Swornegacie to styl życia. Ta wieś gra, tańczy i karmi jak dawniej
Swornegacie to miejsce, gdzie tradycja, jezioro i wakacyjne festyny tworzą miks, który wciąga jak serial. Nie chodzi tylko o nazwę, choć ta robi furorę w internecie.
Spis treści: Swornegacie na weekend i dłużej Swornegacie: co to znaczy? Cotygodniowe festyny Tabaka dla każdego Zrób to sam(a)! Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie często pojawiają się w zestawieniach polskich miejscowości o najbardziej oryginalnych nazwach. O tym za chwilę. Warto pokopać nieco głębiej i oprócz genezy nazwy odkryć też, dlaczego Swory, jak mówią sympatycy, doczekały się nieoficjalnego tytułu Perły Kaszub. Swornegacie na weekend i dłużej Jedna z najstarszych wsi w regionie (pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z 1272 r.) jest położona nad Jeziorem Karsińskim, w pobliżu Parku Narodowego Bory Tucholskie. Malownicza lokalizacja to jeden z wielu atutów tego miejsca. Wyróżnikiem miejscowości jest autentyczny kaszubski klimat. To szczególnie cenne w czasach, kiedy turystyczne miasteczka są zalewane kebabami, goframi, a od niedawna również pluszowymi gęsiami. Kilka dni wystarczy, żeby aktywnie poznać regionalną kulturę i kulinaria Swornegaci. Turyści coraz chętniej przyjeżdżają tam jednak nie tylko na weekendy, ale i na tygodniowe wakacje. Nie brakuje osób, które nie wyobrażają sobie lata bez choćby kilkudniowego wypadu do Sworów. Na szczęście gości nie ma tam aż tylu, żeby nie poczuć lokalnej aury. Oto, jak robić to dobrze. Swornegacie: co to znaczy? Już sama nazwa „Swornegacie” działa na przyjezdnych jak magnes. Jej pochodzenie, wbrew domysłom, nie jest jednak związane z elementami garderoby. Wyjaśnienie kryje się w połączeniu dwóch kaszubskich słów. Swora to warkocz pleciony z korzeni sosnowych. Mieszkańcy wykorzystywali je do umacniania, czyli gacenia, brzegów (gacy) jezior i rzek. Co ciekawe, na przestrzeni wieków Swornegacie wielokrotnie zmieniały swoją nazwę. I tak w 1275 r. był to Swornigat, a w 1400 r. Swornegacz. Obecna nazwa pochodzi dopiero z XIX w. Cotygodniowe festyny Kiedy pierwszy raz usłyszałem, że latem Swornegacie organizują festyny co tydzień, aż trudno było mi w to uwierzyć. A jednak. W każdy weekend wakacji na starym statku przekształconym w scenę miejscowi i przyjezdni bawią się do muzyki nie tylko kaszubskiej. Cykliczne imprezy mają różny charakter: dożynkowy, żeglarski, morski... Stałym elementem regionalnych festynów są koncerty. Na scenie występują lokalne gwiazdy i artyści bluesowi. Nie chodzi tu jednak o samą zabawę dla zabawy. To okazja dla wszystkich, żeby w tańcu spotkać się z kaszubskością, z której mieszkańcy są bardzo dumni. Już od najmłodszych lat dzieci uczą się w szkołach tradycyjnych tańców kaszubskich. Najbardziej uzdolnieni trafiają do zespołów, które reprezentują region na ogólnoświatowych przeglądach i konkursach muzyki folklorystycznej. Tabaka dla każdego Nie tylko weekendy upływają w Sworach pod znakiem lokalności. W wakacyjne czwartki w Kaszubskim Domu Rękodzieła Ludowego można posłuchać na żywo największych kaszubskich przebojów, ale także poznać miejscowe zabawy, legendy i historyjki opowiadane po kaszubsku. W czwartki mieszkańcy wystawiają na sprzedaż swoje rękodzieła i wyroby kulinarne. Na straganach nie brakuje oryginalnych przedmiotów, takich jak figurki z łusek po nabojach. Są też oczywiście hafty kaszubskie, ręcznie malowana porcelana czy drewniane rzeźby. Stałym punktem czwartkowych występów jest częstowanie gości tabaką. Zażywanie tabaki ma tam szczególnie znaczenie. Tabakiera, często nazywana „kaszubską fajką pokoju” symbolizuje zgodę i szacunek między ludźmi. Towarzyski rytuał rozpoczyna najważniejsza osoba w grupie, a następnie ofiarowuje tabakę kolejnemu towarzyszowi i tak dalej. Jeszcze w XX w. wciąganie tabaki było powszechne nawet w lokalnych kościołach. Ksiądz puszczał tabakierę w obieg na początku kazania (po wcześniejszym z niej skorzystaniu), a naukę kończył dopiero wtedy, kiedy otrzymywał ją z powrotem po zażyciu przez wiernych. Zrób to sam(a)! Poza czwartkami Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego tętni życiem również w pozostałe dni. Organizowane są tam między innymi warsztaty plastyczne i hafciarskie. Zainteresowani mogą też zgłębiać tajniki wikliniarstwa czy ceramiki. Prawdziwym hitem są jednak warsztaty pieczenia chleba według tradycyjnej receptury. Po zakończeniu uczestnicy wychodzą z ciepłym, świeżo upieczonym bochenkiem. Sam dom kryty strzechą reprezentuje miejscowy styl budownictwa. Mieści się w nim izba regionalna z wystawą tradycyjnych sprzętów i narzędzi używanych kiedyś przez Kaszubów. Można tam również oglądać wystawy malarstwa, fotografii i rzeźby kaszubskich artystów plastyków i rękodzielników. Skarby kultury i sztuki czekają na turystów nie tylko na wystawach, ale też w apartamentach i pokojach do wynajęcia. To świadectwo wielu talentów miejscowych artystów i amatorów. Lokalność Swornegaci przejawia się nie tylko w cyklicznych warsztatach i wydarzeniach, ale też, a może i przede wszystkim, w codziennym życiu mieszkańców. Około 90% z nich urodziło się właśnie w tym miejscu. Tworzą więc zgraną, dobrze znającą się społeczność, która wspiera się i dzieli zasobami. Są to przede wszystkim specjały lokalnej kuchni, takie jak domowej roboty dżemy czy sery oraz ryby. Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie to niejedyna miejscowość w Polsce z wyjątkowo oryginalną nazwą. Podróżując po naszym kraju, można trafić zarówno do Nieba i Piekła w województwie świętokrzyskim, jak i Czyśćca w Wielkopolsce. Polska ma również swoją Amerykę (woj. warmińsko-mazurskie), Hiszpanię (woj. wielkopolskie) czy Kanadę (woj. łódzkie). Stali bywalcy zestawień miejscowości o najbardziej nietypowych nazwach to też: Tumidaj, Cyców, Szczekaczka, Potworów, Białykał. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Czary w Diabelskim Kościele. Dlaczego fińska jaskinia od setek lat przyciąga szamanów?
Uzdrowiciel Kinolainen zabierał swoich pacjentów do wnętrza długiej jaskini, aby rozmawiać z diabłem o przyczynach ich dolegliwości. W Diabelskim Kościele w Finlandii faktyczne ma miejsce nietypowe zjawisko.
W tym artykule: Akustyka kluczem do poznania zagadki fińskie jaskini Historie szamanów w Diabelskim Kościele Pomiary naukowe Rezonans, rzadkie zjawisko w środowisku naturalnym W parku narodowym Koli we wschodniej Finlandii znajduje się słynna jaskinia szczelinowa o długości 34 metrów. Nazywana jest Pirunkirkko, co po polsku znaczy Diabelski Kościół. W lokalnym folklorze ta jaskinia szczelinowa była miejscem, w którym lokalni mędrcy nawiązywali kontakt ze światem duchów. Do dziś miejsce to odwiedzają osoby praktykujące szamanizm. Organizują tam nawet zajęcia z gry na bębnach. Turystyka jaskiniowa jest tutaj powszechna. Akustyka kluczem do poznania zagadki fińskie jaskini Dwie badaczki: Riitta Rainio z Uniwersytetu w Helsinkach i Elina Hytönen-Ng z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii postanowiły zbadać sposób rozchodzenia się dźwięku w jaskini. Przypuszczały, że zachodzi tam jakieś nietypowe zjawisko, które mogło intrygować ludzi od tysiącleci. Naukowczynie ustaliły, że w Diabelskim Kościele występuje zjawisko rezonansu, które wzmacnia i wydłuża dźwięk o określonej częstotliwości. Ich zdaniem zjawisko to mogło znacząco wpłynąć na wierzenia i doświadczenia związane z pobytem w jaskini. Historie szamanów w Diabelskim Kościele Badaczki dokonały gruntownego przeglądu archiwalnych źródeł pisanych dotyczących niezwykłej groty. Wynika z nich, że na obszarze obecnego parku narodowego Koli działało kilku uzdrowicieli. Najbardziej znanym był Kinolainen, czasami nazywany także Tossavainenem, który wykorzystywał Diabelski Kościół do magicznych rytuałów. – Według przekazów folklorystycznych Kinolainen zabierał swoich pacjentów do „kościoła”, aby rozmawiać z diabłem o przyczynach oraz leczeniu trapiących ich dolegliwości. Ten rodzaj rytuału uzdrawiania często obejmował głośne krzyki, tupanie, strzelanie i uderzanie – mówi Rainio, jedna z autorek artykułu. Pomiary naukowe Pomiary akustyczne przeprowadzone w tylnej części jaskini wykazały silne zjawisko rezonansu. Ściana przywodzi tam na myśl korytarz w pomieszczeniu. Zjawisko to spowodowane jest tzw. falą stojącą pomiędzy gładkimi, równoległymi ścianami, generującą dźwięk o częstotliwości naturalnej jaskini, 231 Hz. Pozostaje on słyszalny przez około jedną sekundę po klaskaniu, bębnieniu lub głośnym huku. – Nagraliśmy praktykującego szamana i odkryliśmy, że wielokrotnie wydawał on dźwięki o częstotliwości 231 Hz, które następnie zostały wzmocnione przez jaskinię z naturalną częstotliwością – przekazała Rainio. Jak brzmiała Notre-Dame? Badacze pracują nad przywróceniem pogłosu katedry W pożarze katedra Notre-Dame straciła nie tylko dach i ściany, ale również akustykę. Jest szansa, żeby ją odzyskać. Rezonans, rzadkie zjawisko w środowisku naturalnym Zjawisko, do którego dochodzi w Diabelskim Kościele, jest we współczesnym świecie powszechne. Możemy go doświadczyć szczególnie w małych pomieszczeniach. Natomiast niezwykle rzadkie jest w środowisku naturalnym, w którym gładkie i równoległe powierzchnie są czymś unikalnym. Dlatego, zdaniem badaczek, można przypuszczać, że rezonans występujący w najgłębszej części Diabelskiego Kościoła był dla mieszkańców regionu wyjątkowym zjawiskiem dźwiękowym. Stąd wiara w jego nadprzyrodzony charakter. Co ciekawe, podobne zjawisko zachodzi w jaskiniach paleolitycznych we Francji i Hiszpanii, głównie w pobliżu malowideł naskalnych. Oznacza to, że człowiek zwracał uwagę na akustyczny rezonans nawet kilkanaście tysięcy lat temu. I może właśnie ten fakt przyczynił się do takiej, a nie innej lokalizacji pradziejowej sztuki. Dlatego tam, gdzie badacz akustyki słyszy rezonans, nasi przodkowie mogli wyczuć obecność ducha, a praktykujący szaman – wyjątkową energię. Wszystko zależy od punktu widzenia i wiedzy – konkludują badaczki. Źródło: Open Archaeology Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Festiwale ludowe w Polsce. Sprawdź, jak spędzić wakacje z folklorem
Festiwale folklorystyczne to niezwykła okazja, żeby wrócić na chwilę do naszych korzeni, poczuć atmosferę dawnych wieków oraz dowiedzieć się czegoś o naszych przodkach.
W tym artykule: Festiwal Słowian i Wikingów Tydzień kultury beskidzkiej Sabałowe Bajania Festiwal Kultury Kresowej Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich Lato to czas wakacji, koncertów, imprez w plenerze i wszelkich festiwali. W tym gorącym okresie praktycznie co tydzień dzieją się wyjątkowe rzeczy. Na każdego czekają różne wydarzenia, które mogą być muzyczne, kulturalne, historyczne lub folklorystyczne. Te ostatnie weźmiemy dziś na tapet i przyjrzymy się, jakie festiwale ludowe warto odwiedzić. Festiwal Słowian i Wikingów Coroczna impreza, która odbywa się w pierwszy weekend sierpnia na wyspie Wolin. To jedna z większych tego typu imprez w tej części Europy. Podczas wydarzenia uczestnicy mogą podziwiać rekonstrukcję bitew. Festiwal przyciąga zarówno fanów mitologii słowiańskiej, polskiego średniowiecza, jak i historii wikingów. Wikingowie wciąż żyją w masowej wyobraźni. Czego nie wiemy o nich i ich krwawych wyprawach? Po raz pierwszy wikingowie wylądowali na skalistych wybrzeżach położonych na północ od Szkocji jakieś 1200 lat temu, dławiąc opór mieszkańców i zajmując ziemię. Przez prawie siedem wi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rekonstruktorzy-w-polsce-przed-inscenizacja-walki-wikingowie-zasluzyli-na-swoja-brutalna-reputacje-od-najmlodszych-lat-byli-szkoleni-do-walki-fot-david-guttenfelder-national-geographic-63af673.jpeg" width="938" height="528" alt="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" title="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" /> Co ważne, nasze losy przeplatały się z losami Normanów. A ostatnie odkrycie polskiego naukowca wykazało, że słynny król Harald Sinozęby, został pochowany we wsi Wiejkowo, niedaleko Wolina. Tegoroczne lato jest zatem idealną okazją, aby przybyć do świata pogańskich bóstw, gdzie Weles spotyka się z Odynem i wspólnie siadają do wieczerzy. Tydzień kultury beskidzkiej Jak sama nazwa wskazuje, festiwal ten trwa cały tydzień. W tym roku zaczyna się 30 lipca i potrwa do 7 sierpnia. Odbywa się w 9 miastach. Są to: Wisła, Szczyrk, Maków Podhalański, Oświęcim, Ujsoły, Jabłonków, Istebna, Bielsko-Biała. To będzie pierwsze i jedyne takie miejsce w Polsce. Już wkrótce oficjalne otwarcie Centrum Folkloru Polskiego „Karolin" Już w sobotę 4 września oficjalnie rozpocznie swoją działalność Centrum Folkloru Polskiego „Karolin”. To nowe miejsce na turystycznej mapie Polski i skarbnica wiedzy dla miłośników po... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/regionalna-polska-kultura-nareszcie-bedzie-miala-swoje-miejsce-juz-niedlugo-oficjalne-otwarcie-centrum-folkloru-polskiego-karolin1-bad712d.jpeg" width="938" height="626" alt="Regionalna polska kultura nareszcie będzie miała swoje miejsce. Już niedługo oficjalne otwarcie Centrum Folkloru Polskiego „Karolin"" title="Regionalna polska kultura nareszcie będzie miała swoje miejsce. Już niedługo oficjalne otwarcie Centrum Folkloru Polskiego „Karolin"" /> Jest to wielkie święto polskiego folkloru. Podczas wydarzenia uczestnicy mają możliwość poznać kulturę, tradycję i historię regionu, spotkać inspirujących ludzi, posłuchać ludowej muzyki i wytańczyć się do białego rana. Impreza jest również świetną okazją, aby udać się na wędrówkę w Beskidy i zobaczyć piękne, malownicze krajobrazy Śląska Cieszyńskiego. Sabałowe Bajania To festiwal folkloru polskiego, który w tym roku odbywa się w dniach 10–14 sierpnia w Bukowinie Tatrzańskiej. Podczas imprezy odbywają się konkurs gawędziarzy, instrumentalistów i śpiewaków ludowych oraz koncerty i przedstawienia teatralne. Na zainteresowanych czekają również różne atrakcje, m.in. konkurs strzelecki, kiermasz sztuki ludowej i wystawy fotograficzne. Kulminacją wydarzenia jest Sabałowa Noc, która odbywa się w bukowińskich termach. Festiwal Kultury Kresowej W dniach 19–21 sierpnia odbywa się 27. edycja Festiwalu Kultury Kresowej w Mrągowie. To pełne atrakcji wydarzenie, które zrzesza wszystkich zwolenników polskiego folkloru. Jak sama nazwa mówi, jego celem jest pamięć o Polsce z Kresów Wschodnich oraz jej tradycji i obrzędach. Podczas imprezy odbywają się koncerty zespołów pieśni i tańca z Litwy, Łotwy, Białorusi i Ukrainy. Na uczestników czekają wystawy sztuki, wieczory poetyckie, jarmark, kiermasze oraz możliwość spróbowania tradycyjnych, kresowych dań. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich To wydarzenie odbywa się w stolicy Podhala – Zakopanem. W tym roku impreza zaczyna się 19 sierpnia i potrwa do 26 sierpnia. W wydarzeniu biorą udział polskie i zagraniczne zespoły ludowe, które rywalizują ze sobą w konkursie o „złotą ciupagę”. Podczas tych kilku dni mamy możliwość poznać góralski folklor, historię regionu i regionalną tożsamość mieszkańców. Kolorowy weekend w Otrębusach: byliśmy na otwarciu Centrum Folkloru Polskiego Folklor nie musi być nudny! Na Mazowszu powstało właśnie niezwykłe miejsce dokumentujące polskie zwyczaje ludowe Na miejscu czekają różne atrakcje, np. Kiermasz Sztuki Ludowej, festiwalowa wioska, wieczory przy ognisku i muzyce oraz degustacja tradycyjnych polskich potraw. Festiwal jest dobrą okazją do wędrówek po dolinach i szlakach Tatr oraz wypoczęcia w uzdrowiskowych podhalańskich termach.
Czy wiedźmini istnieli naprawdę? Tak w dawnej Polsce zwalczano upiory
„Wiedźmin” to dziś nie tylko książki, ale też gry komputerowe, seriale i inne gadżety osadzone w świecie stworzonym przez Andrzeja Sapkowskiego. Czy słynny Geralt z Rivii miał swoich poprzedników w realnym świecie? Okazuje się, że tak.
W tym artykule: Czy „Wiedźmin” opiera się na faktach? Poprzednicy Geralta z Rivii Upiory w Rzeczpospolitej Sposób na upiora Kiedy w latach 90. premierowo ukazywały się książki o wiedźminie, chyba nikt nie spodziewał się, że w niedalekiej przyszłości Geralt z Rivii będzie znany na całym świecie. Na fali popularności sagi na początku lat dwutysięcznych powstał film oraz serial. Widzowie do dziś z sentymentem wspominają niektóre efekty specjalne. Już wtedy czuć było, że „Wiedźmin” to coś więcej niż tylko seria książek fantasy. To całe uniwersum, którym zafascynowali się nie tylko Polacy, ale również nasi sąsiedzi z Europy Środkowej i Wschodniej. Reszta świata zakochała się w sadze Andrzeja Sapkowskiego w 2007 r. po wydaniu pierwszej z trzech gier opartych na przygodach Geralta z Rivii. Seria zdobyła rzesze fanów w wielu krajach, o czym świadczy, chociażby kilka reedycji gry. Na zlotach fanów fantastyki nie brakuje osób przebranych za postacie z „Wiedźmina”. Czy „Wiedźmin” opiera się na faktach? Fenomen uniwersum nie słabnie. Jego pozycję umocniła kolejna serialowa adaptacja, tym razem przygotowana przez platformę Netflix. Dla młodszych pokoleń to pierwsze spotkanie z Geraltem, Ciri i Yennefer. Widzowie i czytelnicy zastanawiają się, czy w przeszłości w Polsce lub gdziekolwiek w Europie rzeczywiście funkcjonowała taka profesja jak wiedźmini. Łukasz Kozak, mediewista i autor książki „Upiór. Historia naturalna” mówi, że w przeszłości pojawiały się postacie podobne do wiedźmina z książek Sapkowskiego. Jednocześnie przypomina, że saga nie jest „słowiańska”, a jej autor sięgał do motywów pochodzących z przeróżnych źródeł. – Choć nieliczne z nich, jak fabuła debiutanckiego opowiadania o strzydze, pochodzą z polskiego folkloru, to nie znajdziemy w historycznych i etnograficznych źródłach wyspecjalizowanych „likwidatorów potworów”, a raczej ludzi, dla których zwalczanie – jak powiedzielibyśmy dziś – „nadprzyrodzonego” zagrożenia było raczej jednym z wielu zajęć bądź nawet usług – tłumaczy nam ekspert. Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb w... Poprzednicy Geralta z Rivii Kto zatem walczył ze złem? W pierwszej kolejności Łukasz Kozak wymienia owczarzy. Pod koniec XIX w. etnograf Karol Mátyás zauważył: „W górach za regułę przyjąć można, że każdy «baca», owczarz, jest czarownikiem. [...] Jest w całem tego słowa znaczeniu potężny”. Kiedy wszelkie domowe sposoby na poradzenie sobie z nieczystymi siłami nie działały, wzywano owczarza. – Z wiedźminem łączył go model ekonomiczny: również pobierał opłatę za swoje usługi. Owczarz polegał na swojej sekretnej wiedzy, przekazanej przez poprzednie pokolenia baców, tajemnych księgach (najczęściej były to stare gospodarskie i aptekarskie poradniki), na owczarskim bacie, którego ciosów doświadczyła niejedna zmora i niejeden strzygoń. W końcu źródłem owczarskiej skuteczności była pomoc diabła, z którym zawierał pakt, oraz dość instrumentalnie traktowanego Boga – którego owczarz „miał do dyspozycji” w postaci skradzionej hostii – opowiada mediewista. Jak dodaje, repertuar owczarskich usług nie jest do końca znany. Wiadomo jednak, że zwalczali upiory, zdejmowali uroki i leczyli choroby (zwłaszcza te spowodowane czarami), korzystając często z radykalnych metod. Szczególnie bulwersowało stosowanie trupów. Jeszcze w XIX w. owczarze mieli kraść zwłoki z grobów, a następnie gotować z nich leczniczy rosół lub wykorzystywać do swoich czarów. Nie tylko owczarze walczyli z nadprzyrodzonymi siłami. Duchowni – zarówno rzymskokatoliccy, jak i prawosławni – dysponowali całym arsenałem religijnych i parareligijnych środków, w tym: święconą wodą, kredą i solą, krucyfiksem, ikonami i świętymi obrazkami oraz oczywiście modlitwami i egzorcyzmami. Księża i zakonnicy często łączyli religijne rytuały z metodami ludowymi. – Ucinali głowy strzygoniom, przebijali serca upiorów kołkami, a przed rozbiorami lokalną sławę upiorobójcy zyskał pewien braciszek, który lubił wyprawiać się do klasztornych krypt z wielkim toporem. Swoją biegłość wiązał jednak nie z pobożnością, a faktem, że sam był żywym upiorem. I to jest chyba najbardziej zaskakujący paradoks, że za najskuteczniejszych pogromców upiorów uchodzili ludzie, którzy po śmierci sami mieli się nimi stać. O przekonaniu, że żywe upiory najskuteczniej zwalczają żywe trupy, wspomina choćby Stanisław Staszic. A co jeszcze ciekawsze, takie osoby określano czasem (głównie wśród ludu białoruskiego) mianem „wiedźmaków” – choć nazywano tak również znachorów i ludowych czarowników – mówi Łukasz Kozak. Opuszczony psychiatryk, ruiny zamku, a nawet komisariat. 10 "nawiedzonych" miejsc w Polsce Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce, czyli jakie? Nad Wisłą znajdziemy wiele ruin zamków, opustoszałych szpitali, a nawet komisariatów, które od lat skrywają mroczne tajemnice i cieszą ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2b00f67f5259863da9e8d44f606ffdc05fd47080-93081c8.jpeg" width="938" height="528" alt="Nawiedzone miejsca w Polsce. Na zdjęciu opuszczony szpital psychiatryczny w Owińskach, stan na rok 2008 (fot. Wikimedia/Rzuwig/CC BY 3.0)" title="Nawiedzone miejsca w Polsce. Na zdjęciu opuszczony szpital psychiatryczny w Owińskach, stan na rok 2008 (fot. Wikimedia/Rzuwig/CC BY 3.0)" /> Upiory w Rzeczpospolitej Dawniej Polacy bali się przede wszystkim upiorów, czyli ludzi chodzących po śmierci, pierwowzorów literackich wampirów. Te nie były sobie równe. – Za najgroźniejsze uchodziły upiory ukraińskie, a najłagodniejsze – podkrakowskie strzygonie. Strzygoń-gospodarz, po wyjściu z grobu lubił zjeść kiełbasę lub zacierki, napić się wódki i przespać z żoną (mógł nawet spłodzić dzieci!), pomagał też rodzinie w gospodarstwie. Kaszubscy wieszczy, w których wiara trwała przynajmniej do końca XX w., potrafili sprowadzić śmierć na okolicę, bijąc w kościelne dzwony lub krzycząc – dowiadujemy się. Niezależnie od interpretacji, upiorów bano się w całej Rzeczpospolitej i na ziemiach porozbiorowych. Wychodzący z mogił zmarli czasem tylko straszyli i psocili, częściej jednak bili, dusili i zabijali żywych (zaczynając od rodziny i sąsiadów). Zdarzało się też, że wypijali krew, roznosili zarazę na ludzi i bydło lub sprowadzali klęski żywiołowe. Apogeum upioryzmu nastąpiło w XVIII w. Wydawano wówczas specjalne odezwy i regulacje prawne, które surowo karały rozkopywanie grobów i okaleczanie ciał uznanych za żywe trupy. Choć dziś na upioryzm spogląda się jak na element folkloru, należy podkreślić, że strzyg bali się wszyscy, a o pośmiertną przemianę podejrzewano nawet zmarłą w opinii świętości zakonnicę, katolickiego biskupa, a nawet Adama Mickiewicza (choć to akurat nie powinno zbytnio dziwić). To właśnie bajka o królewnie-upiorzycy zapisana w zbiorze Romana Zmorskiego jako królewna-strzyga stała się podstawą pierwszego opowiadania o wiedźminie. Poza upiorami Polaków straszyły też zmory (żywi ludzie, których dusza jest w stanie we śnie opuścić ciało i przyjąć materialną postać kota lub innego zwierzęcia, a czasem nawet rośliny lub przedmiotu), wilkołaki czy boginki nazywane mamunami. Brzydkie istoty o monstrualnych piersiach podmieniały dzieci na szkaradnych i żarłocznych odmieńców. Mogły również porwać i zabić kobietę w połogu. Wierzono także w przypołudnice, południce i topielców. Co ciekawe, choć diabeł mógłby wydawać się największym postrachem polskich wsi, często był wyśmiewany w ludowych wierzeniach. Duchowni uważali z kolei, że wszystkie upiorne postacie z folkloru są tak naprawdę diabelskimi wcieleniami. Sposób na upiora Z każdym zagrożeniem walczono na inne sposoby. Przykładowo podejrzanym o upioryzm zmarłym przed pogrzebem (lub po, gdy zachodziły podejrzenia, że wychodzi z grobu) wiązano ręce, obracano twarzą do dna trumny, sypano mak, żeby co noc liczyli ziarenka, wkładano kartkę z modlitwą bez słowa „amen”, aby zmawiali ją nieprzerwanie do końca świata. Jeśli te metody nie działały, przebijano serce osikowym kołkiem lub przybijano trupa gwoździami. Nierzadko odcinano też głowę trupa, a zwłoki ćwiartowano. Pod Krakowem strzygonie po prostu bito. – Żeby pozbyć się zmory, należało spać z nożem lub siekierą pod ręką i w czasie ataku wbić ostrze w łóżko. Często rano znajdowano wtedy przebite lub przecięte ciało sąsiadki, która była zmorą… Można było także zmorę obrzydzić: położyć się w łóżku na odwrót, z nogami na wezgłowiu. Zmora trafiała wówczas językiem nie do ust, a w inne miejsce. Podobnie działało zjedzenie własnej kupy – kontynuuje Łukasz Kozak. Boginki z kolei odstraszały różne rośliny, zwłaszcza dzwonki. Kiedy jednak udało się im podmienić dziecko, należało zagrać demonicznym porywaczkom na emocjach. Odmieńca zabierało się na śmietnisko lub kupę gnoju i bezlitośnie biło rózgą bądź kijem. Słysząc jego krzyki, boginka zwykle oddawała skradzione dziecko i zabierała podrzutka. – Wreszcie stosowano cały zestaw wspomnianych środków religijnych. Czasem do zwalczenia zagrożenia wystarczył znak krzyża lub woda święcona. Niektóre sytuacje wymagały jednak specyficznych środków łączących sacrum z zabiegami ludowymi. Wobec niektórych strzygoni stosowano cały rytuał: do ust trupa wkładano karteczkę z zapisanym słowem „Jezus”, ciało obracano twarzą do trumny, a następnie klepano rydlem po pośladkach… – podsumowuje autor książki „Upiór. Historia naturalna”.
Setki owiec schodzą z hal. Tak wygląda coroczny redyk jesienny
W Beskidach sezon pasterski już się zakończył. Do Internetu trafiły zdjęcia przedstawiające, jak dawniej sprowadzano zwierzęta z hal.
W tym artykule: Redyk, czyli powrót owiec z hal Redyk – co to jest? Jesień to szczególny czas, kiedy w przyrodzie zachodzi wiele zmian – zarówno wśród zwierząt żyjących na wolności, jak i hodowlanych. Owce słusznie kojarzone są z górskim krajobrazem. Ich wypas nie trwa oczywiście cały rok i zgodnie z tradycją kończy się 29 września, czyli w dzień św. Michała Archanioła. Na początku października mieszkańcy górskich miejscowości i turyści mogą podziwiać wyjątkowe widowisko folklorystyczne, jakim jest redyk. Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze. Fotograf uwiecznił niecodzienny widok Na szlakach warto mieć oczy szeroko otwarte. Oprócz malowniczych widoków możemy dostrzec również ciekawe zjawiska na niebie i gry świateł. Redyk, czyli powrót owiec z hal W Beskidach sezon pasterski już się zakończył. 10 października ponad 400 owiec pod wodzą gazdy Władysława Sajdaka przeszło z Jazowiska do Obidzy. Towarzyszyły im przystrojone z okazji redyku bryczki konne. Dla bezpiecznego przebiegu wydarzenia cała droga musiała zostać zamknięta. W drugi weekend października stada owiec przeszły również między innymi w Krynicy-Zdroju. Zdjęcia przedstawiające, jak dawniej sprowadzano zwierzęta z hal, pojawiły się na profilu fotografa Krystiana Kiwacza na Instagramie. 16 października jesienny redyk będzie można oglądać w Szczawnicy. Turyści zza granicy zdewastowali sprayem skały na Świnicy Kolejna smutna wiadomość z tatrzańskich szlaków. Mężczyzna chciał zostawić po sobie „flagę”. Redyk – co to jest? Zacznijmy od rozróżnienia redyku na wiosenny i jesienny. Jest to bowiem uroczyste wyjście pasterzy z licznymi stadami owiec inaugurujące lub kończące sezon pasterski. Wspominany wcześniej dzień św. Michała Archanioła to obecnie tylko umowna data. Według tradycji redyk wiosenny rozpoczynał się w dzień św. Wojciecha – 23 kwietnia. Przed oddaniem owiec na cały sezon bacy gospodarze najpierw liczyli je, spisywali i znakowali. Zanim zwierzęta wyszły na hale, poddawano je specjalnych obrzędom, na przykład przeprowadzeniu przez ogień. Od złego miały również chronić znaki krzyża i czerwone wstążki. Uroczysty redyk kończył się wspólnym muzykowaniem i śpiewami. Dodajmy, że było to najważniejsze święto we wsi. Obecnie redyki są nie tylko atrakcją turystyczną, ale też przypomnieniem dla mieszkańców o miejscowych tradycjach. – My, jako Związek Podhalan jesteśmy strażnikiem rodzimej kultury i dbamy o to, aby pasterska tradycja nie zanikła. To jest, można powiedzieć naszym obowiązkiem, aby o to nasze dziedzictwo dbać. Wypas owiec na halach, redyk doskonale wpisuje się w tę tradycję – tłumaczył Władysław Wójcik, prezes oddziału Związku Podhalan w Obidzy w rozmowie z serwisem sądeczanin.info.
Raga, karnatycki śpiew, cumbia i kawa, czyli 13. Festiwal Skrzyżowanie Kultur
Jak co roku Organizatorzy Festiwalu Skrzyżowanie Kultur próbują przybliżyć jego uczestnikom – poprzez muzyczne i kulturalno-społeczne pozycje w programie - kolejne zakątki świata. Podczas tegorocznej edycji na świeczniku znalazły się Indie i Kolumbia.
Trzynastą edycję Festiwalu Skrzyżowanie Kultur 23 września otworzy uzdolniona wokalistka, kompozytorka i instrumentalistka reprezentująca młode pokolenie kolumbijskich artystów - Marta Gómez. Wraz ze swoim zespołem łączy różne elementy typowe dla muzyki latynoamerykańskiej: karaibskie rytmy, andyjskie nostalgiczne melodie, kolumbijskie czy boliwijskie tańce, a także znakomicie splata je z latynoskim jazzem oraz popem. Drugi dzień wydarzenia (24 września) wypełni natomiast muzyka z Indii – na scenie głównej wystąpią Purbayan Chatterjee i Ranjani & Gayatri. Purbayan Chatterjee to jeden z najlepszych sitarzystów młodego pokolenia, a także kontynuator słynnej gharany. Purbayan szybko dał się poznać jako mistrz nie tylko klasycznej ragi, lecz także jako artysta, który łączy muzyczne doświadczenia z innymi gatunkami, szczególnie jazzem. Na muzykę patrzy przez pryzmat teorii dziewięciu ras, która jest sercem indyjskiej estetyki. Z kolei Ranjani & Gayatri to słynny siostrzany duet znakomicie interpretujący południowoindyjską muzykę karnatycką, który otrzymał większość najważniejszych nagród przyznawanych indyjskim artystom. Słuchacze cenią go za perfekcyjne zespolenie głosów, bogatą paletę technik ornamentacyjnych i wyobraźnię muzyczną. Śpiewają w wielu językach, m.in. w sanskrycie, hindi, marathi, tamilskim i gudżarati. Ranjani & Gayatri następnego dnia (25 września) poprowadzą również warsztaty muzyki i śpiewu karnatyckiego. Przed nimi zaś odbędzie się debata z udziałem ekspertów z Wydziału Orientalistycznego UW pod opieką polskiego orientalisty, filozofa i kulturoznawcy – Piotra Balcerowicza – i tytułem „Czy indyjska mozaika religijna się sprawdziła?”. Czwarty dzień festiwalu będzie poświęcony Kolumbii. Rozpocznie się od panelu dyskusyjnego wokół kawy. Debata „Cena kawy” będzie krążyć wokół tematów: rynku kawy, skutków społecznych i politycznych handlu kawą, a także tego, jak my – konsumenci w Europie – nieświadomie wpływamy na życie ludzi na drugim końcu świata. Tego dnia również odbędą się warsztaty – tym razem kolumbijskiej cumbii prowadzone przez Compañía de Danza Sentimiento Cimarrón. Słowo „cumbé” oznacza nic innego jak „fiestę”, a więc na pewno możecie spodziewać się dobrej zabawy!
Kujawsko-Dobrzyński Park Etnograficzny w Kłóbce już 5 sierpnia zamieni się w krainę folkowej muzyki!
Po raz pierwszy w skansenie wystąpią zespoły wykonujące muzykę ludową we własnych, współczesnych aranżacjach. Członkowie zaproszonych grup wywodzą się w większości z kapel ludowych. Źródłem inspiracji do powstania zespołów była muzyka ludowa, którą „zarazili” się biorąc udział w festiwalach folklorystycznych, m. in. w Kazimierzu nad Wisłą. Oprócz tradycyjnych instrumentów muzycznych, takich jak skrzypce, wykorzystują gitary, perkusje i instrumenty klawiszowe, dzięki czemu tradycyjne utwory otrzymują „drugie życie”, nowe brzmienie. Koncerty obu zespołów to wiele dobrej muzyki oraz zabawy dla każdego, niezależnie od wieku. Niespodzianka Pana Janka to grupa młodych muzyków pochodzących z Bydgoszczy, Torunia i Lubania. W repertuarze zespołu znajdują się m.in. własne kompozycje oraz znane przez wszystkich utwory „Zielony mosteczek” czy „Miała baba koguta”. W ich różnorodnych opracowaniach przeplatają się różne style muzyczne. Zespół ma już kilka sukcesów na swoim koncie, np. tytuł Wykonawcy Roku 2004 na Kujawsko-Pomorskim Młodzieżowym Przeglądzie Piosenki w Koronowie. Został laureatem spotkań na festiwalu „EUROFOLK 2005” w Malborku, dzięki czemu wziął udział w kolejnej edycji festiwalu „EUROFOLK 2006”, gdzie wystąpił przed zespołem BRAThANKI. Kolejny sukces, to występ na „Scenie folkowej” festiwalu PRZYSTANEK WOODSTOCK w roku 2008. Zespół Corni Chopcy powstał w 2011 roku, działa przy Gminnym Ośrodku Kultury i Bibliotece Publicznej w Babiaku. Członkami zespołu są osoby, które posiadają wieloletnie doświadczenie sceniczne, grając w wielu formacjach i stylach muzycznych. Liderem grupy jest pochodzący z gór Piotr Cedzidło. W repertuarze grupy dominuje muzyka góralska ze Skalnego Podhala, Spisza i Pienin. Dzięki temu będziemy mieli okazję, nie wyjeżdżając w góry, wysłuchać takim utworom, jak ,np. „W murowanej piwnicy”, „Zbójnicy, zbójnicy”, „Hej bystro woda”. Występom przy karczmie towarzyszyć będą liczne pokazy dawnych zajęć domowych, gospodarskich i rzemieślniczych. Dzieci zaproszone zostaną na zajęcia edukacyjne, dzięki którym poznają elementy tradycyjnego stroju kujawskiego, same wykonają fartuszki i rogatywki. Bilety wstępu do skansenu: Normalny – 10 zł, Ulgowy – 6 zł, Dzieci do lat 7 – wstęp wolny
Agroturystyka w Bieszczadach. Wypoczynek z widokiem na Połoniny
– Decyzja o przeniesieniu się w Bieszczady dojrzewała latami. Jeszcze dwa lata temu mieszkaliśmy w Szczecinie....
JAZZOWO I FOLKOWO – prace ręczne zamiast telewizji W wejściu do blisko stuletniego drewnianego domu słychać muzykę. Łemkowsko-bojkowski folk jest pasją Janusza Demkowicza. Założył zespół Tołhaje (czyli Rozbójnicy, www.tolhaje.pl), który za swoją pierwszą jazzującą płytę zdobył m.in. pierwsze miejsce w konkursie na Folkowy Fonogram Roku 2002. W tym domu można też dowiedzieć się, co to są krywulki (naszyjniki) lub siljanki i gerdany (wisiory) i na czym polega technika wytwarzania tradycyjnej karpackiej biżuterii ze szklanych koralików. Można uczyć się garncarstwa, plecenia z wikliny, robienia ozdób z bibuły, malarstwa na szkle, tkania na krosnach czy haftu krzyżykowego. Zajęcia prowadzi gospodyni i absolwenci Uniwersytetu Ludowego we Wzdowie związani z internetową galerią www.soroczka.pl Joanny Strzyżewskiej, promującą karpackie rękodzieło. – Warsztaty ginącego rzemiosła są zamiast telewizji – mówi Magda Demkowicz. – Telewizora nie mamy programowo, a wieczorem albo wówczas, gdy pada deszcz, też coś trzeba robić. Zdarza się, że początkowo nasi goście odnoszą się do tego z dystansem, sądzą, że to jest propozycja tylko dla dzieci. Potem wciąga ich to i dziwią się, jak bardzo są zrelaksowani i jakie ładne rzeczy robią. Gospodarze pragną stworzyć centrum ginących zawodów. Na razie przenieśli dwa zabytkowe drewniane domy i przystosowali je do potrzeb agroturystyki.W przyszłym roku przeniesiona zostanie kuźnia z 1888 roku (została już kupiona w okolicach Tyrawy), potem powstanie wodny młyn na płynącym przy domu potoku. – Chcemy, by ochrona dziedzictwa kulturowego regionu stała się klamrą naszych działań – mówi Janusz Demkowicz. Inną propozycją są gawędy przyrodnicze. Grzegorz Sitko, przewodnik firmy „Dzika Przyroda” zapraszany na długie wieczory bez telewizora, opowiada o świecie wilków, niedźwiedzi, żbików, ptaków i owadów. Chętnych może poprowadzić też na poranne obserwacje ptaków, których w Bieszczadach żyje przeszło 200 gatunków. Trzeba, niestety, wstać o czwartej rano, ale za to można nauczyć się, jak odróżnić rzadkiego orlika od pospolitego myszołowa. Ci, co nie lubią wcześnie wstawać, mogą pójść na wycieczkę wieczorem. Marsz w gęstym lesie przy świetle latarek na każdym robi wrażenie. Co prawda mniej można wówczas zobaczyć, ale za to wiele usłyszeć. Na przykład przejmujące odgłosy różnych gatunków sów, od puszczyka i pójdęki po maleńką sóweczkę. Każda ma charakterystyczny rodzaj śpiewu. – Niektóre z odgłosów potrafią naprawdę oddziaływać na wyobraźnię. Zwłaszcza puszczyka uralskiego, którego nagłe odezwanie się z pobliża może postawić włosy dęba – mówi Grzegorz Sitko. Są też inne propozycje. Piesza włóczęga przez starodrzew bukowy i jodłowy, gdzie drzewa dożywają wieku 300, a nawet 400 lat. Albo wycieczka Doliną Górnego Sanu, będąca dziś miejscem odludnym, choć przed wojną było tu 10 wsi. Można odnaleźć zapomniane cmentarze, przydrożne krzyże, fundamenty spalonych cerkwi. Gospodarze proponują jeszcze jedną spektakularną atrakcję: turystyczne loty szybowcem na wysokości 300 m nad ziemią, z widokami na zakola Sanu i porośnięte lasami bieszczadzkie wzgórza, są niezapomniane. WIEJSKA CHATA NAD CZARNYM - w szumie potoku Drewniany dom stoi na półwyspie, który z trzech stron omywany jest przez Czarny Potok. Dlatego w obejściu cały czas słychać kojący szum wody. – Jak tu jest pięknie! – mówi Wojtek Grzanecki. – Rano wychodzę przed dom, a w potoku czarny bocian stoi. Albo jesienią, wszędzie wokół wściekle kolorowe bukowe lasy! Letnie ulewy są tu obfite niczym w tropikach, po kilku godzinach nasz kamienisty potok zamienia się w potężną rzekę. No i jeszcze te mroźne noce z niebem pełnym gwiazd. O zachodach słońca nie będę opowiadał, bo to za bardzo landrynkowe. Już cztery lata na to patrzymy, a mimo to jeszcze nam nie spowszedniało. W Bieszczady po raz pierwszy trafiliśmy jako turyści, ponad ćwierć wieku temu... A teraz mieszkamy u podnóża pasma Otrytu. Mamy trzy psy i powoli, powoli zapominamy, jak wyglądało życie w korporacjach. 50-letni dom zbudowany z jodłowych bali, otoczony z dwóch stron tarasem i kryty osikowym gontem, gospodarze przenieśli z odległej o kilkadziesiąt kilometrów Leszczawy Dolnej. Pieczołowicie zachowali wszystkie elementy charakterystyczne dla drewnianego budownictwa tej części Karpat. – Ściany mają ciemnobrązowy kolor – mówi właściciel – bo zaimpregnowaliśmy je rodzimym olejem skalnym, który pozyskuje się z naturalnych wycieków na stokach Ostrego. Płot jest z wikliny, a pokoje wyposażyliśmy w odrestaurowane wiejskie meble. Niektóre nawet stuletnie. Przy projektowaniu instalacji zadbaliśmy o ochronę środowiska. Instalacja elektryczna jest energooszczędna, oczyszczalnia ścieków – biologiczna. Segregujemy odpady. To wszystko pozwoliło nam zdobyć certyfikat ekologiczny „Czysta Turystyka”. Jeden z kilkunastu w Polsce. Wojtek Grzanecki jest fanem regionu. Związał się z Fundacją Bieszczadzką Partnerstwo dla Środowiska, której jednym z osiągnięć było stworzenie szlaku „Zielony Rower”. Oznakowano 900 kilometrów tras rowerowych, które łączą najpiękniejsze zakątki regionu, wydano mapę i przewodnik. Następnie połączono je z podobnymi po stronie słowackiej i ukraińskiej i tak powstał rowerowy szlak transgraniczny. Gospodarz może opowiadać o nim bez końca. Zna jego przyrodnicze atrakcje, zabytki, miejsca w których warto nocować. Wie, gdzie zjeść pierogi z razowej mąki, gdzie kupić miód spadziowy, a gdzie zioło-miód, gdzie sery kozie, a gdzie owcze. Zna również pracownie i galerie bieszczadzkich artystów i rzemieślników: ceramików, kowali, tkaczek, koronkarek. Wskaże autorów rzeźbionych mebli, twórców drewnianych zabawek lub kowbojskich, skórzanych kapeluszy. Wyroby wielu z nich uzyskały certyfikat Produktu Lokalnego, który ma być jedną z form promocji Bieszczad. Fundacja jest również zaangażowana w program Bieszczadzki Zespół Architektoniczno-Przyrodniczy, który m.in. ma za zadanie chronić tradycyjną drewnianą architekturę i bieszczadzki krajobraz. Dlatego Wojtek Grzanecki udziela konsultacji i porad wszystkim chcącym przenieść „starą chatę” lub wybudować drewniany dom. Pomaga w nawiązaniu kontaktów z fachowcami, chętnie dzieli się własnymi doświadczeniami i wiedzą. – Wierzę, że z czasem pojawi się moda na budowanie domów w oparciu o tutejszą tradycję architektoniczną. Bo ona jest piękna – mówi. KONNO NA SZLAK - siła spokoju huculskiej rasy Gospodarstwo Elżbiety Chrapkiewicz leży u podnóża pasma górskiego Ţuków, będącego działem wodnym zlewisk mórz Bałtyckiego i Czarnego. Jego grzbietem biegnie szlak konny. A pani Elżbieta jest instruktorką i przewodniczką górskiej turystyki jeździeckiej. W swoim gospodarstwie trzyma osiem koni huculskich – jednej z najstarszych ras w Polsce, niezastąpionej podczas górskich rajdów. – Te konie to fenomen – mówi pani Elżbieta. – Cały rok, nawet zimą, przebywają na dworze, wystarcza im wiata. Są zahartowane i odporne na choroby. Lubią przebywać z człowiekiem, są towarzyskie, ciekawskie, pojętne. Potrafią znaleźć sposób na pokonanie każdej przeszkody, począwszy od... ogrodzenia pastwiska, poprzez wiatrołomy na ścieżce, górskie potoki, strome jary, zarośla. Nie boją się wąskich kładek ani bagien. Rasa huculska – ukształtowana we wschodnich Karpatach – opisana została w XVII wieku. Górskie konie powstały ze skrzyżowania tarpana z końmi mongolskimi i uszlachetnione domieszką krwi koni tureckich i arabskich. Choć niewielkie (mają w kłębie zaledwie 140 cm), są jednak bardzo zwinne, silne i niepłochliwe, o łagodnym usposobieniu. W Polsce pod koniec lat 70. XX wieku przyznano hucułom status ginącej rasy i podjęto program ochronny. Od tego czasu rośnie ich popularność, ostatnio stały się wręcz modne. Spokojny charakter i zrównoważenie, jakie wykazują w górach, pozwala nawet zupełnie początkującym jeźdźcom odbyć całodzienną konną wycieczkę. – Propaguję turystykę konną i rekreację – mówi Elżbieta Chrapkiewicz. – Goście ciągle mnie pytają: a kiedy będzie galop? A tu nie o to chodzi. W sporcie liczą się wyniki i adrenalina, ale nie w turystyce. Choć emocji tu też nigdy nie brak. Dlatego moje wyprawy przede wszystkim wiodą pięknymi trasami. Organizuję je zarówno w wysokie partie Bieszczadów, jak i w okolice Jeziora Solińskiego. Rabe nie leży w Parku Narodowym, lecz jego otulinie, więc nie muszę się ograniczać do wyznaczonych szlaków. Często wybieram dzikie, bezludne miejsca, których tu zresztą nie brakuje. Urodziłam się w Bieszczadach i naprawdę znam je dobrze, ale jeżdżąc konno, ciągle odkrywam nowe miejsca. Trudno się w tych górach nie zakochać. Szczególnie patrząc na nie z końskiego grzbietu. Z MIŁOŚCI DO PIĘKNA - na knysze i dżem z cukinii Zawsze dużo czasu spędzaliśmy w górach, mamy za sobą trekkingi w afrykańskim Atlasie, w Himalajach i we wszystkich pasmach europejskich z wyjątkiem Pirenejów – mówi Jadwiga Miłoszewicz. – Decyzja o przeniesieniu się w Bieszczady dojrzewała latami. Jeszcze dwa lata temu mieszkaliśmy w Szczecinie.... Jednak udało się. Gospodarze przenieśli znaleziony pod Rzeszowem duży drewniany dom z 1930 roku. Stanął przy szlaku na pasmo Otrytu, w otulinie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, w gminie Lutowiska – największej i najrzadziej zaludnionej w Polsce. Mieszka tu zaledwie 5 osób na km kw. a puszcza pokrywa 94 proc. powierzchni gminy. Z domu rozciąga się widok na połoniny i szczyt Tarnicy. Właśnie tu kręcono plenery do „Pana Wołodyjowskiego”. – Obydwoje kochamy piękne przedmioty – mówi Jadwiga Miłoszewicz. – A urządzanie wnętrz to moja pasja. W Szczecinie zbieraliśmy antyczne meble, lampy, bibeloty, pamiątki z egzotycznych podróży. Bardzo byłam do nich przywiązana. W trakcie przeprowadzki spakowane i zabezpieczone wypełniły cały TIR. Przejechały 1000 km aż do Lutowisk i... tutaj na zakręcie TIR się wywrócił. Tak zaczęło się nasze życie w Bieszczadach. Później odkryłam, jak noc może być czarna, gdy nie ma żadnych neonów, latarni, jeszcze później zaczęłam znajdować ślady zwierząt wokół domu. Lisy i sarny to codzienność, często zdarzają się wilki. Na szczęście w trakcie wywrotki TIR-a nie wszystko się zniszczyło. To co przetrwało, zdobi dziś wnętrza Chaty Magody. W dużej jadalni stoi więc długi stół na 12 osób, a wokół niego rzeźbione krzesła, każde inne. Konfitury własnej roboty gospodyni podaje w delikatnej porcelanie. Na drewnianych ścianach wiszą lustra, tkaniny, obrazy. Jest zabytkowa fisharmonia. Gospodyni uprawia ogród, lubi gotować, wyszukuje przepisy kuchni regionalnej. – To nie jest proste, powojenne przesiedlenia zrobiły swoje, przerwano tu tradycję. Moim gościom proponuję knysze, rodzaj pulchnych racuchów z nadzieniem z białego sera, ziemniaków i cebuli, podobnym jak w ruskich pierogach, gołąbki z ziemniakami, a nie z kaszą, jak na nizinach. Kupuję lokalny miód, jajka, bundz, wędzony biały ser i twarde sery kozie. Wprowadziłam też kilka własnych przepisów, które sprawdzają się w tutejszych warunkach, np. konfitury z marchewki lub dżemy z cukinii. W górach jest mało owoców, czymś muszę je zastąpić. Gospodarze pomagają gościom w za-planowaniu wycieczek po okolicy. Organizują wycieczki do Lwowa, służą radą przy wyprawach w ukraińskie Karpaty. – Bieszczady są dzikie – mówi Jadwiga Miłoszewicz – ale podróż do Czarnohory to jak teleportacja w czasie. Wspaniałe drewniane budownictwo, żywy huculski folklor, cudowna przyroda. Wszystkich zachęcam do takiej podróży. „Chata Magoda”, Jadwiga Miłoszewicz, Maciej Pawlik, Lutowiska 27, tel. 0-609 22 98 26, www.chatamagoda.pl