Ryzyko tsunami na Morzu Śródziemnym: dlaczego Nicea i inne miasta Lazurowego Wybrzeża muszą przygotować się na ewakuację?
W naszej wyobraźni tsunami to problem, który dotyka wyłącznie regiony Oceanu Spokojnego i Indyjskiego – a my, w Europie, nie mamy się o co martwić. To nieprawda: w przeszłości – wcale nie tak dawno temu – fale tsunami uderzały w północno-zachodnie wybrzeże Morza Śródziemnego. Naukowcy ostrzegają, że na 100 proc. w ciągu najbliższych lat dojdzie do kolejnego, a miasta wybrzeża przygotowują się na tę katastrofalną ewentualność.
UNESCO ostrzega, że w ciągu najbliższych 30 lat na Morzu Śródziemnym niemal na pewno wystąpi tsunami o wysokości przynajmniej jednego metra. Lazurowe Wybrzeże, w tym Nicea, to jeden z najbardziej narażonych obszarów w Europie. Zagęszczenie ludności i turystów dodatkowo znacznie zwiększa potencjalną liczbę poszkodowanych. Czym jest tsunami i czy może być groźne też w Europie? Tsunami (z japońskiego: „fala portowa”) to seria dużych morskich fal wywołanych najczęściej przez podwodne trzęsienia ziemi, osuwiska czy erupcje wulkanów. Są dużo groźniejsze niż fale powstające pod wpływem wiatru, bo rozprzestrzeniają się z ogromną prędkością i niosą olbrzymią ilość energii. Na samym morzu nie wyglądają jednak zbyt spektakularnie – gwałtownie rosną dopiero wtedy, gdy zbliżają się do płytkich wód przybrzeżnych. Przez swój ogrom i zasięg wdzierają się daleko w głąb lądu z wielką siłą, powodując szybkie i nieoczekiwane zalania. Charakterystyczne dla tsunami jest także to, że pierwsza fala rzadko jest największa – kolejne mogą być znacznie wyższe i silniejsze, a seria uderzeń potrafi trwać nawet kilkadziesiąt minut. Ciśnienie wywierane przez takie fale na infrastrukturę wybrzeża osiąga kilka ton na metr kwadratowy. Dlaczego Nicea powinna być gotowa na tsunami? Tsunami na Morzu Śródziemnym nie są wyłącznie teorią czy przykrą ewentualnością. W przeszłości fale uderzały w wybrzeże Francji ponad 20 razy. Historyczne tsunami w Nicei w 1979 roku zabiło 8 osób i spowodowało poważne zniszczenia. Źródłem zagrożenia mogą być zarówno podmorskie trzęsienia ziemi (np. w okolicach Algierii lub Ligurii), jak i podwodne osuwiska tuż przy wybrzeżu. Fale mogą dotrzeć do Nicei nawet w ciągu 10 minut, co ogranicza skuteczność klasycznych systemów ostrzegania. Francja ma jednak swoje sposoby. Gotowość i plany ewakuacji Nicea wdrożyła nowoczesny system ostrzegania (Cenalt, FR-Alert) i wyznaczyła strefy zagrożenia: do 200 metrów od morza oraz do wysokości 5 metrów n.p.m. Opracowano szybkie trasy ewakuacyjne i ponad 100 punktów schronienia, a procedury regularnie testuje się podczas ćwiczeń z udziałem mieszkańców i turystów. Podstawą skutecznej ochrony są szybka reakcja i edukacja społeczeństwa – każda minuta ma znaczenie. W Nicei funkcjonują interaktywne mapy stref ewakuacji, a od 2026 r. miasto systematycznie oznakowuje zagrożone obszary. Aktywnie promuje się program UNESCO „Tsunami Ready” – ten model może być wdrażany także w innych śródziemnomorskich miastach. Podstawową zasadą jest natychmiastowe opuszczenie strefy zagrożenia na pierwsze ostrzeżenie lub widoczne cofnięcie się wody. Wielkie wyzwanie dla regionu Skala potencjalnych strat jest ogromna: według szacunków na wybrzeżu francuskim zagrożonych jest 187 miast i przynajmniej 164 000 mieszkańców, a w sezonie letnim nawet 835 000 plażowiczów. Podobne działania prewencyjne do tych z Nicei wdrażają także inne kraje regionu. Włochy także otrzymały oficjalny status „Tsunami Ready” dla wybranych miast (m.in. Minturno), co pokazuje, że zagrożenie traktowane jest poważnie w całym basenie Morza Śródziemnego. Źródło: The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Starożytny traktat Archimedesa odnaleziony. Skrywał się pod średniowiecznymi modlitwami
Średniowieczny recykling nie zdołał całkowicie wymazać geniuszu starożytności. Po latach poszukiwań odnaleziono jedną z trzech brakujących kart słynnego dzieła starożytnego matematyka, Archimedesa, ale pokrytą chrześcijańskimi modlitwami. Nowe metody badawcze pomogą ujawnić kolejne fragmenty starożytnego dzieła.
Archimedes z Syrakuz był jednym z największych umysłów antyku. Jego traktaty przetrwały wieki, ale w postaci kopii. Ale nawet te dokumenty nie zawsze były traktowane z należytym im szacunkiem. Ta historia dotyczy jednego z nich. Niełatwe losy starożytnych ksiąg Archimedes żył w III wieku p.n.e. Jednak jego dzieła zachowały się tylko dzięki skrybom, którzy kopiowali je w kolejnych wiekach. Zachowały się w tzw. palimpseście Archimedesa, który powstał w X wieku w Konstantynopolu, czyli dzisiejszym Stambule. W nim zawarte są dzieła starożytnego matematyka, w tym słynne „O ciałach pływających”. To właśnie w nim zawarte jest prawo Archimedesa, określające siłę wyporu jako ciężar cieczy wypartej przez ciało. Według legendy Archimedes w czasie kąpieli w wannie zauważył, że ilość wody wypływającej z wanny odpowiadała objętości ciała zanurzanego w wodzie. Wówczas miał z niej wyskoczyć z okrzykiem Eureka!, czyli „znalazłem”. A czym jest „palimpsest”? W ten sposób określa się manuskrypt powstały na wcześniej już zapisanych pergaminach. W średniowieczu pergamin, wykonany ze skóry zwierzęcej, był towarem luksusowym. Gdy mnisi potrzebowali miejsca na nowe teksty modlitewne, po prostu zeskrobywali stare teksty. Taki los spotkał też kopię dzieł Archimedesa. Zaginiona strona starożytnego dzieła Na początku XX wieku badacz Johan Ludvig Heiberg uwiecznił palimpsest Archimedesa na fotografiach. Był to ostatni moment, kiedy świat widział księgę w całości. Potem losy rękopisu stały się burzliwe. W 1996 roku francuskie Ministerstwo Kultury pozwoliło na sprzedaż manuskryptu prywatnemu kolekcjonerowi. Zanim jednak cenny zabytek trafił do Walters Art Museum w Baltimore, przeszedł przez wiele rąk. W trakcie tych wędrówek trzy strony gdzieś przepadły. Przez lata naukowcy mogli badać te konkretne fragmenty palimpsestu tylko analizując czarno-białe zdjęcia Heiberga z początku XX wieku. Brakujące strony stały się celem poszukiwań historyków. Co skrywa odkryta pergaminowa stronica? Sytuacja zmieniła się dzięki dociekliwości Victora Gysembergha z francuskiego instytutu CNRS. Badacz ten zidentyfikował jedną z zaginionych kart w zbiorach Musée des Beaux-Arts w Blois. Jej rozpoznanie było możliwe dzięki precyzyjnemu porównaniu oryginału z historycznymi fotografiami z Królewskiej Biblioteki Danii. Odnaleziona strona jest niezwykła ze względu na swój stan zachowania. Mądrości starożytnego matematyka są częściowo pokryte tekstem modlitw zapisanych przez średniowiecznego mnicha. Ale można pod nimi odczytać wyraźne fragmenty traktatu „O kuli i walcu”. Obok tekstu wciąż widoczne są diagramy geometryczne nakreślone ręką starożytnego kopisty. Druga strona pergaminu skrywa jednak większą tajemnicę. W XX wieku naniesiono na nią iluminację, czyli kolorową ilustrację. Przedstawia ona biblijną scenę – proroka Daniela w jaskini lwów. Ta piękna scena całkowicie zasłoniła antyczny tekst. Obecnie tradycyjne metody badania są tu bezsilne i nie da się pod nią nic ujrzeć. Przyszłość badań palimpsestu Badacze planują wykorzystać obrazowanie multispektralne do zajrzenia pod scenę biblijną. Chcą również użyć fluorescencji rentgenowskiej opartej na synchrotronie. To potężne narzędzie pozwoli „prześwietlić” obraz ukazujący proroka Daniela i odczytać ukryte pod nim mądrości matematyczne. Odkrycie zaginionej strony palimpsestu rozbudziło na nowo apetyty naukowców. Planują oni ponowne zbadać cały palimpsest Archimedesa przy użyciu najnowocześniejszych metod. W ten sposób chcą odczytać fragmenty, które do tej pory pozostawały nieczytelne. Źródło: Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rewolucja w zagłębiu francuskiej sztuki naskalnej. Pradziejowy żubr i maska „przemówiły”
Datowanie malowideł naskalnych z rejonu Dordogne, gdzie odkryto słynną jaskinię Lascaux, przez lata opierało się przede wszystkim na analizach stylistycznych. Teraz naukowcy sięgnęli po spektroskopię odbiciową i spektroskopię Ramana, by sprawdzić skład pradawnych barwników. Wynik okazał się przełomowy, bo w części malowideł wykryto obecność węgla. Ten składnik umożliwia osadzenie tych dzieł na osi czasu.
Region Dordogne w południowo zachodniej Francji to prawdziwe serce pradawnej sztuki jaskiniowej. Znajdują się tam tysiące malowideł naskalnych wykonanych tysiące lat temu. Poważny problem stanowi jednak precyzyjne określenie wieku tych pradziejowych arcydzieł. Naukowcy znaleźli na to sposób. W poszukiwaniu węgla Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Iny Reiche z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) opublikował właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „PNAS” ważny artykuł dotyczący wieku malowideł naskalnych z obszaru Dordogne. Przez długi czas panowało przekonanie, że tamtejsze malowidła wykonano wyłącznie z barwników mineralnych. Artyści mieli używać tlenków żelaza i manganu, które nadawały dziełom barwy czerwone, żółte i czarne. Problem polega na tym, że minerały nie zawierają węgla drzewnego. A ich wydatowanie możliwe byłoby tylko w przypadku takiej organicznej domieszki. Dlatego badacze zaczęli wnikliwie analizować malowidła w ich poszukiwaniu. Bardzo stare malowidła. Ale jak stare? W regionie Drodogne znajduje się m.in. słynna jaskinia Lascaux, znana z przepięknie wykonanych wizerunków zwierząt. Ale podobnych grot jest więcej, dlatego obszar ten znalazł się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Wiek malowideł z reguły był określany na około 18 000–16 000 lat na podstawie analiz stylistycznych i porównania do innych wytworów sztuki paleolitycznej. Francuscy badacze postanowili zweryfikować to datowanie. Nowe technologie przynoszą niespodziewane wyniki Wszystko zmieniło się, gdy naukowcy zastosował nowoczesne metody obrazowania. Użyli spektroskopii odbiciowej (RIS) oraz spektroskopii Ramana. Ku zaskoczeniu wszystkich, urządzenia wykryły obecność węgla w niektórych malowidłach. To była sensacja, ponieważ wcześniej sądzono, że w tym regionie nie używano węgla drzewnego jako składnika pradziejowej „farby”. Odkryty barwnik to prawdopodobnie pozostałości spalonego drewna, które idealnie nadaje się do badań radiowęglowych. Byk i maska przemówiły Mikroskopijne próbki barwnika pobrano w słynnej jaskini Font-de-Gaume. Badacze wybrali dwie figury zidentyfikowane jako wykonane z domieszką węgla. Pierwszą jest żubr. Próbkę pobrano z jego głowy, z miejsca między rogami. Drugim obiektem jest malowidło określone jako maska. Z niej pobrano trzy próbki: z lewego oka oraz górnej i dolnej wargi. Archeolodzy podkreślają, że gołym okiem nie widać miejsca pobrania próbek, więc malowidła nie uległy zniszczeniu. Z analiz fizykochemicznych (metodą radiowęglową) uzyskano prawdopodobne daty wykonania malowideł. Żubr ma ok. 13 tys. lat, a maska – 14–16 tys., co oznacza, że są nieco młodsze, niż do tej pory sądzono. Przyszłość badań sztuki paleolitycznej W ocenie autorów artykułu, to badanie to naukowy przełom w kwestii bardziej precyzyjnego datowania malowideł naskalnych z rejonu Dordogne. Są niemal pewni, że niewielka domieszka węgla znajduje się w innych malowidłach. Naukowcy zauważają, że węgiel drzewny był w czasach paleolitu materiałem wszechobecnym i łatwym do zdobycia, więc nie ma powodu, dla którego nie miałby być używany również w innych okolicznych jaskiniach. Badanie to jest określane jako kamień milowy dla prehistorii w Dordogne, bo dostarcza pierwszych twardych dowodów eksperymentalnych na wiek tamtejszej sztuki naskalnej. Może to stać się standardem dla innych słynnych stanowisk paleolitycznych w tej części Francji. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
Już wkrótce najstarszy most w Paryżu zmieni się w niezwykłą, monumentalną grotę. Instalacja zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf” przekształci historyczną przeprawę nad Sekwaną w artystyczną przestrzeń przypominającą skalną jaskinię. Projekt będzie jednocześnie hołdem dla słynnej instalacji stworzonej przez artystyczny duet Christo i Jeanne-Claude, którzy w 1985 roku „opakowali” ten most w złocisty materiał. Nowa realizacja ma zapewnić mieszkańcom i turystom wyjątkowe doświadczenie – co ważne, dostępne dla wszystkich bezpłatnie.
Paryż od dekad pozostaje jedną z najważniejszych europejskich stolic sztuki współczesnej, w której przestrzeń publiczna często staje się miejscem spektakularnych projektów artystycznych. W ostatnich latach świat obiegły zdjęcia monumentalnej instalacji na Łuku Triumfalnym, przygotowanej według koncepcji Christo i Jeanne-Claude. Teraz francuska stolica zapowiada kolejne wydarzenie tego typu. W czerwcu 2026 roku na moście Pont Neuf pojawi się immersyjna instalacja przygotowana przez znanego artystę JR, który planuje całkowicie odmienić wygląd tej historycznej przeprawy i stworzyć jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji artystycznych nad Sekwaną. „La Caverne du Pont Neuf”. Monumentalna instalacja zmieni najstarszy most Paryża Projekt, który już wkrótce odmieni jeden z najbardziej rozpoznawalnych mostów w Paryżu, przygotowywany był przez wiele miesięcy. Prace nad nim rozpoczęły się w styczniu 2025 roku, kiedy artysta JR wraz ze swoim zespołem zaprezentował w hangarze na lotnisku Orly ogromny, 15-metrowy prototyp instalacji. Test pozwolił sprawdzić zarówno jej konstrukcję techniczną, jak i efekt wizualny. Finalna realizacja pojawi się na moście Pont Neuf od 6 do 28 czerwca 2026 roku, kiedy historyczna przeprawa nad Sekwaną zostanie przekształcona w monumentalną instalację zatytułowaną „La Caverne du Pont Neuf”. Przez trzy tygodnie most przestanie być jedynie elementem miejskiej infrastruktury i zamieni się w spektakularną przestrzeń artystyczną przypominającą skalną grotę. Konstrukcja o powierzchni 2400 m² powstanie z dziesiątek nadmuchiwanych segmentów wypełnionych powietrzem, które stworzą rzeźbiarską formę o fakturze przypominającej kamień. Zewnętrzną warstwę instalacji stanowić będzie specjalnie zadrukowana tkanina, nadająca całości efekt trompe-l’œil – iluzji skalnej struktury wyrastającej z mostu. Projektowi towarzyszyć będzie także ścieżka dźwiękowa przygotowana przez francuskiego muzyka Thomasa Bangaltera (członka legendarnego Daft Punk) oraz doświadczenia rozszerzonej rzeczywistości (AR). Instalacja o wadze 5 ton ma być dostępna dla wszystkich bezpłatnie i przez całą dobę. Będzie można oglądać ją z różnych punktów miasta – spacerując po moście, z brzegów Sekwany, z pobliskich mostów, a nawet z Wieży Eiffla. Jak podkreśla JR, inspiracją dla projektu były kamieniołomy, z których przed wiekami wydobywano kamień do budowy Pont Neuf. – Moja wizja tego projektu ma korzenie zarówno w przeszłości, jak i teraźniejszości tego kultowego mostu – tłumaczy artysta. Pont Neuf i hołd dla Christo oraz Jeanne-Claude Most Pont Neuf, mimo swojej nazwy oznaczającej „Nowy Most”, jest w rzeczywistości najstarszą przeprawą w Paryżu. Został ukończony w 1607 roku za panowania Henryka IV i od początku wyróżniał się nowatorskimi rozwiązaniami architektonicznymi. Był pierwszym mostem w mieście w całości zbudowanym z wapienia luteckiego – kamienia, który stał się charakterystycznym materiałem dla paryskiej architektury. Jako jeden z pierwszych posiadał także szerokie chodniki dla pieszych, dzięki czemu szybko stał się miejscem spotkań, handlu i ulicznych występów. Z mostu roztacza się widok na Sekwanę oraz wyspę Île de la Cité, dlatego przez stulecia inspirował artystów, malarzy i fotografów, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów francuskiej stolicy. To właśnie tutaj w 1985 roku powstało jedno z najbardziej spektakularnych dzieł sztuki w przestrzeni publicznej XX wieku – „The Pont Neuf Wrapped” autorstwa artystycznego duetu Christo i Jeanne-Claude. Para zasłynęła z monumentalnych instalacji polegających na tymczasowym „opakowywaniu” budowli i krajobrazów. W przypadku Pont Neuf most został pokryty około 40 tysiącami metrów kwadratowych złocistej tkaniny, mocowanej przy pomocy kilometrów lin i ton stalowych łańcuchów. Projekt przyciągnął wówczas około trzech milionów odwiedzających, a jego efemeryczny charakter – instalacja istniała jedynie przez dwa tygodnie – stał się symbolem idei sztuki przemijającej. Nowa realizacja JR, zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf”, powstaje właśnie jako hołd dla tej historycznej interwencji sprzed czterdziestu lat. Artysta nawiązuje do dziedzictwa Christo i Jeanne-Claude, podkreślając, że sztuka w przestrzeni publicznej powinna skłaniać do ponownego spojrzenia na znane miejsca i odkrywania ich na nowo. Źródła: Time Out, JR Art, Metalocus Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Te miejsca lada dzień zakwitną na różowo. Spektakularne wiśnie zobaczysz blisko Polski
Kwitnące wiśnie to niekwestionowany symbol japońskiej wiosny, który co roku przyciąga tysiące turystów spragnionych widoku różowych płatków. Choć tradycja hanami wywodzi się z Azji, podobne spektakle przyrody można dziś podziwiać w sercu Nowego Jorku czy na ulicach europejskich miast.
W tym artykule: Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Tak wygląda Central Park wiosną Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Japonia przywodzi na myśl na wiele skojarzeń, ale wiosną są to przede wszystkim kwitnące wiśnie. Różowawe kwiaty symbolizują efemeryczną naturę życia i piękno nowych początków. Każdej wiosny, poza pandemiczną przerwą, do Japonii przylatują tysiące turystów aby na własne oczy zobaczyć ten wyjątkowy spektakl w przyrodzie. W parkach, świątyniach i sanktuariach robi się wtedy tłoczno. Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Sezon kwitnienia wiśni w Japonii zwykle rozpoczyna się na południu, a następnie przesuwa się na północ. Zaczyna się na przełomie marca i kwietnia i zazwyczaj trwa około pięciu tygodniu. Szczyt kwitnienia przypada w różnym czasie w zależności od regionu i pogody. Najpopularniejszym miejscem do oglądania kwitnących wiśni w Japonii jest park Ueno w Tokio. Inne sprawdzone miejscówki to: Ścieżka Filozofów w Kioto, park Nakanoshima w Osace, ogród Shukkeien w Hiroszimie. Oglądanie kwitnących wiśni to nie tylko atrakcja turystyczna. To wiekowa tradycja, nazywana przez Japończyków hanami. Pod koniec marca i na początku kwietnia ludzie zbierają się w parkach, aby śpiewać, pić sake, a nawet pisać wiersze. Wszystko ku chwale otaczającego piękna. Współcześnie zakochani i całe rodziny wykorzystują ten czas na sesje fotograficzne w plenerze. Kwiat wiśni jest integralną częścią kultury japońskiej. Motyw ten pojawia się w dziełach sztuki, literaturze, a nawet na monetach jenów. Przypomina o kruchości życia i docenianiu każdej chwili. Tak wygląda Central Park wiosną Nie tylko w Japonii wiosna patrzy przez różowe okulary. Kwitnące wiśnie są również symbolem nowojorskiego Central Parku. Jedna z odmian (Okame) rosnących wzdłuż zachodniej strony zbiornika wodnego zdążyła już zakwitnąć. Kolejne dopiero czekają na swój szczyt. Nowojorczycy i turyści mogą śledzić, gdzie w Central Parku jest już różowo za pomocą aplikacji przygotowanej przez Central Park Conservancy. David Bayne, kierownik ds. zarządzania krajobrazem wytłumaczył w komunikacie prasowym, że łagodne przejście z zimowej aury na wiosenno-letnią sprzyja wczesnemu kwitnięciu wiśni. Nagłe upały mogłyby zaburzyć rytm przyrody. Łącznie w Central Parku na ponad 340 hektarach rosną cztery rodzaje wiśni: Kwanzan (znany z ciemnoróżowego odcienia), Higan (białe i różowe kwiaty), Yoshino (białe kwiaty), Okame (różowe kwiaty). Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Pola Marsowe w Paryżu Trudno o bardziej malownicze miejsce na piknik niż Pola Marsowe w Paryżu. Szczególnie wiosną robi się tam jeszcze bardziej fotogenicznie. To zasługa kwitnących wiśni. Co prawda nie ma ich tam tak wiele jak w Central Parku, ale to nie szkodzi. Okolica, w tym wieża Eiffla, dopełnia wrażenia estetyczne. Bonn w Niemczech Mniej oczywistym wyborem jest Bonn położone w zachodnich Niemczech. W kwietniu turystyka sprowadza się tam do dwóch ulic: Heerstrasse i Breite Straße. Rosnące wzdłuż nich wiśnie zostały przywiezione z Japonii po zjednoczeniu Niemiec. Heerstrasse jest nazywana przez mieszkańców „Aleją Kwitnącej Wiśni” i nie ma co się dziwić. Wiosną wygląda jak różowy tunel. Taka sceneria przyciąga fotografów z całego kraju i zagranicy. Kersenbloesempark w Amstelveen/Amsterdamie Znanym i sprawdzony miejscem jest również Kersenbloesempark położony niedaleko lotniska Amsterdam Schiphol. Podarowane miastu przez Japanese Women’s Club w 2000 roku prawdziwe japońskie drzewa sakura tworzą jeden z najlepszych ogrodów kwitnących wiśni w Europie. Każde drzewo ma nawet swoją własną nazwę – są to imiona kobiet w języku japońskim lub holenderskim. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tu garncarze pracowali obok zmarłych. Zaskakująca historia francuskiego miasta
W samym sercu francuskiego miasta Fosses archeolodzy odsłonili świat, w którym granica między życiem a śmiercią była zatarta. Pod stopami współczesnych mieszkańców odkryto relikty średniowiecznych domostw i ogromnych pieców. A między nimi… rzędy grobów.
Współczesna doktryna konserwatorska zakłada, że wykopaliska archeologiczne należy prowadzić w ostateczności, tak, by nie niszczyć niepotrzebnie nawarstwień. Wykopaliska można wykonać tylko raz. Tego typu badania są jednak niezbędne w przypadku prowadzenia inwestycji budowlanych. Wtedy archeolodzy wkraczają na dany obszar i przeprowadzają tzw. wykopaliska ratownicze. Wówczas rejestrują układ warstw, obiekty i zabierają wszelkie możliwe zabytki. Tak też było w przypadku badań przeprowadzonych w północnej Francji, w mieście Fosses w departamencie Val d’Oise. Średniowiecze pod współczesną zabudową Archeolodzy z francuskiego instytutu archeologicznego INRAP przeprowadzili w miejscu przyszłej inwestycji wykopaliska na powierzchni 1600 metrów kwadratowych. Natrafili na niezwykle gęstą zabudowę z okresu od IX do XIII wieku, a zatem z czasów średniowiecza. Odnaleźli tam ślady domów i warsztatów, które opowiadają historię trwającą kilkaset lat. Życie w cieniu przodków Najbardziej zaskakującym odkryciem dla naukowców była bliskość świata żywych i umarłych. Na badanym terenie odnaleziono nekropolię liczącą około 80 grobów. Najstarsze z nich pochodzą z IX i X wieku, czyli z czasów karolińskich zdominowanych przez dynastię Karola Wielkiego. Zmarli spoczywają w wąskich dołach, ułożeni w rzędach lub małych grupach. Niektóre pochówki mają nawet specjalne, wycięte w ziemi „poduszki” pod głowę. Co ciekawe, w grobach nie znaleziono żadnych kosztowności. Najbardziej dziwi jednak to, że ta strefa sacrum graniczyła bezpośrednio z domami i miejscami pracy. Obok grobów stały spichlerze na zboże i chaty, w których trudniono się tkactwem. Specjalizacja średniowiecznego miasta Z biegiem czasu funkcja tego miejsca ewoluowała, a zapach domowego obiadu ustąpił miejsca dymowi z pieców. Archeolodzy odkryli serię palenisk wykopanych bezpośrednio w ziemi. Najstarsze z nich to małe piece domowe z okresu karolińskiego, służące jednej rodzinie. Jednak w XII wieku sytuacja się zmieniła. Pojawiły się dwa znacznie większe piece, które prawdopodobnie służyły do wypieku chleba dla całej społeczności. Sugeruje to narodziny wspólnotowej organizacji pracy. Prawdziwym hitem wykopalisk jest jednak wielki piec garncarski. Wokół niego znaleziono jamy z zapasami gliny oraz śmietniska pełne potłuczonych naczyń, które nie przetrwały wypału. Magnetyczny kompas czasu W celu określenia wieku pieca do wytwarzania ceramiki zastosowania niezbyt często stosowaną metodę archeomagnetyczną. Niektóre struktury lub materiały gliniane, po odpowiednim podgrzaniu, rejestrują kierunek i natężenie ziemskiego pola magnetycznego i zachowują tę „pamięć”, jeśli nie następuje dalsze nagrzewanie. Właściwość ta wynika z obecności tlenków żelaza w glinie, które po ochłodzeniu ulegają trwałemu namagnesowaniu. Ponieważ kierunek i natężenie pola magnetycznego zmieniają się w czasie, naukowcy mogą porównywać pomiary namagnesowania wykonane na rozgrzanych materiałach z krzywą odniesienia i określać datę ostatniego użycia pieca. Można zatem stwierdzić, że wypalona ceramika „więzi” pole magnetyczne Ziemi sprzed stuleci. Naukowcy porównując ten zapis z historycznymi wykresami zmian pola magnetycznego, ustalają w ten sposób datę bezwzględną. Ale pomocna w tym jest standardowa analiza typologiczna naczyń od której profesjonalna archeologia rozpoczęła się już w XIX wieku. Źródło: INRAP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
Kampania pod Verdun była jednym z najbardziej krwawych epizodów I wojny światowej i elementem niemieckiego planu wyniszczenia armii francuskiej. Rozpoczęta w lutym 1916 roku ofensywa miała zmusić Francję do kapitulacji poprzez walkę o twierdzę o ogromnym znaczeniu symbolicznym, lecz niewielkiej wartości strategicznej. Starcie, w którym dominowała artyleria, gaz bojowy i miotacze ognia, pochłonęło około pół miliona ofiar i stało się punktem zwrotnym zarówno dla Francji, jak i Niemiec. 21 lutego mija dokładnie 110 lat od rozpoczęcia walk pod Verdun. Przeczytaj fragment nowej książki Michaela Howarda „I wojna światowa”.
Spis treści: Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Plan wyniszczenia armii francuskiej Początek bitwy i przewaga artylerii Dowodzenie Pétaina i obrona twierdzy Skala strat i piekło artyleryjskiej wojny Skutki bitwy dla Francji i Niemiec U schyłku 1915 roku armia niemiecka zwyciężała na wszystkich frontach, a jednak koniec I wojny światowej nie był blisko. Cierpliwość cywilów wspierających wysiłek militarny została wystawiona na próbę. Wpływowa grupa opozycyjna w armii z Hindenburgiem i Ludendorffem na czele, wspierana przez kanclerza Theobalda von Bethmanna Hollwega, chciała usunięcia Falkenhayna. Ten natomiast wciąż cieszył się zaufaniem kajzera, któremu nie podobały się takie próby kwestionowania jego autorytetu i który wciąż wierzył, że klucz do zwycięstwa leży na zachodzie. Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Kanclerz miał dobre powody, by twierdzić, że głównym wrogiem nie jest Francja, lecz Wielka Brytania. Jej armie wciąż były świeże i ledwie wykorzystane w boju, a siły morskie nie tylko utrzymywały blokadę handlową Niemiec, lecz także pozwalały na utrzymanie komunikacji ze Stanami Zjednoczonymi, od których alianci byli coraz bardziej zależni w zakresie zasobów. Aby zaradzić temu drugiemu zjawisku, Falkenhayn nalegał na nieograniczoną wojnę podwodną. Wierzył też, że na lądzie najgroźniejszą bronią Wielkiej Brytanii nie były jej własne, słabo wyszkolone wojska, lecz sojusznicza armia francuska. Gdyby tej ostatniej zadać druzgoczący cios, tak by musiała błagać o pokój, to „angielski miecz”, jak mawiał Falkenhayn, zostałby wytrącony z ręki. Jak to zrobić, biorąc pod uwagę umocnienia obronne frontu zachodniego? Plan wyniszczenia armii francuskiej Aby rozwiązać ten problem, Falkenhayn zastosował metodę, która sprawdziła się już wcześniej na wschodzie, a więc wyniszczenie przeciwnika. Francja miała być wykrwawiona na śmierć poprzez zniszczenie jej armii. Trzeba było zmusić Francuzów, by walczyli o tereny, na których utratę nie mogli sobie pozwolić – w tym wypadku chodziło o umocnioną twierdzę Verdun. Nie miała ona strategicznego znaczenia, ale leżała na newralgicznym przyczółku i była istotnym historycznie miejscem, związanym z niegdysiejszymi zwycięstwami Francji. Początek bitwy i przewaga artylerii Falkenhayn zdawał sobie sprawę, że Joffre nie mógł przystać ani na brak obrony tego miejsca, ani na zaniechanie jego odbicia w przypadku utraty. Na pewno wojska niemieckie poniosłyby straty podczas ataku, ale te by zminimalizowano dzięki zastosowaniu technik sprawdzonych podczas ataku na linii Gorlice–Tarnów, czyli zaskoczeniu i przewadze artylerii. Tak więc 21 lutego 1916 roku rozpoczął się atak, po dziewięciogodzinnym ostrzale z niemal tysiąca dział. Dowodzenie Pétaina i obrona twierdzy Falkenhayn miał rację. Joffre nie uważał Verdun za istotne strategicznie miejsce i niewiele zrobił na rzecz przygotowania jego obrony, ale presja polityczna sprawiła, że nie mógł odpuścić. Dowódcą był generał Philippe Pétain, który nie mógł awansować ze względu na swoje przekonanie o wyższości obrony nad ofensywą. Żołnierze Pétaina wypełniali rozkazy, by bronić każdego metra ziemi i odbijać każdy, który został utracony. Skala strat i piekło artyleryjskiej wojny Wyniszczenie uderzyło w obie strony. Francuzi zadawali tyle strat, ile sami odnosili. Pétain starał się oszczędzać swych ludzi poprzez system rotacji, ale Falkenhayn rzucał do boju żołnierzy coraz bardziej desperacko. Na polu bitwy dominowały działa. Pod koniec czerwca, gdy ataki niemieckie wreszcie zelżały, artyleria obu walczących stron wykreowała krajobraz zniszczenia, jakiego świat jeszcze nie widział. Dzieła zniszczenia dopełniły stosowane w walce bezpośredniej gaz i miotacze ognia. W tym piekle obie strony straciły 0,5 mln żołnierzy i już nigdy zapewne nie dowiemy się, ilu z nich wciąż leży w tej spopielonej ziemi. Verdun pozostało w rękach Francuzów. Było to dla nich wielkie zwycięstwo, chociaż spowodowało prawie całkowite rozbicie ich armii. Skutki bitwy dla Francji i Niemiec Dla Niemców natomiast była to pierwsza niekwestionowana porażka, która odbiła się i na morale armii, i na nastrojach społeczeństwa. Falkenhayn musiał za to zapłacić, więc w sierpniu pozbawiono go dowództwa. Na jego miejsce kajzer powołał Hindenburga jako szefa sztabu generalnego z wiernym Ludendorffem u boku. Źródło: Fragment książki Michaela Howarda „I wojna światowa” (seria „Krótkie wprowadzenie”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego). Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji
To miasto ma więcej historii pod ziemią niż nad nią. Sekrety Paryża liczą setki kilometrów
Ciekawostki o Paryżu potrafią zaskoczyć nawet osoby, które odwiedzały to miasto wielokrotnie. Stolica Francji kojarzy się z romantyzmem, Wieżą Eiffla i Luwrem, ale jej historia kryje znacznie więcej – od narodzin kina, przez tajemnicze katakumby, aż po psychologiczne zjawisko nazwane „syndromem paryskim”. Sprawdź, co jest faktem, co mitem i jakie sekrety skrywa jedno z najczęściej odwiedzanych miast świata.
Spis treści: Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Czy w Paryżu można filmować za darmo? Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Ponad 170 muzeów w jednym mieście Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Haussmann i przebudowa Paryża Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Paryż to miasto o ponad dwutysięcznej historii, którego współczesny wizerunek w dużej mierze ukształtował XIX wiek i przebudowa pod kierunkiem barona Haussmann. Szerokie bulwary, eleganckie kamienice i monumentalne place nie są przypadkiem – powstały w wyniku jednej z największych urbanistycznych transformacji Europy. To właśnie ta mieszanka historii, kultury i nowoczesności sprawia, że ciekawostki o Paryżu nie kończą się na kilku znanych atrakcjach. Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Mało kto wie, że to właśnie tutaj odbył się pierwszy publiczny pokaz filmowy. 28 grudnia 1895 roku bracia Lumière zaprezentowali swoje krótkie filmy w salonie Grand Café przy Boulevard des Capucines. Wydarzenie to uznaje się za symboliczne narodziny kina. Pokaz obejmował kilkadziesiąt sekundowych filmów dokumentujących codzienne życie – wyjazd pociągu ze stacji czy robotników opuszczających fabrykę. Widzowie byli tak poruszeni realizmem obrazu, że – według przekazów – cofali się w obawie przed nadjeżdżającą lokomotywą. Dziś Paryż pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków filmowych w Europie. W mieście działa La Cinémathèque Française, jedno z najważniejszych archiwów filmowych na świecie. Czy w Paryżu można filmować za darmo? Często powtarza się informacja, że w Paryżu można kręcić filmy bez opłat, o ile nie odbywa się to w muzeum, ogrodzie czy na basenie. To jednak uproszczenie. W praktyce realizacja zdjęć filmowych w przestrzeni publicznej wymaga odpowiednich zgód administracyjnych, a opłaty zależą od: liczby osób w ekipie, wykorzystanego sprzętu, zajmowanej przestrzeni, czasu trwania nagrań. Paryż jest jednak miastem przyjaznym filmowcom – rocznie realizuje się tu setki produkcji, od reklam po filmy fabularne. Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Jedna z najpopularniejszych ciekawostek o Paryżu dotyczy Mony Lisy. To bez wątpienia jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki na świecie i główna atrakcja Luwru. Wbrew powtarzanym opiniom, w muzeum prezentowany jest oryginał obrazu Leonarda da Vinci, a nie kopia. Dzieło chronione jest specjalnym szkłem kuloodpornym i systemem zabezpieczeń, a jego wartość ubezpieczeniowa jest praktycznie niemożliwa do oszacowania. Co roku Luwr odwiedza kilka milionów turystów, a większość z nich kieruje swoje kroki właśnie do sali z Giocondą. Ponad 170 muzeów w jednym mieście Paryż może pochwalić się imponującą liczbą placówek kulturalnych – w mieście działa ponad 170 muzeów. Oprócz Luwru warto wymienić: Musée d’Orsay – słynące z impresjonistów, Centre Pompidou – sztuka nowoczesna, Musée Rodin, Musée de l’Orangerie, Musée Carnavalet – poświęcone historii miasta. Co ciekawe, wiele muzeów oferuje bezpłatny wstęp w pierwszą niedzielę miesiąca, a osoby poniżej 26. roku życia z krajów Unii Europejskiej często zwiedzają za darmo. Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Wiele muzeów europejskich jest zamkniętych w poniedziałki, jednak Luwr jest zamknięty we wtorki. To istotna informacja dla turystów planujących wizytę. Luwr ma już ponad 230 lat i jest jednym z największych muzeów na świecie – jego powierzchnia ekspozycyjna przekracza 70 tysięcy metrów kwadratowych. Zwiedzenie całej kolekcji w jeden dzień jest praktycznie niemożliwe. Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Założona w 1686 roku Le Procope uchodzi za najstarszą nieprzerwanie działającą kawiarnię w Paryżu. Bywały tu takie postacie jak Wolter, Diderot czy Rousseau. To właśnie w takich miejscach rodziła się kultura salonowa Francji – dyskusje filozoficzne, polityczne i literackie miały ogromny wpływ na historię Europy. Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Jednym z najbardziej znanych faktów jest to, że Wieża Eiffla miała być konstrukcją tymczasową. Została wzniesiona na Wystawę Światową w 1889 roku i pierwotnie planowano jej demontaż po 20 latach. Uratowało ją praktyczne zastosowanie – konstrukcja okazała się doskonałą anteną radiową. Dziś jest symbolem Francji i jedną z najczęściej fotografowanych budowli świata. Na konstrukcji wieży wygrawerowano nazwiska 72 francuskich naukowców i inżynierów, którzy przyczynili się do rozwoju nauki w XIX wieku. Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Sama konstrukcja Wieży Eiffla znajduje się w domenie publicznej. Jednak jej nocna iluminacja jest objęta prawem autorskim. Oznacza to, że: zdjęcia do użytku prywatnego są dozwolone, komercyjne wykorzystanie nocnych fotografii wymaga zgody operatora wieży. To rzadki przykład sytuacji, w której oświetlenie budynku podlega ochronie prawnej. Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Pod ulicami Paryża znajduje się sieć tuneli o długości ponad 300 kilometrów. Część z nich to paryskie katakumby, w których spoczywają szczątki około sześciu milionów osób. Powstały pod koniec XVIII wieku, gdy przepełnione cmentarze stanowiły zagrożenie sanitarne. Do zwiedzania udostępniony jest jedynie niewielki fragment podziemi – reszta pozostaje zamknięta. Nielegalne eksplorowanie tuneli jest surowo zabronione i grozi wysokimi karami. Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Jednym z najbardziej intrygujących zjawisk jest syndrom paryski. To stan psychicznego rozczarowania, który może dotknąć turystów – szczególnie z krajów azjatyckich – po konfrontacji wyidealizowanego obrazu miasta z rzeczywistością. Objawy mogą obejmować: dezorientację, lęk, przyspieszone bicie serca, poczucie derealizacji. Zjawisko to opisywane jest w literaturze medycznej jako forma krótkotrwałego szoku kulturowego. Haussmann i przebudowa Paryża Dzisiejszy wygląd miasta to efekt XIX-wiecznej modernizacji. Baron Georges-Eugène Haussmann, działając na polecenie Napoleona III, przeprowadził gruntowną przebudowę. Powstały: szerokie bulwary, jednolite elewacje kamienic, nowoczesny system kanalizacji, parki miejskie jak Bois de Boulogne. Przebudowa poprawiła warunki sanitarne i komunikacyjne, ale wiązała się również z wyburzeniami całych dzielnic. Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Określenie „Miasto Świateł” (La Ville Lumière) ma podwójne znaczenie. Po pierwsze, w XVIII wieku Paryż był centrum epoki Oświecenia. Po drugie, był jednym z pierwszych europejskich miast, które wprowadziły szerokie oświetlenie uliczne. Już w XVII wieku instalowano latarnie, by poprawić bezpieczeństwo mieszkańców. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To tutaj artyści uciekli z drogiego centrum miasta. Powstała dzielnica wolności i eksperymentu
Montparnasse, znane na całym świecie jako synonim awangardy i symbol szalonych lat 20., zajmuje szczególne miejsce w topografii i historii Paryża. Formalnie, jako dzielnica administracyjna, obszar ten jest w całości zlokalizowany w 14. dzielnicy. To jednak jedynie administracyjny wycinek terytorium. Historycznie i kulturowo Montparnasse rozciąga się znacznie szerzej, a jego znaczenie wykracza poza ramy zwykłego miejsca zamieszkania. Jaka jest historia dzielnicy artystycznej bohemy? Co warto zobaczyć, zwiedzając to miejsce? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Granice Montparnasse Gdzie ta góra? Historia Montparnasse Atrakcje Montparnasse Montparnasse, dzielnica zrodzona z gruzowiska, stała się centrum paryskiej sztuki, by później upaść pod ciężarem betonu i komercji. Klimat belle epoque zachował się tam jednak do dziś, mimo że na przestrzeni lat dzielnica przeszła radykalną transformację, która zresztą trwa do dziś. Granice Montparnasse „Quartier du Montparnasse” znajduje się na lewym brzegu, w części Paryża, która od wieków jest siedzibą artystów i intelektualistów. Jako mniejsza, 53. jednostka administracyjna francuskiej stolicy, wchodzi w skład 14. dzielnicy. Rozpoczyna się od Ogrodu Luksemburskiego i rozciąga aż do administracyjnych granic miasta. Należy podkreślić, że w świadomości kulturowej, granice Montparnasse są znacznie szersze i de facto dotykają trzech dzielnic – 14., 15. i 6. – obejmując kluczowe skrzyżowania Bulwaru Montparnasse z Rue de Rennes. Gdzie ta góra? Nazwa „Montparnasse”, czyli „góra Parnas”, wprowadza pewien dysonans poznawczy. Na miejscu próżno bowiem szukać tytułowej góry. W przeciwieństwie do Montmartre, który dumnie wznosi się nad miastem, Montparnasse jest terenem w przeważającej mierze płaskim. Skąd zatem wzięła się ta nazwa? Termin „Montparnasse” pojawił się w XVII wieku jako wyraz ironii. Studenci z pobliskiej Dzielnicy Łacińskiej, uciekając od rygoru Sorbony, przychodzili tam, by recytować poezję i raczyć się winem. W tamtym czasie znajdowało się tam sztuczne wzgórze, utworzone z gruzu i odpadów wydobywanych z podziemnych kamieniołomów wapienia – tego samego, z którego zbudowano Notre-Dame i Luwr. To na tej stercie śmieci młodzi poeci ogłosili powstanie nowej siedziby muz, nawiązując do mitycznego greckiego Parnasu. W XVIII wieku, podczas wielkich prac urbanistycznych związanych z wytyczaniem Boulevard du Montparnasse, wzgórze zostało zniwelowane. Fizyczna góra zniknęła, ale nazwa – będąca świadectwem potęgi słowa i ironii – przetrwała, stając się fundamentem tożsamości dzielnicy. Historia Montparnasse Zanim Montparnasse stał się salonem Paryża, było jego zapleczem rozrywkowym. Kluczowym momentem w rozwoju dzielnicy była budowa muru celnego pod koniec XVIII wieku. Montparnasse znalazł się tuż za nim, co miało fundamentalne konsekwencje ekonomiczne. Towary sprzedawane poza granicami miasta nie były obciążone podatkiem octroi. Oznaczało to, że wino na Montparnasse było znacznie tańsze niż w centrum Paryża. Ten prosty mechanizm fiskalny doprowadził do eksplozji życia rozrywkowego. Powstały tam niezliczone lokale z muzyką i trunkami i kabarety. Rue de la Gaîté (ul. Radości) zyskała swoją nazwę właśnie w tym okresie, stając się mekką dla robotników i studentów, szukających taniej zabawy. To dziedzictwo hedonizmu i biesiadowania stało się fundamentem, na którym wiek później wyrosła kultura kawiarniana. Wielka migracja artystów Początek XX wieku przyniósł ogromną zmianę kulturalną. Dzielnica Montmartre, dotychczasowa stolica bohemy, stała się ofiarą własnej legendy. Rosnące czynsze i napływ turystów wypychały artystów poszukujących spokoju i tanich pracowni. Alternatywą stała się dzielnica Montparnasse. Migracja ta nie była natychmiastowa, ale nieuchronna. Picasso, Modigliani, Soutine, Chagall – wszyscy oni przenieśli się na lewy brzeg, zasiedlając tanie, często pozbawione wygód pracownie. W przeciwieństwie do malowniczego, wiejskiego Montmartre’u, Montparnasse było miejscem bardziej miejskim, intelektualnym i kosmopolitycznym. Szalone lata 20. Okres międzywojenny to apogeum świetności Montparnasse. Dzielnica stała się „pępkiem świata”, jak określił to Henry Miller. Powstała tam luźna, wielonarodowa społeczność artystów, którzy na Montparnasse znaleźli schronienie przed politycznymi i społecznymi restrykcjami swoich ojczyzn. To tam narodziła się nowoczesność. W tamtejszych kawiarniach dyskutowano o kubizmie, surrealizmie i dadaizmie. Ale Montparnasse to nie tylko malarstwo. To także literatura. Tzw. stracone pokolenie amerykańskich pisarzy – Hemingway, Fitzgerald, Gertrude Stein – uczyniło z tej dzielnicy swoją bazę operacyjną. Ostoje artystów Fenomen Montparnasse nie istniałby bez tamtejszych kawiarni. W latach 20. nie były to tylko miejsca, gdzie pito aromatyczny napój. Kawiarnie pełniły funkcję biur, salonów, giełd pracy dla modeli, a zimą – jedynego ogrzewanego miejsca, dostępnego dla ubogich artystów. Właściciele, jak choćby Victor Libion z La Rotonde, słynęli z tego, że przymykali oko na malarzy siedzących godzinami nad jedną filiżanką, a nawet pozwalali im płacić rysunkami (które po latach stały się warte fortunę). Blizna Paryża Lata 60. i 70. przyniosły kres artystycznej utopii. W ramach modernizacji miasta podjęto decyzję o wyburzeniu starego dworca Montparnasse i budowie nowoczesnego centrum biurowego. Powstała wówczas wieża Montparnasse – czarny, 59-piętrowy wieżowiec o wysokości 210 metrów. Jej budowa (trwająca od 1969 do 1973 roku) wywołała ogromny wstrząs wśród paryżan. Budynek stał się symbolem aroganckiego modernizmu, niszczącego historyczną panoramę. Atrakcje Montparnasse Dzielnica Montparnasse nie jest najoczywistszym punktem na turystycznej mapie Paryża. Warto jednak odwiedzić to miejsce, bo mimo zachodzących tam zmian, duch bohemy wciąż jeszcze unosi się na tamtejszych uliczkach i w kawiarniach. Cztery świątynie kawy Turyści wciąż mogą odwiedzić tzw. wielką czwórkę na Boulevard du Montparnasse, gdzie wielcy artyści niemal każdego dnia spędzali długie godziny: Le Dôme – kawiarnia mieszcząca się pod numerem 108 została otwarta w 1898 roku i jest najstarsza z czterech wspaniałych lokali. W latach 20. była to nieoficjalna „siedziba” anglojęzycznych literatów. Potem Le Dôme ewoluował w stronę ekskluzywnej restauracji; La Rotonde – kawiarnia pod numerem 105 to ulubione miejsce Picassa, który miał pracownię tuż za rogiem. Wystrój zdominowany przez czerwony aksamit i złocenia tworzy atmosferę teatralnego przepychu. To tam Modigliani szkicował portrety gości w zamian za drinki; Le Select – lokal pod numerem 99 uchodzi za najbardziej autentyczny z całej czwórki. Hemingway nazywał ją „duszą Montparnasse”. Była to pierwsza kawiarnia otwarta 24 godziny na dobę, co przyciągało nocnych marków. Wnętrze zmieniło się najmniej od lat 20. Wciąż jest ciemne, intymne, przesiąknięte historią; La Coupole – lokal pod numerem 102 jest największy i najbardziej spektakularny. Kawiarnia została otwarta w 1927 roku, jako wielka brasserie w stylu art deco. Jej ogromna sala, wsparta na 32 kolumnach (pomalowanych przez artystów takich jak Léger i Delaunay), mogła pomieścić setki gości. To tutaj Josephine Baker przychodziła ze swoim gepardem, a Salvador Dalí robił swoje surrealistyczne happeningi. Wieża Montparnasse Mimo kontrowersji estetycznych, wieża Montparnasse jest popularną atrakcją turystyczną. Trudno dziwić się popularności tego obiektu. Taras widokowy na 56. piętrze i dach powyżej 59. piętra oferują niesamowitą panoramę. To najlepszy punkt do fotografowania wieży Eiffla. „Żelazna Dama” prezentuje się stamtąd w całej okazałości na tle Pola Marsowego. Imperium śmierci Pod Montparnasse przebiega jeden z najbardziej kluczowych punktów całej sieci paryskich katakumb. Mowa o Grand Réseau Sud, czyli Wielkiej Sieci Południowej, która jest największym i najbardziej znanym systemem korytarzy w całym mieście. Oficjalne wejście do Muzeum Katakumb znajduje się przy Place Denfert-Rochereau, czyli zaledwie kilkanaście minut spacerem od dworca i wieży Montparnasse. Ciekawym miejscem jest także cmentarz Montparnasse, druga co do wielkości nekropolia Paryża. W przeciwieństwie do gotyckiego Pere-Lachaise, Montparnasse jest bardziej intymny. To spokojna przestrzeń, pełna rzeźb i historii. Spoczęło tam wiele znanych osób, w tym: Serge Gainsbourg – grób francuskiego kompozytora należy do najbardziej obleganych. Fani zostawiają tam bilety metra (w nawiązaniu do piosenki „Le Poinçonneur des Lilas”), papierosy, a także – co niezwykłe – główki kapusty. Jest to hołd dla jego albumu „L’Homme à la tête de chou” („Człowiek z głową kapusty”); Jean-Paul Sartre i Simone de Beauvoir – spoczywają razem, tuż przy wejściu. Ich nagrobek pokryty jest śladami pocałunków pozostawianych przez wielbicieli ich filozofii i miłości; Charles Baudelaire – spoczął w grobie znienawidzonego ojczyma, generała Aupicka, co jest ostateczną ironią jego losu. Obok znajduje się jednak osobny cenotaf poświęcony samemu poecie; Marguerite Duras – grób pisarki wyróżnia się doniczkami, w których zamiast kwiatów „zasadzone” są dziesiątki długopisów i ołówków. Muzea Montparnasse, jako dawne centrum rzeźby, oferuje wybitne muzea monograficzne: Musée Bourdelle – zlokalizowane w zachowanej pracowni Antoine’a Bourdelle’a. Jest to niezwykłe miejsce, gdzie monumentalne rzeźby z brązu stoją w cichych, ukrytych ogrodach; Musée de la Libération de Paris – znajduje się bezpośrednio nad stacją Denfert-Rochereau. To nowoczesne muzeum przedstawia historię wyzwolenia Paryża w 1944 roku, a jego największą atrakcją jest możliwość zejścia do autentycznego podziemnego bunkra dowodzenia pułkownika Rol-Tanguy, który znajduje się 20 metrów pod ziemią. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tu czas się zatrzymał. Francuzi uznali tę wioskę za najpiękniejszą
Francja od kilku lat nie ma sobie równych pod względem liczby odwiedzających – to najczęściej odwiedzany kraj na świecie. W samym 2024 roku przyciągnęła rekordowe 100 milionów turystów zagranicznych, którzy chcieli zasmakować jej kultury, kuchni i krajobrazów. A jakim wyborem kierują się sami Francuzi, gdy są pytani o ulubione miejsce we własnym kraju? Wiadomo, która miejscowość skradła ich serca.
Francja od dekad przyciąga turystów z całego świata, oferując mozaikę pejzaży (od Alp po Lazurowe Wybrzeże) oraz kulturowe skarby, jak muzea, katedry czy lokalne festiwale. Jej słynna kuchnia i malownicze wsie inspirowały nawet ekstremalnych podróżników: w 2022 roku pewien Belg przejechał rowerem ponad 1400 km tylko po to, by spróbować wyjątkowych croissantów z Nicei. Jednak gdy zapyta się samych Francuzów, jakie miejsce w ich kraju lubią najbardziej, wskazania bywają zaskakujące. Widzowie popularnego programu telewizyjnego „Le Village Préféré des Français 2025” wybrali mianowicie Saint-Antoine-l’Abbaye – niewielką wioskę, która okazała się najbliższa sercom mieszkańców Francji. Historia Saint Antoine l’Abbaye – od średniowiecznego sanktuarium, do malowniczej wioski Saint Antoine l’Abbaye to niewielka, ale niezwykle bogata historycznie wioska położona w departamencie Isère w regionie Owernia-Rodan-Alpy, która dziś uchodzi za jeden z najlepiej zachowanych przykładów średniowiecznej zabudowy we Francji. Pierwotnie miejscowość nosiła nazwę La-Motte-Saint-Didier, lecz jej losy zmieniły się gwałtownie po XI wieku, kiedy to sprowadzono tu relikwie św. Antoniego Wielkiego – egipskiego mnicha i pustelnika, czczonego jako święty patron uzdrawiania. Dzięki temu Saint-Antoine szybko stało się celem pielgrzymek. W 1095 roku założono tu dom Zakonu Szpitalników św. Antoniego, którzy opiekowali się chorymi, w szczególności osobami dotkniętymi tzw. ogniem św. Antoniego (chorobą powodującą drgawki i owrzodzenia), stając się jednym z ważniejszych ośrodków medyczno-religijnych średniowiecznej Europy. Centralnym punktem wioski jest majestatyczne gotyckie opactwo z jednym z najstarszych kościołów w regionie, którego początki sięgają średniowiecza (a wraz z innymi zabytkami zostało wpisane na listę Monuments Historiques już w XIX wieku). Ulice brukowane kamieniem, domy z muru pruskiego i wąskie zaułki tworzą niezwykłą atmosferę minionych wieków, przez co miejscowość wydaje się zawieszona w czasie między dawną duchowością a codziennym życiem jej mieszkańców. Saint-Antoine-l’Abbaye została uznana za jedną z najpiękniejszych wiosek Francji (Plus Beaux Villages de France) już w 2009 roku, co podkreśla jej wyjątkową wartość historyczną i architektoniczną. Co sprawia , że Francuzi pokochali Saint Antoine l’Abbaye? Saint Antoine l’Abbaye swoją wyjątkowość zawdzięcza nie tylko statusowi jednej z najpiękniejszych wsi we Francji, ale przede wszystkim harmonijnemu połączeniu bogatej historii, autentyczności i żywej kultury lokalnej. Położona w sercu zielonych wzgórz Isère, między Grenoble a Lyonem, wioska zachowała niemal nienaruszony średniowieczny charakter. Spacerując między zabytkowymi fasadami i rynkami, można poczuć atmosferę XIII–XIV wieku, kiedy opactwo było ważnym ośrodkiem kultu i leczenia. Wiele budynków i detali architektonicznych (od rzeźbionych portali po starannie zachowane fragmenty murów) świadczy o tym, jak duże znaczenie miała ta miejscowość w średniowieczu. Równie istotnym elementem przyciągającym turystów są liczne wydarzenia i festiwale, które ożywiają wioskę o każdej porze roku. Najbardziej znane są coroczne Médiévales, wielka impreza odbywająca się w sierpniu, podczas której całe Saint-Antoine-l’Abbaye zamienia się w żywy teatr epoki średniowiecza – z artystami, muzyką, warsztatami rzemieślniczymi i kolorowymi kiermaszami, które przenoszą uczestników w dawne czasy. Kolejnym atutem wioski jest jej położenie: otoczona malowniczymi krajobrazami i szlakami w okolicach Regionalnego Parku Przyrody Vercors, stanowi doskonałą bazę do spacerów, wycieczek rowerowych czy odkrywania lokalnych smaków. Bliskość innych urokliwych miejsc, jak Pont-en-Royans czy znanego z tradycyjnych serów Saint-Marcellin tylko wzbogaca ofertę turystyczną tej części regionu Owernia-Rodan-Alpy i sprawia, że Francuzi chętnie tu wracają. Źródła: CNN, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu nie zapłacisz za karnet narciarski. Francuski ośrodek w Alpach podjął bezprecedensową decyzję
Sezon narciarski trwa w najlepsze, a alpejskie stoki ponownie zapełniły się miłośnikami zimowego szaleństwa. Dla wielu z nich największą barierą nie są jednak warunki pogodowe, lecz ceny – karnety narciarskie w Europie potrafią dziś kosztować fortunę. Tym większe zaskoczenie budzi decyzja jednego z francuskich ośrodków w Alpach, który... całkowicie zrezygnował z opłat za korzystanie z wyciągów.
Trwa najbardziej intensywny okres dla europejskich kurortów narciarskich. Alpejskie ośrodki otwierają kolejne trasy, a narciarze i snowboardziści planują wyjazdy, coraz częściej kalkulując nie tylko długość stoków, lecz także koszty. Rosnące ceny karnetów sprawiły, że według wielu narciarstwo stało się luksusem dostępnym tylko dla wybranych. Na tym tle decyzja jednego z francuskich kurortów, by udostępnić stoki bezpłatnie, wywołała spore poruszenie i otworzyła dyskusję o przyszłości zimowej turystyki w Alpach. Darmowe narciarstwo w Alpach? To możliwe Saint-Colomban-des-Villards to niewielka alpejska miejscowość w Sabaudii, położona na wysokości około 1100 metrów n.p.m., która tej zimy znalazła się w centrum międzynarodowej uwagi. Nie dlatego, że otwarto tu nowe trasy czy luksusowe hotele, lecz z powodu bezprecedensowej decyzji, czyli całkowitej rezygnacji ze sprzedaży karnetów narciarskich. Jak podkreślają lokalne władze, nie jest to gest marketingowy ani próba przyciągnięcia turystów za wszelką cenę, lecz efekt narastającego kryzysu finansowego, z którym ośrodek zmaga się od lat. Według burmistrza Pierre’a-Yves’a Bonnivarda deficyt utrzymywał się niemal nieprzerwanie od ćwierćwiecza, a w ostatnich sezonach gwałtownie się pogłębił. Główną przyczyną są coraz bardziej nieprzewidywalne warunki śniegowe, które skracają sezon i zwiększają koszty utrzymania wyciągów. W 2025 roku strata operacyjna sięgnęła już miliona euro – kwoty niemożliwej do udźwignięcia dla gminy dysponującej rocznym budżetem na poziomie 2,7 mln euro. Jak przyznaje burmistrz, niemal 40% środków miejskich było przeznaczanych na łatanie strat, co wzbudziło sprzeciw administracji państwowej i doprowadziło do interwencji prefektury. Sytuację dodatkowo pogorszyło zerwanie połączenia z rozległym kompleksem Les Sybelles, którego Saint-Colomban-des-Villards było częścią przez ponad dwie dekady. Eksperyment zamiast zamknięcia stoków. Gmina liczy koszty Wobec braku realnych alternatyw finansowych władze Saint-Colomban-des-Villards zdecydowały się na rozwiązanie pośrednie. Zamiast całkowitego zamknięcia infrastruktury narciarskiej ograniczono jej skalę do minimum i udostępniono ją bezpłatnie. Kluczowe okazały się proste wyliczenia: uruchomienie kas, systemu biletowego i obsługi sprzedaży generowałoby koszty sięgające nawet 40 tys. euro na sezon, podczas gdy prognozowane wpływy z karnetów dla początkujących nie przekroczyłyby 18 tys. euro. Jak przyznaje burmistrz, w tym przypadku brak opłat oznacza realne oszczędności. Szacowany koszt funkcjonowania darmowej strefy (obejmującej dwa wyciągi orczykowe i pas dla dzieci) wyniesie od 150 do 200 tys. euro, czyli kilkukrotnie mniej niż w poprzednim sezonie. Choć deficyt nie znika całkowicie, staje się możliwy do kontrolowania. Jednocześnie lokalne władze otwarcie przyznają, że jest to rozwiązanie tymczasowe. Na wysokości 1100 metrów narciarstwo alpejskie traci rację bytu szybciej, niż jeszcze niedawno zakładano, a zmiany klimatyczne szczególnie dotkliwie uderzają w ośrodki położone na średnich wysokościach. Z tego względu gmina postanowiła równolegle rozwijać alternatywne formy turystyki, jak m.in. trasy wędrówek na rakietach śnieżnych, czy piesze szlaki, skupiając się na kontakcie z naturą. Władze planują szczegółową ocenę eksperymentu po zakończeniu sezonu, a decyzje dotyczące przyszłości zapadną wiosną. Tegoroczna zima ma więc dla Saint-Colomban-des-Villards charakter etapu przejściowego. Jej wyniki pokażą, czy bezpłatne narciarstwo może funkcjonować jako uzupełnienie szerszej oferty, a nie jej fundament, i czy obrany kierunek pozwoli gminie stopniowo uniezależnić się od kosztownej infrastruktury narciarskiej. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Podwodna budowla jak z Atlantydy. Wyjątkowe odkrycie u wybrzeży Francji
Geologiczna zagadka z dna Oceanu Atlantyckiego została rozwiązana. Struktura o długości ponad 100 metrów okazała się granitowym murem zbudowanym przez ludy zbieracko-łowieckie ponad 7 tys. lat temu. Odkrycie nie tylko pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie prehistorycznych nadmorskich społeczności, lecz także pobudza wyobraźnię, inspirując historie o podwodnych miastach-widmach.
W 2024 roku na dnie Morza Bałtyckiego u wybrzeży Niemiec został odnaleziony kamienny mur liczący aż 10 000 lat. Podwodna konstrukcja zszokowała naukowców swoim wiekiem, którzy okrzyknęli ją najstarszą tego typu strukturą na świecie. Teraz – w jeszcze bardziej zachodniej części Europy – została odnaleziona budowla o podobnym kształcie do tej z Morza Bałtyckiego. Oba znaleziska, a przede wszystkim miejsce ich odnalezienia, są idealnym dowodem na zmieniające się warunki geograficzne. Zatopiony mur Budowla, która została odkryta na dnie Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży francuskiej wyspy Île de Sein to mur o długości ponad 100 metrów. U swojej podstawy obiekt ma aż ok. 20 metrów szerokości i średnio 2 metry wysokości. W okolicy muru odkryte zostały również pojedyncze pionowe granitowe struktury — monolity, które wystają na 1,8 metra ponad górną granicę głównej budowli. Budowa tak dużego obiektu wymagała pracy i mobilizacji dużej grupy osób. Osiadła społeczność musiała wykazać się dużymi – jak na tamten okres – umiejętnościami pracy kolektywnej. Współautor badania, archeolog Yvan Pailler z Uniwersytetu Bretanii Zachodniej podkreśla, że społeczeństwo musiało być niezwykle dobrze zorganizowane, by wykonać mur. „Został zbudowany przez bardzo dobrze zorganizowane społeczeństwo zbieracko-łowieckie, które osiadało na stałe, gdy pozwalały na to zasoby. Albo przez jedną z neolitycznych populacji, które przybyły tu około 5000 r. p.n.e.” – przypuszcza. Jakie było pierwotne przeznaczenie muru? Pierwotne zastosowanie nowo odkrytej konstrukcji nie jest jeszcze naukowcom znane. Podobnie jak w przypadku bałtyckiego znaleziska, gdzie — według badaczy — budowla spełniała funkcje łowieckie, również w tym przypadku archeologowie kierują swoje podejrzenia w stronę takiego przeznaczenia. Mur, który dziś znajduje się około 9 metrów pod powierzchnią wody, w okresie użytkowania — między 5800 a 5300 r. p.n.e. — znajdował się na suchym lądzie, w strefie pomiędzy linią niskiej i wysokiej wody u brzegu wyspy. Takie umiejscowienie budowli mogło pomagać w zatrzymywaniu ryb podczas odpływu. Pailler w rozmowie z Agence France-Presse mówi o wyjątkowości nowego odkrycia, które rzuca nowe światło na nasz stan wiedzy. „To bardzo interesujące odkrycie, które otwiera nowe perspektywy dla archeologii podwodnej i pomaga nam lepiej zrozumieć, jak zorganizowane były społeczności nadmorskie” – podkreśla. Bretońskie legendy W czasach, kiedy odnaleziony mur został wybudowany, poziom Oceanu Atlantyckiego był o około 7 metrów niższy niż obecnie, a wyspa Île de Sein aż 14 razy większa. Proces podnoszenia się poziomu wody mógł wpływać na zalewanie przeróżnych obiektów stworzonych przez społeczności zamieszkujące tamte tereny. Nic więc dziwnego, że wśród mieszkańców współczesnej Bretanii krążą legendy o zatopionych miastach. Najpopularniejsze z nich — Ys — miało znajdować się na dnie zatoki Douarnenez, raptem kilka kilometrów od wyspy, przy której znaleziono mur. Według autorów badania zjawisko porzucenia całych domostw, spowodowane podwyższeniem poziomu morza, trwale zakorzeniło się w pamięci tamtejszych mieszkańców. Opowieści o tamtych wydarzeniach mogły być przekazywane z pokolenia na pokolenie aż po czasy współczesne, gdy historie o zatopionych miastach zaczęły funkcjonować jako legendy. Badacze apelują zatem o bliższe przyjrzenie się temu zjawisku i podjęcie prób naukowego opracowania mechanizmów przekazywania takich narracji. Źródła: Smithsonian, BBC Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Odwiedziłam miejsce, gdzie język nie przypomina żadnego innego w Europie” – fascynująca kraina na granicy dwóch państw
Wybrzeże francuskiej części Kraju Basków liczy niespełna 40 km długości. Ale za to jakich! Spektakularne klify, soczysta zieleń i uwielbiane przez surferów plaże.
Spis treści: Baskijska czerwień, baskijski błękit Na placu Króla Słońce Miasto pałaców i surferów Piękne plaże, piękne fale Kraj Basków – jak zaplanować podróż Rytmiczne bicie bębenków – to je słyszę najpierw. Potem pojawiają się skoczne dźwięki fletów, a zza zakrętu wyskakuje postać tańczącej wieśniaczki w czerwonej spódnicy z koronkowym fartuszkiem. Za nią cały w pląsach mężczyzna w czarnym baskijskim berecie i z czerwoną chustką zawiązaną wokół szyi. Znacząco wystają ponad tłum – już z daleka widzę ich od pasa w górę. Mają w końcu dobre 8 m wysokości! Gdy parada podchodzi bliżej, u stóp tych marionetek gigantów dostrzegam ludzi ubranych na czarno, w czerwonych beretach i chustkach na szyi. Grają na txistu, rodzaju fletu, który stał się symbolem baskijskiego odrodzenia. Jego nazwa wywodzi się prawdopodobnie od słowa ziztu, czyli „gwizdać”, bo takie właśnie dźwięki wydaje z siebie ta piszczałka. Ma zaledwie trzy otwory, więc można na niej grać jedną ręką, a drugą – to już wymaga niezłej koordynacji – uderzać w zawieszony na ramieniu bębenek danbolin. Roztańczona gromada znika za zakrętem i niemal od razu za nimi pojawia się orkiestra dzieciaków grających baskijskie melodie na wszystkim co się da: od trąbek po akordeon. I znów, wszyscy na czarno, z czerwonymi chustkami zawiązanymi na szyi tak, że z przodu jest węzełek, a na plecy spływa równiutki trójkącik materiału. Jego kolor to nie krwista czerwień ani nawet nie czerwony pomidorowy, tylko raczej lekko zardzewiała, dojrzała wiśnia. Baskijska czerwień, baskijski błękit Rozglądam się dookoła, po centrum Saint-Jean-de-Luz. W tym samym kolorze są okiennice okolicznych domów. Ich białe szachulcowe fasady pocięte są równymi liniami szachownicy z desek i bali, również malowanych na ten właśnie odcień czerwieni. W witrynie sklepu obok dostrzegam materiały w piękne pasy i zaintrygowana wdaję się w rozmowę ze sprzedawczynią, która stoi w progu, podziwiając uliczny spektakl. Okazuje się, że ten charakterystyczny odcień czerwieni znany jest po prostu jako czerwień baskijska. Jej nazwa: „baigorry”, pochodzi od słów ibai gorri, czyli: „czerwona rzeka”. Legenda głosi, że farby w tym kolorze były pigmentowane byczą krwią, która miała odstraszać owady i zwalczać pleśń. Oczywiście z prawdą ma to niewiele wspólnego, bo pigment pochodził z tlenku żelaza, którego ruda powszechnie występuje w tych okolicach. Z kolei baskijska zieleń, zwana wagonową, wywodzi się od dębu rosnącego w hiszpańskim mieście Guernica (po baskijsku: Gernika-Lumo; rozsławił je swoim obrazem Picasso) uważanym za najstarszą stolicę Basków. Jest on symbolem ich wolności, bo pod tym drzewem przez wieki możnowładcy przysięgali, że będą przestrzegać baskijskich wartości. Z niebieskim jest najłatwiej – szafirowy błękit ma korzenie w rybackiej przeszłości regionu. Rodziny z wybrzeża, utrzymujące się przede wszystkim z połowu ryb, wykorzystywały do ozdabiania domów farbę pozostałą po malowaniu łodzi. I to właśnie na wybrzeżu niebieskie odcienie drewnianych detali domów są najpopularniejsze. Ten wykład ekspedientki o kolorach uświadamia mi, że znalazłam się w krainie, gdzie najdrobniejszy szczegół ma znaczenie. Zaczynam więc tym uważniej im się przyglądać. A możliwość ku temu mam idealną, bo trafiłam w sam środek święta patrona miasta Saint-Jean-de-Luz (obchodzonego pod koniec czerwca), czyli św. Jana Ewangelisty. Dla Basków to ważne święto, ale też znakomita okazja do manifestacji swojej tożsamości. Kraj Basków, zwany też Baskonią, rozciąga się zarówno po francuskiej, jak i po hiszpańskiej stronie granicy. Przy czym warto zaznaczyć, że część hiszpańska jest kilka razy większa. Na placu Króla Słońce Saint-Jean-de-Luz to dawna wieś rybacka, a dziś wytworny kurort. Leży niemal przy samej granicy z Hiszpanią, nad idealnym łukiem zatoki, która stanowi jedyny naturalnie osłonięty port po francuskiej stronie baskijskiego wybrzeża. Był on tu od zawsze i już w XV w. rybacy wypływali z niego hen, ku wybrzeżom Nowej Fundlandii, na połowy dorsza i polowanie na wieloryby. Wysokie pomosty z ruchomymi trapami przypominają o potężnych pływach. Ale port jest wyjątkowo dobrze schowany. Dodatkowo kryje się za plecami eleganckich domów stojących frontem do oceanu, a konkretnie – Zatoki Biskajskiej. Wpływają do niego właśnie niewielkie łodzie o kolorowych burtach. Jeszcze przed chwilą brały one udział w wyścigach na wodach zatoki. Mają 6 m długości, a w każdej siedzi przy wiosłach trzech mężczyzn o potężnych ramionach, wyrobionych ciągłymi zmaganiami z wysokimi falami. Batteleku – tak nazywa się tutejsza tradycyjna łódź rybacka na żagiel lub wiosłowa. Określenie pochodzi od od słowa batel, czyli „kajak”. Jednostki te znane tu były już w XIII w. Łowi się z nich głównie małe kalmary (słynne i pyszne chipirones), anchois i morszczuka. Niewiele brakowało, a batteleku odeszłyby w zapomnienie. Gdy pewien pasjonat w latach 70. XX w. rozpoczął ich poszukiwania, odnalazł tylko pięć „ostańców”. Dziś znów są stałym elementem krajobrazu, a ich zawody uświetniają wiele świąt, jak np. to dzisiejsze. Tuż przy porcie mieści się najważniejszy w mieście plac – Ludwika XIV, który do historii przeszedł jako Król Słońce. Dlaczego akurat o nim się tu tak pamięta? Wszystko za sprawą traktatu pirenejskiego z 1659 r., który zakończył wojnę francusko-hiszpańską. Symbolicznie przypieczętowało go małżeństwo Ludwika XIV, który przybył właśnie do Saint-Jean-de-Luz, by poślubić infantkę Hiszpanii, Marię Teresę Austriaczkę. Oboje mieli po 22 lata i byli podwójnymi kuzynami. Królewna – jak przystało na dziedziczkę Habsburgów – była dość niska, pulchna, a pod jej blond czupryną kryły się małe niebieskie oczy i charakterystyczna „habsburska warga” (wynik ciągłego zawierania małżeństw wewnątrz jednego rodu). W czasie uroczystości zamieszkała w efektownej rezydencji bogatego baskijskiego armatora, górującej nad portem. Budynek, nazywany dziś, a jakże, Domem Infantki, wyróżnia się różową fasadą z cegły i kamienia oraz dwiema galeriami z arkadami w stylu włoskim. Ślub wzięli w katedrze słynącej z zachwycającego złotego ołtarza. Nie zważali przy tym na to, że była ona wciąż jeszcze w budowie. Miasto pałaców i surferów „Jedliśmy krewetki i piliśmy piwo. Miasto było zatłoczone. Każda ulica pełna. Duże samochody z Biarritz i San Sebastián bez przerwy podjeżdżały i parkowały wokół placu. Przywoziły ludzi na corridę” – pisał sto lat temu w powieści „Słońce też wschodzi” Ernest Hemingway. Do Biarritz, które wyznacza drugi kraniec wybrzeża francuskiego Kraju Basków, miał szczególny sentyment. I trudno mu się dziwić. To pyszny kurort pełen imponujących kamienic, które równie dobrze mogłyby stać w Paryżu. Pełno tu XIX-wiecznych pałaców i domów bogatych rodzin. Jak np. równie dostojna, co potężna willa Eugenia. Powstała w 1854 r. na polecenie Napoleona III jako letnia rezydencja dworu i cesarzowej. Niejako dla kontrastu powyrastały pomiędzy nimi dziwne betonowe budowle schodzące po klifach niemal do samego poziomu oceanu. A także masywne hotele i apartamentowce stojące za plecami pięknego łuku Grande Plage o złotym piasku. Tę architekturę można by było określić jako nowoczesną pewnie jakieś 60 lat temu. Są tu też modne butiki, świetne knajpy, no i przede wszystkim wszechobecni surferzy. Schodzą w czarnych piankach ulicami ku plaży, by ujarzmiać wielkie fale lub dopiero się tego nauczyć. Z policzkami i nosami wymalowanym na różowo, biało lub niebiesko, by uniknąć poparzeń, z piaskiem i solą we włosach. To oni nadają Biarritz ton i luz. Piękne plaże, piękne fale A skoro o surferach mowa, to przenieśmy się do Guéthary, osady, która rozłożyła się na klifach pomiędzy piaszczystymi plażami. Jej centralnym punktem jest oczywiście port, dawniej ważny, dziś ledwie zauważalny. Zamieszkuję w domu mającym to szczęście, że stoi w pierwszej linii, na klifie, tuż koło latarni morskiej, która kiedyś służyła wypatrywaniu wielorybów. Dom nazywa się Etxea, czyli po prostu... „dom”. Jest rozłożysty, z dwuspadowym, niesymetrycznym dachem, ma szachulcową fasadę. Ale i tak nikt na nią nie patrzy, bo całą uwagę skupia ocean. A także wściekle zielone klify porośnięte intensywną zielenią. Są tu hortensje z kwiatami wielkimi jak ludzkie głowy, odurzający jaśmin i trawy sięgające do ramienia. Z tej obfitości wyłaniają się porozrzucane na klifie piękne domy otoczone wymuskanymi ogrodami. U ich stóp kultowa wśród surferów plaża Parlementia – znana z dużych fal załamujących się daleko od brzegu. Stromą ścieżką wzdłuż klifu schodzą tu surferscy wyjadacze z małymi, szybkimi i zwrotnymi deskami niesionymi nonszalancko pod pachą albo na głowie. Kocioł zacznie się, gdy już wejdą do wody. Fale załamują się elegancko, można na nie liczyć. Tak samo jak na to, że przemielą mniej wprawnych śmiałków i podniosą wszystkim poziom adrenaliny. Potem aperitif w barze z widokiem, gdzie nie ma stolików, tylko deski surfingowe poprzyczepiane wprost do nabrzeżnego murka. Można też coś zjeść w Bahia Beach przy wielkich ławach, które po godz. 22 zamieniają się w taneczny parkiet. Właściciel odstawia garnki i bierze w obroty niewielki syntezator oraz mikrofon. Modnie ubrana młodzież rusza w tan. Kontuzji kostki łatwiej się tu chyba nabawić niż w trakcie surfingu. Śpiewają, biją brawa i mielą powietrze, kręcąc młynki chustkami. Czerwonymi, rzecz jasna. Kraj Basków – jak zaplanować podróż Do Biarritz z Paryża najwygodniej dotrzeć samolotem (m.in. z lotniska Orly), a ceny biletów w obie strony zwykle zaczynają się dziś od ok. 700–1000 zł, zależnie od terminu, alternatywą jest szybki pociąg TGV, który pokonuje trasę z Paryża do Biarritz w ok. 4 godziny, a ceny biletów w jedną stronę najczęściej mieszczą się w przedziale 80–120 euro przy wcześniejszej rezerwacji. Na nocleg warto rozważyć Kaliko w Bidart, mieszczące się w tradycyjnym baskijskim domu z elementami szachulcowymi (ceny zwykle od ok. 100–120 euro za noc) lub Mosaikhotel w Saint-Jean-de-Luz, kameralny i położony kilka minut spacerem od plaży (od ok. 90–110 euro). Jeśli chodzi o jedzenie, w Bidart świetnym adresem jest Auberge Koskenia przy głównym placu, znana z doskonałych tapas i lokalnych win, w Saint-Jean-de-Luz warto zajrzeć do Xaya, serwującej nowoczesną kuchnię baskijską opartą na sezonowych, lokalnych produktach, natomiast w Biarritz nie można pominąć historycznej Café Miremont, legendarnej cukierni i herbaciarni działającej od 1872 roku. Warto też wiedzieć, że charakterystyczny baskijski beret pozostaje ważnym symbolem lokalnej tożsamości – tradycyjnie czarny, dziś często także czerwony, wykonywany z wełny merynosów z Pirenejów i produkowany m.in. w manufakturach w Bayonne oraz Oloron-Sainte-Marie, a jego cena wynosi obecnie około 30–35 euro. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Anna Janowska Dziennikarka i pisarka podróżnicza. Wszystko robię wolno, więc wpisuję się – niejako mimo woli – w trend na podróżowanie slow. Nie liczę odwiedzanych krajów, bo napędza mnie ciekawość świata, a nie potrzeba bicia rekordów. Szczególnie pociągają mnie wyspy, bo widok na wodę to coś, co uwielbiam, a ograniczone terytorium i efekt – nawet pozornego – oddalenia mnie fascynują. Od niedawna więcej podróżuję na krótszych dystansach, bo przeprowadziłam się do Tuluzy i wciąż odkrywam ten nowy dla mnie kawałek Francji.
Tajemnice wzgórza Montmartre – dlaczego bazylika Sacré‑Cœur budziła kontrowersje, zanim jeszcze powstała
Sacre Coeur to jeden z najbardziej wyjątkowych obiektów na mapie Paryża. Z jednej strony, mówimy tu o miejscu nieustającej modlitwy, które od ponad stu lat gromadzi wiernych, natomiast z drugiej – o świątyni zbudowanej na narodowej traumie i ideologicznej wojnie, która na dziesięciolecia podzieliła kraj. Jest symbolem wiary, ale także zaciętych bitew, które ukształtowały nowoczesną Francję.
Spis treści: Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Powstała niezwykła budowla Zwiedzanie Sacre Coeur Niektórzy paryżanie nazywają ten kościół „bezą”, co odnosi się do kształtu kopuły i koloru kościelnych murów. Faktem jest, że bazylika Sacre Coeur wzbudzała ogromne kontrowersje jeszcze przed rozpoczęciem prac budowlanych i to nie zmieniło się do dziś. Mówimy tu jednak o świątyni, którą każdego roku odwiedza około 11 milionów osób. Pod względem popularności wśród zabytków sakralnych, wyżej w Paryżu plasowała się jedynie katedra Notre-Dame (przed pożarem). Co poza niezwykłą, całkowicie „nieparyską” architekturą ma do zaoferowania to niezwykłe miejsce? Niezwykłą historię. Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Historia bazyliki Sacre Coeur jest nierozerwalnie związana z jednym z najbardziej burzliwych okresów w dziejach Francji, kiedy kraj pogrążył się w chaosie po przegranej wojnie z Prusami. Góra Męczenników i artystów Wybór miejsca pod budowę bazyliki nie był przypadkowy. Wzgórze Montmartre, czyli „Góra Męczenników”, od wieków było przesycone duchowym znaczeniem. Jak głosi legenda, to właśnie tam, w III wieku, wraz ze swoimi towarzyszami został stracony św. Dionizy, pierwszy biskup Paryża i patron Francji. Przez stulecia miejsce to było celem pielgrzymek. Na wzgórzu wzniesiono też potężne opactwo benedyktynek, które zostało zniszczone podczas Rewolucji Francuskiej. W XIX stuleciu Montmartre przeszło istotną transformację. Wiejski charakter tego miejsca, gdzie nie brakowało winnic i lokali z niskimi czynszami, zaczął przyciągać artystyczną bohemę. Wąskie, brukowane uliczki stały się domem i pracownią dla takich artystów jak Pablo Picasso, Vincent van Gogh, Henri de Toulouse-Lautrec czy Amedeo Modigliani. Tym samym, wzgórze stało się synonimem artystycznej wolności. Tak oto powstało unikatowe tło dla projektu, który miał na zawsze odmienić oblicze wzgórza. „Ślub narodowy” W 1871 roku Francja poniosła druzgocącą klęskę w wojnie z Prusami. Upadek cesarza Napoleona III, oblężenie Paryża, klęska głodu i proklamacja Cesarstwa Niemieckiego w Wersalu – to wszystko dogłębnie wstrząsnęło Francuzami. W Atmosferze moralnego kryzysu, dwóch przemysłowców – Alexandre Legentil i Hubert Rohault de Fleury – złożyło prywatny „ślub narodowy”. Przysięgli, że jeżeli Bóg ocali Francję przed całkowitym upadkiem, sami sfinansują budowę wspaniałej świątyni, poświęconej Najświętszemu Sercu Jezusa. W swoim postanowieniu upatrywali coś w rodzaju narodowej pokuty za „stulecie moralnego upadku”, który ich zdaniem rozpoczął się wraz z wybuchem Rewolucji Francuskiej. Inicjatywa trafiła na podatny grunt. Kręgi katolickie wyraziły swoje poparcie dla projektu, a znaczenie idei „pokutnej” świątyni zostało dodatkowo wzmocnione przez kolejne tragiczne wydarzenie – Komunę Paryską. 18 marca 1871 roku radykalni rewolucjoniści rozpoczęli dwumiesięczną, krwawą rewoltę. Insurekcja wybuchła na Montmartre, kiedy tłum uniemożliwił wojsku zabranie armat. Dla konserwatywnej części społeczeństwa Komuna Paryska była ostatecznym dowodem na moralny rozkład Francji. Tym samym budowa bazyliki zyskała nowy wymiar. Oprócz pokuty za klęskę wojenną, stała się symbolem pokuty za grzechy. Kościół, który dzielił zamiast jednoczyć 24 lipca 1873 roku Zgromadzenie Narodowe uchwaliło ustawę, na mocy której budowa kościoła została uznana za inwestycję użyteczności publicznej. To dało władzy potężne narzędzie – prawo do wywłaszczenia gruntów na Montmartre. Takie działania wywołały ogromne niezadowolenie, zwłaszcza w kręgach republikańskich i antyklerykalnych. O zmianie decyzji nie było jednak mowy. Wybór wzgórza jako lokalizacji dla bazyliki nie wynikał wyłącznie z historycznej świętości tego miejsca. Montmartre uznano za miejsce narodzin rewolucyjnego chaosu, a budowa monumentalnego symbolu katolickiego miała być czymś w rodzaju wyzwania rzuconego laickiej Republice. Zwolennicy rozdziału Kościoła od państwa uznali to za prowokację. Przez cały okres trwania budowy inwestycja była przedmiotem nieustannych ataków politycznych. Antyklerykalni parlamentarzyści wielokrotnie podejmowali próby wstrzymania finansowania. Powrót do chrześcijańskich korzeni W konkursie na projekt bazyliki zwyciężył Paul Abadie. Jego praca okazała się radykalnym zerwaniem ze wszystkimi stylami, które wcześniej dominowały w Paryżu. Francuski architekt nie sięgnął do neogotyckich czy neobarokowych wzorców. Zamiast tego postawił na romano-bizantyjską wizję. Nie był to przypadkowy wybór. Gotyk był nierozerwalnie związany z historią francuskiej monarchii. Abadie wolał czerpać z wzorców kojarzonych z wczesnym chrześcijaństwem i Cesarstwem Bizantyjskim, których estetyka miała charakter uniwersalny, a nie narodowy. W swoim projekcie połączył wiele inspiracji. Kopuły i plan krzyża greckiego miały być nawiązaniem do Hagii Sophii w Konstantynopolu i bazyliki św. Marka w Wenecji. Z kolei detale konstrukcyjne zaczerpnął z architektury romańskiej, zwłaszcza z katedry Saint-Front w Périgueux. Budowa rozpoczęła się w 1876 roku. Prace trwały 38 lat. W tym czasie wybuchła I wojna światowa, co uniemożliwiło konsekrację świątyni. Poświęcenie nastąpiło dopiero 5 lat później. Powstała niezwykła budowla Kościół na planie krzyża greckiego mierzy 85 m długości i 35 m szerokości. Wokół potężnej kopuły centralnej twórca zaprojektował cztery mniejsze. O architektonicznej wyjątkowości Sacre Coeur świadczy także materiał, z którego wzniesiono świątynię. Abadie wybrał trawertyn z kamieniołomów w Château-Landon. Kamień ten wykazuje niezwykłą zdolność do samooczyszczania. W kontakcie z deszczówką wydziela kalcyt – białą substancję, która naturalnie pokrywa wszelkie zanieczyszczenia. Symbolika fasady Dominującym elementem bazyliki jest centralna kopuła. Mierząca 55 m wysokości i 16 m średnicy konstrukcja wznosi się na 83 m. Przed budową Wieży Eiffla była najwyższym punktem Paryża. Fasadę ozdobiono posągami z brązu, wzmacniającymi narodowy charakter budowli. Po obu stronach głównego wejścia umieszczono konne statuy dwóch świętych patronów Francji: Joanny d’Arc i króla Ludwika IX Świętego, wykonane przez Hippolyte’a Lefèbvre’a. Ich obecność sugeruje, że mimo uniwersalnego stylu świątynia jest głęboko zakorzeniona w historii kraju. Nietypowa jest także orientacja kościoła. Podczas gdy większość budowli sakralnych jest zorientowana na osi wschód-zachód, bazylikę Sacre Coeur wzniesiono na osi północ-południe. Decyzja ta była podyktowana dwoma względami: topograficznym (wąski kształt płaskowyżu na wzgórzu) i symbolicznym – fasadę bazyliki zwrócono w stronę serca Paryża, aby mogła je duchowo ochraniać. Kościół na niepewnym gruncie Budowa na niestabilnym gruncie Montmartre, pełnym starych kamieniołomów gipsu, wymagała ogromnych prac fundamentowych. W ziemię wbito 83 masywne filary, sięgające kilkadziesiąt metrów w głąb, aby dotrzeć do stabilnej warstwy nośnej, co znacznie opóźniło i podniosło koszty budowy. Wspaniałe wnętrze bazyliki Po przekroczeniu progu kościoła, w oczy natychmiast rzuca się sklepienie absydy. To właśnie tam znajduje się wspaniałe dzieło – monumentalna mozaika „Chrystus w Chwale”. Jest to jedna z największych mozaik na świecie, pokrywająca powierzchnię około 480 metrów kwadratowych. Zaprojektowana przez Luca-Oliviera Mersona, została wykonana z 25 tys. emaliowanych i pozłacanych kawałków ceramiki. Wnętrze kościoła wypełnia nie tylko wpadające przez witraże światło. W bazylice rozbrzmiewają dźwięki organów zbudowanych w 1898 roku przez organmistrza Aristide'a Cavaillé-Colla. Powstały na zamówienie barona Alberta de l’Espée. Zainstalowane w jego zamku, były największym prywatnym instrumentem we Francji. Do bazyliki trafiły dopiero w 1919 roku. Zwiedzanie Sacre Coeur Bazylika Sacre Coeur to przede wszystkim miejsce modlitwy, ale także niezwykła atrakcja architektoniczna i wspaniały punkt widokowy na miasto. Zwiedzanie jest dozwolone, jednak odwiedzający to niezwykłe miejsce, gdzie od 1 sierpnia 1885 roku trwa wieczysta adoracja Najświętszego Sakramentu, powinni zachować ciszę i uszanować atmosferę modlitwy. Jedną z największych atrakcji tego miejsca jest możliwość wejścia na centralną kopułę, skąd roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków na Paryż. Żeby dotrzeć na szczyt, trzeba pokonać wąską, krętą klatkę schodową i blisko 300 stopni. Windy, niestety, nie ma. Wysiłek jest jednak wart nagrody. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ucieczka flaminga z brytyjskiego zoo stała się sensacją. We Francji rozpoczął nowe życie na wolności
Na początku listopada z rezerwatu przyrody w Kornwalii uciekł młody flaming. Mimo że Frankie miała przycięte pióra na jednym skrzydle, co teoretycznie uniemożliwiało jej długi lot, pokonała ponad 200 kilometrów i dotarła aż do Francji, gdzie rozpoczęła życie w nowym środowisku.
Opiekunowie z Paradise Park w Kornwalii nie spodziewali się, że czteromiesięczna Frankie podejmie próbę ucieczki, która wbrew wszelkim przewidywaniom zakończy się sukcesem. Ptaka trzymano w otoczonym murem ogrodzie, a przycięcie piór miało uniemożliwić mu samodzielny lot. Mimo to 2 listopada młody flaming wzbił się w powietrze, przekraczając granice własnych możliwości. Zdumienie pracowników ogrodu szybko przerodziło się w niedowierzanie, gdy kolejne doniesienia o obserwacjach Frankie zaczęły napływać z francuskiej Bretanii. Jej niezwykła podróż stała się jednym z najbardziej zaskakujących i symbolicznych zwierzęcych „ucieczek” ostatnich lat. Ucieczka framinga. Jak Frankie pokonała około 200 km? Frankie opuściła Paradise Park 2 listopada, w chwili gdy wietrzna aura nad Kornwalią sprzyjała niekontrolowanym podmuchom. Zdaniem kuratora ogrodu, Davida Woolcocka, to właśnie wiatr mógł stać się impulsem do ucieczki: „Podejrzewamy, że podczas ćwiczeń została porwana przez podmuch, który wyniósł ją ponad ogrodzenie. A potem ruszyła w drogę”. Młody flaming, mimo przycięcia piór na jednym skrzydle, zdołał wzbić się na tyle wysoko, by kontynuować lot w kierunku otwartego morza. To wyjątkowe zachowanie zaskoczyło opiekunów, ponieważ zabieg przycinania piór zwykle uniemożliwia ptakom dłuższy lot, choć – jak zauważył Woolcock – „nie zawsze uniemożliwia im wzbicie się w powietrze”. Gdy okazało się, że Frankie opuściła teren rezerwatu, rozpoczęto poszukiwania w pobliskich zatokach. Szybko stało się jasne, że flaming nie zatrzymał się w okolicy – kolejne zgłoszenia zaczęły napływać już z północnej Francji. Zaobserwowano ją w Bretanii, co oznacza, że pokonała ponad 160 kilometrów nad morzem, wykorzystując sprzyjające, stabilne wiatry. Pracownicy parku, początkowo zrozpaczeni jej zniknięciem, ostatecznie przyznali, że ulga przeważyła nad obawami. – Wykazała się odpornością i umiejętnościami, które mogą pomóc jej przetrwać w dziczy – mówił Woolcock, podkreślając, że flamingi potrafią pokonywać ogromne dystanse i są znacznie bardziej wytrzymałe, niż przypuszcza wielu opiekunów. Kwestia sprowadzenia Frankie do Kornwalii okazała się problematyczna z powodów weterynaryjnych. Jeśli zostałaby złapana we Francji, musiałaby przejść pełne badania i kwarantannę w lokalnej placówce, co – ze względu na panujące ryzyko ptasiej grypy – mogłoby wykluczyć jej szybki powrót. – Mało prawdopodobne, by ktokolwiek wziął odpowiedzialność za przetrzymywanie flaminga, który miał kontakt z dzikimi ptakami – przyznał Woolcock. Tymczasem obserwacje z Francji dowodzą, że Frankie radzi sobie nadzwyczaj dobrze – żeruje regularnie i zachowuje pełnię sił. Pracownicy parku uznali więc, że najbezpieczniej będzie pozwolić jej pozostać w nowym środowisku, w którym (jak dotąd) świetnie sobie radzi. Czy Bretania to dobre miejsce dla flamingów? Eksperci oceniają szanse Frankie Choć obecność flaminga w północnej Francji może wydawać się zaskakująca, tamtejsze wybrzeże oferuje warunki sprzyjające przetrwaniu nawet w miesiącach zimowych. Bretania należy bowiem do regionów, w których regularnie obserwuje się zimujące populacje ptaków brodzących, a rozległe płycizny Plage de Keremma zapewniają stały dostęp do drobnych bezkręgowców, czyli kluczowego pokarmu flamingów. Łagodniejszy niż w głębi kontynentu klimat Oceanu Atlantyckiego ogranicza ryzyko zamarzania lagun, dzięki czemu ptaki żerują tam przez cały rok. To właśnie specyfika tego środowiska sprawiła, że Frankie mogła szybko odnaleźć się w nowym otoczeniu. Decyzja o pozostawieniu jej na wolności wynikała z oceny, że naturalne warunki w Bretanii mogą zapewnić jej większe bezpieczeństwo niż próby transportu do Kornwalii. Kurator ogrodu, David Woolcock, podkreślił, że przypadki flamingów żyjących przez lata na europejskich wybrzeżach są dobrze udokumentowane, również w okresach zimowych. – Istnieją doniesienia o ptakach, które doskonale adaptowały się do podobnych środowisk i radziły sobie tam przez wiele lat – zaznaczył. W połączeniu z brakiem oznak wyczerpania u Frankie oraz ryzykiem związanym z potencjalną ekspozycją na ptasią grypę, pracownicy uznali, że jej pozostanie w Bretanii jest rozwiązaniem najbezpieczniejszym zarówno dla niej, jak i dla innych ptaków w Paradise Park. Obserwacje z Francji wskazują, że młoda samica korzysta z zasobnych żerowisk, a jej kondycja sugeruje, że ma realne szanse, by przejść przez zimę bez uszczerbku. Źródła: The Guardian, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Les Menuires, Méribel, Saint-Martin-de-Belleville – francuski raj dla narciarzy. Każdy znajdzie tu coś dla siebie
Gdy zaczynasz tu szusować, możesz to robić w zasadzie bez końca. Ośrodek narciarski Les Menuires leży w sercu doliny Belleville, jednej z tzw. Trzech Dolin (Les Trois Vallées).
Spis treści: Po mistrzowskich trasach Méribel Saint-Martin-de-Belleville Chalet du Sunny Zakładamy narty pod hotelem i w zasadzie już jesteśmy na stoku. Nie musimy nigdzie jechać busem, autem czy bryczką. Moglibyśmy nawet założyć narty już w pokoju i wyskoczyć przez okno na zaśnieżoną pochyłą polanę. Potem pod wiaduktem do wyciągu i dalej fruuu... w wysokie Alpy. Jesteśmy w Les Menuires, w sercu doliny Belleville, jednej z tzw. Trzech Dolin (Les Trois Vallées), które uważane są za największy teren stricte narciarski na świecie. Znajduje się tu w sumie 335 tras o łącznej długości ponad 600 km! Sama stacja narciarska Les Menuires powstała w 1964 r. i chwali się 89 trasami i 31 wyciągami. Do tego dochodzi kilkadziesiąt restauracji i równie wiele hoteli. Centrum ośrodka jest La Croisette, czyli „patelnia”, na której kończy się większość zjazdów. I przy której można coś zjeść, wypożyczyć sprzęt czy po prostu odpocząć. To stąd wieczorem ruszamy przez góry na skuterach śnieżnych. Wiatr urywa głowę, śnieg rozbryzguje się wysoko na boki. Jest mroźno, ale rozgrzewa nas adrenalina. Po mistrzowskich trasach Méribel Następnego dnia udajemy się do niedalekiego Méribel. – Samochodem jechalibyśmy tam godzinę. Na nartach co najmniej dwa razy szybciej. Mimo że przez wysokie góry – mówi nasz przewodnik Tomek Winiarski. W Les Menuires spędza każdą zimę od 1987 r. Pracuje tu jako instruktor, a o okolicy wie wszystko. Dzięki temu po drodze mamy też szybką i darmową lekcję historii sportu. Tomek wspomina, jak pracował podczas zimowych igrzysk olimpijskich Albertville w 1992 r., które odbywały się m.in. na stokach, na których teraz szusujemy, a więc Les Menuires i Méribel. Ale też obiektach w Courchevel, La Plagne, Tignes, Val d’Isere, Les Arcs i wielu innych. Igrzyska i mistrzostwa – Trudno sobie wyobrazić, jak wyglądają trasy dla najlepszych. W 1992 r. miałem przyjemność pracować nad przygotowaniem slalomu w Les Menuires w ramach igrzysk. Wydawało nam się, że wszystko jest świetnie, ale przyjechał delegat FIS i kazał całą nawierzchnię zeskrobać, a potem zalać wodą i zamrozić. Oni naprawdę jeżdżą po lodzie! Dzięki temu trasa zjazdowa tak szybko się nie niszczy i jest sprawiedliwiej. W Les Menuires podczas olimpiady rozegrano prestiżowy slalom męski, a w Méribel, do którego właśnie dojeżdżamy, slalomy kobiece i zawody hokejowe. W osadzie Méribel-Mottaret, gdzie znajduje się stadion narciarski ze sporymi trybunami i stromym stokiem, odbywają się też męskie konkurencje mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim: slalom gigant i slalom specjalny. – A tam, wyżej, odbywa się bieg zjazdowy – pokazuje Winiarski. Konkurencje kobiece z kolei są w niedalekim Courchevel. Szusujemy dalej. Po kolejnych kilkunastu minutach przejeżdżamy obok miejsca, w którym w grudniu 2013 r. doszło do głośnego wypadku z udziałem legendy Formuły 1 Michaela Schumachera. Sportowiec wyjechał poza trasę, nie zauważając schowanych pod śniegiem skał. Wywrócił się i uderzył głową w kamień. Nie pomógł kask, a zaszkodziła prawdopodobnie zamontowana na nim kamerka go pro. Niemiec zapadł w długą śpiączkę, do dziś nie odzyskał sprawności. Saint-Martin-de-Belleville Wieczorem zjeżdżamy niżej, do urokliwego Saint-Martin-de-Belleville. To również stacja narciarska, ale już całkiem inna niż Les Menuires. O ile tę drugą stworzono w XX w. od zera na terenach dawnej kopalni węgla, o tyle Saint-Martin to tradycyjna wieś, w której podziwiamy i piękny barokowy kościół, i mnóstwo starych budynków z różnych epok. Przede wszystkim jednak zwiedzamy malutkie, ale szalenie ciekawe lokalne muzeum. Mamy tu więc typową chatę pasterską, w której mieszkańcy żyli razem ze swoim bydłem. Przyglądamy się domowym sprzętom i ściennym malowidłom, które obrazują życie alpejskich wieśniaków w kolejnych miesiącach roku. Oglądamy też krótkie, ale pouczające filmy o pracy rolników, dawnych metodach wytwarzania masła czy cepowaniu i mieleniu ziaren na mąkę. Chalet du Sunny Ostatniego dnia szusujemy od wczesnego rana do późna, jedynie z krótką przerwą na lunch. Przed powrotem chcemy się nasycić górskimi krajobrazami, śniegiem, alpejskim powietrzem. Słońce niestety wychodzi zza chmur rzadko, ale i tak mamy z jazdy sporo frajdy. Trudno w to uwierzyć, ale gdyby w tym samym czasie w Trzech Dolinach działały wszystkie wyciągi, w ciągu godziny byłyby w stanie przetransportować na stoki aż 260 tys. ludzi! Na szczęście ogrom terenu sprawia, że tłumów wokół nie widać. Każdy jest w stanie znaleźć tu swoją niszę i naprawdę dużo przestrzeni. To niewątpliwie jest wielki atut miejsca. Na ostatnią kolację, do Chalet du Sunny na wysokości 2500 m n.p.m., jedziemy... ratrakiem. Wiatr dmie, śnieg oblepia szyby tak, że nic wokół nie widać. Maszyna warczy i podskakuje na wertepach. Wrażenie jest takie jak podczas jazdy czołgiem. W ciągu dnia można by tam pewnie dotrzeć na nartach, ale teraz, po zmroku, inaczej się nie da. Cóż, zwłaszcza po takiej wycieczce fondue w górskiej chacie na tej wysokości smakuje wybornie. Źródło: archiwum NG
Najlepszy ośrodek narciarski świata ogłoszony. Europejski lider zachwyca
Sezon narciarski i snowboardowy już trwa, a tysiące miłośników zimowych sportów planują swoje wyjazdy nie tylko w Europie, lecz także w najdalszych zakątkach świata. Wybór idealnego kierunku potrafi być trudny – zwłaszcza że o miano najlepszego ośrodka narciarskiego rywalizują dziesiątki renomowanych kurortów. Który z nich zapewnia obecnie największą frajdę i najwyższą jakość zimowych wrażeń?
Decydując się na konkretny ośrodek narciarski, podróżni biorą pod uwagę różne kryteria: jedni kierują się liczbą słonecznych dni, inni jakością świeżego puchu, a kolejni – dostępnością tras lub korzystnym stosunkiem jakości do ceny. Gdy jednak połączy się wszystkie te elementy, wyłania się jeden kierunek, który w tegorocznym globalnym plebiscycie zdobył tytuł najlepszego ośrodka narciarskiego na świecie. To właśnie europejska destynacja okazała się bezkonkurencyjna. Francuskie Val Thorens liderem globalnych rankingów narciarskich W najnowszej edycji World Ski Awards (czyli jednego z najbardziej prestiżowych plebiscytów w branży) narciarze, eksperci i profesjonaliści po raz kolejny wskazali Val Thorens jako najlepszy ośrodek narciarski na świecie. Francuski kurort, położony w wysokogórskiej dolinie Tarentaise, od lat uchodzi za wzór pod względem jakości infrastruktury, możliwości terenowych i standardu zakwaterowania. To najwyżej położony ośrodek w Europie (2300 m n.p.m.), co w praktyce oznacza wyjątkowo długi sezon, doskonałą jakość śniegu i idealne warunki nie tylko zimą, ale często już od listopada aż do maja. Val Thorens jest również częścią legendarnego kompleksu Les 3 Vallées (Trzy Doliny) – największego na świecie połączonego obszaru narciarskiego, obejmującego około 600 km tras i siedem stacji, w tym Courchevel i Méribel. Jury konkursu wyróżniło kurort za konsekwentne „ustanawianie światowego standardu” w zakresie nowoczesnych wyciągów, systemów naśnieżania i organizacji ruchu na stokach. W praktyce oznacza to krótsze kolejki, szybki transport na szczyty i ogromny wybór terenów zarówno dla początkujących, jak i bardzo zaawansowanych narciarzy. Fakt, że Val Thorens zdobyło tytuł najlepszego ośrodka aż dziesięć razy w ciągu trzynastu lat, potwierdza jego niezmienną dominację i zdolność do utrzymywania najwyższej jakości mimo rosnącej globalnej konkurencji. Najlepsze hotele i kurorty zimowe świata w 2025 roku World Ski Awards to jednak znacznie więcej niż tylko ranking najlepszych ośrodków narciarskich – to także święto całej branży zimowej turystyki, które co roku wyróżnia hotele, organizatorów wycieczek oraz luksusowe obiekty podnoszące poprzeczkę w zakresie gościnności i jakości usług. „Tegoroczni zwycięzcy odzwierciedlają dynamiczną naturę naszej branży, prezentując idealne połączenie luksusu, innowacji i zrównoważonego rozwoju” – podkreślił Sion Rapson, dyrektor zarządzający World Ski Awards. Jak dodał, nagrody trafiają do „ośrodków wypoczynkowych, domków, hoteli, agentów i organizatorów podróży, którzy wynoszą światowy sektor narciarski na nowe wyżyny”, a rekordowa liczba głosów oddanych w tym roku jest dowodem rosnącego zainteresowania zimową turystyką tuż przed rozpoczęciem sezonu. W tegorocznej edycji wyróżniono szerokie grono zwycięzców z różnych zakątków świata. Tytuł najlepszego ośrodka freestyle’owego na świecie zdobył szwajcarski Laax, słynący z jednych z najbardziej zaawansowanych snowparków w Europie. Z kolei nagrodę dla najlepszej grupy ośrodków narciarskich przyznano Campiglio Dolomiti di Brenta we Włoszech – rozległemu obszarowi narciarskiemu obejmującemu Madonnę di Campiglio, Pinzolo oraz Folgaridę-Marillevę. Tytuł najlepszego krytego ośrodka narciarskiego na świecie trafił natomiast do Ski Dubai, jednego z najbardziej charakterystycznych i innowacyjnych obiektów tego typu. Wśród hoteli najwyższe wyróżnienia również trafiły na różne kontynenty. Stein Eriksen Lodge Deer Valley w amerykańskim stanie Utah otrzymał tytuł World’s Best Ski Hotel 2025 – luksusowy lodge oferuje eleganckie pokoje z kominkami, panoramiczne widoki na Góry Skaliste oraz rozbudowaną strefę spa z podgrzewanymi basenami i jacuzzi. We francuskim Val Thorens doceniono także Le Pashmina, nagrodzony jako najlepszy butikowy hotel narciarski, który ma 45 pokoi, dopracowaną strefą wellness i bezpośredni dostęp do tras. W kategorii najlepszy nowy hotel narciarski zwyciężył natomiast Nikko Style Niseko HANAZONO w Japonii, oferujący 234 pokoje oraz tradycyjny onsen (japońskie gorące źródła o właściwościach leczniczych), idealny do regeneracji po dniu spędzonym na stoku. Źródła: World Ski Awards, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To jeden z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Eksperci mówią o rekordzie frekwencji
Katedra Notre Dame zbliża się do pierwszej rocznicy wielkiego ponownego otwarcia po katastrofalnym pożarze z 2019 roku. Dziś, po latach intensywnej odbudowy, obiekt znów przyciąga tłumy jak nigdy dotąd, a eksperci przewidują, że bieżący rok zakończy z rekordową frekwencją.
Kiedy w kwietniu 2019 roku płomienie ogarnęły dach i iglicę katedry Notre Dame, świat obserwował dramat paryskiej świątyni z niedowierzaniem. W następnych miesiącach uruchomiono międzynarodowe zbiórki i rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace ratunkowe, które dla wielu stały się symbolem walki o zachowanie europejskiego dziedzictwa. Proces odbudowy śledzono niemal na bieżąco – od pierwszych zabezpieczeń konstrukcji, po rekonstrukcję zniszczonych elementów. Gdy świątynia ponownie otworzyła swoje drzwi dla zwiedzających, zainteresowanie przerosło wszelkie oczekiwania. Odbudowa katedry po pożarze Renowacja katedry Notre Dame po pożarze w 2019 roku stała się jednym z największych projektów konserwatorskich współczesnej Europy. Tragiczne wydarzenia z 15 kwietnia 2019 roku doprowadziły do zawalenia się dachu, iglicy oraz części sklepienia. Ogień poważnie uszkodził wnętrze świątyni, obejmując również elementy konstrukcyjne uznawane za arcydzieła średniowiecznej inżynierii. Katedra, której budowę rozpoczęto w 1163 roku i kontynuowano blisko dwa stulecia, przez wieki była modyfikowana oraz restaurowana, pozostając jednym z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Po pożarze zespoły konserwatorskie musiały odtworzyć nie tylko strukturę budynku, lecz także całe wyposażenie liturgiczne – w tym nowy ołtarz, chrzcielnicę i siedziska. Ocalono i wyeksponowano również relikwiarz z koroną cierniową Chrystusa. Jak podkreśla Philippe Picaud, odbudowa wnętrza była dopiero pierwszym etapem, gdyż w kolejnych latach renowacja obejmie także zewnętrzną część świątyni, w tym łuki przyporowe, gargulce i nowe witraże. Mimo trwających prac katedra pozostaje dostępna dla turystów i wiernych. – Dostosowujemy liczbę odwiedzających w zależności od tego, czy w danym momencie trwa nabożeństwo – wyjaśnia Picaud. Obecnie cały proces przebiega już sprawnie, choć z miesiąca na miesiąc liczba odwiedzających wyraźnie rośnie. Rekordowe zainteresowanie turystów po ponownym otwarciu Notre Dame Zainteresowanie odbudowaną katedrą cały czas się zwiększa, a liczby odwiedzających przekraczają nawet najbardziej optymistyczne prognozy. We wrześniu 2024 roku ponownie otwarto wieżę katedry, co dodatkowo zwiększyło ruch turystyczny. Teraz zwiedzający mogą pokonać 424 schody prowadzące na jej szczyt. Według Michela Picauda, prezesa organizacji Friends Notre-Dame de Paris, do sierpnia 2025 roku liczba odwiedzających osiągnęła około ośmiu milionów. – Jesteśmy z pewnością najczęściej odwiedzanym zabytkiem i katedrą we Francji – podkreśla Picaud. Dodaje, że według szacunków do końca roku liczba turystów z pewnością przekroczy 12 milionów, a niektóre prognozy mówią nawet o rekordowych 15 milionach. Rosnące zainteresowanie to efekt nie tylko renowacji, ale przede wszystkim ogromnych emocji i znaczenia miejsca, które po pożarze w 2019 roku stało się dla wielu symbolem kruchości, nadziei i odrodzenia. Źródło: Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tajemnica skradzionego Błękitnego Diamentu rozwiązana – co odkryli naukowcy po latach?
Skradziony Błękitny Diament był jednym z najcenniejszych klejnotów w historii Francji. Zaginął po Rewolucji Francuskiej, a jego losy przez lata były owiane tajemnicą.
Spis treści: Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Klejnot znany przez gemmologów jako „Bleu”, największy niebieski diament świata, po raz pierwszy zniknął podczas sensacyjnej kradzieży klejnotów koronnych w ogarniętym rewolucją francuską Paryżu w 1792 roku. Od tamtej pory wielokrotnie pojawiał się i znikał – w Europie i poza nią – a historia jego poszukiwań trwała ponad dwa stulecia. Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony W tamtych czasach większość diamentów ceniło się za brak koloru. Ten jednak wyróżniał się intensywną, głęboką niebieską barwą, niezwykle rzadką w naturze. Odkryty w Indiach i sprowadzony do Francji w XVII wieku, ważył aż około 115 karatów – co w świecie kamieni szlachetnych było fenomenem. Król Ludwik XIV zakupił diament w 1668 roku i zlecił jego przeszlifowanie. Po obróbce masa została zredukowana do 69 karatów, a blask kamienia znacząco wzmocniony. Następnie osadzono go w złotej oprawie, której blask symbolizował promienie słońca – doskonały emblemat władcy zwanego Królem Słońce i jeden ze skarbów, który trafił do pałacu w Wersalu. Jego prawnuk, Ludwik XV, kazał włączyć „Bleu” do bogato zdobionego insygnium Orderu Złotego Runa około 1749 roku. W tej formie diament stał się jednym z najcenniejszych klejnotów królewskiej kolekcji. Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Czterdzieści lat później, w czasach rewolucji francuskiej, gdy Ludwik XVI i Maria Antonina zostali uwięzieni, skarb królewski przeszedł w ręce rewolucyjnego rządu. We wrześniu 1792 roku, w miarę jak Paryż ogarnął chaos zamieszek, złodzieje włamali się do depozytu Hôtel du Garde-Meuble i przez pięć kolejnych nocy wynosili większość klejnotów koronnych Francji. Wśród rabusiów był Cadet Guillot Lordonner, który zabrał insygnium Złotego Runa. Oddzielił z niego francuski „Bleu” oraz czerwony spinel Côte de Bretagne w kształcie smoka. Następnie uciekł do Londynu i próbował sprzedać spinel francuskim monarchistom na wygnaniu. Trafił jednak do więzienia dla dłużników. Côte de Bretagne powrócił później do klejnotów koronnych, lecz francuski „Bleu” zniknął bez śladu. Niektórzy historycy podejrzewają, że diament nie opuścił Francji od razu, lecz został przekazany pruskiemu księciu Brunszwiku jako łapówka po przegranej bitwie pod Valmy. Niezależnie od wersji, los kamienia na ponad dwie dekady okryła tajemnica. Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu W 1812 roku w Londynie pojawił się niebieski diament, mniejszy niż słynny francuski kamień. Jubiler John Francillon sporządził szkic 45,52-karatowego „głębokiego niebieskiego” diamentu „bez skaz”. Historycy zwracają uwagę, że kamień ujrzał światło dzienne dokładnie dwa dni po wygaśnięciu terminu przedawnienia za przestępstwa popełnione w czasie rewolucji – co sugeruje, że jego właściciel mógł teraz bezpiecznie go sprzedać. „Nowy” diament ponownie zniknął z rynku, aż w 1839 roku został wymieniony w kolekcji Henry’ego Philipa Hope’a. Od jego nazwiska klejnot zyskał nową nazwę – Hope Diamond. Rodzina Hope sprzedała klejnot w 1901 roku, a w 1912 roku trafił on do amerykańskiej dziedziczki Evalyn Walsh McLean. Po jej śmierci w 1947 roku całą kolekcję biżuterii nabył jubiler Harry Winston, który w 1958 roku przekazał słynny diament do Smithsonian Institution w Waszyngtonie, gdzie pozostaje do dziś. Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Przez wiele lat badacze podejrzewali, że Hope Diamond i zaginiony French Blue to ten sam kamień. W 2005 roku kurator Jeffrey Post wraz z zespołem ekspertów przeprowadzili komputerową analizę opartą na dawnych rysunkach French Blue oraz skanach Hope. Wynik był jednoznaczny: Hope Diamond powstał z pierwotnego indyjskiego niebieskiego diamentu, przeszlifowanego dwukrotnie – najpierw w XVII wieku, a następnie po kradzieży w XIX stuleciu. Dwa lata później, w 2007 roku, w Paryżu odnaleziono odlewaną z ołowiu replikę French Blue w kształcie tarczy. Etykieta dołączona do odlewu zawierała zapis: „należący do pana Hoppe z Londynu” – co sugerowało, że Henry Hope był właścicielem kamienia jeszcze przed jego przeszlifowaniem. Dzięki modelowi ołowianemu i wcześniejszym badaniom naukowcom udało się dokładnie zrekonstruować oryginalny kształt zaginionego klejnotu i tym samym niepodważalnie dowieść jego tożsamości. Hope Diamond i French Blue to ten sam kamień – tylko w innym szlifie i z inną historią. Źródło: National Geographic
Najdziwniejszą epidemią we Francji nie była dżuma. Ofiary tańczyły do śmierci
Najdziwniejsza epidemia w historii Francji nie była dżumą. Zaczęła się od jednej kobiety, a skończyła na setkach osób tańczących aż do śmierci. Co naprawdę wydarzyło się w Strasburgu?
Spis treści: Frau Troffea i początek tanecznej gorączki Zatrucie sporyszem czy zbiorowa histeria? Miasto na skraju wyczerpania: co pchnęło ludzi do tańca? Co naprawdę oznaczałten taniec? Czarna Śmierć słusznie pozostaje na pierwszym planie wśród historycznych plag. Istniało jednak dziwniejsze schorzenie, które przetoczyło się przez średniowieczną i renesansową Europę: zaraza taneczna, znana też jako choreomania. Polegała na tym, że duże grupy ludzi tańczyły przez długie godziny w sposób gwałtowny i nieskoordynowany. Nie byli w stanie zapanować nad ciałem ani przestać się poruszać. Upadali z wyczerpania. Niektórzy umierali. Grupy rosły do setek osób, jakby „zarażenie” przenosiło się z człowieka na człowieka. Takie przypadki odnotowywano na świecie od VII do XIX wieku. W Europie szczyt zjawiska przypadł na wieki XIV–XVII. – Spektakularność choreomanii trudno dziś pojąć – mówi Kathryn Dickason, mediewistka zajmująca się tańcem, autorka wielu tekstów o tym zjawisku. – Duchownych wtedy, a współczesnych czytelników dziś, zdumiewa przede wszystkim skala. To, że dotykało tak wielu ludzi, jakby było zaraźliwe. Sama zbiorowość czyniła z tego widowisko. Najbardziej znany przypadek to ten, który ogarnął Strasburg w Alzacji, w granicach Świętego Cesarstwa Rzymskiego (dzisiejsza Francja), w połowie XVI wieku. O tym wydarzeniu wiemy najwięcej, bo zachowało się kilka relacji. Oto historia tego niepokojącego fenomenu i główne teorie wyjaśniające, dlaczego pewne europejskie miasto tańczyło, aż ludzie umierali. Frau Troffea i początek tanecznej gorączki 14 lipca 1518 roku w Strasburgu, na wąskiej brukowanej uliczce przed swoim murem pruskim domem, Frau Troffea nagle dostała spazmatycznych, konwulsyjnych ruchów. Tańczyła bez kontroli przez cały dzień, aż upadła. Jej mąż błagał, by przestała. Następnego dnia Troffea znów tańczyła. Stopy miała spuchnięte i zakrwawione. Pod koniec tygodnia dołączyło do niej ponad 30 osób. W ciągu miesiąca tłum urósł do około 400 osób. Część relacji podaje, że każdego dnia kilku tancerzy umierało na zawał, z wyczerpania lub z głodu. We wrześniu 1518 roku rada miejska przewiozła chorych do sanktuarium św. Wita, by uzyskali boskie uzdrowienie. Podobno zostali wyleczeni. Wydarzenie było sensacją już w swoich czasach. Powstało sześć kronikarskich opisów, pojawiły się też dzieła sztuki, m.in. ryciny. Później niderlandzki mistrz Pieter Brueghel Młodszy przedstawił manię taneczną na obrazie „Tancerze św. Jana w Molenbeeck” z 1592 roku. Najciekawsze w przypadku Strasburga są żywe detale, które czyta się jak pełen napięcia horror. – Tych szczegółów jest mnóstwo. Znamy imiona, wiemy, że mąż bohaterki nie był dotknięty – mówi Dickason. – Widzimy, jak inni dołączają i tańczą z nią, krwawiące stopy. To bardzo dramatyczne. A jednak mimo tej obfitości danych wciąż nie wiemy, dlaczego to się stało. Zatrucie sporyszem czy zbiorowa histeria? W Strasburgu i w innych miejscach zjawisko zwykle tłumaczono w sposób nadprzyrodzony. W ówczesnym, głęboko religijnym i przesądnym świecie miała to być kara świętych za zbezczeszczenie ich świąt przez pogańskie wpływy, opętanie demoniczne albo boska kara za grzechy. – Leczenie ciągłego tańca należało wyłącznie do Kościoła – wyjaśnia Lynneth Miller Renberg, prof. historii na Anderson University. Współcześni badacze przedstawili wiele teorii. Żadna nie jest ostateczna. Czy winny był grzyb zatruwający zboża? A może były to epidemie zapalenia mózgu, padaczki lub tyfusu? Te choroby potrafią powodować przejściowe, chaotyczne ruchy. Nie wyjaśniają jednak przymusu długotrwałego „tańca”. W latach 50. XX wieku szwedzki farmakolog Eugene Louis Backman wysunął hipotezę, że winny był sporysz – psychotropowy grzyb, który miał zatruć miejscowe zboże. Uznał, że seria powodzi w regionie sprzyjała wilgoci, a więc zakażeniu ziaren. – Sporysz w życie wywołuje halucynacje, pobudzenie, intensywniejszą percepcję barw i zwiększoną podatność na bodźce zewnętrzne, w tym rytm, który może inicjować taniec – tłumaczy Dickason. Problem w tym, że żyto nie było podstawą diety w każdym miejscu, gdzie odnotowano choreomanię. – Teoria sporyszu jest więc niepełna – wskazuje John Waller, historyk medycyny z Michigan State University. Dodatkowo nie ma relacji o czernieniu kończyn i gangrenie, typowych dla zatrucia sporyszem. Miasto na skraju wyczerpania: co pchnęło ludzi do tańca? Najbardziej obiecującą hipotezą pozostaje ta z lat 80.: zbiorowa histeria. Dickason uważa, że takie zbiorowe stany rodziły się w czasie wielkich wstrząsów społecznych. Renberg dodaje, że istotną rolę odgrywały też zrytualizowane praktyki religijne. – Zaraza taneczna z 1518 roku była jednym z serii nieszczęść, jakie spadły na mieszkańców Strasburga na początku XVI wieku – wyjaśnia Renberg. Wystąpiły powodzie i skrajne temperatury. Wracała dżuma. Na niebie pojawiały się „niezwykłe znaki”, jak kometa z 1492 roku, które budziły apokaliptyczne nastroje i niepokoje społeczne. W latach poprzedzających 1518 rok panował trzyletni głód. Dochodziło do chłopskich buntów i wielu zgonów z niedożywienia. Taniec rozpoczął się w połowie lipca, podczas wyjątkowo upalnego lata. – To czas wielkich zmian: wzrostu znaczenia mieszczaństwa, buntów chłopskich, klęsk głodu, powodzi, rozwoju nauki, prześladowań za czary, dżumy – mówi Dickason. Postrzega choreomanię jako zbiorową żałobę i sposób oswajania chaosu. – Ludzkie ciało nosi ból i traumę wstrząsów. Jeśli ich nie przepracujemy, osadzają się w ścięgnach i znajdują ujście na zewnątrz. Dickason zwraca uwagę, że w późniejszych przypadkach – także w 1518 roku – ważne były kwestie płci i klasy społecznej. Polowania na czarownice uderzały głównie w chłopki. Nieprzypadkowo to kobiety częściej pojawiają się w relacjach jako ofiary choreomanii. Co naprawdę oznaczał ten taniec? Epizody choreomanii fascynują, bo są jednocześnie swojskie i obce. Możemy jednak coś przeoczyć, jeśli badamy je wyłącznie przez pryzmat współczesnej nauki. Renberg ostrzega przed fiksacją na przyczynowości. – Tak skupiamy się na tym, jak doszło do choreomanii, że ignorujemy ciekawsze pytanie: co te manie znaczyły w swoim czasie? – mówi Renberg. – Dlaczego autorzy źródeł podkreślali akurat to, co podkreślali? Co to mówi o ich postrzeganiu świata i o tym, co uważali za ważne? Takie pytania pozwalają wyjść poza traktowanie zjawiska jako dziwactwa. Uczą widzieć je z empatią i zrozumieniem. – Ludzie żyjący wtedy mieli inne wierzenia, praktyki kulturowe, założenia i światopoglądy niż my – dodaje Dickason. – Jeśli ktoś podchodzi do choreomanii wyłącznie diagnostycznie, traci z oczu istotne wpływy kulturowe. Trzeba osadzić tancerzy w realiach religijnych i kulturowych. Bez tego to się po prostu nie składa. Jak podsumowuje Renberg, choreomania to zjawisko „uwięzione między średniowiecznymi i nowożytnymi ideologiami” i traktowane zgodnie z dwiema bardzo różnymi siatkami pojęć. Źródło: National Geographic
Europejska wyspa, która co pół roku zmienia flagę. Wiesz, gdzie leży?
Wyspa Bażantów to unikatowe terytorium na granicy Hiszpanii i Francji, które co 6 miesięcy zmienia właściciela. Nie odbywa się to jednak w wyniku krwawych wojen, a umowy międzynarodowej, która liczy sobie już niemal 170 lat. Jaka jest historia tego niewielkiego skrawka ziemi?
Bidasoa, rzeka w Kraju Basków, jest naturalną granicą pomiędzy terytorium Francji i Hiszpanii. Nieopodal jej ujścia, pomiędzy hiszpańską gminą Irún a francuskim Hendaye, leży mała, niezamieszkana wysepka o długości 200 metrów. Łatwo ją przeoczyć, a to jedno z ciekawszych miejsc Europy – co pół roku przechodzi z rąk do rąk. Wyspa Bażantów, na której nie słychać ptaków Z francuskiego Isla de los Faisanes, po baskijsku Konpantzia czy po prostu Wyspa Bażantów – chociaż ma wiele nazw, jej wyjątkowość nie wynika z obecności fauny. Co więcej, nie uświadczymy tam ani jednego bażanta: jest ona kilkusetmetrowym zielonym płaskowyżem, na którym niekiedy obserwuje się zaledwie kaczki czy łabędzie. Wyróżnia ją coś innego – to najmniejsze na świecie kondominium, czyli obszar dwóch różnych państw. Jest zarządzana zarówno przez Francję, jak i Hiszpanię, a administracja zmienia się co 6 miesięcy. Wyspa Bażantów jest francuska od 1 sierpnia do 31 stycznia, a hiszpańska od 1 lutego do 31 lipca. Teren wyspy jest naprawdę niewielki: jej całkowita powierzchnia wynosi 6830 metrów kwadratowych, czyli nieznacznie mniej niż przeciętnego boiska piłkarskiego. Symboliczne miejsce pojednania To właśnie na Wyspie Bażanów podpisano Traktat Pirenejski, który kończył krwawy konflikt hiszpańsko-francuski z XVII wieku. Osiągnięcie konsensusu zajęło obu krajom aż 24 spotkania, a wszystkie odbywały się właśnie na wyspie położonej pomiędzy zwaśnionymi krajami. Ten teren to symbol zgody pomiędzy narodami. – Ta wyspa symbolizuje dobre stosunki między naszymi dwoma krajami i wiele mówi o naszej jedności. Musimy utrzymać tę silną więź – mówi Javier Diez De Rivera, dowódca bazy morskiej San Sebastian, który dowodził wyspą, gdy znajdowała się w hiszpańskich rękach. Ostateczny charakter rotacyjnej władzy nad wyspą ustalono w 1856 roku za pomocą Traktatu z Bayonne, który ostatecznie ustanowił status kondominium. Ustalono, że Wsypa Bażantów, z którą wiąże się tak wiele wspólnych dla obu narodów pamiątek historycznych, będzie należeć wspólnie do Francji i Hiszpanii. Jedyne kondominium w Europie? Dzisiaj na wyspie rosną drzewa i stoi obelisk upamiętniający przedwieczne porozumienie. Co jakiś czas odwiedzają ją pracownicy rządowi – głównie po to, by kosić trawniki i dbać o dobry stan terenu. Ci oczywiście zmieniają się co pół roku. Niestety, wyspy nie można odwiedzić ze względu na zakaz. Dobry widok rozpościera się jednak z niezbyt odległego mostu łączącego Francję z Hiszpanią. Prądy rzeki sprawiają, że dostęp do samej Isla de los Faisanes jest niebezpieczny, brakuje stałej ochrony czy pomostu do cumowania. To jednak nie jedyne kondominium w Europie. Na naszym kontynencie podobnym miejscem jest np. Jezioro Bodeńskie, którym dzieli się Austria, Niemcy i Szwajcaria czy rzeka Mozela, która jest wspólnym terytorium Niemiec i Luksemburga. Źródło: National Geographic France, BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Archeolodzy odkryli prastary zakład „jubilerski”. Ma co najmniej 42 tysiące lat
Dziesiątki obrobionych muszli morskich odkryli archeolodzy we Francji. Znajdowały się pod zawalonym schroniskiem skalnym. Był to jeden z najstarszych w tej części kontynentu „zakładów jubilerskich”. Produkty sprowadzano tu z odległości nawet 100 km.
Najstarszą epokę w dziejach człowieka określa się mianem „kamienia”, ale jest to dość mylące. Archeolodzy mają dowody na to, że pierwsze przedmioty używane przez człowieka były tak naprawdę wykonane z surowców organicznych, w tym z drewna. Oprócz drewna na szeroką skalę korzystano z innych dobrodziejstw natury – skóry zwierząt służyły za ubranie, a ich zęby bądź pancerze – były ówczesną biżuterią. Ostatnio pisaliśmy o elementach chrząszczy, które pełniły role błyskotek 2500 lat temu. Elegancja w czasach zlodowacenia Jednak potrzeba otaczania się estetycznymi przedmiotami sięga zdecydowanie głębiej, niż by się nam wydawało. Najstarsze ozdoby wykonane z muszli pochodzą z Afryki i mają nawet 70–80 tysięcy lat. Teraz grupa badaczy z kilku krajów pod kierunkiem ekspertów z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) poinformowała na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) o zlokalizowaniu jednego z najstarszych w Europie „warsztatów”, w których wykonywano biżuterię z morskich muszli. Elegancja sprzed 42 tysięcy lat W pozostałościach po zawalonym schronisku skalnym La Roche-à-Pierrot w Saint-Césaire (Charente-Maritime) w Nowej Akwitanii we Francji natknęli się na skupisko w postaci dziesiątków perforowanych muszli. Należały do pobrzeżki tępoustej i pospolitej. Znaleziono je w warstwach, które mają co najmniej 42 tysiące lat i są związane z kulturą szapelperońską. Wśród innych pozostałości znalezionych na tym stanowisku archeologicznym znajdują się typowe narzędzia neandertalskie oraz szczątki żubrów i koni, co podkreśla różnorodność i złożoność ówczesnych zajęć człowieka. Jednak autorzy artykułu nie dają jasnej odpowiedzi, kto obrabiał muszle – czy człowiek współczesny, czy raczej neandertalczyk. Jednak w ich ocenie to odkrycie sugeruje, że przybycie Homo sapiens do Europy w tym okresie przyczyniło się do powstania i różnorodności tej kultury. Szerokie kontakty łowców i zbieraczy Analizy wykazały, że muszle te pochodziły z wybrzeża Atlantyku, oddalonego wówczas o około 100 kilometrów od warsztatu „jubilerskiego”. Natomiast znalezione wśród muszli pigmenty trafiły tam z miejsca oddalonego o ponad 40 km. Są to – zdaniem badaczy – dowody na istnienie dalekosiężnej sieci wymiany i na znaczną mobilność człowieka. Z kolei zidentyfikowana biżuteria i pigmenty świadczą o eksplozji symbolicznej ekspresji w tym okresie. Między 55 000 a 42 000 lat temu Europa przeszła głęboką transformację. W jej trakcie ostatni neandertalczycy zostali stopniowo zastąpieni przez grupy Homo sapiens, które przybyły do ​​Europy podczas swojej ostatniej migracji z Afryki. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tu spoczął „polski Lancelot”. Dijon to miasto pełne niespodzianek
W sercu Burgundii odnajdziemy nie tylko najlepsze wina i aromatyczną musztardę. To właśnie w jej stolicy, w Dijon, zmarł Władysław Biały – ostatni Piast kujawski, który wybrał życie zakonnika. Miasto skrywa jego grób i legendę. Co jeszcze warto zobaczyć w tym mieście?
Spis treści: Dijon to uczta dla miłośników architektury Filip Śmiały i jego pałac Polska królowa Francji Wino i jego klimaty Niezwykłe muzeum archeologiczne Piast kujawski mnichem Dijon, czyli kolebka musztardy Burgundia to jedna z najbardziej nieokiełznanych geograficznie krain Europy. Zmieniała na przestrzeni wieków kształt oraz rozmiar, by w wyniku politycznych aliansów zniknąć z mapy. Francuska prowincja Bourgogne, której stolicą jest Dijon, obejmuje tylko jeden z regionów średniowiecznego księstwa Burgundii. Dzisiaj wina z tego regionu uznawane są za najlepsze na świecie, a obiekty oraz budynki związane z ich produkcją są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dijon to uczta dla miłośników architektury Dijon najlepiej prezentuje się wczesnym porankiem. Słońce powoli zaczyna oświetlać dachówki z emaliowanej terakoty, które zdobią dachy miasta. Jakimś cudem ominęły to miejsce dewastacje wojen XX wieku, a ucierpiało ono poważniej jedynie podczas rewolucji francuskiej. Tym samym spacer przez starówkę jest też wędrówką przez historię i architekturę. My spacerujemy na linii wschód–zachód przez Rue de la Liberté. Szachulcowe budynki mieszczańskie, gotyckie świątynie, rezydencje burżuazji oraz książąt stoją dumnie od stuleci i czekają na miłośników architektury. Najbardziej reprezentacyjną budowlą miasta jest bez wątpienia Pałac książąt burgundzkich. Filip Śmiały i jego pałac Dijon szczyt potęgi osiągnęło w XV wieku za panowania dynastii burgundzkiej, bocznej linii Walezjuszów. Decyzją jej pierwszego przedstawiciela – Filipa Śmiałego – rozbudowano stary castrum na nową siedzibę władców, która miała odzwierciedlać ich ambicje. Pałac książąt burgundzkich, wraz z książęcym placem po południowej stronie, jest dzisiaj wizytówką miasta oraz najważniejszą instytucją muzealną. Pałac rozbudowywano przez kolejne stulecia, przez co zwiedzając jego część muzealną możemy podziwiać oryginalne wnętrza pomieszczeń gotyckich, renesansowych i barokowych. Polska królowa Francji Czujne oko wyłapać powinno polski akcent wśród obrazów w pomieszczeniach barokowych. Wisi tu bowiem osiemnastowieczna kopia portretu Marii Leszczyńskiej, królowej Francji, żony Ludwika XV, córki Stanisława Leszczyńskiego. Wnętrza galerii udekorowane są też dziełami sztuki burgundzkiej, w rozmaitych formach, jak na przykład gobeliny tkane złotymi nićmi. Samo skrzydło muzealne było wcześniej siedzibą Orderu Złotego Runa. Wino i jego klimaty Pałac książąt jest też częścią światowego dziedzictwa UNESCO obejmującego winnice Burgundii. Od czasów późnego średniowiecza, pod wpływem zakonów benedyktyńskich i cysterskich, oraz wsparciu książąt Burgundii, rozwijała się polityka identyfikacji wina z miejscem jego produkcji. Dało to początek systemowi działek gruntu. Precyzyjnie wyznaczone działki winorośli na wąskim, niespełna dwukilometrowym pasie winnic pomiędzy Dijon a Beaune, wyróżniają się specyficznymi warunkami naturalnymi. Warunki te, ukształtowane przez pracę mnichów, stopniowo identyfikowane były w odniesieniu do produkowanego wina. Głównymi szczepami uprawianymi tutaj są czerwony pinot noir i białe chardonnay. Wśród amatorów powszechna jest opinia, iż najlepsze wina na świecie z tych szczepów powstają właśnie na tych działkach. Niezwykłe muzeum archeologiczne Kończymy spacer na Placu św. Benignego, tuż przy katedrze pod tym samym wezwaniem. Kompleks katedralny to dawny klasztor benedyktynów. W jego refektarzu, dormitorium oraz kryptach zlokalizowane jest Muzeum Archeologiczne. Ekspozycja muzeum oraz piękne wnętrza dają wyśmienite wprowadzenie do zwiedzania samej katedry, której niewątpliwą atrakcją główną jest krypta, zwana też rotundą. Tę inspirowaną rzymskim Panteonem budowlę postawiono nad grobem św. Benignego we wczesnym średniowieczu. Szybko stała się jednym z głównych przystanków pielgrzymki z Trewiru do Composteli. Rotunda została częściowo zniszczona i zasypana podczas wojen rewolucyjnych, przez co zapomniano o niej na kilka dekad. Dziś, pieczołowicie odnowioną, można zwiedzać tylko z przewodnikiem, dwa razy dziennie, za niewielką opłatą. Piast kujawski mnichem Z katedrą łączy się też historia ostatniego piasta kujawskiego, Władysława Białego. Ten starannie wykształcony i pobożny władca małego księstwa gniewkowskiego miał duże ambicje polityczne oraz duszę prawdziwego podróżnika. Zaliczył m.in. pielgrzymkę do Ziemi Świętej oraz audiencję u papieża Urbana w Awinionie. Podczas krucjaty na Litwie, razem z Filipem Śmiałym walczył z poganami, po czym zdecydował się wstąpić do zakonu cystersów w Citeaux, na południe od Dijon. Zrzucił habit jeszcze kilkukrotnie i przy wsparciu księcia Burgundii próbował szczęścia w zmaganiach o koronę polską po śmierci ostatniego Piasta, Kazimierza Wielkiego. Misja ta zakończyła się jednak bez sukcesu i Władysław wrócił do Dijon, gdzie zakończył żywot. Wśród lokalnych mnichów znany był jako „Le Roy Lancelot” (Król Lancelot). Pochowano go w krypcie Katedry św. Benignego. Płytę nagrobną uratował od zapomnienia i wyeksponował w nawie bocznej Władysław Czartoryski, przywódca Hotelu Lambert i znawca sztuki. Dijon, czyli kolebka musztardy Za panowania Filipa Śmiałego miał też zostać pierwszy raz uregulowany prawnie przepis na produkcję musztardy. Dziś musztarda dijońska jest chyba jeszcze bardziej znana niż burgundzkie wino. Zgodnie z legendą, francuskie słowo „moutarde” ma pochodzić od motta używanego przez książąt Burgundii, „Moult me ​​tarde” (oznaczającego „Wielu na mnie czeka”). Książę Filip miał je wykrzyknąć do mieszkańców Dijon, którzy przybyli na jego wezwanie, aby walczyć obronie Burgundii w 1381 roku. Wytwórcy musztardy oddali mu wówczas hołd, dodając motto do swoich garnków z musztardą. Spacer można kontynuować w kierunku południowym, gdzie od 2022 roku czeka na podróżnych Cité Internationale de la Gastronomie et du Vin. Jego misją jest promocja zarówno francuskiej kuchni (można na przykład zrobić własną musztardę), jak i „klimatów” burgundzkich winnic, wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jeżeli nie jesteśmy spragnieni i głodni, a ciekawość regionu nie została zaspokojona, to więcej o kulturze burgundzkiej dowiemy się w Muzeum Życia Burgundzkiego Perrin de Puy Cousin, zlokalizowanym w dawnym klasztorze bernardynów. Co zobaczyć w okolicy Dijon? 70 km na północny-zachód znajduje się Opactwo Fontenay. Jest jednym z najstarszych zachowanych opactw cysterskich, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. 40 km na południe jest zlokalizowany Hôtel-dieu de Beaune, dawne hospicjum. Tu gdzie kończy się pas winnic czeka na nas budynek będący kwintesencją architektury Burgundii. Dziś mieści się tu muzeum, a sam budynek również znajduje się na liście UNESCO. Źródło: National Geographic Polska
„Odwiedziłam miasteczko, które pokochał Van Gogh” – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Artykuł Małgorzaty Pazury o Auvers-sur-Oise śladami Vincenta Van Gogha znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Auvers-sur-Oise śladami Vincenta Van Gogha to podróż pełna emocji, historii i niezwykłych miejsc, które zachowały swój dawny urok. Wyruszamy tam na początku maja – w tym samym okresie, gdy przybył tu mistrz malarstwa. Spacerem przez Auvers-sur-Oise – tam, gdzie malował Van Gogh Auvers-sur-Oise (nie pytajcie mnie, jak to wymówić) odwiedzamy z początkiem maja. To mniej więcej ta sama pora, kiedy w 1890 roku pojawił się tu Vincent Van Gogh. Jest gorący, upalny wręcz dzień i już domyślam się, dlaczego miasteczko przypadło Holendrowi do gustu. Przez ostatnie 70 dni życia namalował tu aż 74 obrazy. Jest nas czwórka – trzy pokolenia kobiet z naszej rodziny: babcia, dwie córki i wnuczka. Wspólna podróż szlakiem naszych ulubionych artystów, a w zasadzie – moich ukochanych malarzy. Dziewczyny też lubią sztukę, więc szukając pomysłu na wielopokoleniową wyprawę, uznałyśmy, że to będzie strzał w dziesiątkę. Dlaczego Van Gogh pokochał to miasteczko? Auvers-sur-Oise to piękne, wiosną i latem tonące w kwiatach miasteczko, leżące – jak wskazuje nazwa – nad rzeką Oise. Już pod koniec XIX wieku swoje letnie domy miało tu wielu możnych Paryżan. Zauroczonych tym miejscem było wielu artystów: Paul Cézanne, Camille Pissarro czy Berthe Morisot. Kilka głównych ulic miasta to zadbane domy z bujnymi ogrodami, a wśród nich skromnie stoją te, które malował Van Gogh. Pierwsze kroki – ratusz i gospoda Ravoux Od razu kierujemy się na główną ulicę i już z daleka dostrzegam znajomą bryłę ratusza – tę samą, którą Van Gogh uwiecznił na jednym ze swoich obrazów. Od ponad stu lat nie zmieniła się ani trochę! Pędząc pod ratusz, o mały włos nie przegapiłabym gospody państwa Ravoux, gdzie Vincent wynajmował pokój. Najbardziej ujmuje mnie fakt, że budynek nadal pełni swoją funkcję użytkową – można tu zjeść lokalne dania czy wypić kieliszek wina. To właśnie tutaj mieszkał i zmarł Van Gogh. Na poddaszu, za 3,5 franka dziennie, miał skromny pokoik. Po jego śmierci właściciele – z przesądu – nigdy więcej nie wynajęli tego miejsca. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/auvers-sur-oise-van-gogh-GettyImages-484931645-c9e38f3.jpg" width="1024" height="681" alt="„Protestancka stodoła” – obraz, który według niektórych mógł być ostatnim dziełem Vincenta van Gogha, zaprezentowany podczas konferencji prasowej wystawy w Palazzo Panciatichi we Florencji, 2014." title="'The Protestant Barn Mystery' Exhibition Presentation" /> Śladami obrazów – kościół, cmentarz, pole pszenicy Główną ulicą zmierzamy w stronę kościoła, ale najpierw odwiedzamy mały park przy informacji turystycznej. Stoi tam pomnik Van Gogha, który – moim zdaniem – świetnie oddaje jego kruchą i pełną niepokoju naturę. Kościół Matki Bożej Wniebowziętej, pochodzący z końca X wieku, to kolejny znany motyw z jego twórczości. Budynek wygląda dokładnie tak jak na obrazie. Robimy sobie krótką sesję zdjęciową i ruszamy dalej – na cmentarz. W prostym grobie, porośniętym bluszczem, spoczywa Vincent Van Gogh. Obok niego pochowany jest jego brat Teo, który wspierał go przez lata. To właśnie on namówił Vincenta do przyjazdu do Auvers. Choć początkowo pochowany w Utrechcie, w 1919 roku – dzięki żonie Johanny – został przeniesiony obok brata. Wąską drogą pomiędzy polami docieramy do miejsca, gdzie najprawdopodobniej powstał słynny obraz „Pole pszenicy z krukami”. W maju jednak pszenica dopiero zaczyna rosnąć, więc widok znacząco różni się od tego na płótnie. Rue Daubigny – kwiaty, kolory i ostatnie dzieło Wracamy w stronę kościoła, by kontynuować spacer najładniejszą ulicą miasteczka – Rue Daubigny. Kamienne domy, kolorowe okiennice i wszechobecne kwiaty: glicynia, róże, irysy. W bocznej uliczce zauważam malarza z kapeluszem i sztalugą. Uwiecznia na płótnie to samo miejsce, co Van Gogh. Takie chwile zostają pod powiekami na lata. Dochodziłyśmy właśnie do miejsca, gdzie powstał ostatni obraz Van Gogha – uznane za niedokończone „Korzenie drzew”. Drzewa nadal tu stoją, jak gdyby nigdy nic. To nie koniec – co jeszcze warto zobaczyć w Auvers? W miasteczku mogłybyśmy spędzić jeszcze kilka godzin. Na naszej liście nadal czekało Muzeum Daubigny, dom doktora Gacheta czy tutejszy zamek. Ale podróże to sztuka wyboru – czasem trzeba zostawić coś na następny raz. Być może wrócimy tu kiedyś, by wypić kieliszek wina w Auberge Ravoux. Mojej mamie, siostrze i córce dziękuję za wspólną podróż – to była wzruszająca i niezapomniana przygoda.
Nowy sezon „Białego Lotosu” zaskoczy widzów. Twórcy wybrali niezwykłe miejsce w Europie
Nowy sezon „Białego Lotosu” najprawdopodobniej zabierze widzów do jednego z najbardziej malowniczych zakątków Europy. Luksusowe hotele, spektakularne krajobrazy i aura tajemnicy stworzą scenerię idealną dla kolejnych dramatów i intryg.
Spis treści: Lokalizacja 4. sezonu serialu „Biały Lotos” Luksusowy hotel z tradycją. Ulubione miejsce gwiazd i elit Co można zobaczyć w pobliżu Grand-Hôtel du Cap-Ferrat? „Biały Lotos” to bez wątpienia jeden z największych hitów HBO Max ostatnich lat. Już pierwszy sezon, którego akcja toczyła się na Hawajach, przyciągnął ogromną widownię, a sycylijska odsłona tylko umocniła pozycję serialu. Z kolei trzecia część, rozgrywająca się w Tajlandii, odniosła rekordowy sukces, zdobywając aż 10 nominacji do nagród Emmy. Każda kolejna lokalizacja nadaje kolejnym sezonom wyjątkowy charakter i pozwala twórcy, Mike’owi White’owi, snuć historie w odmiennych kontekstach kulturowych. To właśnie te zmieniające się scenerie sprawiają, że „Biały Lotos” pozostaje świeży i nieprzewidywalny, wciąż podsycając ciekawość fanów. Teraz ogłoszono, że kolejny sezon powstanie w Europie Zachodniej. Pytanie tylko – gdzie dokładnie? Lokalizacja 4. sezonu serialu „Biały Lotos” Dotychczas ekipa „Białego Lotosu” wykorzystywała hotele Four Seasons jako scenerię dla ekskluzywnych kurortów, w których rozgrywały się mroczne historie serialu. Choć sieć ta zarządza ponad 120 obiektami na całym świecie, coraz więcej wskazuje na to, gdzie powstanie kolejny sezon produkcji HBO. – W czwartym sezonie chciałbym trochę odejść od scenerii z rozbijającymi się o wybrzeże falami, ale w hotelach Białego Lotosu zawsze znajdzie się miejsce na kolejne morderstwa – mówił niedawno Mike White, zapowiadając, że tym razem wydarzenia nie będą osadzone w gorących kurortach. Jak ustalił „Deadline”, twórca zdecydował się na Francję i właśnie tam zamierza umieścić kolejne opowieści o uprzywilejowanych turystach oraz ich skomplikowanych relacjach. Choć dokładna lokalizacja wciąż pozostaje tajemnicą, jeśli produkcja pozostanie wierna tradycji współpracy z Four Seasons, w grę wchodzą trzy francuskie hotele: Grand-Hôtel du Cap-Ferrat na Lazurowym Wybrzeżu, górski resort w Megève oraz legendarny Hotel George V w samym sercu Paryża. Najmniejsze szanse ma jednak Megève, gdyż Mike White wielokrotnie przyznawał, że nie przepada za chłodnym klimatem i odrzucał pomysły osadzenia akcji w narciarskim kurorcie. Najbardziej prawdopodobnym wyborem wydaje się z kolei Grand-Hôtel du Cap-Ferrat – jeden z najbardziej prestiżowych hoteli sieci, położony na wzniesieniu w pobliżu Cannes. Luksusowe wnętrza i filmowa tradycja Riwiery Francuskiej tworzą scenerię idealną dla kolejnej odsłony serialu. Spektakularne pejzaże i ekskluzywne przestrzenie, połączone z charakterystyczną dla produkcji aurą intrygi, zapowiadają, że czwarty sezon znów wzbudzi ogromne emocje. Co ciekawe, Mike White był ostatnio widziany w innym ikonicznym obiekcie regionu – Hotelu Negresco w Nicei, co dodatkowo podsyciło spekulacje, że właśnie francuska Riwiera stanie się miejscem akcji. Luksusowy hotel z tradycją. Ulubione miejsce gwiazd i elit Grand-Hôtel du Cap-Ferrat położony jest na wysokości 140 m n.p.m., na malowniczym półwyspie Saint-Jean, zaledwie 20 minut drogi od lotniska w Nicei i tyle samo od Monako oraz Monte Carlo. To jeden z najsłynniejszych i najbardziej prestiżowych hoteli na całym Lazurowym Wybrzeżu. Ziemia, na której stoi, należała w XIX wieku do króla Belgii Leopolda II, który zachwycił się tutejszym krajobrazem. Półwysep porasta gęsta roślinność – sosny, palmy i cyprysy – ciągnąca się aż do skalistego wybrzeża. Hotel został otwarty w 1908 roku i początkowo składał się jedynie z dwóch skrzydeł. Rok później dobudowano do niego rotundę według projektu Gustawa Eiffla, twórcy słynnej paryskiej wieży. Jedną z największych atrakcji obiektu jest klub Dauphin z basenem typu infinity, powstałym w 1939 roku. Podgrzewana, błękitna woda niemal stapia się tam z panoramą Morza Śródziemnego, tworząc widok, który zapiera dech w piersiach. Od początku swojego istnienia Grand-Hôtel du Cap-Ferrat przyciągał elity z całego świata. W 2009 roku znalazł się na liście Condé Nast Traveller jako „Najlepsze miejsce w Europie”. Przez dekady bywały tu takie osobistości, jak Charlie Chaplin, Pablo Picasso, Elizabeth Taylor, Winston Churchill, Frank Sinatra, Coco Chanel, Marlene Dietrich czy Tina Turner. Dziś hotel nadal przyciąga światowe gwiazdy – wśród jego gości można spotkać m.in. Stellę McCartney, Gérarda Depardieu czy Eltona Johna. Co można zobaczyć w pobliżu Grand-Hôtel du Cap-Ferrat? Odwiedzając Saint-Jean-Cap-Ferrat, warto jednak wyjść poza mury luksusowego Grand-Hôtel i odkryć uroki Riwiery Francuskiej. Zaledwie kilka kilometrów dalej znajduje się Villefranche-sur-Mer, miasteczko z jedną z najpiękniejszych zatok na całym wybrzeżu, otoczoną kolorowymi kamienicami i stromymi, wąskimi uliczkami. Miłośników widoków zapiera dech Èze – średniowieczna wioska położona na klifie, słynąca z ogrodów egzotycznych, skąd rozciąga się panorama Morza Śródziemnego. Z kolei w Nicei warto przejść się Promenade des Anglais, czyli tętniącą życiem promenadą, a wieczorem zajrzeć do tutejszych restauracji serwujących lokalne specjały: prowansalską zupę rybną bouillabaisse czy socca – placek z mąki z ciecierzycy. Kilkanaście minut jazdy dzieli też Cap-Ferrat od Monako, gdzie luksus kasyna w Monte Carlo od dekad przyciąga gwiazdy kina i poszukiwaczy mocnych wrażeń. Region ten słynie również z bogactwa kulinarnego – świeże owoce morza, dojrzewające sery i wina z winnic Prowansji tworzą kuchnię, która idealnie współgra z klimatem Riwiery. Choć na razie HBO nie ujawnia daty premiery czwartego sezonu, to jedno jest pewne: luksus, dramat i czarny humor powrócą – tym razem w wyjątkowo francuskim wydaniu. Źródła: Filmweb, RTV Maniak, FDB, Deadline Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.