łatwe, gdyż znajdowało się tam ponad 100 niezidentyfikowanych szczątków ludzkich.
Po odkryciu niekompletnego szkieletu w 2005 r. naukowcy wciąż nie byli pewni, czy znalezione kości to faktycznie szczątki wielkiego astronoma. Dopiero analiza porównawcza DNA rozwiała wątpliwości. Wielce pomocne okazało się dotarcie badaczy do księgi „Calendarium Romanum Magnum” Johannesa Stroefflera, znajdującej się w muzeum w Uppsali. Należała ona właśnie do Kopernika, a trafiła tam, jako łup wojenny po potopie szwedzkim. Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji w Warszawie zajęło się nawet rekonstrukcją, na podstawie czaszki, twarzy wspaniałego uczonego i uznało, że była ona pociągła z lekko złamanym nosem i blizną pod okiem. Po latach badań ustalono także, że nasz wielki Rodak miał oczy niebieskie, a nie piwne, jak dotąd uważano, oraz bezpośrednio po śmierci stracił dwa przednie zęby. 19 stycznia, w 537 rocznicę urodzin astronoma, Toruń stał się miejscem doniosłych uroczystości. W katedrze toruńskiej, na jeden dzień zagościła, przywieziona z Olsztyna, trumna, zawierająca czaszkę i kości Mikołaja Kopernika. Z tej okazji, w kaplicy kopernikańskiej, w której niegdyś chrzczony był mały Mikołaj, odbyła się uroczysta msza, poprzedzona przejściem orszaku konduktowego i mowami powitalnymi. Również Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika uświetnił ten dzień nadzwyczajną sesją naukową, a w toruńskim muzeum jego imienia wystawiono po raz pierwszy oryginalne rękopisy wybitnego astronoma z roku 1518 i lat 20. XVI w., pochodzące z czasów, gdy pełnił on funkcję administratora zamku w Olsztynie. Wszystkie te uroczystości były uzasadnione, gdyż późniejszy uczony spędził w Toruniu pierwsze lata swojego życia, lata dzieciństwa i młodości. Dlatego Toruń funkcjonuje w powszechnym mniemaniu, jako miasto Kopernika. W maju szczątki światowej sławy uczonego powrócą do miejsca właściwego pochówku, czyli do Fromborka, gdzie zostaną powtórnie pochowane ze wszelkimi splendorami, należnymi tak wspaniałemu Polakowi. Warto również zaznaczyć, że wszystkim pracom naukowców towarzyszył Michał Jaszczakiewicz, który nakręcił film pt. „Tajemnica grobu Kopernika”, dokumentujący postęp badań i poszukiwań. Teks: Agnieszka Budo