National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-03T13:11:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Nie ma jednej teraźniejszości. Naukowiec tłumaczy, co naprawdę „dzieje się teraz”
items: Czy renifer Rudolf naprawdę mógłby świecić? Naukowcy wyjaśniają świąteczną legendę
items: Co się stanie, gdy przez twoje ciało przeleci mikroskopijna czarna dziura? Fizycy już wiedzą
items: Jak duże mogą być płatki śniegu? Największy miał rozmiar średniej pizzy
items: Czy w pobliżu czarnej dziury w centrum naszej Galaktyki może rozwijać się zaawansowana cywilizacja?
items: Melissa dotarła na Jamajkę jako huragan 5 kategorii. Jak rodzą się najgroźniejsze huragany?
items: Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
items: Kot Schrödingera i komputer kwantowy – tegoroczna Nagroda Nobla z fizyki jest podsumowaniem 100 lat badań
items: Tajemnica długiej na niemal dwa tysiące kilometrów marsjańskiej chmury wreszcie została wyjaśniona
items: Zegar atomowy jest niemal nieomylny. Jaką dokładność osiągają takie urządzenia?
items: Obce cywilizacje są skazane na zagładę. Powód może dotyczyć także ludzkości
items: Efekt Mpemby to przeczące intuicji zjawisko. Do dziś wzbudza wiele kontrowersji
items: Dlaczego wciąż nie spotkaliśmy kosmitów? Naukowiec wyjaśnia: Są uwięzieni na swoich planetach
items: Czy świat to symulacja komputerowa? Wskazuje na to analiza grawitacji
items: Fuzja jądrowa źródłem złota? Nowa metoda z USA to naukowa alchemia
items: Ten jeden dźwięk sprawiał, że muzyka Ozzy‘ego Osbourne‘a budziła grozę
items: Tego lata dni są najkrótsze w historii pomiarów. To dlatego, że Ziemia obraca się szybciej
items: Rekiny błękitne jak kameleony oceanu. Naukowcy z Hong Kongu odkryli ich zdolność do zmiany koloru
items: Detektory fal grawitacyjnych wykryły połączenie najmasywniejszych czarnych dziur, jakie zaobserwowano tą techniką
items: Jak zaparzyć mocniejszą kawę? Naukowcy proponują ten prosty trik
items: Jeden z ojców bomby atomowej i laureat Pokojowej nagrody Nobla w jednej osobie – oto Józef Rotblat
items: Impulsy spod lodu na Antarktydzie łamią znane prawa fizyki
items: Wiele wskazuje na to, że odkryliśmy pierwsze gwiazdy zasilane ciemną materią. Co o nich wiemy?
items: Polski nastolatek, który zbudował prototyp telewizora. Podziwiał go Einstein
items: Wszechświat zaczął się w czarnej dziurze, a Wielkiego Wybuchu nie było? Nowa teoria na temat początku wszystkiego

Nie ma jednej teraźniejszości. Naukowiec tłumaczy, co naprawdę „dzieje się teraz”
type: item
date: 2025-12-03T13:10:28.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: czas
subject: filozofia
subject: fizyka
description: Czy czas płynie tylko w naszych głowach? Naukowcy i filozofowie coraz częściej kwestionują jego obiektywne istnienie. Jeden z ekspertów sugeruje, że „upływ czasu” to projekcja psychologiczna, podobna do odczuwania koloru. Co to oznacza dla naszego rozumienia rzeczywistości?
encoded: Rozważania nad naturą czasu można znaleźć już w pierwszych zachowanych dokumentach spisanych przez człowieka. Pojęcie czasu przenika absolutnie każdą myśl o sobie samym i o otaczającym świecie. Jednak od XX wieku fizycy coraz częściej kwestionują istnienie czasu jako takiego. Czy w takim razie wszyscy żyjemy w wielkim złudzeniu? Jeśli zwrócimy uwagę na liczbę idiomów dotyczących czasu – czas płynie, biegnie, leci; czas na nikogo nie czeka itd. – można śmiało wysnuć wniosek, że czas jest konstruktem, na którym opieramy nasz sposób myślenia o sobie i o świecie. Jednak to, co wydaje się czymś oczywistym, przestaje takim być, gdy zacznie się rozważać samą naturę czasu. Między przeszłością a przyszłością Co właściwie oznacza „przepływ” albo „upływ” czasu? Przepływ czego? Rzeka płynie, ponieważ woda jest w ruchu. Co znaczy powiedzieć, że czas płynie? – zastanawia się Adrian Bardon, profesor filozofii w Wake Forest University oraz autor książki „Krótka historia filozofii czasu”. – Zdarzenia są bardziej „dzianiem się” niż rzeczami, a mimo to mówimy o nich tak, jakby miały zmieniające się położenia w przyszłości, teraźniejszości i przeszłości. Ale jeśli jakieś wydarzenia są w przyszłości i zbliżają się do ciebie, a inne są przeszłe i oddalają się — to gdzie właściwie się znajdują? Przyszłość i przeszłość nie wydają się mieć fizycznej lokalizacji – napisał Bardon w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Nad tym, czym jest idea czasu, zastanawiał się już m.in. Parmenides z Elei, grecki filozof żyjący między VI a V wiekiem p.n.e. Przekonywał on, że jeśli przeszłości już nie ma, a przyszłości jeszcze nie ma, to w jaki sposób zdarzenia mogą przechodzić z przyszłości do teraźniejszości, a następnie w przeszłość? Bo przecież gdyby przyszłość była realnym konstruktem, to powinna być realna już teraz. A jeśli realne jest tylko to, co tu i teraz, to przyszłości nie można zaliczyć do tej kategorii. Podobne rozumowania można znaleźć u Arystotelesa, św. Augustyna i wielu in…

czas-4fedf89.jpg
width: 4119
height: 2206

Czy renifer Rudolf naprawdę mógłby świecić? Naukowcy wyjaśniają świąteczną legendę
type: item
date: 2025-11-30T12:01:22.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Nauka
subject: biologia
subject: boże narodzenie
subject: fizyka
subject: renifery
subject: święty mikołaj
description: Pędzący zaprzęg reniferów na stałe wpisał się w scenerię świąt Bożego Narodzenia. Rudolf i jego ekipa pojawiają się w bożonarodzeniowych filmach, książkach i opowieściach, a świąteczne gadżety z ssakami z północy w roli głównej można kupić na całym świecie. Czy czerwony nos Rudolfa mógłby jednak istnieć naprawdę?
encoded: Renifer Rudolf, który przewodzi zaprzęgowi Świętego Mikołaja, od lat znany jest ze swojego charakterystycznego czerwonego nosa. Świecąca część ciała rozsławiła północnego ssaka do tego stopnia, że badacze zaczęli zastanawiać się nad naukowym wytłumaczeniem tego wyjątkowego zjawiska. Dla fanów bożonarodzeniowego klimatu odpowiedź może być jednak mało satysfakcjonująca. Świecąca przyroda, czyli reakcje bioluminescencyjne W przyrodzie jesteśmy w stanie dostrzec wiele zwierząt, które do egzystencji używają świecących części ciała. Mieniący się wabik na głowie niektórych żabnic pozwala im łatwiej schwytać ofiarę w ciemnych wodach głębinowych, podczas gdy świetliki używają jarzących się odwłoków do komunikacji. Bioluminescencja jest cechą, którą niektóre gatunki zwierząt wykształciły na drodze ewolucji. Zarówno u ryb, jak i u owadów charakterystyczne świecenie było mechanizmem mającym na celu przystosowanie zwierzęcia do aktualnie panujących warunków. Charakterystyczne wytwarzanie światła jest efektem reakcji chemicznej zwanej reakcją bioluminescencyjną. Niektóre organizmy posiadają w swoim ciele lucyferyny — związki chemiczne zdolne do emitowania światła. Gdy lucyferyna reaguje z enzymem lucyferazą i tlenem, w komórkach powstaje tzw. „zimne” światło, czyli bioluminescencja. W ten sposób wiele dorosłych organizmów potrafi aktywnie regulować swoje świecenie — włączając lub wyłączając je poprzez kontrolę tlenu, enzymów lub zasłanianie narządów świetlnych. Czy renifery mogłyby świecić? Jak przyznaje biolożka morska Danielle DeLeo w rozmowie z serwisem„Science News”, szansa, aby renifery wykształciły zdolności bioluminescencyjne, jest „bardzo, bardzo mała”. U żadnego ssaka ani ptaka nigdy nie wykształciła się zdolność do takiej formy wytwarzania światła. Mimo, że szansa jest niezwykle mała, należy pamiętać, że zjawisko bioluminescencji pojawiło się w naturze ok. 500 mln lat temu i wykształciło się niezależnie co najmniej 100 razy w różnych, niespokrewnionych ze sobą grupach o…

shutterstock2284654923-0cad90e.jpg
width: 4000
height: 2667

Co się stanie, gdy przez twoje ciało przeleci mikroskopijna czarna dziura? Fizycy już wiedzą
type: item
date: 2025-11-26T11:57:33.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: czarna dziura
subject: eksperyment
subject: fizyka
description: Mikroskopijna czarna dziura przelatująca przez ciało człowieka brzmi jak motyw z horroru science fiction. Okazuje się jednak, że nawet taki obiekt nie musi być groźniejszy niż pocisk. Fizycy obliczyli, co dokładnie stałoby się w takim scenariuszu – i czy mamy się czego obawiać.
encoded: Przywykliśmy myśleć o czarnych dziurach jako o największych i najpotężniejszych obiektach we Wszechświecie. Jednak zgodnie z ogólną teorią względności Alberta Einsteina, do ich powstania niezbędne jest nagromadzenie dostatecznie dużej masy w odpowiednio małej objętości. Może to być objętość wyrażana nawet w pikometrach (jedna bilionowa metra). Temu, co by się stało, gdyby taka mikro-czarna dziura przeleciała przez ludzkie ciało, przyjrzał się Robert Scherrer, fizyk z Uniwersytetu Vanderbilta. Science fiction a rzeczywistość W 1974 roku w magazynie „Analog Science Fiction/Science Fact” ukazało się opowiadanie Larry’ego Nivena zatytułowane „The Hole Man”. Opowiada o zespole odkrywców i naukowców pracujących na Marsie. Bohaterowie odnajdują bazę Obcych, w której znajduje się wciąż działające urządzenie, prawdopodobnie służące do komunikacji poprzez oscylację fal grawitacyjnych. Jeden z naukowców sądzi, że wewnątrz urządzenia znajduje się mikroskopijna czarna dziura, lecz jego przełożony mu nie wierzy i szydzi z niego przy każdej okazji. Dochodzi do gwałtownej sprzeczki, w trakcie której przełożony wyłącza pole utrzymujące czarną dziurę, tym samym uwalniając ją. Ta spada prosto przez ciało przełożonego, raniąc go śmiertelnie wskutek sił pływowych i niezwykle małego „tunelu”, jaki czarna dziura tworzy w ciele, spadając w kierunku środka planety. Czarna dziura łagodniejsza niż pocisk z karabinu? Czy naprawdę mikroskopijna czarna dziura może zabić człowieka? Według nowych obliczeń Roberta Scherrera, fizyka z Uniwersytetu Vanderbilta, nawet czarna dziura o masie 100 miliardów ton wyrządziłaby mniej szkód niż pocisk kalibru 22. Najgorszy efekt wynikałby nie z samego obiektu, lecz z fali uderzeniowej, jaką wywoła przelot przez tkanki – podobnie jak ma to miejsce w przypadku strzału z broni palnej. Tylko skąd wziąć mikroskopijną czarną dziurę i jak mają się do tego tzw. pierwotne czarne dziury? Te mogły powstać jedynie z bardzo dużych zagęszczeń materii w pierwszych chwilach p…

czarna-dziura-5dcd760.jpeg
width: 6000
height: 3375

Jak duże mogą być płatki śniegu? Największy miał rozmiar średniej pizzy
type: item
date: 2025-11-17T11:11:57.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: fizyka
subject: pogoda
subject: śnieg
subject: Wolny czas
subject: zima
description: Jakie rozmiary mogą osiągać płatki śniegu? Historyczne relacje wspominają okazy wielkości średniej pizzy. To zjawisko zaskoczyło nawet doświadczonych obserwatorów. Gdzie i kiedy udało się je zanotować?
encoded: W tym artykule: Płatki śniegu i kryształki śniegu – co jest większe? Zimowa aura pod lupą Fascynujące jak śnieg Choć śniegu mamy w Polsce (podobnie jak innych krajach Europy) coraz mniej, warto przyjrzeć się mu z bliska. Choćby i wirtualnie. Pojedyncze kryształki śniegu nie bez powodu fascynują zarówno naukowców, jak i artystów. W końcu jest to przykład wyjątkowo estetycznego działania matki natury. Śnieżynki najczęściej charakteryzują się sześcioramienną symetrią. Są niewielkie, choć zdarzają się prawdziwi rekordziści – i to w drugą stronę. Płatki śniegu i kryształki śniegu – co jest większe? Jak można przeczytać w Księdze rekordów Guinnessa, pewnej styczniowej nocy w 1887 r. podczas gwałtownej zimowej burzy nad doliną rzeki Clark Fork, w pobliżu rancza Matta Colemana, niedaleko Missoula w Montanie w USA, zaobserwowano płatki śniegu opisane jako „większe od misek na mleko”. Miały one nawet do 38 cm szerokości. I tu warto zwrócić uwagę na rozróżnienie o, którym mówi w swoich badaniach dr Kenneth Libbrecht. Naukowiec poświęcił swoją karierą odpowiedzeniu na pytanie, dlaczego kryształy śniegu przyjmują różne kształty. I właśnie, jak zauważa, kryształy śniegu to nie to samo, co płatki śniegu. W języku polskim to rozróżnienie nie przyjęło się do mowy codziennej. Zimowa aura pod lupą Chodzi o to, że pojedyncze kryształki śniegu są maleńkie. Dopiero spadając z nieba, łączą się w większe struktury. To, co więc widzimy za oknem to najczęściej większe, uformowane w locie płatki śniegu. Kryształy śniegu powstają w wyniku zamarzania wody z gazu (pary wodnej), nie przechodząc wcześniej w ciecz. Płatek śniegu może być z kolei dowolną strukturą zamarzniętej wody spadającą z nieba. Stąd też różnice w ich rozmiarach. Zjawisko opisane w Księdze rekordów Guinnessa dotyczy więc nie kryształków śniegu, a właśnie płatków. Jak wielkie potrafią być w takim razie kryształki śniegu? To zależy od perspektywy. Śnieg na Saharze to nic nowego. Biały puch prószy na pustyni coraz częściej Choć śn…

Jak-duze-moga-byc-platki-sniegu-f0310ef.jpg
width: 2911
height: 2284

Czy w pobliżu czarnej dziury w centrum naszej Galaktyki może rozwijać się zaawansowana cywilizacja?
type: item
date: 2025-11-03T09:01:57.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: cywilizacja
subject: czarna dziura
subject: czarna dziura sagittarius a
subject: fizyka
subject: galaktyki
subject: kosmici
description: W granicach znanej fizyki możliwe jest, że zaawansowana cywilizacja osiedli się w pobliżu supermasywnej czarnej dziury, by wykorzystać spowolnienie czasu. Potrzebuje do tego energii całej gwiazdy. Przy tym spowolnieniu dla obserwatorów zewnętrznych cywilizacja byłaby niedostrzegalna, a wysyłane przez nią sygnały mogłyby przypominać szybkie rozbłyski radiowe.
encoded: Spis treści: Poszukiwanie pozaziemskiej inteligencji Imperia galaktyczne i paradoks Fermiego Życie na sferze Dysona Przyspieszenie i spowolnienie czasu Szybkie rozbłyski radiowe „Gdzie oni są?”. Takie pytanie postawił w 1950 roku genialny Enrico Fermi, fizyk, noblista i członek Projektu Manhattan. Odnosił się tym samym do obcych cywilizacji, które, patrząc na wielkość Wszechświata, powinny pojawiać się regularnie. Mimo to nie znaleźliśmy wciąż ich śladów. Poszukiwanie pozaziemskiej inteligencji Poszukiwanie pozaziemskich cywilizacji jest tematem wielu rozważań, również czysto matematycznych. W latach 60. ubiegłego wieku astronom i astrofizyk, założyciel programu poszukiwania inteligencji pozaziemskiej SETI Frank Drake zaproponował równanie, którego celem jest dokładniejsze zrozumienie mechanizmów wpływająch na szanse powstania takich cywilizacji. Według jego szacunków w najbardziej pesymistycznej wersji Wszechświat powinno zamieszkiwać pięć miliardów rozwiniętych cywilizacji. Ale zarówno Fermi, jak i Drake – obaj żyjący w erze atomu – podkreślali, że rozwinięta cywilizacja nie będzie trwała w nieskończoność, ponieważ może się unicestwić przy użyciu zaawansowanej broni. „Krótki” czas istnienia cywilizacji przy odległościach w kosmosie uniemożliwiłoby realne skomunikowanie się z przedstawicielami innych cywilizacji. Czy w takim razie może istnieć cywilizacja zdolna pokonać ograniczenia prędkości światła i ludzkiego życia, nie łamiąc praw znanej fizyki? Zdaniem fizyków Chris Reissa i Justin C. Feng byłoby to możliwe, gdyby cywilizacja osiedliła się w pobliżu czarnej dziury, gdzie z powodu grawitacyjnej dylatacji czasu sekunda lokalna może odpowiadać tysiącom sekund dla obserwatora daleko w galaktyce. Najlepszym miejscem do tego są stabilne orbity wokół supermasywnej czarnej dziury, np. Sgr A* w centrum Drogi Mlecznej. Imperia galaktyczne i paradoks Fermiego W opublikowanym kilka dni temu w serwisie preprintów Arxiv.com artykule „Cywilizacje spowolnione w czasie, imperi…

zycie-przy-czarnej-dziurze-71f82e7.jpg
width: 2666
height: 1500

Melissa dotarła na Jamajkę jako huragan 5 kategorii. Jak rodzą się najgroźniejsze huragany?
type: item
date: 2025-10-30T11:20:37.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: burza
subject: fizyka
subject: huragan
subject: meteorologia
subject: wiatr
description: Co roku nad Atlantykiem rodzi się średnio 12 burz tropikalnych, z których połowa przekształca się w huragany. To właśnie jeden z nich – Melissa – uderzył w Jamajkę z niszczycielską siłą wiatru sięgającą w porywach 400 km/h. Według pierwszych oficjalnych ustaleń władz zginęło ponad 30 osób, a eksperci mówią o najpotężniejszym huraganie roku. Jak powstają żywioły o tak ogromnej mocy?
encoded: Spis treści: Od cyklonu do huraganu Jak zbudowany jest huragan? Warunki powstawania huraganów Skala siły huraganów Aby doszło do utworzenia się huraganu, musimy wyjść od tzw. cyklonu tropikalnego. Jest to wirujący, niskociśnieniowy układ pogodowy, który zawiera zorganizowane burze (chmury burzowe), ale nie posiada frontów atmosferycznych, czyli granic oddzielających masy powietrza o różnych gęstościach. Od cyklonu do huraganu Według definicji, kolejne zmiany wymusza prędkość wiatru. Cyklony tropikalne, których maksymalna prędkość wiatru przy powierzchni nie przekracza 63 km/godz., nazywane są depresjami tropikalnymi. Jednak, gdy prędkość wiatru przekroczy wspomniane 63 km/godz., układ zostaje zakwalifikowany jako burza tropikalna. Jeśli maksymalna prędkość wiatru burzy tropikalnej osiągnie 119 km/godz., układ zostaje sklasyfikowany jako huragan. Dla porównania najsilniejsze wiatry wiejące w Polsce, jak np. Orkan Ksawery z 2013 r., dochodziły w porywach do 147 km/godz. Każdego roku na Atlantyku, Morzu Karaibskim i w Zatoce Meksykańskiej powstaje średnio 10–12 burz tropikalnych. Wiele z nich nie dociera do lądu. Sześć z nich zwykle osiąga siłę huraganu. W przeciętnym trzyletnim okresie około pięć huraganów uderza w wybrzeże USA – od Teksasu po Maine. Dwa z nich to zwykle huragany dużej mocy (z wiatrami powyżej 177 km/godz.). Typowy huragan ma szerokość około 480 km, choć wielkość ta może znacznie się różnić. Aby to sobie lepiej zobrazować „szerokość” Polski licząc od najbardziej oddalonych punktów, to 689 km. Jak zbudowany jest huragan? Oko huraganu to stosunkowo spokojny i bezchmurny obszar o średnicy około 32–64 km). Dalej znajduje się tzw. eyewall – ściana oka, która składa się z gęstych chmur zawierających najsilniejsze wiatry w całym systemie. Zewnętrzne pasma deszczowe (rainbands), często niosące wiatry huraganowe lub sztormowe, tworzą gęste linie burz rozciągające się od 80 do 480 km długości. Wiatry te mogą sięgać do 40 km od centrum w małych huraganach i pona…

Huragan-Melissa-f2be288.jpg
width: 1024
height: 683

Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
type: item
date: 2025-10-13T09:56:51.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: chemia
subject: fizyka
subject: literatura
subject: medycyna
subject: nagroda nobla
subject: nagrody
subject: naukowcy
subject: pokój
description: W czyje ręce trafiła Nagroda Nobla 2025? Tradycyjnie na początku października poznajemy nazwiska laureatów w poszczególnych kategoriach. Oto lista zwycięzców.
encoded: W tym artykule: Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Nagroda Nobla 2025: fizyka Nagroda Nobla 2025: chemia Literacka Nagroda Nobla 2025 Pokojowa Nagroda Nobla 2025 Nagroda Nobla 2025: ekonomia Polacy z Nagrodą Nobla Nagroda Nobla jest uznawana za najbardziej prestiżowe wyróżnienie w świecie nauki i nie tylko. Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, fundatora nagrody, od 1901 roku wyróżnienie przyznaje się w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii i literatury. Osobnymi kategoriami są Nagroda Pokojowa i Nobel z ekonomii. W czyje ręce trafi Nagroda Nobla 2025? Poniżej prezentujemy przewidywania oraz pełną listę tegorocznych zwycięzców. Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Co roku specjaliści próbują przewidzieć, kto dostanie Nobla. Oto tegoroczne typy firmy analitycznej Clarivate, bazujące na liczbie cytowań artykułów naukowych. Medycyna lub fizjologia Andrea Ablasser, Glen N. Barber, Zhijian ‘James’ Chen – za badania nad układem odpornościowym, John E. Dick – za badania nad białaczką, Kenji Kangawa, Masayasu Kojima – za odkrycie greliny. Fizyka Ingrid Daubechies, Stéphane Mallat, Yves Meyer – za prace nad transformacją falkową, David P. DiVincenzo, Daniel Loss – za prace w dziedzinie komputerów kwantowych, Ewine F. van Dishoeck – za prace w dziedzinie astrochemii. Chemia Clifford P. Brangwynne, Anthony A. Hyman, Michael K. Rosen – za prace nad działaniem komórek, Jean-Marie Tarascon – za prace dotyczące przechowywania energii, Tao Zhang – za prace dotyczące katalizy. Ekonomia David Autor, Lawrence F. Katz – za analizy dotyczące nierówności i postępu technologicznego, Marianne Bertrand, Sendhil Mullainathan – za analizy dotyczące wpływu kultury i psychologii na ekonomię pracy, Nicholas Bloom – za analizy dotyczące wpływu niepewności na gospodarkę. Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Werdykt komitetu ze szwedzkiego Instytutu Karolinska poznaliśmy w poniedziałek, 6 października. Medycznego Nobla w tym roku dostali …

nobel-7673725.jpg
width: 2000
height: 1125

Kot Schrödingera i komputer kwantowy – tegoroczna Nagroda Nobla z fizyki jest podsumowaniem 100 lat badań
type: item
date: 2025-10-07T14:25:21.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: nagroda nobla
description: Mechanika kwantowa opisuje zjawiska zachodzące w mikroświecie atomów i cząstek elementarnych. Nie daje pewnych, deterministycznych wyników, za to rozszerza fizykę klasyczną o obszar, w którym prawa Newtona przestają działać. Jednym z kluczowych pytań mechaniki kwantowej jest to o wielkość układu, który wciąż wykazuje efekty mechaniki kwantowej. I właśnie tym tematem zajmowali się tegoroczni laureaci Nagrody Nobla z fizyki. Ich praca stała się podstawą tworzenia komputerów kwantowych.
encoded: Spis treści: Eksperymenty na chipie Technologie kwantowe Komputery kwantowe Kto był typowany do Nagrody Nobla? Tegorocznymi laureatami najbardziej prestiżowego wyróżnienia świata, czyli Nagrody Nobla z fizyki, zostali amerykańscy badacze John Clarke, Michel H. Devoret oraz John M. Martinis. W latach 1984–1985 przeprowadzili serię eksperymentów z obwodem elektronicznym zbudowanym z nadprzewodników – elementów, które mogą przewodzić prąd bez oporu elektrycznego. W trakcie eksperymentów wykazali zarówno tzw. tunelowanie kwantowe, jak i kwantowanie poziomów energii – w układzie na tyle dużym, że można go trzymać w dłoni. Eksperymenty na chipie W opracowanym przez nowych noblistów obwodzie nadprzewodzące komponenty były oddzielone cienką warstwą materiału nieprzewodzącego, tworząc tzw. złącze Josephsona. Dzięki precyzyjnemu dostrojeniu i pomiarom różnych właściwości tego układu badacze byli w stanie kontrolować i badać zjawiska pojawiające się przy przepływie prądu. Poruszające się w nadprzewodniku cząstki naładowane tworzyły układ zachowujący się tak, jakby stanowiły jedną cząstkę wypełniającą cały obwód. Ten makroskopowy układ początkowo znajduje się w stanie, w którym prąd płynie bez występowania napięcia. Układ jest uwięziony w tym stanie, jakby za barierą, której nie może przekroczyć. W eksperymencie układ ujawnia swój kwantowy charakter, gdy udaje mu się „uciec” ze stanu zerowego napięcia dzięki tunelowaniu. Zmiana stanu układu jest wykrywana poprzez pojawienie się napięcia. Laureaci wykazali również, że układ zachowuje się zgodnie z przewidywaniami mechaniki kwantowej. Jest skwantowany, co oznacza, że może pochłaniać lub emitować tylko określone porcje energii. Technologie kwantowe Przewodniczący Komitetu Noblowskiego ds. fizyki Olle Eriksson w trakcie przemówienia podkreślił, że to wspaniałe, iż stuletnia mechanika kwantowa wciąż przynosi nowe niespodzianki. – Jest też niezwykle użyteczna, ponieważ stanowi fundament całej technologii – dodał ekspert. Do czego kon…

fizyka-nobel-62afdd2.jpg
width: 1800
height: 1200

Tajemnica długiej na niemal dwa tysiące kilometrów marsjańskiej chmury wreszcie została wyjaśniona
type: item
date: 2025-09-16T06:04:28.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: chmury
subject: fizyka
subject: mars
description: Każdej zimy w pobliżu wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Przez ostatnie lata chmura obserwowana jest przez marsjańskie orbitery, ale to symulacje laboratoryjne skutecznie wyjaśniły jej pochodzenie.
encoded: Spis treści: Chmury w Układzie Słonecznym Atmosfera Marsa Chmura nad Arsia Mons Czym są chmury i dlaczego ich badanie poszerza naszą wiedzę na temat miejsca, w którym występują? Zacznijmy od tego, że chmura to po prostu zbiór mikroskopijnych kropelek wody lub kryształków lodu unoszonych prądami powietrza. Pojawiają się, bo w atmosferze znajduje się para wodna, która jest wynikiem parowania wód powierzchniowych. Im wyżej w atmosferze znajduje się ta para, tym szybciej ulega ochłodzeniu i się skrapla. W trakcie tego procesu cząsteczki wody osadzają się na drobnych pyłkach w powietrzu. Określa się to mianem kondensacji pary wodnej. Właśnie to tworzy chmurę. Chmury w Układzie Słonecznym Chmury tworzą się nie tylko nad naszą planetą. Te wenusjańskie składają się z kwasu siarkowego, na Jowiszu i Saturnie głównie z amoniaku, a na Uranie z metanu. Nad Marsem też obserwujemy chmury, jednak geneza jednej wyjątkowo długiej chmury zdecydowanie wymyka się prostym rozwiązaniom. Zacznijmy od tego, że każdej zimy w pobliżu wysokiego na 20 km wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów i szerokości 150 km. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Co ważne, Arsia Mons to jedyne miejsce na niskich szerokościach geograficznych Marsa, gdzie w tym okresie roku widuje się chmury. A także jedyny spośród wielu podobnych wulkanów w tym regionie, nad którym tworzy się taka zasłona. Europejski orbiter Mars Express rejestrował codzienny wzrost i zanik chmury przez dwa sezony. Chmura przechodzi szybki cykl dobowy, który powtarza się każdego ranka przez kilka miesięcy. Zaczyna się tworzyć jeszcze przed wschodem słońca na zachodnim zboczu Arsia Mons, a następnie przez dwie i pół godziny rozszerza się ku zachodowi, rosnąc w niezwykle szybkim tempie – ponad 600 km/godz. – na wysokości 45 km. Potem przestaje się rozrastać, odrywa się od miejsca powstania i jest znoszona dalej na zachód przez silne wiatry na dużych wysokościach, zani…

mars-chmury-79fe790.png
width: 1280
height: 800

Zegar atomowy jest niemal nieomylny. Jaką dokładność osiągają takie urządzenia?
type: item
date: 2025-09-13T11:01:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: czas
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
description: Zegar atomowy umożliwił przejście od prostych metod pomiaru czasu do wręcz niebywałej precyzji pomiaru czasu. Może działać bezbłędnie przez miliony lat. Jak to możliwe?
encoded: Spis treści: Najprecyzyjniejsze urządzenie do pomiaru czasu Kwantowe wahadło, czyli jak działa zegar atomowy? Początek dokładnych pomiarów czasu Najdokładniejszy zegar atomowy powstał w USA Wydaje się, że pomiar czasu jest prostą sprawą. W końcu w przypadku certyfikowanych chronometrów kwarcowych dokładność wynosi +/– 0,07 sekundy na dobę. W praktyce nie ma w tym nic łatwego. Czas stanowi jedną z najbardziej fundamentalnych wielkości fizycznych. W warunkach, w których wymagane są niezwykle precyzyjne pomiary, a średnia dzienna dokładność dla chronometrów, wymagana przez COSC (Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres) jest nie do zaakceptowania. W środowisku naukowym wykorzystywane są znacznie dokładniejsze czasomierze. Najprecyzyjniejsze urządzenie do pomiaru czasu Mówiąc o zegarze atomowym, na myśli trzeba mieć urządzenie, którego działanie opiera się na zliczaniu okresów atomowego wzorca częstotliwości. Do pomiaru czasu wykorzystuje niezmienne i niezwykle precyzyjne drgania atomów, a dokładniej – ściśle określone przejście energetyczne elektronów w atomach. W przeciwieństwie do zegarów kwarcowych i mechaniczny h, których działanie opiera się na podatnych na wpływ czynników zewnętrznych półprzewodnikowych lub makroskopowych oscylatorach, zegary atomowe cechują się niebywałą stabilnością, wynikającą z niezmiennych właściwości materii na poziomie kwantowym. To właśnie ta wewnętrzna precyzja czyni je najdokładniejszymi czasomierzami. Jak dokładny jest zegar atomowy? Co należy rozumieć pod pojęciem „najdokładniejszy”? Typowe urządzenie oparte na cezie może pomylić się o jedną sekundę raz na 100 milionów lat. Wydaje się to niewiarygodne, ale w kwestii dokładności pomiaru czasu nauka nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa (o tym później). Najdokładniejszymi zegarami atomowymi są zegary optyczne. Urządzenia te bazują na własnościach emisyjnych atomów w zakresie optycznym fal elektromagnetycznych. Granica błędu wynosi w tym przypadku jedną sekundę na 15 miliardów lat. O…

zegar-atomowy-2d4ddea.jpg
width: 1000
height: 728

Obce cywilizacje są skazane na zagładę. Powód może dotyczyć także ludzkości
type: item
date: 2025-09-08T09:26:16.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: kosmici
subject: UFO
description: Dlaczego wciąż nie spotkaliśmy obcych? Naukowcy uważają, że każda cywilizacja niszczy własną planetę, zanim zdążymy ją odkryć. Postęp technologiczny może okazać się wyrokiem zarówno dla nich, jak i dla nas.
encoded: Spis treści: Potencjalne obce cywilizacje są zagrożone Technologia nie zawsze oznacza ratunek Co z obcymi cywilizacjami? Czy zahamowanie wzrostu to rozwiązanie problemu? Współcześnie większość społeczeństw na świecie nie wykazuje szczególnego zainteresowania potencjalnym istnieniem pozaziemskich form życia, choć są wyjątki. W Stanach Zjednoczonych wiara w istnienie obcych cywilizacji jest stosunkowo powszechna. Według sondażu przeprowadzonego przez Instytut Gallupa w 2021 roku, 41% Amerykanów wierzy, że UFO to w rzeczywistości pojazdy kosmiczne z innych planet. W poprzednich badaniach ten odsetek wynosił od 30% do 40%. Wiara w UFO i istoty pozaziemskie w USA jest silnie powiązana z popkulturą, szczególnie z takimi filmami jak „Bliskie spotkania trzeciego stopnia” i „Kontakt” oraz serialem „Z Archiwum X”. Produkcje te znacząco wpłynęły na rozpowszechnienie tych przekonań wśród Amerykanów. W miarę jak wiara w pozaziemskie cywilizacje staje się coraz bardziej powszechna, temat ten zaczyna przyciągać uwagę nie tylko amatorów, ale także naukowców Potencjalne obce cywilizacje są zagrożone Astrofizycy ostrzegają, że każda rozwijająca się cywilizacja, nawet taka, która w pełni przestawiła się na odnawialne źródła energii, może nieuchronnie doprowadzić do przegrzania swojej planety w ciągu 1000 lat. Taki wniosek wynika z nowego modelu opracowanego przez naukowców, którzy symulowali wzrost technologiczny oraz zużycie energii przez hipotetyczne obce cywilizacje. Wyniki są jasne: bez względu na to, jak czysta i efektywna jest energia, zawsze dochodzi do wycieku energii, który ostatecznie doprowadzi do zmian klimatu. Wnioski te można łączyć zarówno z naszą planetą, jak i poszukiwaniem życia poza Ziemią. Jeśli potencjalne obce cywilizacje napotykają te same fizyczne ograniczenia, może to wyjaśniać, dlaczego nie odkryliśmy jeszcze ich śladów. Badanie autorstwa Manasviego Lingama z Florida Tech i Amedeo Balbiego z Uniwersytetu Tor Vergata w Rzymie zostało opublikowane w bazie prepr…

Obce-cywilizacje-sa-skazane-na-zaglade-b656fa7.jpg
width: 3850
height: 2567

Efekt Mpemby to przeczące intuicji zjawisko. Do dziś wzbudza wiele kontrowersji
type: item
date: 2025-08-30T06:29:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: lód
subject: woda
description: Efekt Mpemby był obserwowany już wiele wieków temu, a mimo to wciąż wzbudza niemałe kontrowersje i nie jest powszechnie uznawany za udowodnione zjawisko. Trudno się temu dziwić. Odkryty przypadkiem fenomen zdaje się przeczyć fundamentalnym prawom fizyki. Na czym polega efekt Mpemby? Wyjaśnienie zamieszczamy poniżej.
encoded: Spis treści: Ciepła woda zamarza szybciej niż zimna? Właśnie to zakłada efekt Mpemby Skąd wzięła się nazwa tego efektu? To rezultat przypadkowego ponownego odkrycia Jak naukowcy tłumaczyli efekt Mpemby? Efekt Mpemby występuje także w układach kwantowych Krytyka efektu Mpemby Elementarne reguły poprawnego rozumowania jednoznacznie podpowiadają, że im niższa temperatura cieczy, tym szybciej powinien postępować proces zamarzania. Wydaje się to absolutnie logiczne. W końcu nikt, kto chce zrobić kostki lodu, nie umieszcza w zamrażalniku ciepłej wody. Tymczasem już starożytni myśliciele sądzili, że w tym przypadku logika prowadzi nas na manowce. W drugiej połowie XX wieku przypadkowo potwierdził to pewien uczeń szkoły podstawowej z Tanzanii. Ciepła woda zamarza szybciej niż zimna? Właśnie to zakłada efekt Mpemby Choć wydaje się to stać w sprzeczności ze zdrowym rozsądkiem, efekt Mpemby odnosi się do sytuacji, w której w pewnych warunkach woda o wyższej temperaturze zamarza szybciej niż chłodniejsza. Mamy tu zatem do czynienia z absolutnym paradoksem, nad którym naukowcy głowią się do dziś. Zgodnie z podstawowymi zasadami termodynamiki, obiekt o niższej temperaturze powinien szybciej osiągnąć punkt zamarzania i zakończyć proces krzepnięcia. A jednak dzieje się inaczej. W tym miejscu należy podkreślić, że efekt Mpemby nie jest zjawiskiem uniwersalnym. Żeby zaszedł, muszą zostać spełnione specyficzne parametry, a te trudno uzyskać: musi istnieć znacząca różnica temperatur początkowych wody ciepłej i zimnej (zaobserwowano, że najkorzystniejsze efekty daje gradient temperatur na poziomie około 40 stopni Celsjusza), oba naczynia z wodą muszą być umieszczone w identycznych warunkach zamrażania, należy jasno zdefiniować „zamarznięcie” – czy chodzi o moment, w którym na powierzchni cieczy pojawia się warstwa lodu, czy o całkowite zamarznięcie całej objętości? Wiedziano o tym już w starożytności Nie wiadomo, kto jako pierwszy zaobserwował ten fenomen. Pierwszeństwo w opisie niezwyk…

efekt-Mpemby-3fae023.jpg
width: 1000
height: 667

Dlaczego wciąż nie spotkaliśmy kosmitów? Naukowiec wyjaśnia: Są uwięzieni na swoich planetach
type: item
date: 2025-08-28T11:30:41.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: egzoplanety
subject: fizyka
subject: Gwiazdy
subject: kosmici
subject: kosmos
subject: planety
subject: podróże kosmiczne
description: Hiszpański badacz uważa, że odpowiedź kryje się w prawach fizyki. W niektórych warunkach obce cywilizacje mogą być skazane na swoje planety – nawet jeśli dysponują zaawansowaną technologią.
encoded: W tym artykule: Prędkość ucieczki kosmitów Planety-więzienia? Planety-akwaria Enrico Fermi, fizyk atomowy, noblista, w połowie XX w. zadał słynne pytanie: „Gdzie Oni są?”. Przeszło ono do historii jako paradoks Fermiego. Paradoks ten dotyczy potencjalnych kosmitów. A dokładniej tego, że skoro Wszechświat jest tak ogromny i stary, to powinno w nim istnieć wiele obcych cywilizacji. Dlaczego dotychczas nie spotkaliśmy żadnej z nich? Odpowiedzi mogą być dwie. Pierwsza – ponieważ żadnych innych inteligentnych form życia w kosmosie nie ma. I druga: ponieważ nie potrafimy nawiązać z żadną kontaktu. Dlaczego? Gdyż np. zaawansowane technologicznie cywilizacje istnieją zbyt krótko. Są rozrzucone we Wszechświecie i dzielą je ogromne odległości. Używają sposobów komunikacji niedostępnych dla nas. Do tej grupy Elio Quiroga z hiszpańskiego Universidad del Atlántico Medio dorzucił właśnie jeszcze jedno wyjaśnienie. Jego zdaniem istnieje cała grupa planet pozasłonecznych, z których zwyczajnie nie da się uciec. Niezależnie od tego, jak bardzo Obcy staraliby się to zrobić. Prędkość ucieczki kosmitów Każde ciało niebieskie ma swoją tzw. prędkość ucieczki (albo drugą prędkość kosmiczną). To prędkość, jaką musi mieć na starcie obiekt, żeby wydostać się z pola grawitacyjnego ciała niebieskiego. Dla Ziemi wynosi ona 11,2 km/s. Nie oznacza to jednak, że startując z taką szybkością dotrzemy w kosmos. W rzeczywistości trzeba jeszcze pokonać opory ruchu – np. opór atmosfery. Dlaczego kosmici nigdy nie odwiedzili Układu Słonecznego? Być może nie odpowiada im nasze Słońce Naukowcy zaproponowali nowe rozwiązanie słynnego paradoksu Fermiego. Twierdzą, że przyczyną, dla której żadna obca cywilizacja nie nawiązała z nami kontaktu, jest nasza gwiazda. A dokładn... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-kosmici-nigdy-nie-odwiedzili-ukladu-slonecznego-byc-moze-nie-odpowiada-im-nasze-slonce-fot-getty-images-5fbd065.jpg" width="938" height="473" alt="Dlacz…

Dlaczego-wciaz-nie-spotkalismy-kosmitow-092fca7.jpg
width: 5472
height: 3648

Czy świat to symulacja komputerowa? Wskazuje na to analiza grawitacji
type: item
date: 2025-08-06T12:06:27.000Z
creator: redakcja
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: komputery
subject: wszechświat
description: Wyobraź sobie, że żyjesz w grze komputerowej – tylko o tym nie wiesz. Hipoteza symulacji, wspierana przez najnowsze badania naukowców, sugeruje, że nasz świat może być wirtualną rzeczywistością stworzoną przez wyższą cywilizację. Czy da się to udowodnić?
encoded: W tym artykule: Czym jest hipoteza symulacji Co nam grozi? Dowody na symulacje „Od dawna przyjmujemy za pewnik, że grawitacja jest jedną z podstawowych sił natury – jedną z niewidzialnych nici, które utrzymują Wszechświat w całości. Ale załóżmy, że to nieprawda. Załóżmy, że prawo grawitacji jest po prostu echem czegoś bardziej fundamentalnego: produktem ubocznym wszechświata działającego jak komputer” – pisze fizyk Melvin M. Vopson z Uniwersytetu w Portsmouth. Jego praca na ten temat została opublikowana w czasopiśmie „AIP Advances”. Uczony przekonuje, że zachowanie materii pod wpływem grawitacji wcale nie musi być wynikiem oddziaływania siły. Być może jest to sposób, w jaki Wszechświat kompresuje informacje, z którymi musi pracować. Zdaniem Vopsona dokładniejsze analizy sugerują, że nasza rzeczywistość wydaje się zachowywać jak proces obliczeniowy. To wpisuje się w tzw. hipotezę symulacji, którą w 2003 roku przedstawił szwedzki filozof Nick Bostrom. Zajmuje się on głównie tematami związanymi z transhumanizmem, m.in. klonowaniem ludzi, sztuczną inteligencją czy krioniką. Sama koncepcja kojarzy się też z wizjami science fiction, takimi jak w filmach z serii „Matrix”. Czym jest hipoteza symulacji Ogólnie rzecz biorąc, hipoteza symulacji zakłada, że rozwijający się gatunek ludzki – a więc nasi potomkowie – osiągną tak zaawansowaną technologię i będą dysponować tak dużą mocą obliczeniową, że będą w stanie stworzyć skomplikowaną „symulację przodków”. Zrobią to, aby zobaczyć, jak wyglądało przeszłe życie na Ziemi, a być może nawet w całym Wszechświecie. „Byłyby one [postacie w symulacji – przyp. red] dokładnymi symulacjami poprzedników istot, które dokonały symulacji. Dokładnymi na tyle, żeby symulowane umysły były świadome i posiadały te same rodzaje doświadczeń, którymi my dysponujemy. Spróbuj pomyśleć o tej symulacji jak o bardzo realistycznie urządzonym środowisku wirtualnym, ale takim, w którym mózgi zamieszkujące ten świat same stanowią część symulacji” – wyjaśniał …

shutterstock2119913276-335435a.jpg
width: 5500
height: 3667

Fuzja jądrowa źródłem złota? Nowa metoda z USA to naukowa alchemia
type: item
date: 2025-07-29T08:44:02.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: fizyka
subject: wielki zderzacz hadronów lhc
subject: złoto
description: Firma z Kalifornii opracowała nowatorski sposób syntezy złota za pomocą fuzji jądrowej. Choć brzmi to jak science fiction, projekt ma naukowe podstawy i jeden kluczowy składnik: izotop rtęci.
encoded: Spis treści Złoto w Wielkim Zderzaczu Hadronów Nowe podejście: naukowa alchemia podczas fuzji jądrowej Technologiczne przeszkody do pokonania Amerykański startup Marathon Fusion z Kalifornii twierdzi, że opracował metodę produkcji złota przy użyciu technologii fuzji jądrowej. Pomysł przypomina marzenie dawnych alchemików o przemienianiu pospolitych metali w złoto, ale tym razem opiera się na podstawach naukowych: fizyce jądrowej. Złoto w Wielkim Zderzaczu Hadronów Choć zamiana jednego pierwiastka w drugi jest możliwa, dotąd wykorzystywano do tego kosztowne i mało efektywne metody w akceleratorach cząstek, np. w CERN. Niedawny eksperyment ALICE w CERN udowodnił że możliwa jest synteza złota, ale szacunkowo, w ciągu czterech lat wyprodukowano go zaledwie 29 pikogramów. To niewyobrażalnie mało – przy tej skali produkcja jednej uncji trwałaby wielokrotnie dłużej niż istnieje Wszechświat. Nowe podejście: naukowa alchemia podczas fuzji jądrowej Marathon Fusion proponuje inne, nowatorskie podejście: wykorzystanie neutronów generowanych w reaktorze fuzyjnym do przekształcenia izotopu rtęci-198 w rtęć-197. Taka rtęć następnie spontanicznie rozpada się do stabilnego izotopu złota – to złoto-197. Kluczowe jest zastosowanie neutronów o wysokiej energii (powyżej 6 MeV), które mogą wywołać taką reakcję. Do uzyskania strumienia takich neutronów firma zamierza wykorzystać standardowe paliwo dla fuzji: deuter i tryt, czyli izotopy wodoru. Startup szacuje, że reaktor fuzyjny o mocy 1 GW mógłby w ciągu roku wytworzyć kilka ton złota. Do opracowania tych prognoz firma używa „cyfrowego bliźniaka” takiego reaktora, czyli komputerowego modelu. Problem w tym, że póki co żaden komercyjny reaktor fuzyjny jeszcze nie istnieje, więc symulacje te są na razie niemożliwe do zweryfikowania. Technologiczne przeszkody do pokonania Jak na razie nie skonstruowano żadnego reaktora zdolnego do stabilnego podtrzymania reakcji fuzji jądrowej. Na drodze do realizacji tej technologii stoi wiele przeszkód. T…

AdobeStock84503439-5a18882.jpeg
width: 5616
height: 3744

Ten jeden dźwięk sprawiał, że muzyka Ozzy‘ego Osbourne‘a budziła grozę
type: item
date: 2025-07-28T13:33:49.000Z
creator: Simon Ingram
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: muzyka
description: Tryton – dawniej zakazany interwał muzyczny, dziś kultowy symbol metalu. Co sprawia, że ten złowieszczy dźwięk wywołuje w nas tak pierwotne emocje? I dlaczego Ozzy Osbourne uczynił z niego swój znak rozpoznawczy?
encoded: Spis treści: Historia „zgrzytu” i jego średniowieczne korzenie Kulturowy lęk przed trytonem Kulturowe różnice w postrzeganiu dysonansu Dlaczego dysonans nas fascynuje? O biologii i psychologii Tryton był obwiniany za chaos, zakazywany przez chóry i przyjmowany z entuzjazmem przez fanów metalu. Oto, co naprawdę robi „diabelski interwał” z twoim mózgiem. Pomysł, że dwa proste dźwięki — nie piosenka, a same tony — mogłyby być „zakazane”, może wydawać się absurdalny. A jednak taka właśnie legenda stoi za miażdżącym riffem otwierającym debiutancki album Black Sabbath z 1970 roku. Zaledwie trzema złowieszczymi dźwiękami gitarzysta Tony Iommi, wspólnie z pełnym cierpienia wokalem zmarłego niedawno Ozzy’ego Osbourne’a, stworzyli dźwięk tak niepokojący, że mówiło się, iż był przez wieki zakazany. – Te dźwięki były zakazane wiele lat temu – powiedział Iommi w 2014 roku dla BBC. – Podobno miały sataniczne konotacje. Historia „zgrzytu” i jego średniowieczne korzenie Chociaż rockowe legendy nie są najbardziej wiarygodne, ta zawiera ziarno prawdy. Black Sabbath sięgnęli po to, co teoretycy muzyki nazywają trytonem – dysonansowy interwał kiedyś unikany przez chóry średniowieczne, dziś znany w muzycznej mitologii jako „diabelski interwał”. Nazywany również kwartą zwiększoną lub kwintą zmniejszoną, tryton obejmuje trzy całe tony w skali, tworząc zgrzytliwy, niestabilny interwał, który od wieków wywołuje u słuchaczy niepokój. View oEmbed on the source website Mimo swojego złowieszczego przydomka tryton nigdy nie został oficjalnie zakazany w średniowieczu — choć równie dobrze mógłby być. Wśród obowiązujących wtedy zasad kompozycyjnych ten dysonansowy interwał tonalny był po prostu niesmacznym składnikiem, ale jednocześnie składnikiem o ogromnym znaczeniu. – W teorii muzyki średniowiecznej i renesansowej, która często była kształtowana przez matematyczne i filozoficzne zasady harmonii, tryton nie pasował do systemu „doskonałych” interwałów ze względu na złożone proporcje częstotliwości…

Ozzy-406c469.jpg
width: 5081
height: 3369

Tego lata dni są najkrótsze w historii pomiarów. To dlatego, że Ziemia obraca się szybciej
type: item
date: 2025-07-22T11:19:16.000Z
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: astronomia
subject: czas
subject: fizyka
subject: geologia
subject: jądro ziemi
description: Najkrótsze dni w historii nowoczesnych pomiarów zaskoczyły naukowców. Choć zmiany są mikroskopijne, ich konsekwencje mogą sięgać kluczowych technologii i prognoz klimatycznych.
encoded: Spis treść: Co powoduje przyspieszenie obrotu Ziemi? Czy kiedyś dzień był jeszcze krótszy? Jakie mogą być skutki tych zmian? Czy klimat może wpływać na długość dnia? Na całej półkuli północnej ludzie chłoną długie godziny letniego światła dziennego, nie mając pojęcia, że doświadczają jednych z najkrótszych dni od początku współczesnego pomiaru czasu – krótszych o około milisekundę. 9 lipca był najkrótszym dniem roku, ponieważ Ziemia obracała się szybciej – o 1,34 milisekundy szybciej niż standardowy, 24-godzinny obrót, według danych Międzynarodowej Służby Obrotu Ziemi i Układów Odniesienia (IERS) oraz Obserwatorium Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Przewiduje się, że tego lata wystąpią jeszcze dwa historycznie krótkie dni – dzisiaj, 22 lipca i 5 sierpnia. Wahania prędkości obrotu Ziemi nie są niczym niezwykłym, ale naukowcy rozważają powody stojące za niedawnym wzrostem liczby szybszych rotacji. – W ciągu ostatniej dekady średnia długość dnia w większości przypadków ulegała skróceniu. Było to szczególnie zauważalne w ciągu ostatnich pięciu lat, kiedy to czasami dzień trwał mniej niż 24 godziny – mówi Nicholas Stamatakos, astronom z Departamentu Orientacji Ziemi w Obserwatorium Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Co powoduje przyspieszenie obrotu Ziemi? Wariacje w rotacji Ziemi są wynikiem skomplikowanego zestawu czynników, ale naukowcy wskazują kilka z nich jako szczególnie istotne. Księżyc wpływa na Ziemię różnie w zależności od swojej pozycji na orbicie. Gdy dwa razy w miesiącu znajduje się blisko równika, jego siła grawitacyjna nieco spowalnia obrót Ziemi. Jednak Księżyc również zbliża się do biegunów dwa razy w miesiącu, a w tych momentach jego grawitacja pomaga Ziemi obracać się nieco szybciej. Nasza planeta i atmosfera obracają się synchronicznie, dzieląc moment pędu, którego nie da się zmienić, działając tylko na jeden z tych dwóch elementów. Atmosfera obraca się wolniej latem z powodu zmian w prądzie strumieniowym. Oznacza to, że planeta musi prz…

Earth-Spinning-907f902.jpg
width: 5600
height: 3910

Rekiny błękitne jak kameleony oceanu. Naukowcy z Hong Kongu odkryli ich zdolność do zmiany koloru
type: item
date: 2025-07-21T08:22:02.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: fizyka
subject: kolory
subject: rekiny
subject: ryby
description: Na konferencji naukowej odbywającej się w Antwerpii naukowcy zaprezentowali wyniki rewolucyjnych badań dotyczących życia podwodnych drapieżników. Rekiny błękitne dzięki zmianie barwy zwiększają swoje możliwości kamuflażu pomagającego w upolowaniu ofiary.
encoded: Spis treści: Co wykazały badania? Jak naukowcy sprawdzili zdolność rekina do zmiany koloru? Co odkrycie oznacza dla ludzi? Rekin błękitny (również znany jako żarłacz błękitny) to gatunek drapieżnej ryby, zamieszkującej praktycznie wszystkie oceany na świecie. Dorosłe osobniki tego gatunku osiągają zwykle 2–3 metry długości. Smukłe i długie ciało rekinów oraz sierpowate płetwy i wydłużony pysk sprawiają, że żarłacze są jednymi z najlepszych pływaków w oceanach. Co wykazały badania? Skórę rekina błękitnego pokrywają malutkie, twarde łuski, które działają jak naturalne filtry światła. Denticle („małe zęby”) – tak nazywane są przez naukowców – zawierają mikroskopijne warstwy specjalnych kryształów i pigmentów, dzięki którym skóra przybiera przeróżne kolory. W łuskach znajdują się: kryształy guaniny – to naturalny związek chemiczny, który działa jak lusterko. Odbija on światło, szczególnie niebieskie, dzięki czemu rekin wydaje się intensywnie niebieski w wodzie. melanina – ciemny pigment (ten sam, który mamy w skórze czy włosach). Działa jak pochłaniacz światła: „zamyka” inne kolory, więc niebieski staje się bardziej wyrazisty. W efekcie to połączenie – odbicia i pochłaniania światła – sprawia, że rekin wygląda tak, jakby jego skóra świeciła głęboką, metaliczną niebieską barwą. Co ciekawe, struktury mogą ulegać modyfikacji w zależności od warunków panujących w oceanie (np. głębokości, ciśnienie), co również wpływa na odcień, jaki przybiera skóra drapieżnika. Jak naukowcy sprawdzili zdolność rekina do zmiany koloru? Do przeprowadzenia badania naukowcy używali nie tylko żywych osobników, żyjących w wodzie. Zespół kierowany przez hongkońskiego biologia morskiego, dr. Xabiera Irigoiena, korzystał w dużej mierze ze skóry martwych egzemplarzy tego gatunku. Po zebraniu danych określających właściwości rekiniej skóry – takich jak mierzona w nanometrach (milionowych częściach milimetra) grubość i rozmieszczenie warstw kryształków – przeprowadzono komputerową symulację. Proces ten…

Rekin-blekitny-bc84443.jpg
width: 1000
height: 667

Detektory fal grawitacyjnych wykryły połączenie najmasywniejszych czarnych dziur, jakie zaobserwowano tą techniką
type: item
date: 2025-07-16T08:53:10.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: fizyka
description: To odkrycie jest prawdziwym wyzwaniem dla obowiązujących astrofizycznych modeli ewolucji gwiazd. Trzy detektory fal grawitacyjnych, rozmieszczone w Europie, USA i w Japonii potwierdziły detekcję połączenia się czarnych dziur, które utworzyły obiekt o masie ponad 225 razy większej niż masa naszego Słońca.
encoded: Spis treści: Masywny i wirujący układ Zderzenia czarnych dziur Detektor w kształcie L Wirujące czarne dziury Trzy detektory fal grawitacyjnych – zbudowany w USA LIGO, znajdujący się nieopodal Pizy we Włoszech Virgo oraz japoński KAGRA – wykryły połączenie najmasywniejszych czarnych dziur, jakie kiedykolwiek zaobserwowano za pomocą fal grawitacyjnych. Sygnał tegoż połączenia, oznaczony jako GW231123, został zarejestrowany podczas czwartej serii obserwacji sieci LVK 23 listopada 2023 r. Jednak odkrycie to ogłoszono dopiero teraz ze względu na długotrwałe i precyzyjne analizy sygnału. Masywny i wirujący układ Czarne dziury, które zlały się ze sobą miały masę około 103 i 137 razy większą od masy Słońca. Oprócz dużej masy charakteryzują się one również szybką rotacją, co sprawia, że sygnał ten jest wyjątkowo trudny do interpretacji i sugeruje możliwość złożonej historii powstawania. – Odkrycie tak masywnego i szybko wirującego układu stanowi wyzwanie nie tylko dla naszych technik analizy danych, ale będzie miało również znaczący wpływ na badania teoretyczne dotyczące kanałów powstawania czarnych dziur i modelowania fal przez wiele kolejnych lat. W rzeczywistości obecne modele ewolucji gwiazd nie pozwalają na istnienie tak masywnych czarnych dziur, które mogły powstać w wyniku wcześniejszych połączeń mniejszych czarnych dziur – mówi Ed Porter, badacz z laboratorium Astroparticle and Cosmology (APC) CNRS w Paryżu. Zaobserwowano już około 100 połączeń czarnych dziur za pomocą fal grawitacyjnych, które zostały przeanalizowane i udostępnione szerszej społeczności naukowej. Do tej pory najbardziej masywną parą była para GW190521, której łączna masa była znacznie mniejsza i wynosiła „tylko” 140 razy więcej niż masa Słońca. Zderzenia czarnych dziur W jaki sposób detektory fal grawitacyjnych rejestrują takie zdarzenia? Zacznijmy od tego, czym są fale grawitacyjne. Ich istnienie wynika bezpośrednio z ogólnej teorii względności (OTW) Einsteina z 1915 roku. OTW opisuje grawitację ni…

czarne-dziury-39f29d7.jpg
width: 1000
height: 765

Jak zaparzyć mocniejszą kawę? Naukowcy proponują ten prosty trik
type: item
date: 2025-07-14T07:03:32.000Z
creator: redakcja
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: czas na kawę
subject: fizyka
subject: kawa
description: Oto optymalny sposób na zaparzenie mocnej kawy przelewowej z minimalną ilością zmielonej kawy. Opracowali go amerykańscy fizycy.
encoded: Spis treści: Efektywniejsze parzenie kawy Warto eksperymentować samemu Co roku na całym świecie spożywane są dziesiątki miliardów kilogramów kawy. Jednak ze względu na bardzo specyficzne potrzeby rolnicze kawa może być trudna w uprawie. Na dodatek jej plonom zagrażają zmiany klimatyczne. Aby sprostać wysokiemu zapotrzebowaniu na zmieloną kawę, naukowcy z University of Pennsylvania pracowali nad optymalizacją jej wykorzystania przy parzeniu metodą przelewową. Swoje sugestie przedstawili na łamach czasopisma „Physics of Fluids”. Efektywniejsze parzenie kawy Metody przelewowe, nazywane także metodami alternatywnymi, to sposoby przygotowywania kawy bez użycia ekspresu ciśnieniowego. Najpopularniejsze z nich to drip i chemex. Do kaw przelewowych wykorzystuje się jaśniej palone ziarna. Jak uzyskać mocny napar tymi metodami? – Zalecamy ustawienie wysokości nalewania tak dużej, jak to możliwe, przy jednoczesnym zachowaniu laminarnego przepływu. Wówczas strumień nie rozbija się, gdy uderza w zmieloną kawę – wyjaśnia Ernest Park, jeden z autorów badania. Jego zespół odkrył, że ​​grube strumienie wody, typowe dla standardowych czajników z wylewką typu „gęsia szyja”, są idealne do osiągnięcia tej niezbędnej wysokości i przepływu laminarnego. Silne – ale skupione – strumienie wody wywołują „lawinę” w zmielonej kawie. Fusy krążą, gdy woda wnika głębiej, umożliwiając lepsze mieszanie się z kawą. W efekcie mamy mocniejszą, bardziej aromatyczną kawę z mniejszej ilości zmielonych ziaren. Warto eksperymentować samemu Jeśli strumień wody jest zbyt cienki, nie uda ci się osiągnąć pożądanej mocy ani wrażeń sensorycznych. – Cienki strumień ma tendencję do rozpadania się na kropelki. Tego właśnie chcesz uniknąć w przelewach, ponieważ oznacza to, że strumień nie może skutecznie wymieszać zmielonej kawy – mówi Margot Young z zespołu badawczego. Oprócz parzenia prawdziwej kawy, naukowcy przeprowadzali też symulacje. Wykorzystali przezroczyste cząstki w szklanym lejku oświetlone laserem. To po…

parzenie-kawy-dc13872.png
width: 900
height: 600

Jeden z ojców bomby atomowej i laureat Pokojowej nagrody Nobla w jednej osobie – oto Józef Rotblat
type: item
date: 2025-07-06T12:27:21.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: nagroda nobla
subject: naukowcy
subject: polska
description: Józef Rotblat był drugą osobą polskiego pochodzenia, która otrzymała Pokojową Nagrodą Nobla. Zanim utalentowanemu fizykowi przyznano to wyróżnienie, pracował nad bronią, która podczas II wojny światowej uśmierciła kilkadziesiąt tysięcy osób. Kim był fizyk, który wycofał się z prac nad najbardziej niszczycielską bombą? Za co Józef Rotblat dostał Nobla? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
encoded: Spis treści: Wiedzą i talentem utorował sobie drogę do kariery Józef Rotblat w Projekcie Manhattan Działalność na rzecz pokoju na świecie Po udanym teście „Trinity”, Robert Oppenheimer sam siebie nazwał „niszczycielem światów”. Należy jednak pamiętać, że amerykański fizyk nie wynalazł bomby atomowej samodzielnie. Projekt Manhattan był przedsięwzięciem na ogromną skalę, przy którym pracowało wielu naukowców. W samym ośrodku Los Alamos badania prowadziło około 6 tys. ekspertów i inżynierów. Wśród nich znalazł się tylko jeden specjalista z Polski. Był nim Józef Rotblat. Wiedzą i talentem utorował sobie drogę do kariery Przyszły laureat Pokojowej Nagrody Nobla urodził się 4 listopada 1908 roku w Warszawie. Dorastał na Muranowie, w ubogiej rodzinie żydowskiej. Przyszły naukowiec nie miał łatwej drogi do wiedzy i wykształcenia. Rodziców nie było stać, by posłać go do gimnazjum, więc młody Józef uczył się w trzyletniej szkole rzemieślniczej. Po jej ukończeniu, zaczął pracować jako pomocnik elektryka, ale nie zamierzał rezygnować z dalszej edukacji. Wieczorami uczęszczał na wykłady prowadzone w Wolnej Wszechnicy Polskiej. W 1932 roku zdobył dyplom magistra fizyki. Jeszcze zanim ukończył szkołę, na jego talencie i intelekcie poznał się Ludwik Wertenstein, kierownik Katedry i Zakładu Fizyki Atomów Wolnej Wszechnicy Polskiej i Pracowni Radiologicznej im. Mirosława Kernbauma Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Rotblat został jego asystentem, a to otworzyło przed nim drzwi do dalszej kariery. W tym miejscu należy bowiem wspomnieć, że Wertenstein był studentem i asystentem Marii Skłodowskiej-Curie i znajomym Jamesa Chadwicka. Dysponował więc szerokimi kontaktami w środowisku naukowym, nie tylko w kraju, ale także za granicą. Sprytnym fortelem zapewnił sobie doktorat Wyniki doświadczeń przeprowadzanych prze Rotblata w Pracowni Radiologicznej z czasem stały się podstawą jego rozprawy naukowej. Problem polegał na tym, że Wolna Wszechnica Polska nie mogła przyznać stopnia doktora. N…

JozefRotblat-65a4eda.png
width: 900
height: 600

Impulsy spod lodu na Antarktydzie łamią znane prawa fizyki
type: item
date: 2025-06-16T10:48:01.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: antarktyda
subject: badania naukowe
subject: fizyka
subject: kosmos
subject: odkrycia
description: Podczas poszukiwania neutrin fizycy natrafili na nietypowe sygnały radiowe, emitowane z głębi antarktycznego lodu. Eksperyment ANITA zarejestrował fale, których pochodzenie wciąż pozostaje tajemnicą – być może są dowodem na istnienie nieznanych nauce cząstek subatomowych.
encoded: Spis treści Niewytłumaczalne sygnały z głębi lodu zaskoczyły fizyków Neutrina – najbardziej nieuchwytne cząstki we Wszechświecie Co to jest eksperyment ANITA i jak działa? Detektor cząstek kosmicznych na Antarktydzie zarejestrował serię dziwnych sygnałów, które przeczą obecnemu stanowi wiedzy na temat fizyki cząstek – poinformowała międzynarodowa grupa badawcza z udziałem naukowców z uniwersytetu Penn State. Nietypowe impulsy radiowe zostały wykryte przez eksperyment ANITA (Antarctic Impulsive Transient Antenna) – zestaw instrumentów umieszczanych na balonach unoszących się wysoko nad Antarktydą. Niewytłumaczalne sygnały z głębi lodu zaskoczyły fizyków ANITA ma wykrywać fale radiowe powstające podczas bombardowania atmosfery przez promieniowanie kosmiczne. Tajemnicze sygnały, zamiast odbijać się od lodu, zdawały się dochodzić spod horyzontu. Tego kierunku nie da się wyjaśnić w ramach obecnej wiedzy fizycznej. Wynik może sugerować istnienie nieznanych dotąd cząstek lub ich interakcji, jak twierdzą naukowcy. Fale radiowe dochodziły spod lodu i były emitowane w specyficznym kierunku, pod ostrym kątem. Kosmiczne cząstki, które je wywołały, musiały przebić się przez skały, zanim dotarły do detektora. Skały Antarktydy powinny spowodować pochłonięcie sygnału radiowego i uczynić go niewykrywalnym. Dlaczego tak się nie stało – pozostaje zagadką. Neutrina – najbardziej nieuchwytne cząstki we Wszechświecie Sygnały wykryto podczas poszukiwania neutrin – cząstek zdolnych do przenikania przez materię. To cząstki bez ładunku i o najmniejszej masie spośród wszystkich cząstek subatomowych, powszechnie występujące we Wszechświecie. Zazwyczaj emitowane są przez źródła o wysokiej energii, takie jak gwiazdy, supernowe czy nawet Wielki Wybuch. Problem polega jednak na tym, że bardzo trudno je wykryć. Stephanie Wissel, profesorka fizyki, astronomii i astrofizyki, współautorka odkrycia, mówi: „Neutrina mogą ujawnić więcej informacji o wydarzeniach kosmicznych niż nawet najpotężniejsze tele…

strange-radio-pulses-d-e69c3b7.jpg
width: 1500
height: 1125

Wiele wskazuje na to, że odkryliśmy pierwsze gwiazdy zasilane ciemną materią. Co o nich wiemy?
type: item
date: 2025-06-09T10:56:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: gwiazda
description: Odkąd w 2007 roku ogłoszono, że pierwsze, powstałe po Wielkim Wybuchu gwiazdy mogły być zasilane nie przez fuzję jądrową, ale przez anihilację cząstek ciemnej materii, naukowcy poszukują śladów tzw. ciemnych gwiazd. Nowe obserwacje przeprowadzone za pomocą teleskopu kosmicznego Jamesa Webba sugerują, że być może faktycznie znaleźliśmy kilka tych niezwykłych obiektów kosmicznych.
encoded: Spis treści: Ciemne gwiazdy zasilane ciemną materią Obserwacje Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba Hipoteza supermasywnych gwiazd pierwotnych Zagadka tlenu Astronomowie znaleźli najsilniejsze jak dotąd dowody na istnienie ciemnych gwiazd, czyli ogromnych, zasilanych częściowo tzw. ciemną materią obiektów powstałych we wczesnym Wszechświecie. Badacze liczą, że pomoże to wyjaśnić, dlaczego w trakcie obserwacji wczesnych etapów ewolucji Wszechświata dostrzegamy tajemnicze, ogromne czarne dziury. A choć nowe dane są intrygujące, nie wszyscy astronomowie są przekonani do tego odkrycia. Ciemne gwiazdy zasilane ciemną materią Zacznijmy od tego czym są tzw. ciemne gwiazdy zasilane ciemną materią. Sam termin po raz pojawił się w literaturze naukowej wraz z opublikowaniem przez Katherine Freese z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin i jej współpracowników artykułu „Dark Matter and the First Stars: A New Phase of Stellar Evolution”. Wówczas, w 2007 roku, badacze zasugerowali, że ogromne chmury wodoru i helu we wczesnym Wszechświecie mogły zmieszać się z pewną formą ciemnej materii, tworząc masywne, stabilne gwiazdy. Bez ciemnej materii tak duże chmury gazu zapadłyby się, tworząc czarną dziurę. Jednak energia pochodząca z anihilacji ciemnej materii mogła temu zapobiec, umożliwiając ogrzanie się gazu i utworzenie obiektu podobnego do gwiazdy, mimo braku fuzji jądrowej, która ma miejsce w większości zwykłych gwiazd. Hipoteza ciemnych gwiazd bazuje m.in. na tym, że we wczesnym Wszechświecie panowała większa gęstość ciemnej materii, co umożliwiło jej gromadzenie się w centrach protogwiazd. Cząstki ciemnej materii w centrum gwiazdy, np. tzw. WIMPy – Weakly Interacting Massive Particles – anihilując, produkują energię. Ta energia „podgrzewa” materię gwiazdy, zapobiegając jej zapadaniu się i umożliwiając utrzymanie stabilnej struktury bez rozpoczęcia fuzji jądrowej. Ciemne gwiazdy byłyby znacznie większe (nawet setki razy większe od Słońca), ale stosunkowo chłodne – świecące w podczerwie…

gwiazdy-z-ciemnej-materii-5bc8396.jpg
width: 1000
height: 563

Polski nastolatek, który zbudował prototyp telewizora. Podziwiał go Einstein
type: item
date: 2025-06-07T11:02:10.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: fizyka
subject: telewizja
subject: wynalazki
description: Mieczysław Wolfke to jeden z najbardziej niedocenionych polskich naukowców XX wieku. Jego prace nad holografią i telewizją wyprzedziły swoją epokę, a odkrycia w dziedzinie niskich temperatur wpłynęły na rozwój fizyki.
encoded: Spis treści: Wczesne lata i edukacja Kariera naukowa i odkrycia Życie prywatne i działalność społeczna Dziedzictwo i wpływ na naukę Urodzony w 1883 roku w Łasku Mieczysław Wolfke już jako dziecko wykazywał niezwykłe zainteresowanie nauką. W wieku 12 lat napisał rozprawę na temat podróży międzyplanetarnych, a kilka lat później opatentował urządzenie do bezprzewodowego przesyłania obrazu – prototyp telewizji. Kariera naukowa badacza rozwijała się w Polsce i za granicą, gdzie współpracował z wybitnymi uczonymi, takimi jak Albert Einstein. W czasach, gdy wiele jego koncepcji wyprzedzało możliwości technologiczne, Wolfke nie ustawał w dążeniu do popularyzacji nauki. Wczesne lata i edukacja Dzieciństwo pełne eksperymentów Mieczysław Wolfke przyszedł na świat 29 maja 1883 roku w Łasku na Ziemi Łódzkiej. Od najmłodszych lat interesował się techniką i nauką, przeprowadzając samodzielne eksperymenty w domu. Talent młodego Mietka dostrzegli nauczyciele, którzy zachęcali chłopca do dalszego rozwijania pasji. Już jako dziecko zbudował prosty aparat rentgenowski oraz pisał eseje na temat podróży kosmicznych, co w XIX wieku było wyjątkowe. Studia i pierwsze wynalazki W 1898 roku, będąc jeszcze uczniem gimnazjum, opracował i opatentował kompletny system telewizji bezprzewodowej, w którym zaproponował wykorzystanie fal elektromagnetycznych do przesyłania sygnałów telewizyjnych. Był to projekt telektroskopu bez drutów– urządzenia do przesyłania obrazów na odległość, które w istocie było prototypem dzisiejszej telewizji. Wynalazek Wolfkego był udoskonaleniem prac innego polskiego inżyniera Jana Szczepanika. Po ukończeniu szkoły średniej w Warszawie wyjechał na studia do Szwajcarii, gdzie uczęszczał do Politechniki w Zurychu (ETH Zürich), jednej z najlepszych uczelni technicznych świata. W 1909 roku obronił doktorat na temat promieniowania ciał stałych. Już wtedy jego badania spotkały się z zainteresowaniem takich autorytetów jak Max Planck. Kariera naukowa i odkrycia Prace nad hologra…

Mieczyslaw-Wolfke-telewizja-9f50bc6.png
width: 900
height: 600

Wszechświat zaczął się w czarnej dziurze, a Wielkiego Wybuchu nie było? Nowa teoria na temat początku wszystkiego
type: item
date: 2025-06-05T13:00:12.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: czarna dziura
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: wszechświat
description: Nowa teoria fizyków podważa dominującą narrację o Wielkim Wybuchu. Według niej nasz Wszechświat mógł powstać wewnątrz czarnej dziury – bez potrzeby istnienia osobliwości czy ciemnej energii.
encoded: Spis treści: Teoria Wielkiego Wybuchu jest niewystarczająca Fizyka kwantowa kontra osobliwość: co tłumaczy teoria odbicia? Czy nowa teoria zostanie potwierdzona? Wielki Wybuch od dawna uchodzi za moment narodzin Wszechświata – chwilę, w której powstały czas, przestrzeń i materia. Jednak nowa teoria, opublikowana w czasopiśmie „Physical Review D”, podważa to założenie. Zespół fizyków sugeruje, że Wielki Wybuch wcale nie był początkiem. Teoria Wielkiego Wybuchu jest niewystarczająca? Według nowej propozycji fizyków Wielki Wybuch nie był początkiem, lecz efektem kolapsu grawitacyjnego bardzo masywnego obiektu – czarnej dziury – a następnie odbicia („bounce”) materii wewnątrz niej. Obowiązujący model kosmologiczny oparty na Wielkim Wybuchu dobrze opisuje ewolucję Wszechświata, ale wymaga wprowadzenia hipotetycznych składowych, takich jak np. ciemna energia czy osobliwość (singularity), w której załamują się prawa fizyki. Nowy model tego nie potrzebuje. Ta nowa „teoria odbicia” nie wymaga wprowadzania żadnych hipotetycznych założeń i według jej twórców jest to jej ogromną zaletą. Zamiast śledzić ekspansję Wszechświata wstecz, rozważa ona stan ultragęstej materii zapadającej się pod wpływem grawitacji. Kluczowy moment następuje, gdy zamiast osobliwości (punktu o nieskończonej gęstości), następuje „odbicie” materii i rozpoczęcie nowej fazy ekspansji – czyli narodziny Wszechświata. Fizyka kwantowa kontra osobliwość: co tłumaczy teoria odbicia? Jednak wcześniej naukowcy, w tym m.in. Stephen Hawking i Roger Penrose, udowadniali że istnienie osobliwości jest nieuchronne. Twórcy nowej teorii twierdzą, że to nieprawda. Argumentują, że poprzednie teorie nie brały pod uwagę fizyki w mikroskali i nie uwzględniały efektów kwantowych. Oni uwzględniają w obliczeniach tzw. zakaz Pauliego, mówiący, że fermiony (cząstki takie jak elektrony czy protony) nie mogą zajmować tego samego stanu kwantowego, co zapobiega nieskończonemu ściskaniu materii. W efekcie dochodzi do „odbicia” zamiast os…

AdobeStock1507131765-fe0a809.jpeg
width: 4096
height: 4096