Nie ma jednej teraźniejszości. Naukowiec tłumaczy, co naprawdę „dzieje się teraz”
Czy czas płynie tylko w naszych głowach? Naukowcy i filozofowie coraz częściej kwestionują jego obiektywne istnienie. Jeden z ekspertów sugeruje, że „upływ czasu” to projekcja psychologiczna, podobna do odczuwania koloru. Co to oznacza dla naszego rozumienia rzeczywistości?
Rozważania nad naturą czasu można znaleźć już w pierwszych zachowanych dokumentach spisanych przez człowieka. Pojęcie czasu przenika absolutnie każdą myśl o sobie samym i o otaczającym świecie. Jednak od XX wieku fizycy coraz częściej kwestionują istnienie czasu jako takiego. Czy w takim razie wszyscy żyjemy w wielkim złudzeniu? Jeśli zwrócimy uwagę na liczbę idiomów dotyczących czasu – czas płynie, biegnie, leci; czas na nikogo nie czeka itd. – można śmiało wysnuć wniosek, że czas jest konstruktem, na którym opieramy nasz sposób myślenia o sobie i o świecie. Jednak to, co wydaje się czymś oczywistym, przestaje takim być, gdy zacznie się rozważać samą naturę czasu. Między przeszłością a przyszłością Co właściwie oznacza „przepływ” albo „upływ” czasu? Przepływ czego? Rzeka płynie, ponieważ woda jest w ruchu. Co znaczy powiedzieć, że czas płynie? – zastanawia się Adrian Bardon, profesor filozofii w Wake Forest University oraz autor książki „Krótka historia filozofii czasu”. – Zdarzenia są bardziej „dzianiem się” niż rzeczami, a mimo to mówimy o nich tak, jakby miały zmieniające się położenia w przyszłości, teraźniejszości i przeszłości. Ale jeśli jakieś wydarzenia są w przyszłości i zbliżają się do ciebie, a inne są przeszłe i oddalają się — to gdzie właściwie się znajdują? Przyszłość i przeszłość nie wydają się mieć fizycznej lokalizacji – napisał Bardon w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Nad tym, czym jest idea czasu, zastanawiał się już m.in. Parmenides z Elei, grecki filozof żyjący między VI a V wiekiem p.n.e. Przekonywał on, że jeśli przeszłości już nie ma, a przyszłości jeszcze nie ma, to w jaki sposób zdarzenia mogą przechodzić z przyszłości do teraźniejszości, a następnie w przeszłość? Bo przecież gdyby przyszłość była realnym konstruktem, to powinna być realna już teraz. A jeśli realne jest tylko to, co tu i teraz, to przyszłości nie można zaliczyć do tej kategorii. Podobne rozumowania można znaleźć u Arystotelesa, św. Augustyna i wielu innych. Wszystko jest względne Wiele wieków później kwestią czasu zajął się Izaak Newton. Dla niego czas to dynamiczne, fizyczne zjawisko istniejące w tle — regularny, tykający zegar wszechświata, względem którego można obiektywnie opisywać ruchy i przyspieszenia. I wszystko wydawało się grać, ale później pojawił się Albert Einstein oraz prekursorzy fizyki kwantowej… Ogłoszone przez Einsteina w 1905 i w 1915 szczególna i ogólna teoria względności wprowadzają pojęcie relatywistyki, tym samym dyskredytują wyobrażenie czasu jako uniwersalnego zjawiska fizycznego. Przede wszystkim Albert Einstein i analizujący jego teorię badacze wykazali, że prędkość światła jest stała, niezależnie od prędkości źródła. W dodatku nic nigdy nie jest naprawdę w spoczynku ani naprawdę w ruchu, bo te zależą od „układu odniesienia”. To układ odniesienia pozwala określić współrzędne przestrzenne i czasowe, ale nie będą one uniwersalne, lecz odnoszące się do obserwatora. W słynnym eksperymencie myślowym Einsteina, dwa pioruny uderzają jednocześnie w początek i koniec długiego, jadącego pociągu. Dokładnie po środku pociągu stoi pasażer. Natomiast na peronie, również w równych odległościach od początku i końca pociągu, stoi obserwator. Wydawałoby się, że obaj doświadczą piorunów w tej samej chwili. Ale pociąg porusza się w stronę jednego wyładowania i oddala od drugiego, przez co pasażer i obserwator przypiszą uderzeniom różne czasy. W dodatku obaj będą mieli rację i obaj będą w błędzie. Ponieważ to, ile czasu upływa między zdarzeniami i kiedy coś się dzieje, zależy od układu odniesienia. Obserwatorzy poruszający się względem siebie będą w danej chwili nie zgadzać się co do tego, jakie zdarzenia dzieją się „teraz”; to, co jest teraźniejsze dla jednego, może być przyszłe dla innego — i tak dalej. W teorii względności wszystkie czasy są równie realne. W dodatku wszystko, co kiedykolwiek się wydarzyło lub wydarzy, dzieje się teraz dla pewnego hipotetycznego obserwatora. Nie istnieją zdarzenia jedynie potencjalne ani takie, które są „tylko wspomnieniami”. Nie ma jednej, absolutnej teraźniejszości — a więc nie ma też „przepływu czasu”, w ramach którego zdarzenia rzekomo stają się obecne. Weźmy przykład jakiegoś kosmicznego zdarzenia, powiedzmy supernowej. Jeśli najlepsza kandydatka do supernowej, czyli Betelgeza eksploduje, my zobaczymy to zjawisko dopiero 600 – 650 lat później i dla nas będzie miało miejsce tu i teraz. Czas jako projekcja psychiczna Za to w fizyce kwantowej upływ czasu nie jest fundamentalny — jest prawdopodobnie zjawiskiem emergentnym, wynikającym z relacji między stanami kwantowymi, entropii i informacji, a nie z istnienia uniwersalnego kosmicznego zegara. – Ja proponuję, by traktować nasze poczucie upływu czasu jako przykład projekcji psychologicznej — rodzaju błędu poznawczego polegającego na niewłaściwym rozumieniu własnych doświadczeń – napisał Bardon. Jako przykład takiej projekcji podaje czerwoną różę. – Czerwona róża nie jest „naprawdę” czerwona sama w sobie. Róża odbija światło o określonej długości fali, a ta długość fali wywołuje określone wrażenie barwne. Róża nie jest naprawdę czerwona, ani też nie generuje „iluzji czerwieni”. Doświadczenie czerwieni wynika po prostu z tego, jak przetwarzamy obiektywne fakty o róży — przekonuje. Zdaniem filozofa upływ czasu nie jest ani realny, ani iluzoryczny: jest projekcją wynikającą z tego, jak ludzie porządkują świat. Nasz obraz świata jest nierozdzielny od warunków, w jakich go postrzegamy i rozumiemy. W związku z czym każdy opis rzeczywistości będzie nieuchronnie przesycony naszą perspektywą. A błąd polega przede wszystkim na utożsamieniu tej perspektywy z samą rzeczywistością. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sokrates dążył do kwestionowania i samopoznania. Ateńczyk wciąż jest żywą postacią w debacie filozoficznej
Sokrates nie spisał nawet jednego słowa i nie założył formalnej szkoły, a mimo to stał się jednym z najbardziej wpływowych starożytnych myślicieli. Swoimi ideami zapoczątkował rewolucję w myśli, a ze swojego nazwiska uczynił symbol metody kwestionowania, która zmieniła sposób, w jaki ludzkość poszukuje prawdy. Jak to możliwe, że filozof, który nie pozostawił po sobie żadnego pisma, ukształtował bieg myśli na tysiąclecia?
Spis treści: Sokrates zdemokratyzował filozofię Nie ustawał w poszukiwaniu prawdy, bo nie wątpił w swoją niewiedzę Akuszer myśli, nie nauczyciel Ostatnia lekcja Sokratesa Problem sokratejski Był jednym z pierwszych wielkich myślicieli, a przy tym miał świadomość własnych słabości i to właśnie na niej zbudował swoją filozofię. Nie bał się podważać istniejącego porządku i wyrażać myśli, które w jego czasach uchodziły za co najmniej kontrowersyjne. Swoją postawą zjednywał sobie tłumy, ale przez nią zyskiwał też wielu przeciwników, zwłaszcza wśród przedstawicieli najbardziej wpływowej warstwy społecznej. Zapłacił za to życiem. Sokrates zdemokratyzował filozofię Sokrates, syn kamieniarza i rzeźbiarza Sofroniskosa i akuszerki Fainarete, urodził się w Atenach, około 469 roku p.n.e. W epoce, w której rozwijała się demokracja ateńska, miasto-państwo było tętniącym życiem ośrodkiem i kolebką myśli filozoficznej. Sokratesa nie można jednak nazwać typowym filozofem swoich czasów. Co odróżniało go od innych nauczycieli? Skoncentrowani na retoryce i perswazji sofiści nie uważali, że ich wiedza powinna być dobrem ogólnodostępnym. Nauczali tych, którzy byli w stanie zapłacić za wiedzę. Sokrates wychodził z innego założenia. Jego zdaniem prawdziwa mądrość nie powinna być sprzedawana, a poszukiwana dla samej siebie. Zamiast założyć formalną szkołę dla wybranych, wolał angażować obywateli ze wszystkich warstw społecznych w miejscach publicznych, takich jak agora. Wybór Sokratesa, by angażować się w publiczny dyskurs, a nie w formalne, płatne nauczanie, stanowił radykalne odejście od rodzącej się wówczas profesjonalizacji mądrości. W ten sposób uczynił filozofię dostępną dla każdego, kto chciał przystanąć, wysłuchać i zaangażować się. Nie ustawał w poszukiwaniu prawdy, bo nie wątpił w swoją niewiedzę „Wiem, że nic nie wiem” – to bodaj najsłynniejsza maksyma Sokratesa. Na tym klasycznym paradoksie oparta była cała jego filozofia. Słowa te nie były bowiem wyrazem intelektualnej rezygnacji, a fundamentalnym punktem wyjścia do prawdziwych dociekań. Wiąże się z nimi anegdota o wyroczni delfickiej, która ogłosiła Sokratesa najmądrzejszym człowiekiem w Atenach. Zaskoczony tym orzeczeniem, postanowił znaleźć kogoś mądrzejszego od siebie. Ostatecznie doszedł do wniosku, że nie ma nikogo takiego, bo w przeciwieństwie do innych, był świadomy swojej niewiedzy, podczas gdy reszta pokładała ślepą wiarę w swoją wiedzę. Ta opowieść pozwala wejrzeć głębiej w jego myśli. Sokrates wyznawał prawdę, według której mądrość zaczyna się od pokory w uznaniu własnych ograniczeń. Zdaniem filozofa, uświadomienie sobie swojej niewiedzy jest pierwszym krokiem do zrozumienia. Rozwinął tę myśl poprzez stwierdzenie, że obszary jego niewiedzy są tak samo bezbrzeżne, jak innych, ale on nie łudzi się pozorami mądrości. W ten sposób odrzucił tradycyjny podział na nauczycieli i uczniów, wierząc we wspólne dążenie do wiedzy poprzez bezstronne dociekanie. Akuszer myśli, nie nauczyciel W dociekaniu filozoficznym, Sokrates nie posługiwał się wykładami, a dialogiem. Stosował metody dialektyczne, z których najbardziej znanymi były metoda elenktyczna i majeutyczna. Obie polegały na interakcji, zmierzającej do wspólnego odkrywania prawdy. Metoda elenktyczna Ta forma dyskusji polegała na systematycznym obalaniu argumentów rozmówcy. Sokrates często zaczynał dyskurs od udawania podziwu dla rzekomej wiedzy oponenta, co służyło uśpieniu jego czujności. Następnie, poprzez serię pozornie niewinnych pytań, sprowadzał rozmowę na korzystne dla siebie tory, wprowadzając przeciwnika w ślepy zaułek. Sprawiał, że rozmówca zaprzeczał sam sobie, wpadał w absurd i ostatecznie – w intelektualną bezradność. W ten sposób dążył do oczyszczenia jego umysłu z błędnego przekonania o prawdziwości wiedzy, którą posiadał. W metodzie tej nie chodziło o wygranie sporu czy ośmieszenie przeciwnika. Nadrzędnym celem było obnażenie kruchości nieprzeanalizowanych przekonań i niebezpieczeństw, jakie pociąga za sobą intelektualny samozachwyt. Sokrates postrzegał ten proces jako osiągnięcie punktu wyjścia do zdobywania prawdziwej wiedzy i rozwoju intelektualnego. Metoda majeutyczna Tę metodę stosował wyłącznie wobec osób, w których dostrzegał drzemiącą, jeszcze nieuświadomioną wiedzę. Poprzez umiejętne zadawanie pytań, działał jako „intelektualny akuszer”, pomagający mądrości „przyjść na świat”. Nie przekazywał nowych informacji, a pomagał rozmówcy odkryć te, które ten nieświadomie już posiadał. Ostatnia lekcja Sokratesa Sokrates wybrał publiczny dyskurs i w ten sposób uczynił filozofię dostępną dla każdego. To podejście uczyniło go jednak osobą widoczną dla władzy, narażoną na kontrolę i sprzeciw, tym bardziej, że poprzez swoje kwestionowanie, filozof nierzadko obnażał ignorancję wpływowych jednostek. W 399 roku p.n.e., mający około 70 lat Sokrates został postawiony przed sądem w Atenach. Lista zarzutów obejmowała przede wszystkim bezbożność (niewyznawanie bogów uznanych przez państwo i wprowadzanie nowych bóstw) i psucie ateńskiej młodzieży. Myśliciel został skazany na śmierć. Proces Ateńczyka przedstawił w swoich dialogach Platon, najbardziej prominentny ze wszystkich jego uczniów. Sokrates miał okazję uciec, ale postanowił ze spokojem stawić czoła swojemu losowi. Proces i wyrok postrzegał jako ostatnią lekcję dla swoich uczniów i demonstrację wiary w wyznawane zasady, mimo że przyszło mu umrzeć straszną śmiercią. Miesiąc po procesie, na polecenie ateńskiego sądu ludowego Sokrates odebrał sobie życie, wypijając kielich cykuty. Problem sokratejski Gdyby nie aktywne zaangażowanie uczniów i naśladowców Sokratesa, nauki „ojca filozofii” przepadłyby w odmętach historii. Już sam fakt, że jego następcy czuli się niejako zmuszeni do przekazywania idei swojego mistrza, wyraźnie wskazuje na rewolucyjny charakter jego myśli. Jednak wybór Sokratesa o ustnym przekazywaniu wiedzy stawia współczesnych przed fundamentalnym pytaniem: jak odróżnić faktyczne nauki wielkiego filozofa od ich luźnych interpretacji, skoro wiedzę na ten temat możemy czerpać wyłącznie ze źródeł wtórnych? Nasze poznanie życia i filozofii Sokratesa opiera się na tym, co pozostawili po sobie jego uczniowie, przede wszystkim Platon i Ksenofont. Pewnej wiedzy dostarczają także satyryczne przedstawienia Arystofanesa. Należy jednak podkreślić, że poszczególne źródła w wielu punktach przedstawiają nauki Ateńczyka w sposób sprzeczny. Zdaniem historyków i filozofów, zwłaszcza Platon często używał głosu Sokratesa do wyrażania własnych myśli. To wszystko znacząco utrudnia oddzielenie faktycznych poglądów filozofa od ich późniejszych interpretacji i rozbudowań. Uczeni do dziś nie są zgodni, który uczeń przedstawił faktyczny obraz swojego mistrza. Jednak dzięki temu, postać wielkiego myśliciela wciąż jest żywa w filozoficznych debatach, a jego myśli nadal wyznaczają kierunek właściwego rozumowania. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nie każda informacja to wiedza – sprawdź, czy znasz różnicę
Zdobywanie wiedzy nigdy nie było łatwiejsze. Odpowiedzi na trudne pytania można uzyskać za pomocą kilku kliknięć klawiszy. Istnieje pokusa, by utożsamić wiedzę z faktami. Jednak nie każdy fakt jest przedmiotem wiedzy. Zanim uznasz coś za prawdę, przeczytaj ten tekst.
Spis treści: Nowe możliwości, stare problemy Czym właściwie jest wiedza? Czy wiedza to fakt? Czy wiedza należy do kogoś? Sceptycyzm – jedno z podejść do wiedzy Nasze indywidualne zdolności do zapamiętywania, percepcji i rozumowania mogą być zweryfikowane przez odległych przyjaciół i ekspertów, przy minimalnym wysiłku. Poprzednie pokolenia byłyby zachwycone liczbą książek, do jakich mamy dostęp. Nowe możliwości, stare problemy Jednak nowe możliwości nie zawsze chronią nas przed starymi problemami. Jeśli wiedza jest łatwa do zdobycia, to tak samo jest ze zwykłą opinią, a dostrzeżenie różnicy między nimi może być trudne. Strona internetowa, która wygląda na godną zaufania, może być stronnicza, światowej sławy autorytety mogą podążać za wprowadzającymi w błąd świadectwami (ang. evidence), a iluzje – zniekształcać to, co sami widzimy lub pamiętamy. To, co początkowo wydawało się wiedzą, może okazać się czymś mniej wartościowym. Czym właściwie jest wiedza? Rozważając te trudności, możemy zacząć zastanawiać się, czym właściwie jest prawdziwa wiedza. Jaka jest różnica między samym myśleniem, że coś jest prawdą, a faktyczną wiedzą, że tak jest? Czy w ogóle jesteśmy w stanie cokolwiek wiedzieć? Pytania te sięgają starożytności, a gałąź filozofii zajmująca się udzielaniem na nie odpowiedzi – epistemologia – jest aktywnie rozwijana od tysięcy lat. Niektóre z kluczowych pytań pozostały niezmienne przez cały ten czas: jak wiedza ma się do prawdy? Czy zmysły, takie jak wzrok i słuch, dostarczają nam wiedzy w taki sam sposób, jak abstrakcyjne rozumowania? Czy trzeba być w stanie uzasadnić twierdzenie, aby można było uznać je za wiedzę? Inne pytania pojawiły się niedawno, w świetle nowych odkryć dotyczących ludzkości, języka i umysłu. Czy dostrzeganie kontrastu pomiędzy wiedzą a czymś, co jest tylko opinią, jest uniwersalne dla wszystkich kultur? Czy w codziennym użyciu słowo „wiedzieć” zawsze oznacza to samo, czy też odnosi się do czegoś poważniejszego w sądzie, a do czegoś mniej ważnego w swobodnej rozmowie na przystanku autobusowym? Jakie naturalne, instynktowne odczucia mamy na temat tego, co wiedzą inni, i co odczucia te mówią nam na temat wiedzy? Czy wiedza to fakt? Wiedza jest czasami przedstawiana jako swobodnie krążące, bezosobowe zasoby. Mówi się, że jest przechowywana w bazach danych i bibliotekach oraz wymieniana za pośrednictwem „gospodarki opartej na wiedzy”, jak czasami nazywa się handel wykorzystujący informacje. Podobnie jak wiele innych zasobów wiedza może być pozyskiwana, wykorzystywana do różnych celów i tracona – czasami dużym kosztem. Ma jednak z nami dużo bliższy związek niż zasoby takie jak woda czy złoto. Złoto istniałoby nadal, nawet gdyby wszelkie odczuwające istoty wyginęły w wyniku katastrofy. Dalsze istnienie wiedzy zależy natomiast od istnienia kogoś, kto wie. Istnieje pokusa, by utożsamić wiedzę z faktami, jednak nie każdy fakt jest przedmiotem wiedzy. Wyobraź sobie, że potrząsasz zapieczętowanym kartonowym pudełkiem, zawierającym pojedynczą monetę. Kiedy je odkładasz, moneta wewnątrz pudełka ląduje albo orłem, albo reszką do góry – jest to fakt. Jednak dopóki nikt nie zajrzy do środka, fakt ten pozostaje nieznany – nie znajduje się jeszcze w sferze wiedzy. Jeśli napiszesz zdanie „Wypadł orzeł” na jednej kartce papieru i „Wypadła reszka” na drugiej, to zapiszesz fakt na jednej z kartek, ale nadal nie zdobędziesz wiedzy o wyniku rzutu monetą. Wiedza wymaga pewnego rodzaju dostępu do faktu ze strony jakiegoś żyjącego podmiotu. Bez umysłu wszystko to, co jest przechowywane w bibliotekach i bazach danych, nie będzie wiedzą, a jedynie znakami atramentu i śladami elektronicznymi. W każdym przypadku wiedzy dostęp ten może, choć nie musi, być związany wyłącznie z określoną osobą – ten sam fakt może być znany jednej osobie, a innym nie. Czy wiedza należy do kogoś? Wiedza potoczna może być podzielana przez wiele osób, ale nie ma wiedzy, która „wisiałaby” nie powiązana z żadnym podmiotem. W przeciwieństwie do wody czy złota, wiedza zawsze należy do kogoś. Ściśle rzecz biorąc, powinniśmy powiedzieć, że wiedza zawsze należy do jakiejś jednostki lub grupy – wiedza grupy może wykraczać poza wiedzę poszczególnych członków. Zdarzają się sytuacje, w których uznaje się, że grupa zna jakiś fakt właśnie dla tego, że jest on znany każdemu jej członkowi (np. „Orkiestra wie, że koncert zaczyna się o 20:00”). Jednak możemy również powiedzieć, że orkiestra wie, jak zagrać całą IX Symfonię Beethovena, nawet jeśli poszczególni jej członkowie znają tylko swoje partie. Możemy też powiedzieć, że bandycki naród wie, jak wystrzelić pocisk nuklearny, nawet jeśli żadna pojedyncza osoba z tego na rodu nie wie nawet połowy tego, co jest potrzebne do przeprowadzenia wystrzału. Grupy mogą łączyć wiedzę swoich członków w niezwykle produktywny (lub destrukcyjny) sposób. Czy istnieje wiedza wykraczająca poza wiedzę jednostek i grup społecznych? Co powinniśmy sądzić o wiedzy posiadanej przez zwierzęta? Albo przez Boga, jeśli On istnieje? Pytania te mogą wciągnąć nas w trudne debaty biologiczne i teologiczne. Z tego powodu większość epistemologów zaczyna od prostsze go przypadku wiedzy pojedynczego człowieka – takiego jak Ty. Sceptycyzm – jedno z podejść do wiedzy Czego możesz być pewien? Pomyśl o jednym z najbardziej trywialnych i łatwych do sprawdzenia faktów, które znasz. Wiesz na przykład, czy masz teraz na sobie buty, prawda? Sceptyk chciałby, abyś ponownie się nad tym zastanowił. Czy jest możliwe, że właśnie śni ci się, że czytasz tę książkę? Jeśli to sen, to w rzeczywistości możesz teraz leżeć boso w łóżku. Możesz też spać w pociągu podmiejskim, w pełni ubrany. Może uznasz to za mało prawdopodobne, że właśnie śpisz, ale mógłbyś zastanowić się, czy jesteś w stanie w jakikolwiek sposób jednoznacznie wykazać, że nie śpisz i że naprawdę jest tak, jak Ci się wydaje. Być może pamiętasz, że gdzieś przeczytałeś, że uszczypnięcie się może zakończyć sen. Czy jednak przeczytałeś to w wiarygodnym źródle? Albo czy jest to coś, co naprawdę przeczytałeś, a nie coś, co właśnie teraz śni ci się, że kiedyś przeczytałeś? Jeśli nie możesz znaleźć żadnego niezawodnego sposobu na udowodnienie, że w tym momencie nie śnisz, to czy naprawdę możesz być pewien swoich wrażeń zmysłowych (ang. sensory experience)? Kiedy zaczynasz być coraz bardziej świadomy tego, co wiesz, wtedy nawet najprostszy fakt – coś, co zwykle uważasz za możliwe do zweryfikowania jednym rzutem oka – może zacząć wydawać się czymś, czego tak naprawdę nie poznałeś. Świadectwa, które zwykle przyjmujesz za oczywiste, nagle zaczynają wydawać się wątpliwe i możesz poczuć, że pewność wymyka się spod kontroli. Na przestrzeni wieków ten tok myślenia zaniepokoił na tyle głęboko wielu filozofów, że niektórzy z nich zaczęli wątpić, czy ludzie mogą w ogóle posiadać jakąkolwiek wiedzę. Filozofowie ci to sceptycy, co w starożytnej grece oznacza „dociekliwy” lub „refleksyjny”. To jest przedruk z książki pt. „Wiedza. Krótkie wprowadzenie”, autorstwa Jennifer Nagel w przekładzie Ewy Odoj, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Transhumanizm zakłada przekroczenie wszelkich barier. Tylko czy wtedy pozostaniemy jeszcze ludźmi?
Transhumanizm zakłada, że organizm ludzki w obecnej formie jest tylko etapem na drodze ewolucji. Ewolucji, którą możemy pokierować dzięki zdobyczom nauki. Wszystko w imię przekraczania kolejnych granic. W szerzonych przez siebie poglądach, zwolennicy tego nurtu roztaczają wizję braku chorób, wiecznej młodości i intelektualnej doskonałości poprzez odrzucenie niewoli genów i wpływanie na cielesną formę. Czym jest transhumanizm? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Transhumanizm, czyli odrzucenie tego, co ludzkie? To nie jest nowa idea Mrzonka czy przyszłość? Zdaniem niektórych, to już się dzieje Transhumanizm w ogniu krytyki Oceniając nasz gatunek obiektywnie, należy stwierdzić, że pod wieloma względami jesteśmy najmniej doskonałym tworem natury. Nie mamy kłów ani pazurów, którymi moglibyśmy zdobywać pożywienie i odpierać zagrożenie. Nasze mięśnie są słabe. Nie przemieszczamy się szybko i nie pokonujemy dużych odległości. Nie mamy wyostrzonych zmysłów. Mając to wszystko na uwadze, należałoby stwierdzić, że już dawno powinniśmy wyginąć. Człowiek stał się gatunkiem dominującym wyłącznie dzięki rozwiniętemu mózgowi. Opracowaliśmy broń. Wynaleźliśmy środki transportu, dzięki którym świat stanął przed nami otworem. Zmieniliśmy środowisko. Sami wykreowaliśmy przestrzeń, w której żyjemy. Technologia pozwoliła nam zawładnąć naszą planetą. Może więc czas wykonać kolejny krok i przekroczyć wszelkie granice, które narzuca nam biologiczna powłoka? Zdaniem transhumanistów, tak właśnie wygląda nasza przyszłość. Transhumanizm, czyli odrzucenie tego, co ludzkie? Niektórzy postrzegają to zjawisko jako ruch intelektualny, inni – kulturowy. Są też tacy, którzy idą dalej, nazywając transhumanizm quasi-religią. O co właściwie chodzi? Ideę transhumanizmu najlepiej obrazuje definicja zaproponowana przez filozofa Maksa More’a. Według niego, transhumanizm jest klasą filozofii, kierującą nasz gatunek w stronę kondycji postludzkiej. Wskazuje na elementy wspólne z humanizmem, takie jak choćby poszanowanie rozumu i nauki, nacisk na postęp czy docenienie roli człowieczeństwa w życiu. Jednocześnie podkreśla, że w odróżnieniu od humanizmu, transhumanizm oczekuje radykalnych zmian w ludzkiej naturze. Żeby lepiej zrozumieć ideę tego ruchu, warto przyjrzeć się liście poprawek do cielesnej budowy, które More zawarł w swoim „Liście do matki natury”: przezwyciężenie procesów starzenia i śmierci poprzez ingerencję w geny, manipulację komórkami i zastosowanie syntetycznych organów, poszerzenie możliwości ludzkich zmysłów poprzez zastosowanie środków biotechnologicznych i obliczeniowych, udoskonalenie organizacji i powiększenie pojemności neuronowej poprzez usprawnienie inteligencji i pamięci roboczej, stworzenie „metamózgu” poprzez uzupełnienie kory nowej, możliwość pełnego zapanowania nad zachodzącymi w ludzkim organizmie procesami biologicznymi i neurologicznymi poprzez manipulację genami, dostosowanie wzorców emocjonalnych i motywacyjnych do poziomu, jaki sami uznamy za zdrowy, budowa człowieka nie może opierać się wyłącznie na węglu, bo nie można osiągnąć biochemicznej doskonałości bez integracji nas samych z zaawansowaną technologią. Chodzi tu zatem o technologiczną redefinicję ewolucji naszego gatunku. Transhumanizm zakłada połączenie człowieka z maszyną. To nie jest nowa idea Transhumaniści czują się duchowymi spadkobiercami renesansowych myślicieli, którzy swoimi postulatami zapoczątkowali ideę racjonalnego humanizmu, zakładającą połączenie koncentracji na człowieku z racjonalnym podejściem do świata i metod naukowych. Choć ta ideologia wydaje się być nowatorskim tworem, to jej korzenie sięgają przełomu XIX i XX wieku. Prekursorem transhumanizmu był Nikołaj Fiodorow, prawosławny filozof, który zapoczątkował kosmizm rosyjski. Głosił on konieczność wskrzeszenia zmarłych przodków i stworzenia we wszechświecie uniwersalnej utopii, nie tylko w ujęciu duchowym, ale także naukowo-technologicznym. Sam termin „transhumanizm” ukuł w 1957 roku Julian Huxley. Angielski biolog zdefiniował transhumanistę jako „człowieka pozostającego człowiekiem, ale wykraczającego poza siebie przez zrealizowanie nowych możliwości odnoszących się do jego natury”. Nieco inną definicję zaproponował dziewięć lat później futurolog F.M. Esfandiary. Jego zdaniem, transczłowiek ma być istotą pośrednią między człowiekiem a postczłowiekiem. Mrzonka czy przyszłość? To wszystko brzmi jak pieśń przyszłości? A może jak nierealna wizja? Na obecnym etapie rozwoju technologicznego, tak. Należy jednak podkreślić, że owa przyszłość może nastąpić szybciej, niż nam się wydaje. Przecież egzoszkielety i bioniczne protezy nie są niczym nowym. Wciąż jeszcze nie mogą wiernie odwzorować w pełnym zakresie ruchu naturalnej kończyny, ale postęp w tej dziedzinie jest tylko kwestią czasu. Idąc dalej, w styczniu 2024 roku firma Neuralink wszczepiła do mózgu pierwszego ludzkiego pacjenta opracowany przez siebie chip. Na razie ta technologia ma pomóc osobom cierpiącym na różnego rodzaju schorzenia neurologiczne, ale nie ulega wątpliwości, że w przyszłości jej zastosowanie nie będzie znacznie szersze. Kto wie, na co już wkrótce pozwoli nanotechnologia? Wiele pomysłów przedstawianych przez transhumanistów rozpatruje się w kategoriach science fiction. Słusznie, bo obecnie ich realizacja nie jest możliwa. Technologia nie stoi jednak w miejscu. Komputery osobiste zaczęły powstawać zaledwie 50 lat temu. Wtedy wydawały się urządzeniami doskonałymi, oferującymi niemal nieskończone możliwości. Dziś każdy nosi w kieszeni urządzenie, które jest kilkadziesiąt tysięcy razy szybsze od tamtych maszyn. Czy w tamtych czasach ktokolwiek śnił o takim postępie? Zdaniem niektórych, to już się dzieje Świat nauki galopuje i nie zamierza się zatrzymywać, ale cyborgizacja wciąż jest odległą perspektywą. Nie można jednak nie wspomnieć, że niektórzy zwolennicy idei transhumanizmu twierdzą, że kierowana ewolucja zachodzi na naszych oczach i wszyscy jej podlegamy. Odpowiadać za to ma rozwój technologii mobilnych. Większość ludzi zachodniego świata dysponuje przynajmniej jednym urządzeniem, które jest stale podłączone do internetu. Smartfony i tablety zapewniają dostęp do całej opublikowanej wiedzy ludzkości, znacząco zwiększając przez to nasze możliwości. Czy to czyni nas transhumanistami? Nawet jeżeli nie, to rozwój technologii mobilnych zmierza do tego, żeby urządzenia elektroniczne przestały być niezbędnym łącznikiem między nami a siecią. W przyszłości każdy ma móc pobierać i wysyłać dane wyłącznie dzięki udoskonalonemu mózgowi. Transhumanizm w ogniu krytyki Nie brakuje opinii uczonych, zdaniem których ludzkość nigdy nie będzie dysponować technologią, umożliwiającą spełnienie celów transhumanizmu. Taki pogląd wyraża choćby socjolog Max Dublin z Uniwersytetu w Toronto. W swojej książce, zatytułowanej „Futurehype: The Tyranny of Prophecy”, wskazuje, że w przeszłości nie brakowało chybionych przewidywań na temat rozwoju technologicznego i także współcześni futurolodzy nie mają racji. Podobnego zdania jest Steve Jones, genetyk i autor popularnonaukowy. Jego zdaniem, inżynieria genetyczna nigdy nie będzie w stanie zaoferować tak dużych możliwości, jakich oczekują transhumaniści. Technologia a etyka Należy podkreślić, że krytyka transhuimanizmu nie przybiera wyłącznie formy zastrzeżeń co do możliwości spełnienia fundamentalnych celów tej ideologii. Wiele osób przedstawia także zastrzeżenia co do moralności poglądów głoszonych przez zwolenników tej ideologii. Jednym z przeciwników transhumanizmu jest Martin Rees, brytyjski astronom i kosmolog. W swojej książce „Our Final Hour” wskazał, że o ile zaawansowana technologia niesie ze sobą realną szansę na rozwój, to stwarza także ogromne ryzyko katastrofy. Rees postuluje za zahamowaniem rozwoju naukowego przy jednoczesnym zwiększeniu środków bezpieczeństwa. Amerykański programista Bill Joy, jeden z założycieli Sun Microsystems, w eseju „Why the future doesn’t need us” stwierdził, że gdyby transhumaniści spełnili swoje cele, najprawdopodobniej doszłoby do wyginięcia ludzkości. Jego pogląd spotkał się z poklaskiem ze strony przeciwstawiających się postępowi technicznemu neoluddystów, zdaniem których człowiek nie może i kierować ewolucją swojego gatunku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Archeolodzy odkryli miejsce pochówku Platona. Ustalili również, kiedy filozof trafił do niewoli
Z podniszczonego i zwęglonego starożytnego dokumentu z Herkulanum naukowcy odczytali nieznane informacje o śmierci i ostatnich chwilach Platona. Badacze odkryli również dokładne miejsce pochówku filozofa.
W tym artykule: Gdzie pochowano ojca filozofii? Analiza dokumentu z Herkulanum Platon ostatnie lata życia spędził w niewoli Ojciec filozofii i twórca pierwszej szkoły tej dziedziny wiedzy w Atenach. Platon niewątpliwie jest jednym z najważniejszych myślicieli wszech czasów. To jemu zawdzięczamy wiele idei i teorii, m.in. to on sformułował podstawy idealizmu i racjonalizmu. Uważany jest również za protoplastę zachodniej myśli politycznej. Na szczególną uwagę zasługuje jego dzieło pt. „Państwo”. Opisał w nim ideę państwa doskonałego, zarządzanego przez mędrców-filozofów, które miało realizować wartości, takie jak sprawiedliwość, prawda, piękno i dobro. Gdzie pochowano ojca filozofii? Chociaż o jego twórczości wiemy niemal wszystko, jego życie i śmierć wciąż pozostaje niedokończoną kartą historii. Historycy podejrzewają, że Platon zmarł ok. 348 lub 347 r. p.n.e. Niektóre źródła wskazują przyczyny jego śmierci. Niektóre wskazują, że zmarł na wszawicę w dniu swoich osiemdziesiątych pierwszych urodzin, podczas uczty weselnej, a inne, że myśliciel umarł słuchając muzyki lub śpiąc. Najnowsze odkrycie archeologów we Włoszech rzuca nowe światło na ostatnie lata życia filozofa. W Herkulanum, mieście zniszczonym przez wybuch Wezuwiusza, badacze odnaleźli podniszczony fragment starożytnego dokumentu. Jego analiza dostarczyła informacji na temat dokładnego miejsca pochówku, a także śmierci… w niewoli. Analiza dokumentu z Herkulanum Papirus był w dobrym stanie, ale w dużej mierze był zwęglony, przez co był niemal nieczytelny. Badaczom udało się po wielu latach badań odszyfrować ok. 1000 słów, co stanowi 30% jego tekstu. Okazało się, że był to fragment „Historii Akademii” Filodemosa z Gadary. Osiągnięcia starożytnych Greków – 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych Osiągnięcia starożytnych Greków znacząco wpłynęły na tempo rozwoju dawnego świata, a wiele z nich stanowi podstawę funkcjonowania współczesnej cywilizacji. Z czego słynie starożytna G... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/osiagniecia-starozytnych-grekow-10-najwazniejszych-odkryc-czasow-antycznych-fot-dea-g-dagli-orti-de-agostini-via-getty-images-2093a60.jpeg" width="938" height="685" alt="Osiągnięcia starożytnych Greków - 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych (fot. DEA / G. DAGLI ORTI/De Agostini via Getty Images)" title="Osiągnięcia starożytnych Greków - 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych (fot. DEA / G. DAGLI ORTI/De Agostini via Getty Images)" /> Był to grecki poeta i filozof ze szkoły epikurejskiej. Zajmował się wieloma dziedzinami m.in. logiką, teologią, retoryką, muzyką, poetyką, etyką, historią filozofii. Był autorem ponad 30 epigramów oraz traktatów. Wiele jego prac zaginęło w starożytności, a niektóre odnaleziono dopiero w XVIII wieku i są wciąż poddawane rekonstrukcjom. Akademia to właśnie szkoła założona w Atenach ok. 387 p.n.e. przez Platona, która funkcjonowała aż do splądrowania miasta przez wodza rzymskiego Sullę w 86 p.n.e. Grecki filozof założył ją w gaju poświęconym herosowi ateńskiemu Akademosowi, któremu właśnie szkoła zawdzięcza swą nazwę. Platon ostatnie lata życia spędził w niewoli W oświadczeniu naukowców podkreślono, że dotychczas wiadomo było, iż Platon został pochowany na terenie Akademii. Jednak dopiero po przeanalizowaniu starożytnego pergaminu badacze potrafili wskazać z większą dokładnością miejsce spoczynku filozofa. Ciało myśliciela miało zostać złożone w grobie w ogrodzie w pobliżu sanktuarium poświęconego Muzom, znanego jako Museion. – W porównaniu z poprzednimi fragmentami pism Filodemosa, mamy obecnie niemal radykalnie inny tekst, sugerujący szereg nowych i konkretnych faktów na temat różnych filozofów Akademii. Dzięki naszym badaniom doszliśmy do nieoczekiwanych wniosków biografii Platona – komentuje Graziano Ranocchia. Badacze z pisma Filodemosa odczytali, że Platon miał zostać sprzedany w niewolę na wyspie Egina, prawdopodobnie po inwazji Spartan w 404 r. p.n.e. lub po śmierci Sokratesa w 399 r. p.n.e. Relacje te podważają panujący pogląd, że niewola Platona rozpoczęła się dopiero w 387 roku p.n.e. na Sycylii na dworze Dionizjusza I, dokąd miał zostać przewieziony z Syrakuz. – Nasza praca ma także na celu opracowanie metod badania rękopisów poprzez zastosowanie najbardziej zaawansowanych dostępnych obecnie technik obrazowania m.in. w podczerwieni i ultrafiolecie, a także obrazowania molekularnego – tłumaczyła szczegóły badań Costanza Miliani. W Herkulanum w XVIII wieku odkryto ponad 1800 starożytnych zwojów, a wiele z nich wciąż czeka na odczytanie. Źródło: Consiglio Nationale delle Ricerche Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czy najprostsze wyjaśnienie w nauce zawsze jest prawdziwe? Brzytwa Ockhama w praktyce
W nauce brzytwa Ockhama nie oznacza, że nowa teoria powinna zastąpić poprzednią tylko dlatego, że jest prostsza lub ma mniej założeń. Dzisiaj niewielu ludzi zadaje sobie trud, by spojrzeć głębiej, poza to, co widać jedynie na pierwszy rzut oka.
W tym artykule: Brzytwa Ockhama – na przykładzie budowy Układu Słonecznego Teoria ewolucji – złożona, ale prawdziwa Najprostsze rozwiązanie zawsze słuszne? Upraszczanie na co dzień Powiada się, że najprostsze wyjaśnienia są z reguły najlepsze. W końcu, po co nadmiernie komplikować sobie życie? Założenie to nierzadko jest stosowane w życiu codziennym, gdzie, niestety, nie zawsze się sprawdza. Brzytwa Ockhama – na przykładzie budowy Układu Słonecznego Koncepcję, że częściej będą poprawne proste wyjaśnienia niż skomplikowane, znamy pod pojęciem „brzytwy Ockhama” — od angielskiego średniowiecznego mnicha i filozofa Williama z Ockham. Znanym przykładem zastosowania tej zasady w nauce było obalenie opracowanego przez starożytnych Greków geocentrycznego modelu wszechświata, w którym Słońce, Księżyc, planety i gwiazdy krążą wokół znajdującej się w centrum kosmosu Ziemi. Podstawową zasadą tego modelu była atrakcyjna koncepcja, że wszystkie ciała niebieskie poruszają się wokół nas po idealnych koncentrycznych sferach. Obraz ten obowiązywał przez dwa tysiące lat, mimo że z czasem stawał się coraz bardziej kłopotliwy i skomplikowany, kiedy próbowano za jego pomocą wyjaśniać obserwowany ruch planet takich jak Mars, który spowalniał, przyspieszał, a niekiedy nawet się cofał. Aby skorygować ten „wsteczny” ruch, dokręcono do pierwotnych orbit mniejsze kołowe tory planetarne, zwane epicyklami. Dzięki temu model wciąż odpowiadał z dużą dokładnością obserwacjom astronomicznym. W późniejszym okresie doszły kolejne uzupełnienia. Na przykład przesunięcie Ziemi nieco poza centrum, wokół którego krążyły wszystkie pozostałe ciała niebieskie. W XVI wieku ten prowizoryczny model zburzył Mikołaj Kopernik i zastąpił znacznie prostszym i bardziej eleganckim obrazem heliocentrycznym, w którym to Słońce, a nie Ziemia, znajduje się w centrum wszechświata. Oba modele „działały” w tym sensie, że trafnie przewidywały ruchy ciał niebieskich. Teraz wiemy jednak, że poprawny jest tylko jeden z nich: prostszy model kopernikański, bez tych wszystkich skomplikowanych dodatków. Tak właśnie wygląda, jak słyszymy, brzytwa Ockhama w działaniu. Powyższy obraz jest jednak błędny. Mimo że Kopernik prawidłowo zastąpił Ziemię Słońcem w centrum znanego nam kosmosu, to jednak nadal uważał, że orbity planet są idealnie koliste. Tymczasem dzięki odkryciom Keplera i Newtona dzisiaj już wiemy, że planety poruszają się po mniej „eleganckich” orbitach eliptycznych, skutkiem czego Kopernik nie mógł się pozbyć nieporęcznych uzupełnień i rozszerzeń ze starego modelu geocentrycznego. Bez nich jego model heliocentryczny by nie działał. Choć teraz już wiemy, że Ziemia rzeczywiście krąży wokół Słońca, a nie na odwrót, wiemy również z nowoczesnej astronomii, iż prawdziwa dynamika Układu Słonecznego jest o wiele bardziej skomplikowana, niż mogli sobie wyobrazić starożytni Grecy — brzytwa Ockhama à rebours. Teoria ewolucji – złożona, ale prawdziwa Równie słynnym przykładem z historii nauki jest Darwinowska teoria ewolucji wyjaśniająca przez dobór naturalny niezwykłą różnorodność ziemskiego życia, które wyewoluowało w ciągu miliardów lat z jednego źródła. Teoria Darwina opiera się na kilku prostych założeniach: osobniki dowolnego gatunku różnią się między sobą; różnice te przechodzą z pokolenia na pokolenie; w każdym pokoleniu rodzi się więcej osobników, niż może przeżyć; osobniki lepiej przystosowane do środowiska mają większe szanse na przeżycie i reprodukcję. I to wszystko. Ale za tymi skromnymi założeniami kryją się niebywale skomplikowane dziedziny biologii ewolucyjnej i genetyki, należące do najtrudniejszych obszarów nauki. Gdybyśmy mieli zastosować do złożoności ziemskiego życia brzytwę Ockhama, to odcięlibyśmy za jej pomocą właśnie darwinizm, a nie znacznie prostszą teorię kreacjonizmu, która mówi, że całe życie zostało stworzone w jego obecnym kształcie przez nadprzyrodzonego Stwórcę. Najprostsze rozwiązanie zawsze słuszne? Jaki z tego wniosek? Najprostsze wyjaśnienie niekoniecznie jest poprawne, a poprawne wyjaśnienie często nie jest takie proste, jak się z początku wydaje. W nauce brzytwa Ockhama nie oznacza, że nowa teoria powinna zastąpić poprzednią tylko dlatego, że jest prostsza lub ma mniej założeń. Wolę inną interpretację brzytwy Ockhama: lepsza jest teoria bardziej użyteczna, czyli pozwalająca formułować dokładniejsze przewidywania na temat świata. Nie zawsze powinniśmy polegać na prostocie. Również w życiu codziennym sprawy często nie są takie proste, jak byśmy sobie życzyli. Parafrazując Einsteina, powinniśmy dążyć do tego, aby wszystko było tak proste, jak to tylko możliwe, ale nie bardziej. Upraszczanie na co dzień Tymczasem idea „prostsze jest lepsze” najwyraźniej się rozprzestrzenia i obserwujemy trend w stronę uproszczonych argumentów — szczególnie w odniesieniu do kwestii etycznych lub politycznych — które pomijają wszelkie subtelności i komplikacje, sprowadzając wszystko do najmniejszego wspólnego mianownika, przez co każdą kwestię można przedstawić w postaci mema lub tweeta. Kiedy próbujemy nadać sens chaotycznemu światu, sprowadzenie skomplikowanej kwestii do klarownego i jednoznacznego punktu widzenia niewątpliwie jest kuszące, ale nie należy zapominać, że istnieje więcej niż jeden sposób na zmniejszenie poziomu skomplikowania danej kwestii, w zależności od tego, które aspekty zdecydujemy się umniejszyć lub uwydatnić. Nauka nie do wiary. Dlaczego ludzie przestają wierzyć naukowcom? Sceptycyzm względem nauki rośnie, a wraz z nim polaryzacja poglądów. Dlaczego rozsądni ludzie wątpią w to, co naukowo udowodnione? Skutek jest taki, że ze skomplikowanego zagadnienia często może się wyłonić kilka zupełnie rozbieżnych poglądów, następnie uznawanych przez ich zwolenników za niepodważalną prawdę. Ale życie, podobnie jak rzeczywistość badana przez naukę, jest nieuporządkowane i zanim podejmiemy decyzję w jakiejś sprawie, powinniśmy wziąć pod uwagę rozmaite czynniki i względy. Niestety, w dzisiejszych czasach niewielu ludzi zadaje sobie trud, by spojrzeć głębiej, poza to, co widać jedynie na pierwszy rzut oka. Mówią: „To proste, nie zamulaj mi obrazu szczegółami”. A przecież jeśli zaakceptujemy złożoność danego zjawiska i zbadamy je z różnych perspektyw, z reguły okaże się o wiele jaśniejsze i łatwiejsze do pojęcia. To jest przedruk z książki „Radość nauki” autorstwa Jima Al-Khalili, która ukazała się nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka w przekładzie Tomasza Bieronia. The Joy of Science, Copyright © 2022 by Jim Al-Khalil, All rights reserved, Copyright © for the Polish translation by Zysk i S-ka Wydawnictwo s.j., Poznań 2024.
Koniec XIX wieku obfitował w dziwne zjawiska. Niektórzy próbowali nawiązać kontakt z duchami
Pod koniec XIX w. ludzkimi umysłami zawładnęły spotkania z duchami. Duby smalone teozofów posłużyły potem zbrodniczym ideologiom.
W tym artykule: Kim była Helena Bławatska Teozofia i rzekoma wiedza od duchów Substytut religii Szanowani ludzie wierzyli w duchy Moda na spirytyzm Wywoływanie duchów Rasistowska ideologia Ideologia III Rzeszy Znad drzwi straszył wypchany nietoperz. Ze ścian zwisały liście imitujące dżunglę. W zielonym gąszczu majaczyły sylwetki węża, tygrysa i posążki Buddy. 7 września 1875 r. do dziwacznie przystrojonego nowojorskiego apartamentu przy 47. ulicy weszło 19 osób. Zebrali się, by zapoczątkować nową erę w dziejach ludzkości. Znali się dobrze, więc bez zbędnych ceregieli uchwalili statut, wybrali władze i przekazali światu wiadomość o powołaniu Towarzystwa Teozoficznego. Nazwa stowarzyszenia, utworzona ze zbitki greckich słów: theos i sophia, oznacza „mądrość Boga”. Jego członkowie nie mieli wątpliwości, że poznali najgłębszą prawdę o świecie, kosmosie i człowieku. Nie zamierzali jej ukrywać. Wręcz przeciwnie: chcieli ją upowszechniać, by na Ziemi wreszcie zapanowały braterstwo i sprawiedliwość. A konkretnie, prawdę tę odkryła gospodyni spotkania Helena Bławatska, korpulentna 44-letnia dama o błękitnych, hipnotyzujących oczach. Nie był to jeszcze czas równouprawnienia kobiet, więc w zarządzie jako współprzewodniczący zasiedli obok niej prawnik William Judge i emerytowany pułkownik Henry Steel Olcott. Kim była Helena Bławatska O Bławatskiej wiadomo tyle, ile sama ujawniła. A ponieważ miała wyjątkową zdolność mieszania fikcji z rzeczywistością, bardzo trudno je od siebie oddzielić. Urodziła się w Jekaterynosławiu. Była córką rosyjskiej szlachcianki Jeleny Fadiejewej i służącego w carskiej armii niemieckiego oficera Petera von Hahna. W jej późniejszych konfabulacjach rodzice awansowali do rangi książąt. Władcy umysłów. Jak powstają i działają nowe religie Fenomen duchowości polega na tym, że człowiekowi można wmówić dowolne rzeczy, których udowodnić się nie da i nie można im zaprzeczyć Po wczesnej śmierci matki Helenę wychowywali dziadkowie, którzy jak najszybciej znaleźli jej męża. W wieku 17 lat panna von Hahn została panią Bławatską, żoną wicegubernatora Erywania. Prawie trzy razy starszy małżonek nie zdołał wzbudzić w nastolatce choćby odrobiny uczucia. Nie pozwoliła mu się tknąć, a kilka miesięcy po ślubie wyjechała do Egiptu. Według jej wersji – uciekła. Nie miała jednak problemów ze sfinansowaniem wyprawy, więc raczej uzyskała zgodę męża. Ten się łudził, że podróż zmieni jej stosunek do niego, a przede wszystkim ukoi rozedrgane nerwy i przywróci równowagę psychiczną. Miał powody do niepokoju, gdyż młoda żona spędzała długie godziny na rozmowach z niewidzialnymi mędrcami. Przekazywali jej tajemną wiedzę. Nazywała ich mahatmami. Wyprawa do Egiptu niczego nie zmieniła, ale okazała się początkiem wieloletnich peregrynacji. Bławatska dotarła do Libanu, Syrii, Iraku, Turcji. Twierdziła, że wszędzie spotykała się z mistrzami duchowymi, którzy wprowadzali ją w świat swoich wierzeń i misteriów. Poznała doktrynę druzów, derwiszów, Koptów. Raczej trudno uwierzyć, by mistycy, którzy nie zdradzają sekretów nikomu prócz wiernych uczniów, podzielili się nimi z nieznaną osobą, w dodatku kobietą. O swych przygodach opowiadała jednak tak przekonująco, że zachwyconym słuchaczom nawet na myśl nie przyszło kwestionowanie jej wiarygodności. Po dwóch latach wróciła do Europy, uzyskała rozwód i podczas pobytu w Londynie spotkała ucieleśnionego mahatmę. Przybrał postać „wysokiego Hindusa”, który rozpoznał ją i zaprosił do Tybetu, do Centrum Mądrości Mistrzów. Chociaż tybetolodzy zgodnie twierdzą, że nigdy tam nie była, Bławatska do końca życia zapewniała, że w przebraniu dotarła do klasztorów, gdzie starzy lamowie, jako wcielenie mahatmów, przekazali jej tajemną wiedzę. Salon, w którym ukonstytuowało się Towarzystwo Teozoficzne, nazwała na ich cześć Lamaserium. Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb w... Teozofia i rzekoma wiedza od duchów Już kilka lat po powstaniu organizacja miała filie w Europie, obu Amerykach i Australii. Bławatska przeniosła wówczas jej centralę z Ameryki do Indii, by być bliżej duchowych mistrzów. Otrzymywała od nich już nie tylko przekazy słowne, lecz również pisemne pojawiające się samoistnie na kartkach papieru. Sytuacja nieco się skomplikowała, gdy służący odkryli przypominający pocztę pneumatyczną system zapadni i skrzynek, a eksperci z londyńskiego Towarzystwa Badań Psychologicznych po analizie charakteru pisma orzekli, że teksty wychodzą spod ręki teozofki. Nie miało to większego wpływu na jej zwolenników: uznali, że padła ofiarą zemsty niezadowolonych pracowników. Na wszelki wypadek Bławatska zrezygnowała jednak z pisemnych seansów i odtąd twierdziła, że dzięki niewidzialnym mędrcom posiadła zdolność odczytywania Kronik Akaszy – kosmicznego archiwum, w którym za sprawą magnetycznej siły każdego człowieka zapisywane są na „falach światła astralnego” wszystkie wydarzenia od początku świata. Tym, co w niej wyczytała, podzieliła się w dziele życia – wydanej w 1888 r. „Doktrynie tajemnej”. Dwutomowa, napisana zawiłym językiem księga ma ponad półtora tysiąca stron. Bławatska przekonywała, że pierwsi ludzie byli istotami eterycznymi, niewidzialnymi i bezpłciowymi. Zniszczył ich kosmiczny kataklizm, po którym odrodzili się już jako rasa mniej doskonała, mająca prócz ducha tzw. ciało astralne. Historia powtarzała się pięciokrotnie, a po każdym unicestwieniu powstawała gorsza, bardziej skażona rasa. Trzecia żyła na Lemurii. Czwarta na Atlantydzie, a z jej niedobitków, którzy ocaleli na dalekiej północy, zrodzili się Aryjczycy (Ariowie). Epoka lodowcowa zmusiła ich do wędrówki na południe, gdzie kładli fundamenty pod wielkie cywilizacje: Egiptu, Indii, Persji, Grecji. W wyniku rozmaitych zawirowań i skażenia dziewiczej natury seksem powstawały kolejne podrasy, coraz bardziej przywiązane do materii, zapominające o uwięzionym w ich ciałach duchu, boskiej iskrze. Zadaniem teozofów miało być powstrzymanie tej degradacji człowieka i zawrócenie ewolucji w stronę ducha. Misję tę powierzyli im ukryci mistrzowie, którzy – jak się okazało – są wcieleniami dawnych mieszkańców Atlantydy i Ariów, żyjącymi w tybetańskiej krainie Szambala. Tam z pokolenia na pokolenie przekazują wiedzę praprzodków: doktrynę tajemną. Substytut religii Z naukowego punktu widzenia był to pseudointelektualny bełkot, z kościelnego: nowa wersja starych herezji gnostyckich, odradzających się podczas każdego kryzysu chrześcijaństwa. Kościół od reformacji tracił monopol na prawdę ostateczną, w epoce Oświecenia zaczęła mu wyrastać świecka konkurencja w postaci tajnych związków – od różokrzyżowców po masonerię. W połowie XIX w. fundamentami światopoglądu religijnego jeszcze mocniej zatrzęsły teoria ewolucji i rewolucja przemysłowa. Wynalazki XIX wieku. 10 pomysłów, które zrewolucjonizowały świat Wiek XIX był przełomowym okresem w historii ludzkości. To wtedy powstały setki nowych patentów, które ukształtowały współczesną cywilizację. Oto najważniejsze wynalazki XIX wieku. Triumf racjonalizmu i materializmu rodził jednak romantyczną tęsknotę za wielką tajemnicą. Wszędzie, od Nowego Jorku po Syberię, na zakonspirowanych spotkaniach zbierali się więc okultyści, odkrywający na nowo sekretne pisma i misteria starożytnych Egipcjan, perskich magów, greckich mistyków, żydowskich kabalistów. Teozofia znakomicie wpisywała się w ten klimat. Z jednej strony odrzucała sprzeczne z nauką dogmaty religijne, z drugiej przypominała o istnieniu religii starszych niż chrześcijaństwo: buddyzmu i hinduizmu. Doktryna tajemna wiele od nich zapożyczyła, co dodawało jej powagi, a domieszka egzotyki zwiększała zainteresowanie opinii publicznej. Dla wielu ludzi odchodzących z różnych powodów od Kościołów chrześcijańskich teozofia stała się substytutem religii, a „Doktryna tajemna” – Biblią. Opasłą, mętną księgę każdy mógł odczytywać po swojemu. Kogo odstręczały baśniowe opowieści o Atlantydzie, mógł się skupić na reinkarnacji i duchowym samodoskonaleniu. Dlatego teozofia znalazła wyznawców nie tylko wśród nawiedzonych ezoteryków. Do jej orędowników należał laureat literackiego Nobla William Butler Yeats, który przybrał nawet mistyczne imię Diabolus est Deus Inversus (Diabeł to rewers Boga). Szanowani ludzie wierzyli w duchy Członkiem Towarzystwa był wybitny holenderski malarz i teoretyk sztuki Piet Mondrian. Obrazy, które sprowadził do układów linii prostych i geometrycznych plam w trzech kolorach, to teozofia przełożona na język sztuki. Rosyjski artysta Nikołaj Roerich w poszukiwaniu Szambali przemierzył Himalaje, Indie, pustkowia Centralnej Azji. Potem założył międzynarodowe Towarzystwo Agni Jogi, propagujące nasyconą mistyką prawosławia odmianę teozofii. Teozofii ulegali nie tylko bujający w obłokach artyści, ale też ludzie twardo stąpający po ziemi. William Gladstone, czterokrotny brytyjski premier, tak przejął się dywagacjami o Atlantydzie, że na posiedzeniu rządu wystąpił o sfinansowanie jej poszukiwań. W Polsce zaangażowanym teozofem był gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, dowódca konspiracyjnej Służby Zwycięstwu Polsce i zastępca gen. Andersa w Armii Polskiej na Wschodzie. Ironią losu, jako jeden z trzech polskich teozofów miał prawo noszenia symbolu najwyższego wtajemniczenia: srebrnej swastyki. Z oczywistych względów nigdy jej nie założył. Moda na spirytyzm W 1848 r. amerykańskie gazety opublikowały sensacyjne wiadomości z miasteczka Hydesville. Podekscytowani reporterzy informowali, że trzy siostry: Kate, Leah i Margaret Fox nawiązały kontakt z duchami i potrafią się z nimi porozumiewać za pomocą specjalnego kodu. Niewidzialne istoty odpowiadały na zadawane im pytania stukaniem lub przesuwaniem przedmiotów. Nie znano jeszcze fotografii, więc artykuły ilustrowano rysunkami unoszących się w powietrzu stolików i krzeseł. To działało na wyobraźnię, a potrzeba niezwykłości była tak powszechna, że po kilku miesiącach siostry Fox znalazły naśladowców. Wywołanie ducha nie wymagało już mozolnej lektury tekstów ezoterycznych, wystarczyły świece, stolik i medium. Świat dosłownie oszalał na punkcie spirytyzmu. Najtęższe umysły epoki ze śmiertelną powagą zapewniały, że rozmawiały z duchami. Prezydent Lincoln konsultował się ze zmarłym synem, lord Balfour, brytyjski premier, „nawiązał kontakt” z nieżyjącą od lat kochanką. Przekazywała mu wiadomości mową i pismem automatycznym. Tak go tym uwiodła, że w końcu rzucił politykę i u schyłku życia całkowicie poświęcił się ezoteryce. Czarny kot nie wszędzie symbolizuje pecha. Poznaj wierzenia o mocy kotów w różnych kulturach świata Przez setki lat czarny kot i inne koty aż nazbyt często spotykały się z niezrozumieniem. Dla jednych były symbolem nieszczęścia, dla innych talizmanem przynoszącym szczęście, lecz zawsze,... Do wyjątkowo zaangażowanych spirytystów należał Arthur Conan Doyle, twórca najbardziej racjonalnej postaci literackiej – Sherlocka Holmesa. Prywatnie był całkowitym przeciwieństwem mistrza dedukcji. Regularnie rozmawiał ze zmarłą żoną, a po I wojnie światowej także z poległym synem. Za ich radą ożenił się po raz drugi i wraz z małżonką objeżdżał świat, od Australii po Afrykę Południową i USA, by wygłaszać prelekcje o duchach. Stałym doradcą obojga został arabski dżin o imieniu Phineas. Interesującym zestawem rozmówców mógł się pochwalić Victor Hugo, który po dobrowolnym wygnaniu na wyspę Jersey został członkiem tamtejszej wspólnoty spirytystów, kierowanej przez medium Delphine de Girardin. Zaczął jak wszyscy, od przywołania bliskiej osoby: córki Leopoldine, która utonęła w Sekwanie. Rozpoznał jej głos i odtąd już z pełnym przekonaniem konwersował z Molierem, Machiavellim, Galileuszem, a nawet starożytnym dramaturgiem Ajschylosem. Przebieg rozmów zapisywał w niechętnie dziś przypominanym dziełku „Wirujące stoliki z Jersey”. Wywoływanie duchów Charles Dickens spotykał się z przebywającą w zaświatach szwagierką Mary Hogarth, czeski malarz Alfons Mucha miał zawsze na podorędziu stosowne akcesoria, by w razie potrzeby pogawędzić z duchami, Władysław Reymont praktykował jako medium, a wdzięczni spirytyści sfinansowali jego pierwszą zagraniczną podróż. Karol May, notoryczny blagier i autor bestsellerowych powieści o Winnetou, urządzał seanse we własnym domu. Pewnego razu gość z innego świata zakazał jemu i żonie uprawiania seksu. Był to jednak porządny duch, gdyż kilkanaście lat później, gdy małżonkowie się rozwiedli, a May zbił fortunę, kazał mu wypłacać żonie dożywotnią rentę. U schyłku życia siostry Fox ujawniły, że dopuściły się manipulacji. Nie wywoływały stukających duchów, ale odgłosy te powstawały dzięki umiejętnemu strzelaniu palcami stóp. Nie zrobiło to już większego wrażenia na spirytystach. Oni wiedzieli swoje. Z mroków okultyzmu wynurzały się nie tylko poczciwe duchy zmarłych i niewidzialni mędrcy. Pojawiały się też upiory. W Niemczech, po wywołanej przez romantyków fascynacji kulturą ludową i pragermańską, mnożyli się samozwańczy prorocy, usiłujący reanimować dawne kulty pogańskie, a raczej swoje o nich wyobrażenie. Ich „doktryny tajemne” były mieszaniną urojeń i dywagacji na temat najnowszych odkryć. Rasistowska ideologia W 1786 r. angielski językoznawca William Jones zauważył zdumiewające podobieństwa między większością języków europejskich i staroindyjskim sanskrytem. Wysnuł z tego logiczny wniosek, że posługujące się nimi narody musiały mieć wspólnego przodka. Wkrótce odkryto, że ów tajemniczy lud, o jaśniejszej od Indusów karnacji skóry, w sanskrycie jest określany jako Arya. Słowo pochodzi prawdopodobnie od wyżyny Aryan, której nazwę zawdzięcza również Iran, ale niemieckim ezoterykom i filozofom skojarzyło się z Ehre – honorem. Stąd był już tylko krok do stwierdzenia, że lud Aryan, czyli Ariowie lub Aryjczycy, to rasa panów. Jeszcze większe poruszenie wywołało odkrycie, że do rodziny języków indoeuropejskich nie należy hebrajski. Dzięki temu można już było otwarcie zakwestionować pogląd o pochodzeniu wszystkich ludzi od jednych prarodziców. „Każda rasa została stworzona oddzielnie” – głosili domorośli antropolodzy. Adolf Lanz, założyciel Zakonu Nowej Świątyni, czyli Nowych Templariuszy, dodawał: „Żydzi przez swoją religię chcieli całą ludzkość uczynić swymi potomkami, lecz nauka wreszcie udowodniła, że ta próba się nie powiodła”. Nie powiodła się dzięki temu, że germański lud w obrzędach, baśniach, sagach przechował pradawną, autentyczną wiarę i mądrość. Tego dziedzictwa należało strzec i bronić. Filozofowie średniowiecza byli kontrolowani przez Kościół. Jednak niektórzy z nich bronili wyższości rozumu Filozofia średniowiecza wyrosła na fundamentach antyku. Mimo że przez długi czas była postrzegana jako niedoskonała kopia starożytnych prądów myślowych, to dziś większość historyków ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/filozofowie-sredniowiecza-najwazniejsi-mysliciele-i-ich-tezy-ryc-james-william-edmund-doyle-wikimedia-commons-public-domain-93cde47.jpg" width="813" height="700" alt="Filozofowie średniowiecza – najważniejsi myśliciele i ich tezy (ryc. James William Edmund Doyle, Wikimedia Commons, public domain)" title="Filozofowie średniowiecza – najważniejsi myśliciele i ich tezy (ryc. James William Edmund Doyle, Wikimedia Commons, public domain)" /> Dodatkowego impulsu do snucia tych fantasmagorii dostarczyła darwinowska teoria ewolucji, z której wyłuskano przede wszystkim wątek walki o byt. Według Wilhelma Marra, autora wydanej w 1879 r. broszury „Zwycięstwo żydostwa nad germańskością”, rasy nie tylko istnieją obok siebie, lecz toczą odwieczną walkę o dominację. Wygrają ją, tak jak w naturze, silniejsi – albo Aryjczycy, albo Semici. Ideologia III Rzeszy Drętwe wywody trafiały do już przekonanych, nie były jednak w stanie porwać mas do walki o czystość rasową. Paliwa do przekształcenia pseudonaukowej teorii w porywającą tłumy ideę dostarczyła dopiero teozofia, z jej doktryną ewoluowania wyższych, uduchowionych ras w coraz bardziej przywiązane do materii i twierdzeniem, że spadkobiercami Atlantydów są Aryjczycy. Bławatska i jej następcy dawali każdemu szansę odkrycia w sobie boskiej iskry, dzięki czemu ludzkość wzniesie się ponad wszelkie podziały, zawróci z drogi ku upadkowi i osiągnie stan braterstwa. Germańscy okultyści zinterpretowali doktrynę tajemną w zupełnie inny sposób. Skoro twórcami wszystkich wielkich cywilizacji byli Aryjczycy, do nich powinna należeć władza nad światem. Inne rasy to podludzie, którzy muszą się im podporządkować. Niemieccy ezoterycy przełomu wieków przejęli od dawnych gnostyków dualistyczną wizję odwiecznych zmagań dobra i zła, światłości i ciemności, ducha i materii – utożsamiając te siły z rasą aryjską i przeciwstawną semicką, a mistyczną moc aryjskiego ludu z krwią. Od zachowania jej czystości miało zależeć zwycięstwo w ostatniej, ogarniającej cały świat wojnie, po której – tak jak głosi Apokalipsa – nastanie milenijne królestwo pokoju i sprawiedliwości: Tysiącletnia Rzesza.
Filozofowie średniowiecza byli kontrolowani przez Kościół. Jednak niektórzy z nich bronili wyższości rozumu
Filozofia średniowiecza wyrosła na fundamentach antyku. Mimo że przez długi czas była postrzegana jako niedoskonała kopia starożytnych prądów myślowych, to dziś większość historyków zgadza się, że wieki średnie były okresem różnorodnym i bogatym w oryginalne treści. Jakie tezy stawiali najwybitniejsi filozofowie średniowiecza? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Rozwój i rola filozofii średniowiecznej Średniowieczne debaty filozoficzne Wybitni filozofowie średniowiecza Św. Augustyn z Hippony Św. Tomasz z Akwinu Św. Franciszek z Asyżu Jan Szkot Eriugena Św. Anzelm z Canterbury Św. Bernard z Clairvaux Jan Duns Szkot Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego zapoczątkował regres gospodarczy, społeczny i kulturowy. Życie intelektualne i filozoficzne na pewien czas niemal zamarło, a wiele antycznych tekstów zaginęło. Nastąpiła wulgaryzacja łaciny i zanik greki, ale antyczna tradycja filozoficzna przetrwała. Jednak wraz z rozwojem chrześcijaństwa, filozofia starożytna ulegała wpływom nowej teologii chrześcijańskiej, a myśl Platona, Arystotelesa, czy Sofistów przekształcała się w nowe nurty naukowe. Rozwój i rola filozofii średniowiecznej W okresie przejściowym między starożytnością a wiekami średnimi, działalność intelektualna skupiała się w klasztorach. Zakony w średniowieczu gromadziły najbardziej wykształcone osoby. Renesans karoliński przyniósł rozwój szkolnictwa. W warunkach, w których duży nacisk kładziono na znajomość sztuk wyzwolonych, narodziła się scholastyka, która w dużej mierze ukształtowała średniowieczną filozofię. Zacznijmy jednak od początku. Najważniejsze wynalazki średniowiecza. Te odkrycia zmieniły świat Średniowiecze często bywa nazywane również „wiekami ciemnymi” lub „epoką ciemnoty”. To niesprawiedliwe określenie zostało po raz pierwszy użyte przez renesansowych uczonych, którz... W średniowieczu dociekania filozoficzne próbowały pogodzić tradycję antyczną z teologią. To głównie duchowieństwo zajmowało się uprawianiem filozofii. W pewnym sensie myśl filozoficzna mogła istnieć wyłącznie jako myśl teologiczna, a każdy poruszany problem musiał wiązać się z problemem wiary. Głębokie zmiany w filozofii nastały dopiero w XII wieku, czyli w okresie społecznego i kulturowego odrodzenia. Nastąpił wówczas rozwój miast, co pociągnęło za sobą rozwój nauki. Edukacja zaczęła być szerzej dostępna dla ludności świeckiej, a niektóre szkoły zaczęły zyskiwać dużą niezależność. Na nich wyrosły średniowieczne uniwersytety, w których filozofia stała się jednym z głównych fakultetów. Średniowieczne debaty filozoficzne To właśnie w sieciach szkół katedralnych i uniwersytetów narodziła się filozofia scholastyczna. Celem scholastyki było racjonalizowanie fundamentalnych podstaw chrześcijaństwa, co miało prowadzić do znalezienia racjonalnego uzasadnienia dla twierdzeń teologicznych. Światłe umysły epoki skupiały się na sporze o uniwersalia. Efektem tego był dynamiczny rozwój różnych dyscyplin filozoficznych. Debata stała się podstawowym narzędziem nauczania. Pisma chrześcijańskie i niektóre ze starożytnych tekstów były szczegółowo dyskutowane. W trakcie debat wysuwano argumenty za i przeciw i każdą tezę starano się racjonalizować. Scholastyka, stojąca w opozycji do mistyki, była narażona na silną krytykę, zwłaszcza ze strony ruchu monastycznego. Mimo to rozwijała się nadal i w XIV stuleciu nastąpił jej rozkwit. Jednocześnie doszło do zaognienia sporu o uniwersalia. U schyłku epoki nastąpił jej podział na via antiqua (tomizm i skotyzm) i via moderna (ockhamizm). Wybitni filozofowie średniowiecza Istotą myśli filozoficznej w feudalnym społeczeństwie było znalezienie czegoś w rodzaju pomostu między tezami starożytnych myślicieli a teologią. Wybitni filozofowie średniowiecza uznawali, że między myślicielstwem a chrześcijaństwem nie dochodzi do konfliktu. Nie mieli jednak łatwego zadania, bo poza koniecznością zaspokajania interesów Kościoła ograniczała ich także dostępność starożytnych tekstów. Te zostały przywrócone społeczeństwu wieków średnich przez kulturę arabską i hebrajską. Św. Augustyn z Hippony Jednym z filozofów przełomu średniowiecza i starożytności, którzy ocalili antyczne idee przed zapomnieniem, był Augustyn z Hippony. Skłaniając się ku neoplatonizmowi (dostrzegał boską naturę we wszelkim istnieniu), nie widział przeciwieństw między religią a filozofią. Zgodnie z jego tezą, Bóg miał stworzyć świat, kierując się ścisłymi ideami. W ten sposób uznał, że każda rzecz ma dwie postaci: ideę (postać duchową) i cień idei (postać materialną). Głosił jednak przy tym, że człowiek nie jest w stanie objąć umysłem wszystkich kwestii religijnych. W swojej filozofii głosił, że Bóg jest najwyższym bytem, a żeby go poznać należy najpierw poznać własną duszę, ale nie przez rozum, a przez wiarę. Św. Tomasz z Akwinu Kolejny z wielkich filozofów średniowiecza przełożył klasyczne poglądy Arystotelesa na treści doktryny chrześcijańskiej. W ten sposób wprowadził do teologii rozumienie poznania jako procesu receptywnego, zasadę przyczynowego powiązania wydarzeń i pojęcia takie jak dowód, forma i materia, akt i możność. W swoich poglądach, św. Tomasz wyrażał przekonanie, że każdy człowiek rodzi się bez wiedzy i zdobywa ją w trakcie swojego życia, w toku nauki i doświadczeń. W związku z tym nie są mu znane prawdy ogólne, Bóg czy dusza. Św. Franciszek z Asyżu Pod wpływem własnych doświadczeń, mistycyzmu i filozofii św. Augustyna, Franciszek z Asyżu zapoczątkował ideę wiary radosnej i prostej, która wynikała z miłości do wszelkiego stworzenia. Jako przeciwnik ascetyzmu umartwiającego ciało, głosił pogląd, że życie nie musi być bolesnym oczekiwaniem na kres doczesności, ale może być afirmacją wszystkiego, co rodzi się z dobroci serca i miłości. W jego opinii, sensem istnienia jest braterska miłość i wychwalanie Boga jako jedynego dobra. W ubóstwie widział wyraz miłości do bliźniego, a w samej miłości – drogę wiodącą ku radości i wewnętrznej doskonałości i świętości. Jan Szkot Eriugena Za jednego z najwybitniejszych filozofów średniowiecza należy uznać Jana Szkota Eriugenę, autora pierwszej średniowiecznej syntezy filozoficznej. W swoim dziele „De divisione naturae”, podzielił naturę na byt i niebyt, czyli „to, co jest i to, co nie jest”. Pod pojęciem niebytu rozumiał Boga – kogoś, kto istnieje ponad bytem. Postawił tezę, że rzeczywistość może być postrzegana zarówno jako byt, jak i niebyt, zależnie od punktu, z którego się ją obserwuje. W ten sposób zniwelował metafizyczną granicę oddzielającą stwórcę od stworzenia. Św. Anzelm z Canterbury Włoski duchowny jest postrzegany jako jeden z twórców scholastyki. W swoich kluczowych tezach pochylał się nad problemem relacji rozumu do wiary. Wchodząc w polemikę z filozofią św. Augustyna, wysunął twierdzenie, że bez udziału rozumu nie może powstać idea Boga. W związku z tym, to właśnie rozum powinien być punktem wyjścia do rozwijania wiary. Sugerował też w swoich pracach, że uznawanie nadrzędności Biblii nad własnym rozumem jest błędem. Jednocześnie twierdził, że samo zrozumienie nie jest możliwe bez wiary. Ta myśl pozwoliła mu wysnuć tezę, że tworząc świat w sposób precyzyjnie rozumny, Bóg chciał, żeby człowiek łączył się z nim poprzez swój intelekt. Św. Bernard z Clairvaux Skarb templariuszy nigdy nie został odnaleziony. Niektórzy wierzą, że zakonnicy ukryli go w Polsce Skarb templariuszy jest bohaterem wielu legend. Jak zakonnikom udało się zgromadzić tak ogromny majątek? I co się stało z legendarnym skarbem? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/skarb-templariuszy-nigdy-nie-zostal-odnaleziony-niektorzy-wierza-ze-zakonnicy-ukryli-go-w-polsce-fa589da.jpeg" width="938" height="465" alt="Skarb templariuszy nigdy nie został odnaleziony. Niektórzy wierzą, że zakonnicy ukryli go w Polsce" title="Skarb templariuszy nigdy nie został odnaleziony. Niektórzy wierzą, że zakonnicy ukryli go w Polsce" /> Bernard z Clairvaux był filozofem, którego poglądy w dużej mierze wpłynęły na średniowieczne piśmiennictwo religijne. Jako przedstawiciel mistyki, głosił pogląd, że poznanie prawdy o wierze i życiu doczesnym może się dokonać wyłącznie poprzez bogate życie wewnętrzne i kompletację, nie przez rozumowanie. W jego opinii, wiedza dla samej wiedzy to tylko haniebna ciekawość. Pod jego wpływem powstał zakon templariuszy. Jan Duns Szkot Jan Duns Szkot był autorem słynnej syntezy filozoficznej, nazywanej „drogą Szkota”. Jego praca pozwoliła mu stworzyć alternatywę dla dwóch dominujących, a przy tym sprzecznych szkół myślowych: platońsko-augustyńskiej i arystotelejsko-tomistycznej. W swoich przemyśleniach wysnuł wniosek, że „z dwóch sprzecznych zdań wynika każde inne zdanie”. W logice nie może być miejsca na sprzeczności, bo ze sprzeczności można wywnioskować dosłownie wszystko. W swojej filozofii uznawał wyższość abstrakcji nad bytem rzeczywistym. Wyznawał pogląd, że przedmiotem metafizyki jest byt: ogólna natura ujęta aktem intelektu, który przenika wszystkie warstwy konkretu i dociera do bytu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Norweski przepis na szczęśliwe życie. Poznajcie filozofię „friluftsliv”
Życie na świeżym powietrzu jest dla Norwegów jedną z największych wartości. Czy friluftsliv sprawdzi się w innych miejscach świata? Kluczem jest zrozumienie zrozumienie natury i traktowanie środowiska jak własnego domu.
W tym artykule: Norweski przepis na życie „Nie ma złej pogody, jest tylko złe ubranie” Szczęśliwy jak Norweg Duńczycy mają hygge, Szwedzi lagom, a Holendrzy gezelligheid. Sposobów na udane życie jest wiele. Dla różnych narodów uczucie szczęścia może oznaczać coś innego. Dla Norwegów jest nim z pewnością kontakt z naturą. Mieszkańcy tego kraju dorobili się nawet specjalnego określenia. Friluftsliv w dosłownym tłumaczeniu na polski oznacza „życie na świeżym powietrzu (fri – wolny, luft – powietrze, liv – życie). Filozofia życia friluftsliv to jednak nie tylko aktywne spędzanie czasu na łonie natury. Aby być szczęśliwym, liczy się każdy, nawet najmniejszy kontakt z przyrodą. Dania dla początkujących. Jak dostać się na Bornholm Bornholm jest oddalony od polskiego wybrzeża o zaledwie 100 km. Wakacje na tej duńskiej wyspie, zwanej „perłą Bałtyką" i „Majorką północy", cieszą się dużą popularnością. Norweski przepis na życie Kiedy Lorelou Desjardins postanowiła zrobić sobie przerwę w pracy i wybrać się na krótki spacer po zamarzniętym jeziorze niedaleko swojego domu w Oslo, termometry wskazywały minus 13 stopni Celsjusza. Kobiecie towarzyszył mały synek oraz mąż, który właśnie zakończył 4-miesięczny urlop ojcowski. Zgodnie z regulaminem pracy, Lorelou może jedną godzinę w tygodniu przeznaczyć w pracy na specjalną przerwę na świeżym powietrzu. Jak opowiada w rozmowie z CNN nie chodzi tylko o spędzanie czasu na świeżym powietrzu. Chodzi o wykorzystywanie każdej wolnej chwili na łonie natury. Lorelou przeprowadziła się z Francji do Norwegii w 2010 roku. Jak twierdzi, od tego czasu jest znacznie mniej zestresowana. – Kiedy przyjechałam do Norwegii byłam typem pracoholika. W pracy spędzałam kilkanaście godzin dziennie. Pewnego wieczoru, szef Norweg zobaczył mnie za biurkiem i zapytał: Co ty tu jeszcze robisz? Wyjdź na zewnątrz, jest ładna pogoda – opowiadał podczas przemówienia na TED Talks. Wtedy też po raz pierwszy zrozumiała, że praca nie powinna być głównym celem w życiu. To prawdziwe życie, do którego przystosowała nas ewolucja, jest na świeżym powietrzu. – Dobry kontakt z naturą to jedna z cech przesądzających tu o czyjeś atrakcyjności – mówi Hanna Zielińska, dziennikarka od lat mieszkająca w Norwegii. – Portret na szczycie, z fiordem w tle, to stały element prezentacji w mediach społecznościowych, tym bardziej w aplikacjach randkowych. Bo friluftsliv to nie tyle wyczyn i eksploracja, co spacer z kimś bliskim, popołudniowa przejażdżka rowerem, przebieżka z psem, piknik, lekki trekking. Raz w roku, na początku września, następuje kulminacja zdjęć tych wszystkich aktywności, w trakcie tygodnia friluftsliv. Inauguracją jest synchroniczny nocleg pod gołym niebem w różnych częściach kraju, a po nim następuje festiwal atrakcji na świeżym powietrzu, dokumentowany przez tysiące uczestników – opowiada Hanna Zielińska. View oEmbed on the source website „Nie ma złej pogody, jest tylko złe ubranie” Wyrażenie friluftsliv zostało po raz pierwszy użyte przez norweskiego dramaturga Henrika Ibsena w latach 50. XIX wieku. Ibsen zaproponował ten termin, aby opisać wartość, jaką dla dobrego samopoczucia ma obcowanie z przyrodą. Z czasem idea relaksu na łonie natury stała się ważną częścią norweskiej kultury. – Dziś już nawet 9 na 10 Norwegów deklaruje „uprawianie" friluftsliv – mówi Bente Lier, sekretarka generalna „Norsk Friluftsliv", organizacji zrzeszającej 18 norweskich grup outdoorowych. Friluftsliv nie musi oznaczać uprawiania sportów ekstremalnych na świeżym powietrzu. Możliwości spędzania czasu poza domem są nieograniczone. Badania dowodzą, że spacer w lesie może być równie korzystny dla zdrowia jak wbieganie na szczyt góry. – Fizyczne korzyści płynące z friluftsliv są nieocenione. Najczęściej bowiem ten styl życia przyjmuje jakąś formę aktywności fizycznej. Równie ważne są korzyści psychiczne, czyli lepszy nastrój i mniejszy stres – mówi Bente Lier. Hanna Zielińska podkreśla z kolei, że życie na otwartej przestrzeni to także silne wrażenia wewnętrzne. – Mieszkam nad fiordem o ponadkilometrowej głębokości, w domu otoczonym skalnymi katedrami z całoroczną kopułą śniegu. Do naszej miejscowości dojeżdża się wydrążonym w górach najdłuższym drogowym tunelem świata – opowiada dziennikarka. Planujesz podróże koleją po Europie? Do 10 maja bilety Interrail są o połowę tańsze Podróże koleją po Europie wcale nie muszą być drogie. Z okazji 50. urodzin Interrail przygotował wyjątkową promocję. Friluftsliv stało się ważnym elementem norweskiej tożsamości. Miłość do natury znajduje odzwierciedlenie we wszystkich aspektach życia mieszkańców tego nordyckiego kraju. I to dosłownie. W Norwegii coraz większą popularnością cieszą się: przedszkola na świeżym powietrzu, rowerowe randki, „biblioteki” ze sprzętem do wędrowania. Coraz powszechniejsze są również nowatorskie studia na kierunku friluftsliv. Podczas pierwszych miesięcy życia w Norwegii, byłam w szoku, jak wiele osób – bez względu na pogodę – wychodzi z domu. W kraju, w którym jest tak mała gęstość zaludnienia, wiele odludnych miejsc i kapryśna pogoda trzeba nauczyć się żyć w zgodzie z przyrodą. Dlatego frilufstliv ma się tutaj tak dobrze – opowiada Sylwia Smółkowska, autorka bloga „Kierunek Norwegia”, która norweskie szklaki przemierza od niemal 5 lat. Szczęśliwy jak Norweg Pomimo długich, mroźnych zim i wielu dni bez słońca, kraje nordyckie stale zajmują czołowe miejsca w corocznych raportach ONZ dotyczących poziomu szczęścia wśród ich mieszkańców. Norwedzy od wielu lat w indeksie World Happines Index znajdują się przynajmniej w czołowej ósemce. Według niektórych psychologów to właśnie friluftsliv może być receptą na zimową depresję. I nie tylko zimową. – „Pandemia koronawirusa podniosła nasz poziomu lęku, a tym samym częstotliwość występowania depresji. Przez lockdown jesteśmy jeszcze bardziej zamknięci w domach i ciemnych pomieszczeniach. Dodatkowo zima pozbawia nas działania światła słonecznego, które wpływa przecież na nasz nastrój, właściwie o każdej porze dnia. Dlatego tak ważny jest kontakt ze światem zewnętrznym" – twierdzi w rozmowie z CNN dr Paul Desan, dyrektor Kliniki Badań nad Depresją w Yale School of Medicine. – Czym dla mnie po kilku latach w Norwegii jest friluftsliv? To życie w otoczeniu przyrody, spędzanie czasu na świeżym powietrzu, w lasach, w górach, nad fiordami. Po prostu życie w zgodzie z naturą. To gofry z ogniska, noce spędzone w chamku, wielogodzinne wędrówki po lasach, wychodzenie z domu, żeby pobyć bliżej natury, kiedy tylko jest to możliwe – podsumowuje Sylwia Smółkowska. Nie ma Norwegii bez majestatycznej i wszechobecnej przyrody. – Potęga tutejszej natury sprawia, że Norwedzy nie muszą do niej wracać, bo od niej nie można było nigdy odejść. To majestat, który zapewnia codzienną dawkę nie tylko ruchu, ale i przeżyć duchowych – mówi nam Hanna Zielińska. Źródła: CNN Czytaj więcej fascynujących artykułów: Tania Norwegia? Udowadniamy, że to możliwe Chleb kosztuje tu 11 zł, pizza 60-120 zł. A jednak da się pojechać do Norwegii i nie zbankrutować. Oto 5 mitycznych stworzeń, które mieszkają w miejscach, do których podróżujesz - Traveler Jeśli w najbliższym czasie wybierasz się do któregoś z tych krajów, koniecznie sprawdź, jakie stworzenia możesz tam spotkać i co robić, gdy już (i jeśli) do tego spotkania dojdzie. Norweskie wilki wyginęły Czy wilki, które żyją dziś na pograniczu Norwegii i Szwecji mają cokolwiek wspólnego z pierwszą populacją w regionie?
Konie potrafią rozpoznać swoje odbicie w lustrze. Wśród zwierząt to rzadkość
W przypadku ludzi zdolność do rozpoznawania siebie w lustrze pojawia się około 18 miesiąca życia. Wśród zwierząt jako pierwsze test lustra przeszły szympansy.
Wśród najbardziej inteligentnych zwierząt najczęściej wymieniane są szympansy, delfiny czy psy. Rzadziej wspomina się o słoniach, wronach albo świniach. W powszechnej świadomości na tej liście konie plasują się gdzieś pośrodku. Jednak wyniki nowych badań mogą sprawić, że awansują o kilka miejsc w zestawieniu, bowiem okazuje się, że konie posiadają niezwykłe umiejętności, powszechnie uważane za wyznacznik samoświadomości. W najnowszych badaniach naukowcy udowodnili, że konie mogą rozpoznawać swoje odbicie w lustrze. To niezwykle rzadka umiejętność wśród zwierząt. W przypadku ludzi zdolność do rozpoznawania siebie w lustrze pojawia się około 18 miesiąca życia. Wśród zwierząt jako pierwsze test lustra przeszły szympansy (w 1970 roku). Od tamtej pory testowi poddano wiele innych gatunków, ale większość z nich po pierwszym kontakcie traciła zainteresowanie swoim odbiciem. Pozytywnie próbę przeszły cztery delfiny butlonose, dwie sroki, świnie oraz słoń azjatycki. Teraz badanie przeprowadzone przez naukowców z Włoch przyniosło dowody na umiejętność samorozpoznawania się przez konie. Co ciekawe, wyniki sugerują, że w przypadku tego gatunku zdolność nie ogranicza się tylko do kilku bystrzejszych osobników, choć Ali Boyle, badaczka i filozofka z Uniwersytetu Cambridge, przestrzega przed wyciąganiem ogólnych wniosków z jednego badania. 10 super mądrych zwierzaków. Zaskoczą cię swoim intelektem Te zwierzaki nie raz wprawiały ludzi w osłupienie. Który jest najinteligentniejszy? Zobacz nasze zwierzęce "1 z 10". Test lustra - jakie zwierzęta go przeszły? Większość zwierząt, które po raz pierwszy spoglądają w lustro, często zachowują się tak, jakby ich odbicie było innym zwierzęciem. Podobnie jest zresztą w przypadku małych dzieci. Po pewnym czasie ta pierwsza, społeczna reakcja ustępuje. Wtedy niektóre zwierzęta po prostu tracą zainteresowanie swoim lustrzanym odbiciem, za to inne zaczynają badać lustro i zgłębiać to, w jaki sposób ich własne zachowanie pozwala „poruszać” obrazem. Po pierwszej reakcji na kontakt z lustrem możliwe jest też przeprowadzenie tzw. testu lustra - najpowszechniejszego badania samoświadomości zwierząt. Test polega na umieszczeniu na ciele zwierzęcia kolorowej kropki w takim miejscu, aby mogło zobaczyć ją jedynie w swoim odbiciu – na przykład na czole, lub na uchu. Następnie naukowcy obserwują, czy zwierzę częściej dotyka „zaznaczonej” części ciała, widząc się w lustrze, niż wtedy kiedy nie widzi swojego odbicia. Jeśli zwierzę częściej dotyka lub próbuje dotknąć kropki na swoim ciele (a nie na tafli lustra) oznacza to, że rozpoznaje swoje odbicie. Oznacza to tyle, że wie, iż zwierzę w lustrze to ono samo, a nie inny osobnik. Pozytywny wynik testu nie przesądza więc o samoświadomości, ale raczej o zdolności do samorozpoznania zwierząt. Konie są nam bliższe, niż sądziliśmy. Potrafią czytać z naszej twarzy Ludzie żyją i pracują z końmi od ponad 5000 lat, więc być może nie ma nic dziwnego w tym, że zwierzęta te nauczyły się odczytywać wyraz ludzkiej twarzy. Ta wyrafinowana zdolność, świ... Konie potrafią rozpoznać siebie W nowym badaniu na koniach, naukowcy umieścili duże lustro na arenie, na której trenowały zwierzęta. Gdy przyzwyczaiły się do lustra i przestały reagować społecznie (czyli tak, jakby odbicie było innym osobnikiem), badacze wykorzystali test lustra, aby ocenić zdolność do samorozpoznania zwierząt, porównując zachowanie osobników z dwóch grup. W jednym przypadku naukowcy narysowali krzyżyk na obu policzkach zwierzęcia za pomocą bezbarwnego żelu do ultrasonografii. W drugiej oznaczono konie w ten sam sposób, ale użyto kolorowego żelu. W ten sposób naukowcy chcieli sprawdzić, czy konie będą silniej reagować na widoczne oznaczenia, które zauważą w lustrze, czy też ich reakcja będzie taka sama w obu przypadkach, co oznaczałoby, że po prostu czują, że ich skóra została czymś zabrudzona. Eksperyment pokazał, że konie spędzały około pięć razy więcej czasu drapiąc się po pyskach przed lustrem, kiedy były pomalowane kolorowym żelem. Na podstawie tej obserwacji naukowcy doszli do wniosku, że konie widziały znaczniki na policzkach w lustrze i rozumiały, że znajdują się one na ich własnych pyskach. Dlatego też próbowały usunąć je z własnej sierści, a nie z tafli lustra. To oznacza, że były świadome, że widziany obraz to ich odbicie. 17 oznak, że jesteś inteligentny. Nawet, jeśli nie jesteś tego pewien Ludzie głupi mają tendencję do przeceniania swoich kompetencji, podczas gdy mądrzejsi często się niedoceniają lub nawet sami poniżają. Sam Szekspir już pisał: “Głupiec myśli, że ma ... Samorozpoznanie a samoświadomość – Test lustra jest często opisywany jako test samoświadomości. Ale czy rzeczywiście tak jest pozostaje kwestią dyskusyjną i zależy od tego, co rozumiemy przez samoświadomość. (…) Kilku badaczy argumentuje, że samorozpoznanie obejmuje koncepcję siebie jako psychologicznego czynnika zdolnego do myślenia. Ale nie jest to popularny pogląd, ponieważ rozpoznanie własnego odbicia nie wydaje się pociągać za sobą świadomości swoich stanów psychicznych – wyjaśnia Ali Boyle na łamach „The Conversation”. Zdaniem badaczki z Cambridge samorozpoznanie ma więcej wspólnego ze świadomością naszego ciała, niż z zaawansowaną świadomością naszego istnienia i poczucia tożsamości. Świadome istnienia i funkcjonowania swojego ciała są nawet zwierzęta, które nie przeszły pozytywnie testu lustra. Może więc zaliczenie tego testu świadczy o pewnej inteligencji zwierzęcia, nie rozstrzyga jednak o jego samoświadomości w rozumieniu psychologicznym. – Lustra pozwalają nam stać się świadomymi naszego ciała „z zewnątrz”. Kiedy widzimy ciało w lustrze, nie jest oczywiste, że należy ono do nas - musimy to rozpracować i sobie uświadomić. Przyjmowanie tej zewnętrznej, obiektywnej perspektywy na siebie i nasze ciało to inny rodzaj samoświadomości – podkreśla badaczka. Mimo wątpliwości natury filozoficznej, nie ma wątpliwości, że dzięki nowym badaniom konie dołączyły do skromnego grona zwierząt, które są w stanie rozpoznać się w lustrze.
Ich już nie ma, ale przetrwali w naszej mowie. Grecy – twórcy nieśmiertelnego języka
Greka jest najstarszym znanym językiem świata używanym nieprzerwanie do dziś. Większość systemów komunikacji, którymi posługiwali się twórcy innych cywilizacji, dawno już wymarła, a językiem Hellenów wciąż mówi około 12 mln ludzi.
Marmurowe świątynie na ateńskim wzgórzu Akropol, teatry, rzeźby Fidiasza i Myrona, Wenus z Milo i Nike z Samotraki, malowane amfory, pitosy i kratery działają na naszą wyobraźnię. Są one jednak tylko zewnętrzną, materialną powłoką świata Hellenów. Możemy je zobaczyć i ich dotknąć. Nie oddają jednak istoty ich kultury, którą jest sposób, w jaki Grecy postrzegali i interpretowali otaczający ich świat. Aby zrozumieć rzeczywistość, potrzebowali filozofii. Aby wytłumaczyć to, czego nie potrafili objąć umysłem – mitologii i religii. Żeby opisać świat – języka. Jako pierwszy powstał rzeczownik „chaos”. Był potrzebny, aby określić bezkresną niezdefiniowaną otchłań. Dopiero z chaosu zaczęły wyłaniać się kolejne byty, powstawał świat. Z bezkresu mogło wyłonić się tylko to, co Grecy potrafili nazwać. Świat poczęły wypełniać materia, przestrzeń (galaktyka, polis, agora), idee za pomocą których organizowali życie swojej społeczności (arystokracja, oligarchia, autonomia, demagog, demokracja, tyrania, hegemonia, ostracyzm) oraz świat leżący poza Helladą (ethnos – plemiona, które nie żyły w miastach-państwach, barbarzyńcy – ludzie, którzy nie mówili po grecku). Starożytna Grecja leżała na dwóch kontynentach. Poleis wyrosły na Peloponezie, w Azji Mniejszej, na wyspach Morza Śródziemnego i brzegach Morza Czarnego. Hellada była rozbita politycznie, ale stworzyła język, który żyje nadal. Bez systemu sprawnej komunikacji nie powstałyby grecka literatura i filozofia – kamienie węgielne kultury nowożytnej Europy. – Śmiało można powiedzieć, że literatura, dramat, a w dalszej kolejności również nowsze sztuki Zachodu, w tym film, ukształtowały się w odniesieniu do dzieł i zagadnień sformułowanych przez starożytnych Greków – stwierdza dr Agnieszka Wojciechowska z Instytutu Studiów Klasycznych, Śródziemnomorskich i Orientalnych Uniwersytetu Wrocławskiego. – Nie ma chyba współcześnie osoby, która nie słyszałaby przynajmniej o Homerze, Platonie czy Arystotelesie. Prócz lingwistycznej korony Grecy wywalczyli też sobie pierwszą lokatę w maratonie najbardziej sportowych cywilizacji świata. – Igrzyska olimpijskie to najdłużej rozgrywana na świecie impreza sportowa, bo od 776 r. p.n.e. do 393 r. n.e., a więc niemal przez 1200 lat! – podkreśla prof. Gościwit Malinowski z Uniwersytetu Wrocławskiego. Igrzysk jako pogańskiego reliktu zakazał cesarz Teodozjusz I Wielki, ale w nowożytnym świecie sztafeta sportowa znów co 4 lata wyrusza z Olimpii do miejsca rozgrywania olimpiad, niosąc pokojowe przesłanie szlachetnych zmagań. Sport w sensie publicznej rywalizacji o laury zwycięstwa, regulowanej ścisłymi przepisami, narodził się w Olimpii na Peloponezie. Przy sanktuarium najważniejszego z greckich bogów Zeusa po raz pierwszy zapłonął olimpijski znicz. Te świeckie dziś imprezy dawniej przepojone były religijnym duchem. Zawsze odbywały się w ramach świąt ku czci bogów. W Olimpii miejsce kultu Zeusa obrosło wspaniałymi sportowymi budowlami, takimi jak: gimnazjon (kompleks przeznaczony do ćwiczeń fizycznych) i hipodrom (tor wyścigowy dla koni i rydwanów). Ruiny stadionu mieszczącego niegdyś 20 tys. widzów stanowią pierwowzór dzisiejszych wielkich aren sportowych. Igrzyska w Olimpii nie były jedynymi. Podobne imprezy organizowały m.in. Delfy, Nemea i Korynt. Rywalizowali na nich atleci i powożący rydwanami. W olimpijskie szranki stawali także śpiewacy, muzycy, poeci i dramaturdzy. Święta sportu przyciągały mieszkańców całej Hellady i kolonii greckich. Na czas ich trwania przerywano nawet wojny. Podczas takich imprez kształtowała się świadomość wspólnoty kultury i języka wszystkich Hellenów. Joanna Orłowska - Stanisławska
Polscy naukowcy odkryli kolejną tajemnicę kwantów. Tu filozofia spotkała się z fizyką
Naukowcy czasem żartem pytają czy Księżyc istnieje, kiedy nikt na niego nie patrzy. Kiedy mówimy o fizyce kwantowej żarty się kończą i pytanie staje się jak najbardziej uzasadnione. Polscy naukowcy brali udział w badaniu, które zbudowało most między informatyką a filozofią.
Co z cechami cząstki, zanim zdemaskuje się je pomiarem? Nie wiadomo! Bo czasem sama obserwacja może zmienić rzeczywistość! Gdyby nie ten dziwny fakt, pewne protokoły komunikacyjne stosowane w informatyce kwantowej nie miałyby przewagi nad tradycyjnymi - pokazali m.in. polscy fizycy. Fizycy pokazali nieznane wcześniej połączenie między informatyką kwantową a... filozofią dotyczącą świata kwantów. Badania ukazały się w marcu w prestiżowym czasopiśmie PNAS. W swoich badaniach uczeni wykazali nieznane wcześniej powiązania między tzw. efektem redukcji złożoności a nierównością Bella. "To, co robimy, to filozofia stosowana" - śmieje się w rozmowie z PAP kierownik badania prof. Michał Horodecki z Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki Uniwersytetu Gdańskiego. KSIĘŻYC JAK SIĘ PATRZY Naukowcy czasem żartem pytają czy Księżyc istnieje, kiedy nikt na niego nie patrzy. W świecie makroskopowym odpowiedź jest oczywista: no pewnie, że tak! Ale w kwantowej skali pytanie o właściwości jakiegoś obiektu przed jego obserwacją nie jest już tak banalne. Czasem bowiem to sam fakt obserwacji kształtuje rzeczywistość. Prof. Horodecki tłumaczy to na przykładzie pomiaru pędu czy położenia cząstki. "To, że zarejestrowaliśmy pęd cząstki podczas pomiaru, nie znaczy, że możemy zakładać, że ta cecha istniała przed pomiarem. W ogóle nie powinniśmy sobie wyobrażać, że przed pomiarem jakieś właściwości +były+. Nawet nie wiem, jak nazwać sytuację, jaka ma miejsce przed pomiarem. Bo to się kłóci z naszym postrzeganiem świata" - przyznaje prof. Michał Horodecki. Dodaje, że ludzka wyobraźnia nie za bardzo radzi sobie z zagadkami kwantowego świata. To jednak, z czym nie radzi sobie wyobraźnia, można czasem opisać w języku matematyki. To, że sam fakt obserwacji kreować może rzeczywistość, ma postać tzw. nierówności Bella. "Jeżeli obserwacja pokazuje rzeczywistość, która przed pomiarem już istniała, nierówność jest spełniona (wynik jest KWANTY UPRASZCZAJĄ KOMUNIKACJĘ? Nierówność Bella silnie związana jest z filozofią dotyczącą mechaniki kwantowej. Naukowcy jednak pokazali, że podejście to można powiązać z tzw. efektem redukcji złożoności informacyjnej mającym znaczenie w zupełnie innym dziale nauki o świecie cząstek - w informatyce kwantowej. "Załóżmy, że jest bardzo wiele osób, które chcą się umówić na spotkanie i muszą znaleźć wspólne okienko przesyłając informacje na jeden z komputerów. Komputer ma więc dane z różnych miejsc i musi z nich wyliczyć łączną funkcję. Ale pytanie, jak to zrobić, wymieniając przy tym jak najmniej informacji. Ta ilość wymienianej informacji to - w uproszczeniu - złożoność komunikacyjna" - opowiada prof. Horodecki. W klasycznych komputerach wszystko jest jasne - wiadomo, jakie są ograniczenia i że nie da się ich przeskoczyć. Ale co innego, kiedy do gry wchodzą ze swoimi możliwościami komputery kwantowe z nowymi protokołami komunikacyjnymi, wykorzystujące w przetwarzaniu informacji m.in. zjawisko superpozycji. Otóż okazuje się, że dzięki mechanice kwantowej w problemach tego typu da się ograniczyć ilość przesyłanych informacji. "Kwantowe stany pozwalają więc zmniejszyć ilość zasobów komunikacyjnych potrzebnych, żeby jakąś funkcję obliczyć. Dzięki nim można więc zmniejszyć ilość przesyłanych informacji" - tłumaczy naukowiec. Ta możliwość to tzw. redukcja złożoności komunikacyjnej. MOSTY MIĘDZY INFORMATYKĄ A FILOZOFIĄ Czy redukcja problemu złożoności - a więc przewaga niektórych protokołów kwantowych nad tradycyjnymi - związana jest jakoś z naturą cząstek? A więc z tym, że to dopiero pomiar "przyszpila" cząstki i ustala ich właściwości? "Prawdę powiedziawszy, to zawsze byłem przekonany, że te efekty są ze sobą powiązane. Ale okazało się, że jeszcze nikt tego nie dowiódł" - stwierdza prof. Michał Horodecki. I przyznaje, że potrzeba było sporej pracy, żeby taki związek pokazać. "W naszej pracy pokazaliśmy, że w redukcji złożoności kwanty tylko dlatego się mogą przydać, że przed pomiarem nie można nic powiedzieć o ich cechach. Nie da się więc ich zasymulować w postaci bitów. A duża korzyść z korzystania z kwantów wynika właśnie z nierówności Bella. Gdyby rzeczywiście cecha cząstki istniała przed pomiarem, niepotrzebne byłyby nam kwanty, a wystarczyłaby tradycyjna informatyka" - opowiada naukowiec. "Do tej pory wiedziano - mówiąc z grubsza - jak od filozofii dojść do informatyki. Natomiast nie było odwrotnego rezultatu: jak od informatyki dojść do filozofii. Czyli gdy ktoś mi pokaże jakiś protokół redukcji złożoności komunikacyjnej, mam wskazać na stojącą za nim filozofię - złamać jakąś nierówność Bella. Dzięki naszym badaniom domknęliśmy więc problem" - komentuje prof. Horodecki. "Nasza praca nie zmierzała ku temu, by ulepszać protokoły. Chcieliśmy zbudować pomost między dwoma obszarami wiedzy. Pokazać, że to, co może być zastosowane, wiąże się z pewnym efektem filozoficznym" - zaznacza fizyk. W badaniach brali udział naukowcy z kilku polskich uczelni zrzeszonych w Krajowych Centrum Informatyki Kwantowej (Uniwersytety: Gdański, Jagielloński, Adama Mickiewicza w Poznaniu, Politechnika Gdańska) oraz z Cambridge i Centrum Wiskunde & Informatika w Amsterdamie. Polscy naukowcy byli wspierani byli przez Narodowe Centrum Nauki oraz z grantów unijnych (QESSENCE, ERC Advanced Grant QOLAPS, RAQUEL). Źródło: PAP Trwa głosowanie w plebiscycie nagród Travelery 2016! Zobacz filmy, poznaj podróżników, wybierz najciekawszą podróż i zagłosuj! View oEmbed on the source website