Zaginiona forteca Akra w Jerozolimie: Historia, archeologia i znaczenie w okresie hellenistycznym
Forteca Akra, wybudowana przez Antiocha IV Epifanesa w Jerozolimie, była jednym z najważniejszych punktów strategicznych w historii miasta. Jako centrum hellenistycznego oporu i symbol hellenizacji Judei, Akra pozostaje tematem badań archeologicznych i historycznych. Przypominamy historię budowli, wyniki najnowszych wykopalisk oraz opinie ekspertów dotyczące jej roli w czasach starożytnych.
Spis treści: Historia fortecy Akra Kontrowersje i poszukiwania fortecy Wyniki współczesnych wykopalisk Akra w świetle źródeł literackich Wpływ fortecy Akra na historię Jerozolimy Opinia ekspertów Historia fortecy Akra Budowa Akry przez Antiocha IV Epifanesa Po rozpadzie imperium Aleksandra Wielkiego w IV wieku p.n.e., Bliski Wschód stał się areną konfliktów między jego następcami, w tym Seleukidami, którzy przejęli kontrolę nad Judeą. Akra została wzniesiona około 167 r. p.n.e. przez Antiocha IV Epifanesa, władcę z dynastii Seleukidów, jako część strategii utrzymania władzy nad Jerozolimą po jej podboju. Forteca ta miała kluczowe znaczenie militarno-polityczne: kontrolując Wzgórze Świątynne – najświętsze miejsce Żydów – Seleucydzi zabezpieczali swoje rządy nad miastem i wprowadzali hellenizację. Znaczenie Akry w kontekście hellenizacji Judei Władza Seleucydów nad Jerozolimą nie ograniczała się jedynie do militarnego opanowania miasta. Hellenizacja, proces narzucania kultury greckiej, stała się kluczowym elementem polityki Antiocha IV. Akra miała być symbolem tej transformacji i miejscem oporu wobec żydowskich tradycji. Jak podkreśla prof. Jolanta Młynarczyk z Uniwersytetu Warszawskiego, „Akra nie była sensu stricto fortecą [...] Była to odrębna dzielnica Jerozolimy, obwarowana na potrzeby garnizonu Seleukidów oraz tych żydowskich mieszkańców miasta, którzy sprzyjali hellenizacji obyczajów”. Kontrowersje i poszukiwania fortecy Sprzeczne interpretacje źródeł historycznych Mimo że zarówno Pierwsza Księga Machabejska, jak i dzieła Józefa Flawiusza wymieniają Miasto Dawidowe, czyli najstarszą część Jerozolimy, jako lokalizację Akry, przez wiele lat archeolodzy i historycy spierali się o jej dokładne położenie. Flawiusz wspomina, że „Antioch IV zburzył mury i zbudował w Dolnym Mieście twierdzę Akrę. Była dostatecznie wysoko położona, aby panować z góry nad Świątynią”. Jednak niezgodność między topografią Dawidowego Miasta a Wzgórzem Świątynnym, oddalonym i położonym wyżej, doprowadziła do licznych kontrowersji. Interpretacja tych tekstów była przez archeologów kwestionowana, co spowodowało wieloletnie poszukiwania Akry w różnych częściach Jerozolimy, m.in. w okolicach kościoła Grobu Świętego. Odkrycia archeologiczne na terenie Miasta Dawida Współczesne badania archeologiczne, prowadzone przez Israel Antiquities Authority (IAA) pod kierunkiem Dorona Ben-Amiego, Yany Tchekhanovets i Salome Cohen, przyniosły ostateczne dowody na istnienie Akry na terenie Dawidowego Miasta. Po latach poszukiwań, archeolodzy odkryli fundamenty wieży o rozmiarach 4 na 20 metrów oraz strome zbocze (glacis), które miało utrudniać atakującym dostęp do fortecy i uniemożliwiało użycie maszyn oblężniczych. Odkrycia te obejmowały także monety z czasów Antiocha IV oraz brązowe groty strzał oznaczone trójzębem – symbolem tego władcy. Wyniki współczesnych wykopalisk Odkrycie fundamentów i artefaktów Odkrycia archeologiczne na parkingu Givati, na południe od Wzgórza Świątynnego, potwierdziły, że Akra była solidną, ufortyfikowaną strukturą służącą do kontrolowania miasta i otaczających terenów. Znalezione monety, pociski do procy oraz inne artefakty, w tym charakterystyczne imadła amfor, sugerują intensywną obecność greckich garnizonów na tym terenie. Znaleziska te potwierdzają wcześniejsze relacje literackie, wskazując na znaczenie fortecy jako miejsca strategicznego i symbolu dominacji hellenistycznej w Jerozolimie. Znaczenie odkryć dla archeologii Bliskiego Wschodu Odkrycie Akry przez zespół IAA jest ważnym osiągnięciem nie tylko dla historii Jerozolimy, ale również dla całej archeologii Bliskiego Wschodu. Prace wykopaliskowe nie tylko potwierdzają literackie opisy, ale także dostarczają nowych informacji o życiu społecznym, politycznym i militarnym w czasach hellenistycznych. Dzięki nim możemy lepiej zrozumieć dynamikę międzykulturową i wpływy greckie na obszarze Judei. Akra w świetle źródeł literackich Relacje Józefa Flawiusza Józef Flawiusz, rzymski historyk pochodzenia żydowskiego, dostarcza cennych informacji na temat roli i struktury Akry. W „Starożytnościach żydowskich„ opisał, że twierdza była kluczowym punktem kontrolnym nad Świątynią i że była broniona przez greckich najemników oraz zhellenizowanych Żydów, którzy sprzyjali Seleukidom. Wzmianki w Pierwszej Księdze Machabejskiej Pierwsza Księga Machabejska również zawiera liczne wzmianki o Akrze, nazywając ją „miastem Dawida” i podkreślając jej strategiczne znaczenie. Pomimo wcześniejszych kontrowersji interpretacyjnych, współczesne odkrycia archeologiczne potwierdzają wiele z tych literackich przekazów, które teraz stanowią solidne podstawy do badania topografii Jerozolimy w okresie hellenistycznym. Wpływ fortecy Akra na historię Jerozolimy Akra jako symbol oporu przeciw hellenizacji Forteca Akra była kluczowym punktem oporu przeciw hellenizacji, narzuconej przez Seleucydów. Żydowska reakcja na tę politykę doprowadziła do wybuchu powstania Machabeuszy, które miało na celu przywrócenie wolności religijnej i politycznej. Akra stała się symbolem walki o zachowanie żydowskiej tożsamości i oporu przeciwko kulturowemu zniewoleniu. Losy Akry po powstaniu Machabeuszów Losy Akry po zdobyciu przez Machabeuszy w 141 r. p.n.e. pozostają przedmiotem sporów. Według Józefa Flawiusza fortecę zniszczono, a wzgórze, na którym stała, zniwelowano. Jednakże odkryte przez archeologów monety sugerują, że Akra mogła pozostać nietknięta aż do czasów Antiocha VII (139-129 p.n.e.), co wskazuje na możliwe dalsze jej wykorzystanie przez Seleukidów lub innych władców. Opinia ekspertów Wypowiedzi prof. Jolanty Młynarczyk Zdaniem prof. Jolanty Młynarczyk, aby zrozumieć lokalizację i kontekst Akry, konieczne było przyjęcie krytycznej perspektywy wobec starożytnych źródeł literackich. „Przy tak dokładnie określonym położeniu Akry rzeczywiście trudno jest zrozumieć dotychczasowe kontrowersje wokół jej lokalizacji" – mówi prof. Młynarczyk, podkreślając, że wcześniejsze badania były często zbyt sceptyczne wobec dostępnych dowodów literackich. Analizy Dorona Ben-Amiego i zespołu IAA Doron Ben-Ami i jego zespół z Israel Antiquities Authority przyczynili się znacząco do odkrycia i zrozumienia znaczenia Akry. Dzięki ich pracom archeologicznym możliwe było lepsze zrozumienie historii Jerozolimy i wpływów hellenistycznych na Bliskim Wschodzie, co otwiera nowe perspektywy badawcze. Podsumowanie Forteca Akra jest jednym z najważniejszych odkryć archeologicznych w Jerozolimie, a jej historia pełna jest politycznych i religijnych konfliktów, które ukształtowały dzieje tego miasta. Odkrycia archeologiczne oraz analizy literackie pomagają zrozumieć, jak kluczową rolę odgrywała Akra w kształtowaniu polityki hellenistycznej w Judei i jakie miała znaczenie dla historii żydowskiej. Źródła: National Geographic Polska, Pierwsza Księga Machabejska, Józef Flawiusz, „Starożytności żydowskie”, Materiały Israel Antiquities Authority (IAA).
W Wielkopolsce odkryto zagadkową fortecę sprzed 2700 lat. Chroniły ją potężne wały
Pochodzi z VIII wieku p.n.e. Powstała w tym samym czasie, gdy 100 km na północ istniała słynna osada w Biskupinie. Naukowcy przebadali zagadkową fortecę niedaleko Kościana w Parku Krajobrazowym im. gen. Dezyderego Chłapowskiego w Wielkopolsce.
W tym artykule: Odkrycie w komputerze Prace w terenie – masywny wał Funkcja fortecy Podobnych osad z tego okresu w tym rejonie Polski jest w sumie kilkanaście. Były wzniesione przez społeczność kultury łużyckiej. Odkrycie w komputerze Pradziejową fortecę odkrył Artur Golis. To pracownik służby Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego. Znaleziska nie dokonał jednak będąc w terenie, ale w czasie analizy zobrazować pochodzących z lotniczego skanowania laserowego wykonanego przez urządzenia typu LiDAR. Są one ogólnodostępne dla obszaru całej Polski w ramach projektu ISOK – Informatycznego Systemu Osłony Kraju przed nadzwyczajnymi zagrożeniami. Urządzenie to jest w stanie wychwycić nawet niewielkie różnice w wysokości skanowanego obszaru i na tej podstawie wskazać potencjalne dawne budowle. Na zobrazowaniu w okolicy Rogaczewa Wielkiego widać owalne założenie o długości około 150 metrów i szerokości około 50 m. Wewnątrz rysuje się trapezoidalna w planie, kilkudziesięciometrowa struktura. Prace w terenie – masywny wał Pracownicy parku krajobrazowego udali się w teren wraz z archeologami z Fundacji Relicta, by zweryfikować nowe odkrycie. Jakie było przypuszczenie co do funkcji? Przyjęto hipotezę, że są to pozostałości po osadzie obronnej. Nie było jednak jasne, z jakiego okresu. Z okolicy znane jest grodzisko średniowieczne. Pod koniec ubiegłego roku przystąpiono do wykopaliska na niewielką skalę w obrębie domniemanego wału obronnego. Z kolei we wnętrzu grodziska wykonano badania powierzchniowe z wykorzystaniem detektorów metalu. Okazało się, że grodziska strzegł wał drewniano-ziemny o szerokości w podstawie dochodzącej do nawet 14 m. Elementem fundamentów była też warstwa otoczaków. Archeolodzy odnotowali, że wał był nawet częściowo przepalony. Pobrano próbki węgli drzewnych i wykonano badania radiowęglowe, które umożliwiły oszacowanie wieku założenia na VIII wiek p.n.e. Oznacza to, że osada ta pochodzi z tego samego czasu co słynny Biskupin (odkryty jeszcze przed II wojną światową), tylko położona jest dalej na południowy-zachód Polski. – Zaskoczyło nas to, że nie udało się nam znaleźć ani jednego fragmentu naczynia ceramicznego z czasów funkcjonowania grodu – przekazał National Geographic Polska Marcin Krzepkowski, szef wykopalisk z Fundacji Relicta. Również praca z detektorem metalu nie przyniosła ciekawszych odkryć. Znaleziono o głównie przedmioty z epoki nowożytnej. Funkcja fortecy Nadal nie jest jasne, jak wyglądało w przeszłości wnętrze grodziska. Do tej pory nie przeprowadzono tam wykopalisk. Wiadomo tylko, że na zobrazowaniach laserowych widoczna jest trapezoidalna w planie konstrukcja. Czym jest? Krzepkowski rozkłada ręce. – To zagadkowa sprawa. Mam nadzieję, że dalsze badania rozwiążą tę zagadkę – dodaje. Fakt, że na powierzchni nie ma resztek po naczyniach ceramicznych, tak powszechnych na innych stanowiskach archeologicznych w Polsce, każe sądzić badaczom, że rola grodu była szczególna. Być może chroniono się w nim tylko w czasach niepokojów i najazdów. Miejsca było dość, bo powierzchnia majdanu to prawie hektar. A na co dzień mieszkano poza murami obronnymi w osadach otwartych. Krzepkowski zauważa jednak, że do tej pory wykonano tylko bardzo ograniczone wykopaliska. Dlatego może się okazać, że naczynia ceramiczne dopiero się pojawią na dalszym etapie prac. Kolejne wykopaliska zostaną zapewne poprzedzone badaniami geofizycznymi, które pomogą rozszyfrować funkcję zagadkowej konstrukcji wewnątrz grodziska. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Gdzie zniknęły inskrypcje z rzymskiego fortu w Gruzji? Było ich sporo. Archeolodzy znaleźli właśnie drugą
Inskrypcji wykutych w kamieniu w rzymskim forcie Apsaros w Gruzji było mnóstwo. Zdobiły ołtarze i bazy posągów. Jednak prawie wszystkie przepadły bez śladu. Archeolodzy z Polski i Gruzji ogłosili odkrycie drugiego fragmentu inskrypcji. Co oznaczał napis i gdzie podziały się pozostałe?
W tym artykule: Zagadkowa i unikatowa inskrypcja Co mówi nam inskrypcja? Gdzie przepadły inskrypcje z Apsaros? Trafiły do pieca Gemma wisienką na torcie Twierdza Apsaros powstała ok. 2 tys. lat temu na granicy rzymskiej prowincji Kapadocja. Położona jest w Gonio obok Batumi w zachodniej Gruzji. Pełniła ważną rolę w systemie obrony wschodnich granic Imperium Rzymskiego. Od 2014 roku prowadzą tam wspólne wykopaliska badacze z Gruzji i Polski. Zagadkowa i unikatowa inskrypcja To niewielki zabytek o doniosłym znaczeniu – przekonują odkrywcy. Znaleźli właśnie fragment napisu łacińskiego wyrytego w cienkiej płytce kamiennej. Na wygładzonej powierzchni zachowały się jedynie fragmenty dwóch liter. Zapisano je w dwóch różnych liniach pierwotnego tekstu: M i E. Widoczny jest też charakterystyczny znak rozdzielający słowa, w formie stylizowanego liścia bluszczu. Dotychczas z rzymskiego fortu Apsaros znany był tylko jeden napis, dlatego najnowsze odkrycie jest tak ważne. Ten wcześniej odkryty zabytek wykonano z lokalnego kamienia. To negatywnie wpłynęło na jakość wykonania oraz na fatalny stan zachowania tekstu. – Widać wyraźnie, że w miejscowym andezyto–bazalcie nie udawało się wyryć skomplikowanych napisów ani zdobień – przekazał National Geographic Polska kierownik badań ze strony polskiej, dr hab. Radosław Karasiewicz-Szczypiorski z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Stronę gruzińską reprezentuje Shota Mamuladze z Agencji Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Adżarii. – Dlatego uważam, że surowiec niezbędny do wykonania oficjalnych inskrypcji i innych skomplikowanych prac kamieniarskich sprowadzano do Apsaros – dodał dr hab. Karasiewicz-Szczypiorski. Nowo odkryty napis jest dobrej jakości, bo wykonano go na kamieniu, który po prostu nadawał się do wykonywania inskrypcji. Zdaniem dr. hab. Karasiewicza-Szczypiorskiego, surowiec ten przewieziono morzem zapewne z Trapezuntu lub Synopy lub innego kamieniołomu. Naukowcy badają jego proweniencję. Znalezisko jest zatem pierwszym dowodem na hipotezę o imporcie surowca do wykonania precyzyjnych prac kamieniarskich. Co mówi nam inskrypcja? Fragment jest niewielki, ale naukowcy uważają, że był to napis oficjalny, który powstał w II w. n.e. Odkryto go na terenie budynku komendantury (principia). Ten położony centralnie budynek sztabowy był sercem każdego rzymskiego fortu i obozu wojskowego. – To tam wystawiano najwięcej ołtarzy i posągów opatrzonych inskrypcjami. Cienka płytka kamienna z napisem mogła być oprawiona w bazę posągu lub ołtarz wykonany w całości z lokalnego kamienia. W ten sposób uzyskiwano pożądany efekt za najrozsądniejszą cenę – sugeruje Karasiewicz-Szczypiorski. Gdzie przepadły inskrypcje z Apsaros? Trafiły do pieca Wszystko wskazuje na to, że większość inskrypcji wykonywano w lepszej jakości marmurze lub wapieniu, które sprowadzano z nawet odległych rejonów. Fragmenty tych skał były niekiedy znajdowane w czasie badań. Naukowcy uważają, że ich rzadkie występowanie jest związane z późniejszym przetwarzaniem tych trudnych do zdobycia surowców na wapno. Było ono używane przez stacjonujące w Apsaros garnizony bizantyjskie i osmańskie. Do wznoszenia swoich zabudowań wykorzystywały one zaprawę wapienną. Przygotowanie takiej zaprawy wymagało wypalenia w wysokiej temperaturze surowca zawierającego węglan wapnia. A w tej części wybrzeża Morza Czarnego mógł to być jedynie importowany wapień lub marmur. Odkryty fragment połamanej inskrypcji potwierdza, zdaniem odkrywców, że wyroby ze wspomnianych skał faktycznie rozdrabniano, aby potem wypalić je w piecu wapienniczym. Gemma wisienką na torcie W czasie ostatniego sezonu archeolodzy odkryli też drobny, ale wcześniej niespotykany w tym forcie zabytek. Czyli gemmę wykonaną z karneolu z wizerunkiem znanej z rzymskiej mitologii bogini wojny, Minerwy. Była ona patronką żołnierzy. Gemmy były drogimi, owalnymi kamieniami zdobionymi reliefem. Cieszyły się sporą popularnością w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Przedmiot z Apsaros pochodzi z początku II wieku n.e. Identyfikacji dokonał dr Paweł Gołyźniak. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Skanowanie laserowe ujawniło ruiny fortecy sprzed ponad 1500 lat. Znajdowała się w hiszpańskim lesie
Dotychczas naukowcy sądzili, że w jednym z hiszpańskich lasów znajduje się pozostałość po grodzie z epoki żelaza. Najnowsze badania metodą LIDAR wykazały, że w rzeczywistości były to ruiny średniowiecznej fortecy z V wieku.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli ruiny średniowiecznej fortecy w Hiszpanii Fortyfikację prawdopodobnie zbudowali Wizygoci na pozostałościach celtyckiego grotu Odkrycie może rzucić światło na migracje ludów celtyckich Lidar to niezwykle skuteczna metoda badawcza, która służy do różnego rodzaju pomiarów. Wykorzystuje się ją m.in. w meteorologii i geologii. Za pomocą specjalnego czujnika urządzenie jest w stanie zmierzyć odległość od celu poprzez oświetlanie go światłem laserowym. Mówiąc w uproszczeniu, lidar jest połączeniem lasera z teleskopem, który potrafi wykryć rzeczy niewidoczne gołym okiem. Właśnie dlatego metoda ta znalazła swoje zastosowanie również w archeologii. Archeolodzy odnaleźli ruiny średniowiecznej fortecy w Hiszpanii To właśnie z wykorzystaniem lidaru naukowcom udało się dokładnie zbadać obszar w Gwatemali, na którym kilka tysięcy lat temu rozwijała się potężna cywilizacja Majów. Skaning laserowy ujawnił również system kanałów w pobliżu Machu Picchu oraz 478 starożytnych miejsc ceremonialnych w Meksyku. Archeolodzy odkryli przełomowe fakty dotyczące życia starożytnego plemienia Brytów Icenowie byli plemieniem Brytów z epoki żelaza, którzy zamieszkiwali obszary wschodniej Anglii. W historii zasłynęli heroicznym powstaniem przeciwko Cesarstwu Rzymskiemu, które w 43 roku n.e.... Kilka lat temu szwedzki archeolog odkrył miejsce pochówku legendarnego wodza wikingów. Okazało się, że jego grobowiec znajdował się niedaleko wyspy Wolin, co potwierdził po kilku latach lidar. O nieocenionych zaletach lasera przekonali się ostatnio hiszpańscy naukowcy. Grupa archeologów prowadziła poszukiwania pozostałości grodu z epoki żelaza, który miał znajdować się w lesie w północno-zachodniej Hiszpanii. Wyniki pomiarów wykazały, że w miejscu grodziska wybudowano dużych rozmiarów fortecę, którą otaczał mur obronny o długości ok. 1,2 km. Naukowcy twierdzą, że twierdzę wybudowano w V wieku n.e., w miejscu starożytnej celtyckiej osady. Autorzy nazwali ją Castro Valente. Fortyfikację prawdopodobnie zbudowali Wizygoci na pozostałościach celtyckiego grotu Fortyfikacja została wzniesiona na wzgórzu ok. 16 km na zachód od miasta Santiago de Compostela. Badacze twierdzą, że została wybudowana po tym, jak Cesarstwo Rzymskie utraciło kontrolę nad Półwyspem Iberyjskim. Prawdopodobnie należała do Wizygotów, którzy od 429 roku przejęli kontrolę nad regionem. Archeolodzy sugerują, że mury miały chronić mieszkańców przed innymi germańskimi najeźdźcami. Spoczywający na dnie Bałtyku XV-wieczny okręt wojenny był „pływającą fortecą”. Do kogo należał? Naukowcy twierdzą, że zatopiony w 1495 roku okręt wojenny Gribshunden był niezwykle groźną machiną wojenną. Liczba dział i armat sprawiała, że przypominał bardziej „pływającą forte... Archeolodzy przyznają, że forteca funkcjonowała przez ok. 200 lat, a więc do najazdu Umajjadów. W 711 roku na Półwysep dotarły wojska dynastii kalifów, która panowała nad światem islamu w latach 661–750. Kampania trwała 7 lat, a Arabom udało się podbić prawie całe terytorium dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii. Rozpoczął się wówczas okres Maurów i Al-Andalus. Odkrycie może rzucić światło na migracje ludów celtyckich Badacze twierdzą, że forteca jest dowodem na to, jak wczesnośredniowieczne plemiona korzystały ze starożytnych umocnień. Według autorów Castro Valente zostało wybudowane już w IX wieku p.n.e. przez Celtów, którzy zamieszkiwali wówczas ten region. Archeolodzy przypominają, że tak samo robili m.in. Rzymianie w okupowanej przez siebie Brytanii. Wykorzystywali osady i fortyfikacje Celtów i Brytów do tworzenia własnych twierdz i umocnień. Co ciekawe, wiele plemion celtyckich po inwazji Anglosasów uciekało m.in. w regiony francuskiej Bretanii lub hiszpańskiej Galicji. W regionach tych w przeszłości odnajdywano już pozostałości po Brytach. Archeolodzy twierdzą, że ich odkrycie może pomóc zrozumieć migracje tych starożytnych ludów oraz historię ich osadnictwa poza Wielką Brytanią. Źródło: Cuadernos de Arqueología de la Universidad de Navarra Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
To jeden z największych skarbów okolic Sandomierza. Tajemniczy Krzyżtopór
Rozbłysnął i zgasł. Kiedy istniał, nie miał sobie równych potęgą i blaskiem. Kiedy nadszedł jego kres – w perzynę obróciło się wszystko.
Przemierzając puste sale, w których sufitem jest już tylko niebo, trudno oprzeć się smutnemu wrażeniu, że zamek ów to symboliczne memento, dowód, jak wątłe są ludzkie zamiary i jak nietrwałe bywają najpotężniejsze nawet budowle. A taką właśnie, najpierwszą w całej Rzeczpospolitej, był Krzyżtopór – siedziba sandomierskiego wojewody Krzysztofa Ossolińskiego (1587–1645). Ten wszechstronnie jak na owe czasy wykształcony przedstawiciel możnej familii, miłośnik literatury, sztuki, architektury, zetknął się w trakcie wojaży po Włoszech z tzw. palazzo in fortezza – ufortyfikowanymi pałacami. Od tej pory posiadanie podobnego palazzo stało się idée fixe Krzysztofa. Tyle że należący do niego winien być i większy, i piękniejszy niż te w Italii. Wszak ród Ossolińskich jest przesławny, a jego fortuna ogromna. Wybór terenu, na którym marzenie miało się ziścić, nie nastręczał większych problemów. Było to szerokie, obejmujące 10 tys. m2 skalne wyniesienie nad doliną rzeczki Koprzywianki we wsi Ujazd, w sercu urokliwej, pełnej bujnych lasów, pagórków i wąwozów Ziemi Sandomierskiej. Rzut kamieniem od Opatowa i Klimontowa i nie tak znów daleko od samego Sandomierza. Idealne miejsce na potężny obiekt w kształcie pięcioramiennej gwiazdy. Pyszna fantazja magnata Ossoliński sam opracował szczegóły projektu, do wykonania całości zatrudniając znanego szwajcarsko-włoskiego architekta i budowniczego Wawrzyńca Senesa. Przystąpiono do robót wstępnych; trzeba było splantować wzgórze, usuwając tony ziemi, wyżłobić w skalnym podłożu otwory pod fundamenty. Wreszcie, po kilku latach przygotowań, budowa ruszyła. Przez kolejnych paręnaście lat, aż do roku 1644, zamczysko rosło w górę. Musiało być od samego początku imponujące, skoro już w 1627 r., na długo przed zakończeniem budowy, ochrzczono je mianem Fortecy Krzyżtoporskiej. Nic w tym dziwnego. Prezentowała się wspaniale. Otaczał ją potężny wał, z największego bastionu, zwanego Wysokim Rondlem, pięła się ku niebu ośmioboczna wieża, cztery inne wieńczyły bastiony narożne ze stanowiskami artylerii. Szczytem wałów biegła droga do transportu dział, niżej fosa. Równie pieczołowicie zaplanowano część mieszkalną, otoczoną murami obronnymi. Był tu dziedziniec, budynki gospodarcze, stajnie, ale przede wszystkim ogromny, trzypiętrowy pałac. Wzdłuż dolnej części podwórca ciągnęły się szerokie krużganki, gdzie w deszczowe dni zażywano konnych przejażdżek. Mało tego, w zamku funkcjonowało nawet centralne ogrzewanie! Ciepłe powietrze z piwnicznej kotłowni biegło specjalnymi kanałami do komnat. Świeżej wody dostarczało własne źródło. Fantazja wojewody była niezmierzona. Zasłane cennymi dywanami komnaty i korytarze, kryształowe lustra i szyby w oknach, wspaniałe lichtarze, obrazy, malowidła naścienne, rzeźbione meble, ba, nawet wykonane z najprzedniejszego marmuru żłoby w przypałacowej stajni, nad którymi wisiały kryształowe lustra, mogły się wydać błahostką w porównaniu z komnatą w wieży głównej. Jej strop, zamknięty szklaną przegrodą, stanowił równocześnie dno wielkiego akwarium, pełnego barwnych ryb. Słowem – bajka! U bramy wjazdowej witały przybyszów wyryte w czarnym marmurze topór – herb Ossolińskich (wywodzili się z rodu Toporczyków) i krzyż – dowód wiary panów zamku, chociaż tuż obok tkwił zgoła niechrześcijański znak: przypominający literę „W” kabalistyczny symbol wieczności, swoisty talizman mający strzec to miejsce przed unicestwieniem. Żaden z gości odwiedzających siedzibę Krzysztofa (zresztą sam gospodarz również) najpewniej nie przypuszczał, jak zwodnicze okażą się magiczne zaklęcia, z których drwi sobie przeznaczenie. Oglądali więc przepyszne komnaty, wydając okrzyki zdumienia. Wojewoda słuchał ukontentowany. Miał powody do dumy: zamek, jakich nie ujrzysz w całej Rzeczypospolitej, podziw rodaków, pełną kiesę i lata życia na cieszenie się ze swego dzieła. Zmarł wszakże… 11 miesięcy po skończeniu budowy. Zły los, podstęp i czas Nad Krzyżtoporem zawisło fatum. Jego ofiarą padł wkrótce jedyny syn wojewo-dy, Krzysztof Baldwin. Służąc w husarii, w 1650 r. wyruszył na Podole na wojnę z Tatarami. Zjeżdżając z zamkowego wzgórza, nie wiedział, że nigdy nie ujrzy już ukochanej Teresy. Pierwszej żony, Anny Zebrzydowskiej, zmarłej parę lat po ślubie, nie darzył uczuciem. Z Teresą Tarłówną połączyła go gorąca miłość. Gdy wróci z wojny, zaczną nowe życie. Los obojga rozstrzygnęła tatarska strzała w bitwie pod Zborowem. Krzysztof Baldwin zginął. Na wieść o śmierci męża umarła i Teresa. Wkrótce Polskę zalał szwedzki potop. Wrogowie, używszy podstępu, wdarli się za mury Krzyżtoporu. Dwa lata później, w roku 1657, w twierdzy zatrzymał się sam król Karol Gustaw, grabiąc do gołych ścian, niszcząc, rujnując. Niestraszni mu byli nawet ukazujący się nocą na murach i dziedzińcu: husarz w zbroi i biała dama. Bezszelestne, mgliste zjawy będą tu odtąd stałymi gośćmi. Towarzyszą kolejnym właścicielom: Kalinowskim, Wiśniowieckim, Morstinom, Pacom, Łempickim, Orsettim. Są tu, gdy resztki palazzo in fortezza zmieniają się w rumowisko podczas konfederacji barskiej i gdy ręce XX-wiecznych konserwatorów łatają, co się da, a smętne pozostałości dumnej niegdyś warowni przemierzają wycieczki ciekawskich oraz kuszeni łatwą zdobyczą poszukiwacze iluzorycznych skarbów. I choć dla wielu z nich dzieje Krzysztofa i Teresy to tylko bajka z dawnych wieków, dla miejscowych stały się źródłem wzruszającej legendy. Podobno gdy księżyc świeci mocno, oba widma spotykają się na szczycie murów, by wędrować do świtu po ruinach zamczyska…
Urządzano w nich turnieje, w których stawką było serce damy, ale również walczono z najeźdźcą i knuto dworskie intrygi...
Zamek Conwy Walia, Wielka Brytania W 1283 r. Edward I król Anglii wraz ze swoją armią zakończył z sukcesem podbój Snowdonii i w ten sposób północno-zachodnia Walia znalazła się pod jego panowaniem. Zdobycie zamku Dolwyddelan otworzyło mu drogę do doliny Conwy. Tu w klasztorze Aberconwey znajdowało się miejsce pochówku Gryffitha syna Llywelina. Edward, nie bez satysfakcji, obrócił w perzynę grób władcy, który na krótko zjednoczył całą Walię i wielokrotnie najeżdżał granice Anglii, aż lord Harold z Essexu zdobył jego zamek, a żołnierze Gryffitha sami przynieśli mu głowę wodza. Na miejscu grobowca Edward rozkazał wznieść najwspanialszą z całego systemu „żelaznego pierścienia” fortec, mających chronić nowo podbite tereny. Jej masywne mury z kamienia stoją tuż przy wjeździe do miasteczka Conwey, w którego wąskich uliczkach o ruchu jednostronnym można poczuć jeszcze średniowieczną atmosferę. Choć wnętrza zamku są już w dużej części zrujnowane, nadal można wyobrazić sobie przepych mieszczących się tu kiedyś królewskich apartamentów. Na blankach ozdobionych ośmioma wieżami o wąskich okienkach strzelniczych odgrywane są w sezonie letnim przedstawienia opowiadające o losach legendarnego króla Artura i rycerzy Okrągłego Stołu. Nie bez przyczyny, bo to właśnie Walia była jego prawdziwą ojczyzną... Pałac Potala Lhasa, Tybet Ponad tysiąc komnat, blisko 10 tys. kapliczek oraz przeszło 200 tys. rzeźb znajduje się w największym kompleksie pałacowym położonym najwyżej na świecie (3 700 m n.p.m.). To tu, na Czerwonej Skale zawieszonej 90 m nad Lhasą, mieściła się do 1959 r. zimowa rezydencja władców Tybetu. Wówczas Dalajlama XIV, Tenzin Gjaco został zmuszony przez komunistyczny rząd chiński do emigracji (obecnie duchowy i polityczny przywódca Tybetańczyków mieszka w hinduskiej miejscowości Dharamsala). 13-kondygnacyjną budowlę z gliny, drewna i kamieni bez użycia gwoździ wznosiło z mozołem 7 tys. robotników przez pół wieku (1645–1694). Działali oni z rozkazu Dalajlamy V Lozanga Gjatso, który wcześniej przejął władzę w państwie, ustanawiając „boskie królestwo”. Po „Wielkim Piątym”, nazywanym tak z powodu jego mądrości, tolerancji i talentów przywódczych, do czasów współczesnych rządziło jeszcze z wysokości Czerwonej Skały dziewięciu dalajlamów. Pałac przetrwał rewolucję kulturalną i dziś mieści się w nim Chińskie Muzeum Narodowe. Zgodnie z legendą nazwa pałacu pochodzi od góry Potalaka. Znajdować się na niej miała święta jaskinia, uważana za siedzibę Awalokiteśwary, buddyjskiego uosobienienia nieogranicznego współczucia i bóstwa opiekuńczego Tybetu. W jaskini król Songcen Gampo, który w VII w. n.e. zbudował na górze pierwszy pałac, oddawał się w samotności medytacjom. Podobnie jak „Wielki Piąty”, był uważany za inkarnację Awalokiteśwary. Sarkofag Gampo wykonany z 3 700 kg złota można dziś oglądać w Czerwonym Pałacu, górnej części budowli, gdzie znajdują się świątynie, wizerunki i relikwie dalajlamów. Dolną część tworzy Biały Pałac pełniący do czasów nadejścia komunistów funkcję siedziby rządu. W znajdującym się tu trzypiętrowym holu Comczen Szar wprowadzano na tron dalajlamów i przyjmowano posłów z Chin. Hawa Mahal DŹajpur, RadŻastan, Indie Swoją nazwę Hawa Mahal, czyli Pałac Wiatrów, zawdzięcza świeżemu powiewowi, który przenika do wnętrza budowli przez 953 małe, na wpół oktagonalne okienka. Chłodził on kiedyś w miesiącach najdotkliwszego skwaru kobiety dworu – oficjalne żony i konkubiny – mogące przez szybki śledzić życie ulicy. Musiały pozostać niewidoczne – ich piękno było przeznaczone tylko dla oczu maharadży... Pałac, wzniesiony w 1799 r. z rozkazu maharadży Sawai Pratap Singha II, władcy obecnego Dźajpuru (1778–1803), składa się prawie wyłącznie z... fasady. Gdy bowiem przejdziemy na jego tył, okazuje się, że budynek zamyka prosta ściana bez żadnych ornamentów. Wydaje się więc, że cała inwencja architekta, Lala Chand Usta, skoncentrowała się na przodzie, który wznosi się przy głównym trakcie Starego Miasta. Pięciokondygnacyjny obiekt z różowego piaskowca, kojarzy się z ogromnym plastrem miodu albo z piramidą. Fasadę zdobi taka liczba kolumienek, łuczków, kopuł i ażurowych balkoników, że po powstaniu pałacu odezwały się krytyczne głosy zarzucające architektowi „barokowe szaleństwo”. Jednak samego maharadżę budowla wręcz urzekła i postanowił przeznaczyć ją na seraj, czyli własną rezydencję, choć w założeniu miała służyć Krysznie, głównemu Bogu w hinduizmie. Sawai Pratap Singh był wizjonerem, podobnie jak jego ojciec Dżaj Singh, który założył Dźajpur, a w wolnych chwilach zajmował się astrologią. Syn też chciał pozostawić po sobie piękny i trwały ślad... Hawa Mahal wchodzi w skład miejskiego kompleksu pałacowego (City Palace) – w jednej z jego części nadal mieszka dawny maharadża! Tutejszą atrakcją jest ogromny, srebrny statek, którym dawny władca transportował do Anglii wodę pitną. Religia zabraniała mu w czasie wizyt korzystania z tamtejszych jej zasobów. Pałac Ishak Paszy Turcja Jego budowa trwała 99 lat. Rozpoczęto ją na zlecenie Colak Abdi Paszy, beja prowincji Bayazid, a dokończono już za życia jego wnuka, Ishaka Paszy, od którego wziął potem nazwę. Wzniesiony z wykorzystaniem pięciu różnych rodzajów kamienia, stoi wśród stepowych pagórków na specjalnym fundamencie, który w najgrubszym miejscu ma 15 m. Rozplanowany jest w podobny sposób jak Pałac Topkapi w Stambule: składa się z dziedzińca zewnętrznego i wewnętrznego z szeregiem budynków oraz haremu otoczonego z trzech stron Ogrodami Rozkoszy. Poza salą audiencyjną znajdowały się tutaj kuchnia z piwnicą, łaźnia (hammam) oraz kilkanaście pokojów niewolnic. To właśnie z ich okien roztacza się niezrównany widok na bliźniacze szczyty góry Ararat (5 137 m n.p.m.), przy której biblijny Noe miał zacumować swoją arkę. Na portalu nad wejściem do haremu można dostrzec inskrypcje z Koranu i modlitwy w intencji Iszaka Paszy. W obrębie dziedzińca zewnętrznego znajdowały się pomieszczenia dla straży, spichlerze oraz więzienie. Dziedziniec wewnętrzny mieścił zabudowania administracyjne, meczet z pojedynczym minaretem, medresę, selamluk – czyli część przeznaczoną wyłącznie dla mężczyzn, gdzie kobiety nie miały wstępu, i stajnie. Z powodu bliskości granicy z Rosją i Persją był wielokrotnie atakowany przez najeźdźców i bezlitośnie ograbiany. Piękne, pozłacane odrzwia prowadzące na dziedziniec stanowią teraz ozdobę sanktpetersburskiego Ermitażu. Zniknęły też wszystkie drewniane części budynków i ich wystroju. Słynie z tego, że miał tyle pomieszczeń, ile dni w roku przestępnym (366) i był zaopatrzony w takie luksusy jak bieżąca woda, centralne ogrzewanie i kanalizacja. W pałacu panuje mieszanina stylów: seldżuckiego, gruzińskiego, osmańskiego, perskiego i ormiańskiego. Carcassonne Francja Największa średniowieczna twierdza w Europie znajduje się w Langwedocji, 90 km od Tuluzy. Strategiczne znaczenie tego miejsca, położonego na szlaku wiodącym znad Atlantyku do Morza Śródziemnego dostrzegli jako pierwsi Rzymianie. Już około 100 r. p.n.e. ufortyfikowali wzgórze, a potem wznieśli na nim stolicę swojej kolonii, Julia Carcaso (potem Carcasum). Następnie przejmowali je kolejno Wizygoci, Saraceni i Frankowie. Niemal w przeddzień krucjaty przeciw Katarom 24-letni książę Raimond Roger Trencavel (pochodzący z rodu, który od 200 lat władał Carcassonne), zdecydował się na nową inwestycję. Na szczycie wzgórza kazał wznieść zamek, który możemy dziś oglądać. Twierdza otoczona została oddzielnymi murami obronnymi – stare, biegnące wokół miasta pamiętały jeszcze czasy Rzymian! Raimond był bardzo tolerancyjnym władcą i pozwolił, aby w jego włościach zamieszkali Katarzy (od gr. katharos – czysty). To przyczyniło się do zguby księcia, bo Kościół katolicki uważał ich za heretyków i podjął przeciw nim krucjatę. Katarzy wierzyli, że świat materialny został stworzony przez złego boga, lub szatana, toczącego walkę z bogiem dobrym, stwórcą świata duchowego. Gdy wojska pod wodzą Szymona de Montfort dotarły do miasta, nie pomogły wrząca oliwa i kamienie, zrzucane na agresorów z ganków i baszt nowego zamku. Miasto się poddało. Szymon de Montfort został jego nowym władcą, a Raimonda zabito. W 1226 r. król Ludwik VIII przyłączył Carcassonne do swoich włości, a 21 lat potem, po lewej stronie rzeki Aude, powstało bliźniacze, Dolne Miasto – Ville basse. Z czasem część górna – Cité, straciła na strategicznym znaczeniu i podupadła do tego stopnia, że w XIX w. postanowiono zburzyć resztę pozostałych fortyfikacji. Na szczęście przeprowadzona przez pisarza Prospera Mérimé’ego i architekta Eugene’a Emmanuela Viollet-le-Duca kampania na rzecz zachowania warowni doprowadziła do jej renowacji. Wiele wykonanych wtedy prac budzi kontrowersje, ale to dzięki nim możemy dziś podziwiać „najpiękniejsze średniowieczne mury obronne Francji” w tak doskonałych stanie. Do miasta wchodzimy zwodzonym mostem przez Bramę Narbońską z dwie ma wieżami i podnoszoną kratą. Za murami kryją się liczne kamienice, a w nich hotele, restauracje i sklepy. Początkowo pełniły funkcje obronne, z czasem stały się rezydencjami królów, książąt i bogatych rodów. Trudno dziś stwierdzić, który zamek na świecie jest najstarszy. Jednym z najbardziej wiekowych jest Arg-e Bam (ok. 500 r. p.n.e.) przy Jedwabnym Szlaku w irańskim Bam. Do najmłodszych należy natomiast Istana Nurul Iman, czyli Pałac Prawdziwego Światła w Brunei (1984 r.), w którym rezydują sułtan i państwowe władze. Znajduje się w nim 1 788 pomieszczeń i biur, sala bankietowa na 5 000 osób, muzeum z kolekcją 400 luksusowych samochodów, stajnie dla 200 koni używanych do gry w polo i 5 basenów. Bez wątpienia jego lokalizacja też jest nietypowa – wybudowano go w środku dżungli. Za największy zamieszkany zamek uważany jest Windsor, od 900 lat rezydencja królów angielskich – 50 tys. m2, choć w rzeczywistości powierzchnią ustępuje temu w Brunei, który jest aż cztery razy większy! Wzbudzającymi już na samą myśl o nich grozę są zamek Frankensteina w niemieckim Darmstadt i Bran Castle w Rumunii uchodzący za siedzibę Drakuli (w rzeczywistości nim nie był). Mieszkający w pierwszym z nich lord Konrad Dipper von Frankenstein był w rzeczywistości jedynie alchemikiem – zawdzięczamy mu nawet stworzenie koloru określanego jako pruski błękit. Jednak gotycka powieść Mary Shelley o doktorze Wiktorze Frankensteinie, który powołał do życia buntujące się przeciw niemu monstrum oraz bogata filmografia wykorzystująca ten motyw bardziej wryły się w ludzką wyobraźnię. Największym zamkiem w Polsce jest Wawel, z którego przez wieki rządzili polscy królowie. Na drugim miejscu plasuje się Malbork, dawna siedziba wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, a na trzecim Książ, zbudowany przez księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I Surowego w XIII w. Zamek Dunnottar Szkocja Położony widowiskowo na wschodnim, klifowym wybrzeżu Szkocji, ongiś siedziba Marischal of Scotland, potężnego rodu, sprawującego pieczę nad klejnotami korony. Był im do tego stopnia oddany, że zamkowy garnizon, składający się zaledwie z 70 ludzi bronił regaliów przez osiem miesięcy przed zmasowanym atakiem wojsk Oliviera Cromwella. Wreszcie mury zmogły armatnie pociski agresora zmierzającego do zajęcia Szkocji. W 1990 r. w ruinach zamczyska Franco Zefirelli nakręcił „Hamleta”. Zamek Frontenac Quebec, Kanada Jeden z nasłynniejszych hoteli na świecie. W jego komnatach gościli Alfred Hitchcock i Czang Kaiszek. Tu odbyła się w 1943 r. tajna konferencja „Quadrant”, na której Churchill i Roosevelt uzgodnili aliancką operację lądowania we Francji. Wzniesiono go jako symbol władzy Williama van Horne’a, przewodniczącego Canadian Pacific Railway łączącej Atlantyk z Pacyfikiem. Nazwę zawdzięcza Louisowi de Buademu księciu Frontenac, gubernatorowi Nowej Francji – kolonii francuskiej w Kanadzie. Zamek Bellver Majorka, Hiszpania Bellver w starym katalońskim oznacza „piękny widok” i taki właśnie, na odległą o 3 km stolicę Majorki Palmę roztacza się z murów położonej na lesistym wzgórzu fortecy. Całkowicie okrągła budowla – jedyna taka w Hiszpanii – pełniła zarówno funkcję królewskiej rezydencji, jak i więzienia. Gotycka konstrukcja ma wiele nowatorskich rozwiązań – na przykład jej dach został tak zaprojektowany, że każda kropla deszczu spływała do umieszczonej w dolnej części fortecy, cysterny. Zamek Egeskov Fionia, Dania Prawdopodobnie był inspiracją dla bajek Andersena, który urodził się w pobliskim Odense. Renesansowy zamek, niczym weneckie palazza, wsparty jest na 12 tysiącach dębowych pali, wbitych w dno oblewającego go jeziora. W środku, w Muzeum Starych Samochodów znajduje się błękitny bentley z 1934 r., należący do księcia Syjamu, a w niezwykłym pałacu lalek – Titania Palace – ich unikatowa, porcelanowa kolekcja. Atrakcją ogrodów jest bambusowy labirynt oraz pawie. Castel del Monte Włochy Dobra kuchnia, miłość oraz polowanie z sokołem – tym trzem pasjom oddawał się cesarz Fryderyk II (1215–1250). Aby dać upust tej ostatniej, nakazał wznieść zamek na górze – Castel del Monte na szlaku migracji ptaków. W tej gotyckiej fortecy liczba boków, wież i komnat na obu piętrach zamyka się w magicznej w średniowieczu ósemce. Opuszczona i obrabowana z marmurowych zdobień i rzeźb, popadła z czasem w ruinę. W 1876 r. zamek przejął rząd włoski i całkowicie odrestaurował. Zamek Predjamski Słowenia Zgodnie z nazwą znajduje się „przed jamą”, a ściślej w wejściu do gigantycznej, skalnej jaskini. Budowany był etapami od połowy XII w., ale większość zachowanych do dziś budynków pochodzi z renesansu. Słynnym właścicielem zamku był książę Erasmus Lueger vel Erazm Predjamski, bezlitośnie łupiący kupieckie karawany. Budowla przetrwała wielomiesięczne oblężenie wojsk cesarza Fryderyka III dzięki sekretnemu przejściu przez jaskinię na drugą stronę wzgórza, które można oglądać i dziś. Zamek Himeji Japonia To typowa konstrukcja obronna ze skomplikowanym labiryntem ścieżek prowadzących do głównej warowni. Mury zewnętrzne i wewnętrzne oraz lokalizacja bram zostały tak rozplanowane, aby wróg krążył wokół zamku, ciągle wpadając w ślepy zaułek. Skuteczności systemu nie sprawdzono w praktyce, bo Himeji nigdy nie oblegano. Twierdza, będąca przykładem czystego japońskiego renesansu, składa się z 86 budynków. Z racji białych murów nazywana bywa Zamkiem Białej Czapli.
Chcieli zbudować wieżowiec - znaleźli fortecę! Odkrycie w Izraelu
Ruiny fortecy z epoki brązu pochodzące sprzed 3400 lat odkryli archeolodzy w północnym Izraelu – informuje serwis internetowy Jewish Press.
Odkrycia dokonano podczas prac wykopaliskowych w nadmorskim mieście Naharijja, położonym nad Morzem Śródziemnym w Poddystrykcie Akki w Dystrykcie Północnym w Izraelu, w odległości 4 kilometrów od granicy z Libanem. Archeolodzy prowadzący wykopaliska w związku z planowaną budową wieżowca z podziemnym parkingiem odkryli na stanowisku ruiny budowli obronnej z epoki brązu. Według archeologów Nimroda Getzova, Yaira Amitzura i Rona Be’eri z Urzędu Starożytności Izraela, kierujących pracami wykopaliskowymi na stanowisku, odkryte pozostałości budowli pochodzą sprzed ok. 3400 lat i prawdopodobnie chroniły starożytny port. W pomieszczeniach starożytnej fortecy odkryto rozmaite artefakty, w tym ceramiczne figurki przedstawiające postacie ludzi i zwierząt, broń z brązu oraz dużą ilość naczyń ceramicznych, świadczących o ówczesnym handlu z Cyprem i innymi krainami położonymi nad Morzem Śródziemnym. Według archeologów forteca była czterokrotnie zniszczona przez pożar i za każdym razem odbudowywana. W spalonych warstwach archeolodzy odkryli pozostałości ziaren zbóż i roślin strączkowych, a także nasiona winogron, które mogły służyć jako prowiant kupowany przez starożytnych żeglarzy. Urząd Starożytności Izraela poinformował, że ze względu na wyjątkowy charakter odkrytego obiektu i wysoką jakość znalezisk, część ruin będzie poddana konserwacji i zachowana jako stała ekspozycja w podziemnej części nowego wieżowca mieszkalnego. Źródło: PAP