Nowa atrakcja na krakowskim Rynku. Mieszkańcy wybrali spokój i szum wody
Krakowski rynek czekają duże zmiany. Słynna fontanna „Kryształ” zostanie zastąpiona nowym obiektem, którego wygląd jest rozstrzygany w konkursie architektonicznym. Starówka ma zyskać zupełnie nową atrakcję, przy której turyści będą mogli odpocząć, wsłuchując się w naturalny szum wody.
Wiemy, że fontanny mogą stanowić niemałą atrakcję turystyczną. Miejsca takie jak rzymska Di Trevi czy wodotrysk na wzgórzu Montjuïc w Barcelonie co roku przyciągają miliony turystów. W poszukiwaniu tego typu słynnych obiektów, nie musimy nawet zaglądać nad Morze Śródziemne; na inauguracji warszawskiego Multimedialnego Parku Fontann pojawiło się aż 25 tysięcy osób. Nic więc dziwnego, że słynny z turystycznego zainteresowania Kraków również stawia na tego typu przestrzenie. Najnowsza instalacja ulokowana obok Sukiennic ma nie tylko przynosić ulgę w upalne dni, ale również nawiązywać do historii tego miejsca. Zniszczony „Kryształ” do wymiany Ostatnie trzy lata to okres zupełnej katastrofy, która dotknęła krakowski „Kryształ”. Fontanna ta została wykonana w 2010 roku, według konkursu architektonicznego przeprowadzonego dwa lata wcześniej. Projekt wydawał się spektakularny: po zmierzchu instalacja stawała się mieniącą się na różne barwy iluminacją, a przez przeszklone dno fontanny można było zajrzeć w głąb podziemnego Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Niestety, ambitne założenia nie sprawdziły się w rzeczywistości. Po latach „Kryształ” zupełnie stracił swój blask. Ekspertyzy techniczne wykazały narastające nieszczelności na łączeniach tafli szkła, które okazały się efektem oddziaływania wody, a nawet ptasich odchodów. Historia dotychczasowej fontanny kończy się więc fiaskiem, który ma przykryć obecnie rozstrzygany projekt. Nowa fontanna głosem mieszkańców Były już prezydent Krakowa Aleksander Miszalski zapowiedział, że nowy projekt fontanny jest efektem szeroko prowadzonych konsultacji społecznych. Swoje zdanie na temat nadchodzącej instalacji wygłosiło ponad 700 mieszkańców, akcentując swoje potrzeby związane z projektem. Jakie wniosku już teraz płyną z tych rozmów? Projektanci będą musieli przede wszystkim zwrócić uwagę na rekreacyjny charakter nowego zbiornika. Społeczność Krakowa wyraziła chęć zbudowania fontanny o prostej, jasnej formie ze słyszalnym przepływem wody. Ważnym elementem instalacji mają też być miejsca do odpoczynku oraz kształt nawiązujący do stojącej tu niegdyś fontanny prof. Zina. Zbiornik ten, potocznie zwany „Kanapą Zina”, upiększał rynek do 2005 roku. Obiekt składający się z dwóch basenów z czarnego granitu wpisał się w świadomość mieszkańców stolicy Małopolski, którzy teraz chcą przywrócenia podobnej instalacji w jego miejsce. Chęć powrotu do tego, co było pokazują głosy apelujące o rezygnację z intensywnego, kolorowego podświetlenia fontanny. Konkurs trwa W krakowskim konkursie architektonicznym postawiono na obiektywizm – projekty są oceniane anonimowo, a autorzy posługują się jedynie numerami identyfikacyjnymi. Na zwycięzców czeka pula nagród w wysokości 90 tys. zł brutto, przy czym zdobywca pierwszego miejsca zyska szansę na podpisanie kontraktu na opracowanie pełnej dokumentacji oraz nadzór nad realizacją inwestycji. Jak zapowiadano, wytyczne projektowe zostały ściśle dostosowane do postulatów mieszkańców zgłoszonych podczas konsultacji społecznych. Czasu na przygotowanie wizji jest jednak niewiele – prace konkursowe można przesyłać za pośrednictwem platformy e-Zamówienia Publiczne ZIW jedynie do piątku, 29 maja, do godziny 12.00. Źródła: PropertyDesign, ZIW Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej. Kraków
Ciekawostki o Fontannie di Trevi pokazują, że jedna z największych atrakcji Rzymu przynosi kolosalne zyski
W Wiecznym Mieście można znaleźć dziesiątki wspaniałych fontann, będących namacalnym świadectwem niebywałego kunsztu słynnych i mniej znanych artystów. Żadna jednak nie zachwyca w takim stopniu, jak ta, którą ufundował papież Klemens XII. Monumentalna fontanna, zdobiąca plac Trevi, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków nowożytnego Rzymu i nic dziwnego. To nie tylko wspaniałe dzieło sztuki, ale także pokaz kunsztu starożytnych inżynierów. Jakie legendy wiąże się z tym zachwycającym wodotryskiem? Jak powstała Fontanna di Trevi? Ciekawostki o wybitnym dziele barokowej architektury wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest Fontanna di Trevi? Historia Fontanny di Trevi Co symbolizuje Fontanna di Trevi? Legenda o młodej dziewicy Fontanna di Trevi zagwarantuje powrót do Rzymu i zapewni szczęście w miłości Ile pieniędzy trafia do Fontanny di Trevi? Niełatwo jest wskazać drugi przykład sztuki baroku, który zachwycałby tak bardzo jak słynna Fontanna di Trevi. Nikt z odwiedzających Wieczne Miasto nie odmówi sobie przyjemności podziwiania tego wybitnego dzieła. Nic dziwnego, że bez względu na dzień czy porę roku, u stóp Fontanny di Trevi gromadzi się mnóstwo turystów. Okazję na wykonanie czystego ujęcia, na którym widać fontannę i zdobiące ją posągi, nie tłumy, mają jedynie ci, którzy na miejscu zjawią się skoro świt. Większość podziwiających monumentalną budowlę wrzuca do wody monetę lub nawet trzy, czyniąc w ten sposób zadość lokalnej tradycji i przy okazji – zasilając budżet rzymskiego Caritasu. Gdzie jest Fontanna di Trevi? Pomiędzy Palazzo del Quirinale (Pałacem Kwirynalskim), miejscem urzędowania włoskiego prezydenta, a Piazza Colonna, gdzie wznosi się kolumna upamiętniająca zwycięstwa Marka Aureliusza, rozpościera się niewielki plac. Niepozorny, ze wszystkich stron otoczony fasadami budynków, pewnie nie ściągałby tłumów turystów, gdyby nie jeden szczegół. To właśnie tam powstał najbardziej spektakularny ze wszystkich wodotrysków Wiecznego Miasta – Fontanna di Trevi. W Rzymie nie brakuje zapierających dech w piersiach zabytków, ale to właśnie barokowy monument jest wymieniany wśród najwspanialszych, zwykle obok słynnego Koloseum. Historia Fontanny di Trevi Jak powstała największa ze wszystkich rzymskich fontann? Żeby opowiedzieć jej historię, najpierw trzeba cofnąć się do starożytności, a dokładnie do 19 roku p.n.e. Należy bowiem podkreślić, że to właśnie dzięki pracy starożytnych inżynierów fontanna nieustannie wyrzuca z siebie kaskady wody. Jedna z największych atrakcji Rzymu przestaje być darmowa. Zarobi na tym diecezja Panteon, Koloseum, Forum Romanum... Atrakcje turystyczne w Rzymie są znane na całym świecie. Jedna z największych niedługo przestanie być darmowa. Zaczęło się od starożytnego akweduktu W 19 roku p.n.e. Marek Agrypa, stronnik, zaufany przyjaciel i prawa ręka cesarza Oktawiana Augusta, zadecydował o budowie akweduktu, który miałby dostarczać wodę do kompleksu Terme di Agrippa na Polach Marsowych. Ponad 20-kilometrowy Aqua Virgo, bo tak nazwano kanał, rozpoczynał bieg na obszarze Agro Lucullano. Do ogrodów Lucullusa woda płynęła pod ziemią, a dalej – na arkadach. Pierwsza fontanna powstała w XV wieku Akwedukt spełnia swoją rolę do dziś, ale na przestrzeni lat podlegał licznym naprawom i przebudowom, między innymi w czasie panowania Tyberiusza, Klaudiusza, Konstantyna Wielkiego i Teodoryka. Najpoważniejszą modernizację Aqua Virgo wykonano w XV stuleciu, w czasie pontyfikatu papieża Mikołaja V. Po zakończeniu prac na Placu di Trevi wzniesiono pierwszą fontannę z wodą pitną. Zaprojektował ją Leon Battista Alberti. Nowy wodotrysk miał przyćmić poprzedni Instalacja wzniesiona z polecenia Mikołaja V była prosta w swojej formie. W XVII wieku papież Urban VIII zapragnął wybudować na jej miejscu monumentalny wodotrysk, który rozmachem i stylem przyćmi poprzedni. Projekt budowli powstał w 1640 roku. Opracował go Gian Lorenzo Bernini, ulubiony artysta papieża. Niebawem rozpoczęły się przygotowania do budowy, jednak po śmierci Urbana VIII prace wstrzymano. Do pomysłu powrócono dopiero w następnym stuleciu. Nicola Salvi nie był pierwszym wyborem papieża W 1732 roku Klemens XII ogłosił konkurs na projekt monumentalnej fontanny. Wygrał go urodzony w Rzymie Nicola Salvi. Trzeba jednak podkreślić, że to nie on był pierwszym wyborem papieża. Początkowo Klemens XII skłaniał się ku wyborowi projektu, który przedstawił Alessandro Galilei (pochodzący z tej samej rodziny, co Galileusz). Jednak mieszkańcom Rzymu nie spodobało się, że fontannę ma wybudować architekt pochodzący z Florencji. Finalnie papież ugiął się pod naporem i wybrał projekt przedłożony przez Rzymianina, który był mocno inspirowany pracą Berniniego. Imponujący wodotrysk powstawał przez 30 lat Prace rozpoczęły się w 1732 roku i trwały trzydzieści lat (fontannę ukończono 22 maja 1762 roku). W 1751 roku zmarł Nicola Salvi, a nadzór nad wykonaniem projektu przejął Giuseppe Pannini. Zgodnie z pierwotnym założeniem, fontannę dobudowano do Pałacu Poli. Wysoki na 27 metrów wodotrysk zajął obszar niemal całej fasady budynku i całkowicie go przyćmił. Do budowy posłużył trawertyn wydobywany z okolic Tivoli. Ten sam, z którego wiele wieków wcześniej wzniesiono Koloseum. Co symbolizuje Fontanna di Trevi? Dzieło rzymskiego architekta dosłownie emanuje symboliką i nawiązaniami. Powstało w okresie baroku, ale forma łuku triumfalnego wskazuje na tęsknotę twórcy za subtelniejszymi formami klasycznymi. Jednocześnie ogólny przepych i monumentalność projektu czynią zadość barokowemu przepychowi, którego nieodłącznym elementem jest bogata ornamentyka. Motywem przewodnim, który obrał Nicola Salvi, było morze. Bogowie rzymscy nie byli po prostu „kopiami” greckich bóstw. Wielu miało zupełnie inne korzenie Bogowie rzymscy wpływali na każdą dziedzinę życia mieszkańców Wiecznego Miasta, ale nie spoufalali się z ludźmi w takim stopniu, jak ich greccy odpowiednicy. Mało tego, u podstaw rzymskie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bogowie-rzymscy-najwazniejsze-bostwa-i-ich-atrybuty-w-starozytnym-rzymie-fot-shutterstock-bd064fc.jpg" width="938" height="623" alt="Bogowie rzymscy – najważniejsze bóstwa i ich atrybuty w starożytnym Rzymie (fot. Shutterstock)" title="Bogowie rzymscy – najważniejsze bóstwa i ich atrybuty w starożytnym Rzymie (fot. Shutterstock)" /> Neptun czy Okeanos? W centralnej części fontanny widoczny jest posąg Okeanosa. To mityczny tytan – najstarszy ze wszystkich synów Gai i Uranosa, personifikacja morza zewnętrznego. Postać została przedstawiona w rydwanie z muszli, do którego zaprzęgnięte są hippokampy. Mityczne pół-konie, pół-ryby są ujarzmiane przez trytonów, będących męskimi odpowiednikami syren. Symbolizują Kastora i Polluksa, bohaterów rzymskiej mitologii. Z kolei jeden z hippokampów, ten niespokojny, to symbol wzburzonego morza. Drugi, znacznie pokorniejszy, symbolizuje spokojne wody. Niektóre źródła wskazują, że centralna postać przedstawia Neptuna, boga wód, chmur i deszczu. Jest to jednak mało prawdopodobne, bo posągowi brakuje trójzębu, czyli głównego atrybutu rzymskiego bóstwa. Pozostałe posągi prezentują się równie imponująco Po obu stronach Okeanosa twórca umieścił dwa wysokie posągi. Postać po lewej stronie, trzymająca róg, to symbol obfitości. Prawa statua, pojąca węża, uosabia zdrowie. Nad nimi znalazły się dwie płaskorzeźby. Ta po lewej stronie przedstawia Marka Agrypę wydającego polecenie budowy akweduktu. Na płaskorzeźbie po prawej stronie przedstawiono natomiast młodą kobietę, wskazującą Rzymianom źródło wody. Na kolumnach umieszczono kolejne cztery posągi. Te symbolizują wpływ wody na życie ludzi. Budowlę wieńczy herb upamiętniający papieża Klemensa XII. Legenda o młodej dziewicy Wróćmy na chwilę do płaskorzeźby umieszczonej nad statuą symbolizującą zdrowie. Przedstawiona scena wiąże się z legendą o powstaniu akweduktu zasilającego fontannę. Młoda dziewica imieniem Trevia miała wskazać Rzymianom źródło, które później zaczęło zasilać akwedukt. Na jej cześć instalację nazwano Aqua Virgo. Wiele wieków później upamiętniono ją, nazywając jej imieniem fontannę. Tyle legend. Bardziej prawdopodobna wydaje się wersja, według której nazwa akweduktu odnosi się do czystości wody, a fontanny – do zbiegu trzech ulic, przy którym powstała. Trzeba bowiem wspomnieć, że włoskie „tre vie” oznacza „trzy drogi”. Fontanna di Trevi zagwarantuje powrót do Rzymu i zapewni szczęście w miłości Z ikoniczną fontanną wiąże się jeszcze jedna ciekawa legenda. Hołdując tamtejszej tradycji, przyjezdni wrzucają do wody monetę, by zapewnić sobie szczęście i powodzenie. Według legendy, osoba stojąca tyłem do instalacji i rzucająca pieniądz prawą ręką przez lewe ramię Okeanosa ma zagwarantowany powrót do Wiecznego Miasta. Wystarczy jednak zwiększyć „daninę” do dwóch monet, by zapewnić sobie gorący romans. Z kolei trzy monety mają być gwarancją ślubu. Skąd wziął się ten zwyczaj? Trudno powiedzieć. Ludzie od zawsze doszukiwali się w fontannach symbolicznego źródła szczęścia. Pewne jest natomiast, że kultywowany do dziś obyczaj zyskał na popularności w 1954 roku, po premierze melodramatu „Trzy monety w fontannie”. Ile pieniędzy trafia do Fontanny di Trevi? Oczywiście legenda nie precyzuje, jakie nominały mają zapewnić spełnienie intencji. Turyści ochoczo sięgają po „drobniaki”, by złożyć ofiarę z jednej, dwóch lub nawet trzech monet. Nie odczuwają straty w portfelach, jednak w ogólnym rozrachunku okazuje się, że barokowa fontanna jest niezwykle sprawnie działającą maszynką do zarabiania. Podobno dziennie do wody trafia nawet trzy tysiące euro, a rocznie nawet półtora miliona euro. Co dzieje się z pieniędzmi z Fontanny di Trevi? Ta astronomiczna kwota nie zasila jednak osób mniej lub bardziej potrzebujących, a przynajmniej nie w sposób bezpośredni. Trzeba pamiętać, że wyławianie pieniędzy z Fontanny di Trevi jest zakazane prawie dla wszystkich. Prawie, bo jedynym wyjątkiem są służby miejskie. Szczotkami zainstalowanymi na długich tyczkach pracownicy miasta zbierają pieniądze w stosy. Te następnie są odsysane przy pomocy specjalnych urządzeń. Następnie zostają oczyszczone, zapakowane do worków i wymienione na euro. Gdzie trafiają pieniądze z fontanny? Wcześniej wspomnieliśmy, że monety symbolizujące życzenia turystów nie zasilają bezpośrednio budżetu potrzebujących. To prawda, bo osoba przyłapana na „nielegalnym połowie” może zostać ukarana wysoką grzywną. Gra niewarta świeczki. Trzeba jednak podkreślić, że finalnie pieniądze i tak trafiają do tych, którzy ich potrzebują. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... W 2001 roku władze miasta zadecydowały, że zbierane z fontanny pieniądze będą przekazywane lokalnej organizacji dobroczynnej. Decyzją włodarza, środki trafiają na konto rzymskiego Caritasu. Bilon ze słynnej fontanny pokrywa aż 15 proc. budżetu instytucji. Trudno jednak powiedzieć, jak długo jeszcze Caritas może liczyć na tak hojne wsparcie dla swojej działalności. Już w 2016 roku rozpoczął się spór między miastem a organizacją charytatywną. Władze Rzymu chciały mieć pełne prawo do tych pieniędzy, by zyskać źródło finansowania miejskich inwestycji. To akurat żadna nowość, bo Fontanna di Trevi jest jedną z ostatnich w Rzymie, która nie zasila budżetu samorządu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To może być najdroższa kąpiel w twoim życiu! Wzrosła kara za wchodzenie do rzymskich fontann
Włosi wprowadzili wysokie grzywny za kąpiel w rzymskich fontannach.
Wielka kara Aż 500 euro (ok. 2 tys. zł) wynosi teraz grzywna za kąpiel w rzymskich fontannach. Zakaz dotyczy nie tylko najbardziej znanej barokowej fontanny w Rzymie - di Trevi, ale wszystkich miejskich fontann. Karę podniesiono o 200 euro po kolejnych wybrykach turystów, którzy wskakiwali do wody. Szaleństwo pod kontrolą – Przypominam wszystkim tym, którzy chcą naśladować bohaterów słynnego filmu "Dolce vita" Federica Felliniego, że kąpiel w fontannach jest stanowczo zabroniona – przestrzega Paolo Tronca, komisarz Wiecznego Miasta. Jeśli więc wybierasz się do Włoch, lepiej miej z tyłu głowy wizję tej niemałej sumy, zanim do głowy zupełnie uderzy ci mocne, włoskie wino. ________________________________________ Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Poznaj nominowanych: View oEmbed on the source website
Ilość wilgoci na ziemi pozostaje niezmienna od lat. Woda, która miliony lat temu piły dinozaury, dalej krąży w środowisku. Czy wystarczy jej dla coraz bardziej zaludnionego świata?
Ilość wilgoci na ziemi pozostaje niezmienna od lat. Woda, która miliony lat temu piły dinozaury, dalej krąży w środowisku. Czy wystarczy jej dla coraz bardziej zaludnionego świata? Mały bezimienny strumień wijący się w dolinie zauroczył nas od pierwszej chwili. Zanim przeprowadziliśmy się w Appalachy, przez wiele lat mieszkaliśmy w stanie Arizona, gdzie stały potok tego rozmiaru zasługiwałby na miano pomnika przyrody. W rejonie Wielkiego Kanionu woda się ukrywa, czasem w szczelinach głębokich na półtora kilometra. Oddalone od siebie miasta czerpią każdy litr z dalekich rzek. Człowiek uważa, że dostęp do wody po prostu mu się należy, stąd place wielu miast Arizony zdobią fontanny, mimo że kilkadziesiąt kilometrów dalej rolnicy nie mogą nawodnić pól. Emeryci pochodzący z bardziej deszczowych stanów pielęgnują trawniki przed domami, by przypominały im o zieleni pól i łąk pozostawionych w rodzinnych stronach. Niestety, brutalna prawda zawsze w końcu upomina się o uwagę i przez podobne fantazje mieszkańcy pustyni czekają na deszcz po kilka miesięcy, obserwując zaciskające pas kaktusy i kukawki walczące o drogocenne krople spadające z ogrodowych kranów. Nawet jeśli człowiek nie docenia w pełni Matki Wody, przeczuwa jej znaczenie. Woda to widzialne oblicze klimatu, jego gwałtownych ostatnio zmian. Nawalne deszcze powodują powodzie w jednych regionach, podczas gdy inne cierpią suszę, pobierając niechcianą, lecz ważną lekcję fizyki – gorące powietrze zatrzymuje więcej cząsteczek wody niż zimne. Efekty widać choćby na pokiereszowanych wybrzeżach od Luizjany po Filipiny, bo nadmiernie nagrzane powietrze rodzi burze o niespotykanej wcześniej mocy. W suchych rejonach globu te same prawa fizyki wywołują zwiększone parowanie gleby i susze, co widać gołym okiem np. w dolinie rzeki Murray-Darling w Australii. Słowo „kataklizm” przestaje robić na nas wrażenie. „Normalna” pogoda staje się już dziś anomalią. Pustynia Bajo Piura leży jakieś pół globu od mojego zroszonego deszczem podwórka. Rozciąga się na przestrzeni 36 km2 na północnym zachodzie Peru i jest naturalnym środowiskiem wielu ciernistych form życia. Ten ekoregion znajduje się w strefie klimatycznej suchej i wybitnie suchej. – Od stycznia do marca opady mogą wynieść nawet 2,5 cm, zależnie od humoru El Nino – powiedział mój kierowca, gdy przemierzaliśmy wyboistą dolinę. – Ale w innych latach deszcz nie pojawia się wcale – dodał po chwili. Godzinami jechaliśmy wśród pobielonych przez solną skorupę pól – efektu nadmiernej irygacji. W tutejszych dolinach nie przeżywa chyba nic poza Prosopis pallida, której kępy mijaliśmy co jakiś czas. To ponoć najlepiej przystosowana do suchej gleby roślina na świecie. Co ciekawe, po drodze spotkaliśmy także skupiska gatunku zwanego Homo sapiens. Uchodźcy często szukają ziemi, za którą nie trzeba płacić. W Bajo Piura jest jej pod dostatkiem, choć mieszkanie na pustyni niesie ze sobą koszty innego rodzaju. Słono płacą za to nie ludzie, lecz gleba, bo wycinanie wszystkiego, co nadaje się na opał, prowadzi do dalszego pustynnienia i tak bardzo już suchych terenów. Przywiódł mnie w to miejsce pewien innowacyjny projekt. Otóż peruwiańscy ekolodzy we współpracy z organizacją pozarządową Heifer International zachęcali ludzi do hodowli kóz, które zjadają bogate w białko rdzenne rośliny strączkowe, a potem rozsiewają ich nasiona po pustyni. W cieniu szałasu z patyków młoda matka zawiesiła garnek nad paleniskiem zasilanym wysuszonym łajnem i formowała ser z koziego mleka. Nieopodal ludzie kopali studnię. Na prowizorycznym dźwigu jeden z budowniczych zjeżdżał na dół, a wiadra z piaskiem wysyłano na powierzchnię. Mężczyźni przepuścili mnie, bym mogła ocenić postępy pracy, której efektem były głównie tumany pyłu. Spojrzałam w głąb szybu, a potem odeszłam kilka kroków, by ukryć łzy. Nie mogłam pojąć, skąd ci nękani suszą i głodem ludzie czerpią tyle zapału, by szukać wody na pustyni. Kiedy powiedzą dość? Pięć lat później nadal nie dokopali się do wody, ale wciąż żyli w swoim mikroświecie, na granicy wytrzymałości. Zresztą, nie mieli dokąd uciec. Od dzieciństwa wierzyłam, że gdy wejdzie się do studni i popatrzy w niebo, można oglądać gwiazdy nawet za dnia. Pisali o tym i Arystoteles, i Karol Dickens. Kojąca myśl o okrągłym fragmencie nieba usianym gwiazdami wielokrotnie towarzyszyła mi w trudnych chwilach. Ale jest pewien problem – to nieprawda. Astronomowie promowali taką wizję przez wieki, ale niewielu próbowało rzecz zbadać, dlatego musieli pogodzić się z rozczarowaniem, gdy okazało się, że jednak gwiazd ze studni nie widać. Cywilizacja ociągała się też z przyjęciem do wiadomości faktu, że zasoby ziemi nie są niewyczerpane. Napełnialiśmy zbiorniki i zmienialiśmy bieg rzek, wierząc w szczęśliwą gwiazdę ludzkości i prawo do nieograniczonej ekspansji. A dzisiaj zwierciadła wody w wielu państwach osiągają zatrważająco niski poziom. Ewidentnie żyliśmy dotąd ponad stan. W 1968 r. ekolog Garrett Hardin napisał esej Tragedia wspólnego pastwiska. Praca dotyczy problemów, które można rozwiązać wyłącznie dzięki zmianie wartości ludzkich i moralności; sytuacji, kiedy racjonalna chęć zaspokojenia własnych potrzeb może prowadzić do wyniszczenia wspólnych dóbr. Na przykład hodowcy bydła korzystający ze wspólnego pastwiska będą stopniowo powiększać swoje stada po jednym zwierzęciu, aż łąka zostanie zniszczona. Rozwiązaniem problemu jest trzymanie się narzuconych sobie limitów, w pierwszej chwili niewyobrażalne, ale skuteczne. Mimo że uznaje się, iż moralność jest wartością niezmienną, Hardin twierdził, że moralność stojąca za danym działaniem zależy od kondycji systemu w czasie jego wykonywania. Dawniej grzechem raczej nie było odstrzelenie czasem kilku gołębi wędrownych na kolację. Dzisiaj gatunek ten już nie istnieje. Woda to najważniejsze dobro wspólne. Jej nieograniczone zasoby kiedyś wydawały się tak oczywiste, jak stała obecność gołębi na niebie, a pomysł oszczędzania równie absurdalny jak jej butelkowanie. Ale świat się zmienia. Ekwador jako pierwsze państwo na świecie wpisał ochronę praw natury do konstytucji. Na mocy tych regulacji obywatel może złożyć do sądu pozew w imieniu np. poszkodowanego dorzecza, argumentując, że dobra kondycja wód ma kolosalne znaczenie dla wspólnego dobra. W przeszłości ustawodawcy musieli modyfikować prawo, by uwzględnić prawa obywatelskie kobiet czy niewolników, a obecnie uniwersytety w USA wprowadzają zajęcia z zakresu ochrony praw natury. Popołudniowe słońce odbija się w szklance wody stojącej na moim biurku. Do kogo należy ta woda? Czy mogę uznać, że także do mnie, skoro jej przeznaczeniem jest płynąć rzekami i przenikać żywe istoty? Woda to zachwycająca starożytna pamiątka, zamknięta na kwarantannie w mojej szklance i oczekująca na powrót do środowiska, w pełnej gotowości na przenoszenie gór. W przeciwieństwie do ropy nigdy się nie wyczerpie. Każda kropla deszczu wpadnie w końcu do oceanu, a ocean w końcu odda ją we władanie powietrzu. Dla wody człowiek nie ma żadnego znaczenia. Jest dokładnie odwrotnie. Naszym zadaniem jest opracować rozsądne zasady funkcjonowania na jej zasadach. Aby ułożyć na nowo swoje relacje z wodą, człowiek musi chcieć chronić wspólne dobro.