Foka szara zaskoczyła turystów w Brzeźnie. Jak się zachować w takiej sytuacji?
Turystów wypoczywających na plaży w Gdańsku-Brzeźnie spotkała niecodzienna niespodzianka — między ręcznikami i parawanami pojawiła się... foka. Zwierzę od razu wzbudziło sensację w mediach społecznościowych. Co robić, gdy na plaży spotkamy dzikiego mieszkańca Bałtyku?
Spis treści: Foka zaskoczyła plażowiczów w Gdańsku Gdzie żyją foki w Polsce? W letnich miesiącach Bałtyk kojarzy nam się przede wszystkim z miejscem wakacyjnego wypoczynku. Plaże pełne turystów, promenady z pamiątkami – takie widoki zastaniemy w nadmorskich kurortach mniej więcej od czerwca do początku września. A przecież przez cały rok Morze Bałtyckie (wraz z wybrzeżem) jest domem dla wielu gatunków dzikich zwierząt. Niekiedy natura w zaskakujący sposób przypomina o tym turystom. Foka zaskoczyła plażowiczów w Gdańsku Na początku lipca na rozgrzany piasek gdańskiej plaży w Brzeźnie wturlała się foka. Zwierzę od razu wzbudziło niemałą sensację. Większość osób, zaskoczona jej obecnością, odsunęła się na bok, robiąc miejsce. Foka, nie przejmując się zbytnio tłumem, ułożyła się w piasku i przez dłuższą chwilę odpoczywała, pozując nieświadomie do setek zdjęć i filmów. W końcu sama bezpiecznie wróciła do wody. Wcześniej bez większych przeszkód poruszała się między ręcznikami i parawanami. Nagranie z plażowania foki w Gdańsku błyskawicznie obiegło media społecznościowe. Choć sytuacja zakończyła się szczęśliwie, pojawienie się dzikiego zwierzęcia w tłumie ludzi wywołało dyskusję na temat odpowiedniego zachowania w takich przypadkach. Specjaliści przypominają, że jeśli zauważymy fokę na plaży, powinniśmy zachować dystans, nie zbliżać się do niej, nie próbować jej głaskać, karmić czy robić sobie z nią zdjęć. Najlepiej oddalić się w ciszy i zgłosić sytuację do Błękitnego Patrolu WWF, dzwoniąc pod numer 795 536 009. To zespół specjalistów i wolontariuszy, którzy dbają o bezpieczeństwo dzikich zwierząt morskich w Polsce, w tym właśnie fok. Gdzie żyją foki w Polsce? Zazwyczaj foki preferują odludne, spokojne miejsca. Zdarza się jednak, że podpływają bliżej miast czy zatłoczonych plaż. Niestety, coraz częstszy kontakt z człowiekiem nie zawsze kończy się dobrze. Zwierzęta bywają płoszone i stresowane. Dlatego tak ważne jest, by budować społeczną świadomość i edukować turystów. W Bałtyku żyją trzy gatunki fok: szara, obrączkowana i pospolita, z czego najczęściej spotykana w polskiej części morza jest foka szara. Może osiągać długość nawet około 250 cm i ważyć do 200 kg. Główne skupiska fok w Polsce znajdują się w rejonie ujścia Wisły. Z odpowiedniego dystansu można je oglądać np. w rezerwacie przyrody Mewia Łacha, położonym między Świbnem a Mikoszewem. Tam, z dala od ludzi, foki regularnie wygrzewają się na piaszczystych łachach i wysepkach. Jak sama nazwa wskazuje, Rezerwat Mewia Łacha powstał z myślą o ochronie siedlisk ptaków. Z czasem jednak stał się także ważnym miejscem dla fok. Na miejscu organizowane są specjalne rejsy edukacyjne, podczas których przewodnicy opowiadają o życiu morskich ssaków i zasadach ich ochrony. Źródło: Facebook Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ten bałtycki ssak wciąż jest zagrożony. Zdaniem naukowców ludzie skazują go na wyginięcie
Szarytka morska jest największym ssakiem z rodziny fokowatych, zamieszkującym Bałtyk. Dziś te wspaniałe zwierzęta są znacznie częstszymi gośćmi bałtyckich plaż niż jeszcze kilkanaście lat temu, ale po intensywnych łowach, prowadzonych przez ponad 100 lat, populacja tych zwierząt wciąż nie może się odtworzyć. Dlaczego ludzie postanowili wytępić te piękne ssaki? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Szarytka morska czy foka szara? Największa bałtycka „foka” Mieszkaniec strefy przybrzeżnej Stadni poligamiści Niezgrabna na lądzie, sprawna w wodzie Szarytki morskie od dawna są solą w oku ludzi Jaka przyszłość czeka szarytkę morską? Jeszcze nie tak dawno temu, szarytka morska była gatunkiem krytycznie zagrożonym. Podjęte przez ekologów działania doprowadziły do zwiększenia populacji, jednak nie oznacza to, że liczebność tych zwierząt ma szansę wrócić do stanu pierwotnego. Na szarytki morskie wciąż wywierana jest ogromna presja łowiecka. To w połączeniu z postępującymi zmianami środowiskowymi może sprawić, że za jakiś czas te piękne fokowate całkowicie znikną z bałtyckich plaż. Szarytka morska czy foka szara? Przez długi czas szarytka morska (Halichoerus grypus) była znana jako foka szara. Skąd ta zmiana? W 2015 roku, w publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” wydanej przez Muzeum i Instytut Zoologii PAN jedynemu żyjącemu przedstawicielowi rodzaju Halichoerus przypisano nową nazwę gatunkową, w ramach „akcji porządkowania” polskich nazw gatunkowych wszystkich żyjących na świecie ssaków. Nazwa „foka” została zarezerwowana dla przedstawicieli rodzaju Phoca. Ot, cała tajemnica. Największa bałtycka „foka” Bez względu na to, czy nazwiemy ją szarytką morską czy foką szarą, mowa o drapieżnym ssaku i największym przedstawicielu rodziny fokowatych żyjącym w basenie Morza Bałtyckiego. Dorosłe osobniki osiągają do 250 cm długości i imponującą masę, dochodzącą do 310 kg w przypadku populacji bałtyckiej i do 400 kg w przypadku zwierząt żyjących na wybrzeżach w zachodniej części północnego Atlantyku. Szarytka morska ma wrzecionowate, zwężające się ku tyłowi ciało, które pokrywa gęste futro. Okrywa jest szara w części grzbietowej i żółtawobiała w części brzusznej. Osobniki w zaawansowanym wieku są niemal czarne, z kolei szczenięta – kremowe. Na skórze widoczne są licznie nagromadzone plamy, najczęściej czarne lub szarobrunatne. Przednie płetwy są krótsze i słabsze od tylnych. Cechą charakterystyczną szarytki morskiej jest jej pysk. Ma wydłużony kształt, przez co przypomina psią kufę. Takie ukształtowanie nie jest spotykane u innych fokowatych. Od przedstawicieli rodzaju Phoca szarytkę odróżnia także ułożenie nozdrzy. Są od siebie oddalone i układają się w kształt przypominający literę W. Z kolei nozdrza ssaków z rodzaju Phoca mają kształt litery V. W odróżnieniu od uchatek, z którymi bywają mylone, szarytki morskie nie mają małżowin usznych. Samce są wyraźnie większe od samic Dymorfizm płciowy jest wyraźnie zaznaczony u przedstawicieli tego gatunku. Samice osiągają do 200 cm długości i są wyraźnie bardziej „filigranowe”. Największe okazy, żyjące w basenie Morza Bałtyckiego, ważą do 186 kg, natomiast przedstawicielki populacji zachodniej części północnego Atlantyku – do 250 kg. Różnice nie kończą się na długości i masie ciała. Pysk samic jest krótszy, a szyja – zdecydowanie mniej pofałdowana. O ile u samców narząd płciowy jest zlokalizowany w części brzusznej, to u samic występuje w pobliżu odbytu. Mieszkaniec strefy przybrzeżnej Szarytki morskie żyją w strefach przybrzeżnych wód umiarkowanych i subarktycznych. Można je spotkać wokół wybrzeży zachodniego i wschodniego północnego Atlantyku i Morza Bałtyckiego. Zasięg występowania tego gatunku obejmuje: Kanadę (w obszarze Nowej Funlandii), Stany Zjednoczone (Maine, Massachusetts, New Hampshire), Wyspy Owcze, Islandię, Wielką Brytanię, Irlandię, Danię, Szwecję, Norwegię, Finlandię, Holandię, Niemcy, Francję, Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę, Rosję (w obszarze Półwyspu Kolskiego). Zwierzęta te są też spotykane u wybrzeży amerykańskiego stanu New Jersey, Grenlandii i Portugalii, ale ich obecność w tych obszarach wynika z włóczęgi. Szarytkę można spotkać nie tylko na nadmorskich plażach W wielu miejscach widok wylegujących się na plaży fokowatych, także szarytek morskich, nikogo nie dziwi. Warto jednak wspomnieć, że te piękne zwierzęta coraz częściej zapuszczają się w rejony ujścia dużych rzek. Takie zjawisko zaobserwowano choćby w Anglii, gdzie te piękne ssaki pojawiły się w Tamizie. W obszarze jej ujścia żyje około 3 tys. osobników. Z kolei w Polsce nierzadko obserwuje się je choćby w Przekopie Wisły. Stadni poligamiści Szarytki żyją w grupach. Stada tych zwierząt są mocno zróżnicowane pod względem liczebności. W niektórych obszarach składają się nawet z kilkuset osobników. Samce gromadzą wokół siebie haremy liczące do 10 samic, jednak nie w głowie im walka o swoje wybranki. Rywalizują ze sobą najczęściej poprzez gesty i dźwięki. Sporadycznie dochodzi do walki, która jednak nie jest zbyt zaciekła. Do krycia najczęściej dochodzi pod wodą. Samice rodzą raz w roku (od września do marca), zwykle na lądzie, rzadziej na krach lodowych. Ciąża trwa od 8 do 11 miesięcy (zależnie od populacji). Po tym czasie na świat przychodzi jedno szczenię. Okazjonalny wędrownik Choć zdarza im się okresowo przemieszczać, szarytki morskie zasadniczo nie odbywają długich wędrówek. W poszukiwaniu pokarmu przemieszczają się na średnią odległość 10 km. Czasami zdarzają się dłuższe migracje, przekraczające 100 km na dobę. Takie „wycieczki” przeważnie służą znalezieniu spokojnego miejsca do rozrodu lub linienia. Niezgrabna na lądzie, sprawna w wodzie Szarytki morskie wiodą wodno-lądowy tryb życia. Nurkują w dość płytkich wodach, których głębokość najczęściej zamyka się w przedziale od 60 do 100 m. Przedstawiciele populacji bałtyckiej schodzą maksymalnie na 200 m, ale poza Morzem Bałtyckim te piękne ssaki nurkują nawet na ponad 300 metrów i potrafią zostać pod wodą nawet pół godziny. W wodzie poruszają się bardzo sprawnie. Umożliwiają im to silne płetwy tylne i umięśnione ciało. W tych warunkach, przednie płetwy pełnią jedynie funkcję sterów. Co innego na lądzie. Gdy szarytka morska wychodzi na plażę, porusza się przy użyciu płetw przednich i mięśni brzusznych, a tylną część ciała po prostu „wlecze” za sobą. Wygląda przy tym dość nieporadnie, ale zaniepokojona, błyskawicznie przerywa odpoczynek i ucieka do wody. Nie należy niepokoić wylegujących się na brzegu szarytek. W ten sposób można je tylko spłoszyć. Jeżeli zwierzę pozwala zbliżyć się do siebie na niewielką odległość, najprawdopodobniej jest chore lub ranne. Uwaga, mimo że zwierzę wygląda na przyjazne i spokojne, nie należy zapominać, że ma się do czynienia z drapieżnikiem. Rozdrażniona szarytka morska może boleśnie ugryźć. Najlepiej więc zostawić ją w spokoju i obserwować z odległości. Szarytka morska gustuje w rybach Żerowiskiem szarytek morskich są płytkie wody szelfu kontynentalnego. Najczęściej polują samotnie, rzadziej w niewielkich grupach. Ich jadłospis składa się przede wszystkim z ryb. Gustują zarówno w gatunkach żyjących w wodach pelagialnych, jak i dennych. Trudno wskazać gatunek, w którym szarytki morskie lubują się najbardziej. Badania przeprowadzone na odchodach populacji zachodnioatlantyckiej wskazały, że w ich diecie pojawia się przede wszystkim dobijak islandzki, dorsz atlantycki, a oprócz nich także różne gatunki flądrokształtne. Inne badania dowiodły, że w niektórych lokacjach zwierzęta te zajadają się okoniokształtnymi i witlinkami. Najprawdopodobniej szarytka wybiera zdobycz, która w danym czasie i miejscu jest najliczniejsza i najłatwiejsza do upolowania. W jadłospisie tych drapieżników pojawiają nie tylko ryby. Szarytki morskie nie gardzą też skorupiakami i głowonogami. Okazjonalnie polują także na ptaki. Szarytki morskie od dawna są solą w oku ludzi Szarytki morskie już od wielu stuleci są doskonale znane ludziom. W toku badań archeologicznych, prowadzonych u wybrzeży amerykańskiego stanu Massachusetts, naukowcy odkryli kości przedstawiciela tego gatunku, którego Indianie schwytali około 6 tys. lat temu. U wybrzeży Morza Bałtyckiego, historia polowań na te zwierzęta sięga 10 tys. lat. O rywalizacji ludzi z tymi zwierzętami wspinał już grecki poeta Oppian z Anazarbos. Z kolei najstarsza wzmianki o tępieniu szarytek morskich w obszarze Bałtyku pochodzą z 1660 roku. Dlaczego już starożytni byli „skonfliktowani” z szarytkami morskimi? Ze względu na dużą liczebność, zwierzęta te od zawsze stanowiły poważną konkurencję dla rybaków. Nie tylko przyczyniały się do zmniejszenia populacji ryb, ale także niszczyły sieci. W dodatku ziemianie zarządzający szkierami w obszarze wybrzeża Zatoki Botnickiej musieli płacić roczną daninę, której wysokość była ustalana na podstawie liczby wysp, zamieszkiwanych przez te fokowate. Należy jednak podkreślić, że szarytki były zabijane nie tylko ze względu na swoją żarłoczność. Dla ludzi były także cennym źródłem tłuszczu, mięsa i skór. Masowe polowania Mimo intensywnych polowań, pod koniec XIX wieku liczebność szarytek w akwenie Morza Bałtyckiego wzrosła. Obecność tych zwierząt zaczęła zagrażać połowom śledzia oceanicznego, dorszy, siejowatych, łososia szlachetnego i innych łososiowatych. W rezultacie dla rybaków zwierzęta te stały się poważnymi szkodnikami. Początkowo szarytki morskie chwytano specjalnie opracowanymi w tym celu sieciami. W dwudziestoleciu międzywojennym, gdy upowszechniła się broń palna, rozpoczęły się masowe odstrzały fokowatych. Wyniszczenie populacji Nietrudno się domyśleć, do czego doprowadziły te działania. Lata usankcjonowanych prawnie polowań musiały skończyć się wyniszczeniem populacji szarytek morskich. Na początku XX wieku liczebność tych zwierząt najprawdopodobniej wynosiła około 100 tys. okazów. W latach 40. na całą bałtycką populację składało się zaledwie 20 tys. szarytek. Dalej było tylko gorzej. W latach 70. liczebność spadła do około 3-5 tys. osobników. Do zdziesiątkowania populacji tych zwierząt przyczyniły się nie tylko polowania. To także „zasługa” postępującego zanieczyszczenia środowiska. Ze względu na wysoką bioakumulację chlorowanych węglowodorów, u wielu samic doszło do poważnego uszkodzenia narządów reprodukcyjnych. Jaka przyszłość czeka szarytkę morską? W następstwie prowadzonych przez ludzi działań, w drugiej połowie XX wieku szarytka morska stała się gatunkiem krytycznie zagrożonym. Żeby zapobiec całkowitej utracie tych zwierząt, konieczne stało się podjęcie działań ochronnych. Dzięki temu populację udało się częściowo odbudować. Obecnie w basenie Morza Bałtyckiego żyje około 55 tys. szarytek morskich. Należy jednak podkreślić, że zdaniem niektórych naukowców to żaden sukces. Badacze podnoszą, że postępujące zmiany klimatyczne i obowiązujące limity polowań i tak skazują te zwierzęta na wyginięcie. Na mocy przepisów krajowych i międzynarodowych, szarytka morska podlega ochronie, jednak na ograniczonym obszarze występowania gatunku wciąż dozwolone są polowania ukierunkowane na zmniejszenie oddziaływania tych zwierząt na rybołówstwo. W 2020 roku limit określono na 3 tys. osobników rocznie. Zdaniem naukowców, to za dużo, przynajmniej o jedną trzecią. Powolne wymieranie gatunku trwa Jaki wpływ te działania mogą wywrzeć na przetrwanie gatunku? Badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Göteborgu dowodzą, że mimo że liczebność zwierząt wzrasta, bałtycka populacja szarytek morskich cały czas jest zagrożona. Zespół, na czele którego stał dr Daire Carroll, doszedł do wniosku, że limit polowań ustalony na 3 tys. zwierząt rocznie kolejny raz sprawi, że przeżycie gatunku stanie pod znakiem zapytania. Badacze opracowali model matematyczny wzrostu populacji, w którym uwzględnili kilka możliwych scenariuszy przyszłości. Przyjrzeli się prognozom dotyczącym nie tylko presji łowieckiej, ale także dostępności pożywienia i zmniejszenia ilości lodu morskiego. Ich zdaniem nawet przy najbardziej optymistycznych założeniach w kwestii zmian zachodzących w środowisku, utrzymanie obowiązującego limitu polowań doprowadzi do zmniejszenia liczebności tych szarytek. Naukowcy podnoszą, że odbudowa populacji wymaga zmniejszenia limitu z 3000 do 1900 zwierząt rocznie z uwzględnieniem planów większej redukcji, stosownie do postępu zmian środowiskowych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta foka jest bardziej muzykalna niż ludzie i z każdym rokiem „tańczy” coraz lepiej
Uchatka kalifornijska o imieniu Ronan od lat wykazuje niezwykłe muzyczne umiejętności. Uratowana w 2008 roku, zamieszkała w instytucie badawczym Uniwersytetu Santa Cruz. Najnowsze obserwacje wskazują, że Ronan ma już tak dobre wyczucie rytmu, że prześcignęła ludzi.
Spis treści Historia Ronan, tańczącej foki Ronan prześcignęła ludzi w muzykalności Nie od dziś wiadomo, że niektóre zwierzęta reagują na muzykę. Krowy i słonie lubią jej słuchać, a papugi często wyczuwają rytm i śpiewają swoje wersje słuchanej melodii. Muzykalność wśród zwierząt to jednak temat wciąż słabo przebadany. Nowe światło rzucają na nią obserwacje pewnej foki, mieszkanki stacji badawczej na amerykańskim uniwersytecie. Żadne inne dotychczas zbadane zwierzę nie potrafiło wyczuwać rytmu tak idealnie, jak ona. Historia Ronan, tańczącej foki Ronan to samica uchatki kalifornijskiej, gatunku fok występującego dość licznie na wschodnim wybrzeżu USA, między innymi w Kalifornii. Latem 2008 roku, głodną i uwięzioną na autostradzie, znaleźli ją wolontariusze. Trafiła pod opiekę naukowców instytutu badawczego Pinniped Lab na uniwersytecie Santa Cruz w USA, niedaleko San Francisco. Instytut ratuje zwierzęta, ale zajmuje się też badaniami behawioralnymi różnych gatunków fok, wydr morskich i delfinów. Naukowcy szybko zauważyli wyjątkowe zdolności muzyczne Ronan. Nagradzana smakołykami błyskawicznie uczyła się „tańczyć”, machając głową i kiwając się do rytmu różnych przebojów – np. Backstreet Boys czy Earth, Wind & Fire. W pewnym momencie stała się internetową gwiazdą. View oEmbed on the source website Ronan prześcignęła ludzi w muzykalności Mimo upływu lat badania nad zdolnościami muzycznymi Ronan wciąż trwają. I niedawno ponownie zadziwiła ona naukowców swoim niezwykłym wyczuciem rytmu. W najnowszym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Scientific Reports, Ronan synchronizowała ruchy głowy z trzema różnymi rytmami (112, 120 i 128 uderzeń na minutę). Z badania wynika, że foka nawet po kilkunastu latach wciąż podnosi swoje muzyczne umiejętności. Ronan osiągała precyzję porównywalną, a nawet przewyższającą dziesięciu studentów uczestniczących w eksperymencie. Szczególnie imponujący był jej wynik przy tempie 120 BPM, gdzie średnie odchylenie od rytmu wynosiło zaledwie 15 milisekund – to mniej niż jedna dziesiąta czasu mrugnięcia oka. Uchatka kalifornijska nie należy do gatunków zdolnych do naśladowania dźwięków, co naukowcy uważali warunek konieczny do odczuwania rytmu. Zachowanie Ronan podważa tę teorię i sugeruje, że zdolności muzyczne zwierząt mogą być bardziej powszechne niż sądzimy. Naukowcy spekulują, że mogła ewoluować jako adaptacja do przewidywania regularnych wzorców w środowisku, takich jak ruchy fal czy ofiar, co zwiększało szanse na przetrwanie. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Futrzane księgi ze skór fok. Tworzyli je mnisi od XII wieku
Najnowsza analiza kilkudziesięciu dzieł z XII i XIII wieku wykazała, że księgi spisywane przez mnichów były oprawiane w okładki wykonane z fok. Ich skóry były specjalnie sprowadzane m.in. z Grenlandii.
Spis treści: Księgi ze skór fok Jak skóry trafiały do cysterskich introligatorów? Mnisi nie wiedzieli, że używają skór morskich zwierząt Najnowsze badania ukazały się właśnie na łamach czasopisma naukowego „Royal Society Open Science”. Odpowiada za nie zespół naukowców z Francji, Wielkiej Brytanii i Danii. Autorzy w artykule opisują analizę starożytnego DNA, które zidentyfikowano właśnie w okładkach książek. Pochodziły one ze zbiorów różnych średniowiecznych opactw. Księgi ze skór fok – Książki są bogactwem treści, ale i artefaktami kulturowymi, zachowującymi historyczne spostrzeżenia. Kodeksy, dominujące europejskie formy literatury od czasów starożytnych, składają się ze złożonych arkuszy oprawionych w okładki. Jednak ich szczegóły strukturalne często pozostawały niezauważone. Oprawa, niezbędna do istnienia takiej księgi, ewoluowała od prostych pętli nici do złożonych zszywanych struktur, dostosowując się do zmian technologicznych i społecznych – piszą badacze w swojej pracy. W ramach tej ewolucji introligatorzy we wczesnym średniowieczu zaczęli eksperymentować z oprawami ze skór zwierząt. Okazuje się, że rzemieślnicy, którzy wykonywali dzieła dla francuskich opactw zamawiali skóry z odległych regionów północno-zachodniego Oceanu Atlantyckiego, m.in. z Grenlandii. I to nie byle jakie, bo zależało im konkretnie na skórach foczych. Jak skóry trafiały do cysterskich introligatorów? Badacze twierdzą, że skóry te były przedmiotem handlu. Rzemieślnicy kupowali je od mieszkańców Skandynawii, najczęściej schrystianizowanych wikingów, którzy zajmowali się już nie wyprawami i najemnictwem, a właśnie sprzedażą lokalnych surowców chętnym z kontynentalnej Europy. – Skóry były pozyskiwane albo poprzez handel, albo jako część dziesięciny kościelnej – mówiła Live Science główna autorka badania Élodie Lévêque, ekspertka ds. konserwacji książek na Uniwersytecie Panthéon-Sorbonne w Paryżu. – Wątpliwe jest, aby te oprawy powstały bez dostępności skór fok ze źródeł nordyckich – dodaje. Gdy introligatorzy mieli już w posiadaniu focze skóry, nie pozostawało już nic tylko brać się do pracy. Średniowieczne kodeksy pisano na kawałkach pergaminu ze skóry zwierzęcej, które były łączone drewnem, również skórą, sznurkiem lub nicią. Te, które wychodziły z lepszych zakładów introligatorskich miały również drugą, ochronną oprawę. Dotychczas uważano jednak, że to dodatkowe zabezpieczenie wykonywano ze skóry dzika lub jelenia. Autorzy przeanalizowali kilkadziesiąt książek, które pochodziły z biblioteki opactwa cystersów Clairvaux we francuskim regionie Szampania. Znajduje się tam ok. 1450 średniowiecznych ksiąg napisanych przez tamtejszych skrybów Badacze skupili się przede wszystkim na dziełach stworzonych między 1140 a 1275 rokiem. W swojej pracy uczeni wykorzystali m.in. spektrometrię mas, która pomogła ustalić skład chemiczny okładek, a także analizę DNA. Badania wykazały, że książki oprawiane były właśnie w foczą skórę. Mnisi nie wiedzieli, że używają skór morskich zwierząt W sumie badacze ustalili, że 8 książek zostało wykonanych z skór foki, a dokładniej foki pospolitej. Co więcej, naukowcom udało się ustalić także pochodzenie zwierząt. Pochodziły one przede wszystkim z Półwyspu Skandynawskiego, ale też Danii, Szkocji, oraz wspomnianej wcześniej Grenlandii i Islandii. Wszystkie książki ze skór fok zostały wykonane w opactwach położonych wzdłuż znanych europejskich szlaków handlowych z XIII wieku. Tam handlowano właśnie z mieszkańcami krajów skandynawskich. – W szczególności Norwegowie handlowali kłami i futrami morsów z Grenlandii w kontynentalnej części Europy – piszą autorzy. – Cystersi mieli szczególne upodobanie do białych i dyskretnych produktów luksusowych, co dobrze wpisuje się w walory estetyczne skór fok – twierdzi Lévêque. – Inny znany zakon, benedyktyni, preferował ciemniejsze odcienie kolorystyczne. – dodaje. Wyróżniające się białe, futrzane oprawy ksiąg mogły być cenione nie tylko ze względu na ich walory wizualne, ale także dlatego, że były wodoodporne. Jednak mnisi nie mieli wiedzy na temat ich zoologicznego i geograficznego pochodzenia. – Cystersi mogli nawet nie wiedzieć, że była to skóra fok, ponieważ to słowo jeszcze nie istniało wówczas w języku francuskim – podsumowuje Lévêque. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
PREHISTORYCZNY ZESPÓŁ stojących kamieni znany jako Stonehenge od wieków intrygował i zadziwiał obserwatorów. Imponujący pomnik prehistorii przyciągnął na angielską równinę Salisbury miliony turystów. Magazyn National Geographic wielokrotnie w swej historii opowiadał czytelnikom o Stonehenge i pokazywał jego obrazy. Pierwsze było zdjęcie wykonane z lotu ptaka. Opublikowanie go w maju 1922 r. było możliwe dzięki wykorzystaniu najnowocześniejszej technologii tamtej epoki: samolotu. Okładka niniejszego wydania ma wam pokazać Stonehenge, jakiego nie widzieliście. Zleciliśmy to zadanie dwójce pomysłowych fotografów: Alice Zoo dokumentowała związki ludzi z neolitycznymi miejscami, zaś Reuben Wu zamieniał krajobraz w krainę z innego świata, przesyconą tajemnicą. Następnie postanowiliśmy pójść o krok dalej: stworzyć wciągający model 3D neolitycznej konstrukcji, w wysokiej rozdzielczości, z zastosowaniem fotogrametrii. Zatrudniliśmy więc badacza National Geographic i fotografa Martina Edströma. On i jego zespół przy wykorzystaniu drona wykonali ponad 7 tys. zdjęć miejsca ze wszystkich stron i przetworzyli je w cyfrową replikę, która pokazana jest na górze strony. Od 134 lat przesuwamy granice opowiadania historii i teraz mam przyjemność podzielić się z Wami naszą najnowszą pracą. Wejdź na @natgeo na Instagramie, aby poznać wciągający model Stonehenge, i odwiedź stronę ngm.com, aby zobaczyć więcej zdjęć i filmów z tego miejsca. Dziękuję, że czytasz National Geographic. David Brindley p.o. redaktor naczelny
W Arktyce będzie więcej deszczu niż śniegu. Bardzo zła prognoza dla świata
Według naukowców do 2060 częściej zaobserwujemy opady deszczu niż śniegu w Arktyce. Naukowcy ostrzegają, że ta zmiana niesie ze sobą poważne konsekwencje dla całego świata.
W tym artykule: Konsekwencje dla świata Uratować planetę Północna kraina Według najnowszych badań opublikowanych w naukowym czasopiśmie Nature, do 2060 lub 2070 roku część Arktyki będzie dużo bardziej deszczowa niż snieżna. Naukowcy uważają, że stanie się to nawet kilkadziesiąt lat wcześniej niż do tej pory przewidywano. To niestety efekt postępującego ocieplenia klimatu i wzrost średniej temperatury na Ziemi. Eksperci twierdzą także, że taka zmiana warunków pogodowych w Arktyce będzie miała negatywny wpływ nie tylko na lokalnych mieszkańców i dziką przyrodę, ale na cały świat. Konsekwencje dla świata Jeżeli temperatura będzie cały czas wzrastać w tym samym tempie, naukowcy przewidują, że doprowadzi to do coraz szybszego roztapiania lodowców. Konsekwencje przybiorą efekt domina. Wzdłuż wybrzeży Arktyki podniesie się poziom wód. Niektóre stworzenia utracą dostęp do pożywienia, przez co ich populacja zacznie się zmniejszać. Topniejącą wieczna zmarzlina zacznie uwalniać ogromne ilości gazów cieplarnianych, które jeszcze bardziej przyczynią się do globalnego ocieplenia. Eksperci przekonują, że wzrost temperatury w Arktyce może nasilać bardzo niebezpieczne zjawiska pogodowe, takie jak powodzie, ale również fale upałów w Europie, Azji i Ameryce Północnej ze względu na zmianę prądu strumieniowego (strumień, który przenosi z zachodu na wschód olbrzymie masy powietrza w atmosferze ziemskiej). -Co się dzieje w Arktyce, nie zostaje w Arktyce- mówi Michelle McCrystall z University of Manitoba w Kanadzie, jedna z autorek najnowszego badania. -Wydaje nam się, że Arktyka jest daleko stąd, z dala od naszego codziennego życia. W rzeczywistości okazuje się, że kiedy tam wzrasta temperatura, ma to wpływ na cały świat- dodaje McCrystall. Uratować planetę Zespół ekspertów, którzy przeprowadził najnowsze badania, wykorzystał najnowsze modele klimatu. W ten sposób opisali, jak będzie zmieniała się sytuacja na obszarze otaczającym biegun północny. Na podstawie analizy cyku hydrologicznego stwierdzili, że w wielu częściach Arktyki częste deszcze pojawią się nawet o 30 lat wcześniej niż do tej pory przewidywano. Co więcej, badacze już teraz widzą początek tej tendencji. Wszystko wskazuje na to, że jeśli nie zrobimy nic, żeby powstrzymać ocieplanie klimatu, taki trend nie dość, że się utrzyma, to z roku na rok sytuacja może zmieniać się na gorsze. Autorzy badań zaznaczają również, że ta analiza jest o tyle niepokojąca, że zmiana może dokonać się nawet przy poziomie globalnego ocieplenia wynoszącym 1.5%. Michelle McCrystall zaznacza również, że należy pamiętać, że Arktyka nie jest monolitem. Według ich obliczeń, na niektórych obszarach m.in. na Grenlandii może dojść do zwiększonych opadów śniegu. Jeżeli weźmiemy jednak pod uwagę ogólny bilans, nie zredukuje to w wystarczającym stopniu całkowitego topnienia. Niektórzy eksperci przyznają jednak, że badania na modelach klimatu do 2100 roku są z reguły niepewne. Wynika to głównie z braku danych z bezpośrednich obserwacji opadów i temperatur. W rozmowie z magazynem The Guardian prof. Richard Allan z University of Reading w Wielkiej Brytanii przyznaje, że „Najnowsze badania, są bardzo niepokojące. Zmiana, która nastąpi jeszcze szybciej niż przewidywaliśmy jest niezwykle niebezpieczna. Powinniśmy potraktować to jak alarm dla całego świata”. Eksperci są zgodni, że światowi przywódcy powinni zrobić wszystko, aby osiągnąć cel Porozumienia Paryskiego. Północna kraina Arktyka jest obszarem rozproszonych wysp i archipelagów wokół bieguna północnego. Obejmuje część Rosji, Norwegii, Finlandii, Szwecji, Kanady, Grenlandię, Islandię, Alaskę oraz Ocean Arktyczny, pokryty w dużej części lodem, który jest centrum Arktyki. Pomimo trudnych warunków lądowych, na tym obszarze możemy spotkać wyjątkową faunę i florę. To kraina tundry i lasów borealnych. Na niektórych obszarach, które są mniej oblodzone możemy znaleźć mchy, porosty, a tam gdzie wilgotność jest większa, turzyce i trawy. W miejscach, gdzie temperatura jest cieplejsza rosną drzewa, które są niezwykle odporne na chłód. Są to głównie drzewa iglaste. Ten obszar jest również domem dla wielu gatunków zwierząt. To między innymi renifery, foki, niedźwiedzie polarne, maskonury zwyczajne, rybitwy popielate i walenie. Zamieszkują ją również rdzenni mieszkańcy: Inuici, Lapończycy, Czukcze i Nieńcy. Arktyka jest dla klimatologów punktem odniesienia dla zmian klimatycznych, ponieważ jest na nie wyjątkowo wrażliwa. Źródło: Nature
Już najmłodsze foki wiedzą, jak nie dać się zagłuszyć
Żeby być zrozumianym, czasem trzeba podnieść głos. Małe foki mają to we krwi.
W tym artykule: Wokalne zdolności fok Ludzie jak foki? Komunikacja służy wymianie informacji. Aby przebiegała pomyślnie, obie strony muszą się wzajemnie zrozumieć. W tym celu ludzie czasami zmieniają ton głosu lub dostosowują się do otoczenia, na przykład zewnętrznych hałasów. Ta niepozorna zdolność jest więc bardzo ważna. Z badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of The Royal Society B” wynika, że posiadają ją nie tylko ludzie, ale również foki. Po co fokom umiejętność modulowania wydawanych odgłosów? Autorzy badań tłumaczą, że zwierzaki korzystają z niej między innymi w okresie godowym oraz w innych interakcjach społecznych, przykładowo podczas uczenia się oraz ostrzegając przed drapieżnikami. Sowy tak jak ludzie korzystają z pamięci przestrzennej. W jaki sposób? Co łączy sowy, ludzi i niektóre gryzonie? Pamięć przestrzenna! Wokalne zdolności fok W pierwszej kolejności autorzy badań nagrali szum wiatru oraz inne dźwięki środowiska naturalnego na mieliźnie na Morzu Wattowym, położonym między Danią, Niemcami i Holandią. Następnie odtworzyli je w obecności ośmiu niespokrewnionych ze sobą, urodzonych na wolności fok pospolitych. Zwierzaki miały od 1 do 3 tygodni. Trwające 45-minut nagranie wywołało różne reakcje u badanych fok. Po usłyszeniu szumów morza, maluchy zaczęły obniżać ton wydawanych odgłosów, jednak w odpowiedzi na coraz głośniejsze hałasy, część z nich również „podniosła głos”. Naukowcy nazywają to zachowanie efektem Lombarda i jak podkreślają, jest typowe dla ludzi. To normalne, że mówimy głośniej, aby być lepiej zrozumianym. Badania wykazały, że małe foki mają o wiele bardziej rozwinięte zdolności wokalne, niż początkowo zakładali naukowcy. W odróżnieniu od większości ssaków zwierzaki te są w stanie modulować odgłosy już w wieku zaledwie kilku tygodni. To odkrycie może okazać się kluczowe w rozwikłaniu wielu tajemnic związanych z ludzką mową. Okazuje się bowiem, że mamy z fokami zaskakująco dużo wspólnego. – Badając te wyjątkowe ssaki, zaczynamy rozumieć, jak powstaje ludzka mowa. Chcemy dowiedzieć się, dlaczego jesteśmy tacy rozgadani – tłumaczy Andrea Ravigani z Instytutu Psycholingwistyki Maxa Plancka. Wampiry żywią się wyłącznie krwią. W przeżyciu pomaga im brak pewnych genów Naukowcy porównali genom wampira zwyczajnego, czyli Desmodus rotundus z genomami 25 innych gatunków nietoperzy. Jak ustalili, u D. rotunudusa brakuje 13 kopii genów. Ludzie jak foki? Do niedawna to ptaki były uważane za wzorowe zwierzęta, na których naukowcy mogliby uczyć się schematów związanych z ludzką mową. Według badań, niektóre pisklęta rozpoznają trele, jeszcze będąc w skorupkach jaj. Wyniki badań nad małymi fokami zmieniły jednak podejście naukowców. Jak tłumaczą, łatwiej porównywać ludzi do innych ssaków, chociażby ze względu na pewne podobieństwa ewolucyjne. Zazwyczaj nagrania odgłosów zwierząt zarejestrowane na wolności są trudne do przeanalizowania, przez brak brak wiedzy o płci i wieku osobników. W przypadku fok badacze mają więcej informacji, co pozwala im na kontynuowanie bardziej szczegółowych prac w przyszłości. Źródło: „Philosophical Transactions of The Royal Society B”
Czy zwierzęta potrafią używać gwiazd do nawigacji?
Dotychczas uważano, że człowiek jest jedyną z istot żyjących na ziemi, które potrafią dokładnie przyglądać się gwiazdom. Przez tysiąclecia Droga Mleczna na naszym niebie służyła jako drogowskaz a także jako inspiracja dla mitologicznych opowieści o rzekach, drogach, drzewach czy bóstwach. Tymczasem naukowcy badający zwierzęta, dokonali ostatnimi czasy zaskakujących odkryć, które każą nam zrewidować nasze poglądy na temat umiejętności niektórych zwierząt.
W tym artykule: Żuk gnojarz i foka przecierają szlak w „zwierzęcej astronomii" Co dwie foki, to nie jedna Zwierzęta wciąż służą nauce Żuk gnojarz i foka przecierają szlak w „zwierzęcej astronomii" Pewnej bezksiężycowej nocy, Marie Dacke i Eric Warrant, specjaliści od widzenia zwierząt z Uniwersytetu w Lund w Szwecji, obserwowali nocne żuki gnojowe, na afrykańskiej sawannie, jak toczyły gigantyczne kule nawozu. Żuki wydawały się być w stanie toczyć kule nadzwyczaj prosto, mimo że nie miały żadnych wyraźnych punktów orientacyjnych, do których mogłyby się odnieść. „ Na początku myśleliśmy, że może używają do orientacji światła naszych kamer" - powiedziała dr Dacke. „Byliśmy naprawdę zdezorientowani". Potem naukowcy zdali sobie sprawę, że żuki korzystały ze światła Drogi Mlecznej! Po tym, jak żuk gnojowy przybywa na kupę gnoju, mozolnie buduje kulę z nawozu większą od siebie. Następnie wspina się na nią i kręci się dookoła, skanując niebo ponad nim. Na skutek złożonego charakteru oczy żuka gnojarza, gwiazdy wyglądają jak plamy, a nie punkty światła. Ale te same oczy są bardziej wrażliwe niż nasze, na przyćmione obiekty, takie jak delikatny zarys Drogi Mlecznej. Po skanowaniu nieba, żuk toczy swoją kulę w linii prostej z dala od kupy gnoju przez kilka minut, na przypadkowym kursie. (To wydaje się minimalizować prawdopodobieństwo, że dwa żuki spotkają się, co często prowadzi do walki). Dr Dacke odkrył, że żuki wydają się utrzymywać na prostej drodze, sprawdzając czy widok Drogi Mlecznej, w kierunku której zmierzają, wciąż pasuje do wcześniejszego obrazu referencyjnego jaki zapamiętały. Naukowcy tacy jak dr Dacke podejrzewają, że znaczna część świata zwierząt może czasami nawigować przy użyciu światła gwiazd. Takie badania rodzą nowe, trudne pytania: Czy zwierzęta widzą gwiazdy? Czy potrafią się nimi posługiwać? Inny naukowiec, Guido Dehnhardt, biolog morski pracujący obecnie na Uniwersytecie w Rostock w Niemczech, badał sposób, w jaki ssaki morskie orientują się w terenie. Dr Dehnhardt i jego kolega Björn Mauck wysnuli hipotezę, że gdyby foki potrafiły rozróżniać gwiazdy, mogłoby to pomóc wyjaśnić, w jaki sposób zwierzęta te są w stanie pokonywać długie pływanie po pozbawionych innych punktów orientacyjnych, morzach. Aby sprawdzić ewentualne umiejętności astronawigacji fok, dr Mauck wymyślił dwa eksperymenty, które należą do najbardziej entuzjastycznych i pełnych zachwytu eksperymentów w historii nauki. Najpierw zespół skonstruował swój, nazwijmy to... „fokoskop” bo chyba tak, z przymrużeniem oka można przetłumaczyć z angielskiego „seal-o-scope” jak oryginalnie nazywał się ten swoisty teleskop dla fok. Była to prosta tuba bez soczewki, przez którą obiekt badań - foka o imieniu Nick mogła oglądać nocne niebo. Eksperyment polegał na tym, że zwierzę zostało wytrenowane do tego, by naciskać zainstalowaną przy „fokoskopie” klapkę, gdy w tubie pojawiały się jasne punkty, takie jak Wenus, Syriusz i Gwiazda Polarna; foka nie mogła zobaczyć wielu słabych gwiazd tak jak człowiek, ale jak ustalili badacze, mnóstwo możliwych niebiańskich punktów orientacyjnych wciąż było dla niej dostępnych. Co dwie foki, to nie jedna Następnie dr Mauck zbudował coś jeszcze większego. Tym razem zaprosił do udziału dwie foki: Nicka i jego jeszcze sprytniejszego brata, Maltiego. Wpuszczone do basenu w kolońskim zoo, foki wpłynęły do kopuły o średnicy ok. 5 metrów, której brzegi spoczywały na pływającym pierścieniu. Wnętrze tego stworzonego na zamówienie planetarium było oświetlone przez 6 000 symulowanych gwiazd. „Foki natychmiast wpływały do planetarium i patrzyły na gwiazdy wyraźnie zwracając na nie uwagę" powiedział dr Dehnhardt. „Można było odnieść wrażenie, że naprawdę rozpoznawały, co to jest". Najpierw badacze użyli wskaźnika laserowego, aby skierować foki do miejsca, gdzie obręcz kopuły spotkała się z wodą w miejscu najbliższym gwieździe Syriusz. Jeśli foka podpłynęła i dotknęła pyskiem dokładnej tej części kopuły, otrzymywała w nagrodę kilka ryb. Następnie wskazówka została skierowana bezpośrednio na Syriusza. Ponownie zadaniem foki było popłynięcie w kierunku gwiazdy i dotknięcie punktu na obręczy bezpośrednio pod nią. Wtedy badacze zrezygnowali z laserowego wskaźnika. Bez względu na to, w którą stronę skierowany był projektor gwiazdowy, obie foki zawsze znajdowały drogę do Syriusza. To pokazało, jak argumentowali naukowcy, że foki przemierzające otwarte morze miały zdolność do używania jasnych gwiazd do obieranie kierunków w swoich wędrówkach. Bardziej doświadczonej w badaniach foce o imieniu Nick zajęło 11 sesji, by nauczyć się niezawodnie dopływać we właściwe miejsce i dotknąć ściany tuż pod wyświetlonym Syriuszem. Ale Malti zrobił to już za pierwszym razem, gdy zostawiono go samego w planetarium. „Malti był absolutnie genialną foką!" - powiedział dr Dehnhardt. Zwierzęta wciąż służą nauce Po zakończeniu swoich badań, pionierzy zwierzęcej astronomii nadal pomagają naukowcom w ich badaniach. Kilka południowoafrykańskich okazów żuków gnojowych mieszka teraz w laboratorium w Lund, gdzie naukowcy czasami badają je pod w pełni symulowanym niebem. Z kolei foka Nick nadal aktywnie bierze udział w badaniach w takich dziedzinach jak akustyka, hydrodynamika i optyka. Nick mieszka teraz w rozległym laboratorium portowym, które otwiera się na Morze Bałtyckie; w nocy on i inne foki w zagrodzie mogą zobaczyć fantastyczne niebo nad głową, powiedział dr Dehnhardt. „Ale czy potrafią z niego korzystać", pyta naukowiec, „Nie wiem".
Turystka chciała zrobić sobie zdjęcie z mniszką hawajską. Głos zabrał gubernator stanu
Turyści na Hawajach mają nową, głupią zabawę – robią sobie zdjęcia z mniszkami hawajskimi. Przypominamy, że kuzynki fok szarych od lat są klasyfikowane jako krytycznie zagrożone wyginięciem. Szacuje się, że obecnie na wolności żyje ich około 1400.
Po wielu miesiącach ograniczeń w ruchu turystycznym ludzie na całym świecie zaczęli nadrabiać wyjazdowe zaległości. Poluzowanie obostrzeń zbiegło się z początkiem wakacji. Najpopularniejsze kierunki od tygodni przeżywają prawdziwe oblężenie. Z ekonomicznego punktu widzenia jest to jak najkorzystniejsza sytuacja, jednak problem zaczyna się wtedy, gdy przyjezdni nie szanują zastanych, obowiązujących norm. Boleśnie przekonują się o tym mieszkańcy Hawajów. Hawaje nie radzą sobie z tłumami turystów. Burmistrz Maui prosi linie lotnicze o „przerwę” Braki w personelu, podróżni włamujący się na obszary chronione... Nie tak miało wyglądać odmrożenie turystyki na Hawajach. Turyści na Hawajach W te wakacje na Hawaje przybywa tak wielu turystów, że burmistrz Maui poprosił nawet linie lotnicze o przerwę. Dlaczego? Wyspy nie są zwyczajnie przygotowane na fale turystów. W hotelach brakuje personelu, a na plażach jest bardzo tłoczno. W dodatku przyjezdni niechętnie przestrzegają obostrzeń związanych z pandemią COVID-19 i włamują się do miejsc zamkniętych dla zwiedzających. W ostatnich dniach wczasowicze raz jeszcze przekroczyli granice głupoty. View oEmbed on the source website Do sieci trafiło nagranie, na którym turystyka podchodzi do wypoczywającej na plaży mniszki hawajskiej. Zwierzę spało, ale obudziło się po tym, jak kobieta je dotknęła. Wideo wywołało kolejną publiczną dyskusję o nieodpowiedzialnym zachowaniu odwiedzających Hawaje. Głos zabrał m.in. David Ige, gubernator Hawajów. „Ostatnio obserwuję coraz więcej nagrań przedstawiających osoby odwiedzające nasz stan, które dotykają i niepokoją zagrożone wyginięciem mniszki hawajskie. Chcę jasno powiedzieć, że takie zachowanie jest absolutnie nie do przyjęcia” – czytamy we wpisie na jego oficjalnym profilu na Twitterze. View oEmbed on the source website Turyści z nagrań, których udało się zidentyfikować, zostali ukarani grzywną. Foki z Antarktydy pomagają meteorologom w prognozowaniu pogody Foki bezpośrednio odczuwają następstwa zmian klimatycznych. Od lat pomagają naukowcom w zrozumieniu wpływu środowiska Antarktydy na resztę świata. Mniszki hawajskie – co o nich wiemy? Mniszki hawajskie to ssaki płetwonogie z rodziny fokowatych. Są klasyfikowane jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. W latach 70. XX wieku ich populacja spadła do zaledwie 500-600. Szacuje się, że obecnie na wolności żyje około 1400 osobników. Zwierzęta te są bardzo płochliwe, a powodów do stresu i strachu niestety im nie brakuje. Ekolodzy najbardziej boją się o matki wypoczywające na plażach z małymi – na widok ludzi lub psów, mogą się rozdzielić i zgubić. Mimo prowadzonej na Hawajach akcji edukacyjnej (na wsypach rozlokowano tablice, rozdawane są również ulotki o szanowaniu przyrody), turyści cały czas podchodzą do mniszek hawajskich, żeby je dotknąć, lub jeszcze gorzej, nakarmić. Foki z Hawajów, podobnie jak ich kuzynki, żywią się rybami, skorupiakami i głowonogami. Inne, ludzkie smakołyki mogą być dla nich trujące.
Nurkowie głębinowi przebadani. Saturacja krwi spada do poziomu charakterystycznego dla fok
U elitarnych freediverów, którzy bez wspomagania nurkują na głębokość nawet 100 metrów, dochodzi do obniżania nasycenia krwi tlenem – zwykle na poziomie 98% – do zaledwie 25%, a ich tętno było tak niskie, że wynosiło 11 uderzeń na minutę. Są to poziomy, jakie zwykle obserwuje się u stworzeń morskich, w tym fok i wielorybów.
Podczas gdy pomysł wyprawy w głąb oceanu u wielu ludzi może budzić przerażenie, dla poszukujących mocnych wrażeń freediverów jest to ekscytujący sport. Feediverzy nurkują bez żadnego sprzętu wspomagającego (z wyjątkiem płetw), a najlepsi z nich są w stanie zejść na głębokość nawet ponad 100 metrów. Na takiej głębokości większość ludzi straciłaby przytomność, jednak elitarni nurkowie są w stanie tolerować ekstremalnie niski poziom tlenu. Zresztą jak podaje serwis Go Freediving, nurkowanie swobodne opiera się na zdolności do długotrwałego wstrzymania oddechu, czasami określanego nawet jako bezdech. „Freediving to sposób, w jaki ludzie nurkowali pod wodą przez tysiąclecia, na długo przed wynalezieniem akwalungu. Jest to, całkiem dosłownie, nurkowanie na jednym oddechu – i jest to najbardziej naturalny sposób podróżowania pod falami” – czytamy. Freediving, czyli nurkowanie na bezdechu. Kto może uprawiać ten sport? Freediving po raz pierwszy w dzisiejszej formie pojawił się w Europie południowej. W latach dwudziestych ubiegłego wieku, z racji wynalezienia okularów do pływania pojawiła się moda na podw... 11 uderzeń serca na minutę Nic dziwnego, że zafascynowani zdolnościami i osiągami freediverów naukowcy postanowili dokładniej przyjrzeć się ich fizjologii. Badacze z University of St Andrews w Wielkiej Brytanii wyposażyli kilku nurków w przenośne, zakładane na przegub monitory aktywności życiowych do pomiaru tętna oraz ciśnienia i saturacji krwi (saturacja czyli poziom natlenienia krwi). Następnie prześledzili wskazania tych monitorów podczas podwodnych sesji. W badaniach naukowcy chcieli zrozumieć, w jaki sposób freediverzy są w stanie wytrzymać niski poziom tlenu podczas nurkowania na dużych głębokościach. Tym sposobem odkryli, że nurkowie mają podobną fizjologię do ssaków morskich – w tym fok, wielorybów i delfinów. – Podczas nurkowania freediverzy wykazywali wyjątkowe reakcje fizjologiczne. Zarejestrowaliśmy tętno tak niskie, jak 11 uderzeń na minutę, a poziom natlenienia krwi, który normalnie wynosi 98 procent, spadł do 25 procent. To znacznie poniżej poziomu, w którym ludzie stracą przytomność, czyli ok. 50 procent – mówi dr Chris McKnight, jeden z głównych autorów badania. Nurkowanie rekreacyjne – gdzie nurkować w Polsce i od czego zacząć? Nie trzeba wycieczki nad Morze Czerwone, by rozbudzić w sobie zamiłowanie do nurkowania na głębokościach. Piękno podwodnej przyrody można odkryć również w polskich akwenach, podobnie jak ... Dr McKnight dodaje, że poza wyjątkowymi reakcjami fizjologicznymi i skrajnościami, jakie mogą tolerować freediverzy, to stanowią oni także bardzo „pouczającą grupę fizjologiczną”. – Ich reakcje fizjologiczne są wyjątkowe, a warunki, na które są narażeni, nie są łatwe do odtworzenia, więc oferują unikalny sposób zrozumienia, w jaki sposób organizm reaguje na niski poziom tlenu we krwi, niskie natlenienie mózgu i poważną supresję sercowo-naczyniową – wyjaśnia. Autorzy badania mają nadzieję, że ich odkrycia utorują drogę nowym metodom leczenia pacjentów kardiologicznych i zwiększą bezpieczeństwo samych freediverów.
Foki z Bałtyku też cieszą się wiosną. Fotograf przyłapał je na kąpieli słonecznej
Przywykliśmy już do zdjęć zatłoczonych polskich plaż. Tym razem pierwsze skrzypce zagrali nie wczasowicze i kolorowe parawany a rozleniwione foki. Zwierzaki wygrzewały się na wydmowej wysepce w pobliżu Trójmiasta.
W tym artykule: Foki nad Morzem Bałtyckim Foki z rezerwatu przyrody Mewia Łacha Foki wydają nam się egzotycznymi zwierzętami. Po części słusznie, ale zapominamy, że przecież żyją nie tylko na odległych biegunach, ale też w Morzu Bałtyckim. Zwierzaki doczekały się nawet specjalnego ośrodka na Helu, w którym odwiedzający mogą przyjrzeć im się z bliska. Nieco trudniej spotkać je w środowisku naturalnym. Tym większe szczęście miał pan Michał Blaszke z Trójmiasta, który uwiecznił w weekend kilkadziesiąt fok wylegujących się na Wyspie Sobieszewskiej. Foki nad Morzem Bałtyckim Od kilku dni nareszcie możemy cieszyć się prawdziwie wiosenną aurą. Termometry pokazują powyżej 20 kresek, a stęsknieni za słońcem Polacy ruszyli z kocami oraz koszami do parków i na plaże. Nie tylko ludzie lubią wygrzewać się na świeżym powietrzu. Na zdjęciach udostępnionych przez pana Michała Blaszke w jednej z sąsiedzkich grup na Facebooku, widzimy liczną grupę fok odpoczywających w rezerwacie przyrody Mewia Łacha w północno-wschodniej części Wyspy Sobieszewskiej. Wyjątkowe fotografie z miejsca obiegły sieć. Pojawiły się na fanpage’ach, a nawet na oficjalnym profilu jednego z gdańskich radnych w mediach społecznościowych. Foki z rezerwatu przyrody Mewia Łacha Część Internautów nie dowierza, że takie kadry zostały uchwycone nad polskim morzem, a na dodatek w pobliżu Trójmiasta. Ten widok, choć rzadki, nie powinien być jednak aż tak wielkim zaskoczeniem. W rezerwacie przyrody Mewia Łacha żyje największa na polskim wybrzeżu kolonia dzikich fok. W 2007 roku po raz pierwszy zaobserwowano tam kilka samic i jednego samca. Od tamtej pory ich populacja powiększyła się do kilkuset okazów. Mewia Łacha to też raj dla ornitologów. W rezerwacie miejsca lęgowe mają m.in. rybitwy białoczelne i rzeczne, sieweczki obrożne czy zagrożone wyginięciem ostrygojady. Aby nie przeszkadzać ptakom, odwiedzający mogą poruszać się wyłącznie po wytyczonej trasie. Obowiązuje zakaz plażowania na terenie rezerwatu i podpływania do wydmowych wysepek. To właśnie na jednej z nich foki urządziły sobie ostatnio zbiorowe wygrzewanie.
Nagranie, które ukazało się na stronie internetowej magazynu “Marine Mammal Science” pokazuje, jak foki szare klaszczą do siebie. Badacze przez 17 lat próbowali uchwycić to na filmie i zrozumieć, co ta czynność oznacza w świecie fok.
Na początku odkrycie to może nie wydawać się niczym wyjątkowym – w końcu foki słyną z takich zachowań w ogrodach zoologicznych i akwariach. Jest jednak zasadnicza różnica: podczas gdy zwierzęta w niewoli (zazwyczaj foki futerkowe lub lwy morskie) są szkolone do klaskania dla naszej rozrywki, foki szare robią to na wolności i z własnej woli. Podobnie jak ich żyjący na lądzie krewni, ssaki morskie komunikują się przede wszystkim wokalnie. Foki szare nie są wyjątkiem, w dodatku mogą być zaskakująco wszechstronne – znany jest nawet przypadek, kiedy trener nauczył fokę nucić melodię z “Gwiezdnych Wojen”. Ale wokale to tylko niektóre z dźwięków, które potrafią wydawać te ssaki. Często zdarza im się hałasować, uderzając płetwami lub ogonami w taflę wody. Jednak to, co odróżnia foki szare od innych ssaków morskich, to fakt, że, podobnie jak ludzie, klaszczą przedramionami, z tym że robią to całkowicie pod wodą. Podobnie, jak goryle bijące się w pierś, foki szare klaszczą, by ostrzec konkurentów i przyciągnąć potencjalnych kumpli albo przedstawicieli przeciwnej płci. Zazwyczaj to męskie osobniki wykonują tę czynność. Prawdopodobnie foki szare wykształciły w sobie nawyk klaskania z powodu podwodnego i nawodnego hałasu, który towarzyszy oceanom – potężny klask jest w stanie dotrzeć dalej niż głos. Nagranie klaskania dzikich fok nie było łatwe i zajęło aż 17 lat prób w wykonaniu "foczego nurka" i biologa morskiego Bena Burville. Naukowiec od lat słyszał klaskanie podczas nurkowania z szarymi fokami w sezonie lęgowym. Podobne odgłosy wykrywali również badacze używający podwodnych mikrofonów, ale zazwyczaj mylili je z sygnałami wokalnymi. Dopiero gdy zobaczył wielkiego samca klaskającego łapkami, Burville w końcu zidentyfikował prawdziwe źródło dźwięku, jednak wówczas nie udało mu się uchwycić tego na taśmie. Dopiero w październiku 2017 udało mu się nagrać podobne zachowania u fok w pobliżu Wysp Farne w Wielkiej Brytanii.
Rekordowy baby boom w rodzinie foki szarej. Strażnicy mają problem z liczeniem młodych
Największa kolonia foki szarej w Norfolk w Anglii szykuje się w tym roku na rekordowy wyż demograficzny. National Trust, brytyjska organizacja na rzecz ochrony przyrody, zapowiada, że na świat przyjdzie 4000 młodych.
W rezerwacie Blakeney National Nature Reserve w Norfolk mieszka spora kolonia fok szarych. Pierwsze focze szczenię zauważono tu w 1988 roku. Od tego czasu lęgowisko stało się domem dla rosnącej liczby tych sympatycznych ssaków morskich, a liczba młodych z roku na rok rośnie. Jeszcze w 2001 roku było ich zaledwie 25, ale w 2019 już 3399. Wszystko wskazuje na to, że rok 2020 znowu będzie rekordowy. W dodatku pobije zeszłoroczny wynik na głowę. National Trust, brytyjska organizacja zajmującą się ochroną zabytków i przyrody w Anglii, Walii i Irlandii Północnej, poinformowała, że spodziewa się, że w tym roku w kolonii pojawi się aż 4000 młodych. Pierwsze szczenię w tym roku zauważono pod koniec października. Foki na terenie rezerwatu mają doskonałe warunki do rozwoju, a to dzięki ciszy i nieobecności ich naturalnych wrogów – drapieżników. View oEmbed on the source website Choć znane powiedzenie głosi, że od przybytku głowa nie boli, to rozrost populacji fok w Norfolk jest poważnym problemem dla pracowników rezerwatu. We wcześniejszych latach, kiedy strażnicy chcieli policzyć młode, które w danym sezonie przyszły na świat, wystarczyło aby przeszli się obok stada. Dziś liczba zwierząt jest tak duża, że tego typu spacer po pierwsze nie byłby bezpieczny (zarówno dla zwierząt, jak i ludzi), a po drugie liczenie młodych w ten sposób byłoby bardzo utrudnione. – Kiedy foki zaczęły się tu rodzić po raz pierwszy, ważne było, aby liczyć młode. To pomagało nam monitorować stan kolonii. Jednak ostatnio gęstość kolonii znacznie wzrosła i chodzenie po kolonii nie jest obecnie bezpieczne ani dla personelu, ani dla fok – mówi strażnik National Trust, Leighton Newman. Postanowiono więc zmienić podejście do zliczania nowo narodzonych szczeniąt. Strażnicy i pracownicy National Trust będą od teraz liczyć nowonarodzone oraz nieco starsze, odstawione już od piersi szczenięta, tylko na określonym niewielkim obszarze plaży zajmowanej przez kolonie. Młode łatwo rozpoznać dzięki białej barwie futra, a wielkość pozwala ocenić ich wiek. Naukowcy mają nadzieję, że na podstawie obserwacji fragmentu kolonii, uda im się uzyskać wgląd w to, co dzieje się w całej populacji. Nowe podejście da również strażnikom możliwość dokładnego przyjrzenia się zachowaniu fok na terenie Blakeney Point. Zespół National Trust planuje również przeprowadzić w przyszłym roku liczenie kolonii fok z powietrza, przy wsparciu zespołu szkockiego instytutu badawczego Sea Mammal Research Unit. Informacje zebrane podczas liczenia stada zostaną przeanalizowane przez instytut, aby pomóc oszacować, jak foki szare rozmnażają się w całej Wielkiej Brytanii. – Liczenie osobników zapewnia jedynie dość podstawowy ogląd na kolonię fok, dlatego zamierzamy współpracować z instytutem badań nad ssakami morskimi, aby przeprowadzić bardziej dogłębne badania i lepiej zrozumieć, dlaczego Blakeney stało się tak ważnym siedliskiem dla fok – mówi Chris Beilby z National Trust Norfolk Coast. Beilby wyjaśnił, że zbadanie tego będzie wymagało przyjrzenia się zachowaniu fok. Dodał, że przyszłoroczne obserwacje z lotu ptaka pomogą sporządzić dokładny obraz tego, jak duża jest kolonia i ujawnią, czy nowa metoda liczenia młodych (z uwzględnieniem jednego obszaru) rzeczywiście daje wiarygodne wyniki. Szacuje się, że na całym świecie żyje około 300 000 fok szarych, a wody brytyjskie i irlandzkie stanowią schronienie dla około 40 procent całej populacji.
Foki są fantastyczne. Mamy na to 5 filmowych dowodów
Czy wiecie, że nazywają je "psiakami oceanów"? Nie bez przyczyny!
Foki to jedne z najbardziej wyrazistych i charyzmatycznych zwierząt morskich. Choć mogą wydawać się przesłodkie amerykański Marine Mammal Protection Act doradza nie zbliżać się do nich na odległość poniżej około 47 metrów. Biolodzy dodają, że lepiej nie wchodzić w kontakt wzrokowy, bo choć piękne, te zwierzęta mają bardzo ostre zęby, silnie bronią swojego terytorium i mogą przenosić choroby. Mamy zatem dla Was propozycję bezpiecznego podziwiania tych stworzeń - na filmach! 1. Foki lubią się bawić Na lądzie bywają bardzo nieśmiałe, mogą wydawać się ociężałe i niezgrabne. Ale gdy zobaczycie jak ruszają się pod wodą zmienicie o nich zdanie! Gdy przełamią swój strach przed człowiekiem potrafią się doskonale bawić. View oEmbed on the source website 2. Foki są bardzo ciekawskie Czasem aż za bardzo. Dobrze to widać na filmiku kajakarzy przepływających przez Walvis Bay w Namibii. View oEmbed on the source website 3. W wodzie są bezszelestnymi i inteligentnymi łowcami Ten film pokazuje starcie ośmiornicy z krabem, ale kończy się zaskakująco - foka, która nauczyła się wykorzystywać światła reflektorów nurków do wyszukiwania dla siebie zdobyczy atakuje nic nie podejrzewającego głowonoga. View oEmbed on the source website 4. Bywają bezwzględnymi drapieżnkami. Najlepszym przykładem jest morski leopard, który potrafi atakować pingwiny, inne foki, a nawet ludzi. Tutaj jednak zobaczycie go w sytuacji, gdy z nieznanego powodu pozwala małemu pingwinowi przeżyć i dotrzeć bezpiecznie do brzegu. View oEmbed on the source website 5. Słonie morskie rozpoznają nawzajem swoje głosy. Samce tych ogromnych krewniaków słodkich foczek staczają krwawe i zacięte pojedynki o dominację w stadzie, tylko samiec alfa ma prawo do zapłodnienia samic. Żeby poznać hierarchię w danym stadzie te zwierzęta nauczyły się rozpoznawać z daleka swoje głosy i komunikaty. Poza ludźmi to jedyny taki gatunek. View oEmbed on the source website
Jeśli masz słabe nerwy nie czytaj tego tekstu. Mewy potrafią być naprawdę okrutne
Mewy opracowały nową strategię polowania na młode kotiki. Polega ona na... wyjadaniu ich gałek ocznych.
Przez ostatnie 15 lat naukowcy zanotowali około 500 przypadków, kiedy mewy południowe (Larus dominicanus) atakowały i próbowały jeść gałki oczne młodych uchatek karłowatych (Arctocephalus pusillus pusillus) w nadmorskim Parku Narodowym Dorob w Namibii. Jako że ślepe ssaki nie mogą szukać pomocy u innych uchatek, łatwo ulegają wówczas dalszym atakom. Ptaki odkryły, że usunięcie gałki ocznej ofierze jest bardzo skuteczną metodą zdobycia obiadu. – Zachowanie to zdaje się być zupełnie nowym – mówi autor badania Austin Gallagher z Uniwersytetu Carleton w Ottawie. Jego spostrzeżenia opublikowano właśnie w "African Journal of Marine Science". Okrutna metoda Życie młodych uchatek karłowatych od samego początku jest trudne. – Dzieci nie potrafią pływać i muszą polegać na mleku matki – mówi Michelle Jewell, ekolog behawioralny z holenderskiego Królewskiego Instytutu Badań Morza. Aby dostarczyć mleko, matka musi z kolei od czasu do czasu zapolować na ryby, zostawiając wówczas młode w kolonii bez opieki. Potomstwo może wtedy paść ofiarą drapieżników lądowych – lwów, hien, oraz – jak się okazuje – mew. Badanie wykazało, że mewy miały 50 proc. skuteczności w wyjadaniu gałek ocznych młodych uchatek. – Niewidoma uchatka nie zdobędzie jedzenia, bo nie znajdzie matki. Będzie też atakowana przez inne mewy – mówi Gallagher. Naukowcy zaobserwowali, że w wielu przypadkach, podczas gdy jedna mewa wyjadała oczy, inne zabierały się za zjadanie zwierzęcia, wydziobując jego podbrzusze czy genitalia. – To okrutna metoda, choć z punktu widzenia ptaka to raczej ładnie zaplanowany atak – dodaje naukowiec. Mewy szybko się uczą Skąd wzięła się ta metoda? Gallagher uważa, że jest to prawdopodobnie spowodowane wzrostem populacji uchatek, będących dla ptaków obfitym źródłem pożywienia. W miesiącach zimowych od 20 do 80 tys. płetwonogich udaje się na wybrzeże Namibii, by rozmnażać się i wychowywać młode. Ten gwałtowny wzrost liczebności (w 1998 roku uchatek było raptem około stu) jest wynikiem naturalnego cyklu zmian wielkości populacji. Mewy z kolei bardzo szybko się uczą. – Wystarczy, ze jeden ptak zorientuje się, że oczy uchatki to taki fast food, inne szybko podłapią ten sposób – mówi Jewell. – Oczy są zresztą dobrym źródłem białka – dodaje Craig Harms, ekspert medycyny weterynaryjnej z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej (który nie był zaangażowany we wspomniane badania). Zawodowo zajmując się zdrowiem morskich ssaków, Harms widział na własne oczy, do czego zdolne są mewy. – Bardzo lubią dziobać i jeść tłuszcz wyrzuconych na brzeg żywych lub martwych morświnów – mówi. I choć wydziobywanie oczu to zachowanie nowe, Harms zwraca uwagę na inne badania – mewy stadnie wydziobują tran młodych biskajskich wali południowych, które wynurzają się na powierzchnię oceanu, by nabrać powietrza. – Nie zaskakuje mnie więc, że znalazły inne, podobne źródło świeżej żywności. Jason Bittel / National Geographic News
Uwaga, na polskich plażach mogą pojawiać się focze szczenięta!
Rozpoczął się właśnie okres, gdy na świat przychodzą foki szare. W związku z działaniami prowadzonymi m.in. przez Błękitny Patrol WWF na rzecz ochrony fok, widok tych bałtyckich ssaków na polskim wybrzeżu nie jest już taką rzadkością, jak jeszcze kilka lat temu. Sprawdź, jak zachować się, gdy zauważysz młode na plaży.
Czas młodych Foki szare przychodzą na świat na przełomie lutego i marca. Dwa, trzy tygodnie po narodzinach, matka opuszcza szczenię, które musi od tego czasu radzić samo sobie. Młoda foka wędruje wówczas do morza i uczy się, jak łowić ryby. To trudny czas w życiu tych ssaków, które często odpoczywają na plażach i na łachach. Nie bez powodu WWF prosi o informację każdego, kto zauważy na plaży młode foki. - Prosimy o zgłoszenia miejsca obserwacji fok, żeby wolontariusze Błękitnego Patrolu WWF mogli ocenić ich stan i zapewnić im spokój - mówi Rafał Jankowski z WWF. - Apelujemy też do spacerowiczów, żeby nie podchodzili do fok, ani nie pozwalali podbiegać do nich psom. Dla dzikich zwierząt tak bliski kontakt z człowiekiem czy psem to ogromny stres. Właśnie w tym okresie Błękitny Patrol WWF otrzymuje najwięcej zgłoszeń dotyczących małych fok. Oczywiście nie wszystkie z nich wymagają pomocy, jednak wolontariusze WWF wyjeżdżają na każde wezwanie i sprawdzają kondycję zwierzęcia. Po zorientowaniu się w sytuacji oraz konsultacjach z ekspertami ze Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego im. Profesora Krzysztofa Skóry, podejmowana jest decyzja o ewentualnym przewiezieniu ssaka do fokarium mieszczącego się w Helu. Dzieje się tak wyłącznie w przypadku, gdy foka wymaga pomocy. Zostaje wówczas poddana rehabilitacji w ośrodku. Gdy tylko zwierzę odzyska zdrowie i pełną sprawność, zostaje wypuszczone do Bałtyku. Widzisz fokę? Zadzwoń! Gdy zobaczysz fokę, koniecznie zgłoś to Błękitnemu Patrolowi WWF: tel. 795 536 009 lub Stacji Morskiej w Helu: tel. 601 88 99 40. Dzięki Twojemu zgłoszeniu, wykwalifikowani wolontariusze będą mogli szybko zająć się ssakiem. Prosimy, pamiętaj, że wszystkie gatunki fok, które spotkasz na polskim wybrzeżu, są ustawowo objęte ochroną. Jakiekolwiek niepokojenie zwierzęcia i zakłócanie jego spokoju jest łamaniem prawa. Błękitny Patrol WWF działa w ramach projektu "Ochrona ssaków i ptaków morskich i ich siedlisk”, współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.
Turyści zadręczają foki robiąc zdjęcia. Ostry apel Fokarium
Pracownicy Fokarium na Helu ostro upominają odwiedzających, którzy chcą za wszelką cenę sfotografować focze szczenięta. Natręctwo amatorów fotografii może skończyć się tragicznie dla zwierząt.
Jako przykład Fokarium umieściło na swoim profilu zdjęcie użytkownika FB przedstawiające wystraszone focze szczenię. W apelu czytamy o przypadkach, gdy odwiedzający wręcz "chodzili na płot, odginali deski by zrobić zdjęcie szczeniąt". Trudno się dziwić, że zwierzęta są przerażone. Sprawy nie można bagatelizować, bo młode foczki w wyniku takiej sytuacji mogą nawet zostać odrzucone przez matkę. W apelu czytamy: "Podobne zachowanie w naturze może nie tylko grozić opuszczeniem foczego malca przez wystraszoną matkę i skazaniem go na śmierć głodową, ale też atakiem z jej strony i bolesnymi, ciężkimi do wyleczenia ranami." Dlatego pracownicy proszą o rozwagę i refleksję. Przypominając niedawne tragedie związane z manią robienia sobie zdjęć przez ludzi ze zwierzętami przyłączamy się do apelu Fokarium.
Są po prostu cudowne! W polskim Fokarium urodziły się trzy maleństwa
W nadbałtyckim Fokarium działającym przy Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego przyszły na świat trzy urocze szczenięta. Maluchy są zdrowe, rosną jak na drożdżach, a pracownicy Fokarium nadali im już imiona: Omułek, Ostoja i Oceanografia
Podglądaj życie codzienne mieszkańców Fokarium: View oEmbed on the source website Źródło: Stacja Morska Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego
Niedaleko afrykańskiego Kapsztadu mieszają się dwa silne prądy oceaniczne. Tam, gdzie zimny Prąd Benguelski natrafia na ciepły Prąd Agulhas, kwitnie życie.
Rozbudowana linia brzegowa i podwodne rafy zamieniają to miejsce w plac zabaw dla morskich zwierząt. Na przykład fok – towarzyskich, rozrywkowych ssaków, które lubią surfować, zresztą podobnie jak delfiny. Fotograf Thomas Peschak chciał tę foczą zabawę uwiecznić na zdjęciach od wielu lat. Nigdy jednak nie udało mu się trafić na odpowiednie warunki. Takie, które go nie zabiją. – Kiedy fale były naprawdę duże, a fok mnóstwo, wejście do wody byłoby samobójstwem. Fale zmiażdżyłyby mnie i wyrzuciły na skały – mówi. – Byłem tam w wiele dni o ogromnym potencjale fotograficznym, jednak fale były wtedy zbyt duże. Z kolei w spokojniejsze dni brakowało fok, a woda stawała się mętna. I wtedy przyszedł dzień, gdy wszystko zagrało. Bezwietrzna pogoda, szklisty ocean i fale odpowiednich rozmiarów. Pojawiły się też foki. Coburn Dukehart / National Geographic Proof
Trzy foki szare zostały wypuszczone do Bałtyku w Słowińskim Parku Narodowym. Wśród foczej trójki jest Łebek, foka, którą pomógł uratować Błękitny Patrol WWF
Znaleziona w kwietniu br. przez patrol foka była jeszcze bardzo młoda, o czym świadczyło lanugo, białe futro , którym szczenię pokryte jest w pierwszych dniach życia. W pobliżu nie było jednak samicy foki. W momencie pojawienia się Błękitnego Patrolu WWF maluch znajdował się na lądzie, aż 50 metrów od linii brzegowej. Dlatego eksperci ze Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego podjęli decyzję o przewiezieniu foki do Helu. Po kilku tygodniach spędzonych pod opieką specjalistów, wróciła do morza. Od nazwy miejscowości, Łeba w pobliżu, której została znaleziona, otrzymała imię Łebek. Zdjęcia z zeszłorocznej akcji. FOT. PAWEŁ ŚREDZIŃSKI/WWF Pozostałe dwie foki urodziły się w helskim fokarium Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego – tłumaczy Katarzyna Pietrasik z WWF Polska. – Mają na imię Maszop i Maszoperia. Dzięki specjalnym nadajnikom zakupionym w ramach projektu prowadzonego przez WWF Polska i Stację Morską w Helu, wędrówki Łebka, Maszopa i Maszoperii każdy będzie mógł śledzić na stronie wedrowkifok.wwf.pl. Jednak przede wszystkim zebrane w ten sposób dane stanowić będą cenny materiał naukowy, dotyczący kierunków ich wędrówek i miejsc, gdzie najchętniej przebywają. Foki urodzone w Stacji Morskiej przechodzą specjalny trening pod kierunkiem opiekunów z fokarium. Dzięki odpowiedniemu przygotowaniu mogą rozpocząć samodzielne życie w naturze. WWF Polska przypomina, że każdą obserwację fok należy zgłaszać do Błękitnego Patrolu WWF, dzwoniąc pod numer telefonu 795 536 009 lub do Stacji Morskiej UG w Helu, telefon 601 889 940. Pod żadnym pozorem nie należy do foki podchodzić. Zostawmy ją w spokoju i obserwujmy z daleka. Obecnie trwa też sezon narodzin u fok pospolitych, trzeciego gatunku bałtyckiej foki. Istnieje zatem prawdopodobieństwo spotkania z foczym maluchem. W takich sytuacjach od naszego odpowiedzialnego zachowania może zależeć życie foki. Foka szara niegdyś liczna na polskim wybrzeżu od kilku lat dzięki działaniom naukowców i ekologów, zaczyna pojawiać się znów coraz częściej u naszych brzegów. Populacja fok szarych wynosi dziś ok 30 tyś. osobników, dla porównania 100 lat temu było ich ok 100 tysięcy. Sprawdź, jak możesz pomóc bałtyckim fokom! Projekt „Ochrona siedlisk ssaków i ptaków morskich” jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Dofinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Uczymy się chronić przyrodę. Z sukcesem pomagamy żyć bałtyckim fokom także na polskim wybrzeżu. Od pół wieku nie widziano ich tak wiele jak w ciągu ostatnich, rekordowych dwóch tygodni - informuje WWF Polska i Stacja Morska Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego.
Tylko w dniu wypuszczania fok, wzdłuż brzegu Bałtyku w Polsce odnotowano jednoczesną obecność aż 22 fok szarych. Jak się okazuje tendencja ta wciąż się utrzymuje. Kolejne obserwacje odnotowane po 23 maja br. potwierdzają obecność sporego stada fok szarych w rejonie ujścia Wisły. Korzystają z odosobnionej od ludzi piaszczystej łachy. W poprzednich latach nad zapewnieniem spokoju zwierzętom odpoczywającym w tym miejscu czuwali członkowie Grupy Badawczej Ptaków Wodnych Kuling. To dzięki ich stałej obecności udało się zapobiec zniszczeniu tej ostoi. Od 2010 roku monitoring ujścia Wisły wspiera również Błękitny Patrol WWF który stale monitoruje całe polskie wybrzeże oraz zdalne kamery Stacji Morskiej IOUG. - Na polskim wybrzeżu rejestrujemy coraz więcej obserwacji fok szarych– mówi Anna Dębicka, kierownik projektu WWF Polska. – Nie stworzyły one jeszcze stałej, rozrodczej kolonii. Proces ten jest bardzo długotrwały. O ile 100 lat temu szacowano, że w całym Morzu Bałtyckim żyło około 90-100 tysięcy osobników - w tym ok. 1000 fok na odcinku wzdłuż m.in. wybrzeża, który dziś znajduje się w granicach Polski - to 30 lat temu było ich w całym morzu zaledwie ok. czterech tysięcy. Dzięki podjętym działaniom państw sygnatariuszy Konwencji Helsińskiej i specjalnym zaleceniom ochronnym ich liczba wzrosła do 24 tysięcy. Jednak w ostatnich latach obserwowany trend wzrostu został w północnej części Bałtyku spowolniony za to na jego południu, w Polsce, Niemczech i na duńskim Bornholmie po wielu latach zaczęto obserwować pierwsze niewielkie stada tych ssaków. W tym roku po raz kolejny WWF Polska wspierał wypuszczanie fok. W ten sposób do Bałtyku trafiło osiem osobników. Ich wędrówki przez najbliższe pół roku możemy śledzić na specjalnej mapie dostępnej pod adresem www.wwf.pl/mapassaki. Do dziś wzdłuż polskich wybrzeży poruszają się trzy z ośmiu wypuszczonych fok – Knop, Kil i Klif, urodzone w Stacji Morskiej IOUG. Pozostałe powędrowały w kierunku Szwecji. Nieznany jest jeszcze los dwóch fok, które zostały przywiezione z warszawskiego ZOO. Do tej pory nie udało się odebrać sygnału z ich nadajników. - Przyszłość fok szarych na polskim wybrzeżu zależy w dużej mierze od tego, czy będą miały swoje ostoje, w których znalazłyby spokój i mogły odpocząć – dodaje Dębicka. - Takie miejsca jak piaszczyste łachy odizolowane od stałego lądu, pełnią niezwykle ważną rolę w ochronie nie tylko fok, ale również wielu innych rzadkich gatunków zwierząt, przede wszystkim ptaków. Dlatego powinno dołożyć się wszelkich starań, aby te niewielkie obszary objąć szczególną ochroną, zwłaszcza w okresie wzmożonego zagrożenia obecnością turystów w sezonie letnim. Uwolnijmy od siebie choć część polskiego morza. Zostawmy trochę przestrzeni dla morskich ptaków i ssaków.
Co foki i morświny mają z rzucania grochem o ścianę
Profesor Krzysztof Skóra – oceanograf, biolog i ekolog morza, ichtiolog – jest współtwórcą i dyrektorem Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego na Helu. Jego działania, choć nie zawsze popularne, przyniosły mu międzynarodowe uznanie. W ubiegłym roku został pierwszym indywidualnym laureatem Szwedzkiej Nagrody Bałtyku.
Jak przyjął Pan Szwedzką Nagrodę Bałtyku (Swedish Baltic Sea Water Award) zwaną też Bałtyckim Noblem? Byłem kompletnie zaskoczony. To nie kokieteria. Uważałem, że moja praca nie ma związku z tym, za co tę nagrodę przyznawano, czyli z walką o czystość wód. Ale okazało się, że i na to jest sposób. W uzasadnieniu napisano, że moje działania utrzymują czystość przyrody Bałtyku, chroniąc go przed... obcymi gatunkami. Czy to rzeczywiście poważny problem? Niestety tak, chociaż nie to najbardziej zagraża bałtyckiej bioróżnorodności. Nasze morze jest akwenem specyficznym, o niewielkim mieszaniu się wód i małym zasoleniu. Można powiedzieć, że to najsłodsze morze świata. To sprawia, że nie stanowi dobrego miejsca do życia ani dla tych gatunków, które przyzwyczaiły się do wody słodkiej, ani dla tych, które wolą pływać w słonej. Wszystkie muszą się w pewnym sensie sporo namęczyć, żeby przystosować się do tych warunków. Dlatego jeśli do normalnych życiowych stresów dochodzi im dodatkowa, obca konkurencja o pożywienie czy siedlisko – możliwości przetrwania „autochtonów” maleją. A jeśli do tego element napływowy okazuje się odporniejszy na choroby i pasożyty, jest pozbawiony presji swoich tradycyjnych drapieżników i np. podjada z bazy pokarmowej „zasiedziałych” gatunków, to uzyskując ekologiczną przewagę, stopniowo je eliminuje. Skoro nie obce gatunki, co najbardziej zagraża bałtyckiej faunie? Z badań wynika, że bioróżnorodność morza najbardziej cierpi przez niszczenie i fragmentację naturalnych siedlisk gatunków. Na przykład duże fragmenty zatokowego brzegu Półwyspu Helskiego porastały kiedyś trzcinowiska. Właściciele kempingów, by zrobić miejsce na kąpieliska, zaczęli je trzebić, zasypywać, betonować brzeg. Zniszczono miejsca rozrodu ryb i schronienia oraz żerowania narybku. Nie ma tarlisk, nie ma więc i wylęgu. A jak nie ma ryb, to i nie ma rybaków. Czy można jakoś sprawić, żeby ludzie zaczęli postrzegać morze nie jako worek bez dna, ale jako skarbiec, który warto chronić? Morze musi nas żywić i bogacić w sposób trwały. Rola naukowców polega m.in. na tym, by ludzi do tego przekonać. Wyjaśniamy więc, edukujemy, tyle że to niełatwe, bo zakorzenione błędne wyobrażenia bardzo trudno zmienić. Któryś z moich kolegów powiedział kiedyś, że do pracy edukatora potrzeba grochu i ściany. Większość naszych działań polega na korzystaniu z obu tych „pomocy naukowych”. Rzucamy danymi, wynikami i wnioskami z badań o ścianę ludzkich uprzedzeń, nieżyciowych przepisów i urzędniczej bierności. Zabiegamy teraz np. o utworzenie na Helu ośrodka badań morświnów – najbardziej zagrożonego wyginięciem bałtyckiego gatunku – co z pewnością przyczyniłoby się do lepszego poznania tych krewniaków delfinów i zwiększyłoby szanse na ich ocalenie. Stacja przyciągnęłaby także turystów, co nie jest bez znaczenia dla budżetów okolicznych gmin, zwłaszcza jesienią, zimą i wiosną. A jednak napotykamy problemy z akceptacją dla tego pomysłu... w sąsiedniej gminie. Choć odnotowano 90 proc. poparcia wśród ogółu ankietowanych. Przecież miejscowym najbardziej powinno zależeć na dodatkowych zyskach, zwłaszcza poza sezonem? Na zyskach zapewne zależy, ale jakoś nie chcą pomóc w ratowaniu ginącego gatunku i nie znamy logicznej odpowiedzi dlaczego, choć nielogicznych argumentów usłyszeliśmy wiele: a to, że jak się morświny namnożą, to wyjedzą ryby, a to, że z uwagi na taką hodowlę zamkniemy zatokę dla ruchu statków i rybołówstwa... Innych opinii przez wyrozumiałość nie przytoczę. No właśnie, jak to jest z tym wyjadaniem ryb z sieci przez foki, morświny i kormorany? Morskie ssaki ani ptaki nie są istotną konkurencją dla rybaków. To higieniści morza. Ich pożywienie często stanowią te ryby, których rybacy nie chcą. O kormoranach można by z przymrużeniem oka powiedzieć, że to one powinny dostać nagrodę za ochronę Bałtyku przed obcymi gatunkami, bo bardzo im smakuje np. babka bycza, zawleczona tu najprawdopodobniej z Morza Czarnego w zbiornikach balastowych statków. Dziś skutecznie wypiera ona niektóre tutejsze gatunki ryb. Skoro już Pan wspomniał o babce byczej, to słyszałam, że jest Pan nie tylko badaczem tych ryb, ale także twórcą ich polskiej nazwy? Trochę przez przypadek. Kiedy na początku lat 90. odkryliśmy babkę w Bałtyku, trzeba było nadać jej nazwę – media nie lubią taksonomicznej łaciny. Potem, przeglądając stare źródła, zorientowałem się, że w pierwotnym środowisku była ona kiedyś nazywana babką śniadogłową. Teraz nowa nazwa tak do niej przylgnęła, że nie udaje się już wypromować tej pierwotnej. Podobny kłopot mamy z określeniem „fokarium”, kiedyś zamiennie używanym z „foczarnią”. Przyćmiło ono formalną nazwę placówki – Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego. Może dlatego, że foczarnia kojarzy się z tuczarnią, a fokarium ma w sobie coś z delfinarium, jest takie… bardziej światowe? Niezależnie od nazwy zespół naszych doświadczalnych basenów hodowlanych z sześcioma fokami stał się regionalną atrakcją. Przyciąga rocznie prawie pół miliona zwiedzających. Zwierzęta dobrze się tu czują, czego dowodem jest coroczny przychówek. Wiosną urodzą się kolejne foki, które po odchowaniu wypuścimy w świat, mając nadzieję, że przetrwają trudny okres młodości i na przykład nie zaplączą się w sieci. To ciągle duży problem, choć już mniejszy niż kiedyś. Mimo ciągle wysokiej śmiertelności młodych populacja szarych fok rośnie. W końcu lat 80. mieliśmy ich zaledwie ok. 4,5 tys., a dziś pięć razy więcej. Mniej zanieczyszczony pokarm, stworzone na północy Bałtyku ostoje i rezerwaty spełniają swoje zadanie. Drapieżnik wraca i może spełniać swoją pozytywną funkcję w ekosystemie. Często się zaplątują? Najwięcej strat wśród zwierząt nurkujących powodują kotwiczone na dnie tzw. sieci skrzelowe. Ale problem jest dopiero wówczas, gdy śmiertelność przeważa nad samoodtwarzaniem gatunku. Główną siłą sprawczą nie musi być przyłów (wyławianie zagrożonych gatunków razem z rybami). Foki, podobnie jak morświny czy morskie ptaki, oddychają powietrzem. Muszą się co jakiś czas wynurzać, w przeciwnym razie po prostu się duszą. Jeśli zaplączą się w sieć dryfującą u powierzchni wody, to uwolnione przez rybaków mają jakieś szanse przeżyć. W sieciach dennych giną zawsze. W wielu krajach naukowcy pracują nad sieciami bezpiecznymi dla morskich ssaków. Ale to trudne zadanie, bo na przykład morświny są niesłychanie bojaźliwe, nadwrażliwe na stres. Nie tylko usidlenie bywa przyczyną ich śmierci. Opowiadano mi o morświnie, który zginął, gdy tylko dotknął pyskiem sieci. Jego serce zatrzymało się, zanim się zaplątał. To zwierzę swobodnej wodnej toni. Całe życie pływa do przodu, ufając swemu biosonarowi, który informuje go o podwodnych przeszkodach, ławicach ryb, obecności pobratymców. Matka natura nie wyposażyła go nawet w „bieg wsteczny”. A współczesne sieci są już tak cienkie, że przy narastającym w wodzie hałasie przestają odbijać echo morświnowych bioradarów. Są dla nich akustycznie niedostrzegalne. Z powodu skrytego trybu życia niewiele o tych morskich ssakach wiemy. Ich kuzyni – delfiny – zachowują się odmiennie. Adorują nas, co nam pochlebia. Dzięki temu, jak to się dzisiaj mówi, mają „dobry PR”. Morświny, choć nie mniej inteligentne, stronią od człowieka. Kto przetrwa, pokaże czas. Na razie – medialnie – wygrywa delfin. Polakowi bardziej niż morświn znana jest egzotyczna morska świnka. Tym trudniej je chronić. Giną w zastraszającym tempie. Zostało ich zaledwie kilkaset. A co się robi dla ochrony bałtyckich morświnów? Od strony prawa zrobiono sporo. Z praktyką są kłopoty. Póki bałtyckie rybołówstwo nie będzie naszym sprzymierzeńcem – morświny przegrają swój los. Nawet jeśli pojawia się jakiś dobry pomysł, to nawala jego wykonanie. Na przykład na Zatoce Pomorskiej w ramach unijnego rozporządzenia rybacy powinni stosować na sieciach skrzelowych odstraszające morświny urządzenia akustyczne, tzw. pingery. Ale dlaczego tylko ci z kutrów powyżej 12 m długości? Jednostek mniejszych jest w tym rejonie dwa razy więcej i dysponują większą liczbą niebezpiecznych sieci. W ten sposób morświn wypłoszony z rejonu sieci dużego kutra wpada w sieć łowiącej w sąsiedztwie mniejszej jednostki. To jest ochrona na niby. Postanowiliśmy w sposób racjonalny zrobić coś sami – chronić morświny i dać możliwość swobodnych, tradycyjnych połowów w Zatoce Puckiej. Ustawiliśmy tzw. rejestratory i za rok, po ustaleniu cykli wędrówek morświnów, chcieliśmy usadowić przy dnie linie pingerów ostrzegających ssaki przed wpływaniem na ten akwen, gdy trwają połowy. Niestety, już dowiedzieliśmy się, że nasze urządzenia rejestrujące są psute, a po przystaniach krąży plotka, że wystawiliśmy pingery, które płoszą ryby! To podwójna bzdura! Pingery nigdzie na świecie nie płoszą ryb, a te nasze leżą zdeponowane w szafie i do wody pójdą najwcześniej za kilka miesięcy. Jak widać, na niewiedzę nie ma lekarstwa. A ile prawdy jest w twierdzeniu, że łowimy za dużo? Owszem, i przełowienie niektórych gatunków stanowi poważny problem dla Bałtyku. Większy niż spływające rzekami zanieczyszczenia. Kłopot polega też na tym, że nie wszystko, co wpadnie w sieć, można sprzedać. Są ryby, których mamy w morzu ponad miarę, ale przekonany przez marketing konsument woli te z Azji czy Norwegii. Najlepsze na świecie bałtyckie śledzie czekają na klienta, szprotki także. Na babkę byczą też zbytu nie ma, choć kiedyś wielu ze smakiem pałaszowało radzieckie konserwy byczki w tomatnom sousie. Dziś na półkach stoją „Byczki” – konserwy-falsyfikaty, choć świeże oryginały pływają w Zatoce Gdańskiej, wyjadając ikrę innych ryb. To ogromne marnotrawstwo i kłopot dla ekosystemu. Są sposoby, by je zmniejszyć? Marnotrawstwo można ograniczyć w różny sposób – wielkością oczka w sieci umożliwiającą części ryb ucieczkę, zmniejszeniem liczby kutrów, liczby dozwolonych sieci, limitami wyładunku ryb, okresami i rozmiarami ochronnymi itd. Sektor rybołówstwa stara się sam to robić, ale nie bardzo mu wychodzi. Niszcząc bazę swojego bytu (przypominam: bez ryb nie ma rybaków), może zaszkodzić cennym biotopom i rzadkim gatunkom. Ale nasi morscy rybacy, prócz problemów ekologicznych mają i ekonomiczne. Muszą dopiero nauczyć się uzyskiwać ryby najwyższej jakości, zjednać sobie opinię publiczną, pomoc rządową i klientów. To niełatwe, ale można (i trzeba) próbować. Sam na przykład propaguję jedzenie ryb obcych rodzimej ichtiofaunie. To dobry sposób na pozbycie się wroga: zjeść go, a przy okazji dać zarobić tym, którzy go złowią i usmażą. Taka rozrywkowa prewencja przed inwazją, czyszczenie środowiska. Na razie smaczna babka rozkwita w bałtyckim ekosystemie. Dopisała ona zresztą swoją puentę do mojej bałtyckiej nagrody. Gdy Szwedzi ją przyznawali, ich wybrzeże uznawano za wolne od tego „morskiego chwastu”. Miesiąc później natrafiono na pierwsze osobniki u brzegów Karlskrony. Czyż nie powinienem się bać siły sprawczej takiego faktu? A może była to nagroda prorocza?
jeśli nie lubisz tłoku na stoku, cenisz nieinwazyjne spotkanie z przyrodą i sam wytyczasz swoje trasy – zapnij na narty foki.
W nieprzetartym śniegu Jeśli nie lubisz tłoku na stoku, cenisz nieinwazyjne spotkanie z przyrodą i sam wytyczasz swoje trasy – zapnij na narty foki. Planujesz trasę np. w Beskidach, czyli kilkudniowy wyryp. Liczysz kilometry, godziny w ruchu i zapas na postoje, zadymki, załamania pogody. Najbardziej wiarygodna prognoza jest na najbliższe 12 godzin. I tego się trzeba trzymać. Powinno być pięknie, najlepiej niebo zupełnie czyste. Pobudka wcześnie rano, dobrze przed szóstą. Musisz doliczyć czas na dojazd samochodem, no, chyba że śpisz już wysoko w schronisku. Wychodzisz w teren. W zimie na szlaku ciężko kogoś spotkać. Najczęściej to ty na śniegu zostawiasz pierwszy ślad. I jak pogoda siądzie – wszystko się skrzy, odmienia jak brylanty, jak w bajkach. Posuwasz się wolno, z gracją. Puch pod bardziej obciążoną nartą zapada się głębiej, jest trochę jak na... bagnach. Pierwszy w grupie toruje trasę i najbardziej się męczy, za kwadrans go zmienisz. Kilku skazanych na siebie, bliski kontakt z naturą i puszystą dzikością bieli! Podejścia są forsowne i na stromych stokach musisz mieć naprawdę dobrą kondycję. Zapinasz foki i podchodzisz zygzakiem. Z czasem nauczysz się przy najmniejszym wysiłku robić skręty. Teraz musisz sforsować potok. Szukasz zwalonych pni i gałęzi. Nie ma wyboru, budujesz most. I dalej podchodzisz. Oddech coraz krótszy. Spływasz potem! Poruszanie się w grupie to ekonomia wysiłku – część wspólnego sprzętu masz na cudzych plecach – i oczywiste względy bezpieczeństwa. W samej koszulce jest ci gorąco, ale uważaj na zimny wiatr, stąd tylko krok do hipotermii, gwałtownego wychłodzenia i...zaśnięcia, z którego możesz się nie obudzić. Tylko odzież „bardzo wysoko oddychająca”, co najmniej dwie zmiany. I musisz pić, przynajmniej 3 litry dziennie! Zimne napoje wychładzają, więc najlepszym pomysłem są postoje na trasie i gotowanie herbatki. Termos sprawdza się, jeśli jest duży. Jeszcze 200 m podejścia i szczyt, a stamtąd zjazd, najlepiej w kasku. Pamiętaj, drzewa nie są gumowe! Pod stopami furkocze, skrzy się, za tobą ślad odrzutowca. Ale jazda! I kolejne podejście, byle nie stracić orientacji! Wystarczy że się trochę pomylisz w obliczeniach i zejdziesz do innej doliny niż planowałeś. Niezbędny jest kompas, mapa i umiejętność nawigacji. Cyklicznie namierzasz kumpla idącego przed tobą i odnosisz wskazania do mapy. I panujesz nad logiką terenu. Wiesz, że niejednokrotnie wyjść trudno, ale zjechać może być jeszcze trudniej. W grudniu, styczniu, w zalesionych górach zmrok zapada o 15.00. Nie forsujesz, oszczędzasz siły. Jak zbłądzisz i nie masz śpiwora, folii NRC, będziesz musiał iść całą noc. Gdzieś tam poświata między dużymi drzewami, zjazd z niewielkim nachyleniem, przyjemnie kręcisz zakosy. I nagle robi się wąsko i stromo! Ściana ciemności, czołówka oświetla tylko czubki nart. I nie wiesz, co tam dalej jest. Może urwisko? A tu śnieg jak skorupa, kalafior. Przed granią nad Błatnią zrywa się porywisty wiatr. Wierzchołki drzew uginają się do ziemi, boisz się, że coś cię przywali. Wypadasz z trasy, błądzisz, wracasz, wreszcie trafiasz szczęśliwie do głównej drogi i nagle widzisz – jesteś przed schroniskiem. Eureka, cud nad Wisłą! Zmęczony, ale szczęśliwy, kolejny nocleg planujesz już pod namiotem. Bez łopaty będzie go jednak trudno okopać, ubić śnieg. I jak nie lubisz żółtych śladów w sąsiedztwie, lepiej załóż narty, nie pogrążysz się przy potrzebie. Nabrałeś apetytu, no to ruszasz wyżej. Góry wysokie to pokora, coś niepojętego ani w skali grozy, ani piękna. Coś, co wymyka się słowom. Żeby przeżyć, musisz się dostosować i przewidywać. To już narciarstwo wysokogórskie, czyli ski-alpinizm, zdobywanie szczytów z czekanem, w rakach i z nartami na plecach. Wszystko się może zdarzyć – lawiny, szczeliny w lodowcach i skałach przykryte zdradziecko śniegiem i gwałtowniejsze załamania pogody. Gdy jesteś na wierzchołku, to się boisz, ale nie masz odwrotu. I ten nieprawdopodobny zjazd w puchu, nieprzewidywalny, szalony. Strzał adrenaliny, który może uzależnić! Aż się krzyczeć chce i często krzyczysz! I nie powtarzasz tych samych dróg, ciągle szukasz trudniejszych. Wciągnęło cię. Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com
Nigdy nie przypuszczałem, że góry lodowe i pola śnieżne mogą stworzyć scenerię dla tak gorącej wyprawy.
Z początku nic nie wskazywało, że tak to się pięknie rozkręci. Gdy awionetka dotknęła kołami pasa startowego na lotnisku Ilulissat nad Zatoką Disko na Grenlandii, deszcz siąpił, jakby to był polski październik. „Zimno, wietrznie i buro”, warknąłem pod nosem, jeszcze nie wiedząc, jak grzeszę. Na dodatek ekipa z jachtu „Stary”, z którą się tam umówiłem, co tu owijać w bawełnę, nie pojawiła się. Siedziałem więc sam jak (środkowy) palec w tej dżdżystej pogodzie na stercie ważącego 75 kg sprzętu wspinaczkowego, nurkowego i fotograficznego, zastanawiając się, „co ja tu właściwie robię”? SMAK 1. – ŻEGLARSKI – No siema! Sorki za spóźnienie, ale na lotnisko jechaliśmy stopem – wyrwał mnie z zadumy głos dwójki Polaków. Grzegorz i Tomek płynęli tu jachtem ze Szczecina. Zajęło im to dwa miesiące, więc elastyczne podejście do kwestii czasu uznałem za uzasadnione. Na tej lodowatej wyspie miały się wymienić załogi, nim „Stary” ruszy w najtrudniejszą podróż dla jednostki pod żaglami – przez Przejście Północno-Zachodnie. Poszukiwania tego przesmyku, którym dałoby się przepłynąć z Atlantyku na Pacyfik przez północną Kanadę, trwały ok. 400 lat i pochłonęły setki ofiar. Jako pierwszy z problemem rozprawił się 100 lat temu najsłynniejszy żeglarz polarny Roald Amundsen, znany m.in. ze zdobycia bieguna południowego. Amundsenowi pokonanie Przejścia zajęło trzy lata (dwa zimowania w trakcie nocy polarnej!) i kosztowało utratę statku. Do dziś szlak pokonało zaledwie ok. 50 jednostek (w tym lodołamacze atomowe i jeden tankowiec z – symboliczną – 1 baryłką ropy), ale tylko ok. 10 jachtów. Żaden z nich przed „Starym” nie płynął pod polską banderą. Ja miałem dołączyć do ekipy na dwa tygodnie, w czasie których zamierzaliśmy pływać po wodach grenlandzkiej Zatoki Disko, nim jacht wyruszy do północnej Kanady. – Póki co, „Stary” miał awarię, stąd 2–3 dni spóźnienia – wyjaśnił Tomek. – No i, całkiem bym zapomniał, nocujemy na dziko w namiotach – dodał Grzegorz. Od razu poczułem, że to będą ostre i udane tygodnie! „Stary” zgodnie z oczekiwaniami zawinął do portu po dwóch dniach. – Witamy na pokładzie, o ile uda się wam wejść – zażartował kapitan Jacek Wacławski. Jacht był bowiem pełniuteńki. Kilkanaście osób, bagaże na rok życia na łajbie, zapasy jedzenia i „zabawki” do uprawiania różnych sportów outdorowych, filmowania i fotografii. By oszczędzić miejsce, nawet stół zaimprowizowany był na beczce z ropą naftową. Total! – to kolokwialne określenie najlepiej oddaje poziom chaosu, jaki panował na łódce. Ale na szczęście był to chaos twórczy. Postanowiliśmy go od razu wykorzystać. Nie ma nic bardziej przyciągającego wzrok na wybrzeżu Grenlandii niż góry lodowe. Piękne, jasne, grubo ciosane przez naturę bloki zmrożonej wody mieniące się kolorami dnia polarnego suną majestatycznie, pchane siłami wiatru i prądów. Kto nie widział tych gigantów, nie wie jeszcze nic o rozrzutności natury! Ruszyliśmy w morze, by im się przyjrzeć. Nie musieliśmy nawet za długo szukać pływających gór – wiatr wiejący z południowego zachodu napełnił bowiem zwałami lodu całą zatokę. Leżący na południe od Ilulissat lodowiec Isfjord cieląc się, wypluwał lodowe giganty wystające nad wodę na wysokość wielopiętrowego wieżowca, które pod wpływem ruchów fal, promieni słońca i zderzeń z innymi lodowymi olbrzymami pękały, zapełniając okolicę pakiem lodowym, mniejszymi górami i krą. Manewrowanie między nimi 13-metrowej długości jachtem przypominało ekwilibrystykę. Aż strach pomyśleć, co mogłoby się stać po zderzeniu tej łupiny z lodowym kolosem. Co ciekawe – m.in. z tej zatoki góry lodowe wypływają na północny Atlantyk i niewykluczone, że stąd pochodziła ta, która zatopiła „Titanica”. Pływanie jachtem między górami przypominało poruszanie się po pustyni – tyle że lodowej. Niezmącona cisza. Ani śladu zwierząt, żadnej wegetacji. Gapiliśmy się na ten cudowny świat z otwartymi buziami. Wszyscy – jak jeden mąż. SMAK 2. – PODWODNY Apetyt rośnie w miarę zwiedzania – to wie każdy podróżnik. Gdy widoki lodowych kolosów nam spowszedniały, obudziła się chęć zajrzenia pod powierzchnię wody i poszukania śladów życia. Od Inuitów (rdzennych mieszkańców wyspy) dowiedzieliśmy się, że dzień drogi jachtem na północ jest miejsce znane z połowów wielorybów. Postanowiliśmy je znaleźć i tam zanurkować – być może znajdziemy w wodzie kości tych trzebionych tu potężnych ssaków, a na nich pożywiających się następnych uczestników łańcucha pokarmowego. Już samo dopłynięcie tam było przygodą. Małym jachcikiem lawirowaliśmy między płyciznami i muskającymi powierzchnię wody podwodnymi skałami w terenie określanym na mapach nawigacyjnych jako „nie do przejścia”. Może i było w tym trochę ryzykanctwa, ale przede wszystkim sporo doświadczenia żeglarskiego załogi „Starego”. Skaliste brzegi cieśniny łagodnie położyły się i wpłynęliśmy na ciche wody zatoki. W wiosce Qeqertaq rybacy pokazali nam kołowrót, jakim wyciągają na brzeg upolowanego wieloryba. Prędko złożyliśmy sprzęt nurkowy i z Maćkiem weszliśmy do lodowatej wody. Stok opadał łagodnym zboczem obrośniętym brunatnicami. Na ślady rzezi wielorybów natrafiliśmy na głębokości 5 m, gdzie leżały fragmenty kręgosłupa. Niektóre kręgi miały około metra średnicy. Nieco dalej nad piaszczystym dnem natknęliśmy się na stosy kręgów, żeber, a nawet szkielet z czaszką młodziutkiego osobnika – miał zaledwie około 3–4 m długości. Z jednej strony to wstrząsające i smutne, że wciąż się poluje na wieloryby; z drugiej – trzeba zrozumieć, że dla miejscowej ludności to odwieczne pożywienie… Największym zaskoczeniem było dla nas bogactwo życia tych północnych wód. W toni unosił się plankton, co obniżało widoczność do kilku metrów, zaś na szczątkach żerowały dwa gatunki ryb, strzykwy, ukwiały, jeżowce, a nawet rozgwiazdy. Innego rodzaju emocje towarzyszyły nam podczas nurkowania przy ścianach gór lodowych. Góry te są niestabilne – potrafią się nagle pokruszyć, połamać, a nawet… odwrócić do góry nogami. Zanurzając się w nieznane, oglądaliśmy tysiące odcieni i deseni lodu. Podwodne formy wyrzeźbione przez czeladników Neptuna. Lód w formie łusek, przezroczystych żeber, ażurowych grzybów i litych bloków. Przeszliśmy pod spodem jednej z gór, gdzie spotkaliśmy chroniące się tam ryby. Fascynacja szybko jednak ustępowała miejsca żelaznej logice dekompresji i termiki. Przy temperaturze wody –1OC (!) nawet w ciepłych suchych skafandrach marzliśmy na kość. SMAK 3. – PIONOWY – A gdyby tak na tą „obnurkowaną” górę lodową się teraz wspiąć? – rzucił Dominik. Ciekawość, co jest na szczycie, prędko wzięła górę nad obawą o trwałość góry i spod pokładu wyniesione zostały raki, czekany, liny i uprzęże. Tylko jak z jachtu wyjść na lodową ścianę? Trzeba... skoczyć! Jacht podpłynął więc blisko do ściany – jak najbliżej – i Dominik jako pierwszy rzucił się z dwoma czekanami w ręku w stronę góry lodowej – licząc, że się utrzyma. Jeden czekan „siadł”, drugi się nie wbił i odskoczył od lodu, jeden rak trzyma, drugi się zsunął – sytuacja zaczynała się robić niewesoła, na szczęście Dominik szybko drapał się na wypłaszczenie terenu. Uff… Wydarł! Dołączył do niego Maciek i zwiedzali dłuższą chwilę górę, gdy ta głośnym trach! próbowała zrzucić ich z grzbietu. Na szczęście obryw lodu był nieduży, ale od razu nabraliśmy do góry szacunku. Wyskoczyłem na lód w trzeciej dwójce – z Jackiem. – Boję się jak diabli – wyznał kapitan przed skokiem. Wspinaliśmy się po powierzchni lodu gładkiego jak szkło, a zamiast szczytu znaleęliśmy… jeziorko z wytopioną wodą (pycha!). SMAK 4. – POWIETRZNY Ogłosiliśmy na jachcie nieoficjalny konkurs na najbardziej zwariowane zabrane ze sobą „zabawki dla dorosłych chłopców”. Aparat do zdjęć podwodnych o wyglądzie cyberpająka i 5-metrowy wysięgnik do zdjęć filmowych to tylko niektóre ze zgłoszonych. Wszystkich przebił Sławek, który przywiózł na Grenlandię 2-osobową paralotnię z napędem na 3-kołowym wózku. – W Kopenhadze łapali się za głowy, jak to wsadzić do boeinga – opowiada ze śmiechem. Aby wzbić się tym cudem w powietrze, potrzeba kilkudziesięciu metrów rozbiegu. Niestety, w okolicy miasteczka Ilulissat, gdzie jesteśmy, nie ma takiego miejsca. Wzdłuż ulic – latarnie, przy boisku szkolnym – słupy energetyczne. Zrezygnowani idziemy na lotnisko, gdzie – ku naszemu najwyższemu zdumieniu – kontroler ruchu lotniczego mówi: – Startujcie od nas. Rozbieg koło awionetek. Pośpiech albo chwila nieuwagi i w trakcie przejazdu para-lotnią na lotnisko wózek łapie gumę. Poszukiwania wulkanizatora spełzły na niczym i gdy już wydawało się, że nie oderwiemy się od ziemi, na opuszczonym po godzinach przez obsługę lotnisku ktoś zauważa wózek bagażowy na podobnych kołach. Chwila pracy przy śrubkach i… mamy kółko jak nowe! – Potem oddamy – krzyczy Sławek i już zapina się w pasy. Z Dominikiem kołują do startu. – Raz, dwa, jedziesz! – kibicujemy. Rozpędzają się przy wtórze huku 28-konnego silnika, mijając awionetki, aż w końcu wolno odrywają się od ziemi. Po chwili i ja wzbijam się ze Sławkiem w powietrze. Minęła pierwsza w nocy, ale w czasie arktycznego lata wciąż jest całkiem jasno. Widok północnego oceanu upstrzonego górami lodu i zalanego miękkim światłem odbiera mi mowę. Sławek popisuje się, jak umie. Raz lecimy w dół korkociągiem, a raz niemal zawisamy nieruchomo w powietrzu przy wyłączonym silniku. Za dwa dni z tego samego lotniska awionetką wracam do cywilizacji. Za krótko tu byłem, by się nasycić, ale dość, by się w ostrych smakach Grenlandii na zabój zakochać. Wyprawa odbyła się dzięki hojności firm: QNT, Alpinus, NAVO, C-Map, Webasto, Sony i Simrad. Z ostatniej chwili: 21 września 2006 „Stary” wpłynął na wody Pacyfiku, pokonując tym samym Przejście Północno-Zachodnie. Gratulujemy! No to w drogę - Grenlandia Polskie lato. Wtedy na wyspie jest dzień polarny i w miarę znośne temperatury od 5 do 15OC. Zimą w czasie nocy polarnej temp. spada nawet do minus 40OC. Samolotem – z Polski bezpośrednich lotów nie ma. Najwygodniej jest lecieć do Kopenhagi (400-1500 zł), a potem Air Greenland do Kangerlussuaq lub stolicy Grenlandii Nuuk (ok 2000 zł). Niedawno otwarto też cotygodniowe połączenia lotnicze z USA. Na pokład wolno wziąć ze sobą 20+5 kg bagażu. Lecąc ze sprzętem wyprawowym, warto więc wcześniej wystąpić do linii lotniczych z prośbąo udzielenie zniżki na przesyłkę sprzętu lub wysłać bagaże cargiem. Inaczej zapłacimy astronomiczną kwotę za nadbagaż. www.airgreenland.co Środek Grenlandii to gigantyczna czapa wiecznego śniegu i lodu odwiedzana wyłącznie przez glacjologów, polarników i białe niedźwiedzie. Dla turystyki istotne są wy-łącznie tereny nadbrzeżne. Większe miasta nad Atlantykiem łączy sieć połączeń lotniczych Air Greenland. Drogo. Przeciętnie dwa razy drożej niż w zachodnich krajach Unii Europejskiej. Np. butelka piwa 0,33 l kosztuje ponad 20 zł. W restauracjach oferowane są głównie owoce (północnego) morza: smażone ryby oraz befsztyki z wieloryba i foki Od 150 zł za noc w kilkuosobowym pokoju w schronisku młodzieżowym, przez 200 za kwaterę w wynajętym domku, aż po 500 i więcej w hotelach www.greenland.com www.amundsen.pl www.greenland-guide.gl www.scandinavica.com/greenland.htm www.greenland-discoverer.com