Pociąg Warszawa-Helsinki w 6 godzin? Pod Bałtykiem może powstać najdłuższy tunel kolejowy świata
Estonia wraca do dyskusji o jednym z najbardziej ambitnych projektów infrastrukturalnych w Europie Północnej. Władze ponownie dyskutują o podmorskim połączeniu kolejowym, które mogłoby stać się strategicznym ogniwem między krajami bałtyckimi, Finlandią, regionami arktycznymi i resztą kontynentu.
Pomysł zakłada budowę tunelu pod Zatoką Fińską, który połączyłby Tallinn i Helsinki bez konieczności korzystania z promów czy połączeń lotniczych. Estoński minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna nazwał inwestycję „brakującym ogniwem” między dwoma dziś rozdzielonymi systemami transportowymi. Gdyby projekt doszedł do skutku, byłaby to jedna z najdłuższych podmorskich przepraw kolejowych na świecie. Tunel Helsinki-Tallinn. Projekt ma około 100 kilometrów długości Pomysł stałego połączenia kolejowego między Finlandią a Estonią nie jest nowy – o tunelu pod Zatoką Fińską mówi się od lat 90., jednak przez kolejne dekady projekt pozostawał głównie na etapie analiz i planów. Najbardziej intensywne prace nad jego koncepcją prowadzono w latach 2017-2019. W ramach projektu FinEst Link rozważano budowę trasy liczącej około 100 kilometrów, która miałaby połączyć Helsinki z Tallinnem i obsługiwać zarówno ruch pasażerski, jak i towarowy. Według ówczesnych założeń pociągi pasażerskie mogłyby rozwijać prędkość około 200 km/h, a sam przejazd między stolicami miałby trwać mniej więcej pół godziny. W tym samym czasie dyskutowano o dwóch możliwych sposobach realizacji inwestycji. Pierwszy zakładał budowę tunelu w ramach projektu publicznego, którego koszt szacowano na około 20 mld euro. Drugi promował fiński przedsiębiorca Peter Vesterbacka, proponując większy udział prywatnego kapitału, w tym środków z Azji. W 2021 roku Finlandia i Estonia uzgodniły dalszą współpracę przy dużych projektach transportowych, w tym przy koncepcji tunelu Helsinki-Tallinn. Nie oznaczało to jednak jeszcze decyzji o rozpoczęciu budowy. W zależności od ostatecznego wariantu trasy przeprawa miałaby liczyć około 90-100 km, co uczyniłoby ją najdłuższym podmorskim tunelem kolejowym na świecie. Skala przedsięwzięcia oznacza, że nawet przy rosnącym poparciu politycznym jego realizacja wymagałaby ogromnych nakładów finansowych, wieloletnich przygotowań oraz ścisłej współpracy Finlandii, Estonii i instytucji unijnych. Margus Tsahkna podkreśla przy tym, że dziś projekt ma większe znaczenie niż jeszcze kilka lat temu. – Po rosyjskiej agresji na Ukrainę i wobec potrzeby wzmacniania konkurencyjności Unii Europejskiej znaczenie tego projektu wyraźnie wzrosło – zaznaczył estoński minister spraw zagranicznych. Pociągiem z Helsinek do Warszawy? Tunel ma połączyć Finlandię z Rail Baltica Znaczenie tunelu wykraczałoby daleko poza skrócenie podróży między dwoma sąsiadującymi stolicami. Kluczowe byłoby jego włączenie do budowanej sieci Rail Baltica, która ma połączyć Estonię, Łotwę i Litwę z Polską, a dalej z europejskim systemem kolejowym. Dzięki temu Finlandia po raz pierwszy zyskałaby stałe lądowe połączenie kolejowe z państwami bałtyckimi i Europą Środkową, niewymagające przewozu pasażerów lub ładunków promami. Według przedstawianych obecnie szacunków po ukończeniu obu inwestycji podróż pociągiem z Helsinek do Warszawy mogłaby trwać około sześciu godzin. Tunel miałby przy tym znaczenie nie tylko dla pasażerów. Już wcześniejsze analizy FinEst Link zakładały intensywny ruch towarowy i wskazywały, że stała przeprawa mogłaby przejąć część ładunków przewożonych dziś drogą morską. Co więcej, w połowie stulecia z połączenia kolejowego mogłoby korzystać około 12 mln pasażerów rocznie. Margus Tsahkna podkreśla jednak, że projekt należy dziś rozpatrywać również w znacznie szerszej perspektywie. – Chodzi o takie połączenie, które zintegruje Rail Baltica i kraje nordyckie w jedną sieć i stworzy korytarz transportowo-energetyczny przez Polskę na Ukrainę, a dalej połączy Europę z Azją – powiedział w rozmowie z fińskim portalem „Verkkouutiset”. Dyskusja powraca w szczególnym momencie również dlatego, że w 2026 roku Estonia przewodniczy formatowi Nordic-Baltic Eight, skupiającemu Danię, Estonię, Finlandię, Islandię, Litwę, Łotwę, Norwegię i Szwecję. W tym ujęciu tunel przestaje być jedynie spektakularnym przedsięwzięciem inżynieryjnym, a staje się elementem szerszej debaty o bezpieczeństwie, odporności infrastruktury i lepszym połączeniu północnej oraz wschodniej części Europy ze wspólną siecią transportową. Źródła: Rzeczpospolita, TVP, Verkkouutiset Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To podobno najbrzydsze miasto Europy. Wygląda jak plan dystopijnego filmu
Kouvola w południowo-wschodniej Finlandii bywa nazywana betonową dżunglą, „Kouvostoliittem”, a nawet najbardziej przygnębiającym miastem kontynentu. Na jej wygląd wpłynęły strategiczne znaczenie kolei, wojenne bombardowania oraz gwałtowna powojenna rozbudowa. Dziś jedni widzą tu „dystopijne piekło”, inni – jedno z najciekawszych skupisk fińskiej architektury modernistycznej.
Spis treści: Najbrzydsze miasto Europy? Ten tytuł narodził się w internecie Miasto, które narodziło się dzięki kolei Bomby zniszczyły znaczną część zabudowy Dlaczego Kouvola została zabudowana betonem? Betonowe centrum wygląda jak dekoracja filmu science fiction Mieszkańcy przejęli obraźliwy przydomek Wśród szarych budynków kryją się dzieła wybitnych architektów Czy Kouvola rzeczywiście jest brzydka? Szare bloki, szerokie ulice i betonowe place sprawiły, że Kuovola zaczęła być porównywana do scenerii z ponurego filmu science fiction. Historia miejsca uznawanego w internecie za najbrzydsze miasto Europy jest jednak znacznie bardziej skomplikowana, niż sugerują krążące o nim memy. Najbrzydsze miasto Europy? Ten tytuł narodził się w internecie Nie istnieje oficjalny ranking, który przyznawałby Kouvoli tytuł najbrzydszego miasta Europy. Określenie to jest przede wszystkim efektem internetowych dyskusji, zdjęć przedstawiających najbardziej betonowe fragmenty centrum oraz żartów samych Finów. Kouvola od lat występuje w fińskiej kulturze internetowej jako symbol szarego, prowincjonalnego i pozornie mało atrakcyjnego miasta. Jednym z ironicznych określeń jest „Kouvostoliitto” – gra słów łącząca nazwę miasta z fińskim słowem oznaczającym Związek Radziecki, czyli Neuvostoliitto. Przydomek utrwaliły fotografie pustych placów, masywnych biurowców i bloków mieszkalnych wykonanych z betonu. W mediach społecznościowych kadry te są często dodatkowo przyciemniane albo wykonywane zimą, kiedy brak liści i światła wzmacnia wrażenie surowości. Podobne internetowe oceny rzadko są jednak obiektywne. Pokazuje to również historia Zgierza, który jeden z zagranicznych podróżników nazwał najbrzydszym miastem w Polsce. Opinie o wyglądzie miast mówią często równie wiele o oczekiwaniach odwiedzających, jak o samej architekturze. Miasto, które narodziło się dzięki kolei Aby zrozumieć wygląd Kouvoli, trzeba cofnąć się do XIX wieku. Przełomowym momentem było uruchomienie w latach 70. XIX stulecia linii kolejowej łączącej Riihimäki z Petersburgiem. Po wybudowaniu kolejnych tras prowadzących na północ Finlandii i w stronę portu w Kotce miejscowość stała się jednym z najważniejszych węzłów kolejowych w kraju. Wokół stacji powstawały domy kolejarzy, warsztaty, magazyny i budynki administracyjne. Wczesna Kouvola była w dużej mierze niewielką miejscowością o drewnianej zabudowie, rozwijającą się w rytmie przyjazdów i odjazdów pociągów. Kolej zapewniła miastu rozwój, ale w czasie wojny stała się również jego przekleństwem. Węzeł kolejowy miał ogromne znaczenie dla transportu żołnierzy, uzbrojenia i zaopatrzenia, dlatego podczas wojny zimowej między Finlandią a Związkiem Radzieckim był ważnym celem nalotów. Bomby zniszczyły znaczną część zabudowy Kouvola należała do fińskich miejscowości dotkliwie doświadczonych przez radzieckie bombardowania. Według danych przytaczanych przez fińskiego nadawcę publicznego Yle podczas wojny zimowej uszkodzonych zostało około 350 z mniej więcej 800 budynków znajdujących się w mieście. W nalotach zginęło około 30 cywilów. Liczba ofiar była stosunkowo niewielka w porównaniu ze skalą zniszczeń między innymi dlatego, że część mieszkańców wcześniej opuściła miasto i schroniła się na terenach wiejskich. Nie oznacza to, że po wojnie Kouvola została całkowicie zrównana z ziemią i od podstaw odbudowana jako jednolite betonowe miasto. Taki obraz jest uproszczeniem. Bombardowania zniszczyły jednak dużą część starszej zabudowy i przyspieszyły proces przekształcania niewielkiej miejscowości kolejowej w nowoczesny ośrodek miejski. Podobne dylematy związane z odbudową dotyczyły po II wojnie światowej wielu europejskich miast. W Polsce najbardziej znanym przypadkiem jest odtworzenie niemal całkowicie zniszczonego Starego Miasta w Warszawie. W Kouvoli nie zdecydowano się jednak na rekonstrukcję historycznej zabudowy na podobną skalę. Dlaczego Kouvola została zabudowana betonem? Po wojnie Finlandia potrzebowała mieszkań, szkół, urzędów i infrastruktury, które można było budować szybko, funkcjonalnie i stosunkowo tanio. Jednocześnie kraj przechodził intensywną urbanizację. Ludzie przenosili się ze wsi do miast, a rozwijający się przemysł potrzebował nowych pracowników. W Kouvoli proces ten zbiegł się ze wzrostem znaczenia kolei, przemysłu drzewnego i papierniczego oraz administracji regionalnej. Miasto otrzymało prawa miejskie w 1960 roku, a w kolejnych dekadach jego centrum intensywnie rozbudowywano. Dominującym językiem architektury stał się powojenny modernizm. Jego projektanci rezygnowali z historycznych dekoracji na rzecz prostych brył, geometrycznych elewacji i funkcjonalnych wnętrz. Beton pozwalał realizować duże inwestycje szybciej niż tradycyjne techniki budowlane. Nie wszystkie powstałe wówczas budynki należy jednak określać mianem brutalistycznych. Brutalizm to szczególny nurt powojennej architektury, wykorzystujący między innymi monumentalne bryły, wyeksponowane elementy konstrukcyjne i surowy beton. Centrum Kouvoli obejmuje szerszy przekrój modernizmu lat 40., 50., 60. i 70. XX wieku. Betonowe centrum wygląda jak dekoracja filmu science fiction To właśnie zabudowa z lat 60. i 70. XX wieku najmocniej wpłynęła na reputację miasta. W centrum powstały szerokie ulice, place, wielopiętrowe budynki mieszkalne oraz masywne obiekty użyteczności publicznej. Poszczególne budynki mogły być dobrze zaprojektowane, ale ich nagromadzenie stworzyło krajobraz, który nie każdemu odpowiada. W pochmurny dzień centrum może rzeczywiście wyglądać surowo. Szare elewacje, duże odległości między budynkami i niewielka liczba ludzi na ulicach tworzą wrażenie pustki. Stąd porównania do dystopijnej scenerii, miasta z czasów zimnej wojny lub zabudowy byłego Związku Radzieckiego. Na postrzeganie Kouvoli wpływa również jej układ. Nie jest zwartym miastem historycznym z rynkiem, wąskimi ulicami i wyraźnie wyodrębnionym starym centrum. Współczesna gmina powstała w 2009 roku z połączenia sześciu jednostek administracyjnych i obejmuje rozległy obszar, na którym znajdują się zarówno dzielnice miejskie i przemysłowe, jak i wsie, lasy oraz jeziora. Miasta o podobnie rozproszonej strukturze mogą wydawać się mniej atrakcyjne podczas krótkiej wizyty niż miejscowości z zachowanym historycznym centrum. Nieprzypadkowo w turystycznych zestawieniach częściej wyróżniane są metropolie oferujące dużą liczbę zabytków i łatwo dostępnych atrakcji, takie jak miasta uwzględniane w rankingach najlepszych miejsc w Europie. Mieszkańcy przejęli obraźliwy przydomek Zamiast bez końca walczyć z negatywnym stereotypem, część mieszkańców zaczęła wykorzystywać go jako element lokalnej tożsamości. Powstały zdjęcia, pamiątki i projekty odwołujące się do „Kouvostoliitto” oraz betonowego wizerunku miasta. To przykład mechanizmu, w którym obraźliwa etykieta zostaje przejęta i zamieniona w autoironiczną markę. Wizerunek „brzydkiej Kouvoli” przyciąga osoby zainteresowane modernizmem, fotografią miejską, historią przemysłu i miejscami znajdującymi się poza utartymi szlakami. Paradoksalnie memy sprawiły więc, że miasto stało się bardziej rozpoznawalne. Dla części turystów możliwość zobaczenia rzekomego „najbrzydszego miasta Europy” jest dziś większą zachętą niż klasyczna kampania reklamowa. Wśród szarych budynków kryją się dzieła wybitnych architektów Obraz Kouvoli jako przypadkowego zbiorowiska betonowych bloków jest niesprawiedliwy także z innego powodu. Centrum miasta należy do najbardziej zwartych zespołów fińskiej architektury modernistycznej. Niektóre budynki mają dużą wartość artystyczną i historyczną. Najbardziej znanym przykładem jest ratusz zaprojektowany przez Juhę Leiviskę i Bertela Saarnia. Budynek ukończony pod koniec lat 60. uchodzi za jedno z przełomowych dzieł Leiviski, późniejszego laureata prestiżowych nagród architektonicznych. Obiekt został również uwzględniony przez fińską sekcję organizacji DOCOMOMO, zajmującej się dokumentowaniem i ochroną architektury modernistycznej. Na terenie współczesnej Kouvoli znajdują się także budynki zaprojektowane przez Alvara Aalta, jednego z najwybitniejszych fińskich architektów. W dzielnicy Inkeroinen zachował się między innymi zaprojektowany przez niego zespół budynków przemysłowych i mieszkalnych. To zupełnie inne oblicze Finlandii niż reprezentowane przez eleganckie Helsinki, słynące z nordyckiego designu, saun i nadmorskich dzielnic. Oba miasta pokazują jednak, jak silnie nowoczesna architektura wpłynęła na fińską kulturę. Czy Kouvola rzeczywiście jest brzydka? Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czego oczekujemy od miasta. Osoby szukające średniowiecznej starówki, kolorowych kamienic i krętych uliczek mogą poczuć się rozczarowane. Miłośnicy modernizmu, architektury przemysłowej i surowych miejskich krajobrazów znajdą natomiast wiele interesujących obiektów. Poza centrum stereotyp rozpada się jeszcze szybciej. W granicach rozległej gminy znajdują się lasy, jeziora, dolina rzeki Kymijoki oraz Park Narodowy Repovesi. W pobliżu leży również dawna fabryka tektury i ścieru drzewnego w Verli, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Kouvola nie jest więc jedynie betonowym centrum. Łączy dziedzictwo kolei, przemysłu, powojennego modernizmu, tradycyjnej drewnianej zabudowy oraz fińskiej przyrody. Szerszy obraz kraju przedstawia nasz przewodnik po tym, co warto zobaczyć w Finlandii. Określenie „najbrzydsze miasto Europy” należy zatem traktować jako chwytliwy stereotyp, a nie potwierdzony fakt. Kouvola rzeczywiście ma surową, zdominowaną przez modernizm zabudowę, lecz jej obecny wygląd wynika z konkretnych procesów historycznych: rozwoju kolei, wojennych zniszczeń, industrializacji i gwałtownej powojennej urbanizacji. To, co dla jednych jest pozbawionym duszy betonowym krajobrazem, dla innych stanowi fascynujący dokument epoki. Być może właśnie ta niejednoznaczność jest dziś największą atrakcją Kouvoli. Źródła: VisitKuovola; Yle.fi Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
6 niezwykłych jezior w Europie, które warto odkryć, zanim staną się popularne
Nie trzeba jechać nad Como, ani stać w kolejce do najpopularniejszych punktów widokowych nad jeziorem Bled, by poczuć magię wakacji nad jeziorem. Tych sześć europejskich akwenów oferuje wszystko, czego szukamy latem: wodę, góry, naturę i przestrzeń.
Wakacje nad jeziorem mają w sobie niepodważalny urok: poranna mgła unosząca się nad wodą, długie kąpiele, niespieszne rejsy łodzią i sylwetki gór odbijające się w lustrzanej tafli. Wiele europejskich akwenów nie pozostaje jednak tajemnicą na długo. Na szczęście nasz kontynent skrywa mnóstwo mniej znanych alternatyw – od zasilanego wodami lodowcowymi słoweńskiego jeziora Bohinj po usiane urokliwymi cerkwiami jezioro Ochrydzkie w Macedonii Północnej. Jezioro Bohinj, Słowenia Poproś kogoś o wskazanie jeziora w Słowenii, a najpewniej usłyszysz „Bled”. To pocztówkowy klasyk z maleńką wysepką i kościołem pośrodku. Poproś o drugie, a prawdopodobnie zapadnie niezręczna cisza. To doskonała wiadomość dla tych, którzy zdążyli już poznać większą, dzikszą i równie piękną siostrę Bledu – Bohinj. Położone zaledwie 30 minut jazdy samochodem dalej, wygląda jak jezioro z dziecięcych marzeń: spokojna, krystalicznie czysta woda zasilana prosto z otaczających je gór, zalesione brzegi, zaciszne zatoczki i łagodnie opadające plaże. Można tu stać i po prostu zachwycać się widokiem, ale Bohinj to w równym stopniu żywy obraz, co naturalny plac zabaw. Tutejsze centra aktywności i wypożyczalnie sprzętu zaspokoją potrzeby każdego – od wędrowców, wspinaczy i grotołazów po kolarzy górskich oraz miłośników kajaków czy desek SUP. Liczący sobie ponad 11 kilometrów szlak wokół brzegu zachwyca, szczególnie na odcinku biegnącym wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża. Najbardziej satysfakcjonujące widoki gwarantują jednak górskie ścieżki pnące się w górę z trzech stron jeziora. Ambitni piechurzy mogą ruszyć na zachód, mijając potężną kaskadę wodospadu Savica i kierując się ku położonemu kilkaset metrów wyżej płaskowyżowi Komna (jeśli zostaniesz na noc w tutejszym schronisku, o poranku powita cię wschód słońca odbijający się w tafli jeziora). Łatwiejszy szlak zatacza pętlę wokół szczytu Vogar w północno-wschodnim narożniku, prowadząc do spektakularnego punktu widokowego, który służy jako rampa startowa dla paralotniarzy. Masz w sobie żyłkę poszukiwacza przygód? Na miejscu dostępne są loty w tandemie. Ennerdale Water, Wielka Brytania Gdyby choć jeden procent turystów odwiedzających takie magnesy Lake District jak Windermere dotarł nad Ennerdale Water, byłoby to spore zaskoczenie. To najbardziej wysunięte na zachód i prawdopodobnie najspokojniejsze jezioro w tym najsłynniejszym parku narodowym Wielkiej Brytanii. Mała kumbryjska osada Ennerdale Bridge – z dwoma pubami i ujmującym brakiem pośpiechu – leży niespełna kilometr na zachód. Jest ona jednak tętniącą życiem metropolią w porównaniu z tym, co czeka cię dalej, gdy ruszysz na wschód, w głąb dzikiej doliny Ennerdale. A czeka cię marsz, ponieważ ścieżka biegnąca wzdłuż północnego brzegu jeziora szybko się kończy, daleko przed kultowym schroniskiem YHA Black Sail, usytuowanym w kompletnej i urzekającej samotności u wrót doliny. Jak to w Kumbrii, pogoda nie daje gwarancji. Jeśli jednak dopisze ci szczęście i trafisz na bezwietrzny, słoneczny dzień, trudno o bardziej spektakularny widok niż majestatyczny amfiteatr szczytów – Pillar (892 m n.p.m.), Steeple (819 m n.p.m.) czy Kirk Fell (802 m n.p.m.) – idealnie odbijający się w nieruchomej toni tego odizolowanego, polodowcowego jeziora. Jeśli tylko masz okazję, zejdź na wodę: deski SUP, pakrafty i wszelkie inne jednostki bezsilnikowe są tu mile widziane. Warto też przespacerować się malowniczą, falującą ścieżką wzdłuż południowego brzegu, wypatrując objuczonych ciężkimi plecakami piechurów. To pasjonaci przemierzający Coast to Coast – najnowszy oficjalny szlak narodowy Wielkiej Brytanii, który przecina tę dolinę. Jezioro Saimaa, Finlandia Szacuje się, że aż 80 procent powierzchni Finlandii pokrywają na lasy i jeziora, a jezioro Saimaa oferuje jedno i drugie w ogromnej obfitości. Mając powierzchnię ponad 4400 kilometrów kwadratowych, uznawane jest za największe jezioro w kraju – choć trudno wyobrazić sobie taką mozaikę akwenów, zatok, kanałów i wysp jako jeden spójny organizm. W tym wodnym labiryncie tętni życie o wręcz oszałamiającej różnorodności: od wydr i rybołowów, przez jelenie wirginijskie i dzięcioły białogrzbiete, aż po wilki i dziki. Wszechobecne są tu również łosie. Jako doskonali pływacy, często dają się zauważyć, gdy z rozdętymi chrapami z impetem prują wodę, płynąc w kierunku jakiejś odległej wyspy. Nikt nie ma jednak wątpliwości, co jest tutaj największą atrakcją: to nerpa saimańska (endemiczna foka obrączkowana), stworzenie równie urokliwe, co skrajnie zagrożone wyginięciem (na wolności żyje około 480 osobników). Największą szansę na jej zobaczenie daje prowadzona przez ekspertów wodna wyprawa przyrodnicza, podczas której dobro zwierząt jest priorytetem, a uczestnicy mogą dowiedzieć się wszystkiego o tym wyjątkowym borealnym krajobrazie. Pobliskie miasteczka Mikkeli i Savonlinna stanowią doskonałą bazę wypadową i oferują bezpośredni dostęp do Saimaa od strony wody. Większość odwiedzających woli jednak odpoczywać po fińsku – zaszyć się w domku nad samym brzegiem, łącząc sesje w saunie z orzeźwiającymi kąpielami w wodzie tak czystej, że uznaje się ją za zdatną do picia. Przyjedź latem, a będziesz mieć do dyspozycji długie godziny dziennego światła, by w pełni chłonąć otaczającą cię przyrodę. Jezioro Ochrydzkie, Macedonia Północna i Albania Uważane za najstarsze jezioro Europy, sprawia wrażenie ponadczasowego pod wieloma względami. Leżące na granicy Macedonii Północnej i Albanii jezioro Ochrydzkie istnieje od około 1,5 miliona lat, a osady na jego brzegach liczą tysiące lat. Mimo niezwykłej historii i statusu obiektu wpisanego na listę UNESCO pozostaje znacznie spokojniejsze niż wiele słynniejszych jezior kontynentu. Głównym ośrodkiem jest miasto Ochryda – labirynt brukowanych uliczek, osmańskich domów i punktów widokowych zwieńczonych kościołami. Dni upływają tu na niespiesznym krążeniu między bizantyjskimi kaplicami, butikami z perłami i tawernami nad wodą. Samo jezioro jest zdumiewająco przejrzyste, zasilane dziesiątkami naturalnych źródeł i otoczone górami, które o zachodzie słońca nabierają złotego blasku. Jednym z najpiękniejszych miejsc jest XIII-wieczna cerkiew św. Jana w Kaneo, dramatycznie zawieszona nad wodą na skalistym cyplu. Rejsy łodzią należą tu do największych atrakcji, zwłaszcza te na południe, w stronę klasztoru św. Nauma, gdzie po terenie swobodnie przechadzają się pawie, a pielgrzymi ustawiają się w kolejce do grobu świętego. Wiele wycieczek zatrzymuje się również przy muzeum określanym mianem Zatoka Kości – zrekonstruowanej prehistorycznej osadzie na palach, wzniesionej nad turkusową płycizną. Po powrocie do miasta wieczory płyną leniwie nad brzegiem jeziora, przy lokalnym winie, grillowanych rybach i muzyce na żywo dobiegającej z barów oraz restauracji ciągnących się wzdłuż brzegu. Aby odkryć spokojniejsze oblicze Ochrydy, wypożycz kajak lub deskę SUP i rusz wzdłuż wybrzeża na północ, w stronę cichych plaż i zatoczek otoczonych sosnami. Jezioro Thun, Szwajcaria Mało który naród potrafi łączyć urok jezior i gór z taką klasą jak Szwajcaria. Thun to zachwycająca kompozycja obu tych elementów: spokojna, ciemnoniebieska wstęga wody o długości niemal 18 kilometrów, zasilana wodami z topniejących lodowców Alp Berneńskich, które otaczają akwen. Znajdujesz się tutaj w otoczeniu najbardziej ikonicznych alpejskich szczytów – na południowym wschodzie majaczy imponujący, pokryty wiecznym śniegiem trójząb: Eiger, Mönch i Jungfrau (wszystkie wznoszące się na wysokość około 4000 metrów). Z kolei na południu wyrasta „Szwajcarska Piramida”, czyli góra Niesen o idealnie geometrycznym kształcie, przypominającym słynną czekoladę Toblerone. Na jej szczyt (2362 m n.p.m.) można wjechać koleją linowo-terenową, skąd roztacza się widok na całe jezioro. Biegnące wzdłuż torów schody, liczące 11 674 stopnie, każdego lata stają się areną jednego z najbardziej morderczych biegów schodowych na świecie. Innym doskonałym punktem widokowym jest XII-wieczny zamek Spiez, usytuowany na otulonym kaskadami winnic półwyspie, który łagodnie schodzi ku samej wodzie. Latem miejsce to tętni życiem dzięki koncertom i wystawom sztuki. Tuż obok znajduje się kameralna marina oraz rozległe kąpielisko na świeżym powietrzu, zatopione w parkowej zieleni. Samo Thun – urokliwe, średniowieczne miasteczko – leży na północno-zachodnim krańcu jeziora, podczas gdy bardziej gwarne Interlaken wysunięte jest na wschód. Najlepiej zatrzymać się w jednym z hoteli na brzegu i traktować statki jako główny środek transportu podczas zwiedzania. To kwintesencja podróżowania w stylu slow travel – zwłaszcza na pokładzie odrestaurowanego parowca bocznokołowego z okresu belle époque, który dumnie kursuje po tutejszych wodach. Jezioro Vassivière, Francja Jezioro Vassivière jest, co może zaskakiwać, zbiornikiem sztucznym. Ze swoimi gęsto zalesionymi brzegami i nieregularnym kształtem – pełnym wcinających się w wodę półwyspów, zacisznych zatoczek i porośniętych lasem wysp – sprawia wrażenie, jakby istniało tu od zawsze. W rzeczywistości powstało w 1950 roku w ramach projektu hydroelektrycznego, który miał pomóc w odbudowie francuskiego przemysłu po II wojnie światowej. Rozległe, a zarazem kameralne, równie kulturalne, co sportowe, przyciąga różnorodnych gości do tego niespiesznego zakątka środkowej Francji. Wyspa Vassivière, położona na jeziorze i połączona z lądem groblą, mieści Międzynarodowe Centrum Sztuki i Krajobrazu, prezentujące prace lokalnych rzeźbiarzy i malarzy, a także okazały zamek oraz stożkową latarnię zaprojektowaną przez postmodernistycznego włoskiego architekta Alda Rossiego. Wzdłuż poszarpanej linii brzegowej jeziora równomiernie rozmieszczono pięć plaż, które pełnią funkcję centrów rozmaitych aktywności – od kajakarstwa, kolarstwa górskiego i pieszych wędrówek po obserwację gwiazd i połowy szczupaka. Szczególnie popularne wiosną są szlaki biegnące brzegiem jeziora przez krajobraz chroniony przed zabudową i degradacją dzięki statusowi parku naturalnego, gdy okolica usiana jest dzikimi kwiatami. Źródło: National Geographic
Najdłuższa podróż pociągiem w UE stanie się możliwa. Nowa trasa połączy północ z południem Europy
Latem tego roku ma zostać uruchomione nowe połączenie kolejowe, które może otworzyć możliwość odbycia jednej z najdłuższych podróży pociągiem w Unii Europejskiej. Finlandia planuje bowiem pierwsze transgraniczne połączenie kolejowe, które połączy ją bezpośrednio z europejską siecią kolejową na kontynencie.
Choć coraz więcej podróżnych wybiera kolej jako alternatywę dla lotów, w przypadku Finlandii takie rozwiązanie przez lata było ograniczone. Brak bezpośrednich połączeń z resztą Europy sprawiał, że podróż pociągiem wymagała skomplikowanych przesiadek lub łączenia różnych środków transportu. Wkrótce ma się to jednak zmienić. Jak wskazują eksperci rynku kolejowego, nowe połączenie może umożliwić jedną z najdłuższych tras kolejowych w obrębie Unii Europejskiej, znacząco ułatwiając podróżowanie na północ kontynentu. Nowe połączenie Finlandia-Szwecja. Kluczowy krok dla kolei w UE Planowane uruchomienie połączenia kolejowego między fińskim Tornio a szwedzką Haparandą ma przełamać wieloletnią barierę infrastrukturalną, która dotąd uniemożliwiała płynne podróżowanie koleją między Finlandią a resztą Europy. Choć oba miasta dzieli zaledwie kilka kilometrów, a linia kolejowa istnieje od lat, różnice w rozstawie torów skutecznie blokowały bezpośrednie połączenia. W Finlandii obowiązuje bowiem szeroki rozstaw szyn (1524 mm), będący spuścizną czasów Imperium Rosyjskiego, podczas gdy w Szwecji – podobnie jak w większości Europy – stosuje się standard 1435 mm. Rozwiązaniem okazało się stworzenie sprawnego systemu przesiadkowego na granicy, który eliminuje konieczność kosztownej przebudowy całej infrastruktury. Kluczową rolę odgrywa tu zmodernizowana, historyczna stacja w Haparandzie, zlokalizowana pomiędzy torami obu systemów, pełniąca funkcję naturalnego węzła łączącego dwie sieci kolejowe. – Fińskie pociągi VR zatrzymają się na stacji Tornio C, a następnie zakończą bieg w Haparandzie – tłumaczył w rozmowie z fińskimi mediami Sampo Kangastalo, dyrektor ds. rozwoju w Tornio. Dodał również, że aby przesiąść się z pociągów VR do szwedzkich pociągów Norrtåg, „wystarczy przejść przez budynek stacji – to proste”. Dzięki temu podróżni będą mogli w praktyce kontynuować podróż bez większych utrudnień, mimo technicznych różnic między systemami. Porozumienie podpisane między Finlandią a Szwecją obejmuje zarówno kwestie finansowania, jak i organizacji ruchu, co ma znacząco usprawnić przepływ pasażerów oraz zwiększyć dostępność regionu przygranicznego. Władze podkreślają, że inwestycja wpisuje się w szerszą strategię rozwoju transportu kolejowego i wzmacniania połączeń międzynarodowych w północnej Europie. Zgodnie z zapowiedziami inauguracja połączenia ma nastąpić pod koniec czerwca. Tym samym będzie to pierwsze od 2022 roku (kiedy zawieszono ruch kolejowy do Rosji) regularne połączenie międzynarodowe obsługiwane przez fińskich przewoźników. Najdłuższa podróż pociągiem w UE. Nowa trasa otwiera Europę Północną Uruchomienie nowego połączenia kolejowego na północy Europy może w praktyce umożliwić odbycie jednej z najdłuższych podróży pociągiem w granicach Unii Europejskiej. Jak wskazuje niezależny ekspert kolejowy Jon Worth, połączenie to otwiera możliwość przejazdu z dalekiej północy Finlandii aż na południowo-zachodni kraniec kontynentu. – O ile wiem, podróż z Kolari w Finlandii do Lagos w Portugalii jest najdłuższą podróżą, jaką można odbyć wieloma pociągami w obrębie UE – podkreślił w rozmowie z fińskimi mediami. Nowa konfiguracja tras ma jednak znaczenie nie tylko symboliczne, lecz także praktyczne. Szczególnie zyskują na niej północne regiony Finlandii, takie jak Rovaniemi czy Oulu, które dotąd pozostawały słabiej skomunikowane z europejską siecią kolejową. Alternatywą dla dotychczas popularnych połączeń promowych (na przykład między Helsinkami a Sztokholmem, które trwają około 18 godzin) może stać się podróż koleją, zajmująca niewiele ponad dobę. Choć czas przejazdu jest dłuższy, dla wielu podróżnych kluczowe znaczenie ma możliwość przemieszczania się w sposób bardziej ciągły, bez konieczności zmiany środka transportu na prom. W efekcie nowe połączenie wpisuje się w szerszy trend rozwoju europejskich tras kolejowych, które stopniowo zaczynają konkurować z innymi formami podróży nie tylko pod względem ekologii, ale również dostępności i elastyczności planowania trasy. Źródła: Euronews, Travel and Tour World, Railway Supply Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rośnie moda na „coolcation”. Latem tego roku turyści ruszą do Skandynawii
Wakacje w chłodniejszym klimacie zyskują na znaczeniu i wszystko wskazuje na to, że trend tzw. coolcation utrzyma się także w 2026 roku. Coraz więcej turystów rezygnuje z upalnych kierunków, takich jak Grecja, Hiszpania, Włochy czy Portugalia, na rzecz destynacji oferujących niższe temperatury i większy komfort zwiedzania. Wraz ze wzrostem zainteresowania pojawia się jednak pytanie, czy rosnący napływ turystów nie doprowadzi do przeciążenia popularnych kierunków północy Europy.
Zmieniające się warunki klimatyczne oraz coraz częstsze fale upałów w południowej części kontynentu sprawiają, że podróżni zaczynają szukać alternatywy dla tradycyjnych wakacyjnych destynacji. W efekcie na znaczeniu zyskują kraje nordyckie, takie jak Norwegia, Finlandia czy Islandia, które oferują łagodniejsze temperatury, rozległe przestrzenie i bliskość natury. Z analiz branżowych wynika, że zainteresowanie podróżami do regionu Skandynawii może w 2026 roku wzrosnąć nawet o około 35%, co pokazuje skalę zmiany preferencji turystów. Coolcation przestaje być niszową alternatywą, a staje się pełnoprawnym trendem wakacyjnym. Co sprawia, że północ Europy przyciąga coraz więcej podróżnych właśnie latem? Coolcation w Skandynawii – dlaczego północ Europy przyciąga latem? Letnie podróże do północnej części Europy coraz częściej przybierają formę aktywnego obcowania z naturą, zamiast klasycznego wypoczynku w kurortach. Regiony takie jak Norwegia, Finlandia czy Islandia oferują wyjątkową różnorodność krajobrazów i możliwości spędzania czasu – od wędrówek wzdłuż fiordów, przez wyprawy na lodowce, po obserwację dzikiej przyrody w jej naturalnym środowisku. To propozycja dla osób, które oczekują od wyjazdu czegoś więcej niż tylko wysokich temperatur i zatłoczonych plaż. Jak podkreśla Andy Marsh, założyciel biura podróży Polar Escapes: „Wiele razy obserwowaliśmy turystów, którzy celowo wybierali Svalbard w środku lata, aby doświadczyć lodu, lodowców i niskich temperatur, podczas gdy reszta południowej Europy zmagała się z falą upałów”. W praktyce oznacza to wyraźne przesunięcie preferencji – podróżni coraz częściej wybierają kierunki, które oferują odmienne warunki i bardziej zróżnicowane doświadczenia. Dodatkowym atutem jest fakt, że w miesiącach letnich wiele trudno dostępnych wcześniej obszarów staje się w pełni osiągalnych dla odwiedzających. Przykładem jest północna Islandia z rejonem jeziora Myvatn, gdzie można podziwiać surowe, wulkaniczne krajobrazy. Jednocześnie zjawisko dnia polarnego sprawia, że światło utrzymuje się przez większość doby, co pozwala na swobodne planowanie aktywności bez ograniczeń związanych z porą dnia. Znaczenie ma także podejście do samego podróżowania. Andrew Harrison-Chinn z Dragon Pass zauważa: „Podróżni coraz częściej wybierają kierunki zgodne z ich wartościami. Destynacje nordyckie oferują coś coraz cenniejszego – przestrzeń, spokój i zrównoważony rozwój”. W połączeniu z lokalnymi koncepcjami dobrostanu, takimi jak fińska sauna, szwedzkie lagom czy duńskie hygge, tworzy to model wypoczynku oparty na równowadze, uważności i bliskości natury. Czy coolcation grozi overtourism? Presja i mniej oczywiste kierunki Rosnące zainteresowanie chłodniejszymi destynacjami zaczyna budzić pytania o skalę ruchu turystycznego w północnej Europie. Miasta takie jak Reykjavik czy Bergen, choć popularne, nie dysponują tak rozbudowaną infrastrukturą jak największe ośrodki na południu kontynentu. Dodatkowym wyzwaniem jest krótki sezon letni, który koncentruje napływ odwiedzających w zaledwie kilku miesiącach. Jak zauważa Megan Vila z Expat Explore: „Kraje nordyckie są mniejsze, a lato trwa tu krócej, co sprawia, że sezon turystyczny jest bardziej skondensowany”. W efekcie nawet umiarkowany wzrost liczby turystów może odczuwalnie obciążać lokalne społeczności i środowisko naturalne, zwłaszcza w mniej zurbanizowanych regionach. Jednocześnie państwa nordyckie coraz częściej podejmują działania mające na celu rozłożenie ruchu turystycznego i ograniczenie jego negatywnego wpływu. Promowane są dłuższe pobyty, mniej oczywiste kierunki oraz podróżowanie poza głównymi szlakami. To właśnie tam coraz częściej kierują się osoby szukające spokojniejszych doświadczeń. Przykładem jest Nuuk na Grenlandii, gdzie arktyczne krajobrazy, fiordy i kultura Inuitów przyciągają podróżnych szukających ciszy i kontaktu z naturą. Również w Voss w Norwegii turystyka rozwija się wokół aktywności outdoorowych – od sportów wodnych po trekking i wydarzenia takie jak festiwal Ekstremsportveko. Z kolei islandzki rezerwat Hornstrandir pozostaje jednym z najbardziej odizolowanych miejsc w Europie, dostępnych jedynie drogą morską, co naturalnie ogranicza skalę odwiedzin i pozwala zachować jego dziki charakter. Trend coolcation nie ogranicza się jednak wyłącznie do Skandynawii. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się również chłodniejsze regiony poza północą, takie jak jezioro Bohinj w Słowenii. Położone w Alpach Julijskich oferuje spokojniejszą alternatywę dla zatłoczonych kurortów, łącząc górskie krajobrazy z dostępem do wody i lokalnej kultury. To pokazuje, że choć kraje nordyckie pozostają symbolem tego trendu, jego rozwój obejmuje coraz szerszą mapę Europy. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Odwiedziłem jedną z najbardziej północnych stolic Europy. Nigdzie nie jadłem tak dobrej łososiowej
Nie ma w Europie drugiej stolicy, która jednocześnie tak wiele czerpałaby ze Wschodu, Zachodu i Północy – i gdzie narodowe temperamenty najchętniej studzi się i rozgrzewa w saunie.
Spis treści: Statystyczny Fin wypija 10 kilogramów kawy rocznie Łososiowa palce lizać Zimą woda w zatoce zmienia się w grubą warstwę lodu Biblioteka jako manifest, design jako codzienność Bardzo fiński wieczór Jak zorganizować podróż do Helsinek Wysiadam z pociągu na dworcu głównym w Helsinkach i przez chwilę stoję pod monumentalnym zegarem, który od ponad stu lat wyznacza rytm spotkań. Granitowa fasada projektu Eliela Saarinena jest surowa, niemal północna w wyrazie, a masywne kolumny, monumentalne rzeźby trzymające kule światła i geometryczny porządek jasno wskazują, że budynek powstał w pierwszej połowie XX wieku. Nie ma tu nadmiaru dekoracji. Jest funkcja, jest materiał, jest światło. To pierwsza lekcja Helsinek, którą nie raz jeszcze przerobię spacerując po stolicy Finlandii – forma wynika tu zarówno z historii, jak i z wyjątkowego sposobu, w jaki pada światło w tym kraju. Statystyczny Fin wypija 10 kilogramów kawy rocznie Dworzec znajduje się w samym centrum miasta. Wychodzę na zaśnieżoną aleję. Zimowe Helsinki sprawiają wrażenie, jakby okres bożonarodzeniowy nigdy się tu nie kończył. Północny mrok rozświetlają migające lampki i neony. Mijam znakomicie przystosowanych do życia w ciemności i mrozie Finów. Tu ktoś rozgrzewa się, robiąc niezliczoną liczbę pajacyków, tam przechadzają pracownicy biur w sportowych butach i studenci z kubkami kawy. Finlandia od lat utrzymuje się w światowej czołówce spożycia kawy na mieszkańca – statystycznie Fin wypija jej ponad 10 kilogramów rocznie. W praktyce oznacza to, że w Helsinkach przerwa na kawę jest niemal instytucją publiczną. Jako kawosz nie mogę sobie odmówić filiżanki. Wraz z moim fińskim towarzyszem Janne siadam w Café Noir (Pohjoisesplanadi 35). „W Helsinkach nie spodziewaj się kawy najwyższej światowej jakości. To, że pijemy dużo, nie znaczy, że dobrze. W fińskich kawiarniach najczęściej znajdziesz tanią kawę przelewową” – tłumaczy Janne, a ja po chwili przekonuję się, że taki system ma jednak swoje zalety – w cenie jest bowiem nieograniczona liczba dolewek. Łososiowa palce lizać Pokrzepiony trzema filiżankami ruszam na Plac Senacki. To geometryczne serce miasta. Po jednej stronie wznosi się helsińska Katedra – biała, klasycystyczna, z pięcioma zielonymi kopułami. Po przeciwnej – Pałac Rządu i gmach Uniwersytetu Helsińskiego. Wszystko zaprojektowane w pierwszej połowie XIX wieku dla rosyjskiego cara. I tu ważny kontekst: Helsinki stały się stolicą w 1812 roku decyzją Aleksandra I, który przeniósł ją z Turku, aby móc zarządzać Finlandią bliżej Petersburga. Miasto miało być wizytówką Wielkiego Księstwa Finlandii istniejącego w ramach Imperium Rosyjskiego. Na schodach katedry siedzą grupy młodych ludzi. Latem to naturalna trybuna do obserwowania miasta, zimą – punkt startowy dla saneczkarzy. A kto dorastał w latach 90. XX wieku pamięta kultowy kawałek „Sandstorm”, kręcony dokładnie w tym miejscu. W środku świątyni zaskakuje prostota: brak złoconych ikonostasów, brak nadmiaru obrazów. Luterańska powściągliwość. Idę w kierunku zatoki. Helsinki rozkładają się wachlarzem między wodą a granitowym podłożem. Tutejsze chodniki i nabrzeża zbudowano z tego samego różowawego kamienia, który wystaje z ziemi w postaci skał. To jedno z nielicznych europejskich miast, w którym geologia jest tak widoczna na każdym kroku. Kilka kroków dalej zaczyna się port. Na targu Kauppatori sprzedawcy oferują łososia w każdej postaci – marynowanego, wędzonego, w zupie lohikeitto. W chłodny lutowy dzień łososiowa wydaje się znakomitym pomysłem. W smaku trochę przypomina naszą jarzynową – lekko kremowa z dużą ilością kopru i pietruszki. Na tym portowym targu można dostać więcej skarbów fińskiej kuchni. Pod namiotami leżą borówki, kurki i chleb żytni. Finlandia ma ponad 180 tysięcy jezior i niemal 75 proc. powierzchni kraju pokrywają lasy. To nie są dane z broszury turystycznej – to absolutny fundament tutejszej kuchni. Zimą woda w zatoce zmienia się w grubą warstwę lodu Z przystani odpływa prom do Suomenlinna. Rejs trwa kilkanaście minut. Twierdza powstała w XVIII wieku, gdy Finlandia należała jeszcze do Szwecji. Miała chronić przed ekspansją Rosji. Ironia historii sprawiła, że w 1808 roku poddała się właśnie Rosjanom niemal bez walki. Dziś Suomenlinna to dzielnica z około 800 mieszkańcami, wpisana na listę UNESCO. Są tu bastiony, suche doki, magazyny prochu i drewniane domy w pastelowych kolorach. Spaceruję wzdłuż murów, z których widać archipelag. Helsinki składają się z ponad 300 wysp. Woda nie jest tu dodatkiem do miasta – jest jego strukturą. Zimą zamienia się w grubą warstwę lodu. W jednej z dawnych kazamat (rodzaj ceglanych schronów) działa browar. W innej – szkoła artystyczna. Twierdza, która miała odstraszać wroga, stała się przestrzenią codzienności. Dzieci jadą na rowerach do szkoły, turyści rozkładają koce na trawie, a prom kursuje tu jak miejski autobus. Skoro jestem już nad brzegiem Zatoki Fińskiej, nie mogę sobie odmówić wizyty w tradycyjnej fińskiej saunie. Nie da się zrozumieć Helsinek bez sauny. W całej Finlandii jest ich około trzech milionów – niemal jedna na dwóch mieszkańców. W mieście działają zarówno prywatne sauny w blokach, jak i publiczne łaźnie nad wodą. Są dosłownie wszędzie. Jedną z najbardziej znanych jest Löyly (Hernesaarenranta 4) – nowoczesny kompleks z drewnianą elewacją, który stał się ikoną współczesnej architektury. Kilkaset metrów dalej działa Allas Sea Pool – baseny z podgrzewaną wodą i bezpośrednim zejściem do Bałtyku. Zimą kąpiel w przeręblu nie jest ekstrawagancją, lecz elementem fińskiego stylu życia. Kiedy ja jestem opatulony w trzy warstwy ubrań, niezłomni Finowie kursują w kąpielówkach między gorącą sauną, a lodowatym przeręblem. W saunie nie rozmawia się głośno o polityce ani biznesie. To przestrzeń równości. W przeszłości to właśnie tam podejmowano decyzje, zawierano umowy, a nawet przyjmowano porody. Temperatura sięga 80–100 stopni, a wilgotność zależy od ilości wody wylanej na rozgrzane kamienie. Rytuał jest prosty: nagrzewanie, chłodzenie, powtórzenie. Biblioteka jako manifest, design jako codzienność Wracam do centrum i kieruję się w stronę nowoczesnej bryły z drewna i szkła. To Oodi (po polsku po prostu – oda) – biblioteka otwarta w 2018 roku, naprzeciwko gmachu parlamentu. Powstała z okazji 100-lecia niepodległości Finlandii i jest doskonałym przykładem pragmatycznego podejścia do życia Finów. Zamiast stawiać kolejny pomnik, zbudowali sobie praktyczną przestrzeń publiczną. Lokalizacja w samym sercu miasta też nie jest przypadkowa. Oodi jest „salonem obywatelskim”, miejscem spotkań, pracy i debat. Na parterze – kino i przestrzeń wystawowa. Piętro wyżej – drukarki 3D, studia nagrań, sale prób, a nawet publicznie dostępne maszyny do szycia. Dopiero na najwyższym poziomie zaczynają się regały z książkami. Biblioteka jest tu bardziej centrum usług publicznych niż magazynem literatury. Korzystanie z niej jest bezpłatne, podobnie jak edukacja na wszystkich poziomach. Finlandia od lat znajduje się w czołówce rankingów jakości edukacji i przejrzystości życia publicznego. Jednym z najciekawszych przykładów są tzw. fińskie baby boxy, o których pisaliśmy już w naszym serwisie. W Helsinkach widać to w detalach: dostępności przestrzeni, braku bramek i kontroli przy wejściach, zaufaniu. W tramwajach często nie ma kontrolerów. System działa, bo większość płaci. W Muzeum Designu (Korkeavuorenkatu 23) oglądam projekty Alvara Aalto – architekta, który potrafił łączyć modernizm z organiczną linią. To w jego pracach tak wyraźnie odbija się fińskie światło. Zarówno to z północy, skąpe i czasem przebijane spektakularnymi pokazami zorz polarnych na niebie, jak i letnie, nieskończone. Budynki i meble Aalto są obecne w całym mieście. Helsinki to w pewnym sensie katalog fińskiej myśli projektowej XX wieku. Helsinki w 2012 roku były Światową Stolicą Designu. Nie chodzi jednak o festiwalowy slogan. Wystarczy wejść do modernistycznej dzielnicy Punavuori czy na ulicę Esplanadi, by zobaczyć, jak projektowanie przenika codzienność – od mebli po przystanki tramwajowe. Marki takie jak Marimekko czy Iittala powstały z myślą o funkcjonalności i trwałości. Fiński design rzadko epatuje ozdobnością. Ma służyć przez dekady, nie przez sezon. Bardzo fiński wieczór Wieczorem wracam nad wodę. W lutym słońce znika szybko, jakby ktoś jednym ruchem zgasił światło nad Zatoką Fińską. Nie ma długiego, miękkiego zmierzchu – jest krótka chwila różu nad linią horyzontu i zaraz potem – oczywiście! – granat. Cisza w europejskiej stolicy to coś uderzającego. Słychać chrzęst śniegu pod butami i metaliczny dźwięk lin uderzających o maszt. I to wszystko. Temperatura spada kilka stopni poniżej zera, wiatr od morza potęguje chłód, a dzień – choć już wyraźnie dłuższy niż w grudniu – wciąż trwa zaledwie kilka godzin. Zimą Helsinki nie próbują nikogo uwodzić. Nie mają iluminowanych bulwarów ani karnawałowego rozmachu. Siłą miasta jest konsekwencja – w urbanistyce, edukacji, projektowaniu. Tramwaje kursują punktualnie mimo śniegu, prom do Suomenlinny przecina lód, biblioteka tętni cichą obecnością, a sauna rozgrzewa się do stu stopni, jakby była najpewniejszą odpowiedzią na północny mróz. Jak zorganizować podróż do Helsinek Jak dotrzeć do Helsinek Do Helsinek można dolecieć bezpośrednio z Warszawy, Krakowa i Gdańska. Najwięcej połączeń oferuje Finnair – narodowy przewoźnik Finlandii, który kilka razy dziennie lata do swojego głównego hubu na lotnisku Helsinki-Vantaa. Linie słyną z wysokiej punktualności, nowoczesnej floty oraz skandynawskiego standardu obsługi, dzięki czemu podróż jest komfortowa nawet na krótkiej trasie. Pasażerowie mogą liczyć m.in. na wygodne przesiadki w Helsinkach, przejrzysty system rezerwacji i dobre skomunikowanie z dalszymi lotami do Skandynawii i Azji. Lot z Warszawy trwa ok. 1 godz. 40 min, co sprawia, że Helsinki są jednym z najszybciej dostępnych kierunków w północnej Europie. Alternatywnie można wybrać rejsy PLL LOT (z Warszawy) lub połączenia z przesiadką w jednym z portów Europy Zachodniej. Z lotniska Helsinki-Vantaa do centrum najwygodniej dojechać pociągiem (linie I i P) – podróż trwa ok. 30 min. Bilet w strefie ABC kosztuje ok. 4,10 euro. Dostępne są także autobusy oraz taksówki (ok. 35–45 euro do centrum). Jak się poruszać po Helsinkach Transport publiczny w Helsinkach jest zintegrowany w ramach systemu HSL (Helsinki Region Transport). Metro, tramwaje, autobusy i pociągi podmiejskie działają w jednym systemie biletowym. Warto ściągnąć aplikację HSL, za pomocą której łatwo kupować bilety. Bilet jednorazowy w granicach centrum (strefa AB) kosztuje ok. 3,10 euro. Lotnisko Helsinki-Vantaa to główny węzeł przesiadkowy Finnair, który łączy Europę z Azją i Ameryką Północną. Linie słyną z punktualności oraz krótkich czasów transferowych – to jeden z najlepiej zorganizowanych portów przesiadkowych w tej części Europy. W centrum miasta wiele tras można pokonać pieszo, a latem popularne są rowery miejskie. Gdzie nocować w Helsinkach Hotel Kämp (Pohjoisesplanadi 29) – historyczny, pięciogwiazdkowy hotel przy Esplanadi. Ceny od ok. 250 euro za noc. Scandic Grand Central Helsinki – nowoczesny hotel w budynku dawnej poczty, tuż obok dworca głównego. Pokoje od ok. 140–180 euro. Oodi Hostel / The Yard Hostel – opcja budżetowa w ścisłym centrum, łóżka w pokojach wieloosobowych od ok. 35–45 euro. Co i gdzie zjeść w Helsinkach Old Market Hall (Vanha Kauppahalli) – zabytkowa hala targowa z 1889 r. przy porcie. Warto spróbować zupy z łososia (lohikeitto) i kanapek ze śledziem. Ravintola Savotta – tradycyjna kuchnia fińska w sąsiedztwie Placu Senackiego. W menu m.in. renifer i ryby z północnych jezior. Löyly – restauracja i sauna nad Bałtykiem, nowoczesna interpretacja fińskiej kuchni sezonowej. Warto jeszcze warto wiedzieć przed podróżą do Helsinek Helsinki Card zapewnia darmowy transport miejski oraz wstęp do wielu muzeów i atrakcji. Prom na twierdzę Suomenlinna kursuje przez cały rok – także zimą, gdy zatoka częściowo zamarza. W Finlandii napiwki nie są obowiązkowe – rachunek zazwyczaj obejmuje opłatę serwisową. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”
Ponad pięć tysięcy lat temu tereny dzisiejszej Finlandii zamieszkiwały plemiona łowców, zbieraczy i rybaków. Chociaż tereny fińskiej tajgi wypełniała wszechobecna zieleń, to w ich życiu wiele było… czerwieni. Ochra stanowiła nie tylko barwnik, ale także ważny element rytuałów, po który wyruszali setki kilometrów od domu.
Naukowcy udowodnili, że ochra – czerwony barwnik – używana przez dawnych Finów, pochodziła z wielu zaskakujących źródeł. Po ten barwnik składany w grobowcach musieli wyruszać bardzo daleko… lub zdobywać go na drodze wymiany z innymi ludami. Mieli swój własny „szlak bursztynowy”, tylko po co? Czerwony barwnik w fińskich grobach Życie łowców-zbieraczy w fińskiej tajdze około 5500 lat temu skupiało się wokół małych osad, a ci poruszali się między nimi głównie drogami wodnymi. Te prehistoryczne społeczności oznaczały ważne miejsca w specyficzny sposób: malując łosie i łodzie na skalnych ścianach przy użyciu ochry – intensywnie czerwonego pigmentu ziemnego. Tą samą ochrą barwili swoich zmarłych oraz przedmioty, które składali z nimi do grobu… a przynajmniej tak myśleliśmy. Ochra ochrze nierówna? Zespół badaczy z Uniwersytetu w Helsinkach przeprowadził pierwszą w Finlandii analizę geochemiczną ochry z grobów i stanowisk osadniczych kultury ceramiki grzebykowej. Wyniki ich zaskoczyły – wskazali bowiem, że ochra używana w rytuałach pogrzebowych podchodziła z różnych źródeł (innych niż ta używana do malowideł), a niekiedy w jednym grobie znajdowały się jej odmienne typy. Jej pochodzenie musiało mieć dla Finów głębokie znaczenie. Tajemnicze różnice chemiczne pomiędzy barwnikami Jak naukowcy wpadli na trop? Marja Ahola, badaczka prowadząca analizę, zauważyła, że próbki ochry pobrane z tego samego grobu różniły się składem chemicznym. Musiały więc mieć różne pochodzenie. Może to oznaczać, że pochodzenie pigmentu miało wymiar symboliczny – być może podkreślało tożsamość konkretnego zmarłego lub miało znaczenie rytualne. Ochra z pewnością nie była wybierana jedynie ze względu na kolor. Do analizy próbek wykorzystano techniki fluorescencji rentgenowskiej (XRF) oraz skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM-EDS). Pozwoliły one zidentyfikować różnice w składzie pierwiastkowym poszczególnych próbek. Sieć wymiany surowców w prehistorycznej Europie Konkretne typy ochry występowały tylko w wybranych regionach geograficznych, co potwierdza istnienie złożonego systemu pozyskiwania tego pigmentu. Barwnik chemicznie podobny do tego pozyskanego z grobów odnaleziono dopiero setki kilometrów dalej, co sugeruje, że pigment był transportowany w ramach sieci wymiany surowców, a ta musiała obejmować znaczne obszary. Zespół badaczy wysunął hipotezę, że w tej samej sieci wymiany transportowano również bursztyn z regionu Morza Bałtyckiego oraz łupkowe ozdoby pierścieniowe produkowane w rejonie jeziora Onega. Zasięg takiej wymiany sięgał więc kilkuset kilometrów. Długie dystanse i wymiana materiałów są według naukowców typowe dla epoki kamienia, chociaż z naszej perspektywy wydaje się to wręcz nierealne. Przemieszczanie się ochry mogło również podkreślać wartość symboliczną pigmentu – im dalszą drogę przebył, tym mógł być bardziej „magiczny”. Pradawny „szlak bursztynowy” Odpowiednikiem tego handlowego precedensu w późniejszych wiekach był tzw. „szlak bursztynowy”, czyli rozbudowana trasa wymiany łącząca północ Europy z regionami południowymi. W epoce kamienia, choć skala i organizacja były inne, same mechanizmy wymiany opierały się na kontaktach pośrednich – pigmenty, surowce i przedmioty przemieszczały się z rąk do rąk, przechodząc przez kolejne wspólnoty, aż trafiały do ostatecznych użytkowników. Nawet w dalekiej tajdze. Źródło: University of Helsinki, European Journal of Archeology, nordicstoday.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te tradycje świąteczne łamią schematy. Tak wygląda Boże Narodzenie na świecie
Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia, a wraz z nimi tak dobrze znane nam tradycje, jak dwanaście wigilijnych potraw, dzielenie się opłatkiem, prezenty pod choinką czy spotkania z bliskimi. Choć dla wielu z nas to stały element grudniowych celebracji, w niektórych miejscach na świecie obchody wyglądają zupełnie inaczej. W wielu krajach Boże Narodzenie zaskakuje nieoczywistymi zwyczajami, które potrafią zdumiewać, wzruszać, a czasem nawet bawić.
Spis treści: Islandia Australia Finlandia Ukraina Dania Wenezuela Japonia Choć często narzekamy, że współczesne święta zdominowały pośpiech, konsumpcja i listy zakupów, spojrzenie na to, jak celebrują je inne kultury, potrafi przywrócić perspektywę. Świąteczne tradycje – ukształtowane przez historię, klimat, lokalne wierzenia i rodzinne wspólnoty – bywają zaskakująco różnorodne. W wielu miejscach świata Boże Narodzenie wciąż zachowuje charakter głęboko symboliczny, a nacisk kładzie się nie tyle na prezenty, ile na wspólnotę, rytuał i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. To właśnie ta różnorodność pokazuje, że święta mogą przybierać wiele form, a ich istota pozostaje uniwersalna i obejmuje budowanie więzi, pamięć o bliskich oraz poszukiwanie chwili wytchnienia w rytmie codzienności. Islandia – świąteczna tradycja czytania w ramach jólabókaflóð Islandia od dekad pielęgnuje wyjątkowy zwyczaj, który nie ma odpowiednika w innych częściach świata – jólabókaflóð, czyli „świąteczny zalew książek”. To tradycja głęboko osadzona w historii kraju: narodziła się w czasach II wojny światowej, kiedy przywożenie większości dóbr było ściśle ograniczone, a papier nie podlegał reglamentacji. Książki stały się więc najpraktyczniejszym, a zarazem najbardziej symbolicznym podarunkiem. Dziś rytuał ten wspiera lokalny rynek wydawniczy, a także dbałość o język islandzki, który – mimo silnych instytucjonalnych starań – uznawany jest za jeden z najbardziej zagrożonych zanikiem w Europie w perspektywie długoterminowej. W Wigilię, tuż po uroczystej kolacji, rodziny obdarowują się książkami i spędzają wieczór na lekturze – często przy świetle świec, z gorącą czekoladą lub tradycyjnymi słodyczami w zasięgu ręki. To rytuał na tyle uniwersalny, że można go odtworzyć w każdym zakątku świata. W kraju, w którym zimowa noc trwa niemal bez końca, a literatura od pokoleń buduje poczucie wspólnoty, Boże Narodzenie staje się zatem chwilą wyciszenia – czasem, w którym słowo pisane ponownie zbliża ludzi i nadaje świętom spokojny rytm. Australia – Boże Narodzenie w słońcu i rodzinny mecz krykieta Gdy Europa pogrążona jest w zimie, mieszkańcy Australii świętują Boże Narodzenie w pełnym letnim słońcu. To nadaje grudniowym tradycjom zupełnie inny charakter – spotkania rodzinne odbywają się na dworze, a stoły zastępują pikniki, grille i wspólne aktywności. Jednym z najbardziej charakterystycznych zwyczajów jest świąteczny mecz krykieta rozgrywany w ogrodach, parkach i na plażach. W przeciwieństwie do oficjalnych reguł tej dyscypliny, to wydarzenie nie ma charakteru rywalizacji. Liczy się przede wszystkim wspólna zabawa i udział wszystkich – niezależnie od wieku czy umiejętności. Atmosfera jest swobodna, dzieci grają na równi z dorosłymi, zasady bywają ustalane na bieżąco i wynik schodzi na dalszy plan. W wielu rodzinach funkcjonują własne warianty gry, przekazywane z roku na rok, co dodatkowo wzmacnia jej nieformalny charakter. Finlandia – Wigilia jako czas pamięci o zmarłych W Finlandii jednym z najważniejszych elementów świąt Bożego Narodzenia jest odwiedzanie grobów bliskich. To zwyczaj wyjątkowy na tle europejskich tradycji, w którym duchowe przygotowanie do świąt łączy się z refleksją i ciszą. Według danych rządowych nawet trzy czwarte fińskich gospodarstw domowych bierze udział w tym rytuale. W wigilijny wieczór cmentarze rozświetlają się tysiącami świec, tworząc krajobraz, który wielu Finów uznaje za najbardziej poruszający symbol świąt – spokojny, pełen godności i skupienia. Dla wielu rodzin wizyta na cmentarzu staje się także wstępem do kolejnego ważnego zwyczaju – wspólnej sauny. To moment oczyszczenia i przejścia, głęboko zakorzeniony w fińskiej kulturze, łączący pokolenia i wzmacniający poczucie wspólnoty. W Finlandii święta mają więc nie tylko wymiar rodzinny, lecz także introspektywny, ponieważ przypominają o ciągłości więzi i obecności przodków w codziennym życiu. W kulturze, która szczególnie ceni spokój, naturę i uważność, Wigilia staje się więc chwilą wyciszenia, zanim rozpocznie się radosna część świątecznej celebracji. Ukraina – pajęczyna na choince jako znak szczęścia W zachodniej Ukrainie jedną z najbardziej niezwykłych bożonarodzeniowych tradycji jest dekorowanie choinki stylizowaną pajęczyną. Zwyczaj ten wywodzi się z lokalnej legendy o ubogiej wdowie, której wigilijne drzewko zostało nocą magicznie ozdobione przez pająka. Rankiem pajęczyny zamieniły się w lśniące, srebrzyste nici, a od tego dnia rodzinie miało już nigdy niczego nie zabraknąć. To opowieść o nadziei, wdzięczności i cichej obietnicy odmiany losu – wartościach silnie obecnych w ukraińskim folklorze. Współczesne ozdoby powstają z papieru, drutu i drobnych dekoracyjnych elementów. Motyw pajęczyny stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli ukraińskich świąt. Co więcej, znalezienie prawdziwej pajęczyny na choince uchodzi za znak szczęścia, dlatego w okresie świątecznym tradycyjnie się ich nie usuwa. Ten zwyczaj pokazuje, jak silnie ukraińskie święta zakorzenione są w symbolice natury i jak dawne opowieści wciąż przenikają współczesne formy celebracji. Dania – klippe klistre, czyli święta tworzone własnymi rękami Duńska tradycja klippe klistre, dosłownie oznaczająca „ciąć i kleić”, należy do najbardziej charakterystycznych świątecznych rytuałów Skandynawii. Na kilka tygodni przed Bożym Narodzeniem w domach, szkołach i miejscach pracy organizowane są wspólne warsztaty rękodzielnicze, podczas których powstają papierowe ozdoby: plecione serca, girlandy, gwiazdki i dekoracje nawiązujące do prostoty nordyckiego wzornictwa. Spotkaniom towarzyszy atmosfera hygge – poczucie ciepła, bliskości i niespiesznego bycia razem. Na stołach pojawiają się tradycyjne przekąski, takie jak æbleskiver, oraz aromatyczny gløgg, czyli duńskie grzane wino. Dla wielu rodzin to równie istotny element świąt jak sama Wigilia, a własnoręcznie wykonane dekoracje przechowywane są przez lata. Duńczycy pokazują w ten sposób, że świąteczna magia może tkwić w prostych czynnościach i wspólnym tworzeniu, a nie w rozbudowanych dekoracjach czy kosztownych ozdobach. Wenezuela – na poranną mszę… na rolkach W Wenezueli świąteczny czas ma radosny, dynamiczny charakter, pełen muzyki i wspólnego ruchu. Najbardziej rozpoznawalnym zwyczajem jest sposób, w jaki wierni docierają na poranne msze Misa de Aguinaldo, odprawiane między 16 a 24 grudnia – na rolkach. W wielu miastach ulice bywają czasowo zamykane, aby umożliwić bezpieczny przejazd, a charakterystyczny dźwięk rolek sunących po asfalcie stał się jednym z symboli grudniowych poranków. Dzieci kładą się spać wcześniej, by zdążyć na nabożeństwo o świcie, dorośli nierzadko jeżdżą przez całą noc, a wspólna droga do kościoła zamienia się w spontaniczne spotkania sąsiadów i rodzin. Same msze mają radosny, muzyczny charakter, a poczucie wspólnoty jest wyjątkowo silne. Nawet jeśli nie wszyscy poruszają się na rolkach, sens tej tradycji pozostaje uniwersalny i polega na wspólnym świętowaniu, które nie zamyka się w czterech ścianach, lecz przenosi się na ulice i place miast. Japonia – Boże Narodzenie jako święto bliskości W Japonii Boże Narodzenie przybrało formę całkowicie odmienną od europejskiej tradycji. W kraju o niewielkich chrześcijańskich korzeniach Wigilia stała się przede wszystkim świętem par, bardziej przypominającym Walentynki niż rodzinne spotkanie przy stole. W grudniu miasta rozświetlają się widowiskowymi iluminacjami, restauracje przygotowują specjalne menu na ten wieczór, a rezerwacje w luksusowych hotelach z widokiem na panoramę Tokio czy Osaki często dokonywane są z dużym wyprzedzeniem. Także świąteczne menu ma tu wyjątkowy charakter. Najpopularniejszym deserem jest kurisumasu keki – lekki biszkopt z bitą śmietaną i truskawkami, który stał się symbolem japońskich świąt. Dla wielu par Wigilia jest okazją do zatrzymania się w intensywnym rytmie codzienności i spędzenia czasu wyłącznie we dwoje. To święto ukształtowane przez nowoczesność i miejską estetykę, w którym najważniejsze są bliskość, uważność i celebracja prostych gestów. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Nie zapomnę tej nocy pod lodem”. Dziennikarz Travelera odwiedził krainę prawdziwej zimy. To podróżniczy hit tego sezonu
Noc pod zorzą polarną to marzenie wielu podróżników. Jeden z dziennikarzy National Geographic spełnił je, spędzając noc na skutej lodem tafli jeziora w Finlandii. Od dzisiaj do Rovaniemi, stolicy Laponii, dolecimy LOT-em bezpośrednio z Warszawy.
Spis treści: Podcast z serca fińskiej zimy Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Co usłyszysz w odcinku podcastu? LOT-em do Laponii Spędzenie nocy na zamarzniętym jeziorze w samym sercu fińskiej Laponii to doświadczenie, które łączy w sobie ekstremalne warunki, wyciszenie i spektakularne zjawiska natury. W podcaście „National Geographic Polska” podróżnik i dziennikarz Travelera Michał Cessanis opowiada, jak wyglądała noc spędzona pod otwartym niebem, przy trzaskającym lodzie i w towarzystwie zorzy polarnej. Podcast z serca fińskiej zimy W podcaście „National Geographic Polska” relacjonowana jest wyprawa do Finlandii, w trakcie której podróżnik spędza noc na zamarzniętym jeziorze. Warunki są ekstremalne – temperatura spada poniżej zera, a jedynym schronieniem jest namiot typu „swamp tent” ustawiony na lodzie. Dźwięki skrzypiącego lodu, cisza polarnej nocy i rozgwieżdżone niebo to tło tej wyjątkowej przygody. Gość podcastu dzieli się swoimi odczuciami – zarówno zachwytem, jak i lekkim niepokojem, jaki towarzyszy przebywaniu w tak nietypowym miejscu. Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Zorza polarna to jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk przyrodniczych. W fińskiej Laponii można ją obserwować od późnej jesieni do wiosny, przy sprzyjających warunkach pogodowych i odpowiednim poziomie aktywności słonecznej. W czasie nocnej wyprawy zorza pojawiła się nad jeziorem, tworząc zjawiskowy spektakl świateł na tle czarnego nieba. Gość podcastu opisuje swoje emocje: od wzruszenia, przez poczucie małości wobec natury, po fascynację potęgą przyrody. Co usłyszysz w odcinku podcastu? W odcinku poznasz: kulisy wyprawy w mroźne rejony Finlandii, przygotowania do noclegu na lodzie, jak wyglądała zorza tego wieczoru, czy noc na jeziorze była bezpieczna, jakie emocje towarzyszyły podróżnikowi. Aby dowiedzieć się więcej o Laponii posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska i na Spotify. LOT-em do Laponii Od grudnia 2025 roku do Rovaniemi można polecieć bezpośrednio z Warszawy, dzięki nowemu połączeniu PLL LOT. To wygodna opcja dla osób planujących zimowy wyjazd do Laponii – zwłaszcza tych, którzy chcą zobaczyć zorzę polarną, odwiedzić wioskę świętego Mikołaja lub po prostu doświadczyć arktycznej przygody bez przesiadek. Loty odbywają się raz w tygodniu i dostępne są do początku marca. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Osiemdziesiąte urodziny bajki o Muminkach. Śladami fikcyjnych istot Tove Jansson w prawdziwym świecie
Mija 80 lat od kiedy do sprzedaży trafiła pierwsza książka opisująca losy rodziny Muminków, Małej Mi i Włóczykija. Sława tych fikcyjnych istot wykracza daleko poza mroźne krajobrazy Finlandii. Jednak to stamtąd autorka czerpała główne inspiracje przy tworzeniu swojej fantastycznej doliny. Przyjrzyjmy się temu, gdzie obecnie można znaleźć ślady tych istot.
Powiedzenie, że bajki wymyślone przez fińską pisarkę Tove Jansson zdobyły światową popularność, byłoby eufemizmem. W rzeczywistości Muminki stały się elementem popkultury, reprodukowanym w późniejszych latach poprzez filmy, komiksy czy ubrania. Bajka stanowi prawdziwe dziedzictwo kraju ze stolicą w Helsinkach, tym bardziej, że fantastyczna dolina, w której mieszkają bohaterowie powieści, jawnie odnosi się do fińskich krajobrazów. Okrągły osiemdziesiąty jubileusz bohaterów to idealny moment, aby przyjrzeć się, gdzie we współczesnym świecie można znaleźć ślady tych bajkowych istot. Archipelag z bajek W powieściach Tove Jansson możemy dostrzec inspiracje fińską przyrodą. Archipelag, który otacza wybrzeże Finlandii, składa się 179 584 mniejszych i większych wysp. Na jednej z nich – Klovharun, fińska autorka spędzała wakacje przez 30 lat swojego życia, mieszkając tam ze swoją partnerką Tuulikki Pietilä. To ta kobieta stała się inspiracją do powstania postaci rybaczki Too Tiki. Klovharu to bardzo kameralna wysepka pełna kamieni, zamieszkana przez mewy i inne morskie zwierzęta. Pośrodku niej, fińska autorka wzniosła 1964 roku chatkę, która stoi na wyspie do dziś. Obecnie, w trosce o Klovharun, przebywanie na wyspie musi się odbywać w sposób minimalnie ingerujący w środowisko. Archipelag poza naturą skrywa jeszcze inne elementy występujące w bajkach o trollach z doliny. W trakcie rejsu po poszczególnych wyspach można dostrzec wiele latarni morskich, których wygląd był inspiracją do powstania książki „Tatuś Muminka i morze”. Największe skojarzenia z fikcyjnym budynkiem budzić może latarnia z wyspy Söderskär, na którą da się dostać promem z Helsinek. Odizolowana wieża idealnie oddaje spokój i połączenia człowieka z naturą – wartości, które niesie za sobą książka Jansson. Fińskie zwyczaje w Dolinie Muminków Inspiracje wykorzystywane przy pisaniu książki wykraczały poza fińskie pejzaże. W powieści bardzo ważne miejsce zajmują zwyczaje i tradycje obchodzone na co dzień w tym kraju. Jednym z nich jest Midsommar, obchodzone w trakcie najdłuższego dnia roku. Muminki, tak jak ludzie, uplatały tego dnia wianki, rozpalały ogniska i świętowały do godzin nocnych. Innym elementem tradycji zapożyczonym przez Tove Jansson są fińskie potrawy. Kuchnia bohaterów książki – zupełnie jak Finów i Finek – opierała się na zrównoważonym pozyskiwaniu dóbr natury. Trolle odżywiały się więc m.in. rybami, owocami i grzybami. W 2010 roku powstała nawet książka kucharska, zawierająca przepisy inspirowane kuchnią Mamy Muminka. Gdzie jeszcze można zobaczyć Muminki? Dla spragnionych kontaktu z Muminkami w Finlandii istnieje mnóstwo miejsc nawiązujących do tych fikcyjnych istot. Najpopularniejsze z nich to: Muzeum Muminków w Tempere oraz park rozrywki Moominworld na wyspie koło miasta Naantali. Każde z tych miejsc oferuje liczne atrakcje dla fanów bajkowych stworzeń i samej autorki, Tove Jansson. W parku rozrywki można zobaczyć odwzorowaną scenerię z książek wraz z kultowym domem rodziny Muminków. W Finlandii znajdziemy też mnóstwo innych, mniej znanych miejsc związanych z Doliną Muminków. W Helsinkach możemy na przykład napić się kawy w muminkowej kawiarni lub zrobić zakupy w specjalnym sklepie. W miejscowości Leppävirta znajduje się z kolei sztuczna lodowa jaskinia pełna bajkowych postaci wykutych w zamrożonej wodzie. Mnogość atrakcji rodzi pytanie o granice wykorzystywania kulturowego dorobku w celach turystycznych. Na szczęście miejsca związane z naturą, z której inspiracje czerpała Jansson, pozostają wolne od komercjalizacji, chroniąc pierwotne środowisko. Ślady Muminków poza Finlandią Muminki to element ogólnoświatowej popkultury. Nic dziwnego, że obiekty nawiązujące do tych bajkowych istot powstają w przeróżnych zakątkach kuli ziemskiej. Bohaterów Tove Jansson dostrzeżemy choćby w japońskim mieście Hannō, gdzie powstał park rozrywki Moomin Valley Park. Lokalizacja nie może dziwić, gdyż kraj „kwitnącej wiśni” stanowi jedno z największych skupisk fanów fińskiej powieści. Japończycy produkowali nawet ekranizacje tekstów Jansson. Sklepy i kawiarnie nawiązujące do Muminków znajdziemy w takich krajach, jak Polska, Japonia, Chiny czy Tajlandia. Pokazuje to tylko jak ważnym, w skali całego świata, produktem są postacie, które 80 lat temu wyszły spod pióra Tove Jansson. Źródła: National Geographic Polska, Moomin Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Nikt ich nie widział od 5000 lat. Te malowidła stworzono w miejscu pradawnego kultu
Malowidła naskalne z Astuvansalmi to jedno z najcenniejszych stanowisk archeologicznych w Finlandii. Teraz, dzięki innowacyjnej technologii, naukowcy odkrywają kolejne obrazy, które przez tysiące lat pozostawały niewidoczne dla ludzkiego oka.
Spis treści: Zaginione malowidła naskalne w Finandii Dzięki nowej technologii naukowcy odkrywają nowe dzieła Sztuczna inteligencja stworzy rekonstrukcję pradawnych malowideł Uważa się, że malowidła naskalne z Astuvansalmi zostały odkryte w 1968 roku przez fińskiego archeologia Pekkę Sarvasa się w Ristiinie, choć miejscowa ludność wiedziała o ich istnieniu znacznie wcześniej. Dzieła zostały namalowane na klifie nad brzegiem jeziora Yövesi w Ristiinie, w południowo-wschodniej części Finlandii. Skała ta przypomina ludzką głowę, szczególnie widoczne jest to zimą, gdy spogląda się na nią od strony pokrytego lodem jeziora. Zaginione malowidła naskalne w Finandii Sarvas odkrył tam około 80 malowideł. Najstarsze powstały około 3000–2500 r. p.n.e. To sprawia, że jest to jedna z największych starożytnych kolekcji sztuki naskalnej w krajach nordyckich. Większość przedstawia zwierzęta, przede wszystkim łosie, na które wówczas polowano. Obrazy zostały stworzone na wysokości, od prawie 8 do 12 metrów n.p.m. Wówczas jednak poziom wody był znacznie wyższy. Archeolodzy twierdzą, że dzieła te były malowane z łodzi. Sam klif najprawdopodobniej była miejscem starożytnego kultu lub ceremonii. Teraz naukowcy z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii twierdzą, że dzięki nowej technice obrazowania komputerowego, są w stanie odkryć tu nowe malowidła, które dotychczas ukryte były za warstwą mchu i osadów. Dzięki nowej technologii naukowcy odkrywają nowe dzieła – Dziś testujemy zupełnie nową technikę obrazowania, która jeszcze niedawno nie istniała. Celem naszych badań jest identyfikacja różnych odcieni czerwieni (ochra, naturalny czerwony pigment, przyp. red.) w skale oraz określenie ich wieku i składu. Patrząc na skałę gołym okiem, można rozróżnić co najmniej trzy różne odcienie czerwieni – powiedział Veikko Miettinen. Badacz twierdzi, że na skale znajdują się wyraźne rysunki, ale także niewyraźne czerwone plamy, gdzie farba najprawdopodobniej się rozprzestrzeniła. To właśnie te plamy zainteresowały naukowców. – Z obrazów wykonanych kamerą hiperspektralną można wyodrębnić różne odcienie czerwieni, dzięki czemu można na przykład określić, ile różnych mieszanek farb stosowali starożytni artyści. Techniki obrazowania i aplikacje wykorzystywane do interpretacji obrazów opierają się na informatyce – wyjaśnia Miettinen. Dzięki analizie zespół może także określić wiek, a także skład chemiczny wykorzystanego pigmentu. – Kolejną nowością jest to, że drogie aparaty fotograficzne są teraz w stanie wytrzymać nawet najbardziej wymagające warunki pracy polowej – dodaje. Cały klif został początkowo sfotografowany panoramicznie aparatem GigaPan, a następnie przeskanowany za pomocą nowej kombinacji trzech kamer oraz skanera 3D Matterport. – Oczywiście, łatwiej byłoby sfotografować prosty obiekt niż zakrzywiony kamień. Aparaty fotograficzne nie widzą tego, co znajduje się pod mchem – wyjaśniają badacze. Sztuczna inteligencja stworzy rekonstrukcję pradawnych malowideł Wszystkie zebrane dane są przesyłane do chmury. Następnie tworzony jest model o wysokiej rozdzielczości, który pozwala badaczom przeanalizować skałę milimetr po milimetrze. W późniejszym etapie sztuczna inteligencja pomoże naukowcom odtworzyć zidentyfikowane malowidła. To nie wszystko. Program stworzy także symulacje warunków sprzed tysięcy lat, odtworzy ówczesny poziom wody, dzięki czemu będziemy mogli zobaczyć, jak powstawały te niezwykłe obrazy. – Uczenie maszynowe pozwala nam wykrywać wzorce, a być może nawet identyfikować „podpis” danego artysty – mówi Dmitri Semenov, kierownik badań z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii. – Możemy porównywać motywy z Astuvansalmi z motywami z miejsc takich jak Alta w Norwegii czy Murmańsk w Rosji – stwierdził uczony. A takie porównanie będzie ważne, aby nie zakrzywić kontekstu kulturowego stanowiska w Finlandii. – Malowidła i ryty naskalne pochodzą z wielu różnych kultur i okresów. Algorytmy mogą być przydatne – ale należy je stosować z rozwagą – podsumowuje Semenov. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na tę fińską wyspę miały wstęp tylko kobiety. Nie potrwało to długo
SuperShe Island w Finlandii miała być luksusowym azylem dla kobiet, z dala od mężczyzn. Pomysł bizneswoman Kristiny Roth jednak szybko przestał działać – wyspa zyskała popularność tylko na dwa sezony, a potem spotkała się z ostrą krytyką.
Spis treści Pomysł na luksusowy azyl tylko dla kobiet Dobry początek, ostra krytyka i szybki koniec O tym miejscu rozpisywały się największe światowe media. SuperShe Island – maleńka wysepka na bałtyckim wybrzeżu Finlandii miała być wyjątkowym, ekskluzywnym ośrodkiem tylko dla kobiet. Pomysł jednak nie wypalił, a feministyczna miejscówka szybko zaczęła być krytykowana przez same zainteresowane. Pomysł na luksusowy azyl tylko dla kobiet Kristina Roth, niemiecko-amerykańska przedsiębiorczyni, po sprzedaży swojej firmy konsultingowej podjęła decyzję o zakupie prywatnej wyspy na południowym wybrzeżu Finlandii, niedaleko Helsinek. Nabyła ją w 2017 roku z zamiarem przekształcenia w bezpieczną przestrzeń dla kobiet. Na wyspę miało wstęp tylko kilku mężczyzn i tylko na jakiś czas – byli to budowlańcy, elektrycy i hydraulicy, pracujący nad koniecznymi na dziewiczej wysepce instalacjami. Na SuperShe powstały: sauna, cztery oryginalne drewniane domki, jurta do jogi, spa i ścieżki oraz lądowisko dla helikopterów. Jednocześnie na wyspie mogło przebywać tylko 8 pań. SuperShe Island była przedstawiana jako połączenie luksusu i holistycznego podejścia do zdrowia. Na urlopowiczki czekały m.in. sesje jogi, medytacje, spa, potrawy inspirowane dietą paleo i ajurwedą, sesje motywacyjne, warsztaty rozwojowe. Kristina Roth podkreślała, że relaks bez mężczyzn tworzy bezpieczną przestrzeń, pozwalającą kobietom skupić się na sobie i budować wzajemne wsparcie. Dobry początek, ostra krytyka i szybki koniec Pierwszy sezon rozpoczęto 23 czerwca 2018 roku. Zainteresowanie było olbrzymie, mimo wysokiej ceny – 4 tys. euro za tydzień. Wpłynęło ponad 6 tys. zgłoszeń, z których wybrano tylko kilkaset kobiet do rozmów kwalifikacyjnych i dalszej selekcji. Jednak dobra passa trwała jeszcze tylko przez rok. SuperShe Island zaczęła być szybko krytykowana za nadmierną elitarność, która miała mało wspólnego z feministycznymi deklaracjami, przyciągając wyłącznie zamożne kobiety. Krytyka przyszła również ze strony samych kobiet – Arwa Mahdawi, dziennikarka brytyjskiego Guardiana – pisała, że takie miejsce wspiera niewielki odsetek już uprzywilejowanych kobiet, zamiast działać na rzecz szerzej pojętej równości płci. Rozmowy kwalifikacyjne i cena 4 tys. euro za tydzień mało komu kojarzyły się z feminizmem. W 2021 roku wyspa trafiła na sprzedaż na portalu z ekskluzywnymi nieruchomościami. Dwa lata później kupił ją Deyan Mihov, właściciel firmy żeglugowej Swissmarine. Pytany o plany wobec SuperShe stwierdził że nie ma żadnych, a na wyspę będzie przyjeżdżał z rodziną żeby odpocząć. Źródło: The Guardian, Hufvudstadsbladet Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Z Polski prosto do Świętego Mikołaja! Rusza nowe, magiczne połączenie lotnicze
Zbliża się sezon, w którym magia i przygoda spotkają się w jednym miejscu. Nowe połączenie lotnicze z Polski pozwoli Polakom dotrzeć tam zdecydowanie szybciej. Dzięki temu Laponia może stać się hitem sezonu.
Spis treści: Nowe połączenie LOT-u do Rovaniemi Co warto zobaczyć i zrobić w Laponii? Laponia, z malowniczymi krajobrazami i świąteczną atmosferą, od lat przyciąga turystów z całego świata. W 2024 roku sama stolica tego fińskiego regionu odnotowała na lotnisku rekordową liczbę 1,8 miliona pasażerów, co stanowiło 19-procentowy wzrost w porównaniu do roku poprzedniego. Wśród odwiedzających nie brakowało również Polaków – trend wzrostu liczby naszych rodaków podróżujących do Laponii przez Helsinki w 2024 roku wyniósł aż 45%. Nic dziwnego, że Rovaniemi staje się coraz bardziej popularne – to właśnie tu przyjeżdżają rodziny z dziećmi, by odwiedzić Wioskę Świętego Mikołaja, czyli główną atrakcję regionu. Oprócz tego turyści mogą podziwiać także zorzę polarną, jeździć na skuterach śnieżnych czy korzystać z licznych tras narciarskich. Teraz, dzięki nowemu połączeniu lotniczemu, podróż do tego zimowego raju stanie się zdecydowanie szybsza. Nowe połączenie LOT-u do Rovaniemi Polskie Linie Lotnicze LOT ogłosiły właśnie uruchomienie bezpośredniego połączenia z Warszawy do Rovaniemi, które ruszy już za kilka miesięcy. Pierwszy rejs zaplanowano na 27 listopada 2025 roku, a połączenie będzie realizowane do 1 lutego 2026 roku. Loty będą się odbywać dwa razy w tygodniu – w czwartki i niedziele. Rejs LO477 z Warszawy do Rovaniemi wystartuje o godzinie 11:35, a rejs LO478 w drogę powrotną o godzinie 16:50. Czas przelotu wyniesie około 2 godziny i 45 minut. – LOT aktualnie będzie jedynym przewoźnikiem w Europie Środkowo-Wschodniej, oferującym bezpośrednie rejsy do Rovaniemi w regularnej siatce połączeń. Wierzę, że ten kierunek szybko zyska popularność wśród naszych pasażerów. To miejsce, gdzie można naprawdę oderwać się od codzienności i zanurzyć w wyjątkowej atmosferze dalekiej północy – stwierdził Robert Ludera, dyrektor Biura Siatki Połączeń Polskich Linii Lotniczych LOT. Co warto zobaczyć i zrobić w Laponii? Dzięki nowemu połączeniu lotniczemu, polscy turyści będą mieli łatwiejszy dostęp do licznych atrakcji. Laponia bowiem oferuje turystom niezliczone możliwości odkrywania niezwykłych miejsc, w których magia łączy się z naturą. Oprócz Wioski Świętego Mikołaja, która jest najpopularniejszą atrakcją północnej Finlandii, Rovaniemi i jego okolice oferują szereg unikatowych doświadczeń, które przyciągają turystów z całego świata. Co znajduje się wśród nich? Wioska Świętego Mikołaja – ta wioska to nie tylko oficjalna siedziba Świętego Mikołaja, ale także miejsce, gdzie można spotkać jego pomocników, poczuć magię świąt i wysłać pocztówki z tamtejszej poczty. To świetne miejsce do podróży z dziećmi, które każdego roku odwiedza ponad pół miliona turystów. Na tym terenie atrakcją jest również spacer po porośniętym jodłami i zaśnieżonym Lesie Mikołaja czy centralnym placu wioski, przez który przebiega linia koła podbiegunowego. Arktikum – muzeum i centrum nauki, które przenosi odwiedzających w świat Arktyki. Dzięki interaktywnym wystawom, które opowiadają o historii Laponii, jej kulturze oraz środowisku, turyści mogą zgłębić tajemnice regionu. Z kolei przez ogromne okna można podziwiać majestatyczny widok na rzekę Kemijoki. Zorza polarna – Rovaniemi to jedno z najlepszych miejsc na świecie do podziwiania zjawiska zorzy polarnej. Turyści mogą je obserwować od września do marca. Co więcej, mogą udać się do Ounasvaara (jednego z punktów widokowych) lub spędzić noc w lodge’ach czy igloo ze szklanymi dachami, które umożliwiają podziwianie kolorowego pejzażu bez wychodzenia na zewnątrz. Korundi House of Culture lub Muzeum Sztuki Rovaniemi – pod pierwszym adresem można się oddać miłym dla ucha koncertom Lapońskiej Orkiestry Kameralnej, a we wspomnianym muzeum obejrzeć jedną z wielu wystaw artystów z całej Arktyki. Sporty zimowe i przygody na śniegu – Rovaniemi to też mekka dla miłośników sportów zimowych. Na trasach w Ounasvaara można spędzić całe dnie na aktywnym wypoczynku. Miłośnicy adrenaliny mogą też spróbować swoich sił w jeździe na skuterach śnieżnych po dziewiczych śniegach, a odważni turyści – udać się na safari na psich zaprzęgach. Źródło: LOT Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Fińska Dolina Krzemowa jest ukryta wśród lasów. Dzięki niej działa twoja elektronika
To miasto znajduje się prawie na końcu świata. Otoczone jest przez gęste lasy i oddalone od wielkich metropolii. Mało kto o nim słyszał. Ale dzięki wywodzącym się stąd naukowcom i opracowywanym przez nich rozwiązaniom, działają urządzenia elektroniczne używane przez nas na co dzień.
Spis treści: Nauka, głupcze! „Bez nas nie byłoby niczego” Joensuu – młode miasto wśród lasów Jak uratować lasy i zbawić świat? Czy fotonika zatrzyma niekorzystne zmiany klimatu? Z okna lądującego samolotu widzę, oprócz niekończących się połaci drzew, liczne jeziora. Teraz pokryte są lodem i śniegiem. Obszar przywodzi na myśl trochę Alaskę. I słusznie, bo znajduje się mniej więcej na tej samej szerokości geograficznej, co najliczniejsze miasto najbardziej wysuniętego na północ stanu USA – Anchorage. Mikroskopijne lotnisko obsługuje miasto Joensuu we wschodniej części Finlandii – jest to stolica regionu Północnej Karelii. Jak to się stało, że tak odosobnione miejsce na mapie świata stało się kluczowym ośrodkiem zaawansowanych technologii? Nauka, głupcze! Gdy nie ma się wielu środków finansowych, należy skupić się na konkretnej rzeczy i wytrwale ją realizować. To najlepszy przepis na prowadzenie działalności naukowej, którą można przekuć w sukces. W przypadku nauki są to na przykład wdrożenia. Pod koniec lat 60. XX wieku Finlandia postawiła na badania w zakresie fotoniki. Pod tym bardzo pojemnym terminem kryją się wszelkie zagadnienia związane ze światłem. Wśród urządzeń „fotonicznych” są na przykład sensory, soczewki czy ekrany urządzeń. Jednym z kluczowych ośrodków rozwijających technologie fotoniczne jest właśnie Uniwersytet Wschodniej Finlandii w Joensuu. Finlandia nie szczędzi środków na badania i rozwój. W 2021 roku przeznaczono na ten cel blisko 3% produktu krajowego brutto, dla porównania Polska – dwa razy mniej. „Bez nas nie byłoby niczego” W Joensuu spotykam Juhę Purmonena z konsorcjum Photonics Joensuu. Ekspert wyjaśnia mi, że sukces w dziedzinie fotoniki w tym odległym mieście przyszedł dopiero po kilku dekadach badań. – To co tutaj robimy, jest bardzo ważne, ale niewielu ludzi o tym wie – zaznacza. Bo okazuje się, że wiele komponentów opracowywanych tutaj trafia do urządzeń mobilnych, stosowanych jest w przemyśle czy w technologiach związanych z komunikacją. Fotonicy wykształceni w Joensuu trafiają do pracy do światowych gigantów technologicznych w USA, w tym do takich marek jak Apple czy Microsoft. – Bez nas nie byłoby niczego – żartuje Purmonen. I faktycznie, w Joensuu mam też okazję spotkać dr. Seshę Manugoriego z firmy Dispelix, która pracuja nad unowocześnieniem maleńkich projektorów montowanych na okularach. Według niego taka rozszerzona rzeczywistość to przyszłość. Mówi o tym z przekonaniem i z błyskiem w oku. Joensuu – młode miasto wśród lasów Blisko 90% powierzchni Północnej Karelii stanowią lasy. Wśród nich znajduje się tętniący życiem ośrodek naukowy w Joensuu. Studentów jest tu ponad 20 tysięcy, a cała populacja wynosi 79 tysięcy mieszkańców. Gdy wchodzę do jednego z wydziałów, by ukryć się przed dotkliwie zimnym wiatrem, dostrzegam żaków w grubych wełnianych skarpetach siedzących na pufach. Kilka osób gra w karty, ktoś pracuje przy laptopie. Domowa i przytulna atmosfera panuje wszędzie w całym kampusie. Wiedzę z zakresu fotoniki w Joensuu zdobywają głównie studenci zagraniczni, wielu pochodzi z krajów azjatyckich. A kadra naukowa? To w zasadzie tylko lokalni eksperci – po ponad 50 latach badań nad tą dziedziną Joensuu stało się potęgą. Tutaj można poznać tajniki fotoniki. Jednak pojawiają się tu również eksperci z innych krajów. Profesorem wizytującym jest tu na przykład Łukasz Rudnicki z Uniwersytetu Gdańskiego, który zajmuje się optyką kwantową. – Ośrodek naukowy w Joensuu to bardzo przyjazne miejsce pracy, a Finowie to bardzo fajni ludzie. Przyroda wokoło też zachwyca – przekazał mi naukowiec. Przyznał, że pogoda co prawda nie rozpieszcza, ale wartą odnotowania zaletą jest to, że zimą, jak już jest dzień, to świeci słońce, które odbija się w śniegu. Szarych i pochmurnych dni jest niewiele. Jak uratować lasy i zbawić świat? Znajduję się na najwyższym szczycie południowej Finlandii, Ukko-Koli, który osiąga 347 m n.p.m. Spoglądam na srebrzyste 12-metrowe cygaro sunące z gracją nad morzem drzew. To nie UFO, ale wynalazek lokalnej firmy Kelluu. Produkuje niewielkie statki powietrzne przypominające dawne sterowce, tyle że te mają srebrzystą powłokę i wypełnione są rodzajem wodoru, który jest bezpieczny w eksploatacji. W tym konkretnym przypadku statek pobiera informacje na temat lasu za pośrednictwem różnych sensorów, na przykład kamery RGB i czujników wielospektralnych (rejestrują nie tylko to, co widzi oko ludzkie, ale też w zakresie mikrofal czy bliskiej podczerwieni). Można też zamontować LiDAR. Są to technologie związane ze światłem, a zatem fotoniczne. – W ten sposób możemy przygotować modele prezentujące każde pojedyncze drzewo. Takiej rozdzielczości nie zapewniają zobrazowania satelitarne czy wykonane z pokładu samolotu – zapewnia Jiri Jormakka z firmy Kelluu, którego spotykam w Joensuu. Podkreśla, że te „sterowce” są ekologiczne i każdy z nich może latać nawet do 12 godzin. Tę technologię można stosować do różnych rzeczy, ale monitoring lasów jest dla Finlandii kluczowy. To lasy są dla tego kraju jednym z kluczowych źródeł przychodu, dlatego tak ważne jest odpowiednie nimi gospodarowanie. Aby to było możliwe, należy wiedzieć o nich nich wszystko. „Sterowce” są w stanie na przykład pomóc w zlokalizowaniu miejsca, gdzie żerują szkodniki na drzewach. Następnie można je punktowo usunąć. Mogą też wskazać miejsca o największym zagrożeniu pożarowym, nie wspominając o czymś tak banalnym jak stworzenie pełnego spisu według gatunków. Do 2027 roku firma chce zeskanować każde drzewo w Finlandii i kontynuować stały monitoring lasów. Czy fotonika zatrzyma niekorzystne zmiany klimatu? – Nie wycinamy drzew dla zabawy w Finlandii, Europie czy w innych miejscach na świecie. Dzieje się to zawsze z jakiegoś powodu. A najważniejszy jest taki, że potrzebujemy odnawialnych źródeł materiałów (ang. renewable raw materials) – mówi dr Lauri Sikanen z Natural Resources Institute Finland w Joensuu. Dochody z lasów czerpie w Finlandii wiele osób, bo 60% z nich jest w rękach prywatnych. Ważnym zadaniem jest, by zrównoważyć chęć zysku (poprzez wycinkę drzew) i potrzebę ich zachowania, co jest kluczowe dla powstrzymania zmian klimatycznych. Od 2021 roku fińskie lasy stały się źródłem dwutlenku węgla – wcześniej go pochłaniały, co było korzystne dla klimatu. Jako przyczyny wskazuje się między innymi zwiększoną wycinkę drzew i spadek całkowitego przyrostu biomasy drzew oraz ocieplenie klimatu przyspieszające rozkład, co skutkuje mniejszą ilością nowej ściółki leśnej. Emiterem CO2 są w tej chwili oczywiście nie drzewa, ale gleba, na której rosną. Co zrobić, by lasy zaczęły pochłaniać dwutlenek węgla? Niektórzy sądzą, że wcale nie wystarczy ich nie wycinać i pozostawić sobie, by „zdziczały”. Pytam dr. Sikanena o rozwiązania. Wskazuje między innymi na potrzebę zachowania wysokiej wilgotności w lasach i utrzymania torfowisk oraz terenów podmokłych. Takie obszary są świetnymi „narzędziami” do walki ze zmianami klimatu, bo wychwytują dwutlenek węgla z atmosfery. Czy dane zbierane z pomocą zaawansowanych narzędzi, również takich rozwijanych w Joensuu, przyniosą odpowiedź, w jaki sposób należy zarządzać lasami, by wspierały one walkę o klimat? Być może technologie fotoniczne odegrają w niej pozytywną rolę, o ile zebrane dzięki nim dane zostaną odpowiednio zinterpretowane i kolejno – wdrożone słuszne działania. I to nie tylko w Finlandii. Źródło: National Geographic Polska
Helsinki – odkryj sauny, kulturę nordycką i atrakcje miasta
Helsinki, jedno z najszczęśliwszych miast świata, oferują unikatowe połączenie tradycji i nowoczesności. Od relaksujących saun po awangardowy design – odkryj, co czyni stolicę Finlandii wyjątkową. Poznaj najciekawsze atrakcje, kulinarne smaki i inspirującą historię.
Spis treści Co warto zobaczyć w Helsinkach? Fińska kuchnia – od dziczyzny po zupę z łososia Kultura i design w Helsinkach Praktyczne porady dla turystów – transport, noclegi i jedzenie Helsinki to miasto, w którym nowoczesność spotyka się z fińską tradycją. Znajdziesz tu piękne sauny, wyjątkowe zabytki, a także nowatorskie przestrzenie kultury i designu. Od twierdzy Suomenlinna po Bibliotekę Oodi – Helsinki mają wiele do zaoferowania. Poznaj miasto, które od lat jest uznawane za jedno z najszczęśliwszych na świecie. Co warto zobaczyć w Helsinkach? Helsinki są pełne atrakcji, które przyciągają turystów z całego świata. Znajdziesz tu zarówno miejsca związane z historią, jak i nowoczesne obiekty, które zachwycają swoim wyglądem i funkcjonalnością. Suomenlinna – Twierdza Fińska Suomenlinna to zespół fortyfikacji na sześciu wyspach Helsinek. Zbudowana w XVIII wieku, była twierdzą obronną, a dziś jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Spacerując po jej terenach, odkryjesz fascynujące ślady historii Finlandii. Twierdza oferuje także piękne widoki na morze, a na wyspy kursuje regularnie tramwaj wodny​. Biblioteka Oodi – symbol nowoczesności Biblioteka Oodi to nowoczesny budynek, który imponuje zarówno swoim designem, jak i funkcjonalnością. Szklane i stalowe konstrukcje połączone z drewnianą fasadą tworzą nowoczesną przestrzeń, w której można nie tylko czytać książki, ale także korzystać z licznych stref pracy i relaksu​. Sauny w Helsinkach – fińska tradycja Sauna to serce fińskiej kultury, a Helsinki oferują wiele miejsc, gdzie można poczuć prawdziwą fińską atmosferę. Löyly to nowoczesna sauna z widokiem na morze, zbudowana z drewna i idealnie wkomponowana w nadmorską promenadę Eiranranta​. Kolejną opcją jest tradycyjna Kotiharjun sauna, działająca od 1928 roku, będąca jedyną publiczną sauną opalaną drewnem​. Dla miłośników alternatywnych doświadczeń warto wybrać się do Sompasauny, społecznie zarządzanej sauny otwartej 24 godziny na dobę​. Fińska kuchnia – od dziczyzny po zupę z łososia Helsinki to raj dla smakoszy, oferujący różnorodne dania, które odzwierciedlają lokalną kuchnię nordycką. Jednym z unikatowych miejsc jest Lonna, restauracja na wyspie, serwująca tradycyjne potrawy, takie jak dziczyzna z czarną porzeczką​. Inną popularną pozycją w fińskim menu jest zupa z łososia, której najlepszą wersję znajdziesz w restauracji Fisken på Disken​. Kultura i design w Helsinkach Helsinki to także centrum nordyckiego designu. W Design District, znajdującej się w samym sercu miasta, znajdziesz liczne galerie i sklepy z wyrobami lokalnych artystów. W butikach, takich jak Cilla’s, odkryjesz minimalistyczne ubrania i ceramikę. W Marimekko czeka na ciebie klasyczny, fiński design w postaci odzieży i akcesoriów​. Nie brakuje też miejsc, gdzie sztuka współgra z naturą. Wystawa w Hanaholmen, położona wśród drzew nad morzem, oferuje prace artystów takich jak Jeppe Hein i Børre Sæthre, które harmonijnie wpisują się w skandynawski krajobraz. Praktyczne porady dla turystów – transport, noclegi i jedzenie Transport Helsinki są miastem idealnym do spacerów, ale oferują także doskonałą komunikację miejską – metro, tramwaje i rowery miejskie. Jednorazowy bilet kosztuje 3,10 euro, a bilet całodniowy to 9 euro​. W cieplejsze dni warto wypożyczyć rower za 5 euro, aby jeszcze bardziej poczuć klimat miasta​. Noclegi W zależności od budżetu, Helsinki oferują różnorodne opcje zakwaterowania. Hotel St. George to luksusowy wybór z minimalistycznym wystrojem i prywatną kolekcją sztuki​. Dla osób szukających tańszych opcji polecamy Eurohostel, gdzie ceny zaczynają się od 44 euro za noc, a w cenie jest poranna sauna​. Gdzie zjeść? Wybór restauracji w Helsinkach jest szeroki. BasBas to restauracja znana z nowoczesnej kuchni nordyckiej i niezobowiązującej atmosfery​. Dla miłośników lokalnych targów kulinarnych, Hakaniemi Market Hall oferuje tradycyjne fińskie potrawy w świeżej odsłonie​. Helsinki to miasto, które łączy w sobie nowoczesność i tradycję. Od pięknych krajobrazów po wyjątkowe miejsca takie jak Suomenlinna, Oodi czy liczne sauny, każdy znajdzie tu coś dla siebie. Finlandia nie bez powodu od lat przoduje w rankingach najszczęśliwszych krajów świata. Czas na twoją podróż!
Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”?
Finowie zostali poddani przez ZSRR historycznej próbie i zdali egzamin. Obronili swoje państwo, walcząc z parokrotnie silniejszym wrogiem. Jak udało się im uniknąć unicestwienia? Na czym polegała wojna zimowa?
W tym artykule: Nowy podział stref wpływu w Europie Środkowej w 1939 roku Starania ZSRR o przywrócenie Finlandii do swojej strefy wpływu Wojna zimowa Jak Finowie powstrzymali Sowietów w wojnie zimowej? Jak zakończyła się wojna zimowa? Wojna kontynuacyjna i wojna lapońska Dlaczego Finlandia była neutralna po II wojnie światowej? XX-wieczne losy Finlandii w pewnym stopniu przypominały losy Polski. Niepodległe fińskie państwo pojawiło się na mapie Europy po zakończeniu I wojny światowej na zgliszczach dawnego Imperium Rosyjskiego. Finowie, podobnie jak i Polacy, przez całe dwudziestolecie międzywojenne żyli w ciągłym zagrożeniu rewanżem ze strony Sowietów. Zarówno jedni, jak i drudzy w końcu doczekali się ostatecznie „czerwonej zemsty”. Nowy podział stref wpływu w Europie Środkowej w 1939 roku Władze ZSRR na czele z Józefem Stalinem skierowały swoją politykę zagraniczną w okresie poprzedzającym II wojnę światową na jeden główny cel. Chodziło nie tyle o ekspresowy „eksport rewolucji” na Zachód, co o odzyskanie stanu posiadania państwa rosyjskiego sprzed 1914 roku. Tym zamierzeniom miał pomóc taktyczny sojusz z nazistowskimi Niemcami, który przeszedł do historii pod nazwą paktu Ribbentrop-Mołotow. Porozumienie radziecko-niemieckie zakładało nowy podział stref wpływów w Europie Środkowej. Po agresji na Polskę 17 września 1939 roku i wcieleniu polskich Kresów Wschodnich do składu ZSRR, Sowieci ruszyli dalej, by egzekwować kolejne postanowienia paktu. Wszystko to działo się na oczach grającej na czas Europy Zachodniej na czele z Francją i Anglią. Mocarstwa zachodnie próbowały zyskać czas na przygotowanie się do konfrontacji z Niemcami. Rosjanie mieli więc wolne ręce. Starania ZSRR o przywrócenie Finlandii do swojej strefy wpływu Józef Stalin po udanej napaści na Polskę przeszedł zatem do wystosowania ultimatum w kierunku państw bałtyckich. Czerwony dyktator wymógł na Litwie, Łotwie i Estonii m.in. utworzenie stałych baz wojskowych Armii Czerwonej na terenie tych państw, czym de facto pozbawiał ich suwerenności. Podobne żądania Sowieci skierowali wobec Finlandii. Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś Była kobietą, której udało się pogodzić rzeczy niemożliwe. Uwielbiali ją zarówno Hitler, jak i Stalin. Pierwszy jako aktorkę, drugi – jako swoją agentkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/byla-jedyna-kobieta-uwielbiana-przez-hitlera-i-stalina-jej-szpiegowska-kariera-jest-wspominana-do-dzis-1b39285.jpg" width="517" height="700" alt="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" title="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" /> Ponadto ZSRR oczekiwał od Helsinek korekt granicznych na korzyść Moskwy, czyli przede wszystkim przesunięcia granicy dalej od przygranicznego Leningradu. A także demontażu tzw. linii Mannerheima, czyli pasa umocnień na przesmyku Karelskim. To najwęższy punkt między Zatoką Fińską a jeziorem Ładoga. Miejsce to stanowiło niejako bramę do Związku Radzieckiego od północnej strony. Radzieckie kierownictwo obawiało się, że w przyszłości skorzystają z niej przede wszystkim Niemcy. Wojna zimowa Przygotowane z mozołem fortyfikacje nosiły imię Carla Gustafa Mannerheima, dowódcy fińskich sił zbrojnych. Budowane z wielkim wysiłkiem całego państwa w okresie międzywojennym były największą nadzieją na skuteczną, samodzielną obronę przed wielkim sąsiadem. W młodej fińskiej republice od początku poważnie liczono się z możliwą sowiecką agresją pomimo podpisania paktu o nieagresji z ZSRR w 1932 roku (podobną umowę podpisała także Polska). W tym celu do wojny z ZSRR przygotowywano z rozmachem całe społeczeństwo, włącznie z liczną służbą pomocniczą kobiet. Finowie odrzucili ostatecznie większość radzieckich żądań. Sowieci wypowiedzieli traktat o nieagresji i po serii prowokacji granicznych 30 listopada 1939 zaatakowali Finlandię i rozpoczęli wojnę zimową. Zaraz potem powołali w celach propagandowych marionetkowy, komunistyczny rząd fiński. Armia Czerwona wystawiła do podboju ziem sąsiada blisko 600 tys. żołnierzy pod wodzą Klimienta Woroszyłowa. Stanęli oni naprzeciwko ok. 400 tys. Finów. Główne uderzenie radzieckie zostało przeprowadzone na przesmyku Karelskim w kierunku miasta Viipuri (ros. Wyborg). Jednak Rosjanie rozwinęli także kilka dużych grup uderzeniowych w trudniej dostępnych terenach na północ od jeziora Ładoga. Próbowali osaczyć Finów i rozciągnąć ich siły na całej, ponad 1000-kilometrowej linii frontu. Żołnierze dowodzeni przez Mannerheima byli znacznie gorzej wyposażeni, dysponowali wielokrotnie mniejszą liczbą broni ręcznej. Fińskie siły powietrzne i pancerne, podobnie zresztą jak marynarka, były wyjątkowo szczupłe i nie mogły w żaden sposób przeciwstawić się bolszewickiej wojenne machinie. Jak Finowie powstrzymali Sowietów w wojnie zimowej? Jednak Finowie na swoją korzyść mieli wykorzystać inne czynniki. Poza gęstą linią okopów, bunkrów i umocnień Finowie liczyli także na sprzyjające im warunki do prowadzenia wojny. Walki wybuchły zimą, co w grząskich, leśnych i bagnistych terenach Finlandii oznaczało dla Armii Czerwonej wielkie problemy z logistyką i pełnym wykorzystaniem technicznego potencjału. Zwłaszcza jeśli chodzi o artylerię, czołgi, ale także i lotnictwo. Dywizjon 303 to legenda polskiego lotnictwa. W bitwie o Anglię nasi piloci nie mieli sobie równych 1 września 1940 r., czyli w rocznicę pierwszych walk w Polsce, dopuszczono oficjalnie Dywizjon 303 do akcji. Polscy lotnicy wkrótce stali się bohaterami Anglików. W najważniejszym w bitwie o ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dywizjon-303-to-legenda-polskiego-lotnictwa-w-bitwie-o-anglie-nasi-piloci-nie-mieli-sobie-rownych-fot-stanley-arthur-devon-wikimedia-commons-public-domain-958c55a.jpg" width="938" height="693" alt="Dywizjon 303 to legenda polskiego lotnictwa. W bitwie o Anglię nasi piloci nie mieli sobie równych (fot. Stanley Arthur Devon, Wikimedia Commons, public domain)" title="Dywizjon 303 to legenda polskiego lotnictwa. W bitwie o Anglię nasi piloci nie mieli sobie równych (fot. Stanley Arthur Devon, Wikimedia Commons, public domain)" /> Ze względu na terytorialną strukturę swojego wojska, fińscy żołnierze z reguły walczyli w swoich rodzinnych stronach, doskonale odnajdując się w zastanych warunkach na polach bitew. Naprzeciwko sobie mieli głównie krasnoarmiejców z odległych części ZSRR, dla których walka w zimowych warunkach była wyjątkowo trudna. W armii Mannerheima prym wiedli snajperzy, wcześniej pracujący jako myśliwi. Jednym z nich był choćby Simo Häyhä, uznawany za najskuteczniejszego strzelca wyborowego w historii. Żołnierz zwany „białą śmiercią” miał zabić łącznie 705 wrogów. Finowie stosowali białe maskujące mundury, wykorzystywali leśne kryjówki, zasadzki, nierzadko skutecznie wcielając w życie taktykę walki podjazdowej. Spryt, upór i wielkie poświęcenie „fińskiego Dawida” w walce z „sowieckim Goliatem” pozwoliły wytrzymać pierwsze uderzenie Armii Czerwonej i zadać jej potężne straty w pierwszym miesiącu wojny. Jednak już w styczniu 1940 roku, Finowie zostali zmuszeni pod naporem Sowietów do podjęcia rokowań pokojowych. W ich trakcie wciąż trwały jednak walki, a Armia Czerwona w końcu zdołała wykonać poważny wyłom w umocnieniach obrońców. Ostatecznie także i Stalin zdecydował się na jak najszybsze zakończenie walk w obliczu gęstniejącej sytuacji na arenie międzynarodowej. Przywódca ZSRR bał się odwrócenia sojuszy i wystąpienia Niemiec po stronie Finlandii. A także ewentualnej interwencji zbrojnej państw Zachodu lub ich aktywniejszego udziału w pomocy Finom. Jak zakończyła się wojna zimowa? To wszystko przyspieszyło zakończenie wojny. Pokój moskiewski zdecydował o utracie blisko 9% terytoriów przez Finlandię. Finowie musieli przesunąć swoje granice jeszcze bardziej w głąb swoich ziem względem utrzymanej linii frontu z czasów wojny. Ponadto Finlandia została zmuszona przez Rosjan do wydzierżawienia im posiadłości na półwyspie Hanko nieopodal Helsinek, stosunkowo daleko od granicy. Miała tam znaleźć się baza Armii Czerwonej, która „czuwała” nad zachowaniem neutralnego statusu Finlandii. Finowie ostatecznie ocalili niepodległość za wysoką cenę strat terytorialnych i przede wszystkim ludzkich. W wojnie zginęło ok. 25 tys. żołnierzy Sił Obrony Finlandii. Po stronie napastników straty były jednak druzgocąco większe. Ocenia się je na minimum 125 tys. zabitych i zaginionych. Stracono także ogromne ilości sprzętu wojskowego. Wojna zimowa była dla kierownictwa ZSRR zimnym prysznicem. Potężnie wyekwipowana, liczna radziecka armia poniosła kolosalne straty w walce z nielicznym i niedocenianym przeciwnikiem. Zawiodło zwłaszcza radzieckie dowództwo wojskowe. Już w trakcie operacji dowodzenie nad zgrupowaniem stracił nawet bliski zausznik Stalina, Woroszyłow. Został zastąpiony przez Siemiona Timoszenkę. Jeszcze wyższą cenę ponieśli inni wysocy rangą dowódcy, których oddziały zostały rozbite. Wyroki śmierci za „zdradę” i nieudolne dowodzenie zapadały w łonie Armii Czerwonej jeszcze w trakcie wojny. Wojna kontynuacyjna i wojna lapońska Swój dalszy ciąg wojna zimowa znalazła już po upływie półtora roku. 22 czerwca 1941 skończył się krótki sojusz niemiecko-rosyjski i wybuchła wojna. W najeździe niemieckim na ZSRR wzięli udział także i Finowie. Będąc w sojuszu z III Rzeszą, w krótkim czasie w ramach tzw. wojny kontynuacyjnej odzyskali to, co stracili w krwawej wojnie obronnej na przełomie lat 1939–1940. Wojska Mannerheima operowały także wówczas częściowo na terenach radzieckich, okupując je do 1944 roku. W tym roku pełnię inicjatywy na froncie wschodnim uzyskała już Armia Czerwona. Finowie podpisali wówczas rozejm z ZSRR i zerwali przymierze z Niemcami. W wyniku nacisków ZSRR zostali zmuszeni do „usunięcia” ich ze swojego terytorium, czego dokonali do kwietnia 1945 roku walcząc głównie na północnych terenach swojego kraju z nazistami w wojnie lapońskiej. W jej trakcie Finowie niejako wypychali na Zachód swoich niedawnych niemieckich towarzyszy broni. Dlaczego Finlandia była neutralna po II wojnie światowej? Ostateczne porozumienia pokojowe zostały podpisane w Paryżu 1947 roku. Potwierdzono granice wytyczone w czasie wojny zimowej z 1940 roku, nieznacznie je tylko poszerzając na korzyść ZSRR. Fińska armia miała jednak zostać w dużej mierze rozbrojona, a rząd w Helsinkach został zobowiązany do płacenia reparacji. Mimo tego Finowie znów zdołali zachować neutralność i nie wejść bezpośrednio w orbitę wpływów radzieckich. Zabójczy skarb dyktatora. Czy Churchill przyczynił się do śmierci Mussoliniego? Nie tylko śmierć Mussoliniego była tajemnicza. Jej dalszym ciągiem było zagadkowe zaginięcie skarbca i archiwów duce. Czy przyczynili się do tego włoscy komuniści i Churchill? Skutkiem obu wojen był także exodus tubylczej ludności fińskiej z terenów zajętych przez Armię Czerwoną. Już po 1940 roku kilkaset tysięcy ludzi opuściło swe domostwa. Łączną liczbę uciekinierów z fińskiej Karelii szacuje się na ok. 500 tys. osób. Finlandia po ustanowieniu żelaznej kurtyny przez lata stopniowo ograniczała sowieckie wpływy. Było to możliwe dzięki postępującej polityce rozprężenia na arenie międzynarodowej i swojemu względnie peryferyjnemu położeniu. Finowie powoli dryfując w kierunku Zachodu, ostatecznie także doprowadzili do zlikwidowania sowieckiej bazy pod swojej stolicy. Źródło: E. Engle, L. Paananen, Wojna zimowa. Sowiecki atak na Finlandię 1939–1940, Gdańsk, 2001
W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?
Naukowcy zbadali, które geny są odpowiedzialne za pojawienie się w Finlandii kotów o zupełnie nowym umaszczeniu. „Salmiaki” mają nietypowe szare odcienie futra, od białego po całkowicie czarne.
W tym artykule: Koty w smokingach? Nie do końca Kto badał „salmiaki”? Mutacje w genomie „salmiaków” Zdrowe jak „salmiaki” Ta historia zaczyna się w Petäjävesi, niewielkiej fińskiej gminie. Znana jest głównie z zabytkowej świątyni luterańskiej z XVIII w., wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jednak w 2007 r. w Petäjävesi doszło do pewnego zdarzenia, które również przyciągnęło uwagę naukowców. Tym razem nie byli to specjaliści do sakralnej architektury. Jak ustalili badacze, siedemnaście lat temu wśród kotów domowych mieszkających w Petäjävesi pojawił się nosiciel nowej mutacji genetycznej. Daje ona niespodziewany efekt. Koty z tą mutacją mają nietypowe biało-szare umaszczenie. Z powodu podobieństwa do popularnej w Finlandii słonej lukrecji (po fińsku salmiakki) biolodzy zaproponowali nazwanie ich „salmiakami”. Koty w smokingach? Nie do końca Jak wygląda „salmiak”? Na pozór to dwukolorowy kot, którego niekiedy określa się jako tuxedo (ang. smoking). Koty tuxedo mają czarne głowy, plecy i nosy, ale biały pyszczek, pierś i łapy. „Salmiaki” je przypominają, czasem mocno, jednak z pewną zasadniczą różnicą. Otóż w przypadku tych kotów na poszczególne włosy nałożony jest gradient. Czyli np. włosy na karku są czarne u podstawy, a później czym wyżej, tym stają się jaśniejsze. Końcówki ich ogonów też mogą być całkowicie białe. Przy tym wszystkim „salmiaki” mogą nosić klasyczne „smokingi”. Czyli mieć biały pyszczek, brzuch i łapy, niekiedy z plamami w ich obrębie. Kto badał „salmiaki”? Kociaki o zupełnie nowym umaszczeniu postanowiła zbadać Heidi Anderson z ośrodka Mars Petcare Science & Diagnostics w Helskinkach. W czasie badań to właśnie jej zespół wymyślił, by zwierzęta nazwać od popularnych w Skandynawii cukierków. Celem naukowców było ustalenie, które geny odpowiadają za pojawienie się „salmiaków”. By zaleźć odpowiedź, badacze wpierw zajęli się poszukiwaniem odpowiednich kotów. Ogłaszając się w mediach, wytropili ich właścicieli z całej Finlandii. Najpierw testy DNA objęły wszystkie warianty genów, o których było już wiadomo, że odpowiadają za biały kolor kociej sierści. Jednak taka analiza nic nie dała. Żaden ze znanych wariantów genów nie decydował o lukrecjowym futrze „salmiaków”. Po raz pierwszy zbadano, które rasy kotów żyją najdłużej, a które najkrócej. Różnica to kilka lat Masz w planach adopcję lub kupno kota? Sprawdź, jak długo żyją poszczególne rasy kotów. Naukowcy twierdzą, że opracowane przez nich badania mogą pomóc właścicielom czworonogów w podej... Mutacje w genomie „salmiaków” Rozwiązanie zagadki przyniosło dopiero zsekwencjonowanie całego genomu dwóch kotów z biało-szarym futerkiem. Okazało się, że na jednym z chromosomów występuje nieznana dotychczas mutacja zlokalizowana w pobliżu genu KIT. Gen ten wiąże się z różnymi odcieniami białawego umaszczenia u różnych zwierząt domowych. Jak powiedziała Anderson „New Scientistowi” – w DNA „salmiaków” brakowało ogromnej części sekwencji poniżej genu KIT. Wiedząc już, czego szukać, naukowcy opracowali test genetyczny mający potwierdzić, że mutacja odpowiada za lukrecjowe futerko. Test wykonano dla 181 kotów. Tylko trzy spośród nich były „salmiakami”. I wszystkie trzy odziedziczyły odkrytą mutację zarówno po swoim ojcu, jak i swojej matce. Badanie potwierdziło, że wariant genetyczny zmieniający futerko kotów jest recesywny. Czyli – kot musi odziedziczyć go po obojgu rodzicach, żeby mieć biało-szare umaszczenie. W badanej grupie znaleziono również trzy koty, które odziedziczyły „salmiakowy” gen tylko po jednym z rodziców. Nie miały futra „salmiaków”. Pozostałe 175 kotów zaś w ogóle nie było nosicielami wykrytej mutacji. Zdrowe jak „salmiaki” – To futro od lat budziło ogromny podziw – mówi Heidi Anderson. – To naprawdę ekscytujące, że mamy teraz pewne genetyczne wyjaśnienie tego zjawiska – dodaje. W pracy, której jest główną autorką (opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Animal Genetics”), znajdują się jeszcze inne ciekawe informacje o „salmiakach”. Wcześniej podejrzewano, że koty te mogą być niepłodne. Dlaczego? Ponieważ było ich stosunkowo mało w całej kociej populacji. Jednak niedawno kocica-salmiak urodziła cztery kocięta. Tym samym, jak piszą badacze, hipoteza o niepłodności została obalona. Czego jeszcze dowiedzieliśmy się o „salmiakach”? Mają oczy zielone lub żółte, podobnie jak większość swoich pobratymców. Nietypowe umaszczenie zachowują zaś przez całe życie. Źródło: New Scientist, Animal Genetics. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Linie lotnicze ważą pasażerów. LOT zabrał głos w tej sprawie
Kolejna linia lotnicza zapowiedziała, że będzie ważyć pasażerów, a także ich bagaże podręczne, przed wejściem na pokład. Sprawa wywołała spore poruszenie i liczne komentarze. Czy na podobny krok zdecyduje się LOT?
W tym artykule: Będą ważyć pasażerów przed wejściem na pokład Czy LOT będzie ważyć pasażerów? Nie tylko Finowie ważą pasażerów Linie lotnicze na całym świecie co rusz wprowadzają nowe przepisy, które nie zawsze spotykają się z przychylnością pasażerów. W ostatnim czasie szerokim echem w media odbiła się decyzja tureckiego przewoźnika Corendon o uruchomieniu „stref bez dzieci” na lotach między Amsterdamem a karaibską wyspą Curaçao. Sprawa podzieliła internautów i wywołała spore poruszenie. Podobnie jak kwestia ważenia podróżnych przed wejściem na pokład, co zapowiedziały narodowe linie lotnicze Finlandii. Pomysł – jak można było przypuszczać – nie każdemu przypadł do gustu, a w sieci pojawiła się lawina komentarzy. Będą ważyć pasażerów przed wejściem na pokład Finnair zdecydował się na ważenie pasażerów podróżujących z Helsinek i ich bagaży podręcznych przed wejściem na pokład wyłącznie ze względów bezpieczeństwa. Przewoźnik zaznacza, że cała procedura jest dobrowolna i w pełni anonimowa. – Rejestrujemy całkowitą wagę i podstawowe informacje o kliencie oraz jego bagażu podręcznym, ale nie pytamy na przykład o imię i nazwisko ani numer rezerwacji. Tylko pracownik obsługi klienta pracujący w punkcie pomiarowym może zobaczyć całkowitą wagę, dlatego możesz spokojnie wziąć udział w badaniu – czytamy w oficjalnym oświadczeniu linii. Zgromadzone informacje pozwolą poznać dokładną średnią wagę samolotu i określić normy obciążenia maszyny, które będą obowiązywać do 2030 r. Testy mają się zakończyć w maju. Linie lotnicze zapowiadają ważną zmianę. Odczują ją wszyscy pasażerowie Michael O'Leary, szef linii Ryanair, zabrał głos ws. ujednolicenia wymiarów bagaży podręcznych w samolotach. Okazuje się, że czołowi europejscy przewoźnicy są w tej kwestii jednogłośni ... W pierwszych trzech dniach trwania akcji udział w niej wzięło 800 śmiałków. To sporo, biorąc pod uwagę, że decyzja fińskiego przewoźnika o ważeniu pasażerów wywołał spore poruszenie w mediach społecznościowych. O komentarz w tej sprawie poprosiliśmy Karolinę Paduszyńską, autorkę bloga „Zastrzyk Inspiracji”, która od lat regularnie podróżuje do Kraju Muminków i na bieżąco śledzi, co dzieje się na miejscu. Jak zaznacza nasza rozmówczyni, cała sytuacja nie spotkała się z szeroką krytyką wśród społeczeństwa. Negatywne opinie i zarzuty o body shaming (działania mające na celu poniżenie kogoś z powodu jego wyglądu – przy. red.) pojawiają się głównie ze strony zagranicznych gości. – Informacja na temat ważenia pasażerów przez Finnair pojawiła się w większości fińskich mediów jako komunikat prasowy. Nie wywołała jednak oburzenia wśród mieszkańców. Negatywne komentarze pojawiają się głównie wśród obcokrajowców, którzy korzystają z usług narodowego przewoźnika – mówi w rozmowie z National-Geographic.pl. I dodaje: – Finowie, dzięki częstym wizytom w saunie, mają duży większy dystans do nagości, ludzkiego ciała, jego wyglądu, a tym samym wagi. Dlatego decyzja Finnair nie wywołuje wśród nich oburzenia. Ważenie pasażerów traktują jako kolejną procedurę przed rozpoczęciem podróży, która pozwoli oszacować wagę samolotu i zwiększyć bezpieczeństwo każdej osoby na pokładzie. Finlandia w Polsce. Karkonosze odwiedzi fiński Święty Mikołaj, a Opoczno zamieni się w Helsinki Gdzie leży Finlandia? Bliżej Polski, niż się wydaje. W naszym kraju funkcjonuje jedyna poza Finlandią fińska wioska. Jak jeszcze można odtworzyć klimat ojczyzny Muminków i saun? Czy LOT będzie ważyć pasażerów? Po tym, jak w mediach pojawiła się informacja o tym, że Finnair zamierza sprawdzać wagę pasażerów, polscy internauci zaczęli dopytywać, czy tego rodzaju testy przeprowadzi również LOT. Z przesłanego do naszej redakcji krótkiego oświadczenia wynika, że narodowy przewoźnik nie pójdzie w ślady fińskich linii i nie będzie ważyć podróżnych . – Informujemy, że Polskie Linie Lotnicze LOT nie planują przeprowadzać tego rodzaju testów w najbliższej przyszłości. Standaryzację ciężaru pasażerów, podobnie jak większość europejskich przewoźników, opieramy na przepisach EASA – zaznaczają Polskie Linie Lotnicze LOT. Nie tylko Finowie ważą pasażerów Na podobny krok, co Finnair, już kilka miesięcy temu zdecydowały się linie lotnicze Air New Zealand. Nowozelandzki przewoźnik, tak jak jego fiński odpowiednik, postanowił ważyć każdego pasażera przed wejściem na pokład wraz z bagażami ze względów bezpieczeństwa. W ten sposób chciał znać dokładne dane dotyczące obciążenia i rozkładu masy dla samolotów. – Ze względów bezpieczeństwa musimy znać wagę wszystkich przedmiotów znajdujących się na pokładzie samolotu. W przypadku pasażerów, załogi i bagażu podręcznego używamy średnich wag, które otrzymujemy co pięć lat w ramach takiej ankiety – przekonywali pracownicy Air New Zealand, którzy dołożyli wszelkich starań, by każdy z pasażerów czuł się komfortowo i swobodnie Przypomnijmy, że Air New Zealand po raz pierwszy zaczął ważyć pasażerów w 2021 roku. Jednak ze względu na ograniczenia wynikające z pandemii COVID-19, w badaniu udział wzięli tylko krajowi pasażerowie. Źródło: finnair.com. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Tajemnica prehistorycznego cmentarza w Finlandii. W nekropolii brakowało ludzkich szczątków
Najnowsze badania rzucają nowe światło na tajemniczy cmentarz w Finlandii. Badacze od lat zastanawiają się, czy stanowisko archeologiczne rzeczywiście było nekropolią, ponieważ nie znaleziono tam żadnych szczątków.
W tym artykule: Prehistoryczne cmentarzysko w okolicy koła podbiegunowego Nekropolia może mieć nawet 6500 lat Społeczności zbieracko-łowieckie w Arktyce Cmentarzysko nie było tylko miejscem pochówku Tainiaro to duże stanowisko archeologiczne, które znajduje się zaledwie 80 km od koła podbiegunowego w Finlandii. Miejsce to po raz pierwszy odkryto podczas wykopalisk w 1959 roku. Jednak pierwsze większe badania odbyły się tu dopiero pod koniec lat 80. ubiegłego wieku. Chociaż praca nie ujrzała światła dziennego, naukowcy podejrzewali wówczas, że mogła być to prehistoryczna nekropolia. Nie mieli jednak jednoznacznych dowodów. Prehistoryczne cmentarzysko w okolicy koła podbiegunowego – Daleka północ Europy jest mało prawdopodobną lokalizacją dużego prehistorycznego cmentarza łowiecko-zbierackiego. Niepublikowane odkrycia i ich potencjalne znaczenie uniknęły szerszego uznania. Pomimo braku dowodów szkieletowych, dziesiątki dołów z V tysiąclecia p.n.e. zostały wstępnie zinterpretowane jako pochówki – napisali fińscy naukowcy we wstępie nowego badania na łamach czasopisma „Antiquity”. Autorami publikacji są Aki Hakonen, Noora Perälä, Samuel Vaneeckhout, Tuija Laurén i Jari Okkonen. Badacze po raz pierwszy dokładnie przeanalizowali dowody i zaproponowali wnioski na temat potencjalnego cmentarzyska. – Wiele dołów ma taką samą formę jak te, które były wykorzystywane do inhumacji w innych miejscach kontynentu – twierdzą naukowcy. Nekropolia może mieć nawet 6500 lat W najnowszym badaniu naukowcy zastanawiali się, co skłoniło ludzi do osiedlenia się w tych surowych warunkach. – Nasza analiza potwierdza pogląd, że miejsce to służyło jako cmentarz, na którym prawdopodobnie znajdowało się około 200 dołów wykopanych około 6500 lat temu przez społeczności z epoki kamienia. Znani skądinąd z koczowniczego trybu życia zbieracza – wyjaśniają. Uczeni sugerują zatem, że Tainiaro jest jednym z największych cmentarzy z epoki kamienia w północnej Europie. – Rodzi to pytania dotyczące praktyk kulturowych i sposobów utrzymania prehistorycznych społeczeństw subarktycznych – zastanawia się zespół prof. Hakonena. Wychowanie dzieci u łowców-zbieraczy. Niemowlęta mogą mieć nawet kilkunastu opiekunów dziennie Najnowsze badania wykazały, jak ważne dla społeczeństw zbieracko-łowieckich jest wychowanie dzieci, a przede wszystkim opieka nad niemowlakami. Dzieci mogły mieć nawet 15 różnych opiekun.. Niepewne dowody archeologiczne mogą wskazywać na co najmniej 40 pochówków z piątego tysiąclecia p.n.e. Cmentarzysko to mogłoby należeć do osiadłej w tym miejscu nieznanej grupy łowców-zbieraczy. – Począwszy od piątego tysiąclecia p.n.e. sezonowo mobilni łowcy-zbieracze-rybacy z mezolitu na dalekiej północy Europy przeszli charakterystyczną formę „neolityzacji” – wyjaśniają uczeni. Społeczności zbieracko-łowieckie w Arktyce – Do czwartego tysiąclecia społeczności te wykazywały oznaki siedzącego trybu życia w postaci stałych osad i skupisk wiejskich. Istnieją dowody na używanie ceramiki, ale nawet na początku drugiego tysiąclecia naszej ery nie było wyraźnych dowodów na działalność pasterską lub rolniczą na dużą skalę. Tym samym przez niemal całą prehistorię region północnej Finlandii zamieszkiwali ludzie prowadzący głównie zbieracki tryb życia – wyjaśniają naukowcy. Podczas dawnych badań inne zespoły badawcze opisały tysiące artefaktów odkrytych na obszarze Tainiaro. Co ciekawe, archeolodzy odkryli również, że tamtejsze gleby były czerwonymi smugami ochry, a także zidentyfikowano ślady popiołu. Fakt ten może wskazywać na kremację zwłok lub palenie ognisk. Problem polega na tym, że w dołach nie znaleziono żadnych szczątków – zarówno tych skremowanych, jak i kości. – Chociaż w Tainiaro nie zachował się żaden materiał szkieletowy, naszym zdaniem Tainiaro należy uznać za prehistoryczną nekropolię – twierdzą autorzy. – Kości zakopane w kwaśnej glebie charakterystycznej dla regionu mogą ulec rozkładowi w ciągu kilku tysięcy lat, mimo to zachowały się tysiące kamiennych artefaktów, skrawków ceramiki i kilku spalonych kości zwierzęcych, które znaleziono rozrzucone po całym stanowisku – wyjaśnili. Cmentarzysko nie było tylko miejscem pochówku Co ciekawe, uczeni uważają, że Tainiaro mogło nie być wyłącznie miejscem pochówków, biorąc pod uwagę ilość odkrytych artefaktów i narzędzi, a także spalonego materiału. – Koczownicy mogli rozpalać ogniska lub pracować przy grobach z kamiennymi narzędziami, żyjąc, przynajmniej przez jakiś czas, wśród umarłych – czytamy w artykule. Naukowcy uważają, że teoria o dużym cmentarzu w okolicy koła podbiegunowego powinna skłonić uczonych do dalszych badań w tym miejscu. A także nad powtórnym zastanowieniem się, jak wyglądało życie dawnych społeczności „na krańcu świata”, gdzie warunki klimatyczne pozostawały wiele do życzenia. Źródło: Antiquity Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Szykuje się duże ułatwienie dla pasażerów. Pierwsze lotnisko wprowadza rewolucyjne zmiany
Finlandia zrobiła pierwszy krok w kierunku zastąpienia tradycyjnych paszportów elektroniczną wersją tego dokumentu. W kraju rozpoczął się właśnie pilotażowy program, który umożliwia obywatelom podróżowanie wyłącznie na podstwie cyfrowego paszportu.
W tym artykule: Finlandia testuje cyfrowe paszporty Gdzie jeszcze będą testowane cyfrowe paszporty? Finlandia to nie tylko najszczęśliwszy kraj globu, co potwierdza coroczny ranking World Happiness Report, ale także naród, który od lat wyznacza trendy na wielu płaszczyznach życia. Nie jest zatem zaskoczeniem, że to właśnie Finowie, jako jedni z pierwszych na świecie, mogą przejść kontrolę graniczną bez konieczności posiadania papierowego paszportu. W ramach trwającego pilotażu (DTC Digital Travel Credentials) wystarczy, że okażą dokument w wersji elektronicznej. Finlandia testuje cyfrowe paszporty O tym, że Finlandia planuje wprowadzić elektroniczną wersję paszportów informowaliśmy już w sierpniu 2022 roku. Wówczas przedstawiciele tamtejszej straży granicznej przekonywali, że pilotażowy program zostanie uruchomiony wiosną 2023 r. Ostatecznie testy cyfrowych paszportów rozpoczęły z kilkumiesięcznym opóźnieniem. Wystartowały przed kilkoma dniami, a dokładniej 28 sierpnia. Na razie z możliwości okazania cyfrowego paszportu mogą skorzystać wyłącznie pasażerowie lecący liniami Finnair z portu Helsinki-Vantaa, czyli najbardziej ruchliwego fińskiego lotniska, do Wielkiej Brytanii. Mowa konkretnie o trzech połączeniach – do Londynu, Manchesteru i Edynburga. Cała procedura jest bardzo prosta i nie wymaga wielu formalności. Zainteresowani wzięciem udziału we współfinansowanym przez Unię Europejską programie pilotażowym muszą pobrać aplikację FIN DTC. Następnie powinni udać się na komisariat policji i osobiście dokończyć rejestrację. – Do przejścia kontroli granicznej szybko i płynnie, bez stania w kolejkach potrzebna jest osobista rejestracja udziału w pilotażu w komisariacie policji oraz aplikacja na smartfona z systemem Android lub iOS – dodaje fińska straż graniczna. Bez tej aplikacji nawet nie ruszaj w podróż PKP. Sprawdzisz aktualne opóźnienia, ale i unikniesz nerwów Utrudnienia, zmiany w kursowaniu i niekiedy wielogodzinne opóźnienia. Podróż pociągiem potrafi dać się we znaki, o czym z pewnością przekonał się niejeden pasażer. Gdzie jeszcze będą testowane cyfrowe paszporty? Program testowania cyfrowego paszportu w Finlandii potrwa do lutego 2024 roku. Co ciekawe, już jesienią do pilotażu ma dołączyć Chorwacja, która cieszy się dużą popularnością wśród turystów znad Wisły. Elektroniczną wersję dokumentu honorować będzie port lotniczy im. Franja Tudmana w Zagrzebiu. Na razie nie wiadomo, kiedy i czy w ogóle w programie DTC udział weźmie Polska. Niewykluczone jednak, że na przestrzeni najbliższych kilku miesięcy Komisja Europejska wyda zalecenie, by każdy z krajów członkowskich umożliwił swoim obywatelom przetestowanie cyfrowego paszportu. Obecnie polscy pasażerowie mogą liczyć na inne udogodnienia. Przypomnijmy, że w kwietniu na lotnisku Chopina w Warszawie uruchomiono punkt, w którym można wyrobić paszport tymczasowy w 15 minut. Ponadto stołeczny port, jako pierwszy w Europie, wprowadził nowe rozwiązanie dla podróżnych odlatujących z Warszawy. W pobliżu punktu kontroli bezpieczeństwa został ustawiony paczkomat umożliwiający odesłanie do domu przedmiotów, których nie można zabrać na pokład samolotu. – Paczkomat stanie w strefie kontroli bagażu przy przejściu Fast Track E na Lotnisku Chopina w Warszawie. Aby skorzystać z usługi, wystarczy zapakować przedmiot na wyznaczonym stoisku i, z pomocą aplikacji InPost Mobile, nadać przesyłkę przez Paczkomat InPost. W ten sposób cenne przedmioty nie znajdą się w koszu, ale bezpiecznie trafią do wybranego urządzenia Paczkomat lub pod wskazany adres – podkreśla Rafał Brzoska, założyciel i prezes InPost. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Startuje połączenie autobusowe Polska-Finlandia. Cena biletu zawiera rejs promem
Gratka dla miłośników północnej Europy. FlixBus uruchamia bezpośrednie połączenie z Polski do Finlandii. Jak zapowiada przewoźnik, w cenę biletu wliczony jest także rejs promem.
W tym artykule: FlixBus uruchamia bezpośrednie połączenie z Polski do Finlandii Ceny biletów FilxBus Polska – Finlandia Finlandia to podróżniczego marzenie niejednego obieżyświata. Suomi kusi turystów zarówno bogatą ofertą atrakcji, ciekawą historią, jak i zapierającymi dech w piersiach widokami. Powodem, dla którego zagraniczni goście tak chętnie odwiedzają ojczyznę św. Mikołaja, jest także chęć poznania fińskiej recepty na szczęście. Kraj Tysiąca Jezior nieprzerwanie od 2017 roku zajmuje pierwsze miejsce w przygotowywanym na zlecenie Organizacji Narodów Zjednoczonych zestawieniu World Happiness Report, badającym poziom szczęścia w danym państwie. Przypomnijmy, że Polska w tegorocznym rankingu uplasowała na 39. pozycji, czyli o dziewięć oczek wyżej niż w 2022 r. FlixBus uruchamia bezpośrednie połączenie z Polski do Finlandii Dotychczas polscy turyści, którzy planowali podróż do Krainy Muminków, najczęściej wybierali samolot jako środek transportu. W najbliższych dnia się to zmieni. Działająca na terenie Europy popularna firma autokarowa FlixBus postanowiła uruchomić bezpośrednie połączenie z Polski do Finlandii. – Finlandia dołącza właśnie do oferty FlixBusa, co oznacza, że tym samym osiągnęliśmy moment, w którym nasza siatka obejmuje już wszystkie kraje UE w kontynentalnej części Europy. Poszerzając naszą ofertę połączeń, nieustannie realizujemy misję zapewniania przystępnych cenowo i ekologicznych podróży dla każdego – zaznacza André Schwämmlein, dyrektor generalny Flixa. – Wierzymy, że krok po kroku rewolucjonizujemy rynek, stawiając na wygodne opcje transportu zbiorowego dostępne na całym świecie. Zwłaszcza teraz, gdy wszyscy są bardziej świadomi, jaki wpływ mamy na środowisko, dążymy do tego, aby umożliwiać podróże zbiorowe, których wybór przyczynia się do redukcji śladu węglowego – dodaje. Pierwszy autobus wyruszy w trasę w czwartek, 27 lipca. Przystankiem początkowym będzie Warszawa. Kolejno pasażerowie będą mogli się dosiąść w Łomży, Suwałkach, Kownie i Szawle na Litwie, łotewskiej Jułgawie i Rydze oraz Parnawie w Estonii. Co ciekawe, w cenę biletu wliczony jest także rejs promem z Tallinna do Helsinek. W Finlandii pasażerowie będą mogli wysiąść na dziewięciu przystankach. 28-godzinna podróż zakończy się w mieście Vaasa w zachodniej części kraju. – Zainteresowanie podróżami do krajów bałtyckich i skandynawskich stale rośnie – szczególnie w okresie wakacyjnym, gdy pogoda sprzyja ich odkrywaniu. Dlatego chcemy zapewnić jak najwięcej dogodnych możliwości podróżowania do tych obszarów. Finlandia była ostatnim z państw UE w kontynentalnej części Europy, gdzie brakowało połączeń FlixBusa – powiedział Michał Leman, dyrektor zarządzający FlixBusa w Polsce, Ukrainie i krajach bałtyckich. – Teraz wypełniamy tę lukę w ścisłej współpracy z Tallinkiem. Ekspansja do Finlandii to efekty wielomiesięcznych przygotowań i pracy zespołów FlixBusa, partnera autobusowego oraz Tallinka. To pierwsze działania na tym rynku, które są dopiero początkiem obecności FlixBusa w Finlandii – dodaje Leman. Wiedeń – atrakcje, zabytki i praktyczne informacje. Dlaczego warto odwiedzić stolicę Austrii? Wiedeń to od lat jedna z najchętniej odwiedzanych europejskich metropolii. Miasto, słynące ze znakomitego wina, muzyki klasycznej i wzniosłych pałaców, nieustannie zachwyca podróżnych z ca... Ceny biletów FilxBus Polska – Finlandia Bilety na połączenie między Polską a Finlandią są już dostępne w sprzedaży. Na chwilę obecną za przejazd w jedną stronę na trasie Warszawa – Helsinki należy zapłacić 299 złotych. Powtórzmy, że w koszta wliczony jest także rejs promem z Tallinna do stolicy Finlandii. Autobus z Warszawy startuje o godz. 19:05. Z kolei w Helsinkach melduje się tuż po 16:00 następnego dnia. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Finlandia zupełnie za darmo. Odwiedź najszczęśliwszy kraj świata, nie ponosząc żadnych kosztów
Finlandia to twoje podróżnicze marzenie? Jeśli tak, to mamy dla ciebie fantastyczną wiadomość. Tamtejsza organizacja turystyczna przygotowała konkurs, w którym do wygrania jest kilkudniowy pobyt w kraju świętego Mikołaja. Poznaj szczegóły.
W tym artykule: Darmowy pobyt w Finlandii Jak dolecieć do Finlandii z Polski? Finlandia od lat uznawana jest za najszczęśliwszy kraj świata, co potwierdzają coroczne rankingi. Suomi nieprzerwanie od 2017 roku zajmuje pierwsze miejsce w przygotowywanym na zlecenie Organizacji Narodów Zjednoczonych zestawieniu World Happiness Report. Nic więc dziwnego, że fińską receptę na szczęście próbują poznać turyści z całego globu, którzy chętnie odwiedzają tę część Europy. Jak się okazuje, rodacy świętego Mikołaja chętnie podzielą się swoim szczęściem z innymi. Oficjalna organizacja turystyczna Finlandii (Vist Finland) przygotowała konkurs, w którym do wygrania jest kilkudniowy pobyt w jednym z najpopularniejszych letnich kurortów na Pojezierzu Fińskim. – Wierzymy, że szczęście nie jest mistyczną zdolnością, z którą się rodzisz. To podejście do życia, którego możesz się nauczyć – zaznaczają organizatorzy konkursu. Jakie warunki należy spełnić, by wziąć w nim udział? Szczegóły poniżej. „Czemu fińskie dzieci śpią w tekturowych pudełkach?” Niezwykły pomysł z Finlandii Od 1938 roku każde nowo narodzone fińskie dziecko otrzymuje od państwa niezwykły prezent. To kartonowe pudełko pełne najpotrzebniejszych produktów. Darmowy pobyt w Finlandii Nagrodą główną w konkursie fińskiej organizacji turystycznej jest czterodniowy pobyt (w terminie 12–15 czerwca 2023 r.) w luksusowym ośrodku all-inclusive Kuru Resort w miejscowości Rantasalmi. Tam przybyli zza granicy goście będą mogli w pełni zasmakować fińskiego życia. Wszystkie koszty, w tym koszty podróży i zakwaterowania, pokrywa organizator, czyli Vist Finland. Aby wziąć udział w konkursie „Masterclass of Happiness” należy wypełnić specjalny wniosek na stronie visitfinland.com oraz udostępnić post w mediach społecznościowych z oznaczeniem @ourfinland na Instagramie lub @visitfinland.com na TikToku i użyć hashtagów #FindYourInnerFinn #Visitfinland. W zamieszczonym poście należy powiedzieć, dlaczego chcemy dołączyć do Masterclass of Happiness i co sprawia, że mogę potajemnie być Finem. Jak podkreślają organizatorzy, rozpatrzone zostaną tylko wnioski osób, które wypełniły formularz rejestracyjny i ukończyły wyzwanie w mediach społecznościowych. – Visit Finland dokona przeglądu aplikacji i skontaktuje się osobiście z wybranymi kandydatami. Tylko kandydaci, którzy wypełnili formularz rejestracyjny i ukończyli wyzwanie w mediach społecznościowych, będą brani pod uwagę. Dalsze szczegóły zostaną uzgodnione osobno z każdym uczestnikiem, aby zapewnić jak najlepsze wrażenia – czytamy na stronie fińskiej organizacji turystycznej. Warto zaznaczyć, że konkurs skierowany jest wyłącznie do osób pełnoletnich, lubiących odkrywać piękno świata, poznawać nowych ludzi i nie bojących się komunikować w języku angielskim. Termin składania wniosków mija w niedzielę, 2 kwietnia. Nazwiska dziesięciu zwycięzców zostaną ogłoszone miesiąc później, a dokładnie 2 maja (wtorek) za pośrednictwem oficjalnych profili Vist Finland na Instagramie i TikToku. Powodzenia! Jak korzystać z sauny? Dobre praktyki prosto z Finlandii „Dla nas Finów sauna to styl życia”. Rozmawiamy z Caritą Harju, popularyzatorką sauny na świecie. Jak dolecieć do Finlandii z Polski? Lotniskiem w Polsce, który obsługuje bezpośrednie loty do Finlandii, jest port im. Lecha Wałęsy w Gdańsku. Połączenia lotnicze ze stolicy województwa pomorskiego do Helsinek i Turku realizują niskobudżetowe linie lotnicze Wizz Air. Bilety oscylują w granicach 100-150 złotych w obie strony. Dla przykładu za lot do Turku, czyli najstarszego miasta w Finlandii, w wielkanocny weekend trzeba zapłacić niewiele ponad 130 zł. Wylot w Wielką Sobotę (8 kwietnia) o godz. 15:30. Powrót w Poniedziałek Wielkanocny (10 kwietnia) o 10:40. Więcej tanich lotów na Wielkanoc 2023 znajdziesz tutaj. W ramach ciekawostki dodajmy, że w Finlandii mieszka ok. 3 tysięcy Polaków. To stosunkowo niewiele biorąc pod uwagę, że w sąsiadującej z Finlandią Norwegii żyje ponad 100 tys. naszych rodaków, co czyni ich najliczniejszą mniejszością narodowa w tym kraju. Źródła: visitfinland.com, fly4free.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
„Czemu fińskie dzieci śpią w tekturowych pudełkach?” Niezwykły pomysł z Finlandii
Od 1938 roku każde nowo narodzone fińskie dziecko otrzymuje od państwa niezwykły prezent. To kartonowe pudełko pełne najpotrzebniejszych produktów.
W tym artykule: Czym są fińskie „baby boxy”? Jak otrzymać „baby box”? Jak äitiyspakkaus zdobyły światowy rozgłos? Poniższy tekst jest fragmentem książki dr. hab. Wojciecha Woźniaka „Państwo, które działa. O fińskich politykach publicznych”. Książkę niedawno wydało Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Tytuł artykułu i śródtytuły pochodzą od redakcji National-Geographic.pl. O tym, co zobaczyć w Finlandii, przeczytasz również tutaj. Czym są fińskie „baby boxy”? Najsłynniejszym chyba narzędziem wspierania rodzin i rodziców z dziećmi w Finlandii są w pełni uniwersalistyczne, przysługujące rodzicom (również adopcyjnym) wszystkich dzieci „baby boxy”, które regularnie pojawiają się w relacjach medialnych na temat Finlandii i w memach. Oficjalnie określane „zestawami macierzyńskimi” (äitiyspakkaus), nazywane są najczęściej właśnie „pudełkami na dzieci”, tekturowe kartony, dystrybuowane przez agencję rządową Kela i mogące służyć również jako łóżeczka, zawierają najpotrzebniejsze produkty w pierwszych tygodniach życia dziecka – ubrania, kocyki, ręczniki, pościel, produkty higieniczne i pielęgnacyjne, a także książkę dziecięcą i pluszową zabawkę. Zmieniająca się co kilka lat zawartość zestawu jest przedmiotem ożywionych dyskusji w fińskich mediach oraz wśród obywateli, np. w odniesieniu do kolorystyki lub wyglądu strojów. W internecie można znaleźć zdjęcia zawartości fińskich „baby boxów” z 1938, pierwszego roku wprowadzenia tej formy wsparcia, najpierw dla najmniej zamożnych rodzin. Od 1949 roku przyznawano ją wszystkim. Przez ponad 70 lat wszyscy Finowie jako dzieci i/lub jako rodzice skorzystali z tej formy pomocy. Jak otrzymać „baby box”? Jedynym warunkiem otrzymania wsparcia, jest zarejestrowanie się przyszłej matki w placówce służby zdrowia i udział w badaniach w okresie ciąży. Kluczowym elementem agendy politycznej, która została zrealizowana przez implementację tego programu, jest zmotywowanie matek, niezależnie od społecznego statusu, do korzystania z opieki prenatalnej. Celem rządu było więc zarówno wsparcie rodzin, jak i promocja zdrowia publicznego. Autorki i autorzy niedawnego badania dotyczącego „baby boxów” wskazują, że radykalne obniżenie śmiertelności niemowląt już pod koniec pierwszej połowy XX wieku do jednego z najniższych poziomów na świecie można wiązać z wprowadzeniem tego rozwiązania. Nie ma jednak danych epidemiologicznych, które pozwalałyby to stwierdzić w sposób przyczynowy, a nie korelacyjny. Finlandia w Polsce. Karkonosze odwiedzi fiński Święty Mikołaj, a Opoczno zamieni się w Helsinki Gdzie leży Finlandia? Bliżej Polski, niż się wydaje. W naszym kraju funkcjonuje jedyna poza Finlandią fińska wioska. Jak jeszcze można odtworzyć klimat ojczyzny Muminków i saun? Tego typu pomoc aprowizacyjna jest niewątpliwie dla rodziców istotna, tym bardziej, im mniej są zamożni. Trudno jednak przecenić też symboliczne znaczenie tego gestu. Z punktu widzenia budżetu narodowego i masowego zamawiania produktów z dużym wyprzedzeniem nie jest to projekt wymagający wielkich nakładów finansowych. Roczny koszt to ok. 10 milionów euro. Buduje jednak poczucie zaufania wobec państwa, które w newralgicznym momencie cyklu życia jednostek wspiera rodziny, niezależnie od ich statusu materialnego i przynależności etnicznej, narodowej lub obywatelstwa. Jak äitiyspakkaus zdobyły światowy rozgłos? Finowie szczególne zainteresowanie międzynarodowe tym rozwiązaniem przypisują materiałowi wyemitowanemu przez BBC w 2013 roku pod tytułem „Czemu fińskie dzieci śpią w tekturowych pudełkach?", później wielokrotnie powtarzanemu. Relacje w popularnych i opiniotwórczych mediach globalnych, ale również memy i nagrywane na YouTube lub Instagramie filmiki z odpakowywania fińskich zestawów (najczęściej tworzone przez mieszkających w Finlandii imigrantów), przyczyniły się do jego popularności. Urok tych zestawów okazał się na tyle znaczący, że prywatne firmy zaczęły przygotowywać podobne i sprzedawać, reklamując je w sposób nawiązujący do fińskiego modelu. Kela jednak w oficjalnych komunikatach deklaruje, że oryginalne zestawy nie są, i nie będą, sprzedawane komercyjnie. Więcej na temat fińskich polityk publicznych można przeczytać w fascynującej książce dr. hab. Wojciecha Woźniaka „Państwo, które działa. O fińskich politykach publicznych”.
Grób dziecka w Finlandii zaskoczył archeologów. W środku znaleziono pierze i sierść
Grób dziecka z epoki kamienia daje „cenny wgląd w zwyczaje pogrzebowe” na północy Europy. Czy chowanie ludzi ze zwierzętami było powszechną praktyką?
W tym artykule: Nietypowe odkrycie archeologiczne w Finlandii Grób dziecka i... zwierząt? Przygotowanie do „podróży po śmierci” Powodzenie prac wykopaliskowych jest uzależnione od takich czynników jak sprzęt, wiek poszukiwanych obiektów czy jakość gleby. Archeolodzy rzadko znajdują ludzkie kości w Finlandii właśnie ze względu na stan miejscowych ziem. Ich kwaśność nie sprzyja zachowaniu szczątków, co utrudnia badanie osadów grobowych. Tym ciekawsze jest najnowsze odkrycie w Majoonsuo. To grób dziecka. Nietypowe odkrycie archeologiczne w Finlandii Pierwszymi tropami naprowadzającymi na miejsce pochówku były czerwone plamy ochry. Naturalny barwnik wykorzystywano w starożytności w sztuce naskalnej na całym świecie. Przodkowie współczesnych ludzi korzystali z ochry także podczas ceremonii, w tym pochówków. Badania wykazały, że w odnalezionym dole pochowano dziecko. Po zmarłym zostały jedynie fragmenty ludzkiego szkliwa. Zęby wystarczyły, aby ustalić wiek dziecka na około 10 lat. Szczątki nie wystarczały jednak do przeprowadzenia badań datowania radiowęglowego. Mimo to naukowcy przypuszczają, że grób pochodzi z epoki kamienia. Wskazują na to kamienne artefakty zakopane obok dziecka: dwa kwarcowe groty kojarzone z kulturą materialną mezolitu. Grób dziecka i... zwierząt? To nie jedyne przedmioty znalezione w grobie. Badacze zidentyfikowali również mikroskopijne fragmenty ptasich piór. Większość z nich należała do ptactwa wodnego. Dziecko mogło więc zostać pochowane na puchowym łóżku lub w ubraniu z pierza. Jedno z piór zidentyfikowano jako sokole. To najprawdopodobniej element lotek przymocowanych do grotów kwarcowych. Autorzy badań nie wykluczają też, że pióro mogło zostać użyte do przyozdobienia miejsca pochówku dziecka. Podobne hipotezy pojawiły się w przypadku trzech zwierzęcych włosów. Naukowcy ustalili, że należały do przedstawiciela rodziny psowatych. Nie mają jednak pewności, czy był to pies, czy wilk. – Odkrycie w Majoonsuo jest rewelacyjne, mimo że ze zwierzęcia lub zwierząt nie pozostało nic poza włosami – nawet zęby. Psy pochowane ze zmarłymi znajdowano dotąd na przykład w Skateholm, miejscu pochówku w południowej Szwecji sprzed około 7000 lat – tłumaczy autorka badania Kristiina Mannermaa w oświadczeniu prasowym. W Rosji znaleziono grób młodej kobiety sprzed 2 tys. lat. Pochowano ją jak kapłankę Afrodyty Grób młodej kobiety zaintrygował archeologów. Skarby znalezione w środku sugerują, że zmarła mogła oddawać cześć Afrodycie. Dlaczego została pochowana na terenie dzisiejszej Rosji? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-rosji-znaleziono-grob-mlodej-kobiety-sprzed-2-tys-lat-pochowano-ja-jak-kaplanke-afrodyty-3aa6b7b.jpg" width="938" height="528" alt="W Rosji znaleziono grób młodej kobiety sprzed 2 tys. lat. Pochowano ją jak kapłankę Afrodyty" title="W Rosji znaleziono grób młodej kobiety sprzed 2 tys. lat. Pochowano ją jak kapłankę Afrodyty" /> Przygotowanie do „podróży po śmierci” To, że w grobie nie znaleziono zwierzęcych zębów, świadczy o tym, że dziecko prawdopodobnie zostało pochowane tylko z futrem. W skład czego mogło wchodzić? Naukowcy rozważają dwie hipotezy: ubranie dla zmarłego lub wyposażenie miejsca pochówku. Choć zastosowanie futra nie jest jasne, autorzy badań podkreślają, że odkrycie daje „cenny wgląd w zwyczaje pogrzebowe w epoce kamienia”. Szczególnie cenna jest informacja o tym, że dzieci były przygotowywane w szczególny sposób od odbycia „podróży po śmierci”. Odkrycia archeologiczne, w szczególności znaleziska ludzkich szczątków, źródłem wiedzy nie tylko o zwyczajach pochówkowych w regionie, ale też o codzienności jego mieszkańców. Szczególne zainteresowanie wzbudzają zwłoki dzieci i miejsca rytualnych pochówków. W 2022 r. środowisko naukowców poruszyło między innymi odkrycie dziecięcej mumii z XVII w. Znalezisko rzuciło nowe światło na arystokratyczne wychowanie. Źródło: PLOS ONE Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wyspy Alandzkie na Bałtyku. Baśniowe krajobrazy i znakomita kuchnia nordycka
W poszukiwaniu mniej znanej strony Skandynawii, warto zaplanować podróż na Wyspy Alandzkie. Choć jest to autonomiczna część Finlandii, mówi się tu po szwedzku.
W tym artykule: Jak dostać się na Alandy? Do jakiego kraju należą Wyspy Alandzkie? Wyspy Alandzkie – Nie tylko na ryby Ojczyzna Muminków Wyspy Alandzkie – informacje praktyczne Wyspy Alandzkie – ciekawostki Na Wyspach Alandzkich znalazłem się przypadkowo, korzystając z zaproszenia zakochanego w nich kolegi. Jego celem było ogłoszenie światu, że to najpiękniejsze miejsce na ziemi. Byłem sceptyczny. Podstawowymi atutami Alandów jest to, co z wakacjami kojarzy mi się najmniej: Skandynawia (czyli zimno), wyspy na Bałtyku (czyli znowu zimno i na domiar złego buro), łowienie ryb (w połączeniu z poprzednimi atutami – zimno, buro i do tego nuda), kuchnia ziemniaczano-rybna (gorzej być nie może), uprawianie żeglarstwa (wszystko co poprzednio plus mokro, brrr…) Jak dostać się na Alandy? Na Wyspy Alandzkie dostałem się samolotem z Finlandii, trasą Warszawa – Helsinki – Turku. Było to o tyle ciekawe doświadczenie, że pozwoliło przyjrzeć się im z góry. Bądź co bądź tysiące wysp powinno robić jakieś wrażenie. Z lotu ptaka archipelag wygląda niczym racuchy na monumentalnej błękitnej patelni. Wyspy są różnej wielkości, a ich postrzępione krawędzie i nieregularne kształty tworzą niezwykłą układankę, w centrum której tkwi skalista zielona plama, główne skupisko kilku dużych wysp z głęboko wchodzącymi w ląd jęzorami wody. Tutaj znajduje się centrum regionu z jedynym tu miastem Maarianhamina, dysponującym za to dwoma portami, do których mogą zawijać nawet największe promy. Do jakiego kraju należą Wyspy Alandzkie? Maarianhamina to niewielka, 11-tysięczna miejscowość. Jest również stolicą archipelagu, bo Alandy formalnie są częścią Finlandii, choć stanowią niezależny administracyjny byt, a mówi się tam po szwedzku. Historyczne perypetie archipelagu, częste przechodzenie pod panowanie okolicznych państw (Szwecja, Rosja, Finlandia) spowodowało, jakby na przekór kolejnym panującym, wytworzenie się czegoś na kształt tożsamości alandzkiej. Alandczycy mają własną flagę, parlament, rząd. I po wiekach goszczenia obcych baz dziś są strefą zdemilitaryzowaną. Wyspy Alandzkie – Nie tylko na ryby Alandy postawiły na turystykę przyrodniczo-wyczynową. Zorganizowaną na skandynawski sposób. Czystość powietrza, rozbudowana sieć kempingów, hoteli i noclegów oraz dobre drogi z różowego granitu tworzą wymarzone warunki dla turystyki rowerowej. Można je prawie w całości objechać na dwóch kółkach. Archipelag połączony jest siecią szos, które przecinają poszczególne wyspy, zaczynając się często szlabanem na jednym brzegu, a kończąc szlabanem na drugim. Wygląda to trochę jak autostrada w pewnym środkowoeuropejskim kraju, znikąd donikąd, z tą różnicą, że puste miejsca między odcinkami dróg wypełniają połączenia promowe, a czasami wąska grobla lub niepozorny most. Podróż do Szwecji. 3 pomysły na niezapomniane wakacje za Bałtykiem. Kolej z piwnym wagonem, joga za kołem polarnym i coroczne święto raków. Podróż do Szwecji nie musi być banalna. Oczywiście, jedną z największych tutejszych atrakcji jest łowienie ryb. Najbardziej wytrawny wędkarz staje się bohaterem dnia i piszą o nim lokalne gazety. Cicho, pusto i do tego ryba nie bierze. To chyba najgłupszy sposób tracenia cennego czasu, pomyślałem przed wyruszeniem na wędkarską wyprawę. Na Alandach jednak ryby łowi się wspaniale, i to na wiele sposobów. Można, oczywiście, przypłynąć jachtem wyposażonym w echosondy i GPS i trałować kilkunastoma wędkami, ale po co? Wystarczy wynająć tutejszego przewodnika wędkarskiego. Zabierze nas on w takie miejsca, gdzie nie posiadając nawet żadnych umiejętności poznamy dreszczyk emocji związany z wyłowieniem troci czy szczupaka. Kilka machnięć, delikatne napięcie żyłki i po 15 minutach ulegniemy takim emocjom, jakbyśmy siedzieli za stołem do ruletki. Potem złowioną rybę możemy zjeść, a w przygotowaniu dania na alandzką modłę też pomoże nam przewodnik. W ten sposób poznamy, jakie cuda kulinarne pływają w Bałtyku, choć po doświadczeniach na naszym wybrzeżu w życiu byśmy w to nie uwierzyli. Ojczyzna Muminków Przy okazji łowienia możemy namówić przewodnika, żeby pokazał nam niezwykłe zjawisko geologiczne, jakim są alandzkie szkiery, czyli granitowe wysepki, wielkości kilku metrów kwadratowych, lub niedostępne inaczej, jak tylko łodzią, nieduże porośnięte krzewami bezludne kamienne wyspy wyrastające z wody na kilka pięter niczym jakieś przedpotopowe stwory o obłych kształtach. Tutejsze głazy przypominają swym wyglądem monumentalne Muminki, co nie powinno dziwić, gdyż Tove Jansson pisała swoje książki właśnie na Alandach. Chodzenie po tych wyspach przypomina spacer po obcej planecie. Czasami tylko trzeba uważać, żeby nie zaatakowały nas mewy, które nie lubią, gdy ktoś chodzi zbyt blisko ich gniazd, i potrafią się zachowywać jak bohaterki horroru Hitchcocka. Fantastyczne Oslo. Co warto zobaczyć w stolicy Norwegii Mniejsze i spokojniejsze od swoich nordyckich kuzynów Kopenhagi i Sztokholmu Oslo przyciąga nowoczesną architekturą, inspirującymi galeriami i niezobowiązującą atmosferą. Mieszkańcy stoli... Wyspy Alandzkie – informacje praktyczne ■ Jak się dostać na Wyspy Alandzkie? Do Helsinek można dolecieć samolotem z Warszawy (Finnair, Ryanair) i z Krakowa (Finnair). Za podróż fińskim przewodnikiem zapłacimy ok. 800 zł w jedną stronę. Podróż trwa 2 godziny. Więcej stałych połączeń z Polski jest do Sztokholmu. Zarówno ze Sztokholmu, jak i z Helsinek, na Wyspy Alandzkie pływają promy. ■ Poruszanie się po Wyspach Alandzkich. Główne wyspy archipelagu są połączone mostami i promami, co ułatwia ich zwiedzanie samochodem lub rowerem. ■ Kiedy jechać na Wyspy Alandzkie? Najlepszą porą na zwiedzanie Wysp Alandzkich jest okres od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Dni są wówczas długie, a pogoda dość przyjemna (16–18°C). Przesilenie letnie to doskonały czas na odwiedzenie archipelagu. Słońce prawie tu wtedy nie zachodzi. Lipiec to z kolei miesiąc, kiedy na Wyspach Alandzkich odbywa się wiele festiwali muzycznych. Wyspy Alandzkie – ciekawostki Mieszkańcy Wysp Alandzkich często używają wskazań kompasu przy opisie drogi. Miejscowi doskonale orientują się bieżącej sile i kierunku wiatru. Mieszkańcy Alandii są dumni ze swojej lokalnie produkowanej żywności. Wyspy Alandzkie mają własne mleczarnie, browary, piekarnie, produkcję napojów bezalkoholowych i czekolady, producentów soków jabłkowych oraz szeroką gamę lokalnych rzemieślników. Najmniejszą gminą w Finlandii jest Sottunga na Wyspach Alandzkich. Na wyspie żyje zaledwie około 90 mieszkańców. Wydaje się, że na Wyspach Alandzkich wszyscy znają wszystkich, a przynajmniej ludzie mają wspólnych znajomych.