To jeden z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Eksperci mówią o rekordzie frekwencji
Katedra Notre Dame zbliża się do pierwszej rocznicy wielkiego ponownego otwarcia po katastrofalnym pożarze z 2019 roku. Dziś, po latach intensywnej odbudowy, obiekt znów przyciąga tłumy jak nigdy dotąd, a eksperci przewidują, że bieżący rok zakończy z rekordową frekwencją.
Kiedy w kwietniu 2019 roku płomienie ogarnęły dach i iglicę katedry Notre Dame, świat obserwował dramat paryskiej świątyni z niedowierzaniem. W następnych miesiącach uruchomiono międzynarodowe zbiórki i rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace ratunkowe, które dla wielu stały się symbolem walki o zachowanie europejskiego dziedzictwa. Proces odbudowy śledzono niemal na bieżąco – od pierwszych zabezpieczeń konstrukcji, po rekonstrukcję zniszczonych elementów. Gdy świątynia ponownie otworzyła swoje drzwi dla zwiedzających, zainteresowanie przerosło wszelkie oczekiwania. Odbudowa katedry po pożarze Renowacja katedry Notre Dame po pożarze w 2019 roku stała się jednym z największych projektów konserwatorskich współczesnej Europy. Tragiczne wydarzenia z 15 kwietnia 2019 roku doprowadziły do zawalenia się dachu, iglicy oraz części sklepienia. Ogień poważnie uszkodził wnętrze świątyni, obejmując również elementy konstrukcyjne uznawane za arcydzieła średniowiecznej inżynierii. Katedra, której budowę rozpoczęto w 1163 roku i kontynuowano blisko dwa stulecia, przez wieki była modyfikowana oraz restaurowana, pozostając jednym z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Po pożarze zespoły konserwatorskie musiały odtworzyć nie tylko strukturę budynku, lecz także całe wyposażenie liturgiczne – w tym nowy ołtarz, chrzcielnicę i siedziska. Ocalono i wyeksponowano również relikwiarz z koroną cierniową Chrystusa. Jak podkreśla Philippe Picaud, odbudowa wnętrza była dopiero pierwszym etapem, gdyż w kolejnych latach renowacja obejmie także zewnętrzną część świątyni, w tym łuki przyporowe, gargulce i nowe witraże. Mimo trwających prac katedra pozostaje dostępna dla turystów i wiernych. – Dostosowujemy liczbę odwiedzających w zależności od tego, czy w danym momencie trwa nabożeństwo – wyjaśnia Picaud. Obecnie cały proces przebiega już sprawnie, choć z miesiąca na miesiąc liczba odwiedzających wyraźnie rośnie. Rekordowe zainteresowanie turystów po ponownym otwarciu Notre Dame Zainteresowanie odbudowaną katedrą cały czas się zwiększa, a liczby odwiedzających przekraczają nawet najbardziej optymistyczne prognozy. We wrześniu 2024 roku ponownie otwarto wieżę katedry, co dodatkowo zwiększyło ruch turystyczny. Teraz zwiedzający mogą pokonać 424 schody prowadzące na jej szczyt. Według Michela Picauda, prezesa organizacji Friends Notre-Dame de Paris, do sierpnia 2025 roku liczba odwiedzających osiągnęła około ośmiu milionów. – Jesteśmy z pewnością najczęściej odwiedzanym zabytkiem i katedrą we Francji – podkreśla Picaud. Dodaje, że według szacunków do końca roku liczba turystów z pewnością przekroczy 12 milionów, a niektóre prognozy mówią nawet o rekordowych 15 milionach. Rosnące zainteresowanie to efekt nie tylko renowacji, ale przede wszystkim ogromnych emocji i znaczenia miejsca, które po pożarze w 2019 roku stało się dla wielu symbolem kruchości, nadziei i odrodzenia. Źródło: Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tajemnica skradzionego Błękitnego Diamentu rozwiązana – co odkryli naukowcy po latach?
Skradziony Błękitny Diament był jednym z najcenniejszych klejnotów w historii Francji. Zaginął po Rewolucji Francuskiej, a jego losy przez lata były owiane tajemnicą.
Spis treści: Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Klejnot znany przez gemmologów jako „Bleu”, największy niebieski diament świata, po raz pierwszy zniknął podczas sensacyjnej kradzieży klejnotów koronnych w ogarniętym rewolucją francuską Paryżu w 1792 roku. Od tamtej pory wielokrotnie pojawiał się i znikał – w Europie i poza nią – a historia jego poszukiwań trwała ponad dwa stulecia. Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony W tamtych czasach większość diamentów ceniło się za brak koloru. Ten jednak wyróżniał się intensywną, głęboką niebieską barwą, niezwykle rzadką w naturze. Odkryty w Indiach i sprowadzony do Francji w XVII wieku, ważył aż około 115 karatów – co w świecie kamieni szlachetnych było fenomenem. Król Ludwik XIV zakupił diament w 1668 roku i zlecił jego przeszlifowanie. Po obróbce masa została zredukowana do 69 karatów, a blask kamienia znacząco wzmocniony. Następnie osadzono go w złotej oprawie, której blask symbolizował promienie słońca – doskonały emblemat władcy zwanego Królem Słońce i jeden ze skarbów, który trafił do pałacu w Wersalu. Jego prawnuk, Ludwik XV, kazał włączyć „Bleu” do bogato zdobionego insygnium Orderu Złotego Runa około 1749 roku. W tej formie diament stał się jednym z najcenniejszych klejnotów królewskiej kolekcji. Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Czterdzieści lat później, w czasach rewolucji francuskiej, gdy Ludwik XVI i Maria Antonina zostali uwięzieni, skarb królewski przeszedł w ręce rewolucyjnego rządu. We wrześniu 1792 roku, w miarę jak Paryż ogarnął chaos zamieszek, złodzieje włamali się do depozytu Hôtel du Garde-Meuble i przez pięć kolejnych nocy wynosili większość klejnotów koronnych Francji. Wśród rabusiów był Cadet Guillot Lordonner, który zabrał insygnium Złotego Runa. Oddzielił z niego francuski „Bleu” oraz czerwony spinel Côte de Bretagne w kształcie smoka. Następnie uciekł do Londynu i próbował sprzedać spinel francuskim monarchistom na wygnaniu. Trafił jednak do więzienia dla dłużników. Côte de Bretagne powrócił później do klejnotów koronnych, lecz francuski „Bleu” zniknął bez śladu. Niektórzy historycy podejrzewają, że diament nie opuścił Francji od razu, lecz został przekazany pruskiemu księciu Brunszwiku jako łapówka po przegranej bitwie pod Valmy. Niezależnie od wersji, los kamienia na ponad dwie dekady okryła tajemnica. Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu W 1812 roku w Londynie pojawił się niebieski diament, mniejszy niż słynny francuski kamień. Jubiler John Francillon sporządził szkic 45,52-karatowego „głębokiego niebieskiego” diamentu „bez skaz”. Historycy zwracają uwagę, że kamień ujrzał światło dzienne dokładnie dwa dni po wygaśnięciu terminu przedawnienia za przestępstwa popełnione w czasie rewolucji – co sugeruje, że jego właściciel mógł teraz bezpiecznie go sprzedać. „Nowy” diament ponownie zniknął z rynku, aż w 1839 roku został wymieniony w kolekcji Henry’ego Philipa Hope’a. Od jego nazwiska klejnot zyskał nową nazwę – Hope Diamond. Rodzina Hope sprzedała klejnot w 1901 roku, a w 1912 roku trafił on do amerykańskiej dziedziczki Evalyn Walsh McLean. Po jej śmierci w 1947 roku całą kolekcję biżuterii nabył jubiler Harry Winston, który w 1958 roku przekazał słynny diament do Smithsonian Institution w Waszyngtonie, gdzie pozostaje do dziś. Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Przez wiele lat badacze podejrzewali, że Hope Diamond i zaginiony French Blue to ten sam kamień. W 2005 roku kurator Jeffrey Post wraz z zespołem ekspertów przeprowadzili komputerową analizę opartą na dawnych rysunkach French Blue oraz skanach Hope. Wynik był jednoznaczny: Hope Diamond powstał z pierwotnego indyjskiego niebieskiego diamentu, przeszlifowanego dwukrotnie – najpierw w XVII wieku, a następnie po kradzieży w XIX stuleciu. Dwa lata później, w 2007 roku, w Paryżu odnaleziono odlewaną z ołowiu replikę French Blue w kształcie tarczy. Etykieta dołączona do odlewu zawierała zapis: „należący do pana Hoppe z Londynu” – co sugerowało, że Henry Hope był właścicielem kamienia jeszcze przed jego przeszlifowaniem. Dzięki modelowi ołowianemu i wcześniejszym badaniom naukowcom udało się dokładnie zrekonstruować oryginalny kształt zaginionego klejnotu i tym samym niepodważalnie dowieść jego tożsamości. Hope Diamond i French Blue to ten sam kamień – tylko w innym szlifie i z inną historią. Źródło: National Geographic
Najdziwniejszą epidemią we Francji nie była dżuma. Ofiary tańczyły do śmierci
Najdziwniejsza epidemia w historii Francji nie była dżumą. Zaczęła się od jednej kobiety, a skończyła na setkach osób tańczących aż do śmierci. Co naprawdę wydarzyło się w Strasburgu?
Spis treści: Frau Troffea i początek tanecznej gorączki Zatrucie sporyszem czy zbiorowa histeria? Miasto na skraju wyczerpania: co pchnęło ludzi do tańca? Co naprawdę oznaczałten taniec? Czarna Śmierć słusznie pozostaje na pierwszym planie wśród historycznych plag. Istniało jednak dziwniejsze schorzenie, które przetoczyło się przez średniowieczną i renesansową Europę: zaraza taneczna, znana też jako choreomania. Polegała na tym, że duże grupy ludzi tańczyły przez długie godziny w sposób gwałtowny i nieskoordynowany. Nie byli w stanie zapanować nad ciałem ani przestać się poruszać. Upadali z wyczerpania. Niektórzy umierali. Grupy rosły do setek osób, jakby „zarażenie” przenosiło się z człowieka na człowieka. Takie przypadki odnotowywano na świecie od VII do XIX wieku. W Europie szczyt zjawiska przypadł na wieki XIV–XVII. – Spektakularność choreomanii trudno dziś pojąć – mówi Kathryn Dickason, mediewistka zajmująca się tańcem, autorka wielu tekstów o tym zjawisku. – Duchownych wtedy, a współczesnych czytelników dziś, zdumiewa przede wszystkim skala. To, że dotykało tak wielu ludzi, jakby było zaraźliwe. Sama zbiorowość czyniła z tego widowisko. Najbardziej znany przypadek to ten, który ogarnął Strasburg w Alzacji, w granicach Świętego Cesarstwa Rzymskiego (dzisiejsza Francja), w połowie XVI wieku. O tym wydarzeniu wiemy najwięcej, bo zachowało się kilka relacji. Oto historia tego niepokojącego fenomenu i główne teorie wyjaśniające, dlaczego pewne europejskie miasto tańczyło, aż ludzie umierali. Frau Troffea i początek tanecznej gorączki 14 lipca 1518 roku w Strasburgu, na wąskiej brukowanej uliczce przed swoim murem pruskim domem, Frau Troffea nagle dostała spazmatycznych, konwulsyjnych ruchów. Tańczyła bez kontroli przez cały dzień, aż upadła. Jej mąż błagał, by przestała. Następnego dnia Troffea znów tańczyła. Stopy miała spuchnięte i zakrwawione. Pod koniec tygodnia dołączyło do niej ponad 30 osób. W ciągu miesiąca tłum urósł do około 400 osób. Część relacji podaje, że każdego dnia kilku tancerzy umierało na zawał, z wyczerpania lub z głodu. We wrześniu 1518 roku rada miejska przewiozła chorych do sanktuarium św. Wita, by uzyskali boskie uzdrowienie. Podobno zostali wyleczeni. Wydarzenie było sensacją już w swoich czasach. Powstało sześć kronikarskich opisów, pojawiły się też dzieła sztuki, m.in. ryciny. Później niderlandzki mistrz Pieter Brueghel Młodszy przedstawił manię taneczną na obrazie „Tancerze św. Jana w Molenbeeck” z 1592 roku. Najciekawsze w przypadku Strasburga są żywe detale, które czyta się jak pełen napięcia horror. – Tych szczegółów jest mnóstwo. Znamy imiona, wiemy, że mąż bohaterki nie był dotknięty – mówi Dickason. – Widzimy, jak inni dołączają i tańczą z nią, krwawiące stopy. To bardzo dramatyczne. A jednak mimo tej obfitości danych wciąż nie wiemy, dlaczego to się stało. Zatrucie sporyszem czy zbiorowa histeria? W Strasburgu i w innych miejscach zjawisko zwykle tłumaczono w sposób nadprzyrodzony. W ówczesnym, głęboko religijnym i przesądnym świecie miała to być kara świętych za zbezczeszczenie ich świąt przez pogańskie wpływy, opętanie demoniczne albo boska kara za grzechy. – Leczenie ciągłego tańca należało wyłącznie do Kościoła – wyjaśnia Lynneth Miller Renberg, prof. historii na Anderson University. Współcześni badacze przedstawili wiele teorii. Żadna nie jest ostateczna. Czy winny był grzyb zatruwający zboża? A może były to epidemie zapalenia mózgu, padaczki lub tyfusu? Te choroby potrafią powodować przejściowe, chaotyczne ruchy. Nie wyjaśniają jednak przymusu długotrwałego „tańca”. W latach 50. XX wieku szwedzki farmakolog Eugene Louis Backman wysunął hipotezę, że winny był sporysz – psychotropowy grzyb, który miał zatruć miejscowe zboże. Uznał, że seria powodzi w regionie sprzyjała wilgoci, a więc zakażeniu ziaren. – Sporysz w życie wywołuje halucynacje, pobudzenie, intensywniejszą percepcję barw i zwiększoną podatność na bodźce zewnętrzne, w tym rytm, który może inicjować taniec – tłumaczy Dickason. Problem w tym, że żyto nie było podstawą diety w każdym miejscu, gdzie odnotowano choreomanię. – Teoria sporyszu jest więc niepełna – wskazuje John Waller, historyk medycyny z Michigan State University. Dodatkowo nie ma relacji o czernieniu kończyn i gangrenie, typowych dla zatrucia sporyszem. Miasto na skraju wyczerpania: co pchnęło ludzi do tańca? Najbardziej obiecującą hipotezą pozostaje ta z lat 80.: zbiorowa histeria. Dickason uważa, że takie zbiorowe stany rodziły się w czasie wielkich wstrząsów społecznych. Renberg dodaje, że istotną rolę odgrywały też zrytualizowane praktyki religijne. – Zaraza taneczna z 1518 roku była jednym z serii nieszczęść, jakie spadły na mieszkańców Strasburga na początku XVI wieku – wyjaśnia Renberg. Wystąpiły powodzie i skrajne temperatury. Wracała dżuma. Na niebie pojawiały się „niezwykłe znaki”, jak kometa z 1492 roku, które budziły apokaliptyczne nastroje i niepokoje społeczne. W latach poprzedzających 1518 rok panował trzyletni głód. Dochodziło do chłopskich buntów i wielu zgonów z niedożywienia. Taniec rozpoczął się w połowie lipca, podczas wyjątkowo upalnego lata. – To czas wielkich zmian: wzrostu znaczenia mieszczaństwa, buntów chłopskich, klęsk głodu, powodzi, rozwoju nauki, prześladowań za czary, dżumy – mówi Dickason. Postrzega choreomanię jako zbiorową żałobę i sposób oswajania chaosu. – Ludzkie ciało nosi ból i traumę wstrząsów. Jeśli ich nie przepracujemy, osadzają się w ścięgnach i znajdują ujście na zewnątrz. Dickason zwraca uwagę, że w późniejszych przypadkach – także w 1518 roku – ważne były kwestie płci i klasy społecznej. Polowania na czarownice uderzały głównie w chłopki. Nieprzypadkowo to kobiety częściej pojawiają się w relacjach jako ofiary choreomanii. Co naprawdę oznaczał ten taniec? Epizody choreomanii fascynują, bo są jednocześnie swojskie i obce. Możemy jednak coś przeoczyć, jeśli badamy je wyłącznie przez pryzmat współczesnej nauki. Renberg ostrzega przed fiksacją na przyczynowości. – Tak skupiamy się na tym, jak doszło do choreomanii, że ignorujemy ciekawsze pytanie: co te manie znaczyły w swoim czasie? – mówi Renberg. – Dlaczego autorzy źródeł podkreślali akurat to, co podkreślali? Co to mówi o ich postrzeganiu świata i o tym, co uważali za ważne? Takie pytania pozwalają wyjść poza traktowanie zjawiska jako dziwactwa. Uczą widzieć je z empatią i zrozumieniem. – Ludzie żyjący wtedy mieli inne wierzenia, praktyki kulturowe, założenia i światopoglądy niż my – dodaje Dickason. – Jeśli ktoś podchodzi do choreomanii wyłącznie diagnostycznie, traci z oczu istotne wpływy kulturowe. Trzeba osadzić tancerzy w realiach religijnych i kulturowych. Bez tego to się po prostu nie składa. Jak podsumowuje Renberg, choreomania to zjawisko „uwięzione między średniowiecznymi i nowożytnymi ideologiami” i traktowane zgodnie z dwiema bardzo różnymi siatkami pojęć. Źródło: National Geographic
Europejska wyspa, która co pół roku zmienia flagę. Wiesz, gdzie leży?
Wyspa Bażantów to unikatowe terytorium na granicy Hiszpanii i Francji, które co 6 miesięcy zmienia właściciela. Nie odbywa się to jednak w wyniku krwawych wojen, a umowy międzynarodowej, która liczy sobie już niemal 170 lat. Jaka jest historia tego niewielkiego skrawka ziemi?
Bidasoa, rzeka w Kraju Basków, jest naturalną granicą pomiędzy terytorium Francji i Hiszpanii. Nieopodal jej ujścia, pomiędzy hiszpańską gminą Irún a francuskim Hendaye, leży mała, niezamieszkana wysepka o długości 200 metrów. Łatwo ją przeoczyć, a to jedno z ciekawszych miejsc Europy – co pół roku przechodzi z rąk do rąk. Wyspa Bażantów, na której nie słychać ptaków Z francuskiego Isla de los Faisanes, po baskijsku Konpantzia czy po prostu Wyspa Bażantów – chociaż ma wiele nazw, jej wyjątkowość nie wynika z obecności fauny. Co więcej, nie uświadczymy tam ani jednego bażanta: jest ona kilkusetmetrowym zielonym płaskowyżem, na którym niekiedy obserwuje się zaledwie kaczki czy łabędzie. Wyróżnia ją coś innego – to najmniejsze na świecie kondominium, czyli obszar dwóch różnych państw. Jest zarządzana zarówno przez Francję, jak i Hiszpanię, a administracja zmienia się co 6 miesięcy. Wyspa Bażantów jest francuska od 1 sierpnia do 31 stycznia, a hiszpańska od 1 lutego do 31 lipca. Teren wyspy jest naprawdę niewielki: jej całkowita powierzchnia wynosi 6830 metrów kwadratowych, czyli nieznacznie mniej niż przeciętnego boiska piłkarskiego. Symboliczne miejsce pojednania To właśnie na Wyspie Bażanów podpisano Traktat Pirenejski, który kończył krwawy konflikt hiszpańsko-francuski z XVII wieku. Osiągnięcie konsensusu zajęło obu krajom aż 24 spotkania, a wszystkie odbywały się właśnie na wyspie położonej pomiędzy zwaśnionymi krajami. Ten teren to symbol zgody pomiędzy narodami. – Ta wyspa symbolizuje dobre stosunki między naszymi dwoma krajami i wiele mówi o naszej jedności. Musimy utrzymać tę silną więź – mówi Javier Diez De Rivera, dowódca bazy morskiej San Sebastian, który dowodził wyspą, gdy znajdowała się w hiszpańskich rękach. Ostateczny charakter rotacyjnej władzy nad wyspą ustalono w 1856 roku za pomocą Traktatu z Bayonne, który ostatecznie ustanowił status kondominium. Ustalono, że Wsypa Bażantów, z którą wiąże się tak wiele wspólnych dla obu narodów pamiątek historycznych, będzie należeć wspólnie do Francji i Hiszpanii. Jedyne kondominium w Europie? Dzisiaj na wyspie rosną drzewa i stoi obelisk upamiętniający przedwieczne porozumienie. Co jakiś czas odwiedzają ją pracownicy rządowi – głównie po to, by kosić trawniki i dbać o dobry stan terenu. Ci oczywiście zmieniają się co pół roku. Niestety, wyspy nie można odwiedzić ze względu na zakaz. Dobry widok rozpościera się jednak z niezbyt odległego mostu łączącego Francję z Hiszpanią. Prądy rzeki sprawiają, że dostęp do samej Isla de los Faisanes jest niebezpieczny, brakuje stałej ochrony czy pomostu do cumowania. To jednak nie jedyne kondominium w Europie. Na naszym kontynencie podobnym miejscem jest np. Jezioro Bodeńskie, którym dzieli się Austria, Niemcy i Szwajcaria czy rzeka Mozela, która jest wspólnym terytorium Niemiec i Luksemburga. Źródło: National Geographic France, BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Archeolodzy odkryli prastary zakład „jubilerski”. Ma co najmniej 42 tysiące lat
Dziesiątki obrobionych muszli morskich odkryli archeolodzy we Francji. Znajdowały się pod zawalonym schroniskiem skalnym. Był to jeden z najstarszych w tej części kontynentu „zakładów jubilerskich”. Produkty sprowadzano tu z odległości nawet 100 km.
Najstarszą epokę w dziejach człowieka określa się mianem „kamienia”, ale jest to dość mylące. Archeolodzy mają dowody na to, że pierwsze przedmioty używane przez człowieka były tak naprawdę wykonane z surowców organicznych, w tym z drewna. Oprócz drewna na szeroką skalę korzystano z innych dobrodziejstw natury – skóry zwierząt służyły za ubranie, a ich zęby bądź pancerze – były ówczesną biżuterią. Ostatnio pisaliśmy o elementach chrząszczy, które pełniły role błyskotek 2500 lat temu. Elegancja w czasach zlodowacenia Jednak potrzeba otaczania się estetycznymi przedmiotami sięga zdecydowanie głębiej, niż by się nam wydawało. Najstarsze ozdoby wykonane z muszli pochodzą z Afryki i mają nawet 70–80 tysięcy lat. Teraz grupa badaczy z kilku krajów pod kierunkiem ekspertów z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) poinformowała na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) o zlokalizowaniu jednego z najstarszych w Europie „warsztatów”, w których wykonywano biżuterię z morskich muszli. Elegancja sprzed 42 tysięcy lat W pozostałościach po zawalonym schronisku skalnym La Roche-à-Pierrot w Saint-Césaire (Charente-Maritime) w Nowej Akwitanii we Francji natknęli się na skupisko w postaci dziesiątków perforowanych muszli. Należały do pobrzeżki tępoustej i pospolitej. Znaleziono je w warstwach, które mają co najmniej 42 tysiące lat i są związane z kulturą szapelperońską. Wśród innych pozostałości znalezionych na tym stanowisku archeologicznym znajdują się typowe narzędzia neandertalskie oraz szczątki żubrów i koni, co podkreśla różnorodność i złożoność ówczesnych zajęć człowieka. Jednak autorzy artykułu nie dają jasnej odpowiedzi, kto obrabiał muszle – czy człowiek współczesny, czy raczej neandertalczyk. Jednak w ich ocenie to odkrycie sugeruje, że przybycie Homo sapiens do Europy w tym okresie przyczyniło się do powstania i różnorodności tej kultury. Szerokie kontakty łowców i zbieraczy Analizy wykazały, że muszle te pochodziły z wybrzeża Atlantyku, oddalonego wówczas o około 100 kilometrów od warsztatu „jubilerskiego”. Natomiast znalezione wśród muszli pigmenty trafiły tam z miejsca oddalonego o ponad 40 km. Są to – zdaniem badaczy – dowody na istnienie dalekosiężnej sieci wymiany i na znaczną mobilność człowieka. Z kolei zidentyfikowana biżuteria i pigmenty świadczą o eksplozji symbolicznej ekspresji w tym okresie. Między 55 000 a 42 000 lat temu Europa przeszła głęboką transformację. W jej trakcie ostatni neandertalczycy zostali stopniowo zastąpieni przez grupy Homo sapiens, które przybyły do ​​Europy podczas swojej ostatniej migracji z Afryki. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tu spoczął „polski Lancelot”. Dijon to miasto pełne niespodzianek
W sercu Burgundii odnajdziemy nie tylko najlepsze wina i aromatyczną musztardę. To właśnie w jej stolicy, w Dijon, zmarł Władysław Biały – ostatni Piast kujawski, który wybrał życie zakonnika. Miasto skrywa jego grób i legendę. Co jeszcze warto zobaczyć w tym mieście?
Spis treści: Dijon to uczta dla miłośników architektury Filip Śmiały i jego pałac Polska królowa Francji Wino i jego klimaty Niezwykłe muzeum archeologiczne Piast kujawski mnichem Dijon, czyli kolebka musztardy Burgundia to jedna z najbardziej nieokiełznanych geograficznie krain Europy. Zmieniała na przestrzeni wieków kształt oraz rozmiar, by w wyniku politycznych aliansów zniknąć z mapy. Francuska prowincja Bourgogne, której stolicą jest Dijon, obejmuje tylko jeden z regionów średniowiecznego księstwa Burgundii. Dzisiaj wina z tego regionu uznawane są za najlepsze na świecie, a obiekty oraz budynki związane z ich produkcją są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dijon to uczta dla miłośników architektury Dijon najlepiej prezentuje się wczesnym porankiem. Słońce powoli zaczyna oświetlać dachówki z emaliowanej terakoty, które zdobią dachy miasta. Jakimś cudem ominęły to miejsce dewastacje wojen XX wieku, a ucierpiało ono poważniej jedynie podczas rewolucji francuskiej. Tym samym spacer przez starówkę jest też wędrówką przez historię i architekturę. My spacerujemy na linii wschód–zachód przez Rue de la Liberté. Szachulcowe budynki mieszczańskie, gotyckie świątynie, rezydencje burżuazji oraz książąt stoją dumnie od stuleci i czekają na miłośników architektury. Najbardziej reprezentacyjną budowlą miasta jest bez wątpienia Pałac książąt burgundzkich. Filip Śmiały i jego pałac Dijon szczyt potęgi osiągnęło w XV wieku za panowania dynastii burgundzkiej, bocznej linii Walezjuszów. Decyzją jej pierwszego przedstawiciela – Filipa Śmiałego – rozbudowano stary castrum na nową siedzibę władców, która miała odzwierciedlać ich ambicje. Pałac książąt burgundzkich, wraz z książęcym placem po południowej stronie, jest dzisiaj wizytówką miasta oraz najważniejszą instytucją muzealną. Pałac rozbudowywano przez kolejne stulecia, przez co zwiedzając jego część muzealną możemy podziwiać oryginalne wnętrza pomieszczeń gotyckich, renesansowych i barokowych. Polska królowa Francji Czujne oko wyłapać powinno polski akcent wśród obrazów w pomieszczeniach barokowych. Wisi tu bowiem osiemnastowieczna kopia portretu Marii Leszczyńskiej, królowej Francji, żony Ludwika XV, córki Stanisława Leszczyńskiego. Wnętrza galerii udekorowane są też dziełami sztuki burgundzkiej, w rozmaitych formach, jak na przykład gobeliny tkane złotymi nićmi. Samo skrzydło muzealne było wcześniej siedzibą Orderu Złotego Runa. Wino i jego klimaty Pałac książąt jest też częścią światowego dziedzictwa UNESCO obejmującego winnice Burgundii. Od czasów późnego średniowiecza, pod wpływem zakonów benedyktyńskich i cysterskich, oraz wsparciu książąt Burgundii, rozwijała się polityka identyfikacji wina z miejscem jego produkcji. Dało to początek systemowi działek gruntu. Precyzyjnie wyznaczone działki winorośli na wąskim, niespełna dwukilometrowym pasie winnic pomiędzy Dijon a Beaune, wyróżniają się specyficznymi warunkami naturalnymi. Warunki te, ukształtowane przez pracę mnichów, stopniowo identyfikowane były w odniesieniu do produkowanego wina. Głównymi szczepami uprawianymi tutaj są czerwony pinot noir i białe chardonnay. Wśród amatorów powszechna jest opinia, iż najlepsze wina na świecie z tych szczepów powstają właśnie na tych działkach. Niezwykłe muzeum archeologiczne Kończymy spacer na Placu św. Benignego, tuż przy katedrze pod tym samym wezwaniem. Kompleks katedralny to dawny klasztor benedyktynów. W jego refektarzu, dormitorium oraz kryptach zlokalizowane jest Muzeum Archeologiczne. Ekspozycja muzeum oraz piękne wnętrza dają wyśmienite wprowadzenie do zwiedzania samej katedry, której niewątpliwą atrakcją główną jest krypta, zwana też rotundą. Tę inspirowaną rzymskim Panteonem budowlę postawiono nad grobem św. Benignego we wczesnym średniowieczu. Szybko stała się jednym z głównych przystanków pielgrzymki z Trewiru do Composteli. Rotunda została częściowo zniszczona i zasypana podczas wojen rewolucyjnych, przez co zapomniano o niej na kilka dekad. Dziś, pieczołowicie odnowioną, można zwiedzać tylko z przewodnikiem, dwa razy dziennie, za niewielką opłatą. Piast kujawski mnichem Z katedrą łączy się też historia ostatniego piasta kujawskiego, Władysława Białego. Ten starannie wykształcony i pobożny władca małego księstwa gniewkowskiego miał duże ambicje polityczne oraz duszę prawdziwego podróżnika. Zaliczył m.in. pielgrzymkę do Ziemi Świętej oraz audiencję u papieża Urbana w Awinionie. Podczas krucjaty na Litwie, razem z Filipem Śmiałym walczył z poganami, po czym zdecydował się wstąpić do zakonu cystersów w Citeaux, na południe od Dijon. Zrzucił habit jeszcze kilkukrotnie i przy wsparciu księcia Burgundii próbował szczęścia w zmaganiach o koronę polską po śmierci ostatniego Piasta, Kazimierza Wielkiego. Misja ta zakończyła się jednak bez sukcesu i Władysław wrócił do Dijon, gdzie zakończył żywot. Wśród lokalnych mnichów znany był jako „Le Roy Lancelot” (Król Lancelot). Pochowano go w krypcie Katedry św. Benignego. Płytę nagrobną uratował od zapomnienia i wyeksponował w nawie bocznej Władysław Czartoryski, przywódca Hotelu Lambert i znawca sztuki. Dijon, czyli kolebka musztardy Za panowania Filipa Śmiałego miał też zostać pierwszy raz uregulowany prawnie przepis na produkcję musztardy. Dziś musztarda dijońska jest chyba jeszcze bardziej znana niż burgundzkie wino. Zgodnie z legendą, francuskie słowo „moutarde” ma pochodzić od motta używanego przez książąt Burgundii, „Moult me ​​tarde” (oznaczającego „Wielu na mnie czeka”). Książę Filip miał je wykrzyknąć do mieszkańców Dijon, którzy przybyli na jego wezwanie, aby walczyć obronie Burgundii w 1381 roku. Wytwórcy musztardy oddali mu wówczas hołd, dodając motto do swoich garnków z musztardą. Spacer można kontynuować w kierunku południowym, gdzie od 2022 roku czeka na podróżnych Cité Internationale de la Gastronomie et du Vin. Jego misją jest promocja zarówno francuskiej kuchni (można na przykład zrobić własną musztardę), jak i „klimatów” burgundzkich winnic, wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jeżeli nie jesteśmy spragnieni i głodni, a ciekawość regionu nie została zaspokojona, to więcej o kulturze burgundzkiej dowiemy się w Muzeum Życia Burgundzkiego Perrin de Puy Cousin, zlokalizowanym w dawnym klasztorze bernardynów. Co zobaczyć w okolicy Dijon? 70 km na północny-zachód znajduje się Opactwo Fontenay. Jest jednym z najstarszych zachowanych opactw cysterskich, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. 40 km na południe jest zlokalizowany Hôtel-dieu de Beaune, dawne hospicjum. Tu gdzie kończy się pas winnic czeka na nas budynek będący kwintesencją architektury Burgundii. Dziś mieści się tu muzeum, a sam budynek również znajduje się na liście UNESCO. Źródło: National Geographic Polska
„Odwiedziłam miasteczko, które pokochał Van Gogh” – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Artykuł Małgorzaty Pazury o Auvers-sur-Oise śladami Vincenta Van Gogha znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Auvers-sur-Oise śladami Vincenta Van Gogha to podróż pełna emocji, historii i niezwykłych miejsc, które zachowały swój dawny urok. Wyruszamy tam na początku maja – w tym samym okresie, gdy przybył tu mistrz malarstwa. Spacerem przez Auvers-sur-Oise – tam, gdzie malował Van Gogh Auvers-sur-Oise (nie pytajcie mnie, jak to wymówić) odwiedzamy z początkiem maja. To mniej więcej ta sama pora, kiedy w 1890 roku pojawił się tu Vincent Van Gogh. Jest gorący, upalny wręcz dzień i już domyślam się, dlaczego miasteczko przypadło Holendrowi do gustu. Przez ostatnie 70 dni życia namalował tu aż 74 obrazy. Jest nas czwórka – trzy pokolenia kobiet z naszej rodziny: babcia, dwie córki i wnuczka. Wspólna podróż szlakiem naszych ulubionych artystów, a w zasadzie – moich ukochanych malarzy. Dziewczyny też lubią sztukę, więc szukając pomysłu na wielopokoleniową wyprawę, uznałyśmy, że to będzie strzał w dziesiątkę. Dlaczego Van Gogh pokochał to miasteczko? Auvers-sur-Oise to piękne, wiosną i latem tonące w kwiatach miasteczko, leżące – jak wskazuje nazwa – nad rzeką Oise. Już pod koniec XIX wieku swoje letnie domy miało tu wielu możnych Paryżan. Zauroczonych tym miejscem było wielu artystów: Paul Cézanne, Camille Pissarro czy Berthe Morisot. Kilka głównych ulic miasta to zadbane domy z bujnymi ogrodami, a wśród nich skromnie stoją te, które malował Van Gogh. Pierwsze kroki – ratusz i gospoda Ravoux Od razu kierujemy się na główną ulicę i już z daleka dostrzegam znajomą bryłę ratusza – tę samą, którą Van Gogh uwiecznił na jednym ze swoich obrazów. Od ponad stu lat nie zmieniła się ani trochę! Pędząc pod ratusz, o mały włos nie przegapiłabym gospody państwa Ravoux, gdzie Vincent wynajmował pokój. Najbardziej ujmuje mnie fakt, że budynek nadal pełni swoją funkcję użytkową – można tu zjeść lokalne dania czy wypić kieliszek wina. To właśnie tutaj mieszkał i zmarł Van Gogh. Na poddaszu, za 3,5 franka dziennie, miał skromny pokoik. Po jego śmierci właściciele – z przesądu – nigdy więcej nie wynajęli tego miejsca. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/auvers-sur-oise-van-gogh-GettyImages-484931645-c9e38f3.jpg" width="1024" height="681" alt="„Protestancka stodoła” – obraz, który według niektórych mógł być ostatnim dziełem Vincenta van Gogha, zaprezentowany podczas konferencji prasowej wystawy w Palazzo Panciatichi we Florencji, 2014." title="'The Protestant Barn Mystery' Exhibition Presentation" /> Śladami obrazów – kościół, cmentarz, pole pszenicy Główną ulicą zmierzamy w stronę kościoła, ale najpierw odwiedzamy mały park przy informacji turystycznej. Stoi tam pomnik Van Gogha, który – moim zdaniem – świetnie oddaje jego kruchą i pełną niepokoju naturę. Kościół Matki Bożej Wniebowziętej, pochodzący z końca X wieku, to kolejny znany motyw z jego twórczości. Budynek wygląda dokładnie tak jak na obrazie. Robimy sobie krótką sesję zdjęciową i ruszamy dalej – na cmentarz. W prostym grobie, porośniętym bluszczem, spoczywa Vincent Van Gogh. Obok niego pochowany jest jego brat Teo, który wspierał go przez lata. To właśnie on namówił Vincenta do przyjazdu do Auvers. Choć początkowo pochowany w Utrechcie, w 1919 roku – dzięki żonie Johanny – został przeniesiony obok brata. Wąską drogą pomiędzy polami docieramy do miejsca, gdzie najprawdopodobniej powstał słynny obraz „Pole pszenicy z krukami”. W maju jednak pszenica dopiero zaczyna rosnąć, więc widok znacząco różni się od tego na płótnie. Rue Daubigny – kwiaty, kolory i ostatnie dzieło Wracamy w stronę kościoła, by kontynuować spacer najładniejszą ulicą miasteczka – Rue Daubigny. Kamienne domy, kolorowe okiennice i wszechobecne kwiaty: glicynia, róże, irysy. W bocznej uliczce zauważam malarza z kapeluszem i sztalugą. Uwiecznia na płótnie to samo miejsce, co Van Gogh. Takie chwile zostają pod powiekami na lata. Dochodziłyśmy właśnie do miejsca, gdzie powstał ostatni obraz Van Gogha – uznane za niedokończone „Korzenie drzew”. Drzewa nadal tu stoją, jak gdyby nigdy nic. To nie koniec – co jeszcze warto zobaczyć w Auvers? W miasteczku mogłybyśmy spędzić jeszcze kilka godzin. Na naszej liście nadal czekało Muzeum Daubigny, dom doktora Gacheta czy tutejszy zamek. Ale podróże to sztuka wyboru – czasem trzeba zostawić coś na następny raz. Być może wrócimy tu kiedyś, by wypić kieliszek wina w Auberge Ravoux. Mojej mamie, siostrze i córce dziękuję za wspólną podróż – to była wzruszająca i niezapomniana przygoda.
Nowy sezon „Białego Lotosu” zaskoczy widzów. Twórcy wybrali niezwykłe miejsce w Europie
Nowy sezon „Białego Lotosu” najprawdopodobniej zabierze widzów do jednego z najbardziej malowniczych zakątków Europy. Luksusowe hotele, spektakularne krajobrazy i aura tajemnicy stworzą scenerię idealną dla kolejnych dramatów i intryg.
Spis treści: Lokalizacja 4. sezonu serialu „Biały Lotos” Luksusowy hotel z tradycją. Ulubione miejsce gwiazd i elit Co można zobaczyć w pobliżu Grand-Hôtel du Cap-Ferrat? „Biały Lotos” to bez wątpienia jeden z największych hitów HBO Max ostatnich lat. Już pierwszy sezon, którego akcja toczyła się na Hawajach, przyciągnął ogromną widownię, a sycylijska odsłona tylko umocniła pozycję serialu. Z kolei trzecia część, rozgrywająca się w Tajlandii, odniosła rekordowy sukces, zdobywając aż 10 nominacji do nagród Emmy. Każda kolejna lokalizacja nadaje kolejnym sezonom wyjątkowy charakter i pozwala twórcy, Mike’owi White’owi, snuć historie w odmiennych kontekstach kulturowych. To właśnie te zmieniające się scenerie sprawiają, że „Biały Lotos” pozostaje świeży i nieprzewidywalny, wciąż podsycając ciekawość fanów. Teraz ogłoszono, że kolejny sezon powstanie w Europie Zachodniej. Pytanie tylko – gdzie dokładnie? Lokalizacja 4. sezonu serialu „Biały Lotos” Dotychczas ekipa „Białego Lotosu” wykorzystywała hotele Four Seasons jako scenerię dla ekskluzywnych kurortów, w których rozgrywały się mroczne historie serialu. Choć sieć ta zarządza ponad 120 obiektami na całym świecie, coraz więcej wskazuje na to, gdzie powstanie kolejny sezon produkcji HBO. – W czwartym sezonie chciałbym trochę odejść od scenerii z rozbijającymi się o wybrzeże falami, ale w hotelach Białego Lotosu zawsze znajdzie się miejsce na kolejne morderstwa – mówił niedawno Mike White, zapowiadając, że tym razem wydarzenia nie będą osadzone w gorących kurortach. Jak ustalił „Deadline”, twórca zdecydował się na Francję i właśnie tam zamierza umieścić kolejne opowieści o uprzywilejowanych turystach oraz ich skomplikowanych relacjach. Choć dokładna lokalizacja wciąż pozostaje tajemnicą, jeśli produkcja pozostanie wierna tradycji współpracy z Four Seasons, w grę wchodzą trzy francuskie hotele: Grand-Hôtel du Cap-Ferrat na Lazurowym Wybrzeżu, górski resort w Megève oraz legendarny Hotel George V w samym sercu Paryża. Najmniejsze szanse ma jednak Megève, gdyż Mike White wielokrotnie przyznawał, że nie przepada za chłodnym klimatem i odrzucał pomysły osadzenia akcji w narciarskim kurorcie. Najbardziej prawdopodobnym wyborem wydaje się z kolei Grand-Hôtel du Cap-Ferrat – jeden z najbardziej prestiżowych hoteli sieci, położony na wzniesieniu w pobliżu Cannes. Luksusowe wnętrza i filmowa tradycja Riwiery Francuskiej tworzą scenerię idealną dla kolejnej odsłony serialu. Spektakularne pejzaże i ekskluzywne przestrzenie, połączone z charakterystyczną dla produkcji aurą intrygi, zapowiadają, że czwarty sezon znów wzbudzi ogromne emocje. Co ciekawe, Mike White był ostatnio widziany w innym ikonicznym obiekcie regionu – Hotelu Negresco w Nicei, co dodatkowo podsyciło spekulacje, że właśnie francuska Riwiera stanie się miejscem akcji. Luksusowy hotel z tradycją. Ulubione miejsce gwiazd i elit Grand-Hôtel du Cap-Ferrat położony jest na wysokości 140 m n.p.m., na malowniczym półwyspie Saint-Jean, zaledwie 20 minut drogi od lotniska w Nicei i tyle samo od Monako oraz Monte Carlo. To jeden z najsłynniejszych i najbardziej prestiżowych hoteli na całym Lazurowym Wybrzeżu. Ziemia, na której stoi, należała w XIX wieku do króla Belgii Leopolda II, który zachwycił się tutejszym krajobrazem. Półwysep porasta gęsta roślinność – sosny, palmy i cyprysy – ciągnąca się aż do skalistego wybrzeża. Hotel został otwarty w 1908 roku i początkowo składał się jedynie z dwóch skrzydeł. Rok później dobudowano do niego rotundę według projektu Gustawa Eiffla, twórcy słynnej paryskiej wieży. Jedną z największych atrakcji obiektu jest klub Dauphin z basenem typu infinity, powstałym w 1939 roku. Podgrzewana, błękitna woda niemal stapia się tam z panoramą Morza Śródziemnego, tworząc widok, który zapiera dech w piersiach. Od początku swojego istnienia Grand-Hôtel du Cap-Ferrat przyciągał elity z całego świata. W 2009 roku znalazł się na liście Condé Nast Traveller jako „Najlepsze miejsce w Europie”. Przez dekady bywały tu takie osobistości, jak Charlie Chaplin, Pablo Picasso, Elizabeth Taylor, Winston Churchill, Frank Sinatra, Coco Chanel, Marlene Dietrich czy Tina Turner. Dziś hotel nadal przyciąga światowe gwiazdy – wśród jego gości można spotkać m.in. Stellę McCartney, Gérarda Depardieu czy Eltona Johna. Co można zobaczyć w pobliżu Grand-Hôtel du Cap-Ferrat? Odwiedzając Saint-Jean-Cap-Ferrat, warto jednak wyjść poza mury luksusowego Grand-Hôtel i odkryć uroki Riwiery Francuskiej. Zaledwie kilka kilometrów dalej znajduje się Villefranche-sur-Mer, miasteczko z jedną z najpiękniejszych zatok na całym wybrzeżu, otoczoną kolorowymi kamienicami i stromymi, wąskimi uliczkami. Miłośników widoków zapiera dech Èze – średniowieczna wioska położona na klifie, słynąca z ogrodów egzotycznych, skąd rozciąga się panorama Morza Śródziemnego. Z kolei w Nicei warto przejść się Promenade des Anglais, czyli tętniącą życiem promenadą, a wieczorem zajrzeć do tutejszych restauracji serwujących lokalne specjały: prowansalską zupę rybną bouillabaisse czy socca – placek z mąki z ciecierzycy. Kilkanaście minut jazdy dzieli też Cap-Ferrat od Monako, gdzie luksus kasyna w Monte Carlo od dekad przyciąga gwiazdy kina i poszukiwaczy mocnych wrażeń. Region ten słynie również z bogactwa kulinarnego – świeże owoce morza, dojrzewające sery i wina z winnic Prowansji tworzą kuchnię, która idealnie współgra z klimatem Riwiery. Choć na razie HBO nie ujawnia daty premiery czwartego sezonu, to jedno jest pewne: luksus, dramat i czarny humor powrócą – tym razem w wyjątkowo francuskim wydaniu. Źródła: Filmweb, RTV Maniak, FDB, Deadline Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Innowacja w Wersalu. Turyści mogą rozmawiać z posągami za pomocą AI
Wersal, od wieków symbol francuskiej historii i sztuki, zyskuje zupełnie nowe oblicze. Dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji odwiedzający mogą teraz wejść w interaktywny dialog z posągami, które „ożywają”, by opowiadać swoje historie.
Spis treści: Rozmowy z posągami w Wersalu Jak Wersal łączy historię z nowoczesną technologią? Sztuczna inteligencja coraz śmielej wkracza w kolejne dziedziny życia. Jedni wykorzystują ją w pracy, inni z kolei traktują jak zaawansowaną wyszukiwarkę, którą na co dzień pytają o nurtujące kwestie. Teraz jeden z najpopularniejszych pałaców na świecie poszedł o krok dalej i wprowadził AI jako element zwiedzania – dzięki temu turyści mogą „porozmawiać” z posągami w Wersalu. To połączenie dziedzictwa i nowoczesnej technologii zmienia sposób, w jaki zwiedzający odkrywają królewską rezydencję. Rozmowy z posągami w Wersalu Odwiedzający Wersal i jego ogrody mogą teraz doświadczyć czegoś, co jeszcze niedawno wydawało się niemożliwe – dzięki współpracy z OpenAI, czyli firmą stojącą za rozwojem ChatGPT, mogą „rozmawiać” w trzech językach z 20 posągami rozsianymi po królewskiej rezydencji. W aplikacji Versailles każdy z nich staje się przewodnikiem po swojej własnej historii, przywołując opowieści sprzed wieków. Jak zdradził dziennikarz „New York Timesa”, który przetestował nową funkcję, Apollo odpowiedział mu nawet na pytanie, co by zrobił, gdyby gołąb postanowił przysiąść – i pozostawić po sobie ślad – na jego głowie. Ta technologiczna innowacja nie kończy się jednak na samych rozmowach. Aplikacja oferuje również tryb rozszerzonej rzeczywistości, który pozwala zobaczyć wirtualne postacie tańczące w ogrodach albo odziane w stroje z epoki, jakby historia dosłownie ożywała na oczach turystów. Po przekroczeniu progów pałacu odwiedzający mogą dodatkowo skorzystać z zestawów VR, które przenoszą ich do świata sprzed stuleci – od królewskiej menażerii egzotycznych zwierząt, w której niegdyś spacerowały flamingi i papugi, po labirynt oraz nieistniejącą już grotę, którą zburzono, by zrobić miejsce dla nowego skrzydła pałacu. Jak Wersal łączy historię z nowoczesną technologią? Nowa technologia w Wersalu to nie tylko efektowny gadżet, lecz naturalna odpowiedź na zmieniające się oczekiwania turystów. Pałac, będący od wieków historycznym symbolem Francji, coraz śmielej staje się również miejscem, w którym tradycja spotyka się z innowacją. Ma to swoje uzasadnienie – Wersal odwiedza rocznie 8,4 miliona osób, w tym wielu przedstawicieli młodszych pokoleń, zwłaszcza generacji Z. To właśnie oni oczekują, że historia miejsca zostanie przedstawiona w formie interaktywnej i angażującej. – Naszym zadaniem jest zaspokajanie ciekawości odwiedzających i wyprzedzanie ich potrzeb. Doświadczenie AI nie jest sztuczką, lecz starannie zaprojektowanym narzędziem, stworzonym wspólnie z zespołami ekspertów, które zostało dopracowane tak, by zachować wartość artystyczną i merytoryczną spójność – podkreślił w rozmowie z „New York Times” Christophe Leribault, prezes Pałacu Wersalskiego. To stopniowe wprowadzanie nowych technologii zaczyna przynosić zauważalne rezultaty. Wersal jako pierwsza instytucja kulturalna nawiązał współpracę z platformą Google Arts & Culture, a jednocześnie coraz aktywniej wykorzystuje media społecznościowe, by docierać do nowych odbiorców. Pałac stał się nawet planem jednego z filmów popularnego francuskiego youtubera Amixema, którego zabawa w chowanego w królewskich wnętrzach przyciągnęła trzy miliony widzów. Dzięki m.in. takim inicjatywom Wersal nie tylko utrzymuje status jednego z najważniejszych zabytków świata, lecz także skutecznie przyciąga nowych odwiedzających. Dodanie funkcji sztucznej inteligencji do oficjalnej aplikacji już teraz generuje około tysiąca interakcji dziennie – zarówno ze strony turystów na miejscu, jak i użytkowników zdalnych, dla których Wersal stał się dostępny jak nigdy dotąd. Źródło: NSS Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nadmorski kurort surowo karze turystów za nieodpowiedni ubiór. „To kwestia szacunku”
Coraz więcej europejskich kurortów mówi „dość” turystom, którzy ignorują lokalne zasady. W jednym z nadmorskich miast we Francji władze postanowiły wprowadzić surowy zakaz dotyczący stroju poza plażą. Nowe przepisy budzą skrajne emocje, a ich złamanie może sporo kosztować.
Spis treści: Nadmorskie miasto zakazuje spacerów w strojach kąpielowych Reakcje na zakaz w Les Sables-d'Olonne W ostatnich latach gwałtowny wzrost liczby turystów sprawił, że zjawisko dotąd postrzegane jako motor rozwoju gospodarczego i źródło lokalnych dochodów coraz częściej bywa odbierane jako obciążenie. W odpowiedzi na ten trend wiele europejskich kurortów zaczęło wprowadzać zakazy, stawiając na pierwszym miejscu ochronę lokalnej kultury i porządku publicznego. Najnowszym przykładem jest decyzja burmistrza jednego z francuskich nadmorskich miast, która wywołała szeroką dyskusję, i za złamanie której podróżni mogą słono zapłacić. Nadmorskie miasto zakazuje spacerów w strojach kąpielowych Miasteczko Les Sables d’Olonne położone jest bezpośrednio nad Oceanem Atlantyckim na zachodzie Francji. Miejscowość w sezonie odwiedza wielu turystów, którzy jednak teraz będą musieli się dostosować do nowego zakazu. Kilka dni temu burmistrz kurortu zamieścił w swoich mediach społecznościowych komunikat, który wzbudził niemałe emocje. Yannick Moreau ogłosił bowiem, że podczas spacerów po tym nadmorskim mieście „zabronione jest chodzenie topless lub w stroju kąpielowym”. Jak wyjaśnił, „to kwestia szacunku dla mieszkańców, którzy nie chcą, by ludzie poruszali się po ich mieście półnago”. – To również podstawowa zasada higieny obowiązująca na naszych targowiskach, w sklepach i na ulicach – dodał burmistrz, podkreślając, że przestrzeganie tej reguły traktuje jako element dbałości o porządek publiczny. W mieście rozpoczęto również kampanię pod hasłem „W Les Sables-d'Olonne szacunek nie ma wakacji”. Ulotki rozdawane turystom przypominają, że lokalne plaże ciągną się na długości około 11 kilometrów, co daje każdemu wystarczająco dużo przestrzeni, by swobodnie nosić stroje kąpielowe – ale wyłącznie na plaży, a nie w centrum miasta. Ci, którzy zignorują ten zakaz, muszą liczyć się z konsekwencjami. Policja ma bowiem prawo egzekwować przepisy, a za ich złamanie grozi grzywna w wysokości nawet 150 euro. Reakcje na zakaz w Les Sables-d'Olonne Wpis burmistrza spotkał się z szerokim odzewem internautów. W komentarzach pod jego postem można przeczytać: „Dziękuję, panie burmistrzu. Uważam, że to nie do zniesienia”, „Moi rodzice prowadzą sklep przy plaży i nieraz muszą prosić ludzi, by się ubrali”, „Powinien pan zobowiązać funkcjonariuszy do wystawiania mandatów, bo często tego nie robią – dowodem są tłumy półnagich spacerowiczów” czy „Popieram tę inicjatywę. Aby żyć szczęśliwie, trzeba żyć (nieco bardziej) ubranym”. Pojawiły się jednak również głosy krytyki wskazujące, że w mieście istnieją ważniejsze problemy niż mandaty za niewłaściwy ubiór turystów. Na koniec warto przypomnieć, że podobne przepisy obowiązują już w wielu europejskich kurortach. W La Grande-Motte na południu Francji za zbyt skąpy ubiór poza plażą i nadmorską promenadą grozi kara 150 euro. Mandaty za spacer w bikini po mieście wprowadzono również w portugalskiej Albufeirze i we włoskim Agropoli. Z kolei w hiszpańskiej Maladze za wyjście na ulice bez ubrania można zapłacić nawet 750 euro (ok. 3,2 tys. złotych). Źródła: Fox News, TVN24 Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tylko dla odważnych: 5 najlepszych plaż nudystów – Sprawdź, gdzie można się obnażyć!
Najlepsze plaże nudystów na świecie przyciągają podróżników pragnących wolności, natury i słońca bez ograniczeń. Choć nie brakuje kontrowersji wokół nagości w miejscach publicznych, wiele z tych plaż cieszy się statusem kultowych. Sprawdź, gdzie można bez skrępowania opalać się nago — legalnie i bezpiecznie.
Spis treści: Haulover – Miami, USA Plaża Guvano – Cinque Terre, Włochy Cap d’Agde – Francja Plage de Tahiti – Saint-Tropez, Francja Samurai Beach – Australia Choć nagość w przestrzeni publicznej wciąż budzi emocje, plaże nudystów od lat mają swoich zagorzałych zwolenników. Dla wielu osób to nie tylko forma relaksu, ale i manifestacja akceptacji własnego ciała oraz styl życia w zgodzie z naturą. Niedawno opisywaliśmy parę, która nago podróżuje po świecie. Najbardziej znane plaże dla nudystów oferują nie tylko spektakularne krajobrazy i krystalicznie czystą wodę, ale też komfortową infrastrukturę oraz atmosferę pełną swobody i szacunku. Poniżej opisujemy 5 miejsc, które na całym świecie uchodzą za raj dla naturystów. Haulover – Miami, USA Haulover Beach w Miami na Florydzie to jedna z najsłynniejszych plaż nudystów w Stanach Zjednoczonych i zarazem jedna z najbardziej rozpoznawalnych na świecie. Co roku odwiedzana jest przez setki tysięcy turystów, a strój kąpielowy jest tam całkowicie opcjonalny. Szeroka, piaszczysta plaża nie funkcjonuje „na dziko” – działa legalnie, w ramach lokalnych regulacji. Wyposażona jest w infrastrukturę dla plażowiczów oraz nadzorowana przez ratowników. Granice strefy nagości wyznaczają wyraźne tablice ostrzegawcze: „Uwaga! Za tym punktem możesz napotkać nagich plażowiczów”. Plaża Guvano – Cinque Terre, Włochy Plaża Guvano na riwierze liguryjskiej, w pobliżu miejscowości Corniglia, to jedno z najbardziej ukrytych miejsc dla miłośników naturyzmu. Dojście do niej nie jest proste – prowadzi przez tajemniczy tunel wykuty w litej skale, pogrążony w całkowitej ciemności. Latarka to obowiązkowe wyposażenie każdego, kto chce pokonać tę trasę po stromych schodach i pagórkach. Na miejscu strój kąpielowy jest opcjonalny, a nagroda za wysiłek to niezwykły widok: lazurowe morze, monumentalne klify i kamienista plaża, którą wielu określa mianem Zaginionego Świata – tyle że zamiast dinozaurów spotkamy tu przyjaznych nudystów. Guvano wciąż pozostaje poza głównym szlakiem turystycznym, co czyni ją prawdziwym rajem dla wtajemniczonych. Warto pamiętać, że okoliczne Cinque Terre właśnie zmieniło zasady zwiedzania. Cap d’Agde – Francja To miejsce bywa określane mianem stolicy światowego naturyzmu – i nie bez powodu. Nagość nie jest tu wyborem, lecz zasadą, obowiązującą nie tylko na plaży, ale również w całym miasteczku Village Naturiste, gdzie ubranie pozostaje wyłącznie opcjonalne. Nagich ludzi można spotkać wszędzie – na ulicach, w restauracjach, a nawet w sklepach. Wybierając się do Cap d’Agde, trzeba mieć pełną świadomość jego specyfiki. To miejsce wyłącznie dla osób gotowych na pełną swobodę – jeśli szukasz plaży z luźniejszymi zasadami dotyczącymi stroju, ten francuski kurort może się okazać zbyt odważny. Plage de Tahiti – Saint-Tropez, Francja Ta plaża na Rivierze Francuskiej, która została rozsławiona przez film „I Bóg stworzył kobietę” z 1956 roku, który przyniósł sławę Brigitte Bardot, do dziś uchodzi za ikonę francuskiego stylu i swobody. Opalanie topless jest tu normą, a samą plażę chętnie odwiedzają piękni i bogaci z całego świata – w tym gwiazdy Hollywood, którym nieustannie towarzyszą paparazzi. Jeśli marzy ci się relaks w otoczeniu luksusu i sławy, Plage de Tahiti będzie idealnym wyborem. Trzeba jednak pamiętać, że urok tego miejsca idzie w parze z wysokimi cenami, charakterystycznymi dla Saint-Tropez. Samurai Beach – Australia Położona w Port Stephens, w stanie Nowa Południowa Walia, Samurai Beach to jedna z najbardziej znanych plaż nudystów na świecie. Otoczona wydmami i bujną roślinnością, zapewnia pełną prywatność i naturalną osłonę. Szeroka, piaszczysta przestrzeń sprzyja swobodnemu plażowaniu, także topless – bez krępacji i tłumów. Ci, którzy chcą zintegrować się z lokalną społecznością naturystów, powinni zaplanować wizytę na luty. To właśnie wtedy odbywa się coroczny piknik naturystów, którego kulminacją jest słynna Naga Olimpiada – wydarzenie pełne humoru, sportu i dobrej energii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ta francuska plaża skradła serca turystów. Uznali ją za najpiękniejszą
Nowy ranking najpiękniejszych plaż Francji zaskoczył wszystkich. Zwyciężyło miejsce z dala od słonecznego południa. Wyniki ukazują mniej znane, ale niezwykle zróżnicowane oblicze francuskiego wybrzeża.
Spis treści Najpiękniejsza plaża Francji nie leży na południu Inne plaże, które warto znać Różnorodność francuskiego wybrzeża Nie tylko Lazurowe Wybrzeże jest we Francji pełne pięknych plaż. Zamiast na słoneczne południe najlepiej udać się na spokojną, pełną spektakularnych krajobrazów północ kraju. Dobitnie pokazuje to nowy ranking najpiękniejszych plaż Francji przeprowadzony przez promowego przewoźnika DFDS. Najpiękniejsza plaża Francji nie leży na południu Według najnowszego badania przeprowadzonego przez przewoźnika promowego DFDS, najpiękniejsza plaża we Francji wcale nie znajduje się na słonecznym południu, lecz w chłodnej północnej części kraju. Analiza ponad 5 tysięcy recenzji Google, uwzględniająca takie słowa kluczowe jak „czysta woda”, „spokojna” i „malownicza”, wyłoniła zaskakującego zwycięzcę. To Cap Blanc-Nez w departamencie Pas-de-Calais. Ta piaszczysta plaża, otoczona imponującymi klifami i oferująca krystalicznie czystą wodę, uzyskała 90,2 na 100 możliwych punktów. Cap Blanc-Nez to malowniczy przylądek będący częścią chronionego obszaru krajobrazowego Site des Deux-Caps. Jego nazwa, dosłownie znacząca „Przylądek Białego Nosa”, nawiązuje do spektakularnych białych klifów wznoszących się na wysokość nawet 134 metrów nad kanałem La Manche. Przy dobrej pogodzie można stąd dostrzec wybrzeże Anglii, a u stóp klifów rozciąga się szeroka, spokojna i czysta plaża, idealna na spacery i relaks z dala od tłumów. Cap Blanc-Nez to także raj dla miłośników pieszych wędrówek, dzięki przebiegającemu tędy szlakowi GR120, oraz ostoi przyrody z bogatą florą wydmową i ptactwem. Przylądek ma również znaczenie historyczne – znajdują się tu pozostałości bunkrów z II wojny światowej. Inne plaże, które warto znać Na drugim miejscu znalazła się plaża Grand Crohot w regionie Bordeaux, który kojarzymy bardziej z winnicami, niż plażami. Otoczona dzikimi wydmami, oferuje surowe piękno i jest idealna dla tych, którzy cenią sobie kontakt z naturą. Trzecie miejsce zajęła Riva Bella w Normandii, która stanowi spokojną alternatywę dla bardziej znanych plaż w regionie. Widać wyraźnie, że to wcale nie południe Francji posiada najpiękniejsze plaże. W zestawieniu znalazły się również bardziej znane miejsca, takie jak plaża Pampelonne na Lazurowym Wybrzeżu. Jednak południe kraju znalazło się tylko na dwóch miejscach w pierwszej dziesiątce. Pełna lista najpiękniejszych plaż we Francji przedstawia się następująco: Cap Blanc-Nez, Calais Grand Crohot, Bordeaux Riva Bella, Normandia Conche des Baleines, Île de Ré Grande plage de Carnac, Bretania Juno Beach, Normandia Le Porge Océan, Nowa Akwitania Mala Beach, Nicea Pampelonne Beach, Saint-Tropez Plage de Berck, Berck-sur-Mer Różnorodność francuskiego wybrzeża Francja ma około 5 500 km wybrzeża, rozciągającego się nad Oceanem Atlantyckim, Morzem Śródziemnym, kanałem La Manche i Morzem Północnym. To zarówno słynne plaże Lazurowego Wybrzeża, dzikie klify Normandii i Bretanii, pełne fal uwielbiane przez surferów plaże Biarritz, malownicze zatoki Korsyki jak i spokojne wydmy nad Atlantykiem. Ranking uświadamia różnorodność i bogactwo francuskiego wybrzeża. Źródło: Time Out Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Paryż zniósł 100-letni zakaz. Wraca do tradycji sprzed rewolucji francuskiej
Po raz pierwszy od ponad stu lat mieszkańcy i turyści mogą legalnie wejść do wód Sekwany. W sobotni poranek otwarto trzy miejskie kąpieliska na rzece.
Spis treści: Historia zakazu kąpieli w Sekwanie Zasady korzystania z kąpielisk w Paryżu W ostatnich tygodniach Europa mierzyła się z wyjątkowo wysokimi temperaturami. Upały nie ominęły również Francji, gdzie w miejskich aglomeracjach warunki pogodowe stały się trudne do zniesienia. Dla mieszkańców Paryża oraz turystów odwiedzających francuską stolicę pojawiła się jednak nowa forma ochłody — po raz pierwszy od 1923 roku można legalnie zanurzyć się w wodach Sekwany. Historia zakazu kąpieli w Sekwanie Kąpiele w Sekwanie były niegdyś integralną częścią życia codziennego paryżan. Jeszcze przed rewolucją francuską mieszkańcy miasta chętnie korzystali z kąpieli w rzece i robili to nawet bez ubrań. Niestety, rozwój przemysłu i postępujące zanieczyszczenie wód doprowadziły do wprowadzenia oficjalnego zakazu w 1923 roku. Przez dekady rzeka uchodziła za miejsce niebezpieczne i nieprzyjazne dla pływających. Sytuacja radykalnie się zmieniła w ostatnich latach. Władze Paryża zainicjowały ambitny plan oczyszczenia Sekwany, przeznaczając na ten cel około 1,4 miliarda euro. Inwestycje objęły m.in. modernizację systemu kanalizacyjnego i rozbudowę infrastruktury filtrującej. W efekcie powstały trzy oficjalne kąpieliska rzeczne: w centrum miasta, na wysokości wyspy św. Ludwika, na zachodzie, w 15. dzielnicy w pobliżu wieży Eiffla, na wschodzie, nieopodal hali Accor Arena. Każde z nich przeszło rygorystyczne testy jakości wody i uzyskało pozytywną ocenę służb sanitarnych. Zasady korzystania z kąpielisk w Paryżu Otwarte w lipcu kąpieliska starannie przygotowano pod względem bezpieczeństwa użytkowników. Wyposażono je m.in. w specjalne pomosty, strefy zejścia do wody, prysznice, przebieralnie oraz tablice informacyjne, które na bieżąco aktualizują dane dotyczące siły wiatru, a także temperatury wody i jej jakości mikrobiologicznej. Choć dostęp do nich jest bezpłatny, na terenie kąpielisk obowiązują określone zasady. Przede wszystkim z atrakcji mogą korzystać osoby powyżej 14. roku życia, mające co najmniej 140 cm wzrostu. Wyjątkiem jest kąpielisko w 15. dzielnicy, gdzie dopuszcza się dzieci od 10. roku życia – pod warunkiem, że towarzyszy im osoba dorosła. Co więcej, każdy uczestnik, zanim wejdzie do głębszej strefy, musi zaprezentować swoje umiejętności pływackie pod okiem ratownika. Głębokość w niektórych miejscach sięga nawet 3,5 metra, co sprawia, że nadzór i przestrzeganie regulaminu mają kluczowe znaczenie. Na terenie kąpielisk obowiązuje też zakaz palenia, spożywania alkoholu i posiłków. O stanie bezpieczeństwa informują natomiast kolorowe flagi – w przypadku zagrożenia (np. po intensywnych opadach deszczu, które pogarszają jakość wody), ratownicy mogą natychmiast wstrzymać możliwość wejścia do rzeki. Najmniejsze z miejsc do kąpieli, położone w centrum miasta, może jednocześnie pomieścić 150 osób, natomiast największe – we wschodniej części Paryża – nawet 700 (z czego 300 może jednocześnie przebywać w wodzie). Z kolei kąpielisko na zachodzie zostało w pełni przystosowane do potrzeb rodzin z dziećmi. Co istotne, paryskie władze zapewniły, że stan wody będzie monitorowany każdego dnia przez niezależne laboratoria, co ma zagwarantować bezpieczeństwo wszystkim korzystającym z nowej miejskiej atrakcji. Źródła: AP News, TVN, RMF24.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Powstały wcześniej niż Stonehenge. Poznaliśmy wiek słynnych megalitów w Bretanii
Tysiące megalitów, ustawionych w długie szeregi, od stuleci wzbudzają fascynacje ludzi. Mowa o regionie Carnac we francuskiej Bretanii. Teraz okazało się, że mogą być to najstarsze tego typu konstrukcje w Europie.
Spis treści: Inwestycja na ratunek archeologom Najstarsze megality Europy? Europa usiana jest konstrukcjami wzniesionymi z wielkich kamieni, czyli megalitów. Są to na przykład kręgi kamienne, takie jak słynne Stonehenge, ale też mniejsze – grobowce ziemno-kamiennie. Wykonano je kilka tysięcy lat temu, w okresie neolitu. W wielu przypadkach archeolodzy do dziś nie mają wystarczających informacji, by precyzyjnie podać ich wiek. A to jest kluczowe, jeśli chcemy zrekonstruować sposób rozprzestrzeniania się tego fenomenu budowlanego. Inwestycja na ratunek archeologom Szczęście uśmiechnęło się jednak do archeologów. W centrum miasta Plouharnel w Bretanii zaplanowano budowę parku biznesowego. W czasie prac budowlanych badacze natknęli się na pozostałości po konstrukcjach megalitycznych. Le Plasker graniczy ze znanymi megalitami w Carnac. Wykopaliska i analizy wykonano w ramach współpracy francusko-szwedzkiej. Projekt sfinansowała Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC). W czasie badań nie odkryto megalitów, ale doły fundamentowe, w których niegdyś były umieszczone w równych szeregach tak jak w innych miejscach w regionie Carnac. Doły te były ustawione wzdłuż palenisk lub otworów do gotowania. Nie jest jasne, czy paleniska te były używane do oświetlenia, gotowania lub ucztowania podczas wznoszenia kamieni. Próbki organiczne do datowania radiowęglowego pobrano zarówno z pozostałości ognisk, jak i z fundamentów menhirów. Głazy zostały zapewne przeniesione w inne miejsca już w okresie neolitu. Do dzisiaj trwają dyskusje, czym były aleje megalityczne. Wśród propozycji pojawiają się: obserwatoria astronomiczne; świątynie; cmentarze. Najstarsze megality Europy? W laboratorium określono wiek prawie 50 próbek i zastosowano statystykę bayesowską. To w tej chwili najbardziej precyzyjna metoda datowania radiowęglowego – dzięki niej niedawno na nowo określono wiek najstarszego bumerangu na świecie. – Rzędy kamieni w regionie Carnac wydają się obecnie należeć do najwcześniejszych megalitycznych monumentów w Europie, a ta część została zbudowana między 4600 a 4300 r. lat p.n.e. Potwierdziliśmy również, że Zatoka Morbihan jest najwcześniejszym regionem megalitycznym w Europie – mówi archeolog Bettina Schulz Paulsson z Uniwersytetu w Göteborgu, jedna z autorek badań. W tym samym miejscu odkryto również monumentalny grobowiec, zbudowany około 4700 r. p.n.e. Znajdował się bezpośrednio nad pozostałościami mezolitycznej chaty łowców-zbieraczy. Dzięki najnowszym badaniom postawiono kropkę nad i jeśli chodzi o wiek megalitów z regionu Carnac. Są one równie stare jak podobne konstrukcje z Portugalii czy z Malty, co plasuje je wśród najstarszych w Europie. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Francja jakiej nie znasz. Te ciekawostki o kraju zaskoczą każdego
Myślisz, że Francja już niczym cię nie zaskoczy? Poznaj mniej znane fakty o jej historii, życiu codziennym i tradycjach. Ten kraj potrafi zadziwić nawet największych miłośników Europy.
W tym artykule: Ciekawostki o kulturze francuskiej Ciekawostki o edukacji we Francji Ciekawostki o kuchni francuskiej Ciekawostki o zwiedzaniu Francji Ciekawostki geograficzne o Francji Ciekawostki historyczne o Francji Inne ciekawostki o Francji O ile większość osób doskonale wie, z czego słynie kraj nad Sekwaną, to najczęściej okazuje się, że wiele informacji na temat tego miejsca wymyka się poza ramy powszechnej wiedzy na jego temat. Francja jest krajem o wyjątkowo bogatej historii i kulturze. Słynie ze wspaniałej kuchni, zabytków i dzieł sztuki, zgromadzonych w największym muzeum świata. Nic więc dziwnego, że każdego roku, kraj nad Sekwaną odwiedzają miliony turystów. Nie trzeba jednak wyjeżdżać do Francji, by móc nieco lepiej poznać to miejsce. Pomogą w tym zgromadzone przez nas ciekawostki dotyczące Francji. Ciekawostki o kulturze francuskiej Status europejskiego centrum intelektualnego i artystycznego Francja zyskała już w średniowieczu. Nic więc dziwnego, że do dziś ten kraj kojarzy się z kulturą, sztuką i elegancją. Dzień 14 lipca jest najważniejszym świętem narodowym we Francji. To właśnie wtedy obchodzona jest rocznica zburzenia Bastylii. Francja jest na tyle tolerancyjnym krajem, że tamtejsze prawo w pewnych okolicznościach zezwala na zawarcie związku małżeńskiego... ze zmarłą osobą! To nie żart. Jeżeli ślub był planowany jeszcze przed śmiercią narzeczonej lub narzeczonego, w świetle prawa można poślubić zmarłą osobę. Średnio w całej Francji legalizuje się 10 takich związków rocznie. Kultura francuska ma też ciemne strony. Niestety, w kraju nad Sekwaną rasizm nie jest rzadkim zjawiskiem. Francuzi okazują jawną niechęć względem imigrantów, zwłaszcza wobec przybyszów z dawnych kolonii. Francuzi to aktywny naród. Większość mieszkańców tego kraju uwielbia jazdę na rowerze, grę w piłkę nożną i rugby. Do popularnych we Francji sportów zaliczają się też jeździectwo i tenis. Pocałunki to we Francji całkowicie normalna część nieformalnego powitania. Osoby zaproszone do francuskiego domu powinny spóźnić się o 15 minut. Taki planowany poślizg daje gospodarzowi czas na uprzątnięcie pokoju lub przygotowanie posiłku. Francuzi mają dość osobliwe poczucie czasu. Ciekawostki o edukacji we Francji System edukacji we Francji znacząco różni się od polskiego. Nie jest więc specjalnie trudno wymienić ciekawostki na temat tamtejszego szkolnictwa. Francja spoza przewodnika. Influencer pokazuje, jak wygląda życie w ubogich dzielnicach Francja to nie tylko Paryż i Lazurowe Wybrzeże. Od lat wielkim problemem w kraju są ubogie przedmieścia miast. Jak wygląda codzienność ich mieszkańców? Uczniowie szkół podstawowych we Francji mają wolne nie tylko weekendy, ale także środy. Ten dzień jest poświęcony na zajęcia artystyczne i sportowe. We Francji przerwa szkolna z okazji Wszystkich Świętych rozpoczyna się już w połowie października. Francuscy nauczyciele oceniają uczniów według 20-stopniowej skali. Oceny od 0 do 10 są stopniami niezaliczającymi. Nauka we francuskiej szkole podstawowej obejmuje dzieci między 6. a 11. rokiem życia. 12-latkowie zaczynają uczęszczać do szkoły średniej I stopnia. Ciekawostki o kuchni francuskiej Z czego słynie Francja? Nie tylko z zabytków i wspaniałych dzieł sztuki, ale także z wyśmienitej kuchni, która przez wielu smakoszy jest zaliczana do najlepszych na świecie. W 2010 roku charakterystyczne potrawy kuchni francuskiej doczekały się miejsca na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Wymieniając ciekawostki o Niemczech, nie można nie wspomnieć o słabości tego narodu do piwa, więc gwoli sprawiedliwości wypada wspomnieć o francuskim zamiłowaniu do wina. Rocznie we Francji spożywa się średnio 11 milionów kieliszków tego trunku. Croissant to znany francuski przysmak, warto jednak wiedzieć, że pyszny rogalik został opracowany nie przez Francuza, a przez Austriaka. Przepis na ten specjał opracował w 1839 roku August Zang. Z bagietką, najpopularniejszym francuskim pieczywem, związany jest ciekawy przesąd. Podobno nie można jej kłaść ani nosić do góry nogami. Takie niedopatrzenie ma sprowadzać pecha na osobę, która się go dopuści. Kuchnia francuska to także wyśmienite sery. Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że w kraju nad Sekwaną wytwarza się ponad 400 rodzajów tego przysmaku! Ciekawostki o zwiedzaniu Francji Francja znajduje się w ścisłej czołówce najpopularniejszych destynacji turystycznych na świecie. Co warto wiedzieć o zwiedzaniu tego niezwykłego kraju? Gdzie jechać na narty we Francji? – ranking stoków narciarskich Planujesz wyjazd na narty? Francja okaże się właściwym kierunkiem. Tamtejsze ośrodki narciarskie, położone wysoko w górach, cieszą się opinią jednych z najlepszych w całej Europie, a ś... W zestawieniu obejmującym najbardziej interesujące informacje o Francji muszą znaleźć się ciekawostki o Paryżu. Stolica Francji jest przedstawiana jako jedno z najpiękniejszych miast świata. Warto jednak wiedzieć, że niektórzy turyści odwiedzający to miejsce doświadcza tzw. syndromu paryskiego. Pod tym pojęciem kryje się zespół objawów psychotycznych, mogący objawiać się m.in. halucynacjami, urojeniami, dezorientacją i manią prześladowczą. Wśród głównych przyczyn tego stanu wymienia się... rozczarowanie Paryżem, wynikające z wyidealizowanego wyobrażenia na temat tej metropolii, która w rzeczywistości nie wygląda jak w filmach czy na pocztówkach. Luwr jest największym muzeum sztuki na świecie, to powszechnie znany fakt. Nie każdy jednak wie, że gdyby poświęcić 30 sekund na obejrzenie każdego udostępnionego eksponatu, zwiedzanie trwałoby dłużej niż miesiąc. Francja jest najczęściej odwiedzanym krajem świata. Wbrew pozorom, to nie Luwr ani Wersal są najczęściej odwiedzanymi atrakcjami Francji. Na pierwszym miejscu znajduje się paryski Disneyland. Ciekawostki geograficzne o Francji Francja potrafi zaskoczyć nie tylko w kontekście tamtejszej kultury, kuchni czy oferowanych walorów turystycznych, ale także w ujęciu geograficznym. We Francji jest aż 12 stref czasowych. Jak to możliwe? Dzięki rozproszonym na całym świecie terytoriom kolonialnym. Skoro mowa o terenach zależnych, Francja ma ich aż 13. Najkrótsza granica lądowa Francji mierzy 730 metrów długości. Nie przebiega jednak w Europie, a w Ameryce Południowej. Rozdziela Gujanę Francuską i Brazylię. Francja jest największym krajem Unii Europejskiej. W granicach Francji znajduje się wiele miejscowości, których nazwy brzmią co najmniej zabawnie. Oto kilka przykładów: Beaufou (co oznacza „piękny szalony”), Mingecobs (co można przetłumaczyć jako „jedz cebulę”) i Saligos (w tłumaczeniu na polski, nazwa tej miejscowości oznacza „brudną świnię”). Ciekawostki historyczne o Francji Wielowiekowa historia Francji jest niezwykle bogata. Nic więc dziwnego, że skrywa wiele interesujących ciekawostek. Paryż na weekend – krótki przewodnik po stolicy Francji Tak wiele kultur na tak małej przestrzeni! Paryż zachwyca niezwykłą różnorodnością. Napoleon Bonaparte zapisał się w historii jako osoba niska, ale należy podkreślić, że we wzroście cesarza Francji nie było niczego niezwykłego. Bonaparte mierzył 167 cm wzrostu, podczas gdy przeciętny wzrost żołnierza francuskiego z tamtych czasów to 160 cm. Po podróży do Orleanu, w trakcie której niespodziewanie zapadł na chorobę psychiczną, król Karol VI zaczął twierdzić, że jest ze szkła. W obawie przed stłuczeniem, nikomu nie pozwalał się dotknąć. Ludwik XIX zapisał się w historii jako najkrócej panujący władca. Królewską koronę nosił zaledwie przez 20 minut. Napoleon Bonaparte został pochowany w sześciu trumnach: cynowej, mahoniowej, dwóch ołowianych, z kości słoniowej i kolejnej mahoniowej. Inne ciekawostki o Francji Francja zaskakuje w wielu aspektach, więc na dokładkę mamy dla was kolejną porcję ciekawych informacji na temat tego pięknego kraju. Statua Wolności – jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli USA – nie jest dziełem amerykańskim, a francuskim. Zaprojektował ją Frédéric Auguste Bartholdi, a za konstrukcję monumentu odpowiadał Gustave Eiffel. Monument był darem narodu francuskiego dla narodu amerykańskiego, upamiętniającym przymierze zawarte w czasie wojny o niepodległość USA. We francuskim alfabecie istnieją dwie specjalne ligatury: Æ i Œ. Powiedzenie „na zdrowie” ma swoje korzenie we Francji. W czasie, gdy w kraju panowała epidemia dżumy, kichanie kojarzyło się przede wszystkim z objawami tej choroby. Mówienie „à vos souhaits” miało działać jak dobre zaklęcie, ale dziś wzbudza negatywne skojarzenia z trudną epoką. Jeżeli Francuz kichnie w twojej obecności, po prostu to przemilcz. Z danych statystycznych wynika, że we Francji jedynie 67 milionów ludzi posługuje się językiem francuskim. Jedynie, bo w Afryce ojczystą mową Francuzów włada ok. 400 milionów osób! Francuzi są uważani za naród pokojowy, stroniący od walki. Warto jednak wiedzieć, że zaraz po Rosji i USA, to właśnie Francja dysponuje największym arsenałem nuklearnym. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pola Elizejskie – od mitologicznego raju do symbolu Paryża
Pola Elizejskie to nie tylko mitologiczne miejsce odpoczynku dla dusz sprawiedliwych, ale także jedna z najsłynniejszych alei Paryża. Poznaj ich historię, znaczenie kulturowe i symbolikę, która przetrwała wieki.
Spis treści: Pola Elizejskie w mitach Znaczenie i symbolika Pól Elizejskich Avenue des Champs-Élysées – współczesne Pola Elizejskie Champs-Élysées w sztuce, filmie i muzyce Pola Elizejskie w mitologii greckiej są znane również jako Elizjum. Wierzono, że to miejsce, do którego trafiały dusze herosów, mędrców, sprawiedliwych i bogobojnych. Lokalizowano je „na krańcach ziemi”, gdzieś za oceanem, jako sielski i pełen światła region wiecznego szczęścia. Znana jest także wersja umiejscawiająca Elizjum w podziemiach Hadesu. Miała to być wydzieloną część królestwa, oddzielona od pozostałych cieniem mrocznej rzeki Lete. Niektórzy autorzy, jak Pindar, twierdzili, że Elizjum to część Wysp Błogosławionych – mitycznych wysp, gdzie dusze nie musiały się więcej inkarnować, lecz mogły żyć wiecznie. W chrześcijaństwie odpowiednikiem Pól Elizejskich jest niebo. Pola Elizejskie w mitach Po śmierci dusza trafiała do podziemi, gdzie Charon przewoził ją przez Styks. Tam oczekiwał ją sąd trzech sędziów: Minosa, Rhadamanthysa i Aiakosa. Jeśli zmarły był prawy i pobożny – jego dusza trafiała do Pól Elizejskich. Dla starożytnych Greków było to nie tyle nagrodzenie cnót moralnych, co statusu, odwagi i oddania wartościom heroizmu. Rzeka Lete, od której nazwę wzięło pojęcie „letarg”, umożliwiała duszom zapomnienie ziemskich trosk, co pozwalało im w pełni rozkoszować się wiecznym szczęściem. Według Hezjoda i innych poetów, Pola Elizejskie miały być domeną Kronosa – starego władcy tytanów, zdetronizowanego przez Zeusa. W tym raju zamieszkiwały dusze największych herosów: Achillesa, Tezeusza, Heraklesa, Orfeusza czy Peleusa. Znaczenie i symbolika Pól Elizejskich Elizjum stanowiło jedno z pierwszych wyobrażeń nieba znanych w kulturze europejskiej. Jako miejsce pozbawione cierpienia, pełne harmonii i doskonałości, było wzorem dla późniejszych koncepcji chrześcijańskiego raju. Symbolizuje ono nie tylko życie wieczne, lecz również osiągnięcie pełni duchowej doskonałości. Motyw Elizjum pojawia się w dziełach takich jak „Odyseja” Homera, „Prace i dnie” Hezjoda, „Eneida” Wergiliusza czy „Uczta” Platona. Jest też obecny w „Boskiej Komedii” Dantego, gdzie raj jest ukazany jako strefa światła i szczęścia, będąca echem Elizjum. W sztuce klasycznej i renesansowej często pojawiały się obrazy z bujną zielenią, światłem i spokojem, obrazujące ten mitologiczny raj. W mitologiach egipskiej i nordyckiej także występują odpowiedniki Elizjum. Ich wspólnym motywem jest nagroda za cnotliwe życie. Avenue des Champs-Élysées – współczesne Pola Elizejskie Nazwa „Champs-Élysées” została nadana paryskiej alei w XVII wieku. Było to oczywiście poetyckie odwołanie do mitologicznego Elizjum. Takie ujęcie miało za zadanie nadać nowo tworzonemu bulwarowi prestiż i głębię zgodną z duchem epoki klasycyzmu, który chętnie czerpał z antycznej symboliki. Rozwój urbanistyczny od XVII wieku Pierwotnie na tym terenie znajdowały się pola uprawne i bagna. W 1616 roku Maria Medycejska – wdowa po królu Henryku IV – zleciła założenie reprezentacyjnej promenady z drzewami. Aleja została zaprojektowana jako przedłużenie Ogrodów Tuileries. Ostateczny kształt nadano jej w 1667 roku, kiedy André Le Nôtre, królewski ogrodnik Ludwika XIV, przekształcił obszar w klasyczną aleję w stylu francuskim. Nie zabrakło więc symetrycznego układu zieleni, perspektywy i osiowości. W XVIII wieku aleja została przedłużona aż do dzisiejszego Place de l'Étoile, a w 1709 roku otrzymała oficjalnie nazwę „Champs-Élysées”. Słowo „Champs” oznacza „pola”, natomiast „Élysées” nawiązuje do greckiego „Elysion”. Takie połączenie wyrażało ideę przestrzeni idealnej, uporządkowanej i reprezentacyjnej. Znaczenie w strukturze Paryża Champs-Élysées stanowią centralną oś Paryża. Linia urbanistyczna biegnie od Luwru, przez Ogrody Tuileries, Place de la Concorde, Pola Elizejskie aż po Łuk Triumfalny i dalej w kierunku dzielnicy La Défense. Jest to jeden z najważniejszych układów przestrzennych w Europie. Aleja łączy funkcje komunikacyjne (ruch kołowy, pieszy, dostęp do stacji metra Charles-de-Gaulle–Étoile), handlowe, kulturalne i reprezentacyjne. Ulice odchodzące od niej tworzą sieć luksusowych dzielnic Paryża, m.in. Rue du Faubourg Saint-Honoré. Dzięki obecności prestiżowych marek (Louis Vuitton, Cartier, Guerlain, Chanel), ekskluzywnych domów towarowych (Galeries Lafayette Champs-Élysées), luksusowych hoteli i znanych kawiarni (np. Ladurée), aleja stała się symbolem paryskiego blichtru, elegancji i stylu życia klasy wyższej. Champs-Élysées wyznaczają trend w światowym handlu luksusowym. Zjawisko tzw. „glokalizacji” – czyli lokalnego zakorzenienia globalnych marek – sprawia, że światowe brandy adaptują swoją estetykę do paryskiego stylu urbanistycznego i historycznego, utrzymując prestiż miejsca. Pola Elizejskie odgrywają również kluczową rolę w życiu politycznym i symbolicznym Francji. To właśnie tutaj każdego roku odbywa się defilada z okazji święta 14 lipca, transmitowana na żywo w telewizji. Właśnie tu ostatni etap ma też Tour de France. W okresie świątecznym aleja przekształca się w spektakularny deptak z iluminacjami świetlnymi. Champs-Élysées w sztuce, filmie i muzyce Aleja została na zawsze upamiętniona dzięki piosence „Aux Champs-Élysées” Joe Dassina. Utwór ten ma dziś status nieoficjalnego hymnu słynnej paryskiej ulicy. Pole Elizejskie pojawiały się też w wielu filmach (m.in. „O północy w Paryżu” Woody’ego Allena czy „Incepcja” Christophera Nolana) oraz w literaturze jako symbol miasta zakochanych. Dla Francuzów Champs-Élysées to nie tylko ulica, ale też symbol narodowy. Reprezentuje republikańskie wartości: wolność, równość, braterstwo. To tu maszerowały armie Napoleona i alianci po II wojnie światowej. Mimo znacznego skomercjalizowania kultowa aleja pozostaje areną pamięci narodowej i zbiorowej tożsamości. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
XVI-wieczny wrak na dnie Morza Śródziemnego. A na pokładzie – plastik
Na głębokości ponad 2500 metrów, u wybrzeży malowniczego Ramatuelle w Prowansji, francuska marynarka wojenna dokonała interesującego odkrycia. To wrak statku, nazwany „Camarat 4”.
Spis treści: Na pokładzie znaleziono chrystogramy „Najgłębsze podwodne dziedzictwo kulturowe” Mikroplastik zagraża oceanom Czym jest mikroplastik? To najgłębiej położone podwodne dziedzictwo kulturowe w historii francuskich wód. Znalezisko z 4 marca 2025 roku, będące efektem misji CEPHISMER, to nie tylko archeologiczna sensacja, ale i wehikuł czasu, który rzuca światło na handel z okresu renesansu. Na pokładzie znaleziono chrystogramy Wrak został odnaleziony podczas eksploracji głębin w ramach francuskiej misji badania dna morskiego. Ma 30 metrów długości i 7 metrów szerokości. To najprawdopodobniej statek handlowy z XVI wieku. Ogromne wrażenie robi jego ładunek, który zachował się w zadziwiająco dobrym stanie. Na pokładzie znaleziono około 200 wielokolorowych dzbanów fajansowych, zdobionych kwiecistymi wzorami, geometrycznymi ornamentami, a na niektórych widniały także chrystogramy, czyli monogramy będące symbolem Jezusa Chrystusa w formie akronimu „IHS”. Ponadto badacze odnaleźli ponad 100 talerzy, armaty, kotwice, a także różne przedmioty osobiste żeglarzy. Część statku wciąż przykryta jest piaskiem na dnie morza, dlatego nie wszystko udało się wydobyć w trakcie ostatniego zejścia. Badacze planują jednak kolejne wyprawy, które pozwolą odkryć wszystkie sekrety Camarata 4. „Najgłębsze podwodne dziedzictwo kulturowe” Francuski Departament Archeologii Podwodnej (Drassm) stwierdził, że jest to „najgłębiej położone podwodne dziedzictwo kulturowe, jakie kiedykolwiek odnaleziono na terytorium Francji”. Co ciekawe, ta głębokość 2500 m uchroniła wrak przed degradacją, a także grabieżą, co sprawia, że jest w niemal idealnym stanie. – To niezwykłe znalezisko stanowi obecnie wyjątkową okazję do badań naukowych i analizy historycznej. Planowane inicjatywy obejmują kompletne mapowanie fotogrametryczne, selektywne odzyskiwanie artefaktów i interdyscyplinarne badanie przez panel ekspertów, od specjalistów od architektury okrętowej i artylerii po ceramologów i konserwatorów – napisali w oświadczeniu naukowcy z Drassm. Badacze podkreślają jednak, że pomimo ogromnej głębokości, na której osiadł wrak, nie brakuje tam śladów człowieka. Chodzi, niestety, o te przykre ślady, a właściwie śmieci. Podczas analiz artefaktów znaleziono na nich cząsteczki mikroplastiku. – To tylko podkreśla potrzebę zwiększenia świadomości społecznej na temat ochrony oceanów i ekosystemów – dodają uczeni. Mikroplastik zagraża oceanom Niestety, ale fakty są takie, że śmieci w oceanach jest z roku na rok coraz więcej. W 2023 roku naukowcy odkryli, że współcześnie ośmiornicom dużo łatwiej jest znaleźć schronienie w śmieciach, np. butelkach, czy puszkach, niż muszlach czy koralowcach. Badacze przeanalizowali wówczas setki zdjęć, na których zaobserwowano ponad 200 głowonogów z 24 różnych gatunków, które ukrywają się w śmieciach. Okazuje się, że rocznie do oceanów trafia aż kilkadziesiąt milionów ton śmieci, z czego ok. 14 milionów to właśnie plastik. Część syntetycznych odpadów opada na dno, a większość ulega fragmentacji, tworząc drobiny mikroplastiku. Problem ten nie dotyczy jednak tylko oceanów. Bo jak pokazuje wiele innych badań, jest on obecny również w powietrzu, a w 2024 roku na łamach National Library of Medicine opisano, że znaleziono te cząsteczki nawet w ludzkim mózgu. Czym jest mikroplastik? Mikroplastik to mikroskopijne cząsteczki plastiku o średnicy mniejszej niż 5 mm. Powstaje w wyniku rozkładu większych fragmentów tworzyw sztucznych. Może być również skutkiem ubocznym wytwarzania innych produktów, takich jak elektronicznych, samochodów, zabawek, a nawet ubrań czy opakowań do żywności. Eksperci już od dawna wskazują, że mikroplastik najbardziej zagraża organizmom żyjącym w morzach i oceanach. Cząsteczki, które osadzają się praktycznie wszędzie, zostają następnie zjadane przez żyjące tam mniejsze zwierzęta. Te są z kolei pożywieniem dla stworzeń większych i przez naturalny łańcuch pokarmowy, mikroplastik rozprzestrzenia się niczym wirus. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
To jedna z największych rzymskich willi. Odkryto ją właśnie we Francji
Na południe od Auxerre archeolodzy trafili na posiadłość większą niż niejeden pałac. W środku: basen, łaźnie i... coś jeszcze.
Spis treści: Ogromna willa rzymska sprzed prawie 2000 lat Kompleks najbogatszej elity Rekonstrukcja życia w antycznej rzymskiej willi Francuscy archeolodzy odnaleźli starożytną rzymską budowlę na południe od Auxerre, w centralnej części kraju. Willa miała ponad 4000 m kw. powierzchni. Jest więc jedną z największych, jakie odkryto we Francji. Archeolodzy z francuskiego Narodowego Instytutu Badań Archeologicznych (INRAP) kilka miesięcy temu rozpoczęli wykopaliska na stanowisku znajdującym się ok. 3 kilometrów na południe od średniowiecznego miasteczka Auxerre, w regionie Bourgogne-Franche-Comté. Miejsce to, w którym potencjalnie mogły znajdować się ślady przeszłości, znane jest badaczom od XIX wieku, jednak od tamtego czasu przeprowadzono tam badania tylko raz – w 1966 roku. Było to przy okazji utworzenia żwirowni. Ogromna willa rzymska sprzed prawie 2000 lat We wspomnianym 1966 roku archeolodzy odkryli pozostałości prostokątnego budynku o powierzchni ponad 700 metrów kwadratowych. Składał się z ok. dziesięciu pomieszczeń. Jedno z nich miało apsydę, czyli fragment budowli w formie półkola lub wieloboku dostawionego do bryły budynku. Od średniowiecza element ten był najczęściej spotykany w świątyniach, gdzie zamykał prezbiterium. Ściany odkrytej budowli były wykonane z kamienia. Podczas jej wznoszenia najprawdopodobniej ponownie wykorzystano fragmenty stel grobowych z pobliskiego cmentarza. Na miejscu odkryto fragmenty ceramiki, monety i różne przedmioty osobiste, które potwierdziły użytkowanie budynku od I do IV wieku n.e. Kompleks najbogatszej elity Wówczas badaczom wydawało się, że mają do czynienia z monumentalną budowlą. Jednak nowe odkrycie rzuca zupełnie inne światło na to miejsce. Okazuje się bowiem, że był to jedynie fragment znacznie większej rzymskiej willi, zorganizowanej wokół dużego ogrodu o powierzchni ponad 450 m kw. W północnej części kompleksu badacze znaleźli duży prostokątny basen, natomiast na południu – małą ozdobną fontannę. Udało im się także zidentyfikować fragmenty portyku, czyli części budynku w formie prostokąta z jednym lub kilkoma rzędami kolumn podtrzymujących dach. Ponadto archeolodzy zlokalizowali w willi salon, spiżarnię, a nawet łaźnie. Co ciekawe, naukowcom udało się odnaleźć również pozostałości hypocaustum – starożytnego rzymskiego systemu ogrzewania podłogowego. Był on stosowany od IV w. p.n.e. w starożytnej Grecji i od I w. p.n.e. w Rzymie, głównie w domach bogatych obywateli. System ten składał się z podniesionej podłogi wspartej na małych filarach (pilae), pod którą przepływało gorące powietrze z pieca (praefurnium). Ciepło rozchodziło się przez kanały, ogrzewając pomieszczenia. Był to system efektywny, ale kosztowny w budowie i utrzymaniu. – Odkryte na terenie willi elementy świadczą o przepychu architektury i nie pozostawiają wątpliwości, kto tam mieszkał. Nie mówimy tu o prostej wiejskiej rezydencji, lecz o rozległej posiadłości zarządzanej przez rodzinę należącą do elity politycznej lub ekonomicznej regionu – napisali w oświadczeniu naukowcy z INRAP. Rekonstrukcja życia w antycznej rzymskiej willi Badacze twierdzą, że widać pewne podobieństwa między odkrytą willą a starożytnymi budynkami z Auxerre. Ich zdaniem można tu dostrzec wzorzec ewolucji architektury antycznej. – Zidentyfikowaliśmy co najmniej dwie fazy budowy na tym terenie, chociaż nie wykluczamy również trzeciej, co wskazywałoby, że kompleks rozrastał się i był modernizowany wraz ze wzrostem znaczenia administracyjnego regionu – wyjaśniają uczeni. – W przeciwieństwie do innych rzymskich willi odkrytych w tym regionie Francji, ta jest wyjątkowo duża, a poziom luksusu, jaki tutaj panował, był niezwykle wysoki – dodają. Większość artefaktów znalezionych na miejscu trafiła już do analiz. Badacze mają nadzieję, że uda im się odtworzyć dokładny wygląd budowli, co pozwoli zrekonstruować, jak wyglądało życie w tak luksusowej rezydencji w czasach rzymskich. Źródło: INRAP Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Ten jeden budynek podzielił Francję! Niezwykła historia Centrum Pompidou
Centrum Pompidou to ikona nowoczesnej architektury, która najpierw podzieliła Francuzów, a dziś przechodzi największy remont w swojej historii. Budynek ma pozostać wierny pierwotnej wizji, ale zyska nowe funkcjonalności.
Spis treści: Co skrywa 10 poziomów Centrum Pompidou? Zaskakujące liczby Centrum imienia prezydenta Francji Nowatorska konstrukcja inside-out Budynek, który odmienił stolicę Francji Paryżanie a Centrum Pompidou – od miłości do nienawiści Centrum Pompidou przygotowuje się do kontrowersyjnej przebudowy Znajdujące się w sercu Paryża odważne i architektonicznie radykalne Centrum Pompidou było przez wielu wyśmiewane od chwili, gdy po raz pierwszy zaprezentowano jego projekt. – Naszą ideą było muzeum, które wzbudzałoby ciekawość, a nie onieśmielało ludzi. Jego celem było otworzenie kultury dla wszystkich – mówił kilka lat temu Renzo Piano, architekt i jeden ze współautorów projektu. Do dziś ten gmach w stolicy Francji wyznacza kierunek projektowania miejsc użyteczności publicznej. Każdy, kto odwiedza Paryż na weekend lub stara się spędzić w tym mieście więcej czasu, powinien dodać Centrum Pompidou do swojej listy do zobaczenia. Co skrywa 10 poziomów Centrum Pompidou? Zaskakujące liczby Centrum Pompidou znajduje się w 4. dzielnicy Paryża, czyli znanego z ducha bohemy Le Marais – w samym sercu miasta, tuż obok późnogotyckiego kościoła i klasztoru Saint-Merri. Budynek ma długość 166, szerokość 60 i wysokość 42 metrów. Rozciąga się na 10 poziomach, z których każdy ma powierzchnię 7,5 tys. m2. Aż 12 tys. m2 przeznaczono na kolekcję paryskiego Muzeum Sztuki Współczesnej (Musée National d’Art Moderne). Niespełna 6 tys. m2 przeznaczono na dodatkowe wystawy czasowe. Są tu również dwa pomieszczenia projekcyjne, teatr dla 384 widzów i sala konferencyjna z 158 miejscami. Powiązana z Centrum publiczna biblioteka Bibliothèque Publique d’Information ma powierzchnię niebagatelnych 10 tys. m2 i jest w stanie pomieścić ponad 2 tys. czytelników w jednym czasie. Nowoczesna bryła i kulturotwórczy charakter budynku zmieniły otoczenie, sprawiając, że 4. dzielnica Paryża stała się prawdziwą mekką dla wielbicieli sztuki współczesnej. Nie zawsze tak jednak było. Centrum imienia prezydenta Francji W zasadzie każdy prezydent Francji ma ambicję, aby pozostawić pod sobie jaką architektoniczną pamiątkę na planie Paryża. Nie inaczej było z Centrum Pompidou. Historia tego gmachu zaczęła się od prestiżowego konkursu zainicjowanego w 1971 roku przez Georgesa Pompidou, prezydenta w latach 1969–1974. Na czele jury stanął Jean Prouvé, metaloplastyk i architekt samouk, a w skład komisji weszli tacy wybitni architekci, jak Philip Johnson i Oscar Niemeyer. Projekt Renzo Piano i Richarda Rogersa został wybrany spośród 681 zgłoszeń konkursowych. – Nie sądziliśmy, że wygramy, wzięliśmy udział w konkursie dla przyjemności. Nigdy nie planowaliśmy stworzyć rewolucyjnego budynku. Naszym pomysłem było muzeum, które wzbudzałoby ciekawość, a nie przerażało ludzi, i które otworzyłoby kulturę dla wszystkich – wspominał w rozmowie z BBC włoski architekt Renzo Piano. Nowatorska konstrukcja inside-out Przekonanie architektów, że tworzą projekt dla zabawy, nie dla wygranej w konkursie, sprawiło, że mogli sobie pozwolić na więcej śmiałości, a nawet ekstrawagancji. Stąd nietypowa bryła budynku. Elementy konstrukcyjne, w tym rury i wszystko to, co zazwyczaj próbuje się ukryć, zostały wypchnięte na zewnątrz budynku i do dziś stanowią o charakterystycznej i poniekąd futurystycznej formie Centrum. Takie rozwiązanie pozwoliło zmaksymalizować wewnętrzne, otwarte przestrzenie i sprawiło, że nowatorską konstrukcję ogłoszono pierwszym na świecie budynkiem „inside-out”. Egzoszkielet z rur i przewodów przypominających peryskopy został zabawnie oznaczony kolorami: niebieskim dla klimatyzacji, żółtym dla elektryczności, zielonym dla wody, czerwonym dla ruchu pieszego. Odwiedzający poruszali się po ruchomych schodach, obudowanych przezroczystymi rurami zapewniającymi panoramiczne widoki. Schody zaś zostały zaprojektowane tak, aby ułatwić połączenie muzeum z miastem. Przejrzystość, dostępność i przylegający plac Pompidou współgrały z nowymi pomysłami na demokratyzację kultury. Teatr uliczny i koncerty w przestrzeni publicznej zyskiwały wówczas na popularności. Na miejsce budowy wybrano Plateau Beaubourg, wówczas ogromny u niezagospodarowany parking. Już wcześniej, miała tam powstać nowa siedziba Musée Nationale d’Art Moderne, mieszczącego się wcześniej w Palais de Tokyo w 16. burżuazyjnej dzielnicy Paryża. Budynek, który odmienił stolicę Francji Podobnie jak osiem dekad wcześnie Wieża Eiffela, tak teraz zwycięski projekt Centrum Pompidou wywoła niemałą konsternację, a chwilami nawet wściekłość wśród mieszkańców miasta. Przybyli na konferencję prasową dziennikarze, a także ludzie sztuki i kultury wyśmiali architektów. Padał szczególnie ciężko brzmiący zarzut w stolicy Francji: dlaczego niszczy się historyczne centrum Paryża? Centrum Pompidou pewnie nie miałoby tak rewolucyjnego charakteru, gdyby nie ówczesny klimat społeczno-polityczny panujący we Francji. Wciąż pamiętano wydarzenia maja 1968 roku, kiedy to na ulice miasta wyszli studenci, a następnie przedstawiciele innych grup społecznych. W powietrzu czuć było zmianę pokoleniową, które następowała w społeczeństwie francuskim. Nie bez znaczenia dla nowatorskiego projektu gmachu była inspiracja, która przychodziła z Londynu. Tamtejsza ultrapopowa architektura eksperymentalnego kolektywu architektonicznego Archigram oddziaływała na wyobraźnię twórców w całej Europie Zachodniej. Francja straciła reputację wiodącego na świecie centrum sztuki awangardowej, a Paryż bardzo potrzebował takiego nietypowego muzeum. – Moim gorącym pragnieniem jest, aby Paryż miał centrum kultury podobne do tych, które powstają w Stanach Zjednoczonych. Będzie to zarówno muzeum, jak i centrum kreacji, w którym sztuki wizualne będą mieszać się z muzyką, filmem, książkami i badaniami audiowizualnymi – mówił w 1972 roku prezydent Georges Pompidou w wywiadzie z dziennikiem „Le Monde”. Paryżanie a Centrum Pompidou – od miłości do nienawiści Początkowo Centre Pompidou porównywano do statku kosmicznego. Pierwsze reakcje były skrajnie negatywne. Drwiono z projektu i nazywano go rafinerią ropy naftowej. Również francuska prasa początkowo krytykowała budynek. „Paryż ma własnego potwora, tak jak ten w Loch Ness” – szydzili dziennikarze „Le Figaro”. Centrum Pompidou otwarto 31 stycznia 1977 roku. Paryżanie szybko zaczęli doceniać muzeum. Dziś to jedno z najczęściej odwiedzanych instytucji publicznych w Paryżu, które pod względem liczby odwiedzających wyprzedzają tylko liczące już ponad 230 lat Muzeum w Luwrze i Musée d’Orsay. Centrum Pompidou przygotowuje się do kontrowersyjnej przebudowy Centrum Pompidou zostanie całkowicie zamknięte dla zwiedzających od 22 września 2025 roku. Powodem jest kompleksowa renowacja budynku, która potrwa aż do 2030 roku. Koszt prac szacowany jest na 358 milionów euro, co czyni ten projekt największym remontem w historii instytucji. Renowacja obejmie m.in. usunięcie azbestu z elewacji, wymianę okien i wind, modernizację systemów wentylacyjnych oraz dostosowanie obiektu do współczesnych norm bezpieczeństwa i dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Planowane jest także zwiększenie efektywności energetycznej budynku. Za projekt odpowiadają architekci Nicolas Moreau i Hiroko Kusunoki we współpracy z Fridą Escobedo. Ich celem jest przywrócenie pierwotnej wizji otwartości i przejrzystości budynku. W ramach prac powstaną nowe przestrzenie wystawiennicze, dwie sale kinowe, restauracja oraz taras widokowy na dachu z panoramą zachodniego Paryża. Podczas zamknięcia działalność Centrum Pompidou będzie kontynuowana w ramach programu „Constellation”, który zakłada prezentację zbiorów w innych instytucjach kulturalnych we Francji i za granicą. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Lauretka nagrody Popularyzator Nauki 2024.
Zmiany klimatu wpływają na smak francuskich serów. Przyczyny leżą w diecie krów
Sery z francuskiego Masywu Centralnego zmieniają się wraz ze zmianami klimatu – niestety, na gorsze. Francuscy naukowcy przeanalizowali jakość serów z mleka krów karmionych różną dietą. Naturalna trawa i siano dają znacznie lepsze sery niż karma oparta na kukurydzy.
Spis treści Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Francja to kraj słynący ze swoich serów. Stanowią one dobro narodowe i są nieodłączną częścią niemal każdego posiłku. Według słynnej, acz niepotwierdzonej anegdoty, Charles de Gaulle stwierdził nawet, że „trudno jest rządzić krajem, który ma 300 gatunków sera”. W rzeczywistości jest ich o wiele więcej. O jakości i walorach smakowych francuskich serów decydują tradycyjne, regionalne metody wytwarzania. W wielu miejscach nie zmieniły się od setek lat. Jednak zmiany klimatu nieubłaganie wpływają także na regiony słynące z serów. Jak? Prześledzili to francuscy naukowcy. Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Artykuł opublikowany właśnie w naukowym czasopiśmie „Journal of Dairy Science” omawia wpływ zmian klimatycznych na jakość sera w jednym z ważnych regionów Francji: Masywie Centralnym. To rozległa, wyżynno-górska kraina w środkowo-południowej części kraju. Słynie z serów, w tym m.in. Cantal, Fourme d’Ambert, Saint-Nectaire, Salers i Bleu d’Auvergne. Czteromiesięczne badanie zostało przeprowadzone przez francuskie instytuty INRAE i VetAgro Sup. Wykazało, że coraz częstsze i intensywniejsze susze ograniczają dostępność świeżej trawy dla krów, co zmusza rolników do zmiany ich diety i coraz częstszego karmienia kiszonką z kukurydzy. W eksperymencie cztery grupy krów otrzymywały różne racje pokarmowe: od 75% świeżej trawy, przez mieszanki z sianem, aż po diety oparte w 100% na kiszonce kukurydzianej. Mleko od każdej grupy krów wykorzystano do produkcji sera typu Cantal. Wyniki wykazały, że mleko od krów karmionych głównie trawą zawierało więcej korzystnych dla zdrowia kwasów omega-3. Ser z tego mleka charakteryzował się intensywniejszym smakiem, żółtym kolorem i delikatną teksturą. Natomiast diety oparte na kukurydzy dawały sery o bledszym kolorze, twardsze i o mniej wyrazistym smaku. Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Dotychczas rolnicy w tym regionie karmili krowy przede wszystkim świeżą, rosnącą na dzikich łąkach trawą. Na zimę robili zapasy siana. Zmiany klimatu powodują jednak, że na tych terenach coraz łatwiej jest uprawiać gatunki roślin paszowych – na przykład kukurydzę. To tańsza i mniej pracochłonna opcja niż wolny wypas. Dotychczas była marginalna, ale karmienie kukurydzą staje się coraz popularniejsze. A tymczasem powierzchnia łąk się kurczy. Wnioski z badania w Masywie Centralnym są bardzo istotne dla producentów serów regionalnych. Zmiany w diecie krów wpływają, niestety, na charakterystyczne cechy regionalnych produktów. A to ma dla Francuzów ogromne znaczenie. Potrzebne będą nowe regulacje, aby zachować wysoką jakość tradycyjnych serów i chronić lokalne dziedzictwo kulinarne. Źródło: Journal of Dairy Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pociągiem do największego kompleksu narciarskiego świata: Francja szykuje nowe połączenie
Nie tylko francuscy narciarze ucieszą się z tego połączenia. Nocny pociąg Travelski Night Express już tej zimy połączy Paryż z legendarnymi ośrodkami narciarskimi w sercu Alp. Na jego trasie znajdzie się osiem kurortów, w tym słynne Trzy Doliny. Rezerwacje ruszają już w maju.
Spis treści Travelski Night Express – pociąg z Paryża prosto w Alpy Francja stawia na pociągi Według wielu narciarzy to Francja posiada najlepsze kurorty narciarskie w Alpach. Niezależnie od preferencji, na pewno to w tym kraju leży kilka rekordowych ośrodków – między innymi Trzy Doliny (fr. Les Trois Vallées). Leżące tam ośrodki – Val Thorens, Courchevel czy Meribel – przyprawiają każdego miłośnika białego szaleństwa o szybsze bicie serca. To największy pod względem długości tras region narciarski na świecie. Oferuje ponad 600 km tras narciarskich oraz setki wyciągów, co czyni go rajem dla miłośników sportów zimowych. Oprócz narciarstwa, Trzy Doliny znane są z luksusowych hoteli, malowniczych widoków i doskonałej infrastruktury turystycznej. A od najbliższej zimy będzie jeszcze lepiej – Francja uruchomi nocny pociąg z Paryża prosto w Trzy Doliny. Na jego trasie znajdą się też inne francuskie hity narciarskie. Travelski Night Express – pociąg z Paryża prosto w Alpy Nowy nocny pociąg połączy Paryż oraz Bourg-Saint-Maurice. Na jego trasie znajdzie się osiem popularnych kurortów narciarskich: Courchevel, La Plagne, Les Arcs, Tignes, Méribel, Val d’Isère, Val Thorens i Les Ménuires. Będzie kursować od 19 grudnia 2025 do 20 marca 2026, oferując w sumie 14 kursów w obie strony. Podróż z Paryża będzie rozpoczynać się w każdy piątek wieczorem na dworcu Gare de Lyon i potrwa około 8 godzin. W składzie znajdzie się 660 nowych kuszetek, wagon restauracyjny oraz bar. Podróżni będą mogli skorzystać z pakietów all-inclusive obejmujących przejazd, transfery, zakwaterowanie, skipassy i wypożyczenie sprzętu narciarskiego. Pociąg zatrzyma się na stacjach Moutiers, Aime i Bourg-Saint-Maurice, skąd zapewniane są dalsze transfery do kurortów we francuskich Alpach. Usługa promuje ekologiczne podróżowanie, stanowiąc alternatywę dla samochodów i samolotów. Rezerwacje będą dostępne już w tym miesiącu. Francja stawia na pociągi W ostatnich latach Francja intensywnie rozwija kolej, stawiając na szybkie, ekologiczne i wygodne połączenia. Modernizowane są linie TGV, a sieć połączeń rozszerza się o nowe trasy, również nocne. Reaktywowane są pociągi sypialne i połączenia między dużymi miastami a regionami turystycznymi. Kraj inwestuje także w regionalne linie TER i poprawę dostępności transportu publicznego. Równocześnie, w ramach polityki klimatycznej, Francja ogranicza loty krajowe tam, gdzie możliwa jest podróż koleją trwająca mniej niż 2,5 godziny. Dotyczy to np. połączeń między Paryżem a Lyonem, Bordeaux czy Nantes. Źródło: Paris Secret Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Osadziła na tronie królewskim Karola VII. Gdy pojmał ją wróg, została sama
Joanna d’Arc, niepiśmienna chłopka, miała zaledwie siedemnaście lat, gdy zmieniła bieg historii. Gdyby nie jej upór i heroizm, dzieje Francji mogłyby potoczyć się zupełnie inaczej. Kierowana siłą wyższą, stanęła przed obliczem następcy tronu. Przekonała go, by ją wysłuchał i powierzył jej dowództwo nad francuskim rycerstwem. Poprowadziła kraj do zwycięstwa, ale gdy dostała się w ręce wroga, znikąd nie otrzymała pomocy, nawet od władcy, którego osadziła na tronie.
Spis treści: Francja w potrzasku Wybrana, by wyrwać kraj z rąk wroga Zwycięski pochód Joanny d’Arc Kres zwycięstw Męczeńska śmierć W XV-wiecznej Francji krążyła legenda, że angielskiego najeźdźcę przegna młode dziewczę z prostej rodziny, czyste duchowo i cieleśnie. Wyzwolicielka miała pochodzić z Lotaryngii. Nadeszła w 1429 roku i mimo że wydawało się to niemożliwe, odwróciła przebieg wojny stuletniej. Francja w potrzasku XV-wieczna Francja była bliska całkowitego upadku. Kraj, w którym oficjalnie władał Karol VI Szalony, w rzeczywistości znajdował się pod rządami królowej, Izabeli Bawarskiej. Chorujący na schizofrenię król nie był w stanie sprawnie zarządzać pogrążonym w wojnie z Anglikami królestwem. Niepopularna królowa sympatyzowała z okupantem Władza spoczywała w rękach jego żony. Ku wielkiemu niezadowoleniu ludu, bo prowadzona przez Izabelę polityka nie zmierzała ku wyzwoleniu zajętych przez wroga obszarów. Królowa regentka sympatyzowała z najeźdźcą i otwarcie przejawiała niechęć wobec Karola VII, formalnego delfina. Tymczasem sytuacja kraju była opłakana. Oddała kraj Anglikom W 1415 roku Anglicy wspierani przez Burgundów kontrolowali całą północną i częściowo południową część kraju. Nawet Paryż i Remis – formalne miejsce koronacji francuskich władców – znajdowały się w ich rękach. Co zrobiła królowa? W 1420 roku ostatecznie opowiedziała się po stronie najeźdźcy i na mocy unii personalnej, wyraziła zgodę na odsunięcie Walezjuszy od francuskiego tronu. Traktat w Troyes odsunął delfina od władzy i zagwarantował sukcesję Henrykowi V i jego następcom. Umowa weszła w życie, gdy w 1422 roku zmarł Karol VI. Wybrana, by wyrwać kraj z rąk wroga Legendy w większości powstają w trudnych czasach, by dodawać otuchy i krzepić serca. Czy ktokolwiek we Francji wierzył, że pewnego dnia nadejdzie dziewica i wyrwie kraj z rąk Anglików? Trudno powiedzieć, ale przepowiednia spełniła się. Joanna d’Arc prawdopodobnie urodziła się 6 stycznia 1412 roku, w Domrémy (dziś Domrémy-la-Pucelle). Prosta dziewczyna z chłopskiej rodziny już w wieku 12 lat miała słyszeć głosy boskich posłańców. Najpierw przemówił do niej Archanioł Michał, później – św. Katarzyna i św. Małgorzata. Usłyszała od nich, że Bóg wybrał ją na wyzwolicielkę Francji. Miała wyrwać kraj spod okupacji wroga i doprowadzić do koronacji delfina. Upór i determinacja Jako 16-latka porzuciła rodzinny dom i udała się do Vaucouleurs, gdzie stacjonował wierny delfinowi garnizon. Stanęła przed hrabią Robertem de Baudricourt i zażądała eskorty do Chinon, gdzie przebywał Karol VII. Mówiła o misji, którą powierzył jej Bóg, ale dowódca skwitował to uśmiechem i nakazał nastolatce powrót do domu. To nie zniechęciło młodej Joanny. W 1429 roku spróbowała jeszcze raz. Powiedziała hrabiemu o porażce oddziałów delfina niedaleko Orleanu i stwierdziła, że jeżeli nie stanie przed Karolem VII, będzie jeszcze gorzej. Robert de Baudricourt nie przywiązywał uwagi do jej słów, ale wkrótce dotarły do niego wieści, które potwierdziły to, o czym mówiła Joanna. Uparta chłopka otrzymała żądaną obstawę. Opatrzność jej sprzyjała. Zdołała przedrzeć się przez tereny znajdujące się pod okupacją wroga. Dotarła do Chinon i stanęła przed obliczem delfina. Nie wiadomo, jak zdołała przekonać formalnego władcę, by dopuścił ją do walki, ale faktem jest, że wkrótce stanęła na czele zbrojnego orszaku i ruszyła na pomoc Orleanowi. Czysta duchowo i cieleśnie Oczywiście, delfin nie zawierzył ślepo słowom o boskiej misji. Z całą pewnością rozumiał, że młoda dziewczyna – ucieleśnienie legendy – podniesie morale wśród rycerstwa, ale musiał też brać pod uwagę, że jeżeli Anglicy oskarżą ją o herezję, jego sytuacja stanie się jeszcze trudniejsza. Z rozkazu Karola, powołana w Poitiers komisja duchowna przyjrzała się życiu rzekomej wysłanniczki Boga. Istotą sprawy było ustalenie, czy podszeptują jej niebiańskie, czy piekielne siły. Z ustaleń wynikało, że religijność i czystość dziewczyny (zarówno duchowa, jak i cielesna) nie podlegają dyskusji. Marsz na Orlean miał być ostatecznym sprawdzianem jej intencji. Zwycięski pochód Joanny d’Arc W 1429 roku sytuacja w Orleanie była krytyczna. Anglicy i ich sprzymierzeńcy oblegali miasto od pół roku. Gdyby je zdobyli, zyskaliby łatwy dostęp do reszty nieokupowanych ziem. 27 kwietnia oddziały francuskie ruszyły z odsieczą. Na ich czele stała odziana w białą zbroję Joanna d’Arc, niosąca sztandar z Jezusem Chrystusem na Sądzie. Gdy wraz z posiłkami zjawiła się w mieście, sytuacja przestała wydawać się beznadziejna. Mieszczanie i rycerze zrozumieli, że na pomoc przybyła im wysłana przez Boga dziewica z Lotaryngii. Bitwa o Orlean W pogodzone z porażką rycerstwo wstąpił nowy duch, ale dowódcy sprzeciwili się jej nawoływaniu do ataku. Ich zdaniem, dobrze umocnieni Anglicy obróciliby w perzynę francuską szarżę. Głucha na to Joanna d’Arc ruszyła do walki, prowadząc wierne sobie oddziały. Zdołała opanować kilka angielskich przyczółków, ale następnego dnia Jan Orleański nakazał zamknąć miejskie bramy. Joanna publicznie wyraziła sprzeciw i wezwała wszystkich do szturmu. Tym samym, poprowadziła Francuzów do kolejnego zwycięstwa. Ostateczne rozstrzygnięcie nastąpiło 7 maja. Siły francuskie zaatakowały Les Tourtlles. Tym samym Anglicy zostali wyparci spod Orleanu. Miasto było bezpieczne, a Karol VII przestał wątpić w moc sprawczą nastolatki. Bitwa o Patay Dwa dni później, Dziewica Orleańska (nazywana tak ze względu na pierwsze wielkie zwycięstwo) udała się do Tours, gdzie stacjonował Karol VII. Stwierdziła, że to najlepszy moment, by delfin wyruszył do na koronację Remis, ale formalny następca tronu był zdania, że najpierw francuskie oddziały powinny odbić wszystkie miasta nad Loarą. 18 czerwca ruszyła ze swoimi oddziałami na Patay. Siły francuskie dosłownie rozgromiły Anglików. Najeźdźcy stracili niemal połowę ludzi. To ostatecznie przekonało Karola, że boska wysłanniczka jest niepokonana. Koronacja Karola VII 29 czerwca 1429 roku spadkobierca francuskiej korony udał się do Remis, mając u boku Joannę d’Arc. Miasto powitało przyszłego króla i otworzyło przed nim bramy. Koronacja odbyła się 30 czerwca. Kres zwycięstw Sukcesy prostej nastolatki były oszałamiające, ale Anglicy potrafili wyciągnąć naukę z porażek. Najeźdźca dokonał przetasowań w swoich oddziałach i gdy Francuzi ruszyli na okupowany Paryż, spotkali się z silnym oporem. Tak silnym, że po kilku dniach Karol VII zarządził odwrót. Królewskie oddziały wycofały się nad Loarę. Joanna d’Arc pojmana przez wroga Ostateczna klęska nadeszła 23 maja 1430 roku. Podczas potyczki w okolicach Compiègne, Joanna d’Arc została otoczona i pojmana. Król nie zamierzał jej pomóc. Obawiał się, że jego interwencja w tej sprawie przekreśli dalsze rozmowy pokojowe, które prowadził od jakiegoś czasu. Burgundczycy przetransportowali Joannę do Margny. Anglikom zależało, by Dziewica Orleańska została osądzona zgodnie z ich prawem. Wykupili ją od swoich sprzymierzeńców za 10 tys. franków i przewieźli do wieży w Rouen, gdzie oczekiwała na proces. Joanna d’Arc przed sądem 9 stycznia 1431 roku Joannę d’Arc doprowadzono przed oblicze sądu. Zarzucono jej herezję i bluźnierstwo i jednocześnie odmówiono możliwości odwołania się do papieża i soboru florenckiego. Gdy stało się jasne, że jednoznaczne udowodnienie winy inteligentnej oskarżonej nie będzie łatwym zadaniem, Anglicy posunęli się do podstępu. W protokole z procesu zawarli przyznanie się oskarżonej do winy pod groźbą natychmiastowej egzekucji. Jednocześnie przekonali bogobojną kobietę, że jeżeli nie złoży podpisu, trafi do piekła. Joanna d’Arc nie potrafiła czytać i pisać. W wyznaczonym miejscu postawiła krzyżyk, nie zdając sobie sprawy, że podpisuje swój wyrok śmierci. Anglicy osiągnęli dokładnie to, co chcieli. Skoro oskarżona „przyznała się” do herezji, zyskali potwierdzenie ustanowienia władzy Karola VII przez nieczyste moce. Wyrok śmierci został zmieniony na dożywotnie więzienie, aby „winna” mogła odpokutować. Jednak już 27 maja do biskupa dotarła informacja, że osadzona ponownie dopuściła się bluźnierstwa, zakładając męskie ubrania. Przyznała też, że Bóg nadal do niej przemawia. To przypieczętowało jej los. Męczeńska śmierć 30 maja 1431 roku odzianą w białą suknię Joannę d’Arc przyprowadzono na targ rybny w Rouen. Pozwolono jej przyjąć komunię świętą, po czym została zaprowadzona na stos i podpalona. Z rozkazu Anglików, zginęła śmiercią męczeńską. Jej szczątki spopielono raz jeszcze, by żaden z jej zwolenników nie mógł zabrać relikwii. Prochy wrzucono do Sekwany. Joanna d’Arc uznana za niewinną Po zakończeniu wojny stuletniej papież Kalikst III nakazał unieważnienie postępowania, w toku którego Joanna d’Arc została skazana na śmierć. W ponownym procesie uczestniczyli duchowni z całej Europy. 7 lipca 1456 roku trybunał orzekł o jej niewinności. 16 maja 1920 roku Joanna d’Arc została kanonizowana. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To jezioro zachwyca tajemniczym pięknem. Atrakcji jest tam pod dostatkiem
Jezioro Genewskie, największy słodkowodny zbiornik w Europie Zachodniej, zachwyca na wiele sposobów. Już sam widok majestatycznych Alp wyrastających ponad intensywnie błękitną taflą robi niesamowite wrażenie. Jeżeli dodamy do tego liczne atrakcje, otrzymamy idealne miejsce na krótszą lub dłuższą wycieczkę. Gdzie znajduje się Jezioro Genewskie? Co warto zobaczyć nad jego malowniczymi brzegami? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Na pograniczu dwóch państw Informacje o Jeziorze Genewskim Gdzie można odkryć atrakcje Jeziora Genewskiego? Najsłynniejsze atrakcje Jeziora Genewskiego Jezioro Genewskie, nazywane lustrem Alp, to właściwie kompletna destynacja. Można tam zrelaksować się na plaży, zażyć ruchu w wodzie i na lądzie, udać się na spacer wśród pięknych winnic lub wybrać się na wycieczkę śladami zabytków i muzeów. Czy potrzeba czegoś jeszcze do udanego urlopu? Na pograniczu dwóch państw Majestatyczne Jezioro Genewskie (po francusku Lac Léman lub Lac de Genève) rozlewa się na pograniczu Szwajcarii i Francji, w obniżeniu tektonicznym między Alpami i Jurą. Dwie trzecie powierzchni potężnego jeziora (cały północny brzeg i część południowego) znajduje się po stronie szwajcarskiej. W jego zasięgu znajdują się trzy kantony: Valais, Vaud i Genewa). Pozostała część znajduje się po stronie francuskiej, w granicach departamentu Haute-Savoie. Przez Jezioro Genewskie przepływa Rodan, którego źródła znajdują się na wysokości 2209 m n.p.m. Potężny zbiornik zasila aż kilkaset mniejszych i większych rzek. Informacje o Jeziorze Genewskim Określenie „największe w Europie Zachodniej” nie oddaje w pełni ogromu tego jeziora. Poniżej zamieszczamy dane liczbowe, dzięki którym łatwiej można sobie wyobrazić, o jak dużym zbiorniku wodnym mówimy. Powierzchnia: 581,4 kilometra kwadratowego. Część nazywana le Petit Lac (Małe Jezioro) rozciąga się od Genewy po Yvoire we Francji i zajmuje 81,2 kilometra kwadratowego, czyli około 15 proc. powierzchni. Pozostały obszar to le Grand Lac (czyli Wielkie Jezioro), mierzony od Yvoire do Villeneuve. Średnia głębokość: 154 m. Maksymalna głębokość: 308,99 m. Maksymalna szerokość: 13,8 km. Maksymalna długość: 72,3 km. Długość linii brzegowej: 200,2 km (142,2 km po stronie szwajcarskiej i 58 km po stronie francuskiej). Objętość wód: ok. 89 miliardów metrów sześciennych. Gdzie można odkryć atrakcje Jeziora Genewskiego? Ze względu na długą linię brzegową, naprawdę trudno jest wymienić wszystkie atrakcje Jeziora Genewskiego. Żeby zwiedzić chociaż część z nich, najlepiej przemieszczać się samochodem, zmierzając od miasta do miast. Nie mamy tu na myśli wyłącznie molochów, ale także małe nastrojowe miasteczka. Przemieszczanie się między kolejnymi obiektami jest naprawdę łatwe. Wzdłuż północnego brzegu prowadzi droga nr 9, a oddalając się dalej od brzegu można podróżować autostradami 1 i 9. Na południu przebiega droga droga 21 i D1005. Duże miasta nad Jeziorem Genewskim Największe miasta znajdują się na południowo-zachodnim krańcu jeziora, dwa po stronie szwajcarskiej i jedno po stronie francuskiej. Genewa. To miasto warto potraktować jako obowiązkowy punkt wycieczki. Genewa to nie tylko siedziby organizacji politycznych (najbardziej interesującą, czyli Pałac Narodów, zajmuje ONZ), ale także wspaniałe muzea, urokliwe stare miasto, katedra św. Piotra, gdzie swoje kazania wygłaszał Jan Kalwin, czy wspaniała fontanna Jet d’Eau, wyrzucająca wodę na wysokość 140 m. W mieście nie brakuje pięknych parków. Coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy plażowania. Lozanna. Nie brakuje tam terenów rekreacyjnych. Park Olimpijski i Mon-Repos, promenada Montbenon – to zaledwie kilka przykładów. Miłośnicy zabytkowej architektury (także sakralnej) od razu powinni skierować się w stronę starego miasta. Wyjątkowo interesująco przedstawia się także dzielnica Ouchy, która dawniej była rybacką wioską. Thonon-les-Bains. Nie jest tak duże jak dwa wcześniej wymienione miasta, ale po stronie francuskiej większego nie ma. „Mniejsze” nie oznacza jednak „mniej atrakcyjne”. Na szczególną uwagę zasługuje tam zabytkowy kościół Saint-Hippolyte. Małe miasta nad Jeziorem Genewskim Średnich i małych miast w obszarze Jeziora Genewskiego jest wiele. We wszystkich panuje przyjemny, łagodny klimat. Wszystkie są bogate kulturowo i na swój unikatowy sposób atrakcyjne. Skupmy się na tych, które mają najwięcej do zaoferowania. Vevey. To miasto Charliego Chaplina (sławny aktor zmarł tam 25 grudnia 1977 roku). Można tam znaleźć Szwajcarskie Muzeum Aparatów Fotograficznych i zdecydowanie warto udać się do tego miejsca. Tym, co rozsławia miasto najbardziej, są obchody słynnego święta Fête des Vignerons (winobrania). Montreux. Miasteczko zapewnia wyjątkowy widok na Jezioro Genewskie. To właśnie tam od 1967 roku odbywa się słynny na całym świecie festiwal jazzowy, druga największa tego typu impreza. Évian-les-Bains. To urokliwe francuskie miasteczko jest znane przede wszystkim dzięki wodolecznictwu. To właśnie tam wydobywana jest słynna akratopega „Evian”. Najsłynniejsze atrakcje Jeziora Genewskiego Obok rozpościerających się nad jeziorem miast i miasteczek można znaleźć wiele wspaniałych atrakcji. Najciekawsze wymieniamy poniżej. Winnice regionu Lavaux Winnice są jedną z najbardziej wyjątkowych atrakcji Jeziora Genewskiego. Ich szlakiem prowadzą liczne ścieżki, zarówno piesze, jak i rowerowe. Najwspanialsze znajdują się w regionie Lavaux. Słynne tarasowe winnice znalazły się nawet na Liście światowego dziedzictwa UNESCO. Zamek Chillon Zamek w pobliżu Montreux należy do najczęściej zwiedzanych zabytków Szwajcarii. Trudno się temu dziwić. Budowla wznosząca się na skalistej ostrodze słynie z tajemniczego piękna. Nie wiadomo, kiedy powstała ta potężna warownia. Zamek odtworzono w XIX wieku, a badania archeologiczne dowiodły, że już w XI wieku prowadzone były prace zmierzające do rozbudowy fortecy o wybitnych walorach obronnych. Rejs po Jeziorze Genewskim Po tafli jeziora regularnie kursują promy, docierające do najciekawszych miejsc. Prawdziwą atrakcją jest jednak rejs na pokładzie statku w stylu belle époque. Na tamtejszych wodach znajduje się największa w Europie flota zabytkowych bocznokołowców, które kursują od niemal 150 lat. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pałac Papieży w Awinionie jest jedną z największych gotyckich budowli świata. Powstał w czasie tzw. papieskiej niewoli awiniońskiej
Będąc na południu Francji po prostu trzeba go odwiedzić. Olbrzymi Pałac Papieży w Awinionie to połączenie rezydencji, obiektu sakralnego i warownego zamku. Jest symbolem zarówno bogactwa, jak i kryzysu, który trawił kościół katolicki w XIV wieku.
Spis treści Jak papieże znaleźli się w Awinionie? Niezwykłe fakty o Pałacu Papieży w Awinionie Papieże pozostawili po sobie wina Chateauneuf-du-pape Pałac Papieży w Awinionie jest nie tylko bezcennym i wybitnym przykładem architektury gotyckiej. Jest też świadkiem niezwykłej historii: okresu, w którym Stolica Apostolska znajdowała się poza Rzymem, a uzależnieni od władz Francji papieże rezydowali na południu Francji, w Awinionie. Pałac, wraz z przylegającą do niego katedrą Notre Dame oraz mostem Pont Saint-Bénézet na rzece Rodan, został w 1995 r. wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rezydujący w Awinionie papieże pozostawili po sobie także doskonałe, dostępne do dziś wina. Jak papieże znaleźli się w Awinionie? Tak zwana niewola awiniońska papieży to okres w historii kościoła katolickiego, gdy siedzibę papieży przeniesiono z Rzymu do Awinionu. Trwała od 1309 do 1377 roku i miała poważne konsekwencje dla autorytetu papiestwa oraz jedności Kościoła. Jej początkiem był konflikt między papieżem Bonifacym VIII a królem Francji Filipem IV Pięknym. Po śmierci Bonifacego jego następcy coraz silniej ulegali naciskom francuskiego monarchy. W 1309 roku papież Klemens V, Francuz z pochodzenia, postanowił osiedlić się w Awinionie, w Prowansji. Tam też osiedlili się kolejni papieże, wszyscy pochodzący z Francji. Przeniesienie siedziby do Awinionu osłabiło prestiż Stolicy Apostolskiej. Papieże byli postrzegani jako zależni od woli króla Francji, krytykowano także przepych i materializm awiniońskiego dworu papieskiego. W tym czasie Kościół zyskał opinię skorumpowanego i oderwanego od duchowości. Dopiero papież Grzegorz XI zdecydował się powrócić do Rzymu w 1377 roku. Jego śmierć rok później doprowadziła jednak do kolejnego kryzysu – wielkiej schizmy zachodniej. Równocześnie wybrano dwóch papieży: jednego w Rzymie i drugiego w Awinionie. Niewola awiniońska była symbolem upadku autorytetu papiestwa i początkiem wielkiego kryzysu w kościele, który trwał aż do reform w XV wieku. W sumie w Awinionie rezydowało siedmiu papieży. Niezwykłe fakty o Pałacu Papieży w Awinionie Pałac Papieży w Awinionie (fr. Palais des Papes) to jedna z najważniejszych i największych budowli gotyckich w Europie. Ma ponad 15 tysięcy m kw., co odpowiada powierzchni 4 boisk piłkarskich. Budowę rozpoczęto w 1335 roku z inicjatywy papieża Benedykta XII. Wznoszono go etapami przez około 20 lat, głównie za pontyfikatu Klemensa VI, który rozbudował rezydencję, nadając jej jeszcze bardziej reprezentacyjny charakter. Pałac powstał na wzgórzu górującym nad miastem, dzięki czemu był obiektem trudnym do zdobycia. Z masywnymi murami (do 5 m grubości) i basztami przypomina bardziej warowną twierdzę niż pałac. Architektonicznie łączy funkcje rezydencji, siedziby administracyjnej i obiektu sakralnego. Składa się z dwóch części: „starego pałacu” (Palais Vieux) z czasów Benedykta XII oraz „nowego pałacu” (Palais Neuf) zbudowanego przez Klemensa VI. Wewnątrz znajdują się kaplice, sale audiencyjne, komnaty mieszkalne, największa wówczas w Europie biblioteka, a także imponująca Wielka Kaplica oraz Sala Konsystorza. Część pomieszczeń zdobią zachowane do dziś, bezcenne freski wykonane przez włoskiego malarza Matteo Giovanettiego, przedstawiające sceny biblijne i motywy roślinne. Ogrom pałacu przyczynił się do zmian w funkcjonowaniu administracji Kurii Rzymskiej. Personel papieży wynosił w XIII w. około 200 osób. W XIV w. w Pałacu pracowało ich już 1500. Po powrocie papieży do Rzymu budynek był nadal wykorzystywany. Po Wielkiej Schizmie Zachodniej rezydowali w nim antypapieże, a później, aż do Rewolucji Francuskiej, legaci papiescy. Pałac można zwiedzać między 9 a 19. Bilet zawierający wszystkie atrakcje (wraz z ogrodami) kosztuje 17 euro. Papieże pozostawili po sobie wina Chateauneuf-du-pape Papieże w Awinionie pozostawili nie tylko monumentalny pałac. Także słynna apelacja winiarska z Południa Francji – Châteauneuf-du-Pape – to pozostałość po papieskich winnicach z XIV wieku. Dosłownie oznacza „nowy zamek Papieża” i wiąże się z letnią rezydencją Jana XXII w miasteczku o tej właśnie nazwie. W średniowieczu winnice tam założone zaopatrywały w wino głównie papieski dwór. Potem mocno podupadły i zaczęły odradzać się dopiero po II wojnie światowej. Dziś Châteauneuf-du-Pape to ceniona apelacja, w której można uprawiać 18 odmian winorośli. Słynie z czerwonych win z wysoką zawartością tanin, doskonałych do mięs i serów, jakością nie ustępujących winom z Bordeaux. Źródło: Palais des Papes Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Oradour sur Glane było sceną okrutnych wydarzeń. Zginęło tam ponad 600 osób
Oradour sur Glane było niewielkim, sennym miasteczkiem, jakich nie brakuje w środkowej Francji. Po agresji przypuszczonej przez jedną z najokrutniejszych dywizji Waffen-SS, pozostały po nim tylko dogorywające ruiny. Od okrutnej zbrodni, której dopuścili się Niemcy minęło ponad 30 lat, a Oradour sur Glane nadal wygląda jak tuż po ataku. Dziś jest miejscem pamięci i symbolem przypominającym o bestialskiej rzezi niewinnych osób.
Spis treści: Jak wygląda Oradour sur Glane? Co wydarzyło się w Oradour sur Glane? Proces zbrodniarzy Decyzja o zachowaniu Oradour sur Glane Ruiny budynków publicznych, szkielety domów, wraki samochodów – w Oradour sur Glane czas zatrzymał się 10 czerwca 1944 roku, kiedy miasteczko stało się masowym grobem, w którym spoczęli jego mieszkańcy. Tego dnia zginęły 642 osoby, w tym kobiety i dzieci. Niemcy nie oszczędzili nikogo. Mordowali nawet niemowlęta. Ocalało zaledwie kilku mieszkańców, którzy cudem zdołali umknąć okrutnym oprawcom. Jak wygląda Oradour sur Glane? To nie „ghost town”, jakich wiele na całym świecie. Oradour sur Glane w niczym nie przypomina miast takich jak Centralia i innych, które uległy wyludnieniu w następstwie katastrof naturalnych czy z przyczyn ekonomicznych. Historia francuskiego miasteczka, której ślady są tam widoczne dosłownie na każdym kroku, jest znacznie bardziej przejmująca. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że Oradour sur Glane to spokojna, żyjąca swoim własnym rytmem wieś, w której nigdy nie wydarzyła się żadna tragedia. To dlatego, że po wojnie miejscowość odbudowano. Wystarczy jednak przejść kilkaset metrów i minąć muzeum, by dotrzeć do ruin, które pozostawiono w nienaruszonym stanie. Do dziś widoczne są tam ślady po kulach, podpaleniach i eksplozjach. Co wydarzyło się w Oradour sur Glane? W 1936 roku żyło tam około 1600 osób, zajmujących się głównie handlem i rolnictwem, z czego ponad 300 osiedliło się w ścisłym centrum, gdzie biło serce miasteczka. Znajdowało się tam kilka szkół, hotel, zakłady rzemieślników i sklepy. Życie toczyło się tam powolnym rytmem, aż do 1940 roku, gdy Niemcy przypuścili atak, a Oradour sur Glane znalazło się w granicach kolaborującej z okupantem Francji Vichy. Mimo to miasteczko trzymało się z dala od działań wojennych. Aż do 10 czerwca 1944 roku, kiedy oddział pod dowództwem Adolfa Diekmanna, w akcie bestialskiej zemsty, wymordował niemal wszystkich jego mieszkańców. Najokrutniejsi żołnierze Hitlera ruszyli do walki 6 czerwca 1944 roku alianci wylądowali w Normandii i rozpoczęli operację zmierzającą do wyzwolenia Europy spod okupacji. Niemcy nie zamierzali jednak oddać zajętych ziem bez walki. Naczelne dowództwo Wermachtu o przeniesieniu do Normandii trzymanych w rezerwie oddziałów. Do walki skierowane został między innymi oddziały 2. Dywizji Pancernej „Das Reich”, które na froncie wschodnim wykazały się wręcz nieludzkim okrucieństwem. Jednostka utworzona w 1938 roku uczestniczyła w inwazji na Francję w 1940 roku. Później uczestniczyła w walkach na Bałkanach i na froncie wschodnim. Tam żołnierze zdołali podejść pod samą Moskwę, pozostawiając po sobie zgliszcza i ciała cywili. Poniosła jednak dotkliwe straty. Ci, którzy przeżyli, zostali przeniesieni do obozu Souges. Zrekonstruowana dywizja mogła wrócić do walki. Pojmanie Helmuta Kämpfe 8 czerwca 1944 roku zmotoryzowane oddziały „Das Reich” wyruszyły przeciwko aliantom. Po drodze mieli rozprawić się z ruchem oporu. 9 czerwca Niemcy dotarli do Tulle, gdzie z rozkazu Heinza Lammerdinga powiesili 99 mieszkańców. Była to zemsta za wcześniejsze zajęcie miasta przez partyzantów, którzy w środkowej Francji uformowali silne, dobrze zorganizowane oddziały. Ruch oporu nie zamierzał rezygnować z walki. Tego samego dnia oddział z Oradour sur Vayres pojmał kilku żołnierzy „Das Reich”, w tym wysokiego rangą oficera Helmuta Kämpfe. Sturmbannführer został stracony 10 czerwca. Niemiecka odsiecz Jeden z pojmanych zdołał wymknąć się partyzantom. Uciekinier powiadomił siły SS, że w rękach ruchu oporu znalazł się oficer. Zapadła decyzja o podjęciu próby uwolnienia schwytanych jeńców. Przeciwko partyzantom skierowano liczący około 150 żołnierzy oddział pod dowództwem Adolfa Diekmanna. Batalion miał udać się do miasteczka Oradour sur Glane, gdzie według relacji uciekiniera jeńcy mieli być przetrzymywani (co było błędną informacją). Diekmann otrzymał rozkaz odbicia pojmanych, a gdyby ich nie znalazł, miał pojmać wystarczająco dużo mieszkańców, by ruch oporu chciał negocjować. Po drodze Diekmann miał dojść do wniosku, że pojmany oficer już nie żyje. Postanowił zignorować rozkaz i zmienić cel operacji. Nie chodziło już o odbicie pojmanych ani o pozyskanie jeńców do ewentualnej wymiany. Celem stała się krwawa zemsta. Atak na bezbronne miasteczko Niemcy dotarli na miejsce wczesnym popołudniem. Mieszkańcy Oradour sur Glane najprawdopodobniej nie spodziewali się agresji. Ruch oporu prawie tam nie istniał, więc teoretycznie Niemcy nie mieli wyraźnych podstaw do podjęcia zbrojnych działań. Część batalionu otoczyła miasteczko i zablokowała wszystkie drogi wyjazdowe. Reszta wkroczyła do centrum. Mieszkańcy byli wyłapywani i spychani na rynek. Ci, którzy z jakiegokolwiek powodu nie mogli dotrzeć do miejsca zgromadzenia, byli zabijani tam, gdzie zastał ich wróg. Po zebraniu wszystkich mieszkańców, SS-mani przystąpili do selekcji. Oddzielili mężczyzn od kobiet z dziećmi. Mężczyźni zostali zapędzeni do stodół. Kobietom i najmłodszym mieszkańcom rozkazano udać się do kościoła. Chwilę później rozpoczął się krwawy pogrom. Masowy mord na mieszkańcach Oradour sur Glane Mężczyzn rozstrzeliwano bronią maszynową. Padali jeden po drugim, a gdy karabiny ucichły, podoficer wyszukiwał tych, którzy dają jakiekolwiek oznaki życia. Ranni byli dobijani strzałem w głowę z pistoletu. Ciała przykryli słomą. Nie dlatego, że oprawcy nie mogli patrzeć na potworność, której się dopuścili. Chodziło tylko o to, by łatwiej pozbyć się ciał. Gdy agresor upewnił się, że wszyscy są martwi, padł rozkaz podłożenia ognia. Kobiety i dzieci spotkał tak samo okrutny los. Niemcy najpierw strzelali do nich, następnie zaczęli wrzucać granaty do kościoła. Na koniec podpalili budynek. Po dokonanym mordzie, splądrowali całą wieś i podpalili zabudowania. Część żołnierzy wróciła do kwater. Ci, którzy pozostali, otrzymali rozkaz wykopania masowego grobu. Przeżyło zaledwie kilka osób Według oficjalnych danych, 10 czerwca 1944 roku Niemcy zamordowali 642 osoby. Było im obojętne, do kogo strzelają. Od ich pocisków zginęli mężczyżni, kobiety, dzieci i niemowlęta. Pogrom ludności cywilnej przeżyło zaledwie nieliczni. Wśród nich było kilku mężczyzn, którzy uniknęli postrzału w głowę i wydostali się z płonącej stodoły, i kobieta – Marguerite Rouffanche. Zbrodniarz nie został ukarany Po powrocie do siedziby pułku, zbrodniarz Diekmann zaraportował standartenführerowi Stadlerowi o działaniach, które podjął wobec mieszkańców Oradour sur Glane. Został za to postawiony przed sądem polowym, ale kary uniknął. Swoim batalionem dowodził nadal, być może dlatego, że Niemcy potrzebowali doświadczonych oficerów, choć prawdopodobne wydaje się, że sam proces został przeprowadzony dla czystej formalności. Nie istnieją żadne dowody, które wskazywałyby na to, ale nie można wykluczyć, że Diekmann dokonał rzezi w Oradour sur Glane na podstawie odgórnego rozkazu. W tym miejscu warto postawić pytanie: po co wysyłać słynący z okrucieństwa wobec cywili oddział, jeżeli nie dla przeprowadzenia krwawego pogromu? Co osiągnęli Niemcy? Nawet jeżeli Diekmann działał samowolnie, okupant sporo zyskał na przeprowadzonej przez niego operacji. Francuski ruch oporu na jakiś czas musiał zmniejszyć skalę swoich działań. Powód był bardzo prosty – ludność cywilna nie chciała podzielić losu mieszkańców Oradour sur Glane i przestała sprzyjać partyzantom. A przecież ich działania były w dużej mierze uzależnione od poparcia cywili. Proces zbrodniarzy Co stało się z dowódcą, z rozkazu którego zginęło ponad 600 osób? Zginął 30 czerwca 1944 roku. Podczas walk w Normandii, został raniony odłamkiem granatu. Uniknął sprawiedliwości z rąk sądu. Ta miała dosięgnąć zaledwie 21 żołnierzy SS, którzy uczestniczyli w rzezi, jednak w praktyce stało się inaczej. Proces przed sądem w Bordeaux rozpoczął się w 1953 roku. Na ławie oskarżonych zasiadła garstka uczestników okrutnych wydarzeń. Większość, bo aż 14 osób, pochodziła z francuskiej Alzacji, która po 1940 roku znalazła się w granicach III Rzeszy, a jej mieszkańców wcielano do niemieckiej armii (po wojnie ponownie stali się obywatelami Francji). I tu pojawił się problem. Z jednej strony sprawcy masakry zasługiwali na najsurowszą karę, z drugiej reintegracja z Alzacją była jednym z priorytetów w powojennej Francji. Proces zakończył się surowymi wyrokami. Wobec dwóch oskarżonych sąd orzekł karę śmierci, jednak wszyscy skazani szybko odzyskali wolność. Francuski parlament zniósł postanowienia, na mocy których zapadły wyroki. Decyzja o zachowaniu Oradour sur Glane O zachowaniu ruin niewielkiej miejscowości, w której SS-mani dokonali rzezi niewinnych cywili, francuskie władze zadecydowały 28 listopada 1944 roku. Oradour sur Glane stało się symbolem zbrodni, których Niemcy dopuścili się podczas II wojny światowej. Do dziś nie zmieniło się tam nic. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.