National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-25T12:37:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zwykła sól, kosmiczny kształt. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wyrósł niezwykły kryształ
items: Naukowcy zamknęli „czarną dziurę” w laboratorium. Przełomowy eksperyment fizyków
items: Megastruktury obcych wokół największych czarnych dziur? Fascynująca teoria fizyka z Oksfordu
items: Espresso pod lupą fizyków. Coś dziwnego dzieje się po 30 sekundach parzenia kawy w ekspresie ciśnieniowym
items: Teoretycznie księżyce mogłyby mieć własne naturalne satelity. Dlaczego zatem ich nie obserwujemy?
items: Zapomnij o zegarach atomowych. Europejscy fizycy uruchomili pierwszy na świecie zegar jądrowy
items: Chiński detektor coraz bliżej rozwiązania zagadki neutrin. Pomogło wyjątkowo precyzyjne urządzenie
items: Tu przyszłość może wpływać na przeszłość. Fizyka przestaje działać i wszystko staje się możliwe
items: Żyjemy w wirtualnej rzeczywistości? Nauka rzuca nowe światło na hipotezę symulacji
items: Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
items: Fizycy z CERN na tropie nieznanego. Rozpady „pingwinowe” kluczem do wielkiego odkrycia
items: Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni
items: Jesteśmy coraz bliżej kwantowego internetu. Naukowcy teleportowali stan fotonu między kropkami kwantowymi
items: Rozpad fałszywej próżni: chińscy fizycy odtworzyli koniec Wszechświata w laboratorium
items: W Polsce uruchomiono nowy radioteleskop monitorujący Słońce. Sfinansowała go Europejska Agencja Kosmiczna
items: Dlaczego kawa stygnie, a gwiazdy kiedyś zgasną? Poznaj jedną z podstawowych zasad fizyki
items: Teleportacja to już nie tylko science fiction – przynajmniej na poziomie kwantowym
items: Udało się przetransportować antymaterię ciężarówką! Eksperyment BASE w CERN zakończył się sukcesem
items: Czas nie jest fundamentalną częścią rzeczywistości? Być może jest czymś, co tworzy się spontanicznie
items: Wielki Zderzacz Hadronów pozwolił odnaleźć nową cząstkę subatomową – ogłosili naukowcy z CERN
items: Skala Richtera odeszła do historii. Naukowcy zastąpili ją dokładniejszą metodą
items: Teraz wiemy, czemu buty sportowe piszczą. Dosłownie produkują miniaturowe pioruny
items: Jedno zdanie uczyniło go nieśmiertelnym. Tak Kartezjusz zmienił myślenie o świecie
items: Jesteśmy świadkami śmierci jednej z największych gwiazd? Astronomowie zauważyli nietypowe sygnały
items: Nasila się anomalia grawitacyjna pod Antarktydą. Nowe analizy zjawiska wykonano wykorzystując fale sejsmiczne

Zwykła sól, kosmiczny kształt. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wyrósł niezwykły kryształ
type: item
date: 2026-07-25T12:36:57.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: fizyka
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
description: Na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej doszło do niezwykłej transformacji chlorku potasu. W warunkach mikrograwitacji kryształy tej soli przybrały formy przypominające misterne rzeźby. Takie kształty nie byłyby możliwe do uzyskania w ziemskich laboratoriach.
encoded: Niezwykłe zdjęcia i nagrania wideo przedstawiające wzrost kryształów chlorku potasu udostępnił astronauta NASA, Don Pettit. Zamiast formować typowe sześciany, w kosmosie chlorek potasu wykrystalizował w dziwne, puste w środku piramidy o schodkowych kształtach. Dlaczego kryształy w kosmosie przybierają dziwne kształty? Na Ziemi hodowla kryształów jest ograniczona przez masę samej substancji – gdy stają się one zbyt ciężkie, mają tendencję do osiadania na dnie naczynia, uginania się lub pękania pod własnym ciężarem. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, gdzie grawitacja jest około milion razy słabsza niż na powierzchni naszej planety, te ograniczenia znikają, pozwalając kryształom na swobodny wzrost we wszystkich kierunkach. Chlorek potasu (jedna z naturalnie występujących na Ziemi soli) dąży do formy sześcianu. Jednak w mikrograwitacji proces ten ulega fascynującemu zaburzeniu: kryształ narasta głównie na krawędziach i w narożnikach. Efektem jest powstawanie pustych przestrzeni wewnątrz struktury i tworzenie się charakterystycznych, schodkowych warstw, układających się w misterne formacje. Ponieważ każdy nowy narożnik staje się potencjalnym punktem zmiany kierunku wzrostu, kryształ zaczyna się zwijać, tworząc widoczne na zdjęciu eleganckie „ozdobniki”. Siły molekularne przejmują kontrolę Kluczem do zrozumienia tego kosmicznego fenomenu jest zmiana hierarchii sił fizycznych oddziałujących na cząsteczki. Jak wyjaśnia prof. Anne Wilson z Butler University, w mikrograwitacji siły przyciągania cząsteczkowego oraz polarność cząsteczek stają się znacznie bardziej zauważalne. To właśnie te subtelne oddziaływania dyktują, w jaki sposób ciecze i kryształy formują swoje struktury. Brak zniekształceń wywołanych ciężarem sprawia, że kryształy rosną w sposób niemal idealnie uporządkowany, co nadaje im wygląd tak regularny, że aż nierzeczywisty. Dla badaczy to rzadka okazja, by zobaczyć, jak wygląda „idealna” struktura krystaliczna, pozbawiona defektów, które na Ziemi są nieuniknio…

krysztal-232e90b.jpg
width: 1280
height: 720

Naukowcy zamknęli „czarną dziurę” w laboratorium. Przełomowy eksperyment fizyków
type: item
date: 2026-07-08T08:29:03.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: czarna dziura
subject: fizyka
subject: promieniowanie
description: Czarna dziura stworzona w laboratorium zaczęła „parować”. Wykorzystując ultrakrótkie impulsy lasera i zaawansowaną matematykę, naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali odpowiednik procesu, który w 1974 roku opisał prof. Stephen Hawking. Ten przełomowy eksperyment nie tylko upraszcza dotychczasowe modele fizyczne, ale też otwiera drzwi do zrozumienia mechanizmów rządzących najbardziej tajemniczymi obiektami we Wszechświecie.
encoded: Spis treści: Czym jest promieniowanie Hawkinga Laboratoryjne czarne dziury Parowanie czarnych dziur Fizycy z zespołu kierowanego przez dr. Lorenza M. Procopio z Uniwersytetu w Paderborn w Niemczech wykorzystali w laboratorium analog czarnej dziury. Stworzono go, co wydaje się w tej sytuacji paradoksalnie, ze światła. Laboratoryjna czarna dziura zaczęła „parować”, co pozwoliło naukowcom zaobserwować odpowiednik procesu sprzężenia zwrotnego promieniowania Hawkinga. Aby całkowicie uwolnić się od przyciągania grawitacyjnego Ziemi bez dalszego użycia napędu, należy nadać obiektowi tzw. prędkość ucieczki (drugą prędkość kosmiczną). Na poziomie morza wynosi ona około 11,2 km/s, co daje około 40 300 km/godz. Prędkość ucieczki z Ziemi to zaledwie około 0,00374% prędkości światła (w przybliżeniu 1/26 800 prędkości światła). Grawitacja czarnej dziury jest tak potężna, że nawet światło nie jest w stanie się z niej wyrwać. Odległość od centrum czarnej dziury wyznaczająca granicę, poza którą światło nie może już się wydostać, nazywana jest horyzontem zdarzeń. Jest to tylko jeden z powodów, dla których czarne dziury są tak fascynujące oraz dlaczego tak trudno je badać. Czym jest promieniowanie Hawkinga W roku 1974 profesor Stephen Hawking po raz pierwszy zaproponował, że czarne dziury promieniują. To promieniowanie ciała doskonale czarnego powstaje wskutek efektów kwantowych w pobliżu horyzontu zdarzeń czarnej dziury. Jednak mimo że promieniowanie Hawkinga jest solidnym i powszechnie akceptowanym przewidywaniem kwantowej teorii pola w zakrzywionej czasoprzestrzeni, dokładny sposób przekazywania energii z czarnej dziury do emitowanego promieniowania pozostaje nierozwiązanym problemem. Największa trudność jest taka sama w przypadku czarnych dziur: bezpośrednia obserwacja promieniowania Hawkinga jest obecnie niemożliwa. Co więcej, przewiduje się, że jego sygnał jest tak słaby, że być może nigdy nie uda się go oddzielić od promieniowania tła, które wypełnia cały Wszechświat. Laborator…

czarna-dziura-GettyImages-103772144-46a7f29.jpg
width: 5123
height: 3411

Megastruktury obcych wokół największych czarnych dziur? Fascynująca teoria fizyka z Oksfordu
type: item
date: 2026-07-02T12:00:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: cywilizacja
subject: fizyka
subject: kosmos
description: Największa znana czarna dziura ma masę około 36 miliardów Słońc. Jest gargantuicznie wielka, ale to i tak nic w porównaniu z obiektami, jakich poszukuje Brian Lacki – fizyk teoretyczny, który na co dzień poluje na sygnały obcych cywilizacji, a przy okazji zaproponował, jak wytropić czarne dziury większe niż całe galaktyki.
encoded: Niezależnie od typu, żadna czarna dziura nie jest mała. Nawet najmniejsze zarejestrowane czarne dziury mają masę wielokrotnie większą od Słońca, a rekordzistki, jak Kosmiczna Podkowa (Cosmic Horseshoe), mają masę nawet 36 miliardów Słońc. Ale na tym nie koniec. Obecnie mówi się o typie czarnej dziury, która przyćmiewa wszystkie pozostałe: niewiarygodnie ogromnych czarnych dziur, znanych również jako SLAB (stupendously large black holes). Te mroczne potwory mogłyby mieć masę dorównującą całym galaktykom. Czy czarna dziura rzuca cień? Koncepcja SLAB-ów narodziła się kilka lat temu, po części jako efekt uboczny poszukiwań ciemnej materii – tajemniczej substancji odpowiadającej za około 85 procent materii we wszechświecie. Naukowcy próbowali wykryć te giganty, tropiąc emitowane przez nie światło lub zniekształcenia czasoprzestrzeni, jakie powodują. Na początku tego roku astronom Brian Lacki z oksfordzkiego projektu Breakthrough Listen (SETI) zaproponował jednak inne podejście: szukanie cieni, jakie SLAB-y rzucają na kosmiczne mikrofalowe promieniowanie tła – światło uwolnione tuż po Wielkim Wybuchu, które do dziś wypełnia cały kosmos. Odniesienie do programu poszukiwania inteligencji pozaziemskiej jest w tym wypadku kluczowe. Jak wyjaśnił Brian Lacki w rozmowie z portalem „New Scientist”, zastanawianie się nad tym, co mogłoby istnieć we wszechświecie pomaga określić jakich sygnałów warto szukać. – Od dawna pojawiają się hipotezy, że zaawansowane cywilizacje nie musiałyby ograniczać się do swoich planet. Mogłyby budować olbrzymie konstrukcje wielkości całych układów planetarnych, a nawet jeszcze większe – powiedział astronom. Galaktyczny rój Dysona czyli sposób Obcych na energię Lacki odniósł się w ten sposób do koncepcji tzw. roju Dysona: struktury otaczającej gwiazdę ogromną liczbą elementów pochłaniających jej promieniowanie i wykorzystujących energię do zasilania wszystkiego, czego dana cywilizacja potrzebuje: od habitatów po systemy obliczeniowe. Jednak kto powiedzi…

czarna-dziura-880366e.jpg
width: 2500
height: 1695

Espresso pod lupą fizyków. Coś dziwnego dzieje się po 30 sekundach parzenia kawy w ekspresie ciśnieniowym
type: item
date: 2026-06-24T06:01:15.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: espresso
subject: fizyka
subject: kawa
subject: NatGeoBN
description: Ciśnienie w espresso nie działa tak po prostu. Badacze z Uniwersytetu Warszawskiego, parząc setki kaw w ekspresie klasy baristycznej i mierząc parametry odkryli, dlaczego przy typowych dla espresso wysokich ciśnieniach porcja kawy zmienia nagle swe właściwości.
encoded: – Jako fizycy codziennie pijemy kawę, by móc prowadzić badania. Tym razem jednak nie potraktowaliśmy jej jak paliwo, lecz uczyniliśmy z niej przedmiot badań – mówi dr hab. Maciej Lisicki z Uniwersytetu Warszawskiego. Ten nietypowy projekt zaczął się od tego, gdy student fizyki zagadnął baristów podczas Warsaw Coffee Conference: jakie jest ich najważniejsze pytanie do naukowców? Odpowiedź brzmiała: jak zatrzymać channeling podczas parzenia espresso? To zjawisko polega na tym, że woda, zamiast równomiernie przesączać się przez sprasowaną kawę w kolbie ekspresu, wybiera drogę najmniejszego oporu. Efekt bywa fatalny. Channeling łatwo prowadzi do nieprzyjemnie gorzkiego posmaku espresso. Zespół z UW postanowił opisać problem językiem mechaniki płynów i materiałów porowatych. W praktyce oznaczało to serię kontrolowanych prób. Fizycy zaparzyli setki espresso przy zmienianym ciśnieniu, za każdym razem rejestrując parametry dzięki czujnikowi ciśnienia. Celem nie było znalezienie „jednego złotego ustawienia”, lecz zbudowanie matematycznego opisu relacji między ciśnieniem a natężeniem przepływu wody przez zmieloną kawę. Wysokie ciśnienie zmienia kawę Przy niższych ciśnieniach zachowanie kawy jest intuicyjne i zgodne z klasycznym opisem ośrodka porowatego: większe ciśnienie daje proporcjonalnie większy przepływ. Espresso powstaje jednak zwykle przy wartościach rzędu około 6–9 razy większych od ciśnienia atmosferycznego. W takiej sytuacji, jak pokazują pomiary, układ przestaje reagować liniowo, a zależność ciśnienie–przepływ staje się nieprzewidywalna. Kluczowy moment pojawia się po około 30–40 sekundach. Wtedy, wraz z postępującym rozpuszczaniem składników kawy, to, co pozostaje w kolbie, można sklasyfikować jako materiał poroelastyczny. To nie jest zwykła „gąbka” ani prosty zbiór ziaren z pustymi przestrzeniami. Poroelastyczność oznacza, że struktura jednocześnie przepuszcza ciecz i sprężyście reaguje na jej napór. W takim układzie zmiana ciśnienia potrafi wywołać odpowiedź ni…

espresso-fizyka-1-b7329e8.jpg
width: 5768
height: 3845

Teoretycznie księżyce mogłyby mieć własne naturalne satelity. Dlaczego zatem ich nie obserwujemy?
type: item
date: 2026-06-22T07:03:06.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: księżyc
subject: satelita
description: Prawa fizyki pozwalają na istnienie naturalnych satelitów księżyców. Mimo to nie zaobserwowano takich ciał niebieskich nawet wokół bardzo masywnych księżyców. Ten brak subksiężyców jest ciekawą zagadką naukową. Nie dlatego, że subksiężyce nie mogą istnieć, lecz dlatego, że w kilku przypadkach powinny być możliwe, a mimo to ich nie widzimy.
encoded: Niektóre księżyce planet Układu Słonecznego są ogromne. Księżyc Jowisza Ganimedes, największy naturalny satelita Układu Słonecznego, ma średnicę 5268 km, czyli jest 1,5 razy szerszy od naszego Księżyca i ponaddwukrotnie odeń masywniejszy. Księżyc Saturna Tytan ma średnicę 5149 km – jest o 6% większy od Merkurego i o 50% większy od ziemskiego Księżyca. Natomiast Kallisto, drugi co do wielkości księżyc Jowisza, ze średnicą 4821 km jest mniej więcej o jedną trzecią większy od Księżyca. Nie tylko masa ma znaczenie Pod względem masy i rozmiarów Ganimedes, Tytan i Kallisto są wystarczająco duże, aby móc utrzymywać satelity, gdyby krążyły samodzielnie wokół Słońca jako planety. Jednak astronomowie nie zarejestrowali żadnych satelitów krążących wokół masywnych księżyców. Dlaczego? Zacznijmy od tego, że każde ciało niebieskie ma wokół siebie obszar, w którym dominuje jego grawitacja. Obszar ten zwany jest sferą Hilla. Aby księżyc mógł utrzymać własnego satelitę, musi posiadać odpowiednio dużą sferę Hilla. Im bliżej planety znajduje się księżyc, tym mniejsza jest jego sfera Hilla, a zatem trudniej utrzymać subksiężyc na stabilnej orbicie. Ponadto aby zapewnić dynamiczną stabilność, układ księżyc-gospodarz musi mieć sferę Hilla większą niż jego własny promień fizyczny oraz większą niż limit Roche’a. Limit Roche’a jest to minimalna odległość, w której satelita może krążyć, nie zostając rozszarpanym przez siły pływowe. Grawitacja planety (lub księżyca-gospodarza) ciągnie mocniej w stronę bliższego boku satelity niż dalszego – to rozciąganie. Gdy satelita jest zbyt blisko, rozciąganie przewyższa jego własną grawitację i obiekt się rozpada. Właśnie tak powstały pierścienie Saturna. Grawitacja planety Jak wyjaśnia w artykule opublikowanym na łamach „New Scientist” dr Russell Sceats z Uniwersytetu w Essex w Wielkiej Brytanii, księżyce zazwyczaj nie mają własnych księżyców, ponieważ planeta, wokół której krążą, wywiera znacznie silniejszy wpływ grawitacyjny niż sam księżyc. – Każdy o…

shutterstock2735468973-b8b9d96.jpg
width: 5000
height: 3600

Zapomnij o zegarach atomowych. Europejscy fizycy uruchomili pierwszy na świecie zegar jądrowy
type: item
date: 2026-06-17T05:55:46.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: ciemna materia
subject: czas
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
description: Niezwykle precyzyjne zegary atomowe działają od lat 50. XX wieku i wydawało się, że w chronometrii osiągnęliśmy już technologiczny sufit. Tymczasem fizykom udało się pokonać barierę, która wydawała się niemożliwa do pokonania – niezależne zespoły z Europy i Chin skonstruowały pierwsze na świecie, w pełni funkcjonalne zegary jądrowe.
encoded: Zegary atomowe, choć genialne w swojej konstrukcji (potrafią nie spóźnić się nawet o sekundę przez miliardy lat), opierają się na analizie „tykania” – skoków energetycznych elektronów pobudzanych przez światło lasera. Z metrologicznego punktu widzenia ma to jedną wadę: elektrony (w uproszczeniu) krążą na obrzeżach atomu, przez co są narażone na subtelne zakłócenia z otoczenia. Zaproponowana jeszcze w 2003 roku idea zegara jądrowego zakładała odrzucenie tej metody na rzecz pomiaru energii w samym jądrze atomowym. Ponieważ jądro znajduje się głęboko w centrum atomu, jest ono dobrze chronione przed zewnętrznymi zakłóceniami, co w teorii może zapewnić niespotykaną dotąd stabilność pomiaru. Tajemnicze kryształy z torem-229 Zbudowanie takiego urządzenia było jednak gigantycznym wyzwaniem. Zmiany stanów wewnątrz jądra atomowego zazwyczaj wymagają dostarczenia ekstremalnie dużej dawki energii. Było to całkowicie poza zasięgiem współczesnych laserów. Rozwiązaniem okazał się tor-229. Tor to naturalnie występujący pierwiastek chemiczny (radioaktywny metal), a liczba 229 oznacza jego konkretną odmianę, zwaną izotopem. Wyróżnia się czymś wyjątkowym – jego jądro potrzebuje wyjątkowo niewiele energii, by „przeskoczyć” w wyższy stan, co umożliwia wybicie taktu zegara. Zamiast potężnej dawki energii (dostarczonej np. promieniami rentgenowskimi), do jego wzbudzenia wystarczy precyzyjne światło specjalnego lasera emitującego tzw. próżniowy ultrafiolet. W przełomowych badaniach oba zespoły osadziły jądra tego specyficznego izotopu wewnątrz przezroczystych kryształów fluorku wapnia, tworząc z nich serce nowego zegara. Od tego momentu podejścia chińskiej i europejskiej grupy badawczej zaczęły się jednak od siebie różnić. Dwa zespoły = podwójny triumf nauki Zespół z Europy skupił się na stworzeniu w pełni samodzielnego urządzenia. Aby upewnić się, że nowy zegar jądrowy odmierza czas poprawnie, badacze na bieżąco porównywali jego pracę z tradycyjnym zegarem atomowym. Wyniki potwierdziły, ż…

GettyImages-1151899038-a0d4d8d.jpg
width: 5760
height: 3840

Chiński detektor coraz bliżej rozwiązania zagadki neutrin. Pomogło wyjątkowo precyzyjne urządzenie
type: item
date: 2026-06-12T09:21:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chiny
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
description: Chińskiemu eksperymentowi JUNO wystarczyły dwa miesiące zbierania danych, by osiągnąć precyzję pomiarów, na jaką poprzednicy potrzebowali dekad. Opublikowane 10 czerwca w prestiżowym „Nature” wyniki przybliżają fizyków do odpowiedzi na jedno z najistotniejszych pytań współczesnej fizyki: skąd biorą się masy neutrin i który z trzech typów tych cząstek jest najcięższy.
encoded: Neutrina to jedne z najdziwniejszych obiektów we Wszechświecie. Każdy centymetr sześcienny przestrzeni zawiera około 112 neutrin każdego rodzaju, czyli ponad 300 łącznie, co czyni je drugimi pod względem liczebności cząstkami w kosmosie po fotonach mikrofalowego promieniowania tła – tych jest 411 na cm³. Dla porównania, elektronów czy protonów, które przetrwały anihilację materii i antymaterii, jest około miliarda razy mniej. Rozpaczliwy środek zaradczy Istnienie neutrin zaproponował w 1930 roku Wolfgang Pauli. Chciał w ten sposób wytłumaczyć „brakującą” energię w procesie zwanym rozpadem beta. Sam nazwał to „rozpaczliwym środkiem zaradczym”, bo cząstka wydawała się niemożliwa do wykrycia. Do pierwszej detekcji tego „środka zaradczego” doszło w 1956 r. Dokonali jej Clyde Cowan i Frederick Reines. Wykryli antyneutrino elektronowe w eksperymencie przy reaktorze jądrowym (Cowan-Reines neutrino experiment). Reines otrzymał za to Nobla dopiero w 1995. Neutrina są praktycznie pozbawione masy, nie mają ładunku elektrycznego i oddziałują z materią tak rzadko, że przez nasze ciała co sekundę przelatują biliony tych cząstek, nie zostawiając żadnego śladu. Przez długi czas sądzono nawet, że w ogóle nie mają masy – standardowy model fizyki cząstek nie przewiduje dla nich żadnej. Problem w tym, że neutrina mają masę – tylko ekstremalnie małą. I tu zaczyna się zagadka, którą od ćwierć wieku próbują rozwiązać fizycy na całym świecie. Trzy smaki neutrin Zacznijmy od tego, że neutrina występują w trzech „zapachach” (ang. flavours) – elektronowym, mionowym i taonowym. Żaden zapach nie ma jednej, określonej masy. Każdy jest kwantową mieszanką trzech różnych „stanów masy”, które ewoluują z różną prędkością. Sprawia to, że neutrino w locie zmienia zapach: elektronowe neutrino powstałe w Słońcu może po drodze stać się mionowym, a potem znów elektronowym. Fizycy wiedzą już, że spośród trzech możliwych mas dwie muszą być sobie bardzo bliskie, a trzecia wyraźnie od nich odstaje. Nie wiadomo…

detektor-neutrin-juno-2-8690031.jpg
width: 2560
height: 1442

Tu przyszłość może wpływać na przeszłość. Fizyka przestaje działać i wszystko staje się możliwe
type: item
date: 2026-05-23T10:13:48.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: czarna dziura
subject: fizyka
subject: matematyka
description: Czarne dziury są bardzo tajemniczymi obiektami. O tym, co dzieje się za tzw. horyzontem zdarzeń, możemy dyskutować tylko teoretycznie, opierając się na równaniach matematycznych. Ale niektóre czarne dziury, mogą mieć też drugi, wewnętrzny horyzont – tzw. horyzont Cauchy’ego. Jest on hipotetyczną granicą, za którą przyczynowość przestaje działać.
encoded: W dyskusjach o czarnych dziurach zawsze pojawia się termin „horyzont zdarzeń”. Odnosi się on do granicy wokół czarnej dziury, poza którą nic – nawet światło – nie może się już wydostać z powodu ogromnej siły grawitacji. Dla zewnętrznego obserwatora wszystko, co zbliża się do tej granicy, wydaje się zwalniać i stopniowo zanikać. Gdybyśmy jednak jakimś trafem przelecieli przez tę granicę i nie poddali się procesowi spaghettifikacji, czyli rozciąganiu wszystkiego w cienkie włókna, a potem rozerwaniu na strzępy, moglibyśmy trafić w wyjątkowo tajemnicze miejsce. Tam czas i przestrzeń zamieniają się miejscami. Ta druga granica to horyzont Cauchy’ego, nazwany od nazwiska francuskiego matematyka. Augustin-Louis Cauchy zajmował się problemami dotyczącymi przewidywalności równań matematycznych. Najdziwniejsze miejsce we Wszechświecie Jeśli horyzonty Cauchy’ego istnieją wewnątrz czarnych dziur, to ich wnętrza są najdziwniejszymi miejscami we Wszechświecie. Zacznijmy od tego, że cała klasyczna fizyka opiera się na przyczynowości. Bazuje na tym, że jedno zdarzenie prowadzi do kolejnego – przeszłość prowadzi do przyszłości, a teraźniejszość znajduje się pomiędzy nimi – i właśnie dlatego wszystko, co się dzieje, ma w naszym odczuciu sens. Mając pełną informację o danym układzie w chwili obecnej, jesteśmy w stanie przewidzieć jego zmianę. I odwrotnie: znając stan obecny możemy określić przyczynę jego powstania. Weźmy prosty przykład: możemy dokładnie obliczyć, gdzie spadnie rzucony kamień lub wystrzelona kula armatnia, znając wcześniej ich dokładną masę oraz kształt, a także wszystkie działające na nie siły. To się świetnie sprawdza, ale nie w dwóch specyficznych sytuacjach: w mechanice kwantowej oraz we wnętrzach pewnych czarnych dziur. Czarne dziury, bez względu na typ, mają masy tak ogromne, że sama struktura czasoprzestrzeni zaczyna się załamywać. Ale jeśli czarna dziura obraca się i posiada ładunek elektryczny (pierwsze jest w rzeczywistym świecie bardzo prawdopodobne, drugie …

czarna-dziura-7bc539f.jpg
width: 2133
height: 1200

Żyjemy w wirtualnej rzeczywistości? Nauka rzuca nowe światło na hipotezę symulacji
type: item
date: 2026-05-13T10:15:27.000Z
creator: Katarzyna Grzelak
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: komputery
subject: wszechświat
description: Czy świat to symulacja komputerowa? Hipoteza symulacji zakłada, że nasz świat może być wirtualną rzeczywistością stworzoną przez wyższą cywilizację. Jakie są na to dowody?
encoded: W tym artykule: Czym jest hipoteza symulacji Co nam grozi? Dowody na symulacje „Od dawna przyjmujemy za pewnik, że grawitacja jest jedną z podstawowych sił natury – jedną z niewidzialnych nici, które utrzymują Wszechświat w całości. Ale załóżmy, że to nieprawda. Załóżmy, że prawo grawitacji jest po prostu echem czegoś bardziej fundamentalnego: produktem ubocznym wszechświata działającego jak komputer” – pisze fizyk Melvin M. Vopson z Uniwersytetu w Portsmouth. Jego praca na ten temat została opublikowana w czasopiśmie „AIP Advances”. Uczony przekonuje, że zachowanie materii pod wpływem grawitacji wcale nie musi być wynikiem oddziaływania siły. Być może jest to sposób, w jaki Wszechświat kompresuje informacje, z którymi musi pracować. Zdaniem Vopsona dokładniejsze analizy sugerują, że nasza rzeczywistość wydaje się zachowywać jak proces obliczeniowy. To wpisuje się w tzw. hipotezę symulacji, którą w 2003 roku przedstawił szwedzki filozof Nick Bostrom. Zajmuje się on głównie tematami związanymi z transhumanizmem, m.in. klonowaniem ludzi, sztuczną inteligencją czy krioniką. Sama koncepcja kojarzy się też z wizjami science fiction, takimi jak w filmach z serii „Matrix”. Czym jest hipoteza symulacji Ogólnie rzecz biorąc, hipoteza symulacji zakłada, że rozwijający się gatunek ludzki – a więc nasi potomkowie – osiągną tak zaawansowaną technologię i będą dysponować tak dużą mocą obliczeniową, że będą w stanie stworzyć skomplikowaną „symulację przodków”. Zrobią to, aby zobaczyć, jak wyglądało przeszłe życie na Ziemi, a być może nawet w całym Wszechświecie. „Byłyby one [postacie w symulacji – przyp. red] dokładnymi symulacjami poprzedników istot, które dokonały symulacji. Dokładnymi na tyle, żeby symulowane umysły były świadome i posiadały te same rodzaje doświadczeń, którymi my dysponujemy. Spróbuj pomyśleć o tej symulacji jak o bardzo realistycznie urządzonym środowisku wirtualnym, ale takim, w którym mózgi zamieszkujące ten świat same stanowią część symulacji” – wyjaśniał …

wirtualna-rzeczywistosc-d092899.png
width: 2160
height: 1440

Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
type: item
date: 2026-05-09T06:26:27.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: katastrofy
subject: literatura
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
description: Wielopoziomowe piekło Dantego mogło być czymś więcej niż alegorią. Timothy Burbery z Marshall University przekonuje, że poeta opisał fizykę uderzenia planetarnego. „Upadek Szatana” to planetoida, która przebiła skorupę ziemską aż do jądra, tworząc strukturę piekła i górę Czyśćca.
encoded: „Boska komedia” Dantego znów trafia pod lupę naukowców, ale tym razem nie jako tekst o teologii czy literackiej wyobraźni. prof. Timothy Burbery, filolog z Marshall University proponuje odczytanie upadku Szatana w części „Piekło” jako eksperymentu myślowego z zakresu fizyki. Obiekt o ogromnej prędkości miał uderzyć w półkulę południową i „przewiercić się” aż do centrum Ziemi, a skutkiem byłyby jednocześnie piekielny lej i góra Czyśćca. Nad „Boską komedią” Dante Alighieri pracował od 1308 roku aż do śmierci w 1321 r. To poemat o podróży przez piekło, czyściec i raj, zawierający kwintesencję średniowiecznej myśli kulturalnej i filozoficznej. Współczesna nauka o uderzeniach ciał niebieskich i geologii zaczęła powstawać dopiero pięć stuleci później. Szatan jako impaktor, a piekło jako krater W interpretacji filologa klucz nie leży w moralnym ciężarze sceny, lecz w jej mechanice. Prof. Burbery opisuje Szatana jako impaktor: ciało niebieskie poruszające się z wysoką prędkością, które po uderzeniu nie zatrzymuje się płytko pod powierzchnią Ziemi, tylko przebija się przez kolejne warstwy planety aż do jądra. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-ksiezyc-jedna-z-teorii-mowi-o-katastrofie-na-niewyobrazalna-skale-fot-nasa-jpl-caltech-243993f.jpeg" width="3000" height="2400" alt="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" title="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" /> Badacz łączy ten ruch z geograficzną asymetrią opowieści: do uderzenia ma dojść na półkuli południowej, a północna część globu ma w reakcji ulec znacznej deformacji. W efekcie „piekło” nie powstaje jako zwykłe zagłębienie w miejscu uderzenia, tylko jako struktura krateru tworząca się oddolnie, zorganizowana wokół osi przebicia. Jednocześnie materiał wypchnięty po przeciwnej stronie miałby utworzyć górę Czyśćca, rozumianą tu jako centraln…

uderzenie-planetoidy-2b9b43e.jpg
width: 2337
height: 1200

Fizycy z CERN na tropie nieznanego. Rozpady „pingwinowe” kluczem do wielkiego odkrycia
type: item
date: 2026-05-06T10:08:19.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: cern
subject: fizyka
subject: wielki zderzacz hadronów lhc
description: Naukowcy z CERN analizujący dane z eksperymentu LHCb natrafili na ślad zjawisk wykraczających poza Model Standardowy. Badanie „rozpadów pingwinowych” mezonów B wykazało anomalie w kątach lotu cząstek. To jedno z najważniejszych odkryć ostatnich lat, które może zrewidować naszą wiedzę o fundamentach materii.
encoded: Od pewnego czasu wiadomo, że tzw. Model Standardowy, czyli teoria opisująca cząstki i oddziaływania, musi być niepełna, ponieważ istnieje szereg zjawisk, których wciąż nie potrafimy wyjaśnić. Chociaż model jest niepełny, pozostaje niezwykle precyzyjny. Dlatego poszukiwania „nowej fizyki” często polegają nie na bezpośrednim odkrywaniu nowych cząstek, lecz na wykrywaniu subtelnych odchyleń w znanych procesach. Naukowcy z CERN zdołali wykryć takie odchylenia w zbiorze 650 miliardów rozpadów zaobserwowanych w eksperymencie LHCb. Odstępstwo od Modelu Standardowego Przyjęty do publikacji w „Physical Review Letters artykuł zawierający analizę z eksperymentu w Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC) w CERN – europejskim laboratorium fizyki cząstek nieopodal Genewy – sugeruje, że doszło do postępu w pomiarze jednego z odstępstw od Modelu Standardowego. Dotyczy ono rozpadu cząstek zwanych mezonami B na inne cząstki. Wynik stanowi jedną z ostatnich pozostałych anomalii dla fizyków cząstek, którzy poszukują nowej fizyki w szczątkach zderzeń proton–proton, które zamieniają energię w materię. Czy jest Mezon B? Mezon B jest cząstką złożoną z kwarka dolnego (bottom) i innego, lżejszego kwarka. Rozpada się na inny mezon zawierający kwark dziwny, znany jako kaon, oraz dwa miony (cięższe odpowiedniki elektronu). Naukowcy stwierdzili, że kąty, pod jakimi produkty końcowe powstają w wyniku rozpadu, nie zgadzają się z przewidywaniami Modelu Standardowego. Dowody na tę anomalię narastają od 2015 roku. Pytanie, jak mierzy się wspomniane kąty? – Wyprodukowane cząstki przelatują przez materiał detektora i jonizują go, wytwarzając sygnały elektryczne, które są następnie odczytywane poprzez układy elektroniczne. Wiedząc, którędy przeszła cząstka, można wyliczyć kąt jej trajektorii. Ogólnie sprawa jest trochę bardziej skomplikowana, bo te interesujące kąty są zdefiniowane w układzie własnym mezonu B, więc należy jeszcze przeprowadzić zmianę układu współrzędnych – tłumaczy dr Rafał Staszewski z Instytu…

CERN-LHC-0c6e489.jpg
width: 1800
height: 1200

Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-05T05:57:00.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
subject: układ słoneczny
description: Obiekt transneptunowy 2002 XV93 otacza cienka atmosfera. Odkrył to zespół zawodowych i amatorskich astronomów z Japonii. To sensacja, bo obiekt ma zaledwie ok. 500 km średnicy.
encoded: Atmosfera to coś, co kojarzy nam się głównie z planetami. Warstwa gazów może otaczać także mniejsze ciała niebieskie, takie jak księżyce czy obiekty transneptunowe (TNO). Te ostatnie to odłamki skalne krążące poza orbitą Neptuna – w obszarze, gdzie panują niskie temperatury. Najbardziej znanym z nich jest Pluton, niegdyś uznawany za planetę, a potem pozbawiony tego miana (choć Amerykanie ostatnio znów próbują przywrócić mu status planety). To, że Pluton o średnicy 2377 km ma atmosferę, nikogo nie dziwi. Szokiem było jednak odkrycie jej wokół kilkukrotnie mniejszego TNO. Naturalny eksperyment ujawnił subtelny ślad 10 stycznia 2024 roku w Japonii dało się obserwować rzadkie zjawisko. Niewielki obiekt transneptunowy (612533) 2002 XV93 przesunął się na tle odległej gwiazdy. Zespół zawodowych i amatorskich astronomów, pracujący w wielu lokalizacjach w kraju, zarejestrował przebieg zjawiska, zwanego okultacją. Uzyskane w ten sposób dane sugerują, że obiekt ten ma cienką atmosferę. A nie powinien, bo przy średnicy około 500 km jego grawitacja jest bardzo słaba. Okultacje w astronomii pozwalają wydobyć detale, których nie widać podczas zwykłej obserwacji. Gdy ciało Układu Słonecznego przechodzi przed gwiazdą, można śledzić, jak zmienia się jasność punktu świetlnego. Jeśli obiekt ma tylko twardą powierzchnię, blask zazwyczaj zanika gwałtownie. Jeżeli jednak otacza go choćby bardzo rozrzedzona warstwa gazów, gwiazda może przygasać bardziej stopniowo, bo światło jest tłumione w trakcie przejścia przez atmosferę. W przypadku 2002 XV93 właśnie taki scenariusz okazał się zgodny z zebranymi danymi. Mały świat, który nie pasuje do reguł Obliczenia wskazują, że atmosfera wokół 2002 XV93 powinna przetrwać mniej niż 1000 lat, o ile nie jest uzupełniana. W skali kosmicznej to mgnienie oka, co sugeruje, że jeśli rzeczywiście mamy do czynienia z atmosferą, musiała ona powstać niedawno albo być świeżo „podtrzymywana”. To prowadzi do kolejnego problemu: jakie było źródło takiej powłoki gaz…

obiekt-transneptunowy-atmosfera-2d7cab0.png
width: 1733
height: 1300

Jesteśmy coraz bliżej kwantowego internetu. Naukowcy teleportowali stan fotonu między kropkami kwantowymi
type: item
date: 2026-05-04T08:17:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: internet
subject: komputery
description: Naukowcom udało się teleportować stan fotonu pomiędzy dwiema oddzielnymi kropkami kwantowymi, na odległość 270 metrów. To dowód, że informacja może podróżować między niezależnymi urządzeniami. Jest to kamień milowy w kierunku budowy sieci kwantowych do bezpiecznej komunikacji.
encoded: Prace nad tzw. teleportacją kwantową trwają od wielu dekad. Co pewien czas pojawiają się informacje o kolejnym przełomie. Właśnie w ten nurt wpisuje się nowy eksperyment, przeprowadzony m.in. na Uniwersytecie w Paderborn. Teleportacja stanu kwantowego: odległość to nie wszystko Wszystko zaczęło się w 1997 roku, gdy zespół kierowany przez prof. Antona Zeilingera na Uniwersytecie w Innsbrucku po raz pierwszy zademonstrował przeniesienie stanu kwantowego fotonu na niewielką odległość w warunkach laboratoryjnych. Dalsze eksperymenty stopniowo zwiększały dystans do kilku kilometrów w światłowodach i w wolnej przestrzeni. Prawdziwy przełom nastąpił w 2017 roku dzięki chińskiej misji satelitarnej Micius, która pozwoliła przeprowadzić teleportację na odległość około 1400 km między Ziemią a orbitą. Jednak w pewnym momencie odległość przestała by kluczowa. Teraz zaczęto kłaść nacisk na praktyczne zastosowania. Czym są kropki kwantowe? W eksperymencie w Paderborn, stan fotonu teleportowano między niezależnymi kropkami kwantowymi na dystansie 270 metrów. Kropki kwantowe to ekstremalnie małe fragmenty półprzewodnika, których rozmiar wynosi zaledwie kilka nanometrów (czyli milionowe części milimetra). Na tym poziomie zaczyna działać mechanika kwantowa, a nie zwykła fizyka. – Eksperyment w imponujący sposób pokazuje, że źródła światła kwantowego oparte na półprzewodnikowych kropkach kwantowych mogą służyć jako kluczowa technologia dla przyszłych sieci komunikacji kwantowej. Udana teleportacja kwantowa pomiędzy dwoma niezależnymi emiterami kwantowymi to istotny krok w kierunku skalowalnych przekaźników kwantowych i praktycznej realizacji internetu kwantowego — wyjaśnia prof. Klaus D. Jöns, kierownik grupy badawczej „Hybrid Photonics Quantum Devices” oraz członek zarządu Instytutu Fotonicznych Systemów Kwantowych (PhoQS) na Uniwersytecie w Paderborn. Interdyscyplinarność kluczem do sukcesu Prace nad wykorzystaniem kropek kwantowych jako źródeł splątanych par fotonów w systemach komu…

teleportacja-kwantowa-e062586.jpg
width: 7200
height: 4050

Rozpad fałszywej próżni: chińscy fizycy odtworzyli koniec Wszechświata w laboratorium
type: item
date: 2026-04-28T13:20:04.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: chiny
subject: eksperyment
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: kosmos
description: Wszechświat wydaje się nam stabilny. Jednak fizycy kwantowi twierdzą, że może on znajdować się w tymczasowym stanie pozornego spokoju, który może zostać przerwany w mgnieniu oka. Tzw. rozpad fałszywej próżni to jedna z najbardziej przerażających koncepcji teorii kwantowej. Teraz udało się odtworzyć ją w laboratorium.
encoded: Spis treści: Czym jest próżnia? Prawdziwa a fałszywa próżnia: metafora połączonych jezior Mikrowszechświat w laboratorium - pierścień atomów Rydberga – W kwantowej teorii pola „próżnia” nie jest po prostu pustą przestrzenią, lecz stanem o najniższej energii pola kwantowego. Jeśli krajobraz energetyczny ma wiele lokalnych minimów, lokalne stany podstawowe stanowią tzw. fałszywą próżnię (FV), która może tunelować w kierunku globalnego stanu podstawowego (prawdziwej próżni, TV). Proces ten wykazuje cechy podobne do klasycznych przemian w przechłodzonym gazie oraz tunelowania wielu cząstek w układach kwantowych. W tej pracy badamy rozpad fałszywej próżni oraz nukleację bąbli w pierścieniu atomów Rydberga – napisali w artykule opublikowanym na łamach Physical Review Letters uczeni z Uniwersytetu Tsinghua w Chinach. Co konkretnie mieli na myśli? Czym jest próżnia? Zacznijmy od próżni. Fizyka kwantowa uznaje próżnię za stan o najniższej energii we Wszechświecie. Jednak możliwe jest, że istnieje bardziej stabilny stan o jeszcze niższej energii. Jeśli fragment przestrzeni przeszedłby do tego stanu, mógłby się rozszerzać i pochłonąć cały Wszechświat z prędkością światła, nadpisując po drodze prawa fizyki. Na całe szczęście rozpad fałszywej próżni prowadzi do zniszczenia Wszechświata tylko w niektórych scenariuszach teoretycznych. Samo zjawisko leży na styku teorii kwantowej i teorii względności – co czyni je potencjalnie użytecznym narzędziem do próby rozwiązania dotychczas nieusuwalnych różnic między tymi dwoma podejściami. Równania teorii względności bardzo dobrze opisują, jak działa fizyka we Wszechświecie w dużych skalach i przy wysokich prędkościach. Niestety, gdy schodzimy do niezwykle małych rozmiarów (świata kwantowego na poziomie atomowym i subatomowym) teoria względności przestaje wystarczać do opisu zachowania materii. Najlepszym narzędziem, którym współcześnie dysponujemy jest tzw. kwantowa teoria pola. Opisuje ona sposób oddziaływania pól kwantowych i cząstek. Pr…

kwantowa-proznia-caf366b.jpg
width: 6000
height: 3378

W Polsce uruchomiono nowy radioteleskop monitorujący Słońce. Sfinansowała go Europejska Agencja Kosmiczna
type: item
date: 2026-04-24T07:02:03.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: słońce
subject: teleskop
description: W Obserwatorium Astronomicznym w Białkowie uruchomiono stację badawczą wyposażoną w sześciometrową antenę radiową. Jej celem jest nieustanne monitorowanie pogody kosmicznej. Za tą inwestycją stoi Europejska Agencja Kosmiczna, a za wykonaniem – polscy eksperci z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz z firmy ITTI.
encoded: – ROSIE (Radio Observations of the Solar Indicative Emissions) podkreśla rosnącą rolę, jaką Polska odgrywa w europejskich działaniach na rzecz monitorowania pogody kosmicznej – napisał w komunikacje ESA Juha-Pekka Luntama, dyrektor Biura Pogody Kosmicznej ESA. Polscy eksperci ds. pogody kosmicznej Zdaniem eksperta polski przemysł kosmiczny i środowisko akademickie odgrywają również wiodącą rolę w nadchodzącej misji satelitarnej SAWA. Zapewni ona dodatkowe źródło danych w czasie zbliżonym do rzeczywistego na temat stanu atmosfery z orbity. Juha-Pekka Luntama odnosił się tutaj do opracowywanego w Polsce m.in. przez Centrum Badań Kosmicznych PAN nanosatelity mającego badać termosferę Ziemi. Dane zbierane przez SAWA będą zasilać modele i usługi dostarczające alerty dotyczące pogody kosmicznej, narzędzia prognostyczne oraz inne produkty bazujące na danych solarnych. Jednak to dopiero opracowywana misja, natomiast ROSIE działa aktywnie od 10 marca. Antena radioteleskopu skierowana jest w stronę Słońca. Dwa szybkie spektrografy radiowe filtrują napływające fale radiowe w celu monitorowania dwóch konkretnych częstotliwości, które stanowią użyteczne wskaźniki aktywności słonecznej. Częstotliwości te są często nazywane „wskaźnikami radiowymi Słońca”. Służą jako wiarygodne przybliżenia emisji promieniowania ekstremalnego ultrafioletu, którego nie można obserwować bezpośrednio z powierzchni Ziemi, a które odgrywa istotną rolę w jonizacji oraz ogrzewaniu górnych warstw atmosfery ziemskiej. Jak ochronić satelity? W związku z tym, że ocieplenie klimatu powoduje rozszerzanie się atmosfery, dochodzi do wypychania satelitów znajdujących się na niskiej orbicie ziemskiej z ich ustalonych trajektorii. Uwzględnienie tych zakłóceń ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznego zarządzania ruchem kosmicznym oraz zapobiegania kolizjom na orbicie. Istotne jest również to, że wywołana promieniowaniem słonecznym jonizacja zachodząca w górnych warstwach atmosfery może osłabiać, opóźniać lub zakłócać sy…

nowy-radioteleskop-monitorujacy-Slonce-f0381a4.jpg
width: 2813
height: 1875

Dlaczego kawa stygnie, a gwiazdy kiedyś zgasną? Poznaj jedną z podstawowych zasad fizyki
type: item
date: 2026-04-06T09:26:30.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: energia
subject: fizyka
subject: wszechświat
description: W fizyce istnieje koncept, który przenika każdą warstwę rzeczywistości: od stygnącej filiżanki kawy na kuchennym stole, przez skomplikowane procesy spalania w silniku, aż po ostateczny, mroźny los galaktyk i tajemnicze, grawitacyjne wnętrza czarnych dziur. To entropia. Co to takiego? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Definicja entropii Aspekt fizyczny Ostateczny spokój Energia, choć niezniszczalna, nieustannie degraduje się do form mniej użytecznych. Czas jest zasobem wyczerpywalnym. To wszystko mówi nam entropia. Gdy we Wszechświecie osiągnie maksimum, a jest to nieuniknione, nie będzie już niczego. Ustanie każdy proces, jaki zachodzi w niekończącej się przestrzeni. Jednak paradoksalnie, to właśnie dążenie do wzrostu entropii napędza procesy życiowe. W ostatecznym rozrachunku miara ta nie jest wrogiem. Jest ceną, jaką płacimy za to, że we Wszechświecie w ogóle cokolwiek się dzieje. Bez niej świat byłby statycznym obrazem, wiecznym „teraz”, bez przeszłości i bez przyszłości. Definicja entropii Mówiąc o entropii na myśli trzeba mieć termodynamiczną funkcję stanu, określającą kierunek przebiegu procesów spontanicznych w odosobnionym układzie termodynamicznym. Należy ją rozpatrywać jako miarę stopnia nieuporządkowania układu i rozproszenia energii. Przemysłowa konieczność i geniusz Rudolfa Clausiusa Korzenie entropii tkwią nie w abstrakcyjnych rozważaniach kosmologicznych, a w bardziej przyziemnym problemie. W połowie XIX wieku w Europie rozrastała się sieć kolei, fabryki włókiennicze pracowały pełną parą, a inżynierowie i fizycy głowili się nad sprawnością silników cieplnych. Był to czas, gdy nauka musiała nadążyć za przemysłem. Wiedziano już, że energia jest zachowana. Mówiła o tym pierwsza zasada termodynamiki. James Prescott Joule pokazał, że praca mechaniczna i ciepło są równoważne. Jednak coś w tym obrazie było niekompletne. Mianowicie inżynierowie zauważyli, że w każdym procesie zamiany ciepła na pracę część energii zdawała się „uciekać”. Nie znikała ona w sensie bilansu energetycznego. Byłoby to naruszeniem zasady zachowania energii. Stawała się jednak niedostępna do dalszego wykorzystania, czyli po prostu – bezużyteczna. Ciepło ma naturalną tendencję do rozpływania się – uciekania z miejsc gorących do zimnych, a odzyskanie go wymaga nakładu pracy, co wówczas c…

entropia-shutterstock2197522085-20d44fc.jpg
width: 3840
height: 1536

Teleportacja to już nie tylko science fiction – przynajmniej na poziomie kwantowym
type: item
date: 2026-03-29T13:14:32.000Z
creator: Maddie Stone
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: komputery
description: Choć teleportacja ludzi wydaje się nieosiągalna, teleportacja kwantowa staje się kluczową technologią przyszłości. Może zapoczątkować nową erę komputerów i zmienić nasze rozumienie świata subatomowego.
encoded: Spis treści: Teleportacja w laboratorium Teleportacja kwantowa może pomóc rozwiązywać złożone problemy Jak działa teleportacja kwantowa? Czy teleportacja kwantowa pozwoli kiedyś przenosić ludzi? Sześćdziesiąt lat temu serial Star Trek wprowadził technologię, która stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych w historii science fiction: transporter. Maszyna, umożliwiająca natychmiastową teleportację z miejsca na miejsce, zrodziła się z czystej oszczędności – twórcy chcieli uniknąć wysokich kosztów renderowania lądowań statku. Technologia „przesyłania” załogi na pokład Enterprise i z powrotem stała się od tego czasu znakiem rozpoznawczym serii. Teleportacja w laboratorium W świecie Star Treka transporter przekształca materię w strumień energii, który następnie przesyłany jest do wybranego miejsca, gdzie zostaje odtworzony atom po atomie. Choć serial ten nie był pierwszym dziełem ukazującym teleportację, to właśnie ta koncepcja najmocniej rozpaliła wyobraźnię odbiorców, dając początek trwałym motywom kulturowym i licznym inspiracjom technologicznym. A potem… teleportacja stała się rzeczywistością. Ponad 30 lat temu grupa fizyków poszukiwała nazwy dla swojej radykalnej i nowatorskiej koncepcji. Chcieli opisać sposób przekazywania stanów kwantowych atomów lub cząstek subatomowych do innych, oddalonych cząstek bez jakiejkolwiek fizycznej interakcji między nimi. Stan kwantowy to pojęcie matematyczne, opisujące informacje o atomie lub cząstce subatomowej – na przykład poziom energii elektronu czy polaryzację fotonu. Zainspirowani science fiction, badacze nazwali to zjawisko „teleportacją kwantową”. Od tego czasu idea ta ewoluowała z koncepcji teoretycznej w eksperymentalnie zweryfikowaną rzeczywistość. Pierwsze doświadczenia z końca lat 90. wykazały, że stany kwantowe można przesyłać na krótkie dystanse. Kolejne badania udowodniły, że proces ten działa na coraz większe odległości – nawet między Ziemią a niską orbitą okołoziemską, co w 2017 roku zademonstrowali chińscy nauk…

teleportacja-kwantowa-48f54e8.png
width: 2160
height: 1440

Udało się przetransportować antymaterię ciężarówką! Eksperyment BASE w CERN zakończył się sukcesem
type: item
date: 2026-03-25T12:23:30.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: antymateria
subject: cern
subject: eksperyment
subject: fizyka
subject: szwajcaria
description: Kriogeniczna pułapka Penninga zawierająca chmurę 92 antyprotonów została przetransportowana ciężarówką przez teren Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN). To wyjątkowe wydarzenie, które w przyszłości pozwoli na transportowanie antymaterii do europejskich laboratoriów.
encoded: Antymateria to naturalnie występująca klasa cząstek, niemal identyczna ze zwykłą materią – z tą różnicą, że ładunek elektryczny i moment magnetyczny są odwrócone. Każda cząstka ma swoją „lustrzaną wersję”: elektron (–) → pozyton (+), proton (+) → antyproton (–), neutron → antyneutron . Zgodnie z prawami fizyki Wielki Wybuch powinien wygenerować równe ilości materii i antymaterii. Te równe, lecz przeciwne cząstki szybko by się wzajemnie anihilowały, pozostawiając pusty Wszechświat. Tymczasem to, co nas otacza, składa się głównie z materii, a ta nierównowaga od dziesięcioleci zastanawia naukowców. Fizycy podejrzewają, że istnieją ukryte różnice, które mogą wyjaśniać, dlaczego materia przetrwała, a antymateria niemal całkowicie zniknęła. Od pomysłu Diraca po eksperymenty w CERN Samo istnienie antymaterii przewidział genialny fizyk i noblista Paul Dirac w swojej pracy opublikowanej w 1928 roku. Pierwsze antyprotony zaczęto wytwarzać w akceleratorach już w latach 50. XX wieku. W 1995 w CERN po raz pierwszy stworzono atomy antywodoru. Niemal wiek po artykule Diraca naukowcy potrafią nie tylko wytwarzać, ale też przechowywać antymaterię przez dłuższy czas. A jak się właśnie okazało – także ją transportować. 24 marca 2026 roku zapisze się w historii nauki jako wyjątkowo ważny moment. Właśnie wczoraj zespół naukowców eksperymentu BASE w CERN z powodzeniem przetransportował pułapkę zawierającą antyprotony przez teren laboratorium. W przenośnej, kriogenicznej pułapce Penninga znajdowała się chmura 92 antyprotonów. Po przewiezieniu pułapki urządzenie zostało z powodzeniem podłączone w innym laboratorium, a eksperyment kontynuowano. Fabryka antymaterii Dlaczego to takie ważne? Ponieważ antymateria ulega anihilacji przy kontakcie ze zwykłą materią, co powoduje, że bardzo trudno jest ją utrzymać. Do tej pory antymateria mogła być badana tylko w CERN, gdzie znajduje się jedyne na świecie laboratorium nazywane fabryką antymaterii. Fabryka ta to tak naprawdę kompleks urządzeń badawcz…

cern-antymateria-9bc95b4.jpg
width: 1440
height: 960

Czas nie jest fundamentalną częścią rzeczywistości? Być może jest czymś, co tworzy się spontanicznie
type: item
date: 2026-03-19T13:56:28.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: czas
subject: fizyka
description: Pytanie o naturę czasu jest jednym z podstawowych i najgłębszych problemów nauki. Od ruchów planet, po ludzką pamięć – wszystko wydaje się rozwijać tylko w jednym, nieodwracalnym kierunku. Gdy jednak fizycy próbują połączyć różnorodne teorie w jedną, spójną całość, czas często zachowuje się w specyficzny sposób. Raz się rozciąga. Innym razem zwalnia. Czasami nawet całkowicie znika.
encoded: Spis treści: Różne traktowanie czasu Teoria informacji Czasoprzestrzeń jako nośnik informacji Perspektywa czasu „Czas wydaje się najbardziej podstawową cechą rzeczywistości. Sekundy tykają, dni mijają, a wszystko (…) zdaje się rozwijać w jednym, nieodwracalnym kierunku. Rodzimy się i umieramy, dokładnie w tej kolejności. Planujemy nasze życie wokół czasu, obsesyjnie go mierzymy i doświadczamy go jako nieprzerwanego przepływu od przeszłości do przyszłości. Wydaje się tak oczywiste, że czas płynie naprzód, iż jego kwestionowanie może wydawać się niemal bezcelowe. A jednak od ponad wieku fizyka zmaga się z pytaniem, czym właściwie jest czas. Ta walka legła u podstaw jednych z najgłębszych problemów w nauce” – napisał w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation” fizyk dr Florian Neukart, adiunkt na Uniwersytecie w Lejdzie. Różne traktowanie czasu Współczesna fizyka opiera się na kilku ramach teoretycznych. Ogólna teoria względności Alberta Einsteina opisuje grawitację i ruch dużych obiektów, takich jak planety. Mechanika kwantowa rządzi mikroświatem atomów i cząstek. Tak zwany model standardowy kosmologii opisuje narodziny i ewolucję całego Wszechświata. Wszystkie opierają się na czasie, a jednak traktują go w różny sposób. Już teoria względności wybija nas z intuicyjnego postrzegania uniwersalności czasu. Bo według niej czas płynie z różną prędkością w zależności od grawitacji i ruchu. Einstein pokazał, że czas jest spleciony z przestrzenią w czterowymiarową strukturę zwaną czasoprzestrzenią. Mechanika kwantowa uczyniła sytuację jeszcze dziwniejszą. W teorii kwantowej czas jest po prostu założony. Równania mechaniki kwantowej opisują, jak układy ewoluują względem czasu, ale sam czas pozostaje zewnętrznym parametrem, tłem – zegarem znajdującym się poza teorią. Ta niezgodność staje się szczególnie wyraźna, gdy fizycy próbują opisać grawitację na poziomie kwantowym, co jest kluczowe dla stworzenia upragnionej teorii wszystkiego – łączącej główne teorie fundamenta…

czas-i-rzeczywistosc-cb56750.jpg
width: 1797
height: 1200

Wielki Zderzacz Hadronów pozwolił odnaleźć nową cząstkę subatomową – ogłosili naukowcy z CERN
type: item
date: 2026-03-18T11:38:53.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: cern
subject: fizyka
subject: odkrycia
subject: wielki zderzacz hadronów lhc
description: Niedawno rozpoczął się nowy, ostatni przed wielką modernizacją sezon badań w Wielkim Zderzaczu Hadronów – największym i najpotężniejszym akceleratorze cząstek na świecie. Tymczasem naukowcy z CERN ogłosili, że eksperyment LHCb wykrył nową cząstkę subatomową przypominającą proton, lecz czterokrotnie cięższą.
encoded: Wielki Zderzacz Hadronów (Large Hadron Collider, LHC) jest jednym z najbardziej niezwykłych urządzeń badawczych na świecie. Zbudowany przez Europejską Organizację Badań Jądrowych (CERN) akcelerator cząstek to naszpikowany czułą aparaturą 27-kilometrowy podziemny pierścień, w którym rozpędza się protony do prędkości bliskiej prędkości światła i zderza je ze sobą. Dzięki tym zderzeniom naukowcy badają podstawowe składniki materii i prawa rządzące Wszechświatem. To właśnie w LHC odkryto m.in. bozon Higgsa w 2012 roku. Jednak na tym lista się nie kończy. LHC pozwolił odkryć dziesiątki nowych hadronów, w tym egzotyczne układy, takie jak tetrakwarki i pentakwarki. Dzięki zderzeniom ciężkich jonów naukowcy odtworzyli także plazmę kwarkowo-gluonową – stan materii istniejący tuż po Wielkim Wybuchu. Dwa kwarki powabne Teraz fizycy wysokich energii z CERN ogłosili, że eksperyment LHCb pozwolił wykryć cząstkę zawierającą dwa kwarki powabne (doubly charmed particle). Przypomina proton, lecz jest czterokrotnie cięższa. Atomy wodoru, najprostszego i najpowszechniejszego pierwiastka w obserwowalnym Wszechświecie, zawierają jedynie proton i elektron. Protony, wraz z neutronami w cięższych atomach, składają się z elementarnych cząstek subatomowych zwanych kwarkami. Proton zawiera dwa kwarki górne (up) i jeden kwark dolny (down). Istnieją jednak cięższe, niestabilne odmiany kwarków, znane jako powabne (charm), dziwne (strange), górne (top) i dolne (bottom). W ciężkim protonie wykrytym w CERN oba kwarki górne zostały zastąpione kwarkami powabnymi. Cząstka o nazwie Xi-cc-plus, została zidentyfikowana dzięki charakterystycznemu rozpadowi na inne cząstki. Po pojawieniu się nie istnieje długo: naukowcy przypuszczają, że przetrwa krócej niż jedną milionową część milionowej części sekundy, zanim ulegnie rozpadowi. Jednak sama wiedza o jej istnieniu – oraz znajomość jej masy – może pomóc fizykom lepiej zrozumieć strukturę materii. Silne oddziaływania jądrowe – Jest to pierwsza nowa cząstka zi…

NOWA-czastka-CERN-86ba1ac.png
width: 1440
height: 810

Skala Richtera odeszła do historii. Naukowcy zastąpili ją dokładniejszą metodą
type: item
date: 2026-03-07T10:33:56.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: geologia
subject: ruchy sejsmiczne
subject: trzęsienie ziemi
description: Skala Richtera to bez wątpienia najsłynniejsza miara geofizyczna. Warto jednak podkreślić, że w swojej pierwotnej formie jest w zasadzie martwa od dziesięcioleci. Współczesna nauka odeszła od oryginalnej metody Richtera i Gutenberga, zastępując ją bardziej wyrafinowaną fizyką momentu sejsmicznego. Jednak nazwisko ekscentrycznego fizyka przetrwało jako synonim trzęsienia ziemi.
encoded: Spis treści: Skala Richtera to nieistniejące pojęcie Wykres Richtera Skutki trzęsień ziemi Zmierzch skali Richtera Najsilniejsze trzęsienia ziemi w nowożytnej historii Kiedy ziemia zaczyna drżeć, a budynki kołyszą się niczym targane wiatrem drzewa, pojawia się pytanie: „Ile w skali Richtera?”. Ta jedna wartość, najczęściej mieszcząca się w przedziale od 1 do 9, stała się ostatecznym wyznacznikiem skali katastrofy. Zaczęło się od próby uporządkowania danych w laboratorium w Kalifornii, a skończyło na systemie, który monitoruje puls całej planety. Skala Richtera to nieistniejące pojęcie Gdy gdzieś na świecie zadrży ziemia, nagłówki gazet i portali internetowych „krzyczą” o sile wstrząsów, wyrażonej w skali Richtera. Czy to zwykłe przyzwyczajenie, czy raczej celowo używane uproszczenie? Trudno powiedzieć, jednak oczywiste jest, że używanie nazwiska sławnego sejsmologa w kontekście miary siły kataklizmu jest ewidentnym błędem – z dwóch powodów. Po pierwsze, Charles Richter nigdy nie nazwał swoim nazwiskiem skali, którą opracował wspólnie z Beno Gutenbergiem. Po drugie, oryginalna skala miała poważne ograniczenia, które dla nauki były niedopuszczalne. Z tego powodu od kilkudziesięciu lat nie jest stosowana. Przed opracowaniem magnitudy Zanim Richter nakreślił swoje słynne krzywe, świat polegał na skalach intensywności. Najczęściej stosowana była skala Mercalliego i jej późniejsze modyfikacje. Problem w tym, że nie mierzyły one trzęsienia ziemi jako zjawiska fizycznego u źródła, a jedynie jego skutki na powierzchni. Oznacza to, że wstrząsy, które nawiedzały obszary niezurbanizowane i niezamieszkane, właściwie były ignorowane. W tej sytuacji, nie można było zrozumieć zjawiska tektoniki płyt i dynamiki wnętrza Ziemi. Nauka potrzebowała miary bezwzględnej. Wykres Richtera W 1935 roku Charles Richter opublikował przełomową pracę, w której zdefiniował to, co dziś nazywamy „skalą Richtera”, a co naukowo określane jest mianem magnitudy lokalnej. Swoją metodę pomiarową oparł na k…

skala-richtera-425f938.jpg
width: 1600
height: 1200

Teraz wiemy, czemu buty sportowe piszczą. Dosłownie produkują miniaturowe pioruny
type: item
date: 2026-03-01T14:13:56.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: buty
subject: dźwięki
subject: fizyka
subject: hałas
subject: Sport
description: Wyobraź sobie ciszę na boisku, na którym toczy się walka o ostatni punkt. Sekundy mijają, niemalże słychać bicie serc, a wielką chwilę przerywa… przenikliwy pisk butów. Ich akompaniament bezapelacyjnie kojarzy nam się z meczami siatkówki, koszykówki czy piłki ręcznej, a naukowcy z Harvardu wreszcie znaleźli wytłumaczenie zjawiska, które zna każdy sportowiec. Stało się pretekstem do eksperymentów… z piorunami.
encoded: Naukowcy z Harvardu udowodnili, że za irytujący pisk butów na parkiecie odpowiadają miniaturowe wyładowania elektryczne powstające pomiędzy gumą a twardą powierzchnią boiska. Ale jak to możliwe? Sekret piszczących butów – impulsy tarcia szybsze niż dźwięk To wcale nie takie proste. Inżynierowie odkryli, że ruch gumowej podeszwy pod twardej powierzchni nie jest równomierny. Zamiast tego energia koncentruje się w błyskawicznych, lokalnych impulsach (ang. opening slip pulses), które pojawiają się, przemieszczają i znikają szybciej niż… rozchodzi się dźwięk! Każdy taki impuls generuje drobne wibracje, które ucho rejestrowało jako charakterystyczny pisk. – Wykazaliśmy, że skrzypienie buta może rozprzestrzeniać się tak szybko, jak pęknięcie uskoku geologicznego, a nawet szybciej. Ich fizyka jest uderzająco podobna – powiedział prof. Shmuel Rubinstein, fizyk i współautor badania. Czy można regulować „brzmienie” buta? Wszystko zależy od budowy podeszwy. Jej rowki i ranty „stroją” buty: nadają ton i częstotliwość dźwięku. Naukowcy udowodnili, że zmieniając kształt gumy można zagrać nawet „Marsz Imperialny” z Gwiezdnych Wojen. To z pewnością sprawiłoby, że mecze stałyby się jeszcze ciekawsze. Pioruny pod butami istnieją naprawdę To jednak nie koniec zadziwiających odkryć. Tarcie pod butami to jedno, ale naukowcy odkryli, że w jego wyniku powstają… miniaturowe wyładowania elektryczne, dosłownie mikroskopijne „pioruny”, które błyskają podczas tarcia gumy. To efekt nagromadzenia ładunków elektrostatycznych podczas gwałtownego ślizgu. W niektórych przypadkach te mikropioruny wręcz „wyzwalały” kolejne impulsy ruchu i wzmacniały efekt skrzypienia. Pod naszymi stopami rozgrywa się fascynująca walka energii. Nowe spojrzenie na tarcie i nowa era projektowania obuwia Wyniki tych badań mają potencjał wykraczający poza zwykłe obuwie sportowe. Mechanizm opening slip pulses przypomina zjawiska towarzyszące trzęsieniom ziemi. Zrozumienie tego procesu może pomóc inżynierom w projektowaniu po…

FABRIC-KOLAZ-32-77-123cf48.jpg
width: 2700
height: 1800

Jedno zdanie uczyniło go nieśmiertelnym. Tak Kartezjusz zmienił myślenie o świecie
type: item
date: 2026-02-28T13:32:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: matematyka
subject: naukowcy
description: „Myślę, więc jestem” – napisał René Descartes, znany jako Kartezjusz. Ten XVII wieczny matematyk, fizyk i filozof należał do grona najbardziej wpływowych intelektualistów ówczesnej Europy. Zapoczątkował nurt XVII-wiecznego racjonalizmu, a jego sposób postrzegania rzeczywistości stał się fundamentem dla późniejszych filozoficznych systemów, m.in. Spinozy i Leibniza.
encoded: Spis treści: Edukacja jezuicka Między matematyką a filozofią Rozprawa o metodzie Kartezjusz – fizyk i matematyk Śmierć uczonego René Descartes, zwany Kartezjuszem urodził się we francuskim miasteczku La Haye en Touraine 31 marca 1596. W XIX wieku, pragnąc oddać hołd uczonemu, nazwę miasteczka zmieniono na Descartes. Przyszły filozof urodził się w zamożnej, lecz naznaczonej tragedią rodzinie. Jeanne Brochard, matka Kartezjusza, zmarła zaledwie rok po jego narodzinach, natomiast zajęty sprawami urzędowymi ojciec Joachim Descartes nie interesował się potomstwem i po śmierci żony oddał dzieci na wychowanie swojej matce. Edukacja jezuicka Kartezjusz miał około dziesięciu lat, gdy w 1606 roku, został wysłany do kolegium jezuitów w La Flèche. Pozostał tam przez kolejne osiem lat. Doktryna i szkolnictwo jezuickie miało na niego ogromny wpływ. Wpływ często przez niego nieuświadomiony, jednak mający swoje odbicie w jego poglądach. W 1615 René Descartes wstąpił na Uniwersytet w Poitiers, gdzie rok później uzyskał tytuł bakałarza oraz licencjat z prawa kanonicznego i cywilnego. Wydawało się, że jego ścieżka naukowa jest już pewna, jednak zamiast niej wybrał karierę wojskową. W 1618 roku Kartezjusz zaciągnął się do armii księcia Maurycego Nassau. Należał do korpusu inżynieryjnego, gdzie zajmował się praktycznymi zastosowaniami matematyki, projektując różnorodne maszyny mające chronić i wspierać żołnierzy w walce. W pewnym sensie można powiedzieć, że podążył ścieżką wytyczoną przez Leonarda da Vinci, który również parał się inżynierią wojskową i budował machiny wojenne na potrzeby kampanii Cezarego Borgii. Między matematyką a filozofią W okresie służby wojskowej poznał Isaaca Beeckmana, niderlandzkiego filozofa, matematyka i fizyka uważanego za jednego z prekursorów mechanicyzmu w nauce. Przyjacielska relacja z Beeckmanem rozbudziła w Kartezjuszu intensywne zainteresowanie naukami ścisłymi. Filozof opuścił szeregi armii w 1619 roku, ponownie kierując się ku nauce. Kolejna dekada …

kartezjusz-6717a9d.jpg
width: 2813
height: 1875

Jesteśmy świadkami śmierci jednej z największych gwiazd? Astronomowie zauważyli nietypowe sygnały
type: item
date: 2026-02-25T07:51:54.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: galaktyki
subject: gwiazda
subject: supernowa
description: Gwiazda WOH G64, która jest 1500 razy większa od naszego Słońca, w ostatnich latach zaczęła się gwałtownie zmieniać. Autorzy najnowszego badania twierdzą, że to ciało niebieskie ewoluowało w fazę żółtego hiperolbrzyma, co przybliża je do „śmierci”.
encoded: Ewolucję gwiazdy można porównać do ludzkiego życia. Tak samo jak noworodek, który przychodzi na świat, gwiazda rodzi się w obłoku gazu i zaczyna „oddychać” dzięki fuzji jądrowej. Następnie przez większość życia to ciało niebieskie pozostaje stabilne, równoważąc ciśnienie promieniowania siłą grawitacji. Zaczyna umierać, gdy paliwo wodorowe się wyczerpuje, podobnie jak człowieka opuszczają siły witalne. Różnica jest taka, że u ludzi długość życia zależy od biologii i środowiska, a u gwiazd niemal wszystko determinuje masa – im jest większa, tym szybciej ciało niebieskie umiera. Czym jest śmierć gwiazdy? Jednak w wymiarze ziemskim śmierć jest najczęściej postrzegana jako zjawisko nagłe, w przypadku gwiazd jest to proces trwający miliardy lat, często znacznie przekraczający istnienie naszej planety. Ponadto koniec takiego ciała niebieskiego to początek życia innych obiektów we Wszechświecie. W pewnym uproszeniu można powiedzieć, że kresem masywnej gwiazdy jest eksplozja supernowej. To jedno z najpotężniejszych zjawisk w całym kosmosie. Podczas wybuchu powstają ciężkie pierwiastki, m.in. żelazo, złoto, czy uran, które później tworzą planety i nowe życie. To właśnie z materii po dawnych supernowych powstała Ziemia. Najnowsze badanie opublikowane właśnie na łamach czasopisma naukowego „Nature Astronomy” wykazało, że możemy być świadkami umierania jednej z największych znanych nam gwiazd. Chodzi o WOH G64. To czerwony hiperolbrzym znajdujący się w Wielkim Obłoku Magellana w odległości około 168 tys. lat świetlnych od Układu Słonecznego. Jego promień jest o ok. 1540 razy większy niż promień Słońca, czyli ma nieco ponad miliard kilometrów. Gdyby umieścić tego kolosa w centrum naszego układu gwiezdnego, sięgałby po orbitę Jowisza. „Czerwone nadolbrzymy to chłodne, masywne gwiazdy, które znajdują się w końcowej, krótkotrwałej i niestabilnej fazie ewolucji, tuż przed eksplozją jako supernowe. Jednak ich los wciąż pozostaje niejasny” – napisali we wstępie swojej pracy badacze z G…

umierajaca-gwiazda-0e15a18.jpg
width: 5000
height: 3125

Nasila się anomalia grawitacyjna pod Antarktydą. Nowe analizy zjawiska wykonano wykorzystując fale sejsmiczne
type: item
date: 2026-02-23T14:17:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: fizyka
subject: geologia
subject: ziemia
description: Nasza planeta nie jest idealną kulą. Ruch obrotowy wywołuje spłaszczenie na biegunach i wybrzuszenie na równiku. Ziemskie pole grawitacyjne również nie ma kształtu idealnej sfery. Bardziej przypomina ziemniaka z wybrzuszeniami i zagłębieniami. Najsilniejsze tego typu zagłębienie – obszar, w którym pole grawitacyjne jest słabsze – znajduje się pod Antarktydą.
encoded: Antarktyczne Minimum Geoidy (AGL) – tak określa się leżący pod Antarktydą obszar, na którym przyciąganie ziemskie jest słabsze i tworzy coś w rodzaju dziury grawitacyjnej. Tam powierzchnia geoidy, czyli opartego na grawitacji modelu Ziemi, znajduje się poniżej tzw. elipsoidy odniesienia. Ten termin odnosi się do uproszczonego matematycznego modelu kształtu Ziemi – spłaszczonej kuli. Anomalia ta jest tłumaczona przez specyficzne procesy zachodzące w płaszczu Ziemi oraz wpływ zmian w masie lądolodu na przestrzeni tysiącleci. Dziura grawitacyjna Nowe modele, zaproponowane przez dr. Petara Glišovicia i prof. Alessandra M. Fortego z Institut de Physique du Globe de Paris (IPGP) pokazują, jak Antarktyczne Minimum Geoidy ewoluowało w czasie i staje się coraz silniejsze. Zjawisko to napędza powolny, długotrwały ruch skał głęboko pod powierzchnią Ziemi. Zdaniem ekspertów zbadanie tej długoterminowej ewolucji anomalii geoidy jest kluczowe dla zrozumienia dynamiki wnętrza Ziemi. – Podczas gdy większość badań koncentruje się na współczesnych „migawkach” geoidy, my rekonstruujemy zależną od czasu ewolucję najsilniejszego zagłębienia geoidy na Ziemi – Antarktycznego Minimum Geoidy – w ciągu kenozoiku. Ery rozpoczętej około 70 milionów lat temu i trwającej do dziś – napisali badacze we wstępie do artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Scientific Reports”. Wyboista jak ziemniak Zacznijmy od tego, dlaczego wspomniana geoida Ziemi ma wyboisty „ziemniaczany” kształt pola grawitacyjnego. Wynika to z faktu, że grawitacja jest związana z masą, a ta nie jest jednorodna wewnątrz planety. Skały tworzące Ziemię mają różny skład i odmienną gęstość. Różnice te są mierzalne, aczkolwiek nie na tyle duże, byśmy mogli odczuć je na powierzchni planety. Gdyby ktoś chciał przeprowadzić eksperyment i zważył się w miejscach o niskiej i wysokiej wartości grawitacji na Ziemi, różnica wyniosłaby maksymalnie kilka gramów. Nie zmienia to faktu, iż geoida stanowi okno na procesy zachodzące głęboko we wnętrzu…

antarktyda-aab6ccb.jpg
width: 1600
height: 1200