LOT otwiera bramę do krainy fiordów! Nowe połączenie Warszawa–Stavanger już działa
24 listopada 2025 r. Polskie Linie Lotnicze LOT uruchomiły bezpośrednie, całoroczne połączenie z Warszawy do Stavanger. Nowa trasa to nie tylko ułatwienie dla 110 tys. Polaków w Norwegii, ale i brama do jednych z najpiękniejszych krajobrazów Europy.
24 listopada Polskie Linie Lotnicze LOT zainaugurowały nową trasę lotniczą z Warszawy do Stavanger. Rejsy LO489 startują z Lotniska Chopina w Warszawie cztery razy w tygodniu: w poniedziałki, wtorki, czwartki i piątki o godzinie 8:10. Powroty, rejsy LO490, zaplanowano na te same dni o godzinie 11:25. Czas podróży wynosi niecałe 2 godziny. Połączenie jest całoroczne i stanowi kolejny krok w rozwoju siatki połączeń PLL LOT do regionu Europy Północnej. Stavanger to trzecia nowość w północnej Europie – po Reykjaviku (w kwietniu) i przed Rovaniemi (rusza 27 listopada). Stavanger i Rogaland – bezpośrednie rejsy do serca fiordów Nowe bezpośrednie loty do Stavanger otwierają podróżnym drogę do jednego z najbardziej malowniczych regionów kraju, gdzie Rogaland – ze stolicą w Stavanger – zachwyca fiordami, wodospadami, skalistymi klifami i rybackimi wioskami, a po drodze łatwo natknąć się na fascynujące ciekawostki o Norwegii. Region oferuje różnorodne trasy trekkingowe – od krótkich spacerów na słynną Preikestolen po wymagające wyprawy na Kjerag. Wędrując po okolicznych szlakach, turyści mogą podziwiać dziką przyrodę i niesamowite widoki na fiordy, zatoki oraz surowe wybrzeże. Spacer po Stavanger to także możliwość odwiedzenia targu rybnego, klimatycznych kawiarni z widokiem na port i poznania lokalnych tradycji. Region ten to idealne miejsce na połączenie aktywnego wypoczynku z odkrywaniem kultury i historii Norwegii. Preikestolen, Kjerag i fiordy – cuda natury w zasięgu dwugodzinnego lotu Dzięki nowej trasie lotniczej Polskie Linie Lotnicze LOT umożliwiają szybki dostęp do jednych z najpiękniejszych atrakcji przyrodniczych Europy. Preikestolen, czyli „Ambona”, to słynna skalna półka zawieszona 604 metry nad Lysefjordem – miejsce uwielbiane przez fotografów i turystów z całego świata. Nieopodal znajduje się także Kjerag z wyjątkowym Kjeragbolten – głazem zawieszonym między dwiema skałami. Trasy prowadzące do tych miejsc przyciągają miłośników górskich wędrówek, którzy pragną na własne oczy zobaczyć majestatyczne widoki fiordów i klifów. Loty Warszawa Stavanger to idealna opcja dla podróżnych chcących szybko dotrzeć do tych naturalnych cudów. 110 tys. powodów, by lecieć – Polacy w Norwegii zyskują nowe połączenie Według danych przytoczonych przez Roberta Luderę, Prokurenta i Dyrektora Biura Siatki Połączeń PLL LOT, w Norwegii mieszka około 110 tys. Polaków. Nowe połączenie do Stavanger stanowi znaczące ułatwienie dla tej społeczności, umożliwiając szybsze i wygodniejsze podróże między Polską a południowo-zachodnią Norwegią. Do tej pory najpopularniejszym kierunkiem wśród lotów do Norwegii było Oslo. Teraz Polacy pracujący i mieszkający w regionie Rogaland mają bezpośredni dostęp do rodzimego kraju bez konieczności przesiadek czy długiej podróży wewnątrz Norwegii. Nuart Festival – kiedy street art spotyka naturę Stavanger to nie tylko natura – to także jedno z najważniejszych miast kultury w Norwegii. Co roku odbywa się tu Nuart Festival – doceniany festiwal street artu, który przyciąga światowej sławy artystów. Powstające murale odmieniają przestrzeń miejską i przyciągają tłumy zwiedzających. Miasto oferuje także bogaty program koncertów, wystaw i wydarzeń kulturalnych. Lokalne galerie i muzea prezentują dorobek artystów z całej Skandynawii, a codzienne życie w Stavanger to połączenie tradycji z nowoczesnością. Spacerem przez norweskie wybrzeże – co zobaczyć w Stavanger Podczas wizyty w Stavanger warto przeznaczyć czas na spacer wzdłuż nabrzeża. Kolorowe domy, tradycyjne łodzie rybackie, lokalne restauracje i kawiarnie tworzą wyjątkowy klimat miasta. To miejsce, gdzie kultura łączy się z naturą – idealne dla tych, którzy szukają zarówno ciszy fiordów, jak i miejskiego tętna życia. W centrum koniecznie trzeba zobaczyć monumentalną katedrę w Stavanger – najstarszą w Norwegii, której historia sięga XII wieku. Niedawno pisaliśmy o odnalezionym tam relikwiarzu św. Swituna. Warto też zajrzeć do Gamle Stavanger, urokliwej dzielnicy z ponad 170 białymi, drewnianymi domkami, tworzącej jedno z najlepiej zachowanych drewnianych osiedli w Europie. Miłośników nowoczesności zainteresuje Norweskie Muzeum Ropy Naftowej, które w interaktywny sposób pokazuje, jak odkrycie surowca zmieniło oblicze regionu i całego kraju. Źródło: LOT.com; National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Fiordy to dzika natura północy. Widoki zapierają dech w piersiach
Zalane przez morze, głębokie na kilometr doliny otoczone są ścianami, których wysokość często przekracza kolejny kilometr. Fiordy są majestatyczne i dzikie.
Spis treści: Bergen – stolica fiordów Wycieczka na fiordy Zakręty na zboczach Tu odpoczywa królowa Ten, kto nie widział norweskich fiordów, nie widział w tym kraju prawie nic. Fachowe pisma plasują je w absolutnej czołówce światowych atrakcji turystycznych. Co roku za cel swej podróży obiera je dwa miliony osób. Nic dziwnego – skaliste doliny, w które wdarło się morze, to rzeczywiście jedne z najpiękniejszych miejsc na Ziemi. Dumne, majestatyczne, potężne. Ich magię dostrzeżono już przed wiekami. Cesarz Wilhelm II odwiedzał zachodnie wybrzeże Norwegii aż 17 razy. Również dziś norweska królowa chętnie przyjeżdża na fiordy. Zasiada na tarasie zabytkowego Union Hotel nad Geiranger i podziwia fantastyczne widoki. Bergen – stolica fiordów Bergen nazywane jest stolicą fiordów. Drugie co do wielkości miasto Norwegii to jedno z najbardziej kapryśnych pogodowo miejsc w kraju. Niemal przez cały rok pada tu deszcz, a słoneczne dni można policzyć na palcach jednej ręki. Stary dowcip mówi o turystce, która pyta spotkanego na ulicy chłopca, czy tu zawsze tak leje. Nie wiem – odpowiada chłopak – Mam dopiero 12 lat. Na pierwszy rzut oka Bergen ma klimat korsarski, zresztą jeszcze niedawno zawijali tu piraci. Dookoła wznosi się siedem wzgórz, osłaniających od północy i zachodu fiordy i wyspy. Statki wita forteca Bergenhus, zaś nad samą wodą rozłożył się Torget, barwny targ rybny. W lodzie na klientów czekają krewetki, małże, kraby, łososie, kawior i mięso wieloryba, wyglądające jak wątroba dużego ssaka. Specjalnie dla turystów sprzedawcy mają gotowe bułki i minikanapeczki z morskimi przysmakami. Ceny dość wysokie, ale nie zjeść pajdy z wielorybem to niemal tak, jakby być w Norwegii i nie zobaczyć fiordów. Najedzona ruszam na podbój miasta. Tuż przy targu mieści się stacja naziemnej kolejki linowej na Flřyen. Przeszklony wagon sunie niemal pionowo pod górę – widok niesamowity. Morze wdziera się w miasteczko, w dole wyraźnie odcinają się strzeliste dachy Bryggen, dzielnicy z szekspirowską atmosferą zwanej Drewnianym Cudem. Bryggen nie jest duże, stanowi jednak odrębny świat. Brukowane uliczki, labirynty drewnianych balkoników, schodków i przejścia tak wąskie, że można niemal dotknąć osoby opartej o balustradę naprzeciwko. Kiedyś mieściły się tu sklepy i magazyny, dziś to zagłębie stoisk z pamiątkami, wystaw i galerii. Wycieczka na fiordy Bez względu na to, w jakim kierunku ruszymy z Bergen, i tak dotrzemy do fiordów. Ich rozmiary przyprawiają o zawrót głowy. Zalane przez morze, głębokie na ponad kilometr lodowcowe doliny otoczone są przez ściany, których wysokość często przekracza kolejny kilometr. Trollveggen, czyli Ściana Trolli nad Romsalsfjorden, wznosi się pionowo na wysokość 1100 m i jest najwyższą tego typu ścianą górską w Europie. Zdobyto ją dopiero w 1965 roku. To prowokuje, szczególnie szalonych alpinistów i spragnionych adrenaliny spadochroniarzy. Nieco mniej spragnieni mocnych wrażeń, za to kochający piękne widoki, koniecznie muszą dotrzeć do klifu Preikestolen nad Lysefjorden na południe od Bergen. To płaski taras o 25-metrowym boku, zawieszony 600 metrów nad fiordem. W lecie tłumnie tu jak na Marszałkowskiej, ale wieczorem lub rankiem jest pięknie i strasznie jednocześnie. Lepiej nie patrzeć w dół. Fiordy to kraina śmiertelnych wysokości i głębokości. Weźmy Sognefjorden, największy w Norwegii. Tworzy go dolina głęboka na ponad 2500 m. Połowa z tego znajduje się pod powierzchnią wody. Ponad dwie godziny trwa przeprawa statkiem przez Hardangerfjorden, położony na wschód od Bergen. To drugi pod względem wielkości fiord w Norwegii. Ma 120 km długości, prom tnie wodę między skalistymi brzegami. Za każdym zakrętem rozciąga się coraz piękniejszy widok. Wyobraźnia podsuwa obrazki sprzed wieków: długie łodzie wikingów, którzy przecież stąd wyprawiali się na podbój odległych krain, bitewne okrzyki, rytmiczne uderzenia wioseł. Historię zastąpiły dziś jednak eleganckie kempingi, a w malowniczych zatokach zamiast brodatych wojów lądują przystojniacy w prywatnych samolotach. Fiordy to przecież także centrum norweskiej turystyki. Tu każdy może zaopatrzyć się w hełm z rogami czy tarczę ze znakami runicznymi. Zakręty na zboczach Podróżowanie po zachodnim wybrzeżu to połączenie luksusu z prostotą. Samotne kolorowe domy na skałach ocieplają surowy krajobraz, hotele zaś przypominają arystokratyczne rezydencje. Na tarasie zabytkowego Ric Bracanes w Ulvik panuje cisza tak przenikliwa, że słychać siadające na tafli wody ważki. Ambicją każdego podróżnika jest dotarcie do Geirangerfjorden. Niewielki to fiord, zaledwie 16 km, uważany jednak za jeden z najpiękniejszych. To ten, nad którym odpoczywa królowa. Można doń wpłynąć, podziwiając urocze miasteczko o tej samej nazwie, ale można też przyjechać. I tu zaczyna się mrożąca krew w żyłach przygoda. Jeśli przez chwilę chcecie poczuć się jak Hołowczyc, pojedźcie pełną zakrętów Drogą Orłów. To jednak nic w porównaniu z Drabiną Trolli. Dramatyczna, ekscytująca, wielkie doświadczanie natury – tak reklamują to miejsce Norwegowie. Czynna jest tylko w lecie, przy dobrej pogodzie. 11 karkołomnych zakrętów, nazywanych też agrafkami, z trudem mieści się na skalistych zboczach. Pojazdy dłuższe niż 12 metrów nie mogą tu wjeżdżać. Autobusy mijają się z innymi autami na agrafkach z prawej strony, bo z lewej jest już tylko przepaść. Wrażenie potęguje jeszcze jazda wysokim autobusem. Niektórzy pasażerowie po prostu zamykają oczy i na czas jazdy siadają na podłodze. Po drodze do Geirangerfjorden czeka krótki przystanek pod majestatycznym wodospadem Stigfossen, którego spienione wody spadają z wysokości 180 metrów. To chyba jedyne miejsce na świecie, gdzie stoją znaki ostrzegawcze: „Uwaga trolle!”. Tu odpoczywa królowa Po pełnej emocji drodze docieram na brzeg Geirangerfjorden. Poskręcana jak wąż i pocięta wodospadami odnoga Storfjorden jak dobra matka trzyma w swoich ramionach stare gospodarstwa. To pamiątki po desperatach, którzy wierzyli, że można zamieszkać na skale, na którą nie prowadzi lądowa droga, komunikując się ze światem jedynie za pomocą łodzi. Surowy klimat nie pozwolił jednak na rozwój gospodarki w tym rejonie. Nawet życie rodzinne było tu trudne. W obawie przed porywczymi wiatrami rodzice mocowali sznurkami do skał swoje dzieci, a także mniejsze zwierzęta. Przyroda jest tu bezwzględna, dlatego podczas zwiedzania trzeba mieć trochę szczęścia. Słoneczna pogoda pozwala kontemplować uroki fiordów, ponure dni zasnuwają okolicę mgłą i wtedy można zapomnieć o pięknych widokach. Ale i mglisty czas można ciekawie wykorzystać. Trzy lata temu w Geiranger powstało Norweskie Centrum Fiordów – fiordy w pigułce. Gdy ktoś nie lubi pływać, ale chce poczuć, jak huśta na statku, wystarczy wejść tu na pokład stateczku, a ten zaraz zacznie tańczyć, jakby był na morzu. W innej sali wieje mroźny wiatr, tak mocny jak ten, w obawie przed którym przywiązywano dzieci sznurkami do skał. Fiordy reklamują się jako region turystyki aktywnej, ale tak naprawdę to miejsca stworzone jest do tego, by usiąść, przytulić plecy do ciepłych skał, gapić się na jachty i nie robić kompletnie nic. No, chyba że wypić kawę w pozłacanym patio Union Hotelu w Geiranger, tak jak robi na wakacjach norweska królowa. Źródło: archiwum NG.
Europa po sezonie Lubię listopad – mimo że uważany jest za najbardziej depresyjny miesiąc w roku, to ma wiele zalet. Podoba mi się jego nieprzewidywalność, kapryśność i szarość, a coraz krótsze dni sprawiają, że mam dłuższe wieczory i więcej czasu dla siebie, na czytanie oraz spokojne planowanie kolejnych podróży. To dobry miesiąc na łapanie okazji, kupowanie biletów lotniczych, jeżeli nie na cały, to chociaż na pierwszą połowę nowego roku. Wcześniej w listopadzie brałam dłuższy urlop i leciałam do Azji, jednak obecnie ceny biletów tak wzrosły, że najbardziej dostępna wciąż pozostaje Europa. Tym bardziej że poza sezonem jest ona znacznie tańsza, mniej oblegana, a wciąż bardzo atrakcyjna. W tym wydaniu Travelera zebraliśmy dla Was nasze top 40 miejsc w Europie, które warto zobaczyć. Oczywiście to subiektywny wybór, bo takich miejsc na naszym kontynencie jest znacznie więcej. Europa to różnorodność, bogactwo kulturowe, najlepsze muzea, świetna kuchnia, unikatowe obiekty, niezwykła architektura jak chociażby tajemniczy zamek Quinta da Regaleira w portugalskiej Sintrze czy trulli, domy z cylindrycznymi dachami, z których słynie włoska Apulia. Pamiętam zachwyt, który mnie ogarnął, kiedy właśnie w listopadzie odwiedziłam ten region. Pyszne owoce morza, doskonałe wino i te urocze miasta i miasteczka o melodyjnych nazwach: Alberobello, Polignano a Mare, Ostuni. Piękny jest też Złoty Róg, słynna plaża na wyspie Brač, w Chorwacji, czy listopadowy Londyn – choć nie było wówczas ciepło, to mogę z detalami odtworzyć tamten pobyt. Stolicę Anglii zapamiętałam jako wibrującą energią i fascynującą supermetropolię, do której z całą pewnością będę wracać. Europa jest bowiem takim miejscem, które nie tylko się nigdy nie znudzi, ale też które warto odkrywać na nowo. Agnieszka Franus redaktor naczelna
Fiordy – gdzie je znajdziemy i jak powstają? Najważniejsze informacje i ciekawostki o fiordach
Fiordy kojarzą nam się głównie z Norwegią, ale te zatoki pochodzenia lodowcowego występują tak naprawdę na całym świecie. Sprawdź, gdzie jeszcze znajdują się fiordy?
W tym artykule: Co to są fiordy? Jakie są najpiękniejsze fiordy Norwegii? Gdzie na świecie znajdziemy fiordy? Co oznacza słowo „fiord"? Największe fiordy na świecie Kiedy słyszymy o Norwegii, jedną z pierwszych rzeczy, która przychodzi nam na myśl, są fiordy. Te polodowcowe zatoki są niewątpliwie nieodłącznym elementem tego skandynawskiego kraju. Skojarzenie to jest uzasadnione i ma swoje potwierdzenie w liczbach. To właśnie w Norwegii znajdziemy ponad 1730 fiordów, z czego niektóre należą do największych i najgłębszych na świecie. Co ciekawe, linia brzegowa Norwegii ma długość ok. 29 000 km i jej większą część zajmują właśnie fiordy. Tylko na odcinku 2500 km nie znajdziemy tych polodowcowych zatok. Co to są fiordy? Wyglądają majestatycznie i przepięknie, ale czym właściwie są? Otóż fiord jest rodzajem głębokiej, długiej i wąskiej zatoki, która wcina się w głąb lądu. Charakteryzują je strome zbocza lub klify, które zostały utworzone przez lodowce. Powstały podczas ostatniego plejstoceńskiego zlodowacenia ponad 12000 lat temu. Norweskie fiordy jeszcze bardziej w zasięgu ręki. Wkrótce otwarcie nowej atrakcji turystycznej W regionie Sogn og Fjordane, znanym z najdłuższego i najbardziej znanego fiordu Norwegii - Sognefjord, zostanie otwarta nowa atrakcja turystyczna. Od 20 maja 2017 roku na turkusowe wody i skalne... Ich kształt zawdzięczamy lodowcom, które sukcesywnie pogłębiały i żłobiły ląd. Dno doliny przypomina kształtem literę U. Jest ono bardzo płaskie, a jej zbocza są niezwykle strome. Dolina z czasem została zalana wodami oceanu, którego poziom wzrósł na skutek roztapiających się lodowców. Co ważne, fiordy, które widzimy to zaledwie jedna trzecia ich głębokości. W rzeczywistości są one dużo głębsze. Jakie są najpiękniejsze fiordy Norwegii? Jest w czym wybierać, ponieważ to tam znajduje się najwięcej fiordów na całym świecie. Norwegia na każdym kroku przypomina kadry z popularnego serialu „Wikingowie”. Znajdziemy tam zarówno olbrzymie i spektakularne zatoki, jak i niewielkie, czasem zapomniane, lecz równie piękne fiordy. Na szczególną uwagę na pewno zasługują Geirangerfjord i Nærøyfjorden. Obydwa zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2005 roku. Ten pierwszy znajduje się w południowo-zachodniej Norwegii, w pobliżu miast Stranda, Geiranger i Hellesylt. Ma długość 15 kilometrów i otoczony jest skalistymi zboczami, po których spływają liczne wodospady. Na wzgórzach natomiast znajdziemy stare i opuszczone farmy. Wszystko to sprawia, że można się poczuć tam, jak w nordyckiej baśni. Norweski przepis na szczęśliwe życie. Poznajcie filozofię „friluftsliv” Życie na świeżym powietrzu jest dla Norwegów jedną z największych wartości. Czy friluftsliv sprawdzi się w innych miejscach świata? Kluczem jest zrozumienie zrozumienie natury i traktowani... Nærøyfjorden również położony jest w południowo-zachodniej części kraju, w gminie Aurland. Jest o 3 kilometry dłuższy od Geirangerfjord. Na zachodnim brzegu fiordu znajduje się maleńka miejscowość Bakka, w której znajduje się zabytkowy kościół z 1859 roku. Kolejnym fiordem, który koniecznie trzeba zobaczyć, jest Sognefjorden. To drugi co do długości fiord na świecie i najdłuższy w Norwegii i Europie. Zaczyna się ok. 72 km na północ od miasta Bergen i ciągnie się 203 km w głąb lądu, aż do wsi Skjolden. W okolicach fiordu jest co zwiedzać, znajduje się tam bowiem m.in. najstarszy norweski kościół, wieś Wikingów i dolina Aurlandsdalen, która zwana jest czasem norweskim Wielkim Kanionem. Kolejny przepięknym fiordem jest Hardangerdfjord. Jest to drugi pod względem wielkości fiord w Norwegii i piąty najdłuższy na świecie. Znajduje się w hrabstwie Vestland i rozciąga się 179 kilometrów od Oceanu Atlantyckiego wzdłuż płaskowyżu Hardangervidda. Co ciekawe, miejsce to jest istnym rajem dla rowerzystów. Wokół jest bardzo dużo ścieżek, które prowadzą do urokliwych wiosek, skalnych zatok i przepięknym wodospadów. Nie tylko zima. Norwegia dla zimno i ciepłolubnych Pogoda w Norwegii przywodzi na myśl grube czapki, swetry, zalegający śnieg i sople zwisające z dachu. Wyobrażenie o bardzo surowym klimacie zniechęca wiele osób, które chciałyby na własne... Ostatnim, lecz nie mniej ciekawym fiordem, który warto odwiedzić, jest Lysefjorden. W porównaniu do poprzednich dwóch, ten jest bardzo skromny. Ma zaledwie 42 km długości. To, co go jednak najbardziej wyróżnia, to malownicze widoki i krajobrazy, które przyciągają wielu turystów z kraju i całego świata. Ukształtowanie terenu okolic fiordu są mało przyjazne dla ludzi i przez to słabo zaludnione. Zbocza klifów są zbyt strome do jazdy samochodem, dlatego głównym środkiem transportu są tam łodzie. Ta dziewiczość jednak nadaje temu miejscu niezwykłego uroku. Gdzie na świecie znajdziemy fiordy? Jednak nie zapominajmy, że fiordy to nie tylko Norwegia. Te malownicze krajobrazy możemy zobaczyć w wielu innych miejscach na Ziemi. Tak, w Norwegii jest ich najwięcej, ale np. w Grenlandii znajduje się najdłuższy na świecie fiord – Kangertittivaq (Scoresby Sund). Położony jest we wschodniej części wyspy i ma 350 km długości. Gdzie jeszcze możemy znaleźć zjawiskowe fiordy? To między innymi: Alaska Antarktyda Kolumbia Brytyjska Chile Dania Niemcy Grenlandia Wyspy Owcze Islania Irlandia Kamczatka Labrador Nowa Zelandia Rosja Wielka Brytania Co oznacza słowo „fiord"? Nazwa „fiord” pochodzi od norweskiego słowa „fjrðr”. Jest ono pochodzenia staronordyckieckiego rzeczownika, który oznacza „akwen podobny do jeziora” oraz jest blisko spokrewnione z innym nordyckim rzeczownikiem „ferð”, który ma różne znaczenia m.in. przepływ, przeprawa czy przejście. Norwegia widziana z kajaka. Dzięki tym zdjęciom poczujecie, jakbyście tam byli! - National Geographic Świetny pomysł Polaka (i realizacja). Ta skandynawska nazwa jest również źródłem dla bliskoznacznych germańskich słów np. szwedzki „ fjärd” (wąska zatoka morska powstała przez zalanie doliny lodowcowej) czy szkocki „ firth” (szkockie określenie pewnego rodzaju morskiej zatoki) oraz angielskie słowo „ford”, które oznacza bród, miejsce, w którym można przeprawić rzekę, ze względu na płytki odcinek koryta rzecznego. Od norweskiego fiordu pochodzi również inne angielskie słowo „fare”, które oznacza przejazd oraz „ferry”, czyli po prostu prom. Największe fiordy na świecie Jeżeli rozpatrujemy fiordy w kontekście wielkości, należy rozróżnić dwie wartości: głębokość i długość. Wspomnieliśmy już, że najdłuższymi fiordami na świecie są kolejno: Kangertittivaq (350 km), Sognefjorden (203 km) i Hardangerfjord (179 km), który zamyka podium. Z kolei czwarty najdłuższy fiord świata również znajduje się w Grenlandii. To Independence Fjord, który położony jest u północno-wschodnich wybrzeży wyspy. Wcina się w ląd na długość ok. 200 km. Znajduje się na obszarze Parku Narodowego Grenlandii. Na piątym miejscu z kolei jest rosyjski Matoczkin Szar o długości ok. 125 km. To cieśnina, która oddziela od siebie dwie główne wyspy archipelagu Nowej Ziemi – Wyspę Północną i Wyspę Południową. Fiord łączy Morze Barentsa z Morzem Karskim. Są na świecie również fiordy, które mogą poszczycić się spektakularną głębokością. Najgłębszym fiordem na świecie jest antarktyczny Skelton Inlet, który ma 1933 metry. Co ciekawe, drugim najgłębszym fiordem jest również najdłuższy na świecie Kangertittivaq. Ma 1450 metrów głębokości. Trzecie miejsce należy do norweskiego Sognefjorden, gdzie pomiary wykazały nawet 1308 metrów.
W Norwegii powstaje pierwszy w pełni ekologiczny hotel. Jakie rozwiązania zastosowano?
Twórcy budując hotel, kierują się nie tylko estetyką, ale też dbałością o norweski ekosystem. Czy będzie to przełom w globalnej turystyce?
Odwiedzając wybrzeże Helgeland w północnej Norwegii nie sposób nie zauważyć lodowca Svartisen, który pokrywa zbocze góry Almlifjellet. Niżej rozpościera się fiord i Morze Norweskie, w którym jak w lustrze, odbijają się góry. W takim otoczeniu będzie znajdował się Svart – pierwszy w pełni ekologiczny i w pełni zasilany własną energią hotel. Otwarcie planuje się na 2021 rok. Zaprojektowany został przez architektów z firmy Snøhetta. Hotel będzie wykorzystywał energię ze źródeł geotermalnych oraz tę pozyskiwaną z promieni słonecznych. - Przyroda w Arktyce jest delikatna i nietknięta, musimy szanować naturalne piękno tego miejsca i nie zepsuć tego, co sprawia, że ​​Svartisen przyciąga turystów - mówi Zenul Khan, kierownik projektu Svart Snøhetta. – Budując hotel chcemy promować świadomą turystykę – dodaje. Koło podbiegunowe dzięki swojemu pięknu i mistycznemu urokowi przyciąga turystów z całego świata. Tylko w 2015 roku przyjechało tu 3,6 mln turystów. Wzrost popularności regionu zainspirował organizatora wycieczek Arctic Adventure of Norway, do takiego planowania podróży, aby nie szkodzić lokalnemu ekosystemowi. Odpowiedzą na to jest hotel Svart. Jako budynek Powerhouse z definicji będzie produkował więcej energii odnawialnej, niż będzie w stanie zużyć. Powerhouse to grupa norweskich organizacji pozarządowych skupiających się na ekologicznej architekturze. Aby spełnić standard Powerhouse, zespół Snøhetta musiał zoptymalizować zużycie energii do minimum. Pierwszy krok to zbudowanie hotelu z lokalnych materiałów, takich jak kamień i drewno odporne na warunki atmosferyczne. Wymagają one minimalnej energii do wytworzenia i transportu - w przeciwieństwie do cementu lub stali. Dzięki temu obniżono emisję dwutlenku węgla. Niczym drewniane UFO unoszące się nad wodą, hotel Svart będzie osadzony na palach, podobnie jak tradycyjne norweskie domy rybackie. Hotel będzie się znajdował w połowie na lądzie, w połowie na wodzie. - Są to stare tradycje budowlane, które są dobrze dostosowane do trudnego klimatu na norweskim wybrzeżu - mówi Khan. - Są zarówno funkcjonalnym, jak i estetycznym echem drugiej najważniejszej branży norweskiej: rybołówstwa – dodaje. Dzięki temu z każdego okna w hotelu będzie rozpościerał się widok na fiord.
"Zaciągałam się tym widokiem, jakbym robiła inhalację". Lot nad norweskimi fiordami
Z ręki mi nie jadły, ale tylko dlatego, że oglądałam je z lotu ptaka.
Choć zazdroszczę majestatycznych widoków fiordów (a trochę też kondycji) tym, którzy przyglądali się im z wysokości rowerowego siodełka, to muszę przyznać, że z pokładu samolotu prezentują się naprawdę zabójczo. Samolot, którym leciałam, można byłoby właściwie nazwać „powietrznym autobusem”, bo podczas rejsu startował i lądował sześć razy. Wzlatywał na 10 min, by po chwili siąść na minilotnisku gdzieś na końcu świata i zostawić albo zabrać mieszkających tam Norwegów. Był przepełniony dziećmi i zwierzętami, które właściciele trzymali na swoich kolanach. Wrażenia jak ze środka komunikacji miejskiej, z jedną drobną różnicą – podczas lotu nad fiordami piloci zgodzili się przyjąć do kokpitu jednego pasażera, żeby mógł fotografować widoki przez przednią szybę. Nie muszę chyba wyjaśniać, że tym szczęściarzem zostałam ja! Mogłam napawać się wspaniałą panoramą, zjawiskowym zestawieniem gór i wody. Adrenalina naprawdę mi skoczyła. Myślę, że pozostałym pasażerom poziom adrenaliny też się podniósł, ale z całkiem innego powodu... Piloci zniżali maszynę tak bardzo, że podwozie zdawało się muskać okoliczne szczyty. Spędziłam w kokpicie kilkanaście minut, zamieniłam też kilka słów z pilotami. Dla nich taka podróż była chlebem powszednim, dla mnie niezapomnianym przeżyciem. Moim celem w tej podróży był tak naprawdę Nordkapp, czyli Przylądek Północny. Kiedy tam dotarłam, uśmiechnęłam się na widok globusa, o którym krążą już legendy i który stanowi obiekt żartów. Ale faktycznie – do zrobienia sobie z nim pamiątkowej fotografii ustawiła się kolejka, długa jak po bilety na dobry koncert. Mnie najbardziej zależało na tym, żeby stanąć na skraju klifu, który ma 307 m i robi wrażenie dwadzieścia razy większe niż na zdjęciach. Zaciągałam się tym widokiem, jakbym robiła inhalację. Żałowałam, że nie mam bardziej pojemnych płuc. Wobec takich okoliczności przyrody kompletnie traci się głowę. Połączenie wysokości, na której się tam znajdujemy, przestrzeni i Oceanu Arktycznego wprawia w stan, jakbyśmy dotarli do celu, ale takiego ostatecznego. Znajdujemy się na zupełnym końcu świata, dalej nie ma nic. Bo przecież nie ma już gdzie zrobić kolejnego kroku. Katarzyna Frydrych NO TO W DROGĘ: GDZIE ■ Sognefjord (leży na północ od Bergen) o długości 203 km jest jednym z najdłuższych i najgłębszych (1308 m) fiordów na świecie. Jego odnoga – Nærøyfjord – trafiła na listę UNESCO jako jeden z najbardziej zjawiskowych fiordów.
"Wybrałem Norwegię i jestem zachwycony" nasz czytelnik, Krzysztof Mówiński, opisuje dlaczego warto wziąć ten kierunek pod uwagę podczas planowania kolejnego urlopu
Przez lata basen Morza Śródziemnego pozostawał bezkonkurencyjnym kierunkiem wakacyjnych peregrynacji Polaków. Grecja, Włochy, Hiszpania, Chorwacja, Turcja, Tunezja i chyba najpopularniejszy w ostatnich latach Egipt stanowiły cel rodaków spragnionych słońca i morza. Ale po zaspokojeniu ciekawości przyszedł lekki przesyt i zaczęliśmy się rozglądać za innym kierunkiem. Dla wielu tym kierunkiem okazały się kraje azjatyckie i południowoamerykańskie. Ale to bardzo odległe miejsca i – co tu dużo mówić - drogie. I wówczas niektórzy z nas spojrzeli na północ Europy. Skandynawia zawsze mi się podobała, ale jakoś nie brałem jej pod uwagę przy planowaniu letniego wypoczynku. Po tych wakacjach jednoznacznie stwierdzam, że to duży błąd. Wybrałem Norwegię i jestem zachwycony. Miejsce położone blisko, dzień jazdy samochodem (i noc promem) albo nieco ponad godzinę lotu. Ja wybrałem południową Norwegię, w okolicach Oslo. Kiedy spojrzałem na mapę, stwierdziłem, że to szerokość geograficzna odpowiadająca północnemu cyplowi Wysp Brytyjskich i Petersburgowi. Czyli na pierwszy rzut oka norweskie wybrzeże to raczej Riwiera dla Eskimosów. Ale tabele pogodowe wskazywały, że lipiec w tych okolicach bywa zaskakująco ciepły. A rzeczywistość okazała się wręcz niewiarygodna. Przez całą drugą połowę lipca, którą spędziliśmy w Norwegii, panowały upały, łagodzone miło przez niewielki wiatr znad fiordów. Było tak ciepło, że wszystkie posiłki spożywaliśmy na otwartym tarasie, a czas kolacji przeciągał się często do północy, bo słońce zachodziło po 23 i nadal było ciepło. A jak się ma do dyspozycji taras z widokiem na fiord, to zachodzące nad nim słońce jest dodatkową atrakcją, i to trwającą dużo dłużej niż nad Morzem Śródziemnym. Zamieszkaliśmy w udostępnionym nam przez znajome małżeństwo polsko-szwedzkie domu nad samym Fiordem Drammen, mniej więcej równoległym do Fiordu Oslo, kilkanaście kilometrów od miasta Drammen i około 90 km od Oslo. Norwegia okazała się rajem dla zwolenników leniwego plażowania. Długie kilometry wybrzeża Fiordu Drammen pozwalają na znalezienie miejsca na wypoczynek w zupełnej izolacji od innych plażowiczów. I to jest ogromna zaleta w stosunku do zatłoczonych plaż śródziemnomorskich czy krajowych, nadbałtyckich. Jeżeli ktoś lubi jednak mieć kogoś za sąsiada, bez trudu znajdzie małe wiejskie plaże zagospodarowane przez tutejsze gminy. A na tych plażach, z perfekcyjnie przystrzyżoną trawą, cała niezbędna infrastruktura. Na plaży koło naszego domu mieliśmy cztery czyste łazienki z prysznicami z ciepłą wodą, środkami czystości i do tego bezpłatne. Był ogólnie dostępny grill, wyznaczone kąpielisko (ale – co dziwne – bez ratownika), huśtawki dla dzieci i zakotwiczona platforma z wieżą do skoków do wody. Tu można zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy Polską a Norwegią. W naszym kraju skoczkowie do wody zwalczani są z całą stanowczością. Tablica z przekreślonym pływakiem gotującym się do skoku stanowi stały element naszych kąpielisk. Ratownicy natychmiast wyłapują śmiałków, a wodna policja bez pardonu nakłada mandaty. A tam chyba lepiej znają naturę ludzką. Otóż tam, gdzie są młode dziewczęta chcące oglądać chłopaków popisujących się odwagą i sportowym kunsztem, zawsze znajdą się chętni do skoków. I zwalczanie tego zjawiska jest równie sensowne jak walka z flirtem. Skandynawowie rozwiązali to inaczej. Po prostu wyznaczyli miejsca do skoków, które sprawdzili pod względem głębokości i bezpieczeństwa innych kąpiących się. Tylko tyle i aż tyle. Zaskakujący był natomiast brak gastronomii. Na odcinku blisko 40 km wzdłuż Fiordu Drammen znalazłem jedną knajpkę w postaci baru… tajskiego. Nic więcej, żadnych hamburgerów, gofrów, lodów, lodówek z colą. Ale za to jaka błoga harmonia przestrzenno-akustyczna, że tak powiem. Brak reklam, banerów, muzyki płynącej z barowych głośników, pokrzykiwania barmanów: „czternastka, schabowy z frytkami raz, odebrać”, tak charakterystycznych dla naszego wybrzeża. Spokój, cisza. Plażowicze natomiast masowo przynoszą ze sobą termosy z kawą. Nota bene – to w Skandynawii wypija się najwięcej kawy na świecie na głowę mieszkańca, a nie we Włoszech, jak się powszechnie sądzi. Dosyć popularny jest też zwyczaj przynoszenia ze sobą jednorazowych rusztów i grillowania na plaży. Ale miejsca jest dość, więc nie jest to specjalnie denerwujące. A trzeba dodać, że te jednorazowe grille często używane są też w parkach miejskich, nawet w największym parku w Oslo widać co kawałek smużkę dymu i czuć charakterystyczny zapach. Pewnym wyjaśnieniem skromnej oferty gastronomicznej (co, jak wspomniałem wcześniej, zupełnie mi nie przeszkadzało) jest niewielka ilość turystów na metr kwadratowy i wysokie ceny w norweskiej gastronomii w ogóle. Małe piwo w knajpce kosztuje nawet 40 zł. Do cen jednak powrócę potem. Plażowanie urozmaicaliśmy sobie wycieczkami po okolicy. Zacznijmy od dróg. Są dobrej jakości, z niewielkim natężeniem ruchu. Do tego astronomicznie wysokie kary za przekroczenie prędkości, stosowane konsekwentnie od lat, sprawiły, że jeździ się bezpiecznie. Ruch jest raczej spokojny, zachowania kierowców przewidywalne, szaleńcy za kierownicą widywani rzadko. Ale też trzeba przyznać, że ograniczenia prędkości stosowane są z umiarkowaniem, tam gdzie to jest rzeczywiście niezbędne, czyli odwrotnie niż u nas. Odcinki autostrad, w tym w Oslo, są płatne. Płatne są też niektóre tunele. I to właśnie tunele zrobiły na nas największe wrażenie w tutejszym systemie drogowym. W okolicy Drobak możemy skorzystać z ponadsiedmiokilometrowego tunelu pod Fiordem Oslo (płatny, około 35 zł). Przejazd robi wrażenie. Najpierw 3,5 km łagodnego zjazdu pod morskie dno, a potem taki sam odcinek do góry. A morze nad naszymi głowami! Trafiliśmy także na skrzyżowanie dróg wiodących tunelami i podziemne rondo. Część ruchu samochodowego w Oslo także ukryta jest pod ziemią i morzem. W okolicy Opery można podróżować podziemną trzypasmową autostradą z licznym rozjazdami, co znacznie przyspiesza przejazd przez centrum. Ruch samochodowy został także całkowicie ukryty pod ziemią w modnej nadmorskiej dzielnicy Aker Brygge, której poświęcę jeszcze kilka słów. Mieszkańcy i turyści podróżują po niej podziemnymi ulicami, co można obserwować w niektórych miejscach przez szklane płyty umieszczone w chodnikach. A na powierzchni wyłącznie trakty piesze. I na zakończenie najbardziej niezwykły tunel, jaki widziałem. Niezwykły, bo… pionowy. W Drammen znajduje się punkt widokowy na wzgórzu Bragernasasen. Na szczycie tym, na wysokości 200 m znajduje się parking, na którym dojechać można przez Spiralen. To wydrążona w skale, pionowa serpentyna z drogą wiodąca z podnóża na sam szczyt. Droga we wnętrzu góry ma 1650 m długości, mogą nią przejeżdżać nawet autobusy. Zbudowano ją w latach 60. ubiegłego wieku. Odwiedzając okoliczne atrakcje, najbardziej oczywistym kierunkiem jest Oslo, które na pierwszy rzut oka jest miastem jak wiele innych na naszym kontynencie. Zwyczajny pałac królewski, budynek parlamentu także niczym specjalnie się nie wyróżnia, główna ulica stanowiąca deptak również zwykła. Uwagę zwraca jedynie wyjątkowa dbałość o czystość i porządek. Także katedra, główny kościół stolicy królestwa, jest raczej skromny i zwyczajny. Ale tu nas spotkało dosyć niezwykłe zdarzenie. Otóż katedrę zastaliśmy zamkniętą dla turystów, a przed nią samochód transmisyjny miejscowej telewizji, trzy policyjne motocykle, tyluż policjantów i kilkunastu turystów. Ruch uliczny odbywał się normalnie, przechodnie przechodzili koło wejścia do katedry bez przeszkód. Okazało się, że w tym dniu wypadała druga rocznica zamachów w Oslo i w katedrze odbywa się uroczysty koncert z udziałem następcy tronu księcia Haakona, jego małżonki, księżnej Mette-Marit oraz premiera Norwegii Jensa Stoltenberga. Rocznica zamachów, a tu nawet ulica przed katedrą nie zamknięta dla ruchu. I tylko trzech umundurowanych policjantów! Kolejnych trzech w cywilu rozpoznać można było po słuchawkach w uchu. U nas zamknięto by wszystkie ulice w okolicy, nastawiano metalowych barierek i zaangażowano dziesiątki mundurowych i tajniaków. Z ciekawością zatrzymaliśmy się na chwilę. I co zobaczyliśmy? W pewnej chwili pod drzwi katedry podjechało stare Volvo, choć trzeba przyznać, że w przedłużonej wersji (ale nieopancerzone, bo widziałem to po drzwiach), oraz kilkunastoletnie BMW ochrony. Ruchu na ulicy nie zatrzymano, na chodniku rozciągnięto jedynie taśmy znane powszechnie z lotnisk. Książe z małżonką pozdrowili przechodniów, wsiedli do samochodu i w normalnym ruchu ulicznym odjechali, korzystając jedynie z honorowej asysty dwóch motocyklistów. Następnie katedrę opuścił premier. Swobodnie podszedł do nielicznych przechodniów, przywitał się, wszedł między nich, nie rozdzielany przez ochronę, która dyskretnie pozostała z tyłu. Chętnie fotografował się z turystami. Jak sądzę, z punktu widzenia zasad ochrony VIP-ów, nie był to majstersztyk i poseł Dziewulski widząc to pewnie by zemdlał. Ale wszystko przebiegło spokojnie, bez incydentów, także moja żona i syn oraz znajomi sfotografowali się z uśmiechniętym prezesem rady ministrów, który po kilku minutach, gdy przechodnie stracili nim zainteresowanie, dyskretnie odjechał niezauważony. I to wszystko w rocznicę najtragiczniejszego zamachu terrorystycznego w dziejach Norwegii! Praktyczni Skandynawowie wychodzą pewnie z założenia, że zamachowca i tak nic nie powstrzyma i nawet jak od czasu do czasu dojdzie do incydentu, to taniej jest wybrać nowego szefa rządu niż przez lata łożyć na jego kosztowną ochronę. A na serio – po prostu nie pozwalają, aby zwyciężyli terroryści, narzucając nam strach. W Oslo gorąco polecam także odwiedzenie budynku opery. Ten położony nad samym fiordem budynek z białego kamienia jest olśniewający. Bryła opery o nieregularnym kształcie, została tak zaprojektowana, że nie ma w niej klasycznie rozumianych ścian i dachów. Niemal wszystkie powierzchnie tego budynku, nachylonego w kierunku morza, stanowią bowiem ciągi spacerowe. Bez przeszkód, po kamiennych płaskich powierzchniach dostaniemy się na najwyższy punkt budynku. Widziałem tam nawet rowerzystów. Całość łagodnie schodzi do wód fiordu, spokojnie się w nim zanurzając. Wnętrze także zostało zaprojektowane nowocześnie, z bardzo pomysłowym wykorzystaniem narodowego materiału budowlanego Norwegów – drewna. Niestety, mogłem podziwiać jedynie architektoniczny kunszt opery, wierząc, że muzyczny jest nie mniejszy. Może kiedyś będzie okazja się przekonać, bo do Norwegii jeszcze wrócę. A, i warto z najwyższego punktu opery rzucić okiem w kierunku pasma górskiego otaczającego od północy Oslo i przyjrzeć się błyszczącej w słońcu, nowoczesnej skoczni narciarskiej Holmenkollen. Idąc z opery wzdłuż morskiego brzegu dojdziemy do kolejnego obiektu, który śmiało mogę polecić. To najbardziej znany ikonograficznie budynek Oslo, czyli ratusz. Jednym się podoba, innym nie, zobaczyć warto. Warszawiacy dostrzegą w tym budynku liczne podobieństwa do Pałacu Kultury I Nauki, choćby portale wejściowe i liczne rzeźby ludzi pracy. Zupełnie jak w naszym socrealizmie, tyle, że sam budynek wykonany jest z czerwonej cegły, co u nas w tym nurcie architektonicznym chyba nie występowało. W ratuszu wręczana jest co roku pokojowa nagroda Nobla. W Oslo należy odwiedzić także nowoczesną dzielnicę Aker Brygge. Powstała na postoczniowych terenach, w centrum miasta. Pisałem już wcześniej o ukrytych pod ziemią jezdniach i wyłącznie pieszym ruchu. Trzeba jednak dodać, że łatwo poruszać się także po tej dzielnicy łodzią, bowiem kanały wiją się wśród budynków, a zacumować można dosłownie przed wejściem do budynku, w którym się zamieszka. Całość jest nowoczesna, każdy budynek inny, ale łączy je w spójną całość pomysł, kompletne założenie urbanistyczne. Są tu zarówno mieszkania, jak i biura, sklepy i restauracje. Jest też niewielka plaża oraz liczne fontanny. Ciekawym pomysłem jest uliczny potok z bieżącą wodą, ciągnący się wzdłuż jednego z deptaków i spadający małym wodospadem do kanału portowego. W okręgu Oslo nie brakuje atrakcji turystycznych. Łącząc wypoczynek nad morzem ze zwiedzaniem trzeba jednak dokonywać wyboru. Mogę zatem polecić muzea o tematyce wojennej i morskiej. Jedni je lubią, inni nie. My zwiedzaliśmy je z zachwytem. Jest ich w okolicy Oslo kilka, są najczęściej bezpłatne. Posiadają bardzo bogate zbiory, prezentowane w ciekawy sposób, często w formie dużych inscenizacji. Dużo jest pamiątek po okresie II Wojny Światowej. Muzea te umiejscowione są zazwyczaj w doskonale zachowanych obiektach o charakterze forteczno-obronnym. Najbardziej okazałe jest muzeum na wyspie Oscarborg, we Fiordzie Oslo, w pobliżu Drobak. To z tej fortecy zatopiono niemiecki krążownik Blucher w pierwszym dniu inwazji niemieckiej na Norwegię, opóźniając atak na Oslo i umożliwiając tym samym ewakuację króla i rządu do Wielkiej Brytanii. Wrak okrętu spoczywa na dnie fiordu do dziś, co doskonale ukazują prezentowane w muzeum makiety i zdjęcia. W twierdzy największe wrażenie robi świetnie zachowana bateria artyleryjska dużego kalibru. Wyspę forteczną warto odwiedzić także ze względu na widoki, jakie roztaczają się z niej na wybrzeża fiordu oraz na malownicze miasteczko Drobak. Wejście do fortecy jest bezpłatne, ale trzeba zapłacić za rejs statkiem (bilet rodzinny 120 zł), co stanowi atrakcję samą w sobie, szczególnie, jeżeli trafi się na przepływający obok ogromny wycieczkowiec płynący do Oslo. Warto odwiedzić także Muzeum Morskie w Horten, z jego główną atrakcją w postaci dużego okrętu podwodnego, wyeksponowanego na dziedzińcu. Można wejść do jego wnętrza, uzmysławiając sobie w jak ciężkich warunkach pełnią służbę podwodniacy. Z całą pewnością nie jest to służba dla ludzi z klaustrofobią. Warte polecenia jest także muzeum w samym Oslo, w zamku Akershus, z dużą kolekcją świetnie wyeksponowanej broni i pojazdów wojskowych. Wreszcie, wymagająca nieco dłuższej przejażdżki w kierunku granicy szwedzkiej, twierdza Fredrikstad. Tu możemy podziwiać całe, świetnie zachowane założenie forteczne. Wielbiciele klimatów morskich, ale cywilnych, mogą jeszcze odwiedzić muzea na półwyspie Bygdoy w Oslo. Tam w oryginale prezentowana jest słynna tratwa Thora Heyerdahla Kon-Tiki, na której przepłynął Atlantyk, statek żaglowy sławnych norweskich polarników Fram oraz świetnie zachowane łodzie wikingów (w trzech różnych muzeach). Z innych atrakcji turystycznych polecam także wizytę w kopalni srebra koło Kronbergu. To nieczynna już kopalnia, o nieprawdopodobnej strukturze podziemnych korytarzy, z których kilka jest udostępnionych dla zwiedzających. Możemy zobaczyć, w jakich warunkach pracowali górnicy przed laty, ale zdaje się, że komfort tej pracy nie zmienił się chyba specjalnie do dziś. Największą atrakcją jest piętnastominutowa przejażdżka górniczą kolejką do wnętrza góry, w której znajduje się kopalnia. Wjazd do kopalni nie polega bowiem, jak jesteśmy do tego przyzwyczajeni, na opuszczeniu w głąb ziemi windą, ale na wjeździe mikroskopijnym pociągiem do środka pasma górskiego, w którym wydrążone są kopalniane korytarze (stąd pochodzenie słowa „górnik”). Turyści umieszczani są po 6 osób w maleńkich, zamkniętych stalowych wagonikach i z ogromnym hałasem transportowani do stacji we wnętrzu góry, skąd w trakcie czterdziestominutowej przechadzki z przewodnikiem zapoznają się z warunkami pracy wydobywców srebra. Jest zimno i wilgotno. Atrakcją dla dzieci są umieszczane co jakiś czas, tajemniczo iluminowane skrzynie z „cennymi” kamieniami (chyba jakieś odmiany kwarcu, ale pewien nie jestem). Ze skrzyń tych dzieci garściami zaczerpują skarby, ale i dorośli nie przepuszczą okazji i przy każdej kolejnej skrzyni widać u nich coraz bardziej wypchane kieszenie. Niewątpliwie atrakcją charakterystyczną tylko dla Norwegii są całkowicie drewniane, trzynastowieczne kościoły słupowe, wykonane techniką bez użycia gwoździ. W poprzednim zdaniu jest jednak drobna nieścisłość – jedna z tych świątyń bowiem znajduje się poza granicami Norwegii, w Polsce, w Karpaczu, a powszechnie znana jest jako Wang. W Norwegii jest ich kilkadziesiąt, jedną można obejrzeć w Heddal (największa), drugą w Oslo, w skansenie. Stanowią majstersztyk sztuki budowlanej. Katedra w Heddal posiada trzy wieże oraz 64 powierzchnie dachowe. Wspomniałem na początku o cenach. To jedyna poważna wada tego uroczego kraju. Ale nie jest to powód do jego omijania. Trzeba po prostu inaczej zorganizować wyjazd. Wynająć domek nad fiordem zamiast hotelu, mniej czasu spędzać w restauracjach i samemu trochę pogotować. W supermarketach można dostać stosunkowo tanie produkty (w tamtejszym dyskoncie zapłacimy tyle ile – powiedzmy – u nas w luksusowych delikatesach), benzyna jest o 2 zł droższa na litrze. Ale za to łowcy garderoby mogą trafić na markowe ubrania w atrakcyjnych cenach, bo liczne przeceny sięgają często 70%. Odniosłem wrażenie, że Norwegowie są przyjaźnie nastawieni do turystów, choć oczywiście bardziej zdystansowani niż mieszkańcy południowej Europy. Za to wszyscy, nawet małe dzieci, mówią płynnie po angielsku. Język polski na ulicach też nie jest rzadkością, bo Norwegia stała się domem dla wielu naszych rodaków. Nie znajdziemy tu oczywiście licznych knajpek tak charakterystycznych dla greckich czy włoskich wybrzeży, z winem i owocami morza, gdzie do nocy można biesiadować za niewielkie pieniądze. Ale ilość atrakcji niezbędnych turyście do letniego wypoczynku jest tak duża, że nielicznych wad nawet nie zauważymy. Krzysztof Mowiński
Mówią o nich "tytani wytrzymałości". Nic dziwnego, mają do pokonania morderczą trasę. Wśród nich Polacy!
Już niedługo w lodowatych wodach norweskiego fiordu rozpocznie wyścig Rockman Swimrun. Zawodnicy mają do pokonania 41 km naprzemiennie biegnąc i płynąc wpław. Po raz pierwszy na trasie pojawią się dwaj Polacy.
Już 6 sierpnia, w lodowatych wodach słynnego norweskiego Świetlistego Fiordu, dziewięćdziesiąt dwuosobowych zespołów rozpocznie wyścig Rockman Swimrun. Zawodnicy zmierzą się z nie byle jaką trasą - pokonają 41 km naprzemiennie biegnąc i płynąc wpław. Do startu podchodzą jedynie tytani wytrzymałości, sportowcy, dla których ultramaratony takie jak polski Bieg Rzeźnika to po prostu punkt programu treningowego. W tegorocznym wyścigu po raz pierwszy wystartują Polacy - Jędrzej Maćkowski i Rafał Bebelski. Swimrun Swimrun to stosunkowo młoda i szybko rozwijająca się dyscyplina sportu. Wywodzi się ze Szwecji. To tam w 2006 roku odbył się pierwszy wyścig (Ö till ö). Zawodnicy w parach musieli przebiec i przepłynąć określoną liczbę odcinków trasy bez zatrzymywania się. Rockman Swimrun odbywa się po raz trzeci. Dystans wyścigu może nie wygląda imponująco (zawodnicy będą mieli do pokonania w sumie 6 km wpław oraz 35 km bieg). O trudach wyzwania świadczą jednak inne wskaźniki: temperatura wody wahająca się od 10 do 15 stopni i ponad 2500 metrów przewyższenia w terenie. Najszybsi zawodnicy powinni przekroczyć linię mety w czasie poniżej 8 godzin. Najsłabszych ze stawki wykluczy 12 godzinny limit czasu. Gdyby połączenie pływania w wodach otwartych z biegiem w trudnym terenie nie było wystarczająco ekstremalne, uczestnicy muszą przekroczyć linię mety z tym samym ekwipunkiem, z jakim wystartowali. Specjaliści od wyścigów typu swimrun zalecają sportowcom wyposażenie się w płetwy, wiosła, czepki oraz zatyczki do uszu. Trzeba jednak mieć na uwadze, że będą one im towarzyszyć (i przeszkadzać) podczas biegu. Kibicujemy Zawodnicy startują w dwuosobowych zespołach. Dla większego bezpieczeństwa muszą trzymać się razem z zachowaniem maksymalnego dystansu 10 metrów. Trzymamy kciuki za polską ekipę. Jędrzejowi Maćkowskiemu i Rafałowi Bebelskiemu będzie można kibicować na blogu odgrubasadoultrasa.blogspot.com. Więcej o zawodach na rockmanswimrun.com
Preikestolen to skalny pulpit, który znajduje się na wysokości 604 metrów ponad Lysefjorden, najbardziej malowniczym z norweskich fiordów.
Ten niemal idealny kwadrat o boku 25 metrów zawieszony nad przepaścią jest wprost wymarzonym miejscem na piknik. Dotarcie tam zajmuje około 2 godzin, jeżeli trekking zaczniemy z górskiej lodży Preikestolen Fjellstue. Niesamowita formacja skalna powstała około 10 tys. lat temu, kiedy te tereny pokrywały jeszcze lodowce. Wówczas woda, która wypełniła skalną szczelinę, zamarzła tym samym zwiększając swoją objętość, co doprowadziło do rozsadzenia skały i oderwania się od niej wielkiego bloku, który następnie został porwany przez lodowiec i przeniesiony w to właśnie miejsce. Tak powstał ten absolutnie unikatowy punkt widokowy.
Laureaci konkursu Travelera wyruszyli do krainy fiordów, trolli i huldr.
Najlepsi w konkursie „Odkrywamy dziką Europę” pojechali do Norwegii, by „móc poczuć ją wszystkimi zmysłami”, jak napisała w swoim zgłoszeniu jedna z laureatek. Były więc trekking najpiękniejszymi szlakami Norwegii, zdobywanie szczytów, morskie kajaki i drink na lodowcu. Zaczęło się jednak od kanapki. Na słynnym targu rybnym w Bergen mieliśmy do wyboru bułkę z wielorybem albo łososiem. Jest to klasyczna przekąska w tym mieście, tak samo obowiązkowa jak zwiedzanie Bryggen, czyli portowej starówki, której uliczki są wyłożone drewnem. Bergen słynie z wielu zabytków, ale też z wyjątkowej pogody. Ściślej – pada tu przez większą część roku, także latem. Nam, czyli ośmioosobowej grupie, w tym piątce szczęśliwych zwycięzców konkursu, podczas zwiedzania miasta przygrzewało słońce. Czy było to „szczęście pierwszego razu”? Większość z nas zawitała do Norwegii po raz pierwszy. Wyjątkiem był Konrad, który nie raz odwiedził ten kraj i który wie o nim wszystko. I już pierwszego dnia wyprawy, jako jej głównodowodzący, wprowadził zakaz używania słowa „przejaśnia się”. Na wszelki wypadek, żeby pogoda, która w Norwegii zawsze jest w kratkę, okazała się dla nas łaskawa. Na początek zrobiliśmy rozgrzewkę w norweskim Wielkim Kanionie. Aurlandsdalen – głęboka polodowcowa dolina – w pełni zasługuje na tę nazwę. Ludzie wędrowali nią od wieków, nie było bowiem krótszego połączenia między wschodnią i zachodnią częścią kraju. Teraz biegnie nią jeden z najpopularniejszych szlaków trekkingowych w Norwegii. My pokonaliśmy tylko kilkunastokilometrowy, ale za to bardzo urokliwy odcinek między Osterbo a Vassbygdi. Te kilka godzin marszu wzdłuż skalnych ścian i rwącej rzeki dało wyobrażenie o tym, co natura może wyrzeźbić, posługując się lodem jako dłutem. Od czasu do czasu mijaliśmy stare farmy, z których najbardziej efektownie wygląda Almen ( jest ukryta pod ogromnym głazem). Farmy, mimo że opuszczone od wielu lat, stanowią element norweskiej tradycji i część z nich doczekała się renowacji. Najtrwalszy ślad ludzkiej obecności na tym szlaku to wykute w czasach bardziej współczesnych skalne półki. Dzięki nim nie trzeba omijać górą najbardziej stromych fragmentów doliny. Na nich właśnie trwała ciężka walka – Łukasz, jeden z laureatów, zmagał się ze swoim lękiem wysokości. Właściwie: z Lękiem Wysokości, a nie jakimś tam nieprzyjemnym łaskotaniem pod kolanami. On już drugiego dnia dobrze poczuł smak Dzikiej Europy. WYGLĄDALIŚMY ZABAWNIE – z wiosłami w dłoniach i gumowymi falbaniastymi kieckami sięgającymi kolan. Staliśmy na skalistym brzegu jeziora Styggevatnet, słuchając instrukcji obsługi morskiego kajaka i szykując się do wodowania. Przewodnik tłumaczył, co się powinno, a czego nie należy robić: jak wsiadać, jak zaczepić „kieckę” na krawędziach kajaka (po to by woda nie wlewała się do środka), jak sterować. Skończyły się żarty, pora była przyłożyć się do wioseł. Jezioro Styggevatnet jest tak naprawdę sztucznym zbiornikiem. Powstało po utworzeniu zapory na rzece wypływającej z lodowca Jostedalsbreen, największego w kontynentalnej Europie, a dokładniej – z jęzora Austadalsbreen. Widzieliśmy go zresztą z brzegu, wydawał się oddalony o przysłowiowy rzut beretem. Oczywiście było to tylko złudzenie, w norweskim krajobrazie często brakuje punktów odniesienia, które dałyby skalę dla ogromu dolin i gór. Płynęliśmy zygzakiem, trzymając się blisko brzegu. Wpierw do cypla, później do samotnego iceberga. Wreszcie dotarliśmy w pobliże czoła lodowca. Ściana lodu wynurzająca się z malachitowej toni aż korciła, żeby się do niej zbliżyć. Było to oczywiście surowo zakazane – nie wolno do niej podpływać ze względu na możliwość ocielenia się lodowca. Może to nastąpić w każdej chwili i spowodować lokalne tsunami. To by było coś! Chyba każdy po cichu liczył, że jakaś potężna bryła oderwie się właśnie w tym momencie i z hukiem runie do wody. Nic z tego. Lodowiec pozostał zimny i nieczuły na nasze pobożne życzenia. Uzbrojeni w raki i związani liną wdrapaliśmy się na jego błękitne cielsko. Przewodnik prowadził nas między szczelinami, przy odpowiedniej asekuracji pozwalał zajrzeć w głąb lodowych czeluści. Ich dno pozostawało poza zasięgiem wzroku, miały po kilkadziesiąt metrów głębokości. Trudno było nie czuć respektu dla tej pozornie nieruchomej masy lodu, nie sposób też było nie zachwycić się jego urodą. I, co tu ukrywać, smakiem. Zatrzymaliśmy się w miejscu mniej pociętym szczelinami, co dawało większą swobodę (można było odwiązać się na chwilę od liny). Tam przewodnik zaczął ryć czekanem powierzchnię lodowca. Wybrane bryłki trafi ły do kubków z mocniejszą zawartością. Jak się przyłożyło ucho do ścianki, słyszało się charakterystyczne pstrykanie, warte zresztą duże pieniądze. Firmy sprowadzające lód lodowcowy specjalnie na kostki do drinków robią poważne interesy. Lód jest czyściutki, smaczny, a uwięzione w nim powietrze musuje podczas uwalniania się do alkoholu. Po prostu czysty interes. Zakończenie degustacji przyśpieszyły ciemne chmury zakrywające niebo. Zaklinanie pogody działało tego dnia tylko do popołudnia. Jezioro szybko straciło swój malachitowy odcień, wszystko zlało się w szarość. Wiosłowaliśmy już w strugach deszczu, starając się jak najszybciej dostać do brzegu i samochodu. Na pamiątkę po tym wysiłku zostały odciski na kciukach. Ruszając z Bergen, rozpoczęliśmy właściwie wyprawę szlakiem różnych norweskich „naj”. A więc największy lodowiec, najpopularniejsza trasa trekkingowa. Nie mogło też zabraknąć najdłuższego fiordu – Sognefjorden. Przepłynęliśmy jego wąską odnogą zwaną Naroyfjorden, gdzie ściany zbliżają się na odległość zaledwie 250 m. Wodospady po pewnym czasie przestały robić wrażenie, ale co innego farmy. Do większości z nich można się dostać tylko drogą wodną. To dopiero trzeba mieć kondycję, żeby wdrapywać się brzegiem fiordu do domku przycupniętego na górze. Na ląd zeszliśmy w uroczej osadzie Undredal. Gdy prom pełen hałaśliwych turystów oddalił się od brzegu, odetchnęliśmy z ulgą. Można było spokojnie zobaczyć to, co malutka miejscowość ma najcenniejszego: stary drewniany kościółek pomalowany na biało. Trzeba go zwiedzić, ponieważ to najmniejszy w Norwegii kościół spośród tzw. masztowych (stavkirke). Jest w nim tylko 40 miejsc siedzących i, jak się dowiedzieliśmy podczas wizyty, to właśnie one stanowiły kryterium określające wielkość świątyni. Co innego słynny kościół w Urnes – może być negatywem tego z Undredal. Duży, czarny, od około 1130 r. stoi na brzegu Lustrafjorden. Jest najstarszym kościołem typu stav w całej Norwegii. W środku nie wolno fotografować, na szczęście na zewnątrz nie jest to zakazane. Chodzi o północny portal pokryty misternymi, wstęgowatymi ornamentami rzeźbionymi w drewnie. Stylizowane sylwetki zwierząt przeplatają się z motywami roślinnymi, całość zaś ma symbolizować walkę dobra ze złem. Zdobienia zostały wykonane w epoce wikingów, gdy wierzenia pogańskie przenikały się z chrześcijaństwem. Trzeba przyznać, że wikingowie mieli świetny gust. Równie precyzyjną robotę, choć wiele stuleci później, wykonali budowniczowie kolejki Flam. To największe dzieło norweskiej inżynierii początku XX w. O skali przedsięwzięcia świadczy fakt, że budowa linii kolejowej zajęła blisko dwie dekady. Należało wydrążyć aż 20 krętych tuneli, przerzucić most nad rzeką i w kilku miejscach puścić jej wody pod torami. Trasa nie jest długa (20 km), za to bardzo stroma – różnica poziomów między górną stacją Myrdal a dolną Flam, leżącą nad samym fiordem, sięga blisko 900 m. Wszystkie te dane świadczą dobitnie o jednym – Flamsbana oferuje niebywałe widoki na dzikie góry, doliny i wodospady. I przyciąga każdego roku ponad pół miliona turystów. My nie stanowiliśmy wyjątku. Wisieliśmy w otwartych oknach raz po jednej, raz po drugiej stronie wagonika i ostrzeliwaliśmy migawkami aparatów surowy norweski krajobraz. Przy wodospadzie Kjosfossen pociąg tradycyjnie zatrzymał się na kilkuminutowy postój. Stłoczeni na peronie z innymi pasażerami daliśmy się oczarować tańczącej na skałach huldrze – jednej z tajemniczych istot żyjących według starych norweskich podań w głębi lasów. Opuściliśmy fiordy i pomknęliśmy słynną Sognefjellsvegen – najwyżej położoną drogą w Północnej Europie, zwaną „Drogą przez dach Norwegii”. Sam fakt, że jest ona zamknięta między listopadem a majem z powodu śniegu, wiele mówi. Została wybudowana specjalnie pod turystów jeszcze przed wojną i trzeba przyznać, że była to doskonała inwestycja. Stanowi dziś niebywałą atrakcję – nawet jeżeli nie wysiądzie się z samochodu, można powiedzieć, że się w górach było. I to w jakich! Droga biegnie przez przełęcz na wysokości 1434 m (to jej najwyższy punkt), przecina kilka masywów górskich, między innymi Jotunheimen. Jego nazwa znaczy tyle co „Dom Olbrzymów”. Doprawdy nie mogła być bardziej trafna. W tym właśnie masywie wyrasta najwyższy szczyt Norwegii. On był naszym kolejnym celem. Galdhopiggen (2469 m) wzrostem niemal dorównuje naszym Rysom, jednak za sprawą położenia na północy jest otoczony lodowcami. Wejście nie stanowi problemu, nie ma nawet łańcuchów, trzeba jednak mieć przewodnika i odpowiedni ekwipunek. Latem szturmuje go masa ludzi w różnym wieku, o czym przekonaliśmy się naocznie. Obok nas sunęła po lodowcu długa kolumna turystów. Byli przywiązani parami do jednej liny, we mgle wyglądali posępnie niczym skazańcy. Na samej górze mgła jeszcze bardziej się zagęściła, z trudem dało się zobaczyć kamienny schron stojący tuż pod szczytem. Szkoda, przy słonecznej pogodzie widoki stamtąd muszą być wspaniałe. Podczas zejścia nieoczekiwanie zatrzymał nas na grani przewodnik innej grupy. Jedna z turystek wychłodziła się i osłabła tak bardzo, że nie była w stanie iść dalej – ani w górę, ani w dół. Wśród nas był lekarz – Gabrysia, która udzieliła pomocy. Później nie zostało nic innego, jak czekać na przybycie helikoptera i ratowników górskich. Dopiero po dwóch godzinach ruszyliśmy w dół. Długie oczekiwanie zostało jednak wynagrodzone – mgła się podniosła i na chwilę ukazał się szczyt Galdhopiggen. SZLAK BESSEGGEN przeszliśmy na deser. To najbardziej popularny szlak w górach Jotunheimen i w ogóle w całej Norwegii. Biegnie wąską granią między jeziorami położonymi na różnych wysokościach – ciemnoniebieskim Bessvatnet a szmaragdowozielonym Gjende. W słoneczny dzień efekt jest doprawdy niebywały. Nic dziwnego, że w sezonie przez Besseggen przewija się ok. 35 tys. osób. Czy to dużo? No to pomyślcie, że rekord szlaku nad Morskie Oko w Tatrach wynosi ponad 13 tys. – i to jednego dnia. Większość turystów płynie statkiem do Memurubu i tam zaczyna trekking w kierunku schroniska Gjendesheim. My poszliśmy pod prąd. Cóż to był za doskonały pomysł. Po pierwsze nikt nam nie deptał po piętach. Po drugie najbardziej stromy odcinek pokonywaliśmy w dół. Zamiast wdrapywać się na rękach i nogach, wbijając wzrok w skały, mogliśmy sycić oczy widokiem jezior i ośnieżonych gór. Na sam koniec była wisienka na torcie. Już w drodze do Oslo spełniło się pobożne życzenie – zobaczyliśmy renifera. Stał blisko pobocza i zachowywał się tak, jakby został zamówiony na konkretną godzinę i miejsce. Konrad do niczego się jednak nie przyznał. Mieliśmy dostać Norwegię w pigułce i oto ją otrzymaliśmy. Tylko nikt nie uprzedził, że będzie to pigułka uzależniająca. NORWEGIA - NO TO W DROGĘ Najlepiej szukać promocji tanich przewoźników: WizzAir oraz Norwegian. Trzeba pamiętać, że samoloty WizzAir lądują na lotnisku Oslo Sandefjord oddalonym od centrum miasta o 120 km. Poruszanie się po Norwegii nie należy niestety do najtańszych. Dobrą opcją, zwłaszcza gdy wykupi się wcześniej bilety, jest przejazd autobusami, np. No-Way Busseks-press. Warto rozważyć podróż własnym autem. Wprawdzie dochodzą koszty promu i paliwa (jego ceny w Norwegii są porównywalne do polskich!), ale za to można wziąć zapas prowiantu. www.nor-way.no Niepisane prawo, tzw. Allemannsretten, zezwala na biwakowanie na dziko, także w pobliżu schronisk (ale pod warunkiem, że z ich okien nie widać namiotu). Bardzo popularne są także noclegi na kempingach (w Norwegii jest ich ponad tysiąc). Przykładowo noc na Flam Camping kosztuje 205 koron norweskich (ok. 100 zł) za namiot, auto i 2 os. www.flaam-camping.no Kanapka na Torget, czyli targu rybnym w Bergen, kosztuje 35–55 koron. Zwiedzanie kościoła w Undredal i Urnes to wydatek 60 koron. Za przejazd kolejką Flam w jedną stronę zapłacimy 250 koron. www.visitnorway.pl www.norwegofi l.pl www.visitjotunheimen.com www.icetroll.com www.fl aamsbana.no
Przez swoją przestrzeń Norwegia czyni cię małym. Ale jest tak opiekuńcza i życzliwa, że wcale nie chcesz dorosnąć. Niczym dziecko w wielkiej przytulnej kołysce.
Nie ma tu barierek, zakazów wstępu, terenów prywatnych, tabliczek „Uwaga! Zły pies”. Norwegia to gigantyczny naturalny amfiteatr z bezpłatną rezerwacją VIP-owskich miejsc. Każdy może postawić namiot tam, gdzie mu najładniej. I napić się krystalicznej wody z wodospadu, nawet jeśli płynie z kranu. Ingerencja człowieka w przyrodę ogranicza się do rozrzuconych po całym kraju chatek zwanych hytte. Wszystkie są oczywiście drewniane, a ich dachy porasta trawa. Wyższy stopień zespolenia architektury z przyrodą mają chyba tylko wioski hobbitów. Gdyby zapytać Polaków, z czym kojarzy się Norwegia, co drugi odpowie, że z fiordami. Wrzynające się w głąb lądu zatoki mają nawet 200 km długości i do kilometra głębokości. Przytaczanie liczb nie pozwala jednak w pełni wyobrazić sobie skali i piękna tych formacji. Potęgę fiordów można poczuć dopiero na wycieczkowcu wpływającym do Geiranger lub w maleńkim kajaku sunącym wzdłuż Aurland. Dodajmy do tego olbrzymie, pokryte lodowcem góry Jotunheimen czy przypominający Alaskę Park Narodowy Rondane. A także XII-wieczne stavkirke, czyli kościoły klepkowe próbujące pogodzić tradycję chrześcijańską z pogańskimi obrzędami wikingów, miasteczko Lardal ze 160 drewnianymi domkami z XVIII w., secesyjne Alesund otoczone licznymi wyspami i półwyspami... Podróż po Norwegii jest jak szperanie na strychu dziadka. Gdziekolwiek się zajrzy, czekają skarby. Zaludnienie Norwegii to 15 osób na kilometr kwadratowy. W Polsce – 120. Tę różnicę odczuwa się wszędzie. Można iść głównym szlakiem turystycznym przez pięć godzin i zapomnieć, że w ogóle istnieją inni ludzie. Zwłaszcza w górach. Bo w Norwegii gór jest dużo. Bardzo dużo. A to oznacza zakręty. Znalezienie dwukilometrowego odcinka prostej drogi graniczy z cudem. Jeżeli już się udaje, będzie to prawdopodobnie tunel wydrążony w brzuchu zastygniętego trolla, czyli wzgórza. W robieniu dziury w całym Norwegowie są zresztą mistrzami. Podziemny korytarz łączący miasteczka Lardal i Aurland na zachodzie kraju liczy 24 510 m i jest najdłuższym na Ziemi. Warto zmierzyć się z tą klaustrofobiczną trasą, choćby dla momentu zbliżania się do „kryjówek Batmana”, czyli dwóch spektakularnie oświetlonych kapsuł znajdujących się wewnątrz. Oczywiście drogi, te podziemne i te naziemne, mają swoją cenę. Są nią limity prędkości. Dla przeciętnego Polaka jazda 80 km/h poza miastem wydaje się być torturą. W Norwegii jest to prędkość, którą się egzekwuje i – co ważniejsze – obserwuje na drogach. Widmo mandatu za blisko 10 tys. zł skutecznie redukuje biegi. Trochę pokory, dobra muzyka i naprawdę można się przyzwyczaić. Widoki za każdym zakrętem rekompensują tęsknotę za wiatrem we włosach. Co można powiedzieć o ludziach, którzy jeszcze kilkadziesiąt lat temu przywiązywali dzieci do wbitych w ziemię palików, żeby te trzymały się domu i nie pospadały ze ściany fiordu w przepaść? A także zrzucali głazy na górskie drogi, uniemożliwiając poborcom podatkowym dostanie się na ich posesję? I za przodków mających wikingów, prawdopodobnych odkrywców Ameryki? Dziś Norwegowie to w większości spokojni, życzliwi i uśmiechnięci ludzie. W Dzień Niepodległości zakładają tradycyjne stroje bunad i wychodzą na główną ulicę stolicy, aby razem z królem i królową cieszyć się wolnością. Wyobraźmy sobie, że 11 listopada wszyscy mieszkańcy Mazowsza zakładają np. łowickie pasiaki (chyba że ktoś pochodzi z Podhala albo Kurpiów, wtedy stawia na swój region). I spacerują Krakowskim Przedmieściem, wymachując polskimi flagami. Można się rozmarzyć... Ktoś zapewne wykrzyknie, że my nie mamy wielkich złóż ropy, 20 tys. zł na osobę miesięcznie i jest nam trudniej. To prawda, że takie bogactwo zarówno w skali kraju, jak i jednostki trudno sobie wyobrazić. Ale szacunek do otaczającego świata – już łatwiej. Może więc chociaż tego warto się od współczesnych wikingów nauczyć.
Kwietniowe kempingowanie w zimnej przecież Norwegii może się wydawać nieco szalone. Ale właśnie dlatego – pociągające.
Załoga Travelera w trzyosobowym składzie: dwie Anny, w tym niżej podpisana, i Sławomir, mistrz obiektywu, o godzinie 6.00 rano wyrusza z deszczowej stolicy. Po 5 godzinach odbieramy w Poznaniu nasz kamper i, wciąż w strugach deszczu, przechodzimy krótki kurs jego obsługi: gdzie są rurki do nabierania i spuszczania wody, jak włączać gaz czy opróżniać WC. Nie jest lekko! Wewnątrz zimno jak w psiarni, na podłodze błoto. Włączamy ogrzewanie. Już lepiej! A na pokładzie pojawia się jeszcze jedna kobieta, wirtualna – w postaci GPS przemawiającego do nas seksownym głosem. I bezbłędnie wiedzie nas prosto na prom, do Świnoujścia. 18 Kwietnia Zjeżdżamy z promu w Ystad. Słońce dosłownie nas oślepia, choć jest dopiero siódma rano. Pierwszą osobą, którą spotykamy zaraz po opuszczeniu portu, jest maszerująca z kijami zażywna starsza pani. Kolejna, za zakrętem, też uprawia nordic walking… Przypominam sobie, że podczas ostatniego pobytu w Skandynawii, choć był marzec i lało jak z cebra, widziałam sporo osób na rowerach. Ten rejon Europy zamieszkują wysportowane i zahartowane narody – w Oslo i Trondheim zobaczymy hoże dziewczyny, które przy 5–10 stopniach będą paradować w legginsach i skąpych koszulkach odsłaniających obfite biusty, równie kusych kurteczkach oraz w butach na gołych stopach. Pędzimy 100-110 km/godz. dwupasmówką E6, która zawiedzie nas do stolicy Norwegii, a potem dalej, na północ. Pobocza i liczne parkingi w otulinie sosnowych lasów i bazaltowych skał są niemal sterylnie czyste. Przy jednym z nich zatrzymujemy się na pierwszy kamperowy lunch. Fasolka po bretońsku „Pudliszek” odgrzana na kuchence okazuje się jednym z naszych kulinarnych przebojów na tym wyjeździe. Do Oslo wjeżdżamy w promieniach zachodzącego słońca. Holmenkollen Rica Park Hotel, położony obok słynnej skoczni, to jeden z najpiękniejszych budynków stolicy, ponadstuletni, w szwajcarskim stylu uzdrowiskowym, pomalowany w kolorze burgunda – charakterystyczną dla Skandynawii tzw. angielską czerwienią. Dzisiejszą noc spędzamy w luksusowych warunkach. U naszych stóp rozpościera się olśniewająca panorama Oslofjordu. 19 Kwietnia Oslo. Ruszamy śladem triumfującego tu czterokrotnie „króla” Małysza na skocznię Holmenkollen, która we wrześniu ma być rozebrana, by ustąpić miejsca nowocześniejszej konstrukcji. Aby dostać się na szczyt, musimy (tak jak zawodnicy) przejść przez muzeum nart pełne zabytkowych egzemplarzy – nawet sprzed 4 tys. lat! Kilka pięter pokonujemy ciasną, skrzypiącą windą, zaś ostatnią kondygnację – po stromych metalowych schodach. Na górze całe miasto mamy jak na dłoni. Jest tak rozległe, że nie chce mi się wierzyć, że liczy tylko 800 tys. mieszkańców! Z góry zjeżdżamy do centrum kamperem. Mamy kłopoty z parkowaniem, bo choć postojów jest mnóstwo, to gabaryty naszego wozu (6 m długości) pozwalają na zaparkowanie go tylko w poprzek. O dobytek możemy się nie troszczyć – w Norwegii włamań nie ma, a na prowincji nadal wielu domów nie zamyka się na klucz! Zwiedzanie miasta zaczynamy od rozległego Frognepark, gdzie pośród zieleni wyrastają monumentalne rzeźby Gustawa Vigelanda obrazujące los człowieka. Dla świata odkrył go nasz młodopolski pisarz Stanisław Przybyszewski, reprodukując jego dzieło Szatan w jednym z numerów Życia z 1899 r., co doprowadziło do konfiskaty numeru. Najbardziej obfotografowaną rzeźbą parku jest strzelający w niebo 17-metrowy monolit – kłębowisko nagich, splątanych ludzkich ciał ma być metaforą życia od narodzin do śmierci. Otaczają go grupowe rzeźby przedstawiające rozmaite relacje między ludźmi: przyjaźń, miłość, dominację, zazdrość. Z tego ulubionego przez mieszkańców Oslo miejsca spacerów przejeżdżamy na półwysep Bygdoy. Choć nasza „fura” jest zawalidrogą, zaś my mamy kłopoty z orientacją, nikt na nas nie trąbi i nie pogania czy nie wymija ze stekiem obelg. Tu kultura jazdy jest bardzo wysoka, co tylko po części jest wynikiem wysokości mandatów (2,5 tys. zł za przekroczenie prędkości do 30 km/godz., za szybszą jazdę grozi nawet odebranie prawa jazdy) – Norwegowie po prostu są bardzo uprzejmi, w większości znają angielski i chętnie pomagają turystom. Zatrzymujemy się na parkingu przed Muzeum Kon-Tiki. Po chwili trzymam już w ręku klocek drewna balsa. Jest miękkie i lekkie jak piórko! Z niego właśnie idol mojej młodości Thor Heyerdahl wybudował tratwę, pokonując na niej dwa lata po wojnie ponad 8 tys. km z Peru do Polinezji, by udowodnić, że pierwotni mieszkańcy Ameryki Południowej mogli ją zasiedlić. Z ciasną budką na trzy legowiska, przez którą musiały przelewać się fale, i pokładem powiązanym linami wydaje się raczej zabawką niż łodzią poważnej ekspedycji. Na Bygdoy oglądamy też zgromadzone w muzeum łodzie wikingów. W jednej z nich, 22-metrowej, wykopanej w Oseberg i wyposażonej niczym egipskie piramidy w cały doczesny dobytek, odkryto szczątki kobiety w zdobnych szatach – prawdopodobnie żony wodza. A może była to wieszczka lub jakaś władczyni? W końcu kobiety wikingów cieszyły się równouprawnieniem, mogły uczestniczyć w życiu publicznym lub sprawować władzę. Jako załoga NG nie możemy pominąć sąsiadującego z Kon-Tiki Muzeum Fram. Na tym szkunerze Fridtjof Nansen odbył nieudaną ekspedycję polarną na biegun północny, a Roald Amundsen na południowy. W przeciwieństwie do Heyerdahla, panowie mieli niemal komfortowe warunki: salonik z pianinem i kajuty jedynki. Zaopatrzeni w zniżkową kartę, tzw. Oslo-card, płacimy za wstępy taniej. I dobrze, bo jeden bilet to ok. 25 zł! Lunch też jemy skromny, zaledwie zapiekanki z sokiem, a i tak wydajemy 300 zł. Ceny w restauracjach są tu nawet 10 razy wyższe niż w Polsce! Po południu ruszamy, już z mapą, na północ, znów E6 i po dwóch godzinach od wiosennej aury Oslo mamy zimę z kilkumetrowymi zaspami. Witamy w regionie Hadeland, który oferuje nam nocleg w uroczym drewnianym gasthausie. Jest tak zimno, że musimy spuścić wodę ze zbiorników kampera, by nie zamarzła. – Chwała Norwegom, którzy dokładnie odśnieżają drogi – inaczej nie dalibyśmy rady bez zimowych opon i łańcuchów. 20 Kwietnia Hadeland, kiedyś miejsce spoczynku dzielnych, budzących grozę wojowników, których groby z II i III w. odnalazł tu norweski archeolog Haakon Shetelig, dziś jednaz ulubionych turystycznych destynacji. Pagórkowata, sielska kraina porośnięta sosnowym lasem, z polodowcowymi okami jezior – w tym największym w Norwegii, rynnowym Mjosa o powierzchni 366 km2. My wybieramy się na ryby nad mniejsze, czwarte co do wielkości – Randsfjorden. Od Trolling Adventure, przedstawicieli turystycznej firmy organizującej połowy dla turystów, dostajemy specjalne kombinezony, które – jak zapewnia niesamowicie przystojny, dowodzący moją łodzią „wiking” Tom Eric – mają być nieprzemakalne i niezatapialne w razie wywrotki. Niestety, jest tylko jeden w rozmiarze M, który przypada drobniejszej Anuli. W moim, o dwa numeru za dużym ubranku okazuję się mieć krok na wysokości kolan, a rękawy muszę kilkakrotnie zawinąć. Kobieta na traktorze jak nic! Wiosna tu jeszcze nie dotarła, więc spod dziobu pryskają połyskujące w słońcu kawałeczki lodu tak ważnego w mitologii ludów skandynawskich. To właśnie z lodu powstał pierwszy bóg Buri, założyciel boskiej dynastii Asów, tak jak z drzew pierwsi ludzie – z jesionu mężczyzna, a z olchy kobieta. Na pamiątkę stworzenia jesion stał się tu symbolem męskości, a olsza – płodności. Po drodze niejednokrotnie je spotkamy, bo Norwegia jest porośnięta wielkimi połaciami lasów. Czasem składają się z drzew wysokich i prostych jak strzały, natomiast na płaskowyżach skarlałych niczym trolle. Ale nie mają one nic wspólnego z trollingiem, który właśnie uprawiamy. To metoda połowu polegająca na tym, że wędki przymocowane są z boku lub tyłu poruszającej się łodzi. Tom Eric co jakiś czas wykrzykuje: Big fish, big fish just under us! – i na sonarze widzimy całą ich ławicę kłębiącą się wokół burty. Cóż z tego, jeśli podczas czterech godzin łowów mamy tylko jedną, drobną rybkę. Po południu ruszamy do Trondheim w rewelacyjnych humorach i choć przed nami dobre kilkaset kilometrów, co chwilę robimy przystanki przekonani, że autostrada E6 w pięć godzin zawiedzie nas do celu. A pokus po drodze jest mnóstwo: doskonale widoczna z brzegu Mjosa skocznia Lysgardbakkene w Lillehammer, Hundtorp, gdzie król Olaf przebijając dzidą drewnianego bożka, zdołał przekonać tutejszy lud do przyjęcia nowej wiary, Vinstra – podobno Ibsen bawiąc tu niegdyś na wakacjach, zasłyszał miejscową legendę, wykorzystując ją potem w dramacie Peer Gynt. Przed nami wypiętrzają się coraz wyższe, pokryte śniegiem ponad dwutysięczne szczyty Parku Narodowego Rondane. Droga wspina się coraz wyżej, staje się węższa i bardziej kręta. Wydaje nam się chwilami, że to Alpy, ale w piękniejszym, dzikszym wydaniu. Koło Otta już jesteśmy zmęczeni, a to lewie połowa drogi. Mijamy strzałkę do chaty Peer Gynta, która znajduje się właśnie w Rondane. Wreszcie, koło północy, docieramy na przedmieścia Trondheim i tu nasz dobry humor pryska. Kemping przypomina bowiem atmosferę z filmów Hitchcocka: opuszczony, nieoświetlony parking, kilka tirów, wokół żywej duszy, a w recepcji dwoje pracowników, którzy są tu akurat pierwszy dzień i nie wiedzą nawet, gdzie jest podpięcie do prądu. Jakoś podejrzanie patrzy im z oczu. Mimo krańcowego zmęczenia wskakujemy do kampera i po bezowocnych poszukiwaniach innego kempingu (jeszcze nie ma sezonu) lądujemy w centrum miasta na parkingu przed Radissonem. To rozwiązanie dla desperatów bez wyjścia – normalnie takie postoje są źle widziane. 21 Kwietnia Trondheim. Budzą nas klaksony i hałas samochodów. Nieumyci, przemarznięci i niewyspani mamy dosyć tego miasta, jego brudnych peryferii jak z PRL-u. Ale już po godzinie, prowadzeni przez tutejszą przewodniczkę, zmieniamy zdanie. Urzekają nas pomalowane na pastelowe kolory drewniane eks-magazyny portowe przekształcone w luksusowe lofty i klimatyczne kafejki stojące na palach nad rzeką Nidelvą. Wyglądający na pierwszy rzut oka jak chiński, intensywnie czerwony most Gamle Bybro trzeba ponoć przejść trzy razy, aby mieć szczęście – my je mamy, bo znów świeci słońce, a portowa dzielnica Bakklandet, pełna wąskich uliczek i malutkich domków, funduje nam atrakcję w postaci... wyciągu dla rowerów. Za kilka koron specjalna wajcha popycha cyklistę na wzgórze, skąd ma fantastyczny widok na miasto i jego główny zabytek, katedrę Nidaros, wzniesioną w XII w. na grobie króla Olafa II Mocnego, ogłoszonego potem świętym. Przypominające Notre Dame wnętrze rozbrzmiewa stukami – to artyści uzupełniają szkiełka w witrażach, pękające pod wpływem promieni słonecznych. Wieczorem zjadamy pizzę w jednej z knajpek na nabrzeżu urządzonej w starych spichlerzach i śpimy tym razem jak ludzie, w hotelu Nova urządzonym w… kinie. 22 Kwietnia Z Trondheim E39 jedziemy do Kristiansund, na spotkanie z prawdziwymi fiordami. Po drodze zaliczamy prom. W następnych dwóch dniach czeka nas 6 kolejnych przepraw. Wysokie ceny od 50 zł do 150 zł za kwadrans płynięcia (co wynikało z gabarytów wozu), ale widoki nieporównywalne z niczym, co do tej pory widzieliśmy. Lazurowa, przejrzysta woda fiordów o różnych odcieniach odbija w sobie szczyty gór, często przykryte śniegiem. Poniżej linie świerkowych lasów i szalowane, czerwone lub białe domki (niegdyś biel była wyróżnikiem bogactwa). Kristiansund to położone nad oceanem portowe miasteczko jak z pocztówki, pełne piętrowych, szalowanych drewnem w słonecznych kolorach domków. Miasteczko słynie z przetwórstwa dorsza, którego oczywiście próbujemy – pod postacią zupy rybnej w portowej knajpce na pomoście. A przed nami, jak na filmie, przesuwa się po wodzie dalekomorski prom-gigant, którego górne piętra wystają ponad dachy okolicznych domów. Naszym marzeniem jest nocleg przy Drodze Atlantyckiej. To położona na trasie z Kristiansund do Molde droga wiodąca przez osiem mostów łączących skaliste wysepki rozrzucone na zatoce Hustadvika. Łuk jednego z nich oglądany o zachodzie słońca – wydaje się nagle urywać gdzieś w chmurach. Mamy szczęście, bo Hege Anita Eilertsen z organizacji turystycznej w Kristiansund załatwia nam kemping „z widokiem” w Kärväg, a do tego wieczorne łowienie ryb – już tradycyjną metodą „moczenia kija”. I choć znów nic nie schwytaliśmy, na naszym talerzu wylądował na kolację wspaniały kawał norweskiego, wędzonego łososia, a my sami – w ramach norweskiej gościnności – w uroczym apartamencie, urządzonym w tradycyjnym domku krytym darnią. 23 Kwietnia Dziś leniuchujemy. Nocny rajd motorówką wokół Drogi Atlantyckiej tak nas oczarował, że postanowiliśmy się tu zatrzymać. Parkujemy na jednej z wysepek, rozsuwamy roletę, rozstawiamy stolik i turystyczne krzesełka, które wyściełamy śpiworami, bo mimo prażącego słońca ciągnie chłodem od wody. Tym razem w menu gołąbki ze słoika. Kawą delektujemy się na obłych, wystających z wody głazach, na których nasze cienie wyglądają jak rysunki naskalne. W lazurowej wodzie kołyszą się morszczyny – podobno gdzieś dalej, w głębinie, można dostrzec wraki statków, jakie rozbiły się w tej zdradliwej zatoce. Na noc przejeżdżamy na Prinsen Camping pod miastem Alesund, położony nad fiordem. Korzystamy ochoczo z gorącej kąpieli pod prysznicem – 5 koron za 4 minuty, inkasowane przez automat. Usypia nas miarowy plusk fal. Dzięki gazowemu ogrzewaniu przestajemy marznąć – nasze śpiwory, choć teoretycznie przeznaczone na mrozy, zawiodły już w Trondheim, gdy temperatura spadła do zera. 24 Kwietnia Zaczynamy od porannej sesji zdjęciowej z punktu widokowego na szczycie Aksla nad Alesund. Usytuowane nad kanałami kamieniczki to wariacje na temat secesji wzbogacone mieszczańskim upodobaniem do ozdabiania okien kotarami, firaneczkami, kwiatami i cackami z porcelany. Od zamiaru pokonania Drogi Trolli, którą mieliśmy pierwotnie jechać od najpiękniejszego z fiordów w Geiranger do przypominającego alpejskie krajobrazy Andalsnes, odwiodło nas zdjęcie w folderze przedstawiające wąską szosę o nachyleniu 12 stopni i 11 zakrętach. Wybierając inną trasę, nie doczytaliśmy jednak, że wiodąca doń Droga Orłów jest równie wyczynowa. Sławek, choć dzielnie prowadzi wóz w dół, pokonując raz po raz 180-stopniowe zakręty, ma niekiedy strach w oczach. Pojawiają się w nich sztylety, gdy u celu, obejrzawszy już folderowy fiord, dowiadujemy się, że nie ma innej drogi powrotu… 25 Kwietnia Po noclegu na łonie natury, czyli na dziko w lesie w okolicach Lillehamer (w Norwegii jest to dozwolone) mkniemy znów E6 w kierunku Oslo. Ostatni kemping – Lyckornas Husvagns Camp – wypada nam w szwedzkim Ljungskile. Okazuje się miłym miejscem nad jeziorem oblepionym kamperami i przyczepami. Zaskakuje nas, że rezydują w nich tylko emeryci, sanitariaty to w większości sławojki, a prysznice przykryte są tylko plastikowym zadaszeniem. W dodatku po terenie wala się zardzewiałe żelastwo. – Czy to ośrodek jakichś związków zawodowych? – pytam właściciela. – Nie, to zwykły kemping – pada lakoniczna odpowiedź. 26/27 Kwietnia Docieramy do Ystad w deszczu. Mimo ziąbu przebiegamy uliczki tego hanzeatyckiego miasta pełnego szachulcowych domów. W sobotnie popołudnie jest dziwnie wyludnione, a sklepy i restauracje zamknięte są na głucho. Rozgrzewając się w kamperze gorącą kawą z ekspresu, nie możemy doczekać się momentu, gdy oddając wóz w Poznaniu następnego dnia, pochwalimy się zdobyciem nim Drogi Orłów. – Mili państwo, to świetnie, ale kamper stojący po waszej lewej stronie pokonał Drogę Trolli – otrzeźwia nas właściciel. Redakcja dziękuje Ambasadzie Norwegii za pomoc w organizacji podróży (www.visitnorway.com). Autostrady czteropasmowe oznaczone są literą A, dwu-pasmowe B. Oznaczenia innych dróg: E – europejskie, RV-krajowe, FV – lokalne. Maksymalna dopuszczalna prędkość to – uwaga! – 90 km/godz. Częste ograniczenia do 60–80 km/godz., w terenie zabudowanym do 50 km/godz. Drogi są płatne, np. pokonanie odcinka Trondheim–Stjordal kosztuje 12 zł, obwodnicy Oslo 10 zł, a Stavanger 6 zł. Płacimy też za przejazd mostami i tunelami (np. za Oslofjord tunnel 25 zł). Od kierowców wjeżdżających do centrum Oslo, Trondheim i Bergen pobierana jest tzw. opłata ekologiczna (10 zł). Norweskie paliwo, mimo iż kraj jest wielkim producentem ropy, też do tanich nie należy. Za litr oleju napędowego trzeba zapłacić 6–7 zł. Przepisy o ruchu drogowym trzeba tu traktować poważnie. Za przejazd na czerwonym świetle lub wyprzedzanie w niedozwolonym miejscu grozi bowiem mandat w wysokości 2 500 zł. Za łyse oponiy 600 zł. Za przekroczenie prędkości – od 300 do nawet 3 500 zł. Jazda z prędkością większą niż dopuszczalna o 35 km/godz. może oznaczać utratę prawa jazdy! W Norwegii można parkować na dziko. Warunek: w odległości nie mniejszej niż 150 m od najbliższego domu. Od 15 kwiet-nia do 15 września obowiązuje zakaz rozpalania ognisk! W Norwegii istnieją dwie drogi niezwykle widowiskowe, ale wymagające doskonałego wyczucia kierownicy i sprawnych hamulców. Są to: Droga Trolli (Trollstigen) – 11 zakrętów 180°, nachylenie 12°, z Andalsnes do Valldall. Droga Orłów (Ornevegen) – podobny stopień trudności, schodzi do fiordu Geiranger. Na całej trasie promem płynęliśmy 7 razy. Na przykład Tommervag-Seivika – 25 min, 50 zł; Kristiansund-Bremses – 20 min, 40 zł; Molde-Vestnes – 35 min, 60 zł. Wszystkie ceny liczone za kamper + kierowca. Dopłata za kolejną osobę 6,50 zł. Na pokładzie promów są toalety, ale nie ma barów czy sklepów. Informacje o rozkładzie: www.fjord1.no Żywność i posiłki w restauracjach w Norwegii są 10 razy droższe niż w Polsce, więc warto jak najwięcej zabrać z kraju. Sugerowane menu kamperowe: makarony, kuskus, przetwory w słoikach, zupy w kartonach, nie więcej jednak niż 10 kg/os. Uwaga: do Norwegii nie można wwozić ziemniaków! W dni powszednie po 20.00 i weekendy obowiązuje prohibicja. Kilka zgrzewek wody mineralnej – spora oszczędność. Jednorazowe, nawilżane chusteczki – przydadzą się do wykonania podstawowych zabiegów higienicznych, gdy zabraknie wody. Rowery – zmieszczą się w bagażniku kampera, a w Norwegii jest sporo tras dla bicykli. Mały odkurzacz – kiepsko sprząta się samochód, używając jedynie zmiotki. Oslo: www.visitoslo.com Hadeland: www.visithadeland.no Trondheim: www.trondheim.no Alesund: www.visitalesund.com Kristiansund: www.visitkristiansund.com www.visitnorway.com www.fjordnorway.no
Oto garść informacji przydatnych dla tych, którzy wybierają się do Skandynawii
NO TO W DROGĘ OSLO Samolotem: bezpośrednie rejsy z Warszawy do Oslo – PLL LOT (2 razy dziennie, najtańszy bilet – 1100 zł) i tanie linie Norvegian z Warszawy, Gdańska i Krakowa (3 razy w tygodniu, od 450 zł w dwie strony). Autobusem: kursują z kilku największych miast w Polsce, z Warszawy w dwie strony do Oslo – od 650/730 zł (bez kabiny/z kabiną na promie), ok. 26 godzin; lub tylko lądem – 500 zł, 21 godzin. Samochodem: ze Świnoujścia lub Gdyni popłynąć można do Szwecji lub Danii i stamtąd kontynuować podróż następnym promem lub drogą lądową (Warszawa – Oslo ok. 950–1100 km). Promem: z Polski kursuje trzech operatorów: Polferries (Świnoujście – Ystad, Świnoujście – Kopenhaga), Unity Line (Świnoujście – Ystad) i Stena Line (Gdynia – Karlskrona), ceny promu w sezonie, czyli do końca sierpnia (Polferries): Świnoujście – Ystad od 238 zł/osoba, od 556 zł/samochód + 5 osób, dzieci poniżej 7 lat – bezpłatnie, młodzież, seniorzy i przejazdy grupowe – zniżki. Do przekroczenia potrzebny dowód osobisty lub paszport ważny co najmniej 3 miesiące, istnieją ograniczenia co do ilości przywożonego do Norwegii alkoholu, tytoniu i innych środków spożywczych, szczegóły: www.amb-norwegia.pl Kolejka podmiejska, 5 linii metra, 8 linii tramwajowych i ponad 50 autobusowych, bilet – 10 zł, kurs nocny – 25 zł, Flexikort zapewnia zniżki: 24 h – 30 zł, tygodniówka – 80 zł, mandat za jazdę bez biletu – 380 zł. Oslo Card W pakiecie przejazdy komunikacją miejską, wstęp do większości muzeów, parking miejski, kąpiele na basenach miejskich Frognerbadet i Třyenbadet, rabaty w wypożyczalniach samochodów i przy zakupie biletów do teatru; do nabycia w biurach informacji turystycznej, hotelach, kempingach. Koszt: 1 dzień – 95 zł, 2 dni – 140 zł, 3 dni – 185 zł, zniżki dla dzieci i rodzin. Centrum Informacji Turystycznej, Fridtjof Nansens Plass 5, tel. 24147700, codz. 9.00–19.00, www.visitoslo.com Blom – Kunstnernes Restaurant, Karl Johansgate 41B, dania z łososia, renifera. Det Gamle Raadhus, Nedre Slottgate 1, dania norweskie, 100-140 zł. Lofoten Fiskerestaurant, Stranden 75, ryby złowione na Lofotach. Hotel Munch, Munchs gate 5, tel. 23219600, munch@rainbow-hotels.no, od 340 zł dwójka. Schronisko Perminalen, Ovre Slottsgate 2, tel. 23093081, centrum miasta. Od 120 zł w pokoju 4-osobowym z łazienką i śniadaniem. Schronisko młodzieżowe YMCA Sleep-In, Grubbegata 4, tel. 2242-1066, centrum Oslo; dojazd tramwajami nr 10/11/17/18 do przystanku Strotorvet, kierunek na Riksho- spitalet i Majorstuen, od 60 zł w sali wieloosobowej. Generalnie Norwegia jest krajem drogim, np. chleb kosztuje 4–9 zł, woda mineralna (1,5 l) 6 zł, piwo w restauracji to wydatek rzędu nawet 30 zł, rozbicie namiotu 40–100 zł. Waluta – 1 korona norweska = ok. 0,5 zł. LOFOTY Samolotem – z Warszawy, Gdańska i Krakowa tanimi liniami Norvegian, www.norwegian.no, do Bodř z przesiadką w Oslo – od ok. 800 zł w dwie strony, autobusem – z Narwiku lub Fauske do Svolvćr, promem z Bodř (3 godz. 30 min), Narwiku, bądź ze Skutviku do Svolvćr, statkiem Hurtigruten, www.hurtigruten.com (płynie wzdłuż wybrzeża i zatrzymuje się na kolejnych wyspach), samochodem – trasą E10. Promy to najważniejsze tu środki komunikacji, a pływanie nimi to spora atrakcja (niesamowite widoki), cena za krótki kurs (15 min) dla pasażera ok. 15 zł, dla auta – 50 zł. Wycieczka objazdowa Norwegia i Przylądek Północny od 3000 zł/11 dni, śladami wikingów – fiordy i lodowce od 2200 zł/8 dni, Nordkapp i Lofoty od 3500 zł/13 dni. www.rejsy.pl , www.easygo.pl , R.pl Nyvagar Rorbuhotell, Kabelvag, domki rybackie rorbuery od 750 zł dla 4 osób, www.dvgl.no Statles Rorbusenter, Mortsund, Leknes, 40 rorbuerów dla 2–8 osób od 350 do 1200 zł, www.statles.no Norlandia Royal Hotel, Svolvćr, dwójki 480 zł, www.norlandia.no internet www.lofoten-info.no , www.bodoe.com , www.tysfjord-turistsenter.no FIORDY Samolotem: rejsy liniami KLM z Warszawy przez Amsterdam do Bergen (od 1300 zł) i tanie linie Norvegian z Berlina lub Pragi (3 razy w tygodniu, od 400 zł w dwie strony). Autobusem z Oslo 11 godzin, 310 zł; pociągiem z Oslo, 7 godz., 340 zł, 5 razy dziennie, promy – łodzie i statki ekspresowe. Sprawnie działa komunikacja miejska, bilet – 10 zł, z lotniska do centrum najlepiej autobusem SAS Flybussen, co 30 min, 40 min do centrum, 23 zł; zatrzymują się przy hotelach sieci Radisson. Między Pocztą Główną a dworcami kolejowymi i autobusowymi kursuje bezpłatny autobus nr 100, co 20 min. Prom między targiem rybnym Torget a Tollboden w pobliżu Akvariet. Bergen Card W pakiecie przejazdy komunikacją miejską, wstęp do większości muzeów, parking miejski, kąpiele na basenach miejskich, przejazd kolejką linową, rabaty w wypożyczalniach samochodów i przy zakupie biletów do teatru; karta do nabycia w biurach informacji turystycznej, hotelach, kempingach, na dworcu; koszt: 1 dzień – 85 zł, 2 dni 125 zł, zniżki dla dzieci i rodzin. Scandia Sommerpesjonat, Kong Oscars gate 22, dwójka od 250 zł. Marken Gjestehus Kong Oscars gate 45, dwójka od 200 zł. Bergen Family & Youth Hostel YMCA Nedre Korskirkeallmenning 4, centrum, od 50 zł za nocleg w sali zbiorowej. Enhjorningen, Bryggen, w drewnianym domu, w zabytkowej zabudowie, tel. 55327919; głównie dania rybne, od 100 zł, www.enhjorningen.no Bryggeloftet & Stuene Bryggen 11, tel. 55310630; ryby od 90 zł. Festiwale folk na farmie na południe od miasta: Bergen Folklore Bryggens Museum, VI do poł. VIII, wt. i czw., 21.00, wstęp 50 zł, dzieci bezpł., z Bergen Card 40 zł. Fana Folklore VI–VIII, pn., wt., czw, pt., wstęp 120 zł. www.visitnorway.com , www.fjordtravel.no , www.flaamsbana.no , www.amb-norwegia.pl, www.jacobsen.no/weather/forecasts.html (pogoda w Norwegii), www.bergen-travel.com SZTOKHOLM Samolotem: bezpośrednie rejsy z Warszawy do Sztokholmu – PLL LOT (3 razy dziennie, od 1060 zł) i tanie linie Wizz Air z Katowic (4 razy w tygodniu, od 720 zł w dwie strony). Autobusem: z kilku największych miast w Polsce, z Warszawy w dwie strony – od 560/710 zł (bez kabiny/z kabiną na promie), ok. 35 godzin. Promem: Gdańsk – Nynäshamn (Polferries), wypływa o 18.00, na miejscu 12.00 następnego dnia, 296 zł/osoba, 729 zł/samochód + 5 osób, dzieci poniżej 7 lat – bezpłatnie, młodzież, seniorzy i przejazdy grupowe – zniżki; można też płynąć ze Świnoujścia do Ystad (Unity Line, Polferries, odpowiednio 238/556 zł), lub z Gdyni do Karlskrony (Stena Line). Samochodem: ze Świnoujścia, Gdyni lub Gdańska popłynąć można do Szwecji i stamtąd kontynuować podróż drogą lądową. Z lotniska: Arlanda: Arlanda Express – szybka kolej, do centrum 45 km, 20 min, 60 zł, Flygbussarna – autobus do Cityterminalen (dworzec autobusowy), 40 min, 35 zł, taxi – 150 zł; www.arlanda.se Z lotniska Skavsta (Wizzair): 100 km na południe od Sztokholmu, dojazd autobusem, 80 min, 45 zł, www.skavsta-air.se Najsprawniej i najszybciej poruszać się po mieście metrem – 3 główne linie + odgałęzienia, bilet jednokrotny – 9 zł; promy i miejskie statki wycieczkowe odpływają sprzed Hotelu Grand i umożliwiają dotarcie do wielu wysp miasta, bilet od 9 do 45 zł w zależności od trasy; rowerem – wynajem ok. 80 zł/350 zł dzień/tydzień, łodzią i kajakiem – wynajem od 50 zł/dzień. www.sl.se ; www.tunnelbana.com ; www.waxholmsbolaget.se, www.cykelstallet.se Karty przejazdowe Można jeździć metrem, autobusem, pociągami regionalnymi, promem do Djurgarden, 1 dzień 35 zł, 3 dni 66 zł, zniżki dla młodzieży (do 18 lat) i seniorów, inny sposób to rabattkuponger, 20 przejazdów za 50 zł. Stockholm Card – wstęp do 75 muzeów i innych atrakcji, wszelkie przejazdy (metro, kolej, autobus), wycieczka statkiem i rabaty na inne usługi, 24h – 120 zł, 48h – 184 zł, 72h – 237 zł, dla dzieci (7–17 lat) – zniżki. Af Champan – statek-schronisko w centrum miasta, świetne widoki, Flaggmansvägen 8, od 70 zł w sali wieloosobowej, www.stfchapman.com Schronisko Langholmen – Langholmsmuren 20, świetna lokalizacja i widoki na miasto, w byłym budynku więziennym, dwójki od 110 zł, www.langholmen.com Biblos, Biblioteksgatan 9, centrum miasta, świetne widoki, dania główne od 50 zł. Fredsgatan 12, Fredsgatan 12, kuchnia szwedzka, dania od 50 zł. Najtańsze noclegi w schroniskach młodzieżowych już od 50 zł, posiłek w restauracji (z dodatkami i kawą) – ok. 30–40 zł, kufel piwa – ok. 20 zł (!), butelka wina w restauracji – ok. 100 zł, produkty żywnościowe w umiarkowanych cenach, aby zaoszczędzić, trzeba szukać napisów: extrapris lub fund. Waluta: 1 korona szwedzka = 0,44 zł. Wypad za miasto Sigtuna – najstarsza osada Szwecji, kamienie z runami, najlepiej statkiem z Stadthusbron, www.sigtuna.se Birka – pozostałości osady wikingów (na liście UNESCO), najlepiej tramwajem wodnym z Stadthusbron, www.raa.se/birka, www.-strommakanalbolaget.com Mariefred – zamek Gripsholm, dojazd statkiem parowym „Mariefred” z Klara Malarstrand na Kungsholmen, 80 zł bilet powrotny, 3 godz. 30 min, www.mariefred.se www.stockholmtown.com , www.stockholm.se , www.sztokholm-hotele.com , http://sztokholm.com GOTLANDIA Promem z Oskarshamn – 4 godziny, można też z Nynäshamn (5 godz.), rejsy dzienne i nocne, szybki prom płynie z Oskarshamn 2 godz. 30 min, w jedną stronę zwykłym promem już od 90 zł, przewóz roweru – 15 zł. Samolotem – ze Sztokholmu z lotniska Arlanda (Skyways) i z lotniska Bromma (Gotlands Flyg), bilety od 220 zł w jedną stronę. Z lotniska w Visby 3 km do centrum, taxi ok. 45 zł, przystań promowa jest niemal w centrum miasteczka. Kiepska, na większości tras tylko dwa autobusy dziennie – poranny i wieczorny, najlepiej poruszać się po wyspie rowerem, wiele wypożyczalni, np. w porcie i w pobliżu lotniska, oferują dobre rowery w rozsądnych cenach (od 20 zł/dzień), można polecić podróżowanie autostopem, które jest usankcjonowanym rodzajem komunikacji. Kwatery prywatne i domki wypoczynkowe od 140 zł za dwójkę, schronisko młodzieżowe – od 50 zł, pola namiotowe – od 70 zł za namiot, np. www.norderstrandscamping.se Schronisko STF Hotel Visby, www.svenskaturistforeningen.se Badpensjonatet, Strandridaregarden, Ljugarn, tani pensjonat z tradycjami z 1921 r. Kwatery prywatne – www.gotlandsresor.se Konstnärsgarden – na południe od Romy kompleks galerii sztuki i restauracja z pysznym jedzeniem, od 25 zł za danie. Burs – Burs Cafe, tanie i dobre posiłki już od 15 zł. Ljugarn, na rogu Claudelinsvagen Restauracja Kräkan – wyborne dania z ryb od 60 zł. www.gotland.com LAPONIA Ze Sztokholmu autobusem Lapplandspilen, www.lapplandspilen.se , z Östersund do Gällivare pociągiem Inlandsbanan, www.inlandsbanan.se , samolotem z przesiadką w Sztokholmie do np. Ardvisjaur lub Kiruny, taniej z karnetem SAS Visit Scandinavia Airpas – 70 euro za przeloty krajowe, www.-scandinavian.net Prawie żadna, miejscami autobusy Silverexpressen i Inlandsexpressen, najlepiej penetrować Laponię samochodem, www.skelleftebuss.se/silver.html Strömsund i okolice – początek słynnej drogi przez pustkowia, w Brattfors – malowidła naskalne z epoki kamiennej – sceny łowieckie, 45 km na południowy wschód od Strömsund w schronisku młodzieżowym Tullingsas, www.tullingsas.se, lub na kempingu; www.stromsund.se Dorotea – kraina niedźwiedzi, można je spotkać niemal na ulicach lub w zorganizowanej wycieczce, 250 zł, 5 godzin penetrowania okolicznych lasów, noclegi w jedynym Hotell Dorotea lub na kempingu, www.dorotea.se, www.camping.se Sorsele i okolice – kraina reniferów, idealne łowiska dla wędkarzy – lipień, pstrąg potokowy, troć jeziorna, nocleg w domkach na kempingu i w schronisku młodzieżowym, w pobliżu, www.sorsele.se Lappstaden – skansen składający się z 80 chat XVIII-wiecznej lapońskiej wioski parafialnej. Arjeplog i okolice – kraina jezior – 9000 jezior, dziewicze lasy i wielkie pustki – 3600 osób mieszka na obszarze równym Belgii, turystyka piesza, kajakarstwo, wędkarstwo, Festiwal Lapoński – Lapplands Festpel, www.arjeplog.se Vuoggatjalme – piesze wędrówki w dzikości natury, przeloty helikopterem (od 750 zł), nocleg w chat-kach w bajkowej scenerii, od 250 zł. Jokkmokk – stolica Lapończyków, – muzeum ich kultury i życia co-dziennego, trasy rowerowe (27 zł/ dzień), szlaki piesze, wędkowanie, rafting (200 zł). Dojazd Inlandsex-pressen z Ardvisjaur (dwie godziny), noclegi na kwaterach prywatnych i w schronisku młodzieżowym (dwójka od 140 zł), na kempingu, lub w hotelu (dwójka od 400 zł); więcej: www.jokkmok.se/turism www.jokkmokkhostel.com , www.jokkmokkcampingcenter.com, www.jokkmokkguiderna.com; www.svenskaturistforeningen.se , www.laplandfinland.com WIKINGOWIE festiwale wikingów za miedzą i trochę dalej: IV Mazowiecki Festiwal Historyczny 2006 „Wikingowie i Wenedzi” – Ośrodek Promenada, Rynia nad Zalewem Zegrzyńskim k/Warszawy, 25–27 sierpnia 2006 r. www.jomsborg.pl Festiwal Wikingów w Largs, Szkocja, 26 VIII – 04 IX 2006 r., www.largsvikingfestival.com