Francja i Hiszpania w ogniu. Trwa największa ewakuacja ludności w czasach pokoju
Bezprecedensowe pożary lasów zmusiły ponad 330 tysięcy osób do ewakuacji w południowo-zachodniej Francji oraz w środkowej i wschodniej Hiszpanii. Przywódcy obu państw podjęli decyzje m.in. o zaangażowaniu wojska, ogłoszeniu stanu klęski żywiołowej oraz zwołaniu rządowych sztabów kryzysowych.
Skala pożarów skłoniła premiera Hiszpanii Pedro Sáncheza do oficjalnego ogłoszenia po raz pierwszy w historii stanu klęski żywiołowej z powodu pożarów lasów. We Francji rejon Bordeaux stał się centrum największej akcji ewakuacyjnej w czasach pokoju, obejmującej ponad 220 tysięcy mieszkańców i turystów. Oprócz akcji gaśniczych władze podjęły też inne kroki, m.in dystrybucję 1,5 miliona masek przeciwpyłowych oraz skrócenie ostatniego etapu wyścigu Tour de France, by oddelegować zabezpieczające go służby do walki z ogniem. Apokaliptyczne sceny i mobilizacja służb w całej Europie W poniedziałek 27 lipca 2026 płomienie zbliżają się do Bordeaux na odległość około 15 kilometrów. Prezydent Francji Emmanuel Macron zwołał sztab kryzysowy, zapowiedział wsparcie finansowe dla poszkodowanych regionów oraz zadeklarował długofalowy program odbudowy zniszczonej infrastruktury. Do walki z żywiołem francuski rząd skierował 1500 żołnierzy, setki strażaków z Paryża oraz ciężki samolot transportowy Airbus A400M Atlas. We Francji pożary strawiły łącznie blisko 98 000 hektarów od początku roku. Premier Hiszpanii Pedro Sánchez poinformował, że w jego kraju ogień strawił ponad 130 tysięcy hektarów – poziom o jedną trzecią wyższy od rocznej średniej – i zaapelował o zawarcie porozumienia ponad podziałami na rzecz ochrony klimatu. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen skierowała do Francji i Hiszpanii wyspecjalizowaną flotę gaśniczą złożoną z dziewięciu samolotów i dwóch śmigłowców dostarczonych przez m.in. Grecję, Włochy, Holandię i Chorwację. W internecie nie brakuje filmów przedstawiających niemal apokaliptyczne sceny. W miejscowości Biscarrosse ulicami biegło stado wystraszonych koni. Z lasów wybiegają też przerażone dzikie zwierzęta, na jednym z filmów widać strażaków polewających wodą sarnę. Skrajne warunki atmosferyczne Niespotykana dotąd dynamika pożarów wynika z trwającej od maja serii trzech fal ekstremalnych upałów, podczas których 24 czerwca we Francji odnotowano najgorętszy dzień w historii pomiarów ze średnią temperaturą krajową 30,0°C oraz rekordem 43,8°C w miejscowości Palluau. Skrajne przesuszenie gleby i szaty roślinnej doprowadziło, jak tłumaczy Francuska Federacja Strażaków (FNSPF) do powstania chmur pyrocumulonimbus – czyli dużych chmur burzowych, napędzanych ciepłem samych pożarów. Zjawisko to generuje silne porywy wiatru, lokalne wyładowania atmosferyczne oraz wiry ogniowe, co sprawia, że pożary przemieszczają się w sposób całkowicie nieprzewidywalny. Jak wyjaśnił rzecznik FNSPF Eric Brocardi, bezpośrednia walka z takim pożarem jest niemożliwa, a skrajnie trudne działania gaśnicze polegają głównie na tworzeniu pasów izolacyjnych i oczekiwaniu na opady. Rolnictwo i winiarstwo w obliczu strat Ekstremalna pogoda i pożary generują długofalowe straty w sektorze rolnym i winiarskim, kluczowym dla gospodarki Europy Południowo-Zachodniej. Susze i upały wywołują stres u winorośli, które przestają rosnąć i tworzyć owoce. W rejonie Szampanii stowarzyszenie plantatorów szacuje obniżenie tegorocznych zbiorów o co najmniej 10%, przewidując jednocześnie rozpoczęcie zbiorów na połowę sierpnia, co stanowi najwcześniejszy termin w historii regionu. W dolinie Loary, w słynnym regionie Sancerre, skrajne temperatury doprowadzają do poparzeń liści, a winiarze próbują ratować krzewy, spryskując je wodą. Z uwagi na rygorystyczne przepisy prawne, zabraniające sztucznego nawadniania upraw, producenci z Bordeaux i doliny Rodanu mają ogromne problemy z utrzymaniem swoich upraw, a zbiory będą na pewno dużo niższe od średniej. Źródła: France 24, BBC, Wine Spectator Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Prawda o Galach nie przypomina komiksu z Asterixem. Te 2300-letnie kajdany ujawniły ich mroczny sekret
Kiedy myślimy o starożytnych Galach, przed oczami stają nam wąsaci wojownicy z komiksów o Asteriksie, którzy radośnie dają łupnia Rzymianom i zajadają się pieczonymi dzikami. Prawdziwa historia przedrzymskich plemion celtyckich jest jednak znacznie mroczniejsza. Na francuskich stanowiskach archeologicznych znaleziono dowody, że w galijskim społeczeństwie funkcjonował brutalny, zinstytucjonalizowany handel ludźmi.
Archeolodzy z instytutu INRAP, pracujący we francuskiej miejscowości Allonnes (Dolina Loary), poinformowali o niezwykłym odkryciu, które zachwiało postrzeganiem europejskiej epoki żelaza. Podczas prowadzonych wykopalisk w celtyckiej osadzie sprzed 2300 lat natrafiono na pięć par żelaznych kajdan. Znaleziska te – uważane przez ekspertów za ekstremalnie rzadkie – są najmocniejszym od lat fizycznym dowodem na to, jak funkcjonowało niewolnictwo u Galów. Asterix nigdy by czegoś takiego nie zrobił. Okowy na małe nadgarstki Wśród zabezpieczonych w galijskiej osadzie artefaktów z III wieku p.n.e. naukowcy zidentyfikowali między innymi podwójne okowy na nadgarstki oraz masywne kajdany na kostki. Ciekawy okazał się jeden detal – średnica obręczy na ręce wynosiła zaledwie 6 centymetrów. Według ekspertów oznacza to, że narzędzia te najprawdopodobniej służyły do pętania kobiet lub dzieci. Z kolei żelazna blokada na nogi ważyła ponad kilogram. Daje to wyobrażenie o ogromnym ciężarze i cierpieniu, jakie każdego dnia musieli znosić zniewoleni ludzie. Sama osada w Allonnes, usytuowana na skrzyżowaniu starożytnych szlaków Galii, tętniła życiem. Działały w niej wyspecjalizowane warsztaty kowali i rzemieślników produkujące doskonałej jakości miecze, groty włóczni czy elementy uprzęży. Połączenie obecności świetnej jakości rzemiosła z żelaznymi okowami sugeruje, że to miejsce mogło być w tamtym czasie ważnym i brutalnym centrum handlu ludźmi. Nieme ofiary celtyckiego społeczeństwa Odkrycie to jest ewenementem. W świecie popkultury rodacy Asteriksa są jako niezwykle miłujący wolność, nieujarzmiony lud, który wręcz brzydzi się rzymskim uciskiem i niewolnictwem. Prawda historyczna brutalnie weryfikuje ten obraz – Galowie nie mieli żadnych oporów przed samodzielnym zakładaniem łańcuchów. Z przekazów rzymskich wiemy, że plemiona celtyckie masowo niewoliły jeńców wojennych, dłużników oraz skazańców, traktując ich jak towar i zmuszając do morderczej pracy na polach. Niestety, ponieważ Galowie opierali się na tradycji ustnej i nie pozostawili po sobie zapisów, zniewoleni ludzie epoki przedrzymskiej byli do tej pory przeoczani przez niektórych historyków. Odnalezione w Allonnes narzędzia opresji są rzadkim, namacalnym dowodem nie tylko na istnienie niewolnictwa, ale także silnie zhierarchizowanego społeczeństwa. Dlaczego Galowie niszczyli własne pieniądze? Galijskie Allonnes nie było jednak wyłącznie centrum złowrogiego – chociaż pewnie wtedy nikt tak o tym nie myślał – handlu ludźmi. Wykopaliska odsłoniły tam również celtyckie sanktuarium religijne. Archeolodzy odkryli w nim niezwykłe dary wotywne: odzież, amulety oraz setki monet emitowanych na przestrzeni pięciu stuleci. Zdecydowana większość tych przedmiotów przykuła uwagę swoją formą – monety nosiły ślady celowego niszczenia, piłowania i cięcia dłutem. Te rzucające się w oczy deformacje miały charakter ściśle rytualny – pozbawiając monetę jej wartości handlowej, uniemożliwiano jej powrót do obiegu. W ten sposób przedmiot ten stawał się nienaruszalnym darem, trwale i nieodwołalnie przekazanym galijskim bóstwom. To bardzo sprytne. Źródło: INRAP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Setki kibiców w 40-stopniowym upale czekają na jeden rzut z dachu. Tak wygląda Tour de France, o którym nie masz pojęcia
Prędkość czołowych kolarzy na finiszach Tour de France potrafi wynosić nawet 70km/godz. Właśnie z takim impetem przemknęli obok mnie na końcu 4. etapu tegorocznej edycji wyścigu, łączącego historyczne centrum Carcassone z malowniczym Foix. Z podobną prędkością na przestrzeni całej 181,9 kilometrowej trasy mijali setki kibiców – ale ci byli tam nie tylko po sportowe emocje. Niektórymi kierował czysty pragmatyzm, a ja miałem okazję zobaczyć francuską kulturę kibicowania na własne oczy.
Na kilka godzin przed tym, jak peleton przemknie przez urokliwe francuskie miasteczka, trasę wyścigu opanowuje słynna La Caravane Publicitaire. To potężna, ciągnąca się na dystansie blisko 20 kilometrów parada pojazdów sponsorskich. Trudno nazwać je zwykłymi autami – to gigantyczne, mobilne platformy, wielkie maskotki i przemieszczające się, absurdalne konstrukcje, które przypominają karnawał przeniesiony na pirenejskie szosy. Miałem okazję pokonać ten etap na dachu pojazdu wystawionego przez wieloletniego sponsora wyścigu – hotele Ibis. Z tej perspektywy Tour wygląda zupełnie inaczej – patrząc w dół widzi się niekończące się morze ludzi, którzy nierzadko od świtu koczują na poboczach. I robią to z uśmiechem na ustach, niezależnie od skrajnie trudnych warunków. Podczas tego konkretnego etapu termometry wskazywały niemal 40 stopni Celsjusza w cieniu. Specyficzna kultura francuskiego kibicowania. Kartonowe tarcze i walka o łupy Gdybym pierwszy raz zobaczył Francuzów dopiero na Tour de France, pomyślałbym, że to najszczęśliwszy naród na świecie. Byłem jednak w Paryżu, byłem w Tuluzie i wiem, że rzeczywistość wygląda nieco inaczej – jednak w czasie tego wyścigu wydarza się jakaś magia. Co motywuje całe rodziny do stania w morderczym upale, uśmiechów i nieustających okrzyków? Niektórych przyciągają sportowe emocje, ale równie silnym magnesem są potocznie nazywane goodies. Jadąc w karawanie, pełnimy rolę zmotoryzowanych Świętych Mikołajów, którzy bezustannie rzucają w wielotysięczny tłum darmowe gadżety – od czapeczek, przez breloczki i koszulki, po przekąski. Przez wiele godzin. Jak złapać darmowe gadżety? Dla kibiców złapanie takiego przedmiotu to punkt honoru i doskonała zabawa. Francuzi wynieśli to do rangi prawdziwej sztuki. Aby zachęcić osoby na pojazdach do rzutu dokładnie w ich kierunku, budują specjalne konstrukcje i malują gigantyczne tarcze z kartonów. Machają transparentami, przygotowują podbieraki, przebierają się w niesamowite stroje i z całych sił wykrzykują nazwy marek jadących w konwoju. Z dachu auta Ibis wyglądało to jak jakaś wielka, zaaranżowana gra miejska. Francuski pragmatyzm na poboczu wyścigu Wielka Pętla – tak się zwykło potocznie nazywać się Tour de France – jest wyjątkowa. Z jednej strony podszyta jest miłością do narodowego sportu, a z drugiej – ujmującym pragmatyzmem. Bo nie ma w tym chęci zarobku – darmowa koszulka czy próbka jedzenia rzucona z pędzącego samochodu nie ma wielkiej wartości materialnej, ale stanowi fizyczny dowód uczestnictwa w tym historycznym wydarzeniu. To swoiste trofeum. Dla lokalnych społeczności prowincjonalnej Francji przejazd Tour de France to często najważniejszy i najbarwniejszy dzień w roku. Karawana jest integralną częścią tego święta. Symbioza między wielkimi sponsorami a zwykłymi ludźmi stojącymi przy drodze uświadamiała mi, że ten wyścig to coś znacznie większego niż sport. To potężna instytucja kulturowa, która nawet w skrajnym, 40-stopniowym upale potrafi zjednoczyć setki ludzi wokół kartonowej tarczy i rzuconego z dachu gadżetu. Ach, i najważniejsze. 4. Etap Tour de France 2026 wygrał Duńczyk, Mads Pedersen. Nie widziałem jednak, żeby dostał jakiekolwiek koszulki, smyczki czy czapeczki. A kibice owszem. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To tutaj spoczywają królowie Francji. Nie przegap tego niezwykłego miasta, podróżując do Paryża
Saint-Denis to miasto, które przez stulecia odgrywało ważną rolę polityczną, religijną i gospodarczą. To tutaj znajduje się nekropolia francuskich monarchów, jeden z najważniejszych zabytków gotyckiej architektury, a także słynny stadion narodowy Francji. Dziś Saint-Denis bywa postrzegane przez pryzmat współczesnych wyzwań społecznych, ale jego znaczenie wykracza daleko poza stereotypy związane z przedmieściami Paryża. Dla osób zainteresowanych historią, architekturą i urbanistyką Saint-Denis stanowi jeden z najciekawszych punktów regionu Île-de-France.
Spis treści: Czym Saint-Denis wyróżnia się na tle paryskiej aglomeracji? Historia Saint-Denis – od rzymskiej osady do królewskiej nekropolii Zwiedzanie Saint-Denis – co warto zobaczyć? Czy warto odwiedzić Saint-Denis? Saint-Denis jest położone około 9 kilometrów na północ od centrum Paryża. Administracyjnie należy do departamentu Seine-Saint-Denis. Przez lata miejscowość rozwijała się jako samodzielny ośrodek miejski, choć jej losy były nierozerwalnie związane ze stolicą. Czym Saint-Denis wyróżnia się na tle paryskiej aglomeracji? Współcześnie Saint-Denis jest jednym z gęściej zaludnionych i najbardziej dynamicznych obszarów podparyskich. To przestrzeń silnie zurbanizowana, dobrze skomunikowana z centrum dzięki metru, kolei RER oraz tramwajom. Dla wielu mieszkańców aglomeracji pełni funkcję ważnego zaplecza mieszkaniowego i biznesowego. Miasto charakteryzuje się także wyjątkową różnorodnością kulturową. Widać to zarówno w strukturze społecznej, jak i w lokalnym handlu czy gastronomi. Historia Saint-Denis – od rzymskiej osady do królewskiej nekropolii Historia miasta sięga czasów rzymskich. W II wieku na tym obszarze istniała osada Catolacus, która prawdopodobnie była własnością galijsko-rzymskiego właściciela ziemskiego. Kluczowym momentem dla rozwoju miejscowości okazała się męczeńska śmierć świętego Dionizego (Denisa), pierwszego biskupa Paryża, który zginął około III wieku. Według tradycji został pochowany właśnie tutaj, a jego grób szybko stał się miejscem kultu i pielgrzymek. Wokół sanktuarium zaczęła rozwijać się osada, która z czasem przyjęła nazwę Saint-Denis. W VII wieku w mieście został pochowany król Dagobert. Zapoczątkowano w ten sposób wielowiekową tradycję grzebania francuskich monarchów w Saint-Denis. Przez kolejne stulecia miasto pozostawało głównym miejscem pochówku francuskich monarchów. W średniowieczu miasto rosło dzięki przywilejom handlowym i religijnemu znaczeniu. Ośrodek rozwijał się jako ważny punkt na mapie gospodarczej regionu. Szczególnie istotny był XII wiek. Opat Suger rozpoczął rozbudowę bazyliki, tworząc budowlę uznawaną dziś za jeden z pierwszych przykładów architektury gotyckiej. To właśnie tutaj można obserwować narodziny stylu, który zdominował średniowieczne budownictwo sakralne. W czasie rewolucji francuskiej Saint-Denis doświadczyło dramatycznych zmian. Miejscowość przemianowano na Franciade, a królewskie grobowce zostały splądrowane. Szczątki monarchów usunięto z sarkofagów, symbolicznie zrywając z dawnym porządkiem. Saint-Denis jako miasto przemysłowe XIX wiek przyniósł kolejną transformację. Saint-Denis zaczęło gwałtownie się industrializować. Rozwój kanałów, kolei i zakładów produkcyjnych uczynił z miasta jeden z ważniejszych ośrodków przemysłowych regionu paryskiego. Dynamiczna industrializacja przyciągała pracowników z całej Francji, a później także migrantów z innych części świata. Wraz z rozwojem przemysłu rosły również wpływy ruchów robotniczych i socjalistycznych. W XX wieku Saint-Denis zyskało nawet przydomek la ville rouge – czerwone miasto. Przez znaczną część XX wieku było silnie związane z francuską lewicą i ruchem komunistycznym. Po kryzysach przemysłowych lat 70. i 80. XX wieku miasto musiało szukać nowej tożsamości gospodarczej. Wiele zakładów zamknięto, co doprowadziło do wzrostu bezrobocia i napięć społecznych. Jednocześnie rozpoczęto proces przebudowy przestrzeni miejskiej. Zwiedzanie Saint-Denis – co warto zobaczyć? Najważniejszym zabytkiem miasta pozostaje bez wątpienia Bazylika Saint-Denis. To miejsce ma ogromne znaczenie dla historii Francji oraz rozwoju architektury europejskiej, jednak to nie jedyny obiekt warty uwagi. Bazylika Saint-Denis Bazylika jest uważana za jeden z pierwszych przykładów gotyku. Charakterystyczne ostre łuki, sklepienia żebrowe i monumentalne witraże zapowiadały kierunek, który później rozwinął się w takich świątyniach jak Notre-Dame. Dla osób zainteresowanych monarchią i historią Francji bazylika stanowi miejsce absolutnie wyjątkowe, gdyż jej wnętrze kryje imponującą kolekcję nagrobków królewskich. Spoczywają tu między innymi Ludwik XVI, Maria Antonina, Ludwik XIV czy Katarzyna Medycejska. Stade de France Drugim symbolem współczesnego Saint-Denis jest Stade de France. Stadion powstał z myślą o 1998 FIFA World Cup i od tamtej pory pozostaje narodową areną sportową Francji. To właśnie tutaj rozgrywane są najważniejsze mecze reprezentacji piłkarskiej i rugby. Stadion był również kluczowym obiektem podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2024 roku. Cité du Cinéma Mniej oczywistą, ale bardzo interesującą atrakcją Saint-Denis jest Cité du Cinéma, czyli nowoczesny kompleks studiów filmowych założony z inicjatywy reżysera Luca Bessona. Powstał w zrewitalizowanej dawnej elektrowni z lat 30. XX wieku i od momentu otwarcia w 2012 roku stał się jednym z najważniejszych ośrodków produkcji audiowizualnej we Francji. To tutaj realizowano zdjęcia do wielu filmów i seriali, a sam kompleks symbolizuje współczesną transformację Saint-Denis – od miasta przemysłowego do centrum nowych technologii, kultury i przemysłów kreatywnych. Choć kompleks nie jest typowym obiektem turystycznym dostępnym do swobodnego zwiedzania, pozostaje ważnym symbolem współczesnej transformacji miasta. Saint-Denis a mniej oczywiste oblicze Paryża Dla turystów Saint-Denis może być interesującym uzupełnieniem klasycznego zwiedzania Paryża. Pozwala spojrzeć na metropolię z innej perspektywy niż ta znana z pocztówek. Tego typu miejsca pokazują, że okolice Paryża kryją znacznie więcej niż najbardziej rozpoznawalne zabytki. Saint-Denis uczy, że historia wielkich miast nie kończy się na reprezentacyjnych bulwarach i pałacach. Często to właśnie obrzeża opowiadają najbardziej złożoną i fascynującą historię. Czy warto odwiedzić Saint-Denis? Tak, szczególnie jeśli interesują cię miejsca, w których można obserwować nakładanie się różnych epok i procesów historycznych. Saint-Denis nie jest typowym celem turystycznym, ale właśnie to stanowi o jego wartości. To miasto łączy królewskie dziedzictwo, narodziny gotyku, pamięć o epoce przemysłowej oraz współczesne przemiany społeczne. Dzięki temu stanowi jedno z najbardziej wielowymiarowych miejsc w aglomeracji paryskiej. Dla jednych będzie przede wszystkim przystankiem przed zwiedzaniem największych atrakcji Paryża. Dla innych stanie się fascynującą lekcją historii Francji i urbanistyki współczesnej Europy. W obu przypadkach Saint-Denis potrafi zaskoczyć. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Miasto umarłych w sercu Paryża. Ciekawostki na temat cmentarza Père-Lachaise
Paryski cmentarz Père-Lachaise jest najczęściej odwiedzaną nekropolią świata. Znajduje się na pagórkowatym wschodnim krańcu miasta i stanowi schronienie nie tylko dla zmarłych, ale też dla dzikich zwierząt. Słynie z historii o duchach, wampirach i miłości silniejszej niż śmierć. Co ciekawe, miejsce to zyskało zainteresowanie dzięki wielkiej akcji PR.
Spis treści: Jak zachęcić paryżan do wyboru nowego cmentarza? Miliony odwiedzających rocznie Opowieści z krypty Polski Père-Lachaise Père-Lachaise jest obecnie największym cmentarzem znajdującym się w obrębie Paryża oraz jedną z najbardziej znanych nekropolii świata. Jednak jego początki były skromne. Powstał, ponieważ na początku XIX wieku paryskie cmentarze przykościelne były tak przepełnione, że miastu groził poważny kryzys sanitarny. W 1804 roku prefekt Sekwany, Nicolas Frochot, ogłosił projekt nowej, świeckiej nekropolii, której wyznaczono miejsce poza granicami ówczesnego Paryża, na wzgórzu Ménilmontant we wschodniej części miasta. Teren ten należał wcześniej do jezuickiego domu rekolekcyjnego, któremu przewodził w XVII wieku ojciec François de la Chaise – spowiednik króla Ludwika XIV. To właśnie od niego pochodzi nazwa miejsca. Jak zachęcić Paryżan do wyboru nowego cmentarza? Projekt architektoniczny powierzono Alexandre’owi-Théodore’owi Brongniartowi. To on nadał cmentarzowi charakter romantycznego ogrodu angielskiego – z krętymi alejkami, wzgórzami, drzewami i malowniczymi widokami. Otwarcie nastąpiło 21 maja 1804 roku. Paryżanie byli jednak sceptyczni: nekropolia wydawała im się zbyt odległa od centrum, a pierwsze pochówki szły opornie. W pierwszym roku odbyło się zaledwie trzynaście pogrzebów. I wówczas władze miejskie wymyśliły pewien wybieg. W 1817 roku przeniesiono na Père-Lachaise szczątki kilku znanych i cenionych postaci – poety i dramatopisarza Molière’a, bajkopisarza Jeana de La Fontaine’a, a przede wszystkim słynnej pary kochanków z XII wieku – Heloizy i Abelarda. Ten zabieg marketingowy zdziałał cuda. Paryżanie ruszyli tłumnie na wzgórze, by oddać hołd swoim bohaterom, a pochówki zaczęły mnożyć się w zawrotnym tempie. Cmentarz rozrastał się kilkakrotnie. Dziś zajmuje powierzchnię blisko 44 hektarów, skupiając ponad 70 tysięcy grobowców. Miliony odwiedzających rocznie Père-Lachaise to miejsce o wyjątkowym charakterze – jest jednocześnie nekropolią, parkiem, muzeum rzeźby i architektonicznym skarbcem. Spacer po jego alejkach przypomina wędrówkę przez XIX-wieczny Paryż. Nagrobki i kapliczki grobowe wzniesione są w stylach neoklasycznym, neogotyckim, art déco, a nawet modernistycznym. Wiele z nich to prawdziwe dzieła sztuki dłuta znanych rzeźbiarzy epoki. Cmentarz jest regularnie odwiedzany przez setki tysięcy turystów – szacuje się, że przybywa tu około 3,5 miliona osób każdego roku, co czyni go jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji Francji. Odwiedzający przychodzą tu jednak nie tylko jako zwykli turyści, ale też jako pielgrzymi – do grobów swoich idoli, poetów, muzyków, aktorów. To miejsce żywej pamięci, gdzie kwiaty, listy, zdjęcia i drobne pamiątki składane są na grobach z autentyczną czułością. To część szerszego trendu zwanego nekroturystyką. Być może dwa najczęściej odwiedzane groby na cmentarzu należą do osób ze świata anglosaskiego. Grób Oscara Wilde’a jest okaleczony. Rzeźbiarz Jacob Epstein ozdobił go posągiem skrzydlatego młodzieńca, jednak w pewnym momencie nieznany odwiedzający odłamał wyeksponowany penis wyrzeźbionej postaci. Później tak wielu turystów zostawiało na grobowcu ślady pocałunków, że obecnie jest on osłonięty płytami z pleksi. Jest też grób amerykańskiej gwiazdy rocka Jima Morrisona, należący do wielu miejsc na cmentarzu, o których mówi się, że są nawiedzone. Jedną z głównych atrakcji tego cmentarza są bowiem duchy. Opowieści z krypty Po cmentarzu krążą ponoć wszelkiej maści spirytyści, którzy zakradają się nocą na teren nekropolii, by rozmawiać z zamieszkującymi ją widmami. „Jeśli wierzyć niektórym ludziom, Père-Lachaise jest najbardziej nawiedzonym miejscem w stolicy” – napisał w swojej książce „Sekretne życie cmentarza: dzika przyroda i urzekające legendy Père-Lachaise” dyrektor cmentarza, Benoît Gallot. Jedną z powtarzanych historii jest ta o Płaczącej Kobiecie w Czerni – zrozpaczonej wdowie, która przychodziła na grób męża każdego dnia, aż pewnego razu zniknęła bez śladu. Odtąd jej zjawa podobno pojawia się przy tym samym grobie, szlochając cicho, a gdy ktoś się zbliży, odwraca twarz wykrzywioną w agonii i rozpływa się w powietrzu. Niedaleko straszy duch XIX-wiecznego premiera Adolphe’a Thiersa, który podobno szarpie za ubrania przechodniów mijających jego mauzoleum. Każdej nocy z grobu ma wstawać Marcel Proust, błąkając się po cmentarzu w poszukiwaniu swojego ukochanego – pochowanego wbrew ich woli zupełnie gdzie indziej. Przy grobie Jima Morrisona odwiedzający słyszą niewyjaśnione szepty i czują dotyk niewidzialnych dłoni, a niektórzy twierdzą, że uchwycili jego zjawę na fotografiach. Wampirzyca z Paryża Jednak najbardziej mrożącą krew w żyłach historią jest ta związana z ogromnym mauzoleum w 19. kwaterze cmentarza – grobowcem rosyjskiej arystokratki, baronowej Elizavety Demidoff, zmarłej w 1818 roku. Według legendy hrabina zapisała w testamencie fortunę równą dwóm milionom rubli każdemu, kto odważy się spędzić 365 dni i 366 nocy w jej grobowcu, przy trumnie, bez prawa opuszczania go i bez jakiegokolwiek kontaktu z ludźmi. Ściany i sufit komnaty miały być wyłożone lustrami. Gdy w 1893 roku historia ta trafiła na łamy paryskiej prasy, listy z podaniami zaczęły napływać z całego świata – ze Stanów Zjednoczonych, Norwegii, Chorwacji, Kanady i Niemiec. Jeden z kandydatów, który wytrzymał najdłużej, po zaledwie trzech tygodniach wyszedł z grobowca jako psychiczny wrak. Grobowiec został ostatecznie zapieczętowany, ale ostatni wniosek o wejście do środka wpłynął jeszcze w 1984 roku. Dziś hrabina bywa nazywana „Wampirzycą z Paryża”. Symbole wilków zdobiące jej mauzoleum i plotki o szklanej trumnie, w której spoczywa jej ciało, tylko podsycają tę mroczną legendę. Polski Père-Lachaise Lista osobistości spoczywających na Père-Lachaise jest imponująca i obejmuje przedstawicieli niemal każdej dziedziny kultury, nauki i polityki. Spośród twórców literatury pochowani tu są m.in. Honoré de Balzac, Oscar Wilde, Marcel Proust, Molière i Guillaume Apollinaire. Wśród malarzy i artystów wizualnych pochowani są tu Camille Pissarro, Amedeo Modigliani oraz fotograf Nadar. W świecie teatru i kina swoje miejsce na Père-Lachaise mają Sarah Bernhardt i Yves Montand. Z filozofii i nauki – Auguste Comte, ojciec pozytywizmu. Na Père-Lachaise pogrzebana została Édith Piaf. Co ciekawe, jej grób otaczają groby przynajmniej trzech z jej kochanków. Spoczywają tam również Maria Callas i Georges Bizet. Znajduje się tam również ponad 600 polskich grobów, choć wiele z nich nie ma charakteru zabytkowego. Posiadanie grobu rodzinnego na Père-Lachaise stało się w XIX wieku kwestią prestiżu. Dlatego można tam odnaleźć wiele polskich rodzin arystokratycznych – Lubomirskich, Czartoryskich, Zaleskich czy Rzewuskich. Jednak najbardziej znanym „polskim” grobem jest ten należący do Fryderyka Chopina. Kompozytora nie było stać na pochówek na Père-Lachaise, jednak miejsce dla niego wykupił producent fortepianów Pleyel, na których grywał muzyk. Ciało Chopina spoczywa w Paryżu, ale jego serce znajduje się w Warszawie, w filarze kościoła Świętego Krzyża. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
Więziła własną córkę przez 25 lat. Blanche Monnier przeżyła przerażającą historię, która wstrząsnęła Francją
Przetrzymywana w zamknięciu przez 25 lat Blanche Monnier do dziś uchodzi za symbol bezwarunkowej, oddanej miłości. Mimo więziennych warunków, w których ta mieszkanka Poitiers spędziła niemal całe swoje życie, dziewczyna nigdy nie wyzbyła się swoich uczuć do gorzej usytuowanego Victora Calmiela. Ta tragiczna historia pokazuje ciemne strony matycznej kontroli. Matka Blanche, chcąc zaspokoić własne ambicje, zrujnowała życie córce.
Spis treści: Zwodniczy luksus Potworna kara Więzienne warunki w piekle Anonimowa pomoc Życie po piekle Mimo że od śmierci Blanche Monnier minął już ponad wiek, jej historia nadal zadziwia ludzi na całym świecie. Dziewczyna, która za swoją – w opinii matki – nieodpowiednią miłość musiała zapłacić życiem, była portretowana przez media, literaturę i sztukę, zarówno tę XX-wieczną, jak i współczesną. Nie ma się co dziwić, że losy zniewolonej kobiety nadal elektryzują – pokazują bowiem, jak cienka jest granica pomiędzy matczyną troską a szaloną chęcią kontroli. Zwodniczy luksus Spoglądając na dzieciństwo Blanche Monnier, trudno znaleźć powód, dla którego jej późniejsze losy mogłyby potoczyć się w tak tragiczny sposób. Ojciec dziewczyny, Charles-Émile Monnier, był wielokrotnie nagradzanym i cenionym profesorem retoryki oraz dziekanem Wydziału Literatury na Uniwersytecie w Poitiers. Matka zaś uchodziła za wpływową bywalczynię salonów, posiadającą liczne koneksje wśród francuskich elit. Blanche miała też starszego brata, Marcela, z którym dzieliła – jak podają niektóre źródła – szczęśliwe dzieciństwo. Dzieciństwo i młodość panny Monnier minęły w zgodzie z dworską etykietą. Konserwatywna rodzina zaszczepiła w arystokratce umiejętności towarzyskie oraz miłość do gry na fortepianie, którą regularnie umilała spotkania odbywające się w ich domu. Można powiedzieć, że Blanche miała tylko jedno zmartwienie – znalezienie odpowiedniego partnera. Uroda 20-letniej Francuzki oraz jej duża popularność sprawiały, że do panny ustawiały się kolejki potencjalnych kandydatów z całego Poitiers. Los chciał jednak, że serce Monnier zabiło mocniej do kogoś spoza salonów. Był to ubogi prawnik, Victor Calmiel, w którym Blanche zakochała się na zabój. Potworna kara Taki wybór córki w opinii matki nie odzwierciedlał statusu rodziny Monnier. Córka nie mogła przecież wyjść za kogoś, kto nie podoła wysokim wymogom finansowym i społecznym stawianym przez jej bliskich. Mimo sprzeciwów Blanche podjęła decyzję – chciała poślubić Victora. Rozwścieczona matka obmyśliła plan, który miał nauczyć krnąbrną córkę posłuszeństwa. Podstępem zwabiła Blanche na poddasze, które wcześniej kazała służbie zabić deskami tak, aby żaden promień światła słonecznego nie przedostał się do wewnątrz. Zamknięta na strychu dziewczyna miała początkowo spędzić tam jedynie chwilę – dopóki nie zrezygnuje z zaręczyn. Zakochana kobieta nie zamierzała jednak ustąpić. Uparcie, przez długie tygodnie tkwiła w swoim uczuciu, co wprawiało Louise Monnier w jeszcze większą wściekłość. Poddasze rodzinnej rezydencji przy Rue de la Visitation w Poitiers, w którym młoda Blanche kilka lat wcześniej udzielała towarzyskich koncertów, zmieniło się w prawdziwe piekło – dożywotnie więzienie, w którym młoda kobieta miała zapomnieć, jak wygląda zewnętrzny świat. Więzienne warunki w piekle Blanche żyła w nieludzkich warunkach, leżąc nago na gnijącym sienniku ze słomy, który był jedynym meblem na poddaszu. Wokół niej narastały warstwy odchodów, resztek gniającego jedzenia oraz innych odpadów. Z biegiem lat w pomieszczeniu było coraz więcej owadów i gryzoni, konsumujących rozkładające się pożywienie. Pod tym piekłem matka oraz brat Blanche, Marcel, prowadzili normalne życie towarzyskie. Udawali przed sąsiadami i przyjaciółmi, że Blanche zniknęła lub zmarła, publicznie manifestując rzekomą żałobę. Mieszkańcy Poitiers nawet przez chwilę nie podejrzewali, że z zaginięciem Blanche może być powiązana jej matka. Po kilku miesiącach zaprzestano poszukiwań dziewczyny, uznając, że po prostu wyjechała do innego miasta. Nawet po śmierci ukochanego prawnika w 1885 roku Louise nie zdecydowała się na uwolnienie córki, która – wegetując na poddaszu – ciągle żywiła uczucie do swojego wybranka. Anonimowa pomoc Uwolnienie Blanche Monnier nastąpiło 23 maja 1901 roku, po 25 latach niewoli. O tragicznym losie przetrzymywanej kobiety prokurator generalny w Paryżu dowiedział się za sprawą anonimowego listu. Do dzisiaj nie wiadomo, kto był jego autorem – niektóre źródła twierdzą, że na pomoc zdecydował się partner jednej ze służących rodziny Monnier, które brały udział w całym procederze. List donosił o „starej pannie”, która od ćwierćwiecza jest więziona w domu pani Monnier w skrajnie nieludzkich warunkach, żyjąc we własnym brudzie i głodując. Około godziny 17:00 komisarz policji Bucheton wraz z oficerami przybył do rezydencji Monnierów przy Rue de la Visitation w Poitiers. Po przeszukaniu parteru i pierwszego piętra policjanci dotarli na poddasze, gdzie znaleźli drzwi zamknięte na gruby łańcuch i kłódkę. Rodzina początkowo stawiała opór, ale funkcjonariusze wymusili otwarcie drzwi, grożąc wezwaniem sędziego. Po otwarciu drzwi w funkcjonariuszy uderzył potworny odór odchodów i gniającego jedzenia. Paskudna woń wydobywała się z kompletnie ciemnego pokoju, przez co trudno było dostrzec jej źródło. Dopiero po zerwaniu desek z okien, oczom policjantów ukazała się przerażająca scena. Spod warstw nieczystości wystawała postać ledwo przypominająca człowieka – 52-letnia, zagłodzona Blanche, leżała na swoim zgniłym materacu. Ważyła zaledwie około 25 kilogramów, a jej brudne czarne włosy, sięgały do kostek. Kobieta była przerażona nagłym wtargnięciem ludzi i światłem słonecznym; próbowała się zasłonić. W momencie odnalezienia potrafiła wypowiedzieć jedynie pojedyncze słowa. Życie po piekle Winą za doprowadzenie Blanche do skrajnego stanu słusznie obarczono jej matkę oraz brata. Louise na swoje szczęście nie doczekała jednak konsekwencji swojej bezwzględności – zmarła zaledwie 15 dni po aresztowaniu. Marcel w październiku 1901 roku został skazany przez sąd pierwszej instancji na 15 miesięcy pozbawienia wolności. Jednak już miesiąc później, za sprawą wniesionej apelacji, opuścił areszt. Resztę życia spędził poza Poitiers. Z konsekwencjami swojego tragicznego losu Blanche mierzyła się do końca swoich dni. Lekarze zdiagnozowali u niej szereg poważnych zaburzeń psychicznych i fizycznych wywołanych długoletnią izolacją, m.in. schizofrenię. Przez resztę życia przebywała w zakładzie psychiatrycznym w Blois, gdzie zmarła w zapomnieniu 13 października 1913 roku w wieku 64 lat. Do końca jej dni opiekujący się nią lekarze byli pod wrażeniem, że Blanche, mimo wyraźnych uszczerbków na zdrowiu, potrafiła zachować kulturę i dobre maniery wpojone jej w dzieciństwie przez bezwzględną matkę. Źródła: Onet, Nine.com, Photoworld Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Od zapomnianej groty do religijnego Disneylandu – fenomen uzdrowień w Lourdes
Wiele miejsc pielgrzymkowych od tysięcy lat słynęło z cudownych uzdrowień, ale w Lourdes związek między wiarą a medycyną był chyba zawsze ważniejszy i budził spory gorętsze niż gdziekolwiek indziej. Z powodu napływu pielgrzymów to małe miasteczko, zagubione w dolinie u stóp Pirenejów, zyskało światową sławę. Dziś w tej trzynastotysięcznej miejscowości jest 350 hoteli oferujących 40 tysięcy łóżek, a co roku odwiedza ją 6 milionów pielgrzymów.
Kiedy w 1858 roku Marie-Bernarde Soubirous z Lourdes oświadczyła, że objawiła jej się Matka Boska, nie było to wydarzenie tak niezwykłe, jak można by sądzić. Młodzi ludzie, zwykle chłopskie dzieci, od stuleci doznawały objawień Najświętszej Panienki i dziewiętnastowiecznej Francji takie nadprzyrodzone zjawiska też nie były obce. Matka Boża objawiła się młodej zakonnicy w Paryżu w 1830 roku, a szesnaście lat później dwóm pastuszkom w La Salette na południowym wschodzie kraju. Gdy zatem Marie-Bernarde, nazywana Bernadette, powiedziała, że w jaskini Massabielle nad rzeką zobaczyła Najświętszą Panienkę, wielu chętnie jej uwierzyło. Objawienie Bernadette Czternastoletnia Bernadette, chorowita i niewykształcona, była córką bezrobotnego, który swego czasu kierował jednym z młynów w Lourdes, ale ostatnio mieszkał z żoną i dziećmi w wilgotnej i zapuszczonej piwnicy dawnego więzienia miejskiego. 11 lutego 1858 roku Bernadette zbierała z siostrą i koleżanką drewno na opał, gdy w jaskini pod miastem doznała pierwszego objawienia. Ukazała jej się kobieta w bieli otoczona bladą poświatą; w ręku trzymała różaniec i czyniła znak krzyża. Bernadette widziała ją wyraźnie, choć jej towarzyszki niczego nie zauważyły. Podczas kolejnych odwiedzin w jaskini dziewczynka znów ujrzała kobietę w bieli. Posługując się miejscowym dialektem, zjawa powiedziała jej, że w grocie należy zbudować kaplicę. W czasie dziewiątego objawienia Bernadette zaczęła kopać w ziemi i odkryła podziemne źródełko, a podczas szesnastego kobieta wyznała, że jest Niepokalanym Poczęciem. Zgadzało się to z katolickim dogmatem głoszącym, że Matka Boska od chwili swego poczęcia była wolna od grzechu pierworodnego, w którym rodzą się wszyscy ludzie. Trudne początki świętego miejsca W tym czasie Bernadette zyskiwała już zwolenników. Mimo to była atakowana przez prasę, miejscowa policja groziła jej aresztowaniem, a któregoś dnia, gdy wracała ze szkoły, jakaś kobieta uderzyła ją w twarz. Krytycy uważali ją za niepiśmienną histeryczkę, która chce zwrócić na siebie uwagę albo jest po prostu wariatką. Policja zabierała akcesoria religijne pozostawiane na miejscu objawień, zagrodzono też wejście do jaskini. Nawet Bernadette nie miała do niej wstępu i ostatniego objawienia 16 lipca doznała po drugiej stronie rzeki. Wkrótce potem schroniła się w miejscowym przytułku prowadzonym przez zakonnice, żeby uniknąć niechcianego zainteresowania, a później wstąpiła do Klasztoru Sióstr Szarytek w Nevers. Zmarła tam w 1879 roku w wieku zaledwie trzydziestu pięciu lat. Mimo zamknięcia groty i wstąpienia Bernadette do klasztoru Lourdes nigdy już nie było takie jak dawniej. Ciche, nieznane szerzej miasteczko stało się jednym z najpopularniejszych ośrodków pielgrzymkowych na świecie, słynącym z cudownych uzdrowień, miejscem pokoju i pojednania w świecie rozdzieranym wojnami. Lourdes – miejsce pielgrzymek W pierwszych dziesięcioleciach XXI wieku Lourdes jest, po Paryżu, najczęściej odwiedzanym przez turystów miejscem we Francji i najczęstszym, po Rzymie, celem pielgrzymek katolików. W pewnym okresie ceny tutejszych domów dorównywały nieruchomościom paryskim. Z powodu napływu pielgrzymów to małe miasteczko, zagubione w dolinie u stóp Pirenejów, zyskało światową sławę. Dziś w tej trzynastotysięcznej miejscowości jest 350 hoteli oferujących 40 tysięcy łóżek, a co roku odwiedza ją 6 milionów pielgrzymów. Dlaczego Lourdes jest tak popularne? Swoją zawrotną karierę Lourdes zawdzięcza przede wszystkim temu, że zaraz po pierwszym objawieniu Bernadette zaczęto notować tam przypadki cudownych uzdrowień. Pierwszy „potwierdzony” cud zdarzył się prawdopodobnie już 1 marca: miejscowa kobieta, która spadając z drzewa, zraniła się w rękę, obmyła ją w źródle w grocie, pomodliła się i natychmiast ozdrowiała. Kilka dni później pięćdziesięciopięcioletni skalnik z Lourdes, Louis Bouriette, odzyskał wzrok w prawym oku. Zanim skończyły się objawienia Bernadette, doszło do jeszcze trzech uzdrowień, które Kościół katolicki uznał później oficjalnie za cudowne. Szeroko pisała o nich prasa, a pod wpływem tych informacji coraz więcej ludzi zaczęło przyjeżdżać do Lourdes. W ciągu trzech lat odnotowano co najmniej 100 uzdrowień, z czego piętnaście, po przeprowadzeniu dochodzenia w 1861 roku, zostało uznanych za cudowne. Stanowisko Kościoła wobec cudu w Lourdes Kościół katolicki, który początkowo nie chciał zajmować stanowiska w sprawie objawień Bernadette, w 1862 roku ogłosił je za prawdziwe. Od tej pory Lourdes rozwijało się nieprzerwanie. Diecezja już wcześniej poczyniła w tym celu odpowiednie kroki: kupiono ziemię wokół groty, a do zarządzania terenem zaproszono misjonarzy z Notre-Dame de Garaison, których zaczęto nazywać Księżmi Kapelanami. Po wyburzeniu zabudowań wytyczono nowe drogi, żeby pielgrzymi mogli łatwiej dotrzeć na miejsce. W następnym dziesięcioleciu wzniesiono nowe sanktuarium, rozpoczęto budowę kościoła, a w grocie ustawiono figurę Matki Boskiej. Po obu stronach drogi do groty stanęły barierki, ujmujące w karby coraz większe tłumy pielgrzymujących. Pielgrzymki kobiet do Lourdes Większość pielgrzymów przybywających do Lourdes w początkowym okresie stanowiły kobiety, przeważnie chłopki. Wydaje się, że ta tendencja utrzymywała się dość długo. W 1894 roku mieszkańcy diecezji Cambrai zorganizowali zbiorową pielgrzymkę do Lourdes; na 5600 pielgrzymów było tylko 400 mężczyzn. Ludzie niechętni tego rodzaju przejawom religijności tłumaczyli to tym, że kobiety nie myślą racjonalnie, są skłonne do histerii i podatne na sugestię. Bliższe prawdy jest raczej inne wyjaśnienie: Bernadette była dziewczynką, a Lourdes leżało na uboczu, z dala od struktur Kościoła i państwa rządzonych przez mężczyzn. Ale słynna grota przyciągała także członków elit. Guwernantka syna Napoleona III przyjechała do Lourdes zaczerpnąć wody, która miała uleczyć porażenie słoneczne jej podopiecznego. Sam Napoleon III, żeby zwiększyć swoją popularność, nakazał jesienią 1858 roku ponownie otworzyć sanktuarium po jego zamknięciu przez policję. Pielgrzymkowy interes W Lourdes, leżącym po przeciwnej stronie rzeki niż sanktuarium, obrotni mieszkańcy zaczęli otwierać firmy, które miały zarabiać na pielgrzymach. Przedsiębiorcy ci robili maksymalny użytek z dostępnych im sposobów reklamy, więc opowieść o Bernadette rozeszła się szeroko. Krajobrazy Lourdes pojawiły się już w pierwszych filmach francuskich pionierów kinematografii, braci Auguste’a i Louisa Lumière. Dzięki popularności Lourdes przewodniki po mieście i sanktuarium znalazły się wśród bestsellerów swoich czasów; na przykład książka francuskiego dziennikarza Henriego Lasserre’a z 1869 roku miała w ciągu zaledwie siedmiu lat 142 wydania. Do końca stulecia została przetłumaczona na osiemdziesiąt języków. Mieszkańcy urządzali w swoich domach pensjonaty, wyrastały hotele, a przy wąskich uliczkach otwierano coraz to nowsze sklepy z pamiątkami. Sprzedawano w nich wszystko, od butelek w kształcie Madonny na wodę źródlaną przez modlitewniki, Biblie, fotografie Bernadette, różańce i obrazki modlitewne po ściereczki, pudełeczka na pigułki (potrzebne chorym pątnikom), miętówki wyprodukowane przy użyciu wody ze świętego źródła, świecące w ciemności różańce i figurki Madonny. W mieście powstały też atrakcje turystyczne, na przykład otwarte w 1974 roku muzeum figur woskowych, w którym można oglądać sceny z życia Bernadette. Nie bez powodu Lourdes nazwano religijnym Disneylandem. Lourdes jako miejsce uzdrowień Wiele miejsc pielgrzymkowych od tysięcy lat słynęło z cudownych uzdrowień, ale w Lourdes związek między wiarą a medycyną był chyba zawsze ważniejszy i budził spory gorętsze niż gdziekolwiek indziej. A przecież objawiając się Bernadette, Matka Boska nigdy nie wspominała o uzdrowieniach. Czemu więc Lourdes stało się nie tylko miejscem uzdrowień, lecz także najsłynniejszym na świecie miejscem świętym, do którego pielgrzymują ludzie pragnący uleczenia? Jego sława jest tak wielka, że inne ośrodki pielgrzymkowe na świecie, często znacznie starsze niż Lourdes, starają się je naśladować. Do cudownych uzdrowień dochodziło w Lourdes od początku, ale dopiero w połowie lat 70. XIX wieku chorzy zaczęli stanowić dużą część pielgrzymów. W drugiej połowie dekady co roku przyjeżdżało ich tu kilkuset, czasami specjalnymi pociągami, często na wózkach inwalidzkich albo na noszach. Podróż była szczególnie uciążliwa podczas upałów albo gdy pociąg był zatłoczony. Chorym pielgrzymom towarzyszyła zwykle rodzina lub przyjaciele; jeśli przybywali sami, pomagała im wiara w cudowną moc źródła. W 1877 roku aż jedna trzecia pielgrzymów, którzy przyjechali koleją, była chora lub umierająca, co unaoczniło pilną potrzebę stworzenia placówek zdrowotnych. W latach 90. XIX wieku powstały łaźnie, a potem baseny. Z biegiem lat w zakładach tych robiło się coraz tłoczniej, więc w 1955 roku otwarto większe baseny. Co uznać za cud? W 1883 roku wątpliwości co do sposobu oceniania i rejestrowania uzdrowień przez Księży Kapelanów doprowadziły do powołania specjalnego urzędu pod nazwą Bureau des Constatations Médicales. Swą siedzibę znalazł on ostatecznie pod jedną z ramp prowadzących do Bazyliki Różańcowej. W tym miejscu najłatwiej było indagować pielgrzymów, którzy twierdzili, że zostali uzdrowieni. Uzdrowienia uznawano za cudowne tylko wtedy, gdy spełniały ściśle określone warunki. Do chwili obecnej biuro zakwalifikowało jako cuda tylko siedemdziesiąt przypadków uzdrowień. Najnowsze zdarzyło się w 2008 roku: siostra Bernadette Moriau, zakonnica w podeszłym wieku, została uleczona z choroby kręgosłupa, która w 1980 roku przykuła ją do wózka inwalidzkiego. Uzdrowienie ogłoszono cudem w 2018 roku. W miarę postępów medycyny liczba uzdrowień uznawanych za cudowne malała, chociaż grupa osób wierzących, że zostały uzdrowione, rosła. Sanktuarium oficjalnie potwierdza odwiedziny około 50 tysięcy chorych pielgrzymów rocznie, ale rzeczywista liczba jest bez wątpienia znacznie wyższa. To jest przedruk z książki autorstwa Kathryn Hurlock pt. „Tam, dokąd ciągną tłumy. Historia świętych miejsc”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
6 niezwykłych jezior w Europie, które warto odkryć, zanim staną się popularne
Nie trzeba jechać nad Como, ani stać w kolejce do najpopularniejszych punktów widokowych nad jeziorem Bled, by poczuć magię wakacji nad jeziorem. Tych sześć europejskich akwenów oferuje wszystko, czego szukamy latem: wodę, góry, naturę i przestrzeń.
Wakacje nad jeziorem mają w sobie niepodważalny urok: poranna mgła unosząca się nad wodą, długie kąpiele, niespieszne rejsy łodzią i sylwetki gór odbijające się w lustrzanej tafli. Wiele europejskich akwenów nie pozostaje jednak tajemnicą na długo. Na szczęście nasz kontynent skrywa mnóstwo mniej znanych alternatyw – od zasilanego wodami lodowcowymi słoweńskiego jeziora Bohinj po usiane urokliwymi cerkwiami jezioro Ochrydzkie w Macedonii Północnej. Jezioro Bohinj, Słowenia Poproś kogoś o wskazanie jeziora w Słowenii, a najpewniej usłyszysz „Bled”. To pocztówkowy klasyk z maleńką wysepką i kościołem pośrodku. Poproś o drugie, a prawdopodobnie zapadnie niezręczna cisza. To doskonała wiadomość dla tych, którzy zdążyli już poznać większą, dzikszą i równie piękną siostrę Bledu – Bohinj. Położone zaledwie 30 minut jazdy samochodem dalej, wygląda jak jezioro z dziecięcych marzeń: spokojna, krystalicznie czysta woda zasilana prosto z otaczających je gór, zalesione brzegi, zaciszne zatoczki i łagodnie opadające plaże. Można tu stać i po prostu zachwycać się widokiem, ale Bohinj to w równym stopniu żywy obraz, co naturalny plac zabaw. Tutejsze centra aktywności i wypożyczalnie sprzętu zaspokoją potrzeby każdego – od wędrowców, wspinaczy i grotołazów po kolarzy górskich oraz miłośników kajaków czy desek SUP. Liczący sobie ponad 11 kilometrów szlak wokół brzegu zachwyca, szczególnie na odcinku biegnącym wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża. Najbardziej satysfakcjonujące widoki gwarantują jednak górskie ścieżki pnące się w górę z trzech stron jeziora. Ambitni piechurzy mogą ruszyć na zachód, mijając potężną kaskadę wodospadu Savica i kierując się ku położonemu kilkaset metrów wyżej płaskowyżowi Komna (jeśli zostaniesz na noc w tutejszym schronisku, o poranku powita cię wschód słońca odbijający się w tafli jeziora). Łatwiejszy szlak zatacza pętlę wokół szczytu Vogar w północno-wschodnim narożniku, prowadząc do spektakularnego punktu widokowego, który służy jako rampa startowa dla paralotniarzy. Masz w sobie żyłkę poszukiwacza przygód? Na miejscu dostępne są loty w tandemie. Ennerdale Water, Wielka Brytania Gdyby choć jeden procent turystów odwiedzających takie magnesy Lake District jak Windermere dotarł nad Ennerdale Water, byłoby to spore zaskoczenie. To najbardziej wysunięte na zachód i prawdopodobnie najspokojniejsze jezioro w tym najsłynniejszym parku narodowym Wielkiej Brytanii. Mała kumbryjska osada Ennerdale Bridge – z dwoma pubami i ujmującym brakiem pośpiechu – leży niespełna kilometr na zachód. Jest ona jednak tętniącą życiem metropolią w porównaniu z tym, co czeka cię dalej, gdy ruszysz na wschód, w głąb dzikiej doliny Ennerdale. A czeka cię marsz, ponieważ ścieżka biegnąca wzdłuż północnego brzegu jeziora szybko się kończy, daleko przed kultowym schroniskiem YHA Black Sail, usytuowanym w kompletnej i urzekającej samotności u wrót doliny. Jak to w Kumbrii, pogoda nie daje gwarancji. Jeśli jednak dopisze ci szczęście i trafisz na bezwietrzny, słoneczny dzień, trudno o bardziej spektakularny widok niż majestatyczny amfiteatr szczytów – Pillar (892 m n.p.m.), Steeple (819 m n.p.m.) czy Kirk Fell (802 m n.p.m.) – idealnie odbijający się w nieruchomej toni tego odizolowanego, polodowcowego jeziora. Jeśli tylko masz okazję, zejdź na wodę: deski SUP, pakrafty i wszelkie inne jednostki bezsilnikowe są tu mile widziane. Warto też przespacerować się malowniczą, falującą ścieżką wzdłuż południowego brzegu, wypatrując objuczonych ciężkimi plecakami piechurów. To pasjonaci przemierzający Coast to Coast – najnowszy oficjalny szlak narodowy Wielkiej Brytanii, który przecina tę dolinę. Jezioro Saimaa, Finlandia Szacuje się, że aż 80 procent powierzchni Finlandii pokrywają na lasy i jeziora, a jezioro Saimaa oferuje jedno i drugie w ogromnej obfitości. Mając powierzchnię ponad 4400 kilometrów kwadratowych, uznawane jest za największe jezioro w kraju – choć trudno wyobrazić sobie taką mozaikę akwenów, zatok, kanałów i wysp jako jeden spójny organizm. W tym wodnym labiryncie tętni życie o wręcz oszałamiającej różnorodności: od wydr i rybołowów, przez jelenie wirginijskie i dzięcioły białogrzbiete, aż po wilki i dziki. Wszechobecne są tu również łosie. Jako doskonali pływacy, często dają się zauważyć, gdy z rozdętymi chrapami z impetem prują wodę, płynąc w kierunku jakiejś odległej wyspy. Nikt nie ma jednak wątpliwości, co jest tutaj największą atrakcją: to nerpa saimańska (endemiczna foka obrączkowana), stworzenie równie urokliwe, co skrajnie zagrożone wyginięciem (na wolności żyje około 480 osobników). Największą szansę na jej zobaczenie daje prowadzona przez ekspertów wodna wyprawa przyrodnicza, podczas której dobro zwierząt jest priorytetem, a uczestnicy mogą dowiedzieć się wszystkiego o tym wyjątkowym borealnym krajobrazie. Pobliskie miasteczka Mikkeli i Savonlinna stanowią doskonałą bazę wypadową i oferują bezpośredni dostęp do Saimaa od strony wody. Większość odwiedzających woli jednak odpoczywać po fińsku – zaszyć się w domku nad samym brzegiem, łącząc sesje w saunie z orzeźwiającymi kąpielami w wodzie tak czystej, że uznaje się ją za zdatną do picia. Przyjedź latem, a będziesz mieć do dyspozycji długie godziny dziennego światła, by w pełni chłonąć otaczającą cię przyrodę. Jezioro Ochrydzkie, Macedonia Północna i Albania Uważane za najstarsze jezioro Europy, sprawia wrażenie ponadczasowego pod wieloma względami. Leżące na granicy Macedonii Północnej i Albanii jezioro Ochrydzkie istnieje od około 1,5 miliona lat, a osady na jego brzegach liczą tysiące lat. Mimo niezwykłej historii i statusu obiektu wpisanego na listę UNESCO pozostaje znacznie spokojniejsze niż wiele słynniejszych jezior kontynentu. Głównym ośrodkiem jest miasto Ochryda – labirynt brukowanych uliczek, osmańskich domów i punktów widokowych zwieńczonych kościołami. Dni upływają tu na niespiesznym krążeniu między bizantyjskimi kaplicami, butikami z perłami i tawernami nad wodą. Samo jezioro jest zdumiewająco przejrzyste, zasilane dziesiątkami naturalnych źródeł i otoczone górami, które o zachodzie słońca nabierają złotego blasku. Jednym z najpiękniejszych miejsc jest XIII-wieczna cerkiew św. Jana w Kaneo, dramatycznie zawieszona nad wodą na skalistym cyplu. Rejsy łodzią należą tu do największych atrakcji, zwłaszcza te na południe, w stronę klasztoru św. Nauma, gdzie po terenie swobodnie przechadzają się pawie, a pielgrzymi ustawiają się w kolejce do grobu świętego. Wiele wycieczek zatrzymuje się również przy muzeum określanym mianem Zatoka Kości – zrekonstruowanej prehistorycznej osadzie na palach, wzniesionej nad turkusową płycizną. Po powrocie do miasta wieczory płyną leniwie nad brzegiem jeziora, przy lokalnym winie, grillowanych rybach i muzyce na żywo dobiegającej z barów oraz restauracji ciągnących się wzdłuż brzegu. Aby odkryć spokojniejsze oblicze Ochrydy, wypożycz kajak lub deskę SUP i rusz wzdłuż wybrzeża na północ, w stronę cichych plaż i zatoczek otoczonych sosnami. Jezioro Thun, Szwajcaria Mało który naród potrafi łączyć urok jezior i gór z taką klasą jak Szwajcaria. Thun to zachwycająca kompozycja obu tych elementów: spokojna, ciemnoniebieska wstęga wody o długości niemal 18 kilometrów, zasilana wodami z topniejących lodowców Alp Berneńskich, które otaczają akwen. Znajdujesz się tutaj w otoczeniu najbardziej ikonicznych alpejskich szczytów – na południowym wschodzie majaczy imponujący, pokryty wiecznym śniegiem trójząb: Eiger, Mönch i Jungfrau (wszystkie wznoszące się na wysokość około 4000 metrów). Z kolei na południu wyrasta „Szwajcarska Piramida”, czyli góra Niesen o idealnie geometrycznym kształcie, przypominającym słynną czekoladę Toblerone. Na jej szczyt (2362 m n.p.m.) można wjechać koleją linowo-terenową, skąd roztacza się widok na całe jezioro. Biegnące wzdłuż torów schody, liczące 11 674 stopnie, każdego lata stają się areną jednego z najbardziej morderczych biegów schodowych na świecie. Innym doskonałym punktem widokowym jest XII-wieczny zamek Spiez, usytuowany na otulonym kaskadami winnic półwyspie, który łagodnie schodzi ku samej wodzie. Latem miejsce to tętni życiem dzięki koncertom i wystawom sztuki. Tuż obok znajduje się kameralna marina oraz rozległe kąpielisko na świeżym powietrzu, zatopione w parkowej zieleni. Samo Thun – urokliwe, średniowieczne miasteczko – leży na północno-zachodnim krańcu jeziora, podczas gdy bardziej gwarne Interlaken wysunięte jest na wschód. Najlepiej zatrzymać się w jednym z hoteli na brzegu i traktować statki jako główny środek transportu podczas zwiedzania. To kwintesencja podróżowania w stylu slow travel – zwłaszcza na pokładzie odrestaurowanego parowca bocznokołowego z okresu belle époque, który dumnie kursuje po tutejszych wodach. Jezioro Vassivière, Francja Jezioro Vassivière jest, co może zaskakiwać, zbiornikiem sztucznym. Ze swoimi gęsto zalesionymi brzegami i nieregularnym kształtem – pełnym wcinających się w wodę półwyspów, zacisznych zatoczek i porośniętych lasem wysp – sprawia wrażenie, jakby istniało tu od zawsze. W rzeczywistości powstało w 1950 roku w ramach projektu hydroelektrycznego, który miał pomóc w odbudowie francuskiego przemysłu po II wojnie światowej. Rozległe, a zarazem kameralne, równie kulturalne, co sportowe, przyciąga różnorodnych gości do tego niespiesznego zakątka środkowej Francji. Wyspa Vassivière, położona na jeziorze i połączona z lądem groblą, mieści Międzynarodowe Centrum Sztuki i Krajobrazu, prezentujące prace lokalnych rzeźbiarzy i malarzy, a także okazały zamek oraz stożkową latarnię zaprojektowaną przez postmodernistycznego włoskiego architekta Alda Rossiego. Wzdłuż poszarpanej linii brzegowej jeziora równomiernie rozmieszczono pięć plaż, które pełnią funkcję centrów rozmaitych aktywności – od kajakarstwa, kolarstwa górskiego i pieszych wędrówek po obserwację gwiazd i połowy szczupaka. Szczególnie popularne wiosną są szlaki biegnące brzegiem jeziora przez krajobraz chroniony przed zabudową i degradacją dzięki statusowi parku naturalnego, gdy okolica usiana jest dzikimi kwiatami. Źródło: National Geographic
Owernia wyrosła z ognia i bazaltu. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
Owernia to bez wątpienia jeden z najpierwotniejszych obszarów na mapie współczesnej Europy. Region, w którym dynamika procesów geologicznych sprzed milionów lat spotyka się z nienaruszoną ciągłością tradycji pasterskich i rzemieślniczych, definiuje tożsamość środkowej Francji jako krainy wygasłych wulkanów, bazaltowych płaskowyżów i głębokich dolin rzecznych. Jakie atrakcje skrywa to niezwykłe miejsce? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kraina wulkanów w sercu Francji Od Galów do ery przemysłowej Turystyka w Owernii Owernia stanowi unikatowy model symbiozy między dziedzictwem geologicznym, historią społeczną a nowoczesną gospodarką, opartą na zrównoważonej turystyce. Pozostaje przy tym miejscem, które wciąż oferuje „oddech” od zatłoczonej, pędzącej Europy. Kraina wulkanów w sercu Francji Owernia rozciąga się w centralnej części Francji. Historyczną krainę tworzą 4 departamenty, z których każdy cechuje się unikatowym profilem gospodarczym, historycznym i krajobrazowym. Są to: Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme. Obecnie historyczna Owernia stanowi część regionu administracyjnego Auvergne-Rhône-Alpes. Geografia i geomorfologia Geografia regionu jest zdominowana przez Masyw Centralny – stary masyw hercyński, który uległ „odmłodzeniu” przez intensywną aktywność wulkaniczną w okresach neogenu i czwartorzędu. Tamtejsza rzeźba terenu jest wynikiem działania sił endogenicznych (wulkanizmu i ruchów tektonicznych) i procesów egzogenicznych (erozji lodowcowej i fluwialnej). Północna część Owerni, departament Allier, to kraina łagodnych wzgórz i rozległych dolin rzecznych, gdzie Allier i Loara wiją się wśród żyznych pól uprawnych. Im dalej na południe, tym krajobraz staje się surowszy. W samym centrum wznosi się Chaîne des Puys – pasmo około 80 wygasłych wulkanów ułożonych w linii o długości ponad 32 kilometrów. Dalej na południowy zachód znajdują się Monts Dore z najwyższym szczytem regionu, Puy de Sancy (1886 m n.p.m.), i Monts du Cantal, będące pozostałością po gigantycznym stratowulkanie o średnicy blisko 70 kilometrów. Południowo-wschodnia część, Velay, cechuje się twardymi rdzeniami wulkanicznymi, pozostałymi po erozji miększych skał otaczających. To właśnie ten czynnik nadaje miastu Le Puy-en-Velay jego niemal nierealny, pionowy profil. Od Galów do ery przemysłowej Historię Owerni kształtowała jej topografia. Surowe góry zapewniały schronienie już w najdawniejszych czasach, a żyzne gleby wulkaniczne i strategiczna lokalizacja czyniły z regionu arenę kluczowych wydarzeń. Arwernowie i dziedzictwo Wercyngetoryksa W epoce żelaza, Owernia była domem Arwernów (łac. Arverni), jednego z najbardziej wpływowych i najbogatszych plemion celtyckiej Galii. Ich potęga opierała się na zaawansowanej metalurgii, kopalniach złota i srebra oraz kontroli nad szlakami handlowymi. To właśnie z tego plemienia wywodził się Wercyngetoryks, młody wódz, który w 52 roku p.n.e. zdołał zjednoczyć zwaśnione plemiona galijskie przeciwko inwazji Juliusza Cezara. Bitwa pod Gergowią była momentem triumfu celtyckiej ludności. Dzięki doskonałej znajomości terenu i wykorzystaniu przewagi wysokości, Wercyngetoryks zadał Cezarowi jego jedyną bezpośrednią porażkę militarną podczas całej wojny galijskiej. Powstanie ostatecznie upadło pod Alezją. Augustonemetum i dziedzictwo rzymskie Po podboju region przeszedł proces szybkiej romanizacji. Nowa stolica, Augustonemetum, stała się znaczącym centrum administracyjnym. Rzymianie zaczęli eksploatować tamtejsze źródła mineralne i budować monumentalne świątynie. Najbardziej spektakularnym obiektem z tego okresu była świątynia Merkurego na szczycie Puy de Dôme – potężne sanktuarium widoczne z odległości kilku kilometrów, które służyło jako cel pielgrzymek dla podróżnych przemierzających Via Agrippa. Pielgrzymki i krucjaty W średniowieczu Owernia stała się ostoją duchowości. Strategiczne usytuowanie regionu sprawiło, że krzyżowały się tam szlaki handlowe i pątnicze. W 1095 roku Clermont stało się areną historycznego synodu, podczas którego papież Urban II wygłosił wezwanie do pierwszej krucjaty. Le Puy-en-Velay zyskało rangę jednego z najważniejszych centrów chrześcijaństwa w Europie. To stamtąd, w 951 roku, biskup Godescalc wyruszył w pierwszą udokumentowaną pielgrzymkę do Santiago de Compostela, wytyczając tym samym szlak Via Podiensis, który do dziś przyciąga tysiące wędrowców. Rozwój pątnictwa przyniósł regionowi bogactwo, które zostało zainwestowane w budowę kościołów romańskich, charakteryzujących się wykorzystaniem ciemnego kamienia wulkanicznego i polichromicznych mozaik. Rewolucja przemysłowa Nowożytna historia Owernii jest nierozerwalnie związana z rodziną Michelin. W 1889 roku bracia André i Édouard przejęli upadający zakład produkcji maszyn rolniczych w Clermont-Ferrand. Wynalezienie wymiennej opony pneumatycznej w 1891 roku nie tylko zmieniło losy transportu kołowego, ale uczyniło z Clermont-Ferrand jedno z najważniejszych miast przemysłowych Francji. Firma Michelin odegrała rolę „państwa w państwie”, budując dla swoich pracowników całe dzielnice z własnymi szkołami, szpitalami i sklepami. To w sposób fundamentalny ukształtowało region. Turystyka w Owernii Owernia to idealny kierunek dla osób szukających bliskości natury, autentycznego rzemiosła i głębokiej historii, z dala od tłoku Riwiery czy Paryża. Puy de Dôme Najwyższy szczyt Chaîne des Puys jest symbolem regionu. Na jego wierzchołek można dotrzeć szlakiem Chemin des Muletiers lub nowoczesną elektryczną koleją zębatą Panoramique des Dômes. Ze szczytu roztacza się panorama na ponad 80 kraterów i kopuł wulkanicznych, a w przejrzyste dni widoczność sięga aż po Mont Blanc w Alpach. Miejsce to jest również rajem dla paralotniarzy, którzy wykorzystują prądy wznoszące nad wulkanicznymi zboczami. Vulcania i wulkan Lemptégy W sercu krainy wulkanów znajdują się dwa obiekty, które w sposób komplementarny i sugestywny tłumaczą historię Ziemi. Vulcania to park tematyczny zagłębiony w bazaltowej skale, oferujący symulację erupcji, filmy 3D, interaktywne laboratoria i połączenie rozrywki z wysokiej klasy przekazem naukowym. Lemptégy oferuje możliwość wejścia do wnętrza wulkanu. Jest to dawny kamieniołom pucolany, w którym prace wydobywcze odsłoniły kominy wulkaniczne, bomby lawowe i kolorowe warstwy popiołów, tworząc fascynujące, niemal marsjańskie krajobrazy. Vichy To eleganckie miasto, pełne parków i architektury Belle Époque. Znane od czasów rzymskich, stało się modne w XIX wieku. Miejsce to oferuje kilka wyjątkowych atrakcji. Mowa o: Hall des Sources – to pijalnia wód, gdzie można spróbować wody z pięciu słynnych źródeł: Célestins, Lucas, Hôpital, Chomel i Grande Grille; Operze w Vichy – to jedna z nielicznych oper we Francji, które są utrzymane w stylu Art Nouveau; dzielnicy napoleońskiej – znajdują się tam wille zbudowane dla cesarza i jego dworu, otoczone rozległymi parkami nad rzeką Allier. Le Puy-en-Velay To jedna z najbardziej spektakularnych lokalizacji we Francji. Tamtejszy krajobraz jest zdominowany przez trzy pionowe formacje wulkaniczne, na których wznoszą się monumenty: Rocher Saint-Michel d’Aiguilhe – wysoka na 85 metrów iglica z X-wieczną kaplicą na szczycie, do której prowadzi 268 schodów; Rocher Corneille – zwieńczony czerwoną statuą Notre-Dame de France, odlaną z dział zdobytych pod Sewastopolem; Katedra Notre-Dame du Puy – romańska budowla o bizantyjskich i mauretańskich wpływach, wpisana na listę UNESCO, słynąca z figury Czarnej Madonny i unikatowych polichromicznych krużganków. Zamki i miejsca historyczne Owernia to również kraina twierdz, które broniły regionu w burzliwych wiekach średnich: Château de Murol – jeden z najlepiej zachowanych zamków obronnych, wzniesiony na bazaltowej skale. Oferuje interaktywne pokazy rycerskie i rekonstrukcje życia codziennego w XV wieku, co czyni go jedną z najpopularniejszych atrakcji historycznych; Gergovia – płaskowyż, na którym rozegrała się bitwa Wercyngetoryksa z Cezarem. Dziś znajduje się tam nowoczesne Muzeum Bitwy pod Gergowią, które wykorzystuje multimedia, by przybliżyć realia wojny galijskiej i kulturę Arwernów. Czarna architektura i kamień z Volvic Wyjątkowym zjawiskiem architektonicznym jest szerokie wykorzystanie pierre de Volvic – ciemnego trachyandezytu wydobywanego w kamieniołomach związanych z dawnymi przepływami lawowymi wulkanu Nugère. Materiał ten, choć trudny w obróbce, cechuje się dużą wytrzymałością na ściskanie. Pozwoliło to na budowę katedry Notre-Dame-de-l’Assomption w Clermont-Ferrand, której smukłe 96-metrowe wieże dominują nad miastem. Jest to jedyna „czarna” katedra gotycka we Francji. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Mona Lisa przeprowadza się do nowego domu. Będzie można ją zobaczyć bez odwiedzania Luwru
Najsłynniejszy obraz świata opuszcza dotychczasową salę. Francuskie Ministerstwo Kultury właśnie ogłosiło wybór architektów, którzy zaprojektują dla arcydzieła Leonarda da Vinci zupełnie nową, autonomiczną przestrzeń. Zmiana ta ma rozwiązać jeden z największych problemów współczesnego muzealnictwa – paraliżujący tłum.
Ogłoszenie to wywołało ogromne poruszenie w świecie sztuki, choć wymaga małego sprostowania: wbrew niektórym teoriom, Mona Lisa wcale nie opuszcza Luwru. Arcydzieło nadal pozostanie w historycznym kompleksie, jednak rewolucja polega na tym, że turyści będą mogli je podziwiać bez konieczności zwiedzania reszty muzeum. Luwr, będący najchętniej odwiedzaną instytucją tego typu na świecie, zmaga się obecnie z bezprecedensowym kryzysem logistycznym i infrastrukturalnym. W ciągu ostatnich miesięcy muzeum ucierpiało z powodu zuchwałej kradzieży klejnotów koronnych oraz serii zalań, które uszkodziły setki eksponatów. Projekt nazwany przez prezydenta Emmanuela Macrona „Nowym Renesansem” ma pochłonąć nawet miliard dolarów i trwale odmienić oblicze Paryża. Prywatna kawalerka dla wyjątkowej damy Sala, w której obecnie wisi dzieło Leonarda da Vinci, jest codziennie miejscem dantejskich scen. Jak podają francuskie media, każdego dnia przed niewielkim portretem tłoczy się średnio 20 tys. odwiedzających, co uniemożliwia jakąkolwiek kontemplację sztuki i generuje gigantyczny zator w innych galeriach. Rozwiązaniem ma być zupełnie nowa, dedykowana przestrzeń wystawiennicza o powierzchni około 3000 metrów kwadratowych. Ta ogromna prywatna galeria zostanie w całości poświęcona Monie Lisie oraz historii jej powstania i sekretom samego da Vinci. Dzięki osobnemu wejściu turyści nastawieni wyłącznie na zobaczenie słynnego uśmiechu nie będą musieli mieszać się z tłumem zwiedzających pozostałe skrzydła Luwru. Wielka rewolucja „Wielkiej Kolumnady” Zwycięską koncepcję architektoniczną przygotowało nowojorskie biuro Selldorf Architects we współpracy z paryskim Studios Architecture. Pokonali oni ponad setkę konkurentów z całego świata. Ich projekt skupia się na spektakularnej przebudowie placu przed tzw. Wielką Kolumnadą – wschodnią, XVII-wieczną fasadą pałacu. Plan zakłada stworzenie harmonijnego połączenia tkanki miejskiej z muzeum poprzez wprowadzenie nowej zieleni, ścieżek spacerowych oraz dwóch nowych podziemnych wejść. Projekt ma zwiększyć przepustowość Luwru, który obecnie przyjmuje około 9 milionów gości rocznie, o kolejne 3 miliony zwiedzających rocznie. Powstaną także nowe sale wystawowe, strefy gastronomiczne i sklepy z pamiątkami. Miliard dolarów w cieniu skandali. Czy to dobry moment na rozbudowę? Prace nad rozbudową mają potrwać do 2031 roku, a astronomiczny koszt inwestycji już teraz budzi spore kontrowersje nad Sekwaną. Prezydent Emmanuel Macron ucina jednak krytykę, podkreślając, że renowacja Luwru to kwestia dumy narodowej oraz bezpieczeństwa dziedzictwa kulturowego. Potrzeby modernizacyjne są palące. W październiku 2025 roku doszło do głośnej kradzieży francuskich klejnotów koronnych, która obnażyła luki w ochronie muzeum. Z kolei w grudniu 2025 roku oraz lutym 2026 roku ulewne deszcze doprowadziły do poważnych przecieków dachu, w wyniku których ucierpiało od 300 do 400 dzieł sztuki, w tym jedno uległo rozdarciu. Jako inspirację dla tak radykalnej odnowy Macron wskazał udaną odbudowę katedry Notre-Dame po pożarze z 2019 roku. – Ten projekt to nowy etap w życiu narodu i historii sztuki – zadeklarował prezydent Francji w swoim przemówieniu. Źródła: Ministère de la Culture, Youtube, BBC, New York Times, Le Monde Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Turyści coraz częściej wybierają pociągi. Te trasy są absolutnym hitem Europy
Rosnące ceny paliw i coraz większa niepewność związana z sytuacją geopolityczną sprawiają, że wielu Europejczyków zaczyna szukać alternatywy dla podróży samochodem i samolotem. Na popularności ponownie zyskuje kolej, która dla części turystów staje się nie tylko tańszym, ale również wygodniejszym i spokojniejszym sposobem przemieszczania się między europejskimi miastami i regionami.
Europa od lat uchodzi za jeden z najlepiej skomunikowanych kolejowo kontynentów świata, a rozbudowana sieć połączeń sprawia, że podróż pociągiem często pozwala dotrzeć bezpośrednio do centrów największych miast. Coraz więcej osób wybiera kolej również ze względu na komfort, brak limitów dotyczących bagażu czy możliwość podziwiania krajobrazów podczas podróży. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się m.in. trasy prowadzące przez Alpy, wybrzeża Morza Śródziemnego i najpiękniejsze regiony Francji, Włoch, Szwajcarii czy Niemiec. Które połączenia obecnie biją zatem rekordy popularności i są uznawane za jedne z najbardziej malowniczych w Europie? Francja dominuje w Europie. Te trasy kolejowe biją rekordy popularności Najnowsza analiza platformy Rome2Rio pokazuje, że Francja stała się najważniejszym kolejowym węzłem Europy i zdecydowanym liderem wśród najczęściej wyszukiwanych tras transgranicznych na świecie. Zdaniem autorów raportu wynika to przede wszystkim z bardzo dobrze rozwiniętej sieci szybkiej kolei oraz dogodnych połączeń z Wielką Brytanią, Hiszpanią, Belgią i innymi państwami Europy Zachodniej. Coraz więcej podróżnych uznaje pociągi za wygodniejszą alternatywę dla lotów, szczególnie na krótszych dystansach, gdzie czas dojazdu na lotnisko, odpraw i kontroli bezpieczeństwa często wydłuża całą podróż bardziej niż sam przejazd koleją. Największą popularnością cieszy się trasa Londyn-Paryż obsługiwana przez Eurostar. W ciągu ostatniego roku połączenie wygenerowało ponad 4 miliony wyszukiwań, stając się najczęściej sprawdzaną trasą kolejową na świecie. Podróż trwa niewiele ponad dwie godziny i pozwala pasażerom dotrzeć bezpośrednio z londyńskiego St Pancras do centrum Paryża bez konieczności korzystania z lotniska. Drugie miejsce zajęło połączenie Barcelona-Lyon z wynikiem przekraczającym 3,8 miliona wyszukiwań. Trasa prowadząca między Hiszpanią a południowo-wschodnią Francją trwa około pięciu godzin i dla wielu turystów okazuje się bardziej praktyczna niż podróż samolotem. Wysoko w rankingu znalazły się również inne francuskie połączenia transgraniczne. Trasa Bruksela-Paryż zajęła piąte miejsce z niemal 1,7 miliona wyszukiwań rocznie. Podróż pomiędzy stolicami Belgii i Francji trwa mniej niż półtorej godziny i jest jedną z najważniejszych tras biznesowych w Europie. Popularnością cieszy się także krótkie połączenie Bruksela-Lille, które można pokonać w niewiele ponad 30 minut. W zestawieniu pojawiła się również trasa Donostia-Hendaye prowadząca przez Kraj Basków pomiędzy Hiszpanią a Francją. Według raportu podróżni szczególnie doceniają tam połączenie nadmorskich krajobrazów, lokalnej kuchni i wygodnego transportu. Alpy, stolice i nadmorskie widoki. Te kolejowe trasy podbijają Europę Choć francuskie połączenia dominują w rankingach popularności, ogromnym zainteresowaniem podróżnych cieszą się również inne europejskie trasy prowadzące przez Alpy oraz największe historyczne miasta kontynentu. Według danych Rome2Rio trzecią najczęściej wyszukiwaną trasą kolejową w Europie jest połączenie Innsbruck-Brenner pomiędzy Austrią a Włochami, które w ciągu ostatniego roku wygenerowało blisko 1,9 miliona wyszukiwań. Trasa prowadzi przez alpejskie krajobrazy i od lat uznawana jest za jedną z najbardziej malowniczych linii kolejowych w tej części Europy. Popularność zyskują szczególnie podróże przez przełęcz Brenner, która stanowi jeden z najważniejszych korytarzy transportowych między Europą Północną a Południową. Dużym zainteresowaniem cieszy się także połączenie Monachium-Salzburg, które znalazło się na czwartym miejscu zestawienia z wynikiem przekraczającym 1,7 miliona wyszukiwań. Trasa łącząca Niemcy i Austrię przyciąga nie tylko turystów odwiedzających bawarskie miasta i alpejskie regiony, ale również osoby wybierające krótsze weekendowe wyjazdy. Wysoką pozycję utrzymuje także połączenie Londyn-Bruksela obsługiwane przez Eurostar. Podróż między brytyjską i belgijską stolicą wygenerowała prawie 1,6 miliona wyszukiwań i pozostaje jedną z kluczowych tras biznesowych oraz turystycznych w Europie Zachodniej. W pierwszej dziesiątce najpopularniejszych tras kolejowych znalazły się również połączenia prowadzące przez Europę Środkową. Coraz więcej podróżnych wyszukuje przejazdy pomiędzy Budapesztem a Wiedniem – trasa osiągnęła ponad 1,5 miliona wyszukiwań i uchodzi za jedno z najwygodniejszych połączeń między historycznymi stolicami dawnego imperium Habsburgów. Zainteresowaniem cieszy się także podróż z Lugano w Szwajcarii do Mediolanu we Włoszech. Połączenie prowadzi przez regiony jezior i alpejskie krajobrazy, a dodatkowo umożliwia szybkie dotarcie z południowej Szwajcarii do jednej z najważniejszych włoskich metropolii. Eksperci rynku turystycznego podkreślają, że to coraz większe zainteresowanie koleją wynika nie tylko z kosztów podróży, ale także z rosnącej popularności tzw. slow travel, czyli spokojniejszego i bardziej świadomego sposobu zwiedzania Europy. Źródła: Travel Pulse, Rome2Rio Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Powstał ranking najlepszych parków rozrywki na świecie. Nieoczywisty tryumf nowoczesnych technologii
Największa platforma turystyczna świata opublikowała najnowsze zestawienie najlepiej ocenianych parków rozrywki. Tegoroczny ranking przynosi spore zaskoczenia, detronizując legendarny Disneyland na rzecz innowacyjnego, francuskiego kompleksu Futuroscope. Sprawdź, które miejsca podbiły serca turystów w 2026 roku i gdzie najbliżej polskiej granicy szukać rozrywki na światowym poziomie.
Mimo że zabawa w parkach rozrywki nie przypada każdemu turyście do gustu, z każdym rokiem kolejne tego typu miejsca cieszą się tłumami zadowolonych odwiedzających. Entuzjaści kolejek górskich, karuzeli i zjeżdżalni liczą nie tylko na wyjątkowe emocje, ale i na bajkowy klimat, który stoi za tymi ekstremalnymi atrakcjami. W głos fanów szybkiej jazdy wsłuchała się największa na świecie platforma turystyczna, która stworzyła ranking najlepszych parków rozrywki. Dla wielu z nich nie trzeba opuszczać Europy. Park w 3D Ranking został stworzony na podstawie opinii użytkowników platformy Tripadvisor. Według odwiedzających najlepszym parkiem rozrywki na świecie okazał się francuski Futuroscope. Co sprawia, że kompleks położony niedaleko Poitiers wyróżnia się na tle konkurencji? Przede wszystkim innowacyjne podejście do parkowych atrakcji. Oczywiście w lunaparku znajdziemy klasyczne elementy, takie jak rollercoastery czy karuzele, jednak to nie one są głównym powodem wizyty w tym wyjątkowym miejscu. Właściciele postawili na doznania cyfrowe zamiast rzeczywistych. Zamiast wsiadać do tradycyjnego wagonika kolejki górskiej, w Futuroscope trafiamy do zaawansowanej sali kinowej, która przenosi nas w zupełnie inny świat. Technologia 3D, ruchome fotele, a nawet kręcąca się podłoga sprawiają, że emocje mogą być tu intensywniejsze niż na klasycznym rollercoasterze. Prawdziwą perłą w koronie parku jest atrakcja zatytułowana „Łowcy Tornad”. Wchodząc do pawilonu, w którym odbywa się pokaz, wcielamy się w rolę poszukiwaczy trąb powietrznych, pragnących za wszelką cenę dotrzeć do samego oka cyklonu. Po zajęciu miejsc rozpoczyna się zawrotna przygoda: symulacja zjawisk atmosferycznych jest tak realistyczna, że u wielu gości wywołuje autentyczne zawroty głowy. Futuroscope prezentuje zupełnie nowe oblicze rozrywki. Internauci docenili to nowatorskie i skuteczne wykorzystanie technologii, która staje się fascynującą alternatywą dla tradycyjnych atrakcji znanych z typowych wesołych miasteczek. Egzotyczne atrakcje i słynny park rozrywki Kolejne dwa miejsca na podium zajmują parki położone w egzotycznych lokalizacjach: Brazylii oraz Indonezji. Srebrny medal w plebiscycie zdobył Beto Carrero World, znajdujący się w miejscowości Penha, na południowym wybrzeżu Atlantyku. To największy park rozrywki w całej Ameryce Łacińskiej. Za bramami charakterystycznego, kolorowego zamku kryje się ponad 100 atrakcji, w tym ekstremalne kolejki górskie, rozbudowane strefy tematyczne, a nawet ZOO. Trzecie miejsce przypadło indonezyjskiemu Waterbom Bali. W przeciwieństwie do poprzedników jest to park wodny, w którym królują dziesiątki przeplatających się zjeżdżalni. Unikatową atrakcją obiektu jest FlowRider, umożliwiający surfing na sztucznie generowanej fali. Egzotyczne kurorty wyprzedziły w rankingu prawdopodobnie najsłynniejszy park świata – Disneyland. Francuskiego kompleksu nikomu nie trzeba przedstawiać – każdego roku media społecznościowe zalewa fala zdjęć z bajkowego świata kultowych bohaterów. Fakt, że zajął on „dopiero” czwarte miejsce, może zaskakiwać. Wygląda na to, że światowe trendy ewoluują, a rynkowi giganci muszą ustąpić miejsca nowym graczom – przynajmniej w kwestii sympatii samych gości. Parki bliżej Polski Na rodzimym podwórku od lat króluje Energylandia, jednak małopolski gigant nie znalazł się w tegorocznym zestawieniu platformy Tripadvisor. Które z wyróżnionych miejsc położone są zatem najbliżej polskich granic? Na miejscu 19. uplasował się praski Thrill Park. Czeski kompleks to wyjątkowy park rozrywki utrzymany w klimacie horroru, który znajduje się w samym centrum miasta, nieopodal Placu Wacława. Jego główną atrakcją jest „Dungeon of Horror” – mroczne lochy, w których profesjonalni aktorzy i efekty specjalne zapewniają odwiedzającym solidną dawkę adrenaliny. Oprócz tradycyjnego nawiedzonego domu miejsce oferuje także interaktywne gry typu escape room oraz doświadczenia w rzeczywistości wirtualnej, skupione wokół przetrwania apokalipsy zombie. Dla wielu praska atrakcja stanowi najstraszniejszy „horror house” w całej Europie. Na drugim brzegu Morza Bałtyckiego, w szwedzkim mieście Göteborgu, mieści się park, który w plebiscycie zajął 15. lokatę. Liseberg to największy park rozrywki w Skandynawii, słynący z doskonałego połączenia historycznego uroku z nowoczesnymi, ekstremalnymi technologiami. Park szczyci się jednymi z najlepszych rollercoasterów w Europie, takimi jak drewniany Balder czy wielokrotnie nagradzany Helix, który oferuje niesamowite widoki na miasto. Wyjątkową cechą Lisebergu jest jego malownicze położenie na wzgórzu oraz bogata oferta kulturalna, obejmująca liczne koncerty gwiazd oraz jeden z najpiękniejszych jarmarków bożonarodzeniowych na świecie. TOP 10 parków na świecie Lista parków, które tworzą najlepszą dziesiątkę, wygląda następująco: Futuroscope – Francja Beto Carrero World – Brazylia Waterbom Bali – Indonezja Disneyland Park – Francja Beach Park – Brazylia Garden City Water Park – Kambodża Puy du Fou – Francja Siam Park – Hiszpania Ramayana Water Park – Tajlandia Blackpool Pleasure Beach – Wielka Brytania. Źródła: Tripadvisor, TimeOut Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zagłada budowniczych megalitów. DNA ujawnia prawdę o wielkim kryzysie w Europie
Około 5000 lat temu w Europie Zachodniej doszło do gwałtownego kryzysu demograficznego, który na wieki zmienił jej oblicze. Najnowsze badania DNA ujawniają skalę tego zapomnianego epizodu. Dawni budowniczowie potężnych megalitów zostali niemal całkowicie zastąpieni przez przybyszów z południa.
Neolit był w Europie czasem wielkich zmian i rolniczej rewolucji. Ludzie zaczęli wtedy wznosić potężne megalityczne grobowce, które do dziś budzą podziw. Jednak około 3000 roku p.n.e. w Europie Północnej i Zachodniej doszło do zagadkowego załamania. Liczba ludności nagle spadła, a rozwój społeczności wyhamował. Naukowcy nazywają to zjawisko „upadkiem neolitycznym”. Przez lata przyczyny tego kryzysu pozostawały tajemnicą. Nowoczesne analizy genetyczne dają nam jednak nowe, precyzyjne narzędzia do jej rozwiązania. Zagadka grobowca w Bury Badacze z Uniwersytetu w Kopenhadze i innych instytucji skupili się na grobowcu w Bury. Znajduje się on około 50 kilometrów na północ od Paryża. Jest to zbiorowe miejsce pochówku. Przeanalizowano w nim szczątki aż 132 osób pod względem genetycznym, a wyniki opublikowano na łamach „Nature Ecology & Evolution”. Okazało się, że grobowiec był używany w dwóch głównych fazach. Pierwsza trwała do około 3100 roku p.n.e. Potem nastąpiła długa przerwa, po której do grobowca ponownie wkładano kolejnych zmarłych. To właśnie ta przerwa stała się kluczem do zrozumienia losów dawnych mieszkańców Europy Zachodniej. Wielka wymiana genetyczna Wyniki badań DNA przyniosły wyjaśnienie kryzysu około 3000 roku p.n.e. Okazało się, że ludzie z obu faz wykorzystania grobowca nie byli ze sobą spokrewnieni. Można zatem wywnioskować, że w rejonie dzisiejszego Paryża nastąpiła gwałtowna i niemal całkowita wymiana ludności. – Widzimy wyraźną przerwę genetyczną między tymi dwoma okresami – mówi dr Frederik Valeur Seersholm, adiunkt w Globe Institute na Uniwersytecie Kopenhaskim i jeden z głównych autorów badania. – Wcześniejsza grupa przypomina populacje rolnicze z epoki kamienia z północnej Francji i Niemiec, podczas gdy późniejsza wykazuje silne powiązania genetyczne z południową Francją i Półwyspem Iberyjskim – wskazuje Valeur. Wygląda na to, że nowi przybysze pojawili się w regionie Paryża około 2900 roku p.n.e. Wypełnili oni próżnię po populacji, która zniknęła w wyniku kryzysu. Zabójcze bakterie i kryzys demograficzny Co doprowadziło do upadku społeczności wznoszącej megality takie jak np. w Carnac? DNA ujawniło obecność groźnych patogenów w ich kościach. Naukowcy wykryli bakterię dżumy, Yersinia pestis. Znaleziono również ślady duru powrotnego przenoszonego przez wszy. – Możemy potwierdzić obecność dżumy, jednak dowody nie pozwalają uznać jej za jedyną przyczynę zapaści demograficznej – stwierdził prof. Martin Sikora z Uniwersytetu Kopenhaskiego i główny autor badania. W jego ocenie spadek liczebności populacji był prawdopodobnie wynikiem połączenia kilku czynników: chorób, stresu środowiskowego oraz innych gwałtownych zdarzeń. W pierwszej fazie wykorzystania grobowca odnotowano nienaturalnie wysoką śmiertelność dzieci. Sugeruje to, że społeczność zmagała się z głodami i różnymi chorobami. Od wielkich rodzin do męskich rodów Wymiana ludności przyniosła też rewolucję w strukturze społecznej. W pierwszej fazie grobowiec należał do dużych, wspólnotowych rodzin. Chowano tam wspólnie wiele pokoleń krewnych. Kobiety w tych rodzinach zazwyczaj pochodziły z innych grup. W drugiej fazie model ten całkowicie się zmienił. Pochówki stały się bardziej selektywne i zdominowane przez jedną linię męską. Pojawiło się też znacznie więcej osób niespokrewnionych ze sobą biologicznie. Organizacja społeczna stała się więc bardziej hierarchiczna. Nowy porządek na gruzach starego świata Dlaczego w całej Europie nagle przestano budować megality? Badanie z Bury daje jasną odpowiedź. Monumentalne budowle przestały powstawać, ponieważ zginęły populacje, które je wznosiły. Opuszczone pola i osady zaczęły zarastać lasem. Potwierdzają to analizy pyłków roślinnych z tamtego okresu. Nowi mieszkańcy z południa zajęli opustoszałe tereny i przejęli stare grobowce. Choć używali tych samych miejsc, żyli już w zupełnie innym świecie społecznym i kulturowym. Tak zakończyła się złota era budowniczych kamiennych kolosów. W przypadku terenów obecnej Polski sytuacja wyglądała jednak inaczej. W początkach III tysiąclecia p.n.e. na te tereny napłynęły społeczności koczownicze ze stepów południowej Rosji i Ukrainy. Efekt był jednak taki sam jak na zachodzie – przestano wznosić megality. Źródło: Nature Ecology & Evolution Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
XV-wieczny obraz skrywał tajemnicę. Dostrzeżono na nim jedno z najstarszych kamiennych narzędzi świata
Naukowcy odkryli na XV-wiecznym obrazie religijnym jedno z najstarszych narzędzi kamiennych świata. Pięściak, bo tak określają go archeolodzy, symbolizuje ukamienowanie – ale jak trafił na malowidło?
W tym artykule: Dyptyk z Melun Zagadkowy kamień Pięściak czy coś innego. Specjalistyczne analizy Technika wykonania pięściaka Pięściaki to obustronnie obrobione narzędzia kamienne o migdałowatym kształcie. Najstarsze mają nawet ponad 2 miliony lat. Narzędzia o podobnej formie wykonywane były przez większą część pradziejów, przez różnych przodków człowieka. Jak to możliwe, że taki przedmiot znalazł się na obrazie religijnym sprzed kilkuset lat? Dyptyk z Melun Dyptyk z Melun jest określany również jako Madonna z Dzieciątkiem wśród Aniołów lub Dyptyk Etienne'a Chevaliera. Wykonał go malarz francuski, Jean Fouquet w połowie XV wieku. Dzieło powstało na zlecenie skarbnika i sekretarza króla Karola VII, Stefana Chevaliera. Najpierw znajdowało się w kościele Dziewic w Melun we Francji nad grobem Agnès Sorel, metresy Karola VII. Obecnie lewy panel dzieła znajduje się w berlińskiej Galerii Malarstwa (niem. Gemäldegalerie) w Niemczech, a prawy w belgijskiej Antwerpii. Na lewym panelu widoczne są dwie postaci. Po lewej stronie klęczy donator – Chevalier, w czerwonej tunice. Tuż obok niego jest jego patron, św. Stefan. Święty w lewej ręce ma Biblię. Na niej znajduje się kamień symbolizujący jego ukamienowanie. Z tyłu głowy świętemu spływa krew z zadanej mu śmiertelnej rany. Zagadkowy kamień Kamień nie wygląda jednak jak typowy nieobrobiony otoczak. Dlatego zaintrygował naukowców. Zwrócił na niego uwagę prof. Steven Kangas, starszy wykładowca na Wydziale Historii Sztuki w Dartmouth w USA. Miał przeczucie, że to nie był zwykły kamień. – Znałem malarstwo Fouqueta od lat i zawsze myślałem, że kamienny obiekt wygląda jak prehistoryczne narzędzie. Miałem z tyłu głowy poczucie, by zająć się tą sprawą w przyszłości – powiedział Kangas. W 2021 roku Kangas wziął udział w seminarium w Dartmouth na temat stanowiska Isimila w Tanzanii, które słynie z pięściaków. Wykład wygłosił stypendysta Montgomery Charles Musiba, profesor antropologii na Uniwersytecie Colorado-Denver i ekspert ds. pochodzenia człowieka w Tanzanii i Republice Południowej Afryki. Po wykładzie Kangas nawiązał rozmowę z Musibą i profesorem i kierownikiem Wydziału Antropologii w Dartmouth, Jeremym DeSilvą. Kangas pokazał zdjęcie lewego panelu francuskiego dyptyku. Naukowcy nie mieli wątpliwości, że kamień przypomina pięściak. Potrzebne były jednak dalsze analizy. Pięściak czy coś innego. Specjalistyczne analizy Do badań włączyli się archeolodzy z brytyjskiego Uniwersytetu w Cambridge. Wykonali trzy analizy. Najpierw przyjrzeli się kształtowi kamienia. Wynik specjalistycznej analizy był jednoznaczny. Kształt obiektu był podobny w granicach 95 proc. do innych pięściaków aszelskich z regionu, w którym wykonano obraz. Nazwa „aszelski” pochodzi od specyficznego typu pięściaka. Po raz pierwszy odkryto go we Francji, na przedmieściach Amiens, Saint-Acheul. A co jeśli chodzi o kolor? Archeolodzy porównali go z 20 innymi pięściakami aszelskimi. Chociaż kolory na obrazie są prawdopodobnie zniekształcone przez zastosowany pigment i lakiery, gama kolorów na powierzchni obiektu w odcieniach żółtego, brązowego i czerwonego była podobna do innych artefaktów tego typu. Zdaniem badaczy Fouquet włożył sporo wysiłku w rzeczywiste oddanie barwy kamienia. Jego powierzchnia nie jest pod tym względem jednorodna. Co ciekawe, analiza obrazu w podczerwieni ujawniła, że ta część obrazu była przerabiana. Wygląda na to, jakby chciał artysta chciał jak najwierniej odzwierciedlić kamień. – Wydaje się, że Fouquet szczególnie zainteresował się kamiennym przedmiotem, prawdopodobnie dlatego, że go widział. Zapewne przykuł jego uwagę i poruszył wyobraźnię – mówi Kangas. Odnaleziono najstarszy „warsztat” do produkowania narzędzi z obsydianu. Nie stworzył go Homo sapiens Naukowcy natrafili na miejsce, w którym powstawały pierwsze kamienne narzędzia. W prehistorycznym warsztacie milion lat temu produkowano pięściaki z obsydianu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odnaleziono-najstarszy-warsztat-do-produkowania-narzedzi-z-obsydianu-nie-stworzyl-go-homo-sapiens-fot-nature-ecology-evolution-2023-doi-10-1038-s41559-022-01970-1-8083bdd.jpg" width="800" height="530" alt="Odnaleziono najstarszy „warsztat” do produkowania narzędzi z obsydianu. Nie stworzył go Homo sapiens (fot. Nature Ecology & Evolution (2023). DOI: 10.1038/s41559-022-01970-1)" title="Odnaleziono najstarszy „warsztat” do produkowania narzędzi z obsydianu. Nie stworzył go Homo sapiens (fot. Nature Ecology & Evolution (2023). DOI: 10.1038/s41559-022-01970-1)" /> Technika wykonania pięściaka Archeolodzy bardzo dokładnie przyjrzeli się powierzchni kamienia. Dostrzegli na nim ślady obróbki. Naliczyli na nim 33 ślady po wykonaniu odłupków. Ich liczba jest zgodna z podobnymi śladami obróbki na narzędziach tego typu znajdowanych we Francji w okresie paleolitu. – Dane z naszych analiz kształtu, koloru i śladów po obróbce przedmiotu widocznego na obrazie były zadziwiająco spójne z danymi dotyczącymi innych aszelskich pięściaków, znanych z obszaru, w którym żył Fouquet – zapewnił James Clark z Wydziału Archeologii na Uniwersytecie w Cambridge. Narzędzie namalowane na religijnym obrazie może mieć nawet ponad pół miliona lat Wygląda na to, że jest to najstarsze znane artystyczne przedstawienie pięściaka w sztuce. Źródła: Cambridge Archaeological Journal Brézillon M., Encyklopedia Kultur Pradziejowych, Warszawa 1981 Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najpiękniejszy dach w Paryżu? Zobacz, dlaczego ten dom towarowy zachwyca bardziej niż muzea
Galeria Lafayette wykracza poza swoją pierwotną funkcję. Nie jest wyłącznie domem towarowym, lecz przestrzenią o dużym znaczeniu architektonicznym i historycznym, w którym moda i zakupy stają się znaczącym doświadczeniem. Od ponad wieku współtworzy wizerunek francuskiej stolicy, przyciągając zarówno miłośników luksusu, jak i tych, którzy chcą zobaczyć Paryż z wyjątkowej perspektywy.
Spis treści: Od małej pasmanterii do symbolu luksusu Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Historia, jaką przeszła Galeria Lafayette, to opowieść o wizji, odwadze i wyczuciu zmieniających się gustów. Pod koniec XIX wieku dwóch kuzynów, Théophile Bader i Alphonse Kahn, otworzyło w Paryżu niewielką pasmanterię. Skromny sklep na rogu La Fayette i Chaussée-d’Antin miał zaledwie kilkadziesiąt metrów kwadratowych. Jednak ambicje właścicieli były znacznie większe niż jego powierzchnia. Od małej pasmanterii do symbolu luksusu W kolejnych latach przedsiębiorcy stopniowo wykupywali sąsiednie budynki przy bulwarze Haussmanna, tworząc coraz większą przestrzeń handlową. Od początku twórcy postawili na innowacyjność i sztukę w przestrzeni handlowej. Kluczowym momentem okazała się decyzja o połączeniu zakupionych kamienic w jedną, spójną architektonicznie całość. Już na początku XX wieku dom towarowy nie ograniczał się wyłącznie do sprzedaży. Stał się przestrzenią spektakularnych wydarzeń, które przyciągały uwagę całego Paryża, a niekiedy nawet całej Francji. Jednym z najbardziej symbolicznych momentów było lądowanie w 1919 roku na dachu budynku francuskiego pilota Jules’a Védrine’a. Wydarzenie to pokazywało ono ambicję łączenia handlu z widowiskiem, nowoczesnością i duchem epoki. W latach 60. młodzi projektanci zaczęli prezentować tu swoje kolekcje prêt-à-porter (odzież dostępną od ręki), co umocniło pozycję domu towarowego jako przestrzeni otwartej na nowe nazwiska i świeże idee. Dziś pod nazwą Galeria Lafayette kryje się także największa europejska sieć luksusowych domów towarowych pod względem liczby sklepów, a jej paryski flagowy budynek pozostaje symbolem elegancji i francuskiej sztuki życia. Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette To, co wyróżnia Galerię Lafayette na tle innych domów towarowych, to nie tylko oferta, lecz przede wszystkim architektura. Paryski budynek jest przykładem spektakularnego połączenia funkcjonalności z estetyką. Na początku XX wieku architekci Georges Chedanne i Ferdinand Chanut zaprojektowali monumentalną przestrzeń zwieńczoną imponującą szklaną kopułą. Ukończona w 1912 roku konstrukcja z barwionego szkła i stali wznosi się na wysokość około 43 metrów. Jej bogate zdobienia sprawiają, że wnętrze przypomina bardziej obiekt sakralny niż zwykły sklep. Kopuła nie tylko wpuszcza naturalne światło, ale także buduje atmosferę miejsca. To właśnie ten element stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Galerii Lafayette i częstym motywem fotografii publikowanych w przewodnikach po Paryżu oraz w mediach społecznościowych. Wnętrze budynku było modernizowane w kolejnych dekadach. Po II wojnie światowej przeprowadzono gruntowną przebudowę, dostosowując galerię do nowych realiów handlu, nie niszcząc przy tym historycznego dziedzictwa. Architektura Galerii Lafayette jest dowodem na to, że przestrzeń komercyjna może być jednocześnie dziełem sztuki. To miejsce, gdzie zakupy odbywają się pod sklepieniem przypominającym monumentalne galerie sztuki, a każdy detal ma znaczenie estetyczne. Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Taras widokowy w Galerii Lafayette daje możliwość zobaczenia Paryża z zupełnie innej perspektywy. Jest on jedną z głównych przyczyn dużej popularności galerii wśród turystów. Taras znajduje się na ósmym piętrze i jest dostępny dla odwiedzających bezpłatnie. Z tej wysokości rozciąga się panorama obejmująca najważniejsze punkty stolicy Francji. Widać stąd Operę Garnier, Wieżę Eiffla i wzgórze Montmartre z bazyliką Sacré-Cœur. Charakterystyczna linia dachów Paryża, utrzymana w spójnej kolorystyce szarości i beżu, nabiera z góry wyjątkowej harmonii. Taras widokowy to nie tylko punkt obserwacyjny, ale również przestrzeń relaksu. Przy sprzyjającej pogodzie można napić się kawy lub zjeść posiłek z widokiem na miasto. Zachód słońca oglądany z tego miejsca przyciąga fotografów i turystów szukających mniej oczywistej alternatywy dla klasycznych punktów widokowych. Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Galeria Lafayette wyróżnia się przede wszystkim połączeniem funkcji handlowej z kulturową i turystyczną. To miejsce, które nie ogranicza się do sprzedaży produktów, lecz buduje całe doświadczenie wokół idei francuskiej elegancji opartej na trzech silnych filarach. Po pierwsze, oferta. W tym paryskim sklepie można znaleźć zarówno luksusowe marki haute couture (szyte na miarę), jak i bardziej przystępne cenowo kolekcje dostępne od ręki. Oprócz mody dostępne są działy z kosmetykami, akcesoriami, wyposażeniem wnętrz czy restauracje. Po drugie, wydarzenia. Regularne pokazy mody umożliwiają odwiedzającym doświadczenie atmosfery paryskich wybiegów bez konieczności uczestnictwa w zamkniętych wydarzeniach branżowych. W okresie świątecznym Galeria Lafayette słynie z widowiskowych dekoracji i choinki zawieszanej pod kopułą. Po trzecie, przestrzeń kulturowa. Od samego początku istnienia sklepu szeroko pojęta sztuka była mocno zakorzeniona w jego tożsamości. Założyciele marki rozumieli, że handel musi rozwijać się równolegle z kulturą i nieustannie zaskakiwać odbiorców. Między innymi dlatego podjęto decyzję o budowie monumentalnej kopuły, która sama w sobie stała się manifestem artystycznych ambicji. Współcześnie tę tradycję kontynuuje Galerie des Galeries, otwarta w 2001 roku jako przestrzeń prezentująca francuskie i międzynarodowe wzornictwo oraz projekty z pogranicza mody, designu i sztuk wizualnych. Szczególnie interesującą inicjatywą jest program BY NIGHT – przedsięwzięcie wspierające twórców, którzy otrzymują możliwość realizacji krótkich filmów w nocnych, pustych przestrzeniach domu towarowego. Artyści mogą swobodnie eksplorować jego architekturę, historię i symbolikę, przejmując na kilka godzin kontrolę nad miejscem zwykle wypełnionym ruchem klientów. W ten sposób Galeria Lafayette nie tylko promuje współczesną kreatywność, lecz także świadomie buduje wizerunek domu towarowego jako sceny dla sztuki i laboratorium nowych perspektyw. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Paryż z nowej perspektywy. Na słynną budowlę wrócił najwyższy miejski most we Francji
Paryż otwiera nową atrakcję, która pozwoli spojrzeć na najsłynniejszą budowlę Francji z kompletnie nowej perspektywy. „Vertigo of the Tower” to unikatowa trasa widokowa ulokowana na wysokości 60 metrów. Turyści już drugi raz mogą podziwiać Wieżę Eiffla, „wisząc” nad ziemią.
Mogłoby się wydawać, że słynna Wieża Eiffla nie kryje już przed nami żadnych tajemnic. Paryska budowla jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na świecie, którą co roku odwiedzają miliony osób. Nowa trasa widokowa pozwala jednak spojrzeć na ten unikatowy budynek z kompletnie innej perspektywy. Znajdując się 60 metrów nad ziemią, możemy poznać wieżę od zupełnie nowej strony, co gwarantuje doznania na granicy strachu i zachwytu. Ponowne otwarcie trasy w powietrzu Turyści po raz kolejny będą mogli skorzystać z najwyższego miejskiego mostu we Francji, który powraca na pierwsze piętro Wieży Eiffla. Atrakcja, mająca swoją premierę w zeszłym roku, na tyle podbiła serca odwiedzających, że dwanaście miesięcy później ponownie pojawia się na słynnej konstrukcji. Tym razem wyjątkowej trasie widokowej towarzyszyć będzie wiosenny taras, zapewniający gościom chwilę oddechu z widokiem na przepiękną panoramę stolicy. Widok z dreszczykiem emocji Trasa „Vertigo of the Tower” została zawieszona pomiędzy wschodnim a zachodnim filarem wieży. Długość przejścia wynosi 40 metrów, w trakcie których spacerowicze mogą podziwiać zarówno misterną konstrukcję „Żelaznej Damy”, jak i cały Paryż. Podniebny pomost został wykonany z wielowarstwowej siatki zawierającej ponad 25 000 oczek, co zapewnia zwiedzającym pełne bezpieczeństwo. Choć spacer nad przepaścią budzi silne emocje, konstrukcja jest niezwykle solidna i w pełni zabezpieczona. Mimo to „Vertigo of the Tower” nie jest dostępne dla dzieci poniżej 3. roku życia, a osobom z silnym lękiem wysokości zaleca się ostrożność przy podejmowaniu decyzji o wejściu. Jak korzystać z podniebnej trasy? Rezerwacja miejsca na „Vertigo of the Tower” jest banalnie prosta. Wystarczy odnaleźć Pawilon Ferrié na pierwszym poziomie wieży i za pomocą smartfona zarejestrować się przez kod QR. System pozwala wybrać dogodny slot czasowy w ramach najbliższej godziny, a do listy warto od razu dopisać całą swoją grupę. Należy jednak pamiętać, że ze względów bezpieczeństwa na pomoście mogą przebywać jednocześnie tylko cztery osoby. Możliwość wejścia na tę podniebną ścieżkę zapewnia standardowy bilet wstępu na wieżę. Otwarta trasa to zupełnie nowy rozdział w turystycznej historii „Żelaznej Damy”. Każdego roku ponad 7 milionów podróżnych płaci za przywilej wjazdu na jej szczyt, dzięki czemu budowla ta niezmiennie dzierży Rekord Guinnessa dla najczęściej odwiedzanego płatnego zabytku na świecie. I choć wielu paryżan sceptycznie patrzy na postępującą eksploatację swojego symbolu, trudno zaprzeczyć jego absolutnej ikoniczności i kluczowej roli, jaką odgrywa w światowym dziedzictwie turystycznym. Źródło: Toureiffel Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ryzyko tsunami na Morzu Śródziemnym: dlaczego Nicea i inne miasta Lazurowego Wybrzeża muszą przygotować się na ewakuację?
W naszej wyobraźni tsunami to problem, który dotyka wyłącznie regiony Oceanu Spokojnego i Indyjskiego – a my, w Europie, nie mamy się o co martwić. To nieprawda: w przeszłości – wcale nie tak dawno temu – fale tsunami uderzały w północno-zachodnie wybrzeże Morza Śródziemnego. Naukowcy ostrzegają, że na 100 proc. w ciągu najbliższych lat dojdzie do kolejnego, a miasta wybrzeża przygotowują się na tę katastrofalną ewentualność.
UNESCO ostrzega, że w ciągu najbliższych 30 lat na Morzu Śródziemnym niemal na pewno wystąpi tsunami o wysokości przynajmniej jednego metra. Lazurowe Wybrzeże, w tym Nicea, to jeden z najbardziej narażonych obszarów w Europie. Zagęszczenie ludności i turystów dodatkowo znacznie zwiększa potencjalną liczbę poszkodowanych. Czym jest tsunami i czy może być groźne też w Europie? Tsunami (z japońskiego: „fala portowa”) to seria dużych morskich fal wywołanych najczęściej przez podwodne trzęsienia ziemi, osuwiska czy erupcje wulkanów. Są dużo groźniejsze niż fale powstające pod wpływem wiatru, bo rozprzestrzeniają się z ogromną prędkością i niosą olbrzymią ilość energii. Na samym morzu nie wyglądają jednak zbyt spektakularnie – gwałtownie rosną dopiero wtedy, gdy zbliżają się do płytkich wód przybrzeżnych. Przez swój ogrom i zasięg wdzierają się daleko w głąb lądu z wielką siłą, powodując szybkie i nieoczekiwane zalania. Charakterystyczne dla tsunami jest także to, że pierwsza fala rzadko jest największa – kolejne mogą być znacznie wyższe i silniejsze, a seria uderzeń potrafi trwać nawet kilkadziesiąt minut. Ciśnienie wywierane przez takie fale na infrastrukturę wybrzeża osiąga kilka ton na metr kwadratowy. Dlaczego Nicea powinna być gotowa na tsunami? Tsunami na Morzu Śródziemnym nie są wyłącznie teorią czy przykrą ewentualnością. W przeszłości fale uderzały w wybrzeże Francji ponad 20 razy. Historyczne tsunami w Nicei w 1979 roku zabiło 8 osób i spowodowało poważne zniszczenia. Źródłem zagrożenia mogą być zarówno podmorskie trzęsienia ziemi (np. w okolicach Algierii lub Ligurii), jak i podwodne osuwiska tuż przy wybrzeżu. Fale mogą dotrzeć do Nicei nawet w ciągu 10 minut, co ogranicza skuteczność klasycznych systemów ostrzegania. Francja ma jednak swoje sposoby. Gotowość i plany ewakuacji Nicea wdrożyła nowoczesny system ostrzegania (Cenalt, FR-Alert) i wyznaczyła strefy zagrożenia: do 200 metrów od morza oraz do wysokości 5 metrów n.p.m. Opracowano szybkie trasy ewakuacyjne i ponad 100 punktów schronienia, a procedury regularnie testuje się podczas ćwiczeń z udziałem mieszkańców i turystów. Podstawą skutecznej ochrony są szybka reakcja i edukacja społeczeństwa – każda minuta ma znaczenie. W Nicei funkcjonują interaktywne mapy stref ewakuacji, a od 2026 r. miasto systematycznie oznakowuje zagrożone obszary. Aktywnie promuje się program UNESCO „Tsunami Ready” – ten model może być wdrażany także w innych śródziemnomorskich miastach. Podstawową zasadą jest natychmiastowe opuszczenie strefy zagrożenia na pierwsze ostrzeżenie lub widoczne cofnięcie się wody. Wielkie wyzwanie dla regionu Skala potencjalnych strat jest ogromna: według szacunków na wybrzeżu francuskim zagrożonych jest 187 miast i przynajmniej 164 000 mieszkańców, a w sezonie letnim nawet 835 000 plażowiczów. Podobne działania prewencyjne do tych z Nicei wdrażają także inne kraje regionu. Włochy także otrzymały oficjalny status „Tsunami Ready” dla wybranych miast (m.in. Minturno), co pokazuje, że zagrożenie traktowane jest poważnie w całym basenie Morza Śródziemnego. Źródło: The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Starożytny traktat Archimedesa odnaleziony. Skrywał się pod średniowiecznymi modlitwami
Średniowieczny recykling nie zdołał całkowicie wymazać geniuszu starożytności. Po latach poszukiwań odnaleziono jedną z trzech brakujących kart słynnego dzieła starożytnego matematyka, Archimedesa, ale pokrytą chrześcijańskimi modlitwami. Nowe metody badawcze pomogą ujawnić kolejne fragmenty starożytnego dzieła.
Archimedes z Syrakuz był jednym z największych umysłów antyku. Jego traktaty przetrwały wieki, ale w postaci kopii. Ale nawet te dokumenty nie zawsze były traktowane z należytym im szacunkiem. Ta historia dotyczy jednego z nich. Niełatwe losy starożytnych ksiąg Archimedes żył w III wieku p.n.e. Jednak jego dzieła zachowały się tylko dzięki skrybom, którzy kopiowali je w kolejnych wiekach. Zachowały się w tzw. palimpseście Archimedesa, który powstał w X wieku w Konstantynopolu, czyli dzisiejszym Stambule. W nim zawarte są dzieła starożytnego matematyka, w tym słynne „O ciałach pływających”. To właśnie w nim zawarte jest prawo Archimedesa, określające siłę wyporu jako ciężar cieczy wypartej przez ciało. Według legendy Archimedes w czasie kąpieli w wannie zauważył, że ilość wody wypływającej z wanny odpowiadała objętości ciała zanurzanego w wodzie. Wówczas miał z niej wyskoczyć z okrzykiem Eureka!, czyli „znalazłem”. A czym jest „palimpsest”? W ten sposób określa się manuskrypt powstały na wcześniej już zapisanych pergaminach. W średniowieczu pergamin, wykonany ze skóry zwierzęcej, był towarem luksusowym. Gdy mnisi potrzebowali miejsca na nowe teksty modlitewne, po prostu zeskrobywali stare teksty. Taki los spotkał też kopię dzieł Archimedesa. Zaginiona strona starożytnego dzieła Na początku XX wieku badacz Johan Ludvig Heiberg uwiecznił palimpsest Archimedesa na fotografiach. Był to ostatni moment, kiedy świat widział księgę w całości. Potem losy rękopisu stały się burzliwe. W 1996 roku francuskie Ministerstwo Kultury pozwoliło na sprzedaż manuskryptu prywatnemu kolekcjonerowi. Zanim jednak cenny zabytek trafił do Walters Art Museum w Baltimore, przeszedł przez wiele rąk. W trakcie tych wędrówek trzy strony gdzieś przepadły. Przez lata naukowcy mogli badać te konkretne fragmenty palimpsestu tylko analizując czarno-białe zdjęcia Heiberga z początku XX wieku. Brakujące strony stały się celem poszukiwań historyków. Co skrywa odkryta pergaminowa stronica? Sytuacja zmieniła się dzięki dociekliwości Victora Gysembergha z francuskiego instytutu CNRS. Badacz ten zidentyfikował jedną z zaginionych kart w zbiorach Musée des Beaux-Arts w Blois. Jej rozpoznanie było możliwe dzięki precyzyjnemu porównaniu oryginału z historycznymi fotografiami z Królewskiej Biblioteki Danii. Odnaleziona strona jest niezwykła ze względu na swój stan zachowania. Mądrości starożytnego matematyka są częściowo pokryte tekstem modlitw zapisanych przez średniowiecznego mnicha. Ale można pod nimi odczytać wyraźne fragmenty traktatu „O kuli i walcu”. Obok tekstu wciąż widoczne są diagramy geometryczne nakreślone ręką starożytnego kopisty. Druga strona pergaminu skrywa jednak większą tajemnicę. W XX wieku naniesiono na nią iluminację, czyli kolorową ilustrację. Przedstawia ona biblijną scenę – proroka Daniela w jaskini lwów. Ta piękna scena całkowicie zasłoniła antyczny tekst. Obecnie tradycyjne metody badania są tu bezsilne i nie da się pod nią nic ujrzeć. Przyszłość badań palimpsestu Badacze planują wykorzystać obrazowanie multispektralne do zajrzenia pod scenę biblijną. Chcą również użyć fluorescencji rentgenowskiej opartej na synchrotronie. To potężne narzędzie pozwoli „prześwietlić” obraz ukazujący proroka Daniela i odczytać ukryte pod nim mądrości matematyczne. Odkrycie zaginionej strony palimpsestu rozbudziło na nowo apetyty naukowców. Planują oni ponowne zbadać cały palimpsest Archimedesa przy użyciu najnowocześniejszych metod. W ten sposób chcą odczytać fragmenty, które do tej pory pozostawały nieczytelne. Źródło: Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rewolucja w zagłębiu francuskiej sztuki naskalnej. Pradziejowy żubr i maska „przemówiły”
Datowanie malowideł naskalnych z rejonu Dordogne, gdzie odkryto słynną jaskinię Lascaux, przez lata opierało się przede wszystkim na analizach stylistycznych. Teraz naukowcy sięgnęli po spektroskopię odbiciową i spektroskopię Ramana, by sprawdzić skład pradawnych barwników. Wynik okazał się przełomowy, bo w części malowideł wykryto obecność węgla. Ten składnik umożliwia osadzenie tych dzieł na osi czasu.
Region Dordogne w południowo zachodniej Francji to prawdziwe serce pradawnej sztuki jaskiniowej. Znajdują się tam tysiące malowideł naskalnych wykonanych tysiące lat temu. Poważny problem stanowi jednak precyzyjne określenie wieku tych pradziejowych arcydzieł. Naukowcy znaleźli na to sposób. W poszukiwaniu węgla Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Iny Reiche z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) opublikował właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „PNAS” ważny artykuł dotyczący wieku malowideł naskalnych z obszaru Dordogne. Przez długi czas panowało przekonanie, że tamtejsze malowidła wykonano wyłącznie z barwników mineralnych. Artyści mieli używać tlenków żelaza i manganu, które nadawały dziełom barwy czerwone, żółte i czarne. Problem polega na tym, że minerały nie zawierają węgla drzewnego. A ich wydatowanie możliwe byłoby tylko w przypadku takiej organicznej domieszki. Dlatego badacze zaczęli wnikliwie analizować malowidła w ich poszukiwaniu. Bardzo stare malowidła. Ale jak stare? W regionie Drodogne znajduje się m.in. słynna jaskinia Lascaux, znana z przepięknie wykonanych wizerunków zwierząt. Ale podobnych grot jest więcej, dlatego obszar ten znalazł się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Wiek malowideł z reguły był określany na około 18 000–16 000 lat na podstawie analiz stylistycznych i porównania do innych wytworów sztuki paleolitycznej. Francuscy badacze postanowili zweryfikować to datowanie. Nowe technologie przynoszą niespodziewane wyniki Wszystko zmieniło się, gdy naukowcy zastosował nowoczesne metody obrazowania. Użyli spektroskopii odbiciowej (RIS) oraz spektroskopii Ramana. Ku zaskoczeniu wszystkich, urządzenia wykryły obecność węgla w niektórych malowidłach. To była sensacja, ponieważ wcześniej sądzono, że w tym regionie nie używano węgla drzewnego jako składnika pradziejowej „farby”. Odkryty barwnik to prawdopodobnie pozostałości spalonego drewna, które idealnie nadaje się do badań radiowęglowych. Byk i maska przemówiły Mikroskopijne próbki barwnika pobrano w słynnej jaskini Font-de-Gaume. Badacze wybrali dwie figury zidentyfikowane jako wykonane z domieszką węgla. Pierwszą jest żubr. Próbkę pobrano z jego głowy, z miejsca między rogami. Drugim obiektem jest malowidło określone jako maska. Z niej pobrano trzy próbki: z lewego oka oraz górnej i dolnej wargi. Archeolodzy podkreślają, że gołym okiem nie widać miejsca pobrania próbek, więc malowidła nie uległy zniszczeniu. Z analiz fizykochemicznych (metodą radiowęglową) uzyskano prawdopodobne daty wykonania malowideł. Żubr ma ok. 13 tys. lat, a maska – 14–16 tys., co oznacza, że są nieco młodsze, niż do tej pory sądzono. Przyszłość badań sztuki paleolitycznej W ocenie autorów artykułu, to badanie to naukowy przełom w kwestii bardziej precyzyjnego datowania malowideł naskalnych z rejonu Dordogne. Są niemal pewni, że niewielka domieszka węgla znajduje się w innych malowidłach. Naukowcy zauważają, że węgiel drzewny był w czasach paleolitu materiałem wszechobecnym i łatwym do zdobycia, więc nie ma powodu, dla którego nie miałby być używany również w innych okolicznych jaskiniach. Badanie to jest określane jako kamień milowy dla prehistorii w Dordogne, bo dostarcza pierwszych twardych dowodów eksperymentalnych na wiek tamtejszej sztuki naskalnej. Może to stać się standardem dla innych słynnych stanowisk paleolitycznych w tej części Francji. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
Już wkrótce najstarszy most w Paryżu zmieni się w niezwykłą, monumentalną grotę. Instalacja zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf” przekształci historyczną przeprawę nad Sekwaną w artystyczną przestrzeń przypominającą skalną jaskinię. Projekt będzie jednocześnie hołdem dla słynnej instalacji stworzonej przez artystyczny duet Christo i Jeanne-Claude, którzy w 1985 roku „opakowali” ten most w złocisty materiał. Nowa realizacja ma zapewnić mieszkańcom i turystom wyjątkowe doświadczenie – co ważne, dostępne dla wszystkich bezpłatnie.
Paryż od dekad pozostaje jedną z najważniejszych europejskich stolic sztuki współczesnej, w której przestrzeń publiczna często staje się miejscem spektakularnych projektów artystycznych. W ostatnich latach świat obiegły zdjęcia monumentalnej instalacji na Łuku Triumfalnym, przygotowanej według koncepcji Christo i Jeanne-Claude. Teraz francuska stolica zapowiada kolejne wydarzenie tego typu. W czerwcu 2026 roku na moście Pont Neuf pojawi się immersyjna instalacja przygotowana przez znanego artystę JR, który planuje całkowicie odmienić wygląd tej historycznej przeprawy i stworzyć jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji artystycznych nad Sekwaną. „La Caverne du Pont Neuf”. Monumentalna instalacja zmieni najstarszy most Paryża Projekt, który już wkrótce odmieni jeden z najbardziej rozpoznawalnych mostów w Paryżu, przygotowywany był przez wiele miesięcy. Prace nad nim rozpoczęły się w styczniu 2025 roku, kiedy artysta JR wraz ze swoim zespołem zaprezentował w hangarze na lotnisku Orly ogromny, 15-metrowy prototyp instalacji. Test pozwolił sprawdzić zarówno jej konstrukcję techniczną, jak i efekt wizualny. Finalna realizacja pojawi się na moście Pont Neuf od 6 do 28 czerwca 2026 roku, kiedy historyczna przeprawa nad Sekwaną zostanie przekształcona w monumentalną instalację zatytułowaną „La Caverne du Pont Neuf”. Przez trzy tygodnie most przestanie być jedynie elementem miejskiej infrastruktury i zamieni się w spektakularną przestrzeń artystyczną przypominającą skalną grotę. Konstrukcja o powierzchni 2400 m² powstanie z dziesiątek nadmuchiwanych segmentów wypełnionych powietrzem, które stworzą rzeźbiarską formę o fakturze przypominającej kamień. Zewnętrzną warstwę instalacji stanowić będzie specjalnie zadrukowana tkanina, nadająca całości efekt trompe-l’œil – iluzji skalnej struktury wyrastającej z mostu. Projektowi towarzyszyć będzie także ścieżka dźwiękowa przygotowana przez francuskiego muzyka Thomasa Bangaltera (członka legendarnego Daft Punk) oraz doświadczenia rozszerzonej rzeczywistości (AR). Instalacja o wadze 5 ton ma być dostępna dla wszystkich bezpłatnie i przez całą dobę. Będzie można oglądać ją z różnych punktów miasta – spacerując po moście, z brzegów Sekwany, z pobliskich mostów, a nawet z Wieży Eiffla. Jak podkreśla JR, inspiracją dla projektu były kamieniołomy, z których przed wiekami wydobywano kamień do budowy Pont Neuf. – Moja wizja tego projektu ma korzenie zarówno w przeszłości, jak i teraźniejszości tego kultowego mostu – tłumaczy artysta. Pont Neuf i hołd dla Christo oraz Jeanne-Claude Most Pont Neuf, mimo swojej nazwy oznaczającej „Nowy Most”, jest w rzeczywistości najstarszą przeprawą w Paryżu. Został ukończony w 1607 roku za panowania Henryka IV i od początku wyróżniał się nowatorskimi rozwiązaniami architektonicznymi. Był pierwszym mostem w mieście w całości zbudowanym z wapienia luteckiego – kamienia, który stał się charakterystycznym materiałem dla paryskiej architektury. Jako jeden z pierwszych posiadał także szerokie chodniki dla pieszych, dzięki czemu szybko stał się miejscem spotkań, handlu i ulicznych występów. Z mostu roztacza się widok na Sekwanę oraz wyspę Île de la Cité, dlatego przez stulecia inspirował artystów, malarzy i fotografów, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów francuskiej stolicy. To właśnie tutaj w 1985 roku powstało jedno z najbardziej spektakularnych dzieł sztuki w przestrzeni publicznej XX wieku – „The Pont Neuf Wrapped” autorstwa artystycznego duetu Christo i Jeanne-Claude. Para zasłynęła z monumentalnych instalacji polegających na tymczasowym „opakowywaniu” budowli i krajobrazów. W przypadku Pont Neuf most został pokryty około 40 tysiącami metrów kwadratowych złocistej tkaniny, mocowanej przy pomocy kilometrów lin i ton stalowych łańcuchów. Projekt przyciągnął wówczas około trzech milionów odwiedzających, a jego efemeryczny charakter – instalacja istniała jedynie przez dwa tygodnie – stał się symbolem idei sztuki przemijającej. Nowa realizacja JR, zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf”, powstaje właśnie jako hołd dla tej historycznej interwencji sprzed czterdziestu lat. Artysta nawiązuje do dziedzictwa Christo i Jeanne-Claude, podkreślając, że sztuka w przestrzeni publicznej powinna skłaniać do ponownego spojrzenia na znane miejsca i odkrywania ich na nowo. Źródła: Time Out, JR Art, Metalocus Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Te miejsca lada dzień zakwitną na różowo. Spektakularne wiśnie zobaczysz blisko Polski
Kwitnące wiśnie to niekwestionowany symbol japońskiej wiosny, który co roku przyciąga tysiące turystów spragnionych widoku różowych płatków. Choć tradycja hanami wywodzi się z Azji, podobne spektakle przyrody można dziś podziwiać w sercu Nowego Jorku czy na ulicach europejskich miast.
W tym artykule: Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Tak wygląda Central Park wiosną Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Japonia przywodzi na myśl na wiele skojarzeń, ale wiosną są to przede wszystkim kwitnące wiśnie. Różowawe kwiaty symbolizują efemeryczną naturę życia i piękno nowych początków. Każdej wiosny, poza pandemiczną przerwą, do Japonii przylatują tysiące turystów aby na własne oczy zobaczyć ten wyjątkowy spektakl w przyrodzie. W parkach, świątyniach i sanktuariach robi się wtedy tłoczno. Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Sezon kwitnienia wiśni w Japonii zwykle rozpoczyna się na południu, a następnie przesuwa się na północ. Zaczyna się na przełomie marca i kwietnia i zazwyczaj trwa około pięciu tygodniu. Szczyt kwitnienia przypada w różnym czasie w zależności od regionu i pogody. Najpopularniejszym miejscem do oglądania kwitnących wiśni w Japonii jest park Ueno w Tokio. Inne sprawdzone miejscówki to: Ścieżka Filozofów w Kioto, park Nakanoshima w Osace, ogród Shukkeien w Hiroszimie. Oglądanie kwitnących wiśni to nie tylko atrakcja turystyczna. To wiekowa tradycja, nazywana przez Japończyków hanami. Pod koniec marca i na początku kwietnia ludzie zbierają się w parkach, aby śpiewać, pić sake, a nawet pisać wiersze. Wszystko ku chwale otaczającego piękna. Współcześnie zakochani i całe rodziny wykorzystują ten czas na sesje fotograficzne w plenerze. Kwiat wiśni jest integralną częścią kultury japońskiej. Motyw ten pojawia się w dziełach sztuki, literaturze, a nawet na monetach jenów. Przypomina o kruchości życia i docenianiu każdej chwili. Tak wygląda Central Park wiosną Nie tylko w Japonii wiosna patrzy przez różowe okulary. Kwitnące wiśnie są również symbolem nowojorskiego Central Parku. Jedna z odmian (Okame) rosnących wzdłuż zachodniej strony zbiornika wodnego zdążyła już zakwitnąć. Kolejne dopiero czekają na swój szczyt. Nowojorczycy i turyści mogą śledzić, gdzie w Central Parku jest już różowo za pomocą aplikacji przygotowanej przez Central Park Conservancy. David Bayne, kierownik ds. zarządzania krajobrazem wytłumaczył w komunikacie prasowym, że łagodne przejście z zimowej aury na wiosenno-letnią sprzyja wczesnemu kwitnięciu wiśni. Nagłe upały mogłyby zaburzyć rytm przyrody. Łącznie w Central Parku na ponad 340 hektarach rosną cztery rodzaje wiśni: Kwanzan (znany z ciemnoróżowego odcienia), Higan (białe i różowe kwiaty), Yoshino (białe kwiaty), Okame (różowe kwiaty). Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Pola Marsowe w Paryżu Trudno o bardziej malownicze miejsce na piknik niż Pola Marsowe w Paryżu. Szczególnie wiosną robi się tam jeszcze bardziej fotogenicznie. To zasługa kwitnących wiśni. Co prawda nie ma ich tam tak wiele jak w Central Parku, ale to nie szkodzi. Okolica, w tym wieża Eiffla, dopełnia wrażenia estetyczne. Bonn w Niemczech Mniej oczywistym wyborem jest Bonn położone w zachodnich Niemczech. W kwietniu turystyka sprowadza się tam do dwóch ulic: Heerstrasse i Breite Straße. Rosnące wzdłuż nich wiśnie zostały przywiezione z Japonii po zjednoczeniu Niemiec. Heerstrasse jest nazywana przez mieszkańców „Aleją Kwitnącej Wiśni” i nie ma co się dziwić. Wiosną wygląda jak różowy tunel. Taka sceneria przyciąga fotografów z całego kraju i zagranicy. Kersenbloesempark w Amstelveen/Amsterdamie Znanym i sprawdzony miejscem jest również Kersenbloesempark położony niedaleko lotniska Amsterdam Schiphol. Podarowane miastu przez Japanese Women’s Club w 2000 roku prawdziwe japońskie drzewa sakura tworzą jeden z najlepszych ogrodów kwitnących wiśni w Europie. Każde drzewo ma nawet swoją własną nazwę – są to imiona kobiet w języku japońskim lub holenderskim. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tu garncarze pracowali obok zmarłych. Zaskakująca historia francuskiego miasta
W samym sercu francuskiego miasta Fosses archeolodzy odsłonili świat, w którym granica między życiem a śmiercią była zatarta. Pod stopami współczesnych mieszkańców odkryto relikty średniowiecznych domostw i ogromnych pieców. A między nimi… rzędy grobów.
Współczesna doktryna konserwatorska zakłada, że wykopaliska archeologiczne należy prowadzić w ostateczności, tak, by nie niszczyć niepotrzebnie nawarstwień. Wykopaliska można wykonać tylko raz. Tego typu badania są jednak niezbędne w przypadku prowadzenia inwestycji budowlanych. Wtedy archeolodzy wkraczają na dany obszar i przeprowadzają tzw. wykopaliska ratownicze. Wówczas rejestrują układ warstw, obiekty i zabierają wszelkie możliwe zabytki. Tak też było w przypadku badań przeprowadzonych w północnej Francji, w mieście Fosses w departamencie Val d’Oise. Średniowiecze pod współczesną zabudową Archeolodzy z francuskiego instytutu archeologicznego INRAP przeprowadzili w miejscu przyszłej inwestycji wykopaliska na powierzchni 1600 metrów kwadratowych. Natrafili na niezwykle gęstą zabudowę z okresu od IX do XIII wieku, a zatem z czasów średniowiecza. Odnaleźli tam ślady domów i warsztatów, które opowiadają historię trwającą kilkaset lat. Życie w cieniu przodków Najbardziej zaskakującym odkryciem dla naukowców była bliskość świata żywych i umarłych. Na badanym terenie odnaleziono nekropolię liczącą około 80 grobów. Najstarsze z nich pochodzą z IX i X wieku, czyli z czasów karolińskich zdominowanych przez dynastię Karola Wielkiego. Zmarli spoczywają w wąskich dołach, ułożeni w rzędach lub małych grupach. Niektóre pochówki mają nawet specjalne, wycięte w ziemi „poduszki” pod głowę. Co ciekawe, w grobach nie znaleziono żadnych kosztowności. Najbardziej dziwi jednak to, że ta strefa sacrum graniczyła bezpośrednio z domami i miejscami pracy. Obok grobów stały spichlerze na zboże i chaty, w których trudniono się tkactwem. Specjalizacja średniowiecznego miasta Z biegiem czasu funkcja tego miejsca ewoluowała, a zapach domowego obiadu ustąpił miejsca dymowi z pieców. Archeolodzy odkryli serię palenisk wykopanych bezpośrednio w ziemi. Najstarsze z nich to małe piece domowe z okresu karolińskiego, służące jednej rodzinie. Jednak w XII wieku sytuacja się zmieniła. Pojawiły się dwa znacznie większe piece, które prawdopodobnie służyły do wypieku chleba dla całej społeczności. Sugeruje to narodziny wspólnotowej organizacji pracy. Prawdziwym hitem wykopalisk jest jednak wielki piec garncarski. Wokół niego znaleziono jamy z zapasami gliny oraz śmietniska pełne potłuczonych naczyń, które nie przetrwały wypału. Magnetyczny kompas czasu W celu określenia wieku pieca do wytwarzania ceramiki zastosowania niezbyt często stosowaną metodę archeomagnetyczną. Niektóre struktury lub materiały gliniane, po odpowiednim podgrzaniu, rejestrują kierunek i natężenie ziemskiego pola magnetycznego i zachowują tę „pamięć”, jeśli nie następuje dalsze nagrzewanie. Właściwość ta wynika z obecności tlenków żelaza w glinie, które po ochłodzeniu ulegają trwałemu namagnesowaniu. Ponieważ kierunek i natężenie pola magnetycznego zmieniają się w czasie, naukowcy mogą porównywać pomiary namagnesowania wykonane na rozgrzanych materiałach z krzywą odniesienia i określać datę ostatniego użycia pieca. Można zatem stwierdzić, że wypalona ceramika „więzi” pole magnetyczne Ziemi sprzed stuleci. Naukowcy porównując ten zapis z historycznymi wykresami zmian pola magnetycznego, ustalają w ten sposób datę bezwzględną. Ale pomocna w tym jest standardowa analiza typologiczna naczyń od której profesjonalna archeologia rozpoczęła się już w XIX wieku. Źródło: INRAP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
Kampania pod Verdun była jednym z najbardziej krwawych epizodów I wojny światowej i elementem niemieckiego planu wyniszczenia armii francuskiej. Rozpoczęta w lutym 1916 roku ofensywa miała zmusić Francję do kapitulacji poprzez walkę o twierdzę o ogromnym znaczeniu symbolicznym, lecz niewielkiej wartości strategicznej. Starcie, w którym dominowała artyleria, gaz bojowy i miotacze ognia, pochłonęło około pół miliona ofiar i stało się punktem zwrotnym zarówno dla Francji, jak i Niemiec. 21 lutego mija dokładnie 110 lat od rozpoczęcia walk pod Verdun. Przeczytaj fragment nowej książki Michaela Howarda „I wojna światowa”.
Spis treści: Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Plan wyniszczenia armii francuskiej Początek bitwy i przewaga artylerii Dowodzenie Pétaina i obrona twierdzy Skala strat i piekło artyleryjskiej wojny Skutki bitwy dla Francji i Niemiec U schyłku 1915 roku armia niemiecka zwyciężała na wszystkich frontach, a jednak koniec I wojny światowej nie był blisko. Cierpliwość cywilów wspierających wysiłek militarny została wystawiona na próbę. Wpływowa grupa opozycyjna w armii z Hindenburgiem i Ludendorffem na czele, wspierana przez kanclerza Theobalda von Bethmanna Hollwega, chciała usunięcia Falkenhayna. Ten natomiast wciąż cieszył się zaufaniem kajzera, któremu nie podobały się takie próby kwestionowania jego autorytetu i który wciąż wierzył, że klucz do zwycięstwa leży na zachodzie. Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Kanclerz miał dobre powody, by twierdzić, że głównym wrogiem nie jest Francja, lecz Wielka Brytania. Jej armie wciąż były świeże i ledwie wykorzystane w boju, a siły morskie nie tylko utrzymywały blokadę handlową Niemiec, lecz także pozwalały na utrzymanie komunikacji ze Stanami Zjednoczonymi, od których alianci byli coraz bardziej zależni w zakresie zasobów. Aby zaradzić temu drugiemu zjawisku, Falkenhayn nalegał na nieograniczoną wojnę podwodną. Wierzył też, że na lądzie najgroźniejszą bronią Wielkiej Brytanii nie były jej własne, słabo wyszkolone wojska, lecz sojusznicza armia francuska. Gdyby tej ostatniej zadać druzgoczący cios, tak by musiała błagać o pokój, to „angielski miecz”, jak mawiał Falkenhayn, zostałby wytrącony z ręki. Jak to zrobić, biorąc pod uwagę umocnienia obronne frontu zachodniego? Plan wyniszczenia armii francuskiej Aby rozwiązać ten problem, Falkenhayn zastosował metodę, która sprawdziła się już wcześniej na wschodzie, a więc wyniszczenie przeciwnika. Francja miała być wykrwawiona na śmierć poprzez zniszczenie jej armii. Trzeba było zmusić Francuzów, by walczyli o tereny, na których utratę nie mogli sobie pozwolić – w tym wypadku chodziło o umocnioną twierdzę Verdun. Nie miała ona strategicznego znaczenia, ale leżała na newralgicznym przyczółku i była istotnym historycznie miejscem, związanym z niegdysiejszymi zwycięstwami Francji. Początek bitwy i przewaga artylerii Falkenhayn zdawał sobie sprawę, że Joffre nie mógł przystać ani na brak obrony tego miejsca, ani na zaniechanie jego odbicia w przypadku utraty. Na pewno wojska niemieckie poniosłyby straty podczas ataku, ale te by zminimalizowano dzięki zastosowaniu technik sprawdzonych podczas ataku na linii Gorlice–Tarnów, czyli zaskoczeniu i przewadze artylerii. Tak więc 21 lutego 1916 roku rozpoczął się atak, po dziewięciogodzinnym ostrzale z niemal tysiąca dział. Dowodzenie Pétaina i obrona twierdzy Falkenhayn miał rację. Joffre nie uważał Verdun za istotne strategicznie miejsce i niewiele zrobił na rzecz przygotowania jego obrony, ale presja polityczna sprawiła, że nie mógł odpuścić. Dowódcą był generał Philippe Pétain, który nie mógł awansować ze względu na swoje przekonanie o wyższości obrony nad ofensywą. Żołnierze Pétaina wypełniali rozkazy, by bronić każdego metra ziemi i odbijać każdy, który został utracony. Skala strat i piekło artyleryjskiej wojny Wyniszczenie uderzyło w obie strony. Francuzi zadawali tyle strat, ile sami odnosili. Pétain starał się oszczędzać swych ludzi poprzez system rotacji, ale Falkenhayn rzucał do boju żołnierzy coraz bardziej desperacko. Na polu bitwy dominowały działa. Pod koniec czerwca, gdy ataki niemieckie wreszcie zelżały, artyleria obu walczących stron wykreowała krajobraz zniszczenia, jakiego świat jeszcze nie widział. Dzieła zniszczenia dopełniły stosowane w walce bezpośredniej gaz i miotacze ognia. W tym piekle obie strony straciły 0,5 mln żołnierzy i już nigdy zapewne nie dowiemy się, ilu z nich wciąż leży w tej spopielonej ziemi. Verdun pozostało w rękach Francuzów. Było to dla nich wielkie zwycięstwo, chociaż spowodowało prawie całkowite rozbicie ich armii. Skutki bitwy dla Francji i Niemiec Dla Niemców natomiast była to pierwsza niekwestionowana porażka, która odbiła się i na morale armii, i na nastrojach społeczeństwa. Falkenhayn musiał za to zapłacić, więc w sierpniu pozbawiono go dowództwa. Na jego miejsce kajzer powołał Hindenburga jako szefa sztabu generalnego z wiernym Ludendorffem u boku. Źródło: Fragment książki Michaela Howarda „I wojna światowa” (seria „Krótkie wprowadzenie”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego). Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji
To miasto ma więcej historii pod ziemią niż nad nią. Sekrety Paryża liczą setki kilometrów
Ciekawostki o Paryżu potrafią zaskoczyć nawet osoby, które odwiedzały to miasto wielokrotnie. Stolica Francji kojarzy się z romantyzmem, Wieżą Eiffla i Luwrem, ale jej historia kryje znacznie więcej – od narodzin kina, przez tajemnicze katakumby, aż po psychologiczne zjawisko nazwane „syndromem paryskim”. Sprawdź, co jest faktem, co mitem i jakie sekrety skrywa jedno z najczęściej odwiedzanych miast świata.
Spis treści: Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Czy w Paryżu można filmować za darmo? Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Ponad 170 muzeów w jednym mieście Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Haussmann i przebudowa Paryża Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Paryż to miasto o ponad dwutysięcznej historii, którego współczesny wizerunek w dużej mierze ukształtował XIX wiek i przebudowa pod kierunkiem barona Haussmann. Szerokie bulwary, eleganckie kamienice i monumentalne place nie są przypadkiem – powstały w wyniku jednej z największych urbanistycznych transformacji Europy. To właśnie ta mieszanka historii, kultury i nowoczesności sprawia, że ciekawostki o Paryżu nie kończą się na kilku znanych atrakcjach. Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Mało kto wie, że to właśnie tutaj odbył się pierwszy publiczny pokaz filmowy. 28 grudnia 1895 roku bracia Lumière zaprezentowali swoje krótkie filmy w salonie Grand Café przy Boulevard des Capucines. Wydarzenie to uznaje się za symboliczne narodziny kina. Pokaz obejmował kilkadziesiąt sekundowych filmów dokumentujących codzienne życie – wyjazd pociągu ze stacji czy robotników opuszczających fabrykę. Widzowie byli tak poruszeni realizmem obrazu, że – według przekazów – cofali się w obawie przed nadjeżdżającą lokomotywą. Dziś Paryż pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków filmowych w Europie. W mieście działa La Cinémathèque Française, jedno z najważniejszych archiwów filmowych na świecie. Czy w Paryżu można filmować za darmo? Często powtarza się informacja, że w Paryżu można kręcić filmy bez opłat, o ile nie odbywa się to w muzeum, ogrodzie czy na basenie. To jednak uproszczenie. W praktyce realizacja zdjęć filmowych w przestrzeni publicznej wymaga odpowiednich zgód administracyjnych, a opłaty zależą od: liczby osób w ekipie, wykorzystanego sprzętu, zajmowanej przestrzeni, czasu trwania nagrań. Paryż jest jednak miastem przyjaznym filmowcom – rocznie realizuje się tu setki produkcji, od reklam po filmy fabularne. Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Jedna z najpopularniejszych ciekawostek o Paryżu dotyczy Mony Lisy. To bez wątpienia jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki na świecie i główna atrakcja Luwru. Wbrew powtarzanym opiniom, w muzeum prezentowany jest oryginał obrazu Leonarda da Vinci, a nie kopia. Dzieło chronione jest specjalnym szkłem kuloodpornym i systemem zabezpieczeń, a jego wartość ubezpieczeniowa jest praktycznie niemożliwa do oszacowania. Co roku Luwr odwiedza kilka milionów turystów, a większość z nich kieruje swoje kroki właśnie do sali z Giocondą. Ponad 170 muzeów w jednym mieście Paryż może pochwalić się imponującą liczbą placówek kulturalnych – w mieście działa ponad 170 muzeów. Oprócz Luwru warto wymienić: Musée d’Orsay – słynące z impresjonistów, Centre Pompidou – sztuka nowoczesna, Musée Rodin, Musée de l’Orangerie, Musée Carnavalet – poświęcone historii miasta. Co ciekawe, wiele muzeów oferuje bezpłatny wstęp w pierwszą niedzielę miesiąca, a osoby poniżej 26. roku życia z krajów Unii Europejskiej często zwiedzają za darmo. Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Wiele muzeów europejskich jest zamkniętych w poniedziałki, jednak Luwr jest zamknięty we wtorki. To istotna informacja dla turystów planujących wizytę. Luwr ma już ponad 230 lat i jest jednym z największych muzeów na świecie – jego powierzchnia ekspozycyjna przekracza 70 tysięcy metrów kwadratowych. Zwiedzenie całej kolekcji w jeden dzień jest praktycznie niemożliwe. Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Założona w 1686 roku Le Procope uchodzi za najstarszą nieprzerwanie działającą kawiarnię w Paryżu. Bywały tu takie postacie jak Wolter, Diderot czy Rousseau. To właśnie w takich miejscach rodziła się kultura salonowa Francji – dyskusje filozoficzne, polityczne i literackie miały ogromny wpływ na historię Europy. Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Jednym z najbardziej znanych faktów jest to, że Wieża Eiffla miała być konstrukcją tymczasową. Została wzniesiona na Wystawę Światową w 1889 roku i pierwotnie planowano jej demontaż po 20 latach. Uratowało ją praktyczne zastosowanie – konstrukcja okazała się doskonałą anteną radiową. Dziś jest symbolem Francji i jedną z najczęściej fotografowanych budowli świata. Na konstrukcji wieży wygrawerowano nazwiska 72 francuskich naukowców i inżynierów, którzy przyczynili się do rozwoju nauki w XIX wieku. Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Sama konstrukcja Wieży Eiffla znajduje się w domenie publicznej. Jednak jej nocna iluminacja jest objęta prawem autorskim. Oznacza to, że: zdjęcia do użytku prywatnego są dozwolone, komercyjne wykorzystanie nocnych fotografii wymaga zgody operatora wieży. To rzadki przykład sytuacji, w której oświetlenie budynku podlega ochronie prawnej. Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Pod ulicami Paryża znajduje się sieć tuneli o długości ponad 300 kilometrów. Część z nich to paryskie katakumby, w których spoczywają szczątki około sześciu milionów osób. Powstały pod koniec XVIII wieku, gdy przepełnione cmentarze stanowiły zagrożenie sanitarne. Do zwiedzania udostępniony jest jedynie niewielki fragment podziemi – reszta pozostaje zamknięta. Nielegalne eksplorowanie tuneli jest surowo zabronione i grozi wysokimi karami. Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Jednym z najbardziej intrygujących zjawisk jest syndrom paryski. To stan psychicznego rozczarowania, który może dotknąć turystów – szczególnie z krajów azjatyckich – po konfrontacji wyidealizowanego obrazu miasta z rzeczywistością. Objawy mogą obejmować: dezorientację, lęk, przyspieszone bicie serca, poczucie derealizacji. Zjawisko to opisywane jest w literaturze medycznej jako forma krótkotrwałego szoku kulturowego. Haussmann i przebudowa Paryża Dzisiejszy wygląd miasta to efekt XIX-wiecznej modernizacji. Baron Georges-Eugène Haussmann, działając na polecenie Napoleona III, przeprowadził gruntowną przebudowę. Powstały: szerokie bulwary, jednolite elewacje kamienic, nowoczesny system kanalizacji, parki miejskie jak Bois de Boulogne. Przebudowa poprawiła warunki sanitarne i komunikacyjne, ale wiązała się również z wyburzeniami całych dzielnic. Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Określenie „Miasto Świateł” (La Ville Lumière) ma podwójne znaczenie. Po pierwsze, w XVIII wieku Paryż był centrum epoki Oświecenia. Po drugie, był jednym z pierwszych europejskich miast, które wprowadziły szerokie oświetlenie uliczne. Już w XVII wieku instalowano latarnie, by poprawić bezpieczeństwo mieszkańców. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To tutaj artyści uciekli z drogiego centrum miasta. Powstała dzielnica wolności i eksperymentu
Montparnasse, znane na całym świecie jako synonim awangardy i symbol szalonych lat 20., zajmuje szczególne miejsce w topografii i historii Paryża. Formalnie, jako dzielnica administracyjna, obszar ten jest w całości zlokalizowany w 14. dzielnicy. To jednak jedynie administracyjny wycinek terytorium. Historycznie i kulturowo Montparnasse rozciąga się znacznie szerzej, a jego znaczenie wykracza poza ramy zwykłego miejsca zamieszkania. Jaka jest historia dzielnicy artystycznej bohemy? Co warto zobaczyć, zwiedzając to miejsce? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Granice Montparnasse Gdzie ta góra? Historia Montparnasse Atrakcje Montparnasse Montparnasse, dzielnica zrodzona z gruzowiska, stała się centrum paryskiej sztuki, by później upaść pod ciężarem betonu i komercji. Klimat belle epoque zachował się tam jednak do dziś, mimo że na przestrzeni lat dzielnica przeszła radykalną transformację, która zresztą trwa do dziś. Granice Montparnasse „Quartier du Montparnasse” znajduje się na lewym brzegu, w części Paryża, która od wieków jest siedzibą artystów i intelektualistów. Jako mniejsza, 53. jednostka administracyjna francuskiej stolicy, wchodzi w skład 14. dzielnicy. Rozpoczyna się od Ogrodu Luksemburskiego i rozciąga aż do administracyjnych granic miasta. Należy podkreślić, że w świadomości kulturowej, granice Montparnasse są znacznie szersze i de facto dotykają trzech dzielnic – 14., 15. i 6. – obejmując kluczowe skrzyżowania Bulwaru Montparnasse z Rue de Rennes. Gdzie ta góra? Nazwa „Montparnasse”, czyli „góra Parnas”, wprowadza pewien dysonans poznawczy. Na miejscu próżno bowiem szukać tytułowej góry. W przeciwieństwie do Montmartre, który dumnie wznosi się nad miastem, Montparnasse jest terenem w przeważającej mierze płaskim. Skąd zatem wzięła się ta nazwa? Termin „Montparnasse” pojawił się w XVII wieku jako wyraz ironii. Studenci z pobliskiej Dzielnicy Łacińskiej, uciekając od rygoru Sorbony, przychodzili tam, by recytować poezję i raczyć się winem. W tamtym czasie znajdowało się tam sztuczne wzgórze, utworzone z gruzu i odpadów wydobywanych z podziemnych kamieniołomów wapienia – tego samego, z którego zbudowano Notre-Dame i Luwr. To na tej stercie śmieci młodzi poeci ogłosili powstanie nowej siedziby muz, nawiązując do mitycznego greckiego Parnasu. W XVIII wieku, podczas wielkich prac urbanistycznych związanych z wytyczaniem Boulevard du Montparnasse, wzgórze zostało zniwelowane. Fizyczna góra zniknęła, ale nazwa – będąca świadectwem potęgi słowa i ironii – przetrwała, stając się fundamentem tożsamości dzielnicy. Historia Montparnasse Zanim Montparnasse stał się salonem Paryża, było jego zapleczem rozrywkowym. Kluczowym momentem w rozwoju dzielnicy była budowa muru celnego pod koniec XVIII wieku. Montparnasse znalazł się tuż za nim, co miało fundamentalne konsekwencje ekonomiczne. Towary sprzedawane poza granicami miasta nie były obciążone podatkiem octroi. Oznaczało to, że wino na Montparnasse było znacznie tańsze niż w centrum Paryża. Ten prosty mechanizm fiskalny doprowadził do eksplozji życia rozrywkowego. Powstały tam niezliczone lokale z muzyką i trunkami i kabarety. Rue de la Gaîté (ul. Radości) zyskała swoją nazwę właśnie w tym okresie, stając się mekką dla robotników i studentów, szukających taniej zabawy. To dziedzictwo hedonizmu i biesiadowania stało się fundamentem, na którym wiek później wyrosła kultura kawiarniana. Wielka migracja artystów Początek XX wieku przyniósł ogromną zmianę kulturalną. Dzielnica Montmartre, dotychczasowa stolica bohemy, stała się ofiarą własnej legendy. Rosnące czynsze i napływ turystów wypychały artystów poszukujących spokoju i tanich pracowni. Alternatywą stała się dzielnica Montparnasse. Migracja ta nie była natychmiastowa, ale nieuchronna. Picasso, Modigliani, Soutine, Chagall – wszyscy oni przenieśli się na lewy brzeg, zasiedlając tanie, często pozbawione wygód pracownie. W przeciwieństwie do malowniczego, wiejskiego Montmartre’u, Montparnasse było miejscem bardziej miejskim, intelektualnym i kosmopolitycznym. Szalone lata 20. Okres międzywojenny to apogeum świetności Montparnasse. Dzielnica stała się „pępkiem świata”, jak określił to Henry Miller. Powstała tam luźna, wielonarodowa społeczność artystów, którzy na Montparnasse znaleźli schronienie przed politycznymi i społecznymi restrykcjami swoich ojczyzn. To tam narodziła się nowoczesność. W tamtejszych kawiarniach dyskutowano o kubizmie, surrealizmie i dadaizmie. Ale Montparnasse to nie tylko malarstwo. To także literatura. Tzw. stracone pokolenie amerykańskich pisarzy – Hemingway, Fitzgerald, Gertrude Stein – uczyniło z tej dzielnicy swoją bazę operacyjną. Ostoje artystów Fenomen Montparnasse nie istniałby bez tamtejszych kawiarni. W latach 20. nie były to tylko miejsca, gdzie pito aromatyczny napój. Kawiarnie pełniły funkcję biur, salonów, giełd pracy dla modeli, a zimą – jedynego ogrzewanego miejsca, dostępnego dla ubogich artystów. Właściciele, jak choćby Victor Libion z La Rotonde, słynęli z tego, że przymykali oko na malarzy siedzących godzinami nad jedną filiżanką, a nawet pozwalali im płacić rysunkami (które po latach stały się warte fortunę). Blizna Paryża Lata 60. i 70. przyniosły kres artystycznej utopii. W ramach modernizacji miasta podjęto decyzję o wyburzeniu starego dworca Montparnasse i budowie nowoczesnego centrum biurowego. Powstała wówczas wieża Montparnasse – czarny, 59-piętrowy wieżowiec o wysokości 210 metrów. Jej budowa (trwająca od 1969 do 1973 roku) wywołała ogromny wstrząs wśród paryżan. Budynek stał się symbolem aroganckiego modernizmu, niszczącego historyczną panoramę. Atrakcje Montparnasse Dzielnica Montparnasse nie jest najoczywistszym punktem na turystycznej mapie Paryża. Warto jednak odwiedzić to miejsce, bo mimo zachodzących tam zmian, duch bohemy wciąż jeszcze unosi się na tamtejszych uliczkach i w kawiarniach. Cztery świątynie kawy Turyści wciąż mogą odwiedzić tzw. wielką czwórkę na Boulevard du Montparnasse, gdzie wielcy artyści niemal każdego dnia spędzali długie godziny: Le Dôme – kawiarnia mieszcząca się pod numerem 108 została otwarta w 1898 roku i jest najstarsza z czterech wspaniałych lokali. W latach 20. była to nieoficjalna „siedziba” anglojęzycznych literatów. Potem Le Dôme ewoluował w stronę ekskluzywnej restauracji; La Rotonde – kawiarnia pod numerem 105 to ulubione miejsce Picassa, który miał pracownię tuż za rogiem. Wystrój zdominowany przez czerwony aksamit i złocenia tworzy atmosferę teatralnego przepychu. To tam Modigliani szkicował portrety gości w zamian za drinki; Le Select – lokal pod numerem 99 uchodzi za najbardziej autentyczny z całej czwórki. Hemingway nazywał ją „duszą Montparnasse”. Była to pierwsza kawiarnia otwarta 24 godziny na dobę, co przyciągało nocnych marków. Wnętrze zmieniło się najmniej od lat 20. Wciąż jest ciemne, intymne, przesiąknięte historią; La Coupole – lokal pod numerem 102 jest największy i najbardziej spektakularny. Kawiarnia została otwarta w 1927 roku, jako wielka brasserie w stylu art deco. Jej ogromna sala, wsparta na 32 kolumnach (pomalowanych przez artystów takich jak Léger i Delaunay), mogła pomieścić setki gości. To tutaj Josephine Baker przychodziła ze swoim gepardem, a Salvador Dalí robił swoje surrealistyczne happeningi. Wieża Montparnasse Mimo kontrowersji estetycznych, wieża Montparnasse jest popularną atrakcją turystyczną. Trudno dziwić się popularności tego obiektu. Taras widokowy na 56. piętrze i dach powyżej 59. piętra oferują niesamowitą panoramę. To najlepszy punkt do fotografowania wieży Eiffla. „Żelazna Dama” prezentuje się stamtąd w całej okazałości na tle Pola Marsowego. Imperium śmierci Pod Montparnasse przebiega jeden z najbardziej kluczowych punktów całej sieci paryskich katakumb. Mowa o Grand Réseau Sud, czyli Wielkiej Sieci Południowej, która jest największym i najbardziej znanym systemem korytarzy w całym mieście. Oficjalne wejście do Muzeum Katakumb znajduje się przy Place Denfert-Rochereau, czyli zaledwie kilkanaście minut spacerem od dworca i wieży Montparnasse. Ciekawym miejscem jest także cmentarz Montparnasse, druga co do wielkości nekropolia Paryża. W przeciwieństwie do gotyckiego Pere-Lachaise, Montparnasse jest bardziej intymny. To spokojna przestrzeń, pełna rzeźb i historii. Spoczęło tam wiele znanych osób, w tym: Serge Gainsbourg – grób francuskiego kompozytora należy do najbardziej obleganych. Fani zostawiają tam bilety metra (w nawiązaniu do piosenki „Le Poinçonneur des Lilas”), papierosy, a także – co niezwykłe – główki kapusty. Jest to hołd dla jego albumu „L’Homme à la tête de chou” („Człowiek z głową kapusty”); Jean-Paul Sartre i Simone de Beauvoir – spoczywają razem, tuż przy wejściu. Ich nagrobek pokryty jest śladami pocałunków pozostawianych przez wielbicieli ich filozofii i miłości; Charles Baudelaire – spoczął w grobie znienawidzonego ojczyma, generała Aupicka, co jest ostateczną ironią jego losu. Obok znajduje się jednak osobny cenotaf poświęcony samemu poecie; Marguerite Duras – grób pisarki wyróżnia się doniczkami, w których zamiast kwiatów „zasadzone” są dziesiątki długopisów i ołówków. Muzea Montparnasse, jako dawne centrum rzeźby, oferuje wybitne muzea monograficzne: Musée Bourdelle – zlokalizowane w zachowanej pracowni Antoine’a Bourdelle’a. Jest to niezwykłe miejsce, gdzie monumentalne rzeźby z brązu stoją w cichych, ukrytych ogrodach; Musée de la Libération de Paris – znajduje się bezpośrednio nad stacją Denfert-Rochereau. To nowoczesne muzeum przedstawia historię wyzwolenia Paryża w 1944 roku, a jego największą atrakcją jest możliwość zejścia do autentycznego podziemnego bunkra dowodzenia pułkownika Rol-Tanguy, który znajduje się 20 metrów pod ziemią. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.