Robin Hood nie był taki, jak pokazują filmy. Prawda o legendarnym banicie zaskakuje
Powrót Robin Hooda na wielki ekran sprawia, że jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci europejskich legend ponownie budzi zainteresowanie widzów. Wraz z premierą filmu „Robin Hood: Koniec legendy” z Hugh Jackmanem w roli głównej odżywają pytania o człowieka, który miał zabierać bogatym i rozdawać biednym. Opowieść o banicie ukrywającym się w lesie Sherwood, walczącym z szeryfem z Nottingham i wiernie wspierającym króla Ryszarda Lwie Serce od stuleci zajmuje ważne miejsce w kulturze popularnej. Choć kolejne ekranizacje utrwalają dobrze znany obraz szlachetnego łucznika, historycy od lat zastanawiają się, ile prawdy kryje się za tą legendą.
Robin Hood należy do grona bohaterów, których sława dawno wykroczyła poza granice kraju, z którego się wywodzą. Przez stulecia był bohaterem ballad, poematów, sztuk teatralnych, powieści, seriali i filmów, a każda epoka dopisywała do jego historii kolejne szczegóły. W zbiorowej wyobraźni zapisał się jako odważny łucznik ubrany w zielony strój, obrońca ubogich i przeciwnik niesprawiedliwej władzy. Jednak najstarsze zachowane źródła przedstawiają go w nieco innym świetle. Zamiast idealistycznego bohatera walczącego o równość społeczną pojawia się postać znacznie bardziej złożona – banita funkcjonujący według realiów średniowiecznej Anglii, kierujący się własnym kodeksem i nie zawsze odpowiadający współczesnym wyobrażeniom o sprawiedliwości. Czy za legendą Robin Hooda rzeczywiście kryje się historyczna osoba, czy też mamy do czynienia z bohaterem stworzonym przez wieki opowieści i ludowej wyobraźni? Czy Robin Hood istniał naprawdę? Najstarsze ślady prowadzą do średniowiecznej Anglii Poszukiwania historycznego Robin Hooda trwają od stuleci, jednak do dziś nie udało się wskazać jednej osoby, którą można byłoby bezsprzecznie uznać za pierwowzór legendarnego banity. Już XIX-wieczni badacze rozpoczęli intensywne poszukiwania po tym, jak ogromną popularność zdobyła powieść „Ivanhoe” sir Waltera Scotta. To właśnie ona utrwaliła w świadomości czytelników obraz Robin Hooda jako szlachetnego łucznika wiernego królowi Ryszardowi Lwie Serce. Kiedy jednak historycy zaczęli analizować średniowieczne dokumenty, szybko okazało się, że rzeczywistość była znacznie bardziej skomplikowana. Jednym z najważniejszych badaczy tego zagadnienia był brytyjski historyk Joseph Hunter, który odnalazł liczne wzmianki o osobach noszących imię lub przydomek Robin Hood, Robehod czy Robynhod. W dokumentach sądowych z XIII i XIV wieku pojawiają się oni najczęściej jako zbiegowie, przestępcy lub osoby wyjęte spod prawa. Jedna z najstarszych takich wzmianek pochodzi z 1226 roku z hrabstwa Yorkshire i dotyczy człowieka określonego jako Robin Hood, którego majątek skonfiskowano po ucieczce przed wymiarem sprawiedliwości. Podobne zapisy odnajdywano później również w innych częściach Anglii. Z czasem wielu badaczy doszło do wniosku, że „Robin Hood” mógł funkcjonować nie tyle jako nazwisko konkretnej osoby, ile jako popularny przydomek nadawany banitom i uciekinierom. Jeszcze ciekawsze okazały się jednak źródła literackie. Najstarsza znana wzmianka o Robinie Hoodzie pochodzi z około 1377 roku z poematu „Piers Plowman” autorstwa Williama Langlanda. Jeden z bohaterów utworu przyznaje tam, że lepiej zna „rymowanki o Robinie Hoodzie” niż religijne modlitwy. Dla historyków jest to niezwykle ważna wskazówka, ponieważ dowodzi, że już pod koniec XIV wieku opowieści o słynnym banicie były powszechnie znane wśród zwykłych mieszkańców Anglii. Co istotne, musiały funkcjonować w obiegu ustnym znacznie wcześniej, zanim zostały zapisane. W średniowieczu pieśni i ballady pełniły bowiem funkcję podobną do dzisiejszych mediów – przekazywały historie, wiadomości i bohaterów, o których mówiło całe społeczeństwo. Fakt, że Langland odwoływał się do Robin Hooda bez żadnych dodatkowych wyjaśnień, sugeruje, że jego odbiorcy doskonale wiedzieli, o kim mowa. Już wtedy postać ta była więc elementem angielskiego folkloru, a jej sława wykraczała daleko poza lokalne opowieści krążące w lasach Yorkshire i Nottinghamshire. Robin Hood jako głos zwykłych ludzi. Skąd wzięła się popularność legendy? Te najstarsze opowieści o Robinie Hoodzie pełniły jednak zupełnie inną funkcję niż ta, którą przypisuje im współczesna kultura popularna. W średniowiecznej Anglii były przede wszystkim historiami o sprzeciwie wobec nadużyć władzy i niesprawiedliwości społecznej. Wielu historyków wskazuje, że popularność banity mogła wynikać z napięć istniejących między lokalną ludnością a przedstawicielami władzy, które przez stulecia narastały po normańskim podboju Anglii. W czasach częstych kryzysów politycznych, wojen i rosnących obciążeń nakładanych na niższe warstwy społeczne postać człowieka potrafiącego przechytrzyć urzędników, skorumpowanych możnych czy przedstawicieli prawa trafiała na wyjątkowo podatny grunt. W najstarszych balladach Robin nie był jednak szlachetnie urodzonym bohaterem. Przedstawiano go jako yeomana – wolnego człowieka stojącego pomiędzy chłopstwem a rycerstwem. Nie walczył o wielkie idee ani nie prowadził politycznej krucjaty. Był przede wszystkim sprawnym łucznikiem i przywódcą grupy banitów, którzy żyli poza oficjalnym porządkiem społecznym. Co ciekawe, jego dobroczynność miała znacznie bardziej ograniczony charakter, niż sugerują późniejsze opowieści. W jednej z najważniejszych średniowiecznych ballad Robin deklaruje, że pomoże człowiekowi ubogiemu, jeśli rzeczywiście znajduje się on w potrzebie. Nie jest to jednak jeszcze znany później motyw „zabierania bogatym i rozdawania biednym”, lecz raczej przejaw średniowiecznego poczucia sprawiedliwości. To właśnie dlatego legenda była wówczas popularna – pozwalała zwykłym ludziom wyobrazić sobie świat, w którym spryt i odwaga mogły choć na chwilę zwyciężyć nad siłą, bogactwem i przywilejami. Jak zmieniał się Robin Hood? Od banity do bohatera filmów i książek Z biegiem czasu legenda zaczęła jednak żyć własnym życiem i stopniowo oddalała się od swoich ludowych korzeni. Już w XVI wieku Robin Hood przestał być postacią kojarzoną wyłącznie z niższymi warstwami społecznymi. Stał się bohaterem majowych festynów i dworskich zabaw, a jego popularność dotarła nawet na królewski dwór. Wiadomo, że Henryk VIII był wielkim miłośnikiem opowieści o słynnym banicie i sam uczestniczył w widowiskach inspirowanych jego historią. W tym samym czasie zaczęły pojawiać się nowe elementy fabuły, które dziś wydają się nieodłączną częścią legendy. Do opowieści dołączyła Marian, większą rolę zaczęli odgrywać Mały John i brat Tuck, a Robin coraz częściej przedstawiany był jako człowiek szlachetnego pochodzenia. W epoce elżbietańskiej dramaturdzy poszli jeszcze dalej. Anthony Munday uczynił go hrabią Huntingdon i osadził jego losy w czasach Ryszarda Lwie Serce oraz Jana bez Ziemi. To właśnie wtedy ukształtował się znany współczesnym odbiorcom obraz lojalnego bohatera walczącego o przywrócenie sprawiedliwego porządku. Kolejne stulecia tylko wzmacniały tę wizję. W XIX wieku Walter Scott w „Ivanhoe” wpisał Robina Hooda w wielką narodową opowieść o konflikcie Sasów i Normanów, a literatura młodzieżowa uczyniła z niego wzór honoru, odwagi i bezinteresowności. XX wiek dopełnił tego procesu za sprawą kina. Od Douglasa Fairbanksa i Errola Flynna, po Kevina Costnera czy Russella Crowe’a – kolejne ekranizacje utrwalały wizerunek szlachetnego obrońcy uciśnionych. W efekcie współczesny Robin Hood jest w dużej mierze produktem wielu epok, które dostosowywały legendę do własnych potrzeb, oczekiwań i wyobrażeń o idealnym bohaterze. Źródła: National Geographic, BBC, Historic UK Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Brytyjczycy budują trzykrotnie większy park niż Energylandia. Universal stworzy w Europie filmowego giganta
W Wielkiej Brytanii powstanie słynny park rozrywki. Firma Universal planuje otworzenie swojej rozrywkowej filii na wyspach brytyjskich w okolicy miasta Bedford. Pomysł najczęściej odwiedzanego lunaparku w Europie nie wszystkim Brytyjczykom przypadł do gustu.
Park rozrywki Universal w Orlando na Florydzie jest odwiedzany rocznie przez ponad 21 milionów gości. Nic więc dziwnego, że filmowy potentat planuje otworzyć podobny kompleks w Europie. Jak donoszą brytyjskie media, nadchodząca inwestycja ma stać się najczęściej odwiedzaną tego typu atrakcją na „Starym Kontynencie”. Rozrywkowy gigant na wyspach Nasza rodzima Energylandia ma być maleństwem przy planowanej inwestycji. Firma Universal – potentat w branży filmowej i muzycznej – planuje budowę nowego parku rozrywki w Europie. W centralnej części Wielkiej Brytanii, niedaleko miasta Bedford, ma powstać Universal United Kingdom Resort, które na zawsze odmieni krajobraz tego regionu. Koncern Comcast NBCUniversal, odpowiadający za budowę kompleksu, zakłada, że po otwarciu w 2031 roku park będzie przyciągał 8,5 miliona gości rocznie, stając się najchętniej odwiedzanym parkiem rozrywki w Europie. Jeszcze lepsze wyniki park ma osiągnąć w ciągu 20 lat od premiery obiektu: liczba odwiedzających ma wzrosnąć do nawet 12 milionów rocznie. Finansowanie parku rozrywki Aby w ruch poszły pierwsze wagoniki kolejek górskich, trzeba najpierw zgromadzić kapitał finansowy niezbędny do budowy tak rozległego obiektu. Na szczęście dla inwestorów, którzy wykładają aż 6 miliardów funtów na budowę kompleksu i jego funkcjonowanie, do inwestycji dołączył się brytyjski rząd. Politycy ogłosili przeznaczenie 1,3 miliarda funtów na wsparcie infrastruktury wokół Universal United Kingdom Resort. Fundusze te zostaną wydane m.in. na rozbudowę stacji Wixams do czterech peronów oraz modernizację dojazdowej drogi A421 (co ma kosztować 474 miliony funtów). Kolejna stacja planowana jest w miejscowości Stewartby na początek lat 30. XXI wieku. Decyzja ta jest tłumaczona wzrostem gospodarczym regionu oraz zwiększeniem liczby miejsc pracy. Jak podaje BBC, szacuje się, że projekt wygeneruje 28 tysięcy miejsc pracy w okresie od teraz do otwarcia (w tym 20 tysięcy przy samej budowie i 8 tysięcy stałych etatów po otwarciu) oraz przyniesie blisko 50 miliardów funtów wzrostu gospodarczego. Obawy społeczności lokalnych Mimo że dla niektórych Brytyjczyków decyzja o ulokowaniu kultowego parku rozrywki Universal właśnie u nich w kraju jest wyjątkowym wyróżnieniem, nie wszyscy tak samo cieszą się z nadchodzącej inwestycji. Miejscowi przedsiębiorcy, tacy jak właściciele kawiarni The Kiln w Stewartby, obawiają się napływu potężnych, globalnych sieciówek. Boją się, że algorytmy wyszukiwarki Google będą promować wielkie korporacje w pobliżu parku, przez co małe, lokalne biznesy zostaną zmarginalizowane. Dodatkowo wskazują, że konieczność zatrudnienia większej liczby personelu do obsługi ruchu turystycznego zwiększy ich obciążenia wynikające z prowadzenia biznesu. Co powstanie w parku rozrywki? Wnętrze parku rozrywki, który powstaje w miejscowości Kempston Hardwick, może wzbudzać entuzjazm fanów ekstremalnych przeżyć. Nowy kompleks rozrywkowy ma zająć aż 268 hektarów – dla porównania, popularna Energylandia w Zatorze mieści się na około 90 hektarach. Inwestycja połączy całoroczny park tematyczny z ogólnodostępną, bezpłatną strefą handlowo-rozrywkową. Jak podaje strona internetowa projektu, zakłada on powstanie hotelu na 500 pokoi. Choć na oficjalne motywy przewodnie jest jeszcze za wcześnie, to bazując na innych projektach Universal Studios, możemy spodziewać się atrakcji inspirowanych hitami kinowymi jak „Jurassic World” . Jedno jest pewne: fani adrenaliny będą zachwyceni, bo w planach są najwyższe kolejki górskie w całej Europie. Źródła: BBC, PropertyDesign, Universal Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Uznany reżyser Werner Herzog rusza na koniec świata. „Sny o słoniach” zabierają w podróż do krainy mitycznych stworzeń
Szaleni podróżnicy są częstymi bohaterami filmów Wernera Herzoga. Tym razem wizjoner kina połączył siły z National Geographic, aby zabrać widzów w poruszającą ekspedycję do serca Afryki. Efektem tej podróży jest dokument „Sny o słoniach” – głęboka opowieść o pasji, która ociera się o obsesję, oraz o cenie, którą płacimy za próbę oswojenia tego, co nieokiełznane. Tajemnicze wielkie słonie-duchy są tylko pretekstem do refleksji nad człowieczeństwem.
Oficjalna premiera kinowa „Snów o słoniach” zaplanowana jest na 12 czerwca, ale obraz już można było obejrzeć w ramach 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. A zdecydowanie warto to zrobić, bo Herzog jak zwykle – choćby poprzez tajemnicze słonie-duchy – rozpościera opowieść o nas samych. Słonie-duchy i wyprawa na koniec świata W filmie „Sny o słoniach” Herzog podąża śladami dr. Steve’a Boyesa. Ten uznany biolog i naukowiec spędził lata na tropieniu gigantycznych słoni, nazywanych przez lokalne społeczności duchami. Impulsem do rozpoczęcia tej niebezpiecznej misji stał się widok dalekiego krewniaka tych zwierząt, którego ciało zostało wystawione jako myśliwskie trofeum w jednym z muzeów w Waszyngtonie. Kamera towarzyszy Boyesowi podczas ekspedycji do Angoli, na dziewicze, niezamieszkane tereny o powierzchni porównywalnej do obszaru całej Anglii. Miejscowi nazywają te rejony „końcem świata” – to jedno z ostatnich miejsc na Ziemi, w którym przyroda nie została skażona ludzką działalnością. – Świat objawia się tym, którzy podróżują pieszo – mówi w wywiadzie z National Geographic Werner Herzog. Ekosystem Angoli odcięty przez pola minowe Region ten, obejmujący dorzecze Okawango, przez dekady krwawej wojny domowej w Angoli był odcięty od świata przez pola minowe. Paradoksalnie to właśnie ta izolacja uchroniła unikalny ekosystem i pozwoliła przetrwać populacjom migrujących słoni, które nauczyły się omijać niebezpieczeństwa, stając się dla ludzi niemal nieuchwytnymi zjawami. Herzog nie tylko rejestruje trudy wyprawy naukowej, ale przede wszystkim dokumentuje ludzkie marzenia i obsesje. Zadaje przy tym fundamentalne pytanie: czy dla dobra planety nie byłoby lepiej, gdyby te majestatyczne stworzenia pozostały poza zasięgiem człowieka, egzystując wyłącznie jako tytułowe duchy w naszych snach? View oEmbed on the source website Werner Herzog i jego bohaterowie o krok od szaleństwa Wybór tematu nie jest zaskoczeniem dla nikogo, kto zna dotychczasową twórczość legendarnego niemieckiego reżysera (nagrodzonego między innymi Złotym Lwem za całokształt twórczości). Werner Herzog od dekad fascynuje się postaciami, które rzucają wyzwanie siłom natury lub zatracają się w swoich wizjach. Jego filmowi bohaterowie – od szalonych konkwistadorów po wizjonerskich naukowców i samotnych podróżników – zawsze balansują na granicy normy i całkowitego oddania pasji. W „Snach o słoniach” reżyser odnajduje w osobie dr. Boyesa idealne odzwierciedlenie tego archetypu. Herzog rezygnuje z klasycznego, chłodnego reportażu przyrodniczego. Zamiast tego, przy użyciu charakterystycznych dla siebie hipnotyzujących kadrów i filozoficznego komentarza, tworzy głęboką opowieść psychologiczną o ludzkiej potrzebie obcowania z absolutną dzikością oraz o wewnętrznym przymusie eksploracji, który potrafi całkowicie zdominować życie. Święto kina dokumentalnego pod znakiem „poszukiwań” Zanim film trafi do szerokiej dystrybucji kinowej, polscy widzowie mieli niepowtarzalną okazję zobaczyć go podczas 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. Tegoroczne hasło imprezy – „Poszukiwania” – idealnie współgra z najnowszym dziełem Herzoga. MDAG to obecnie największy festiwal filmowy w Polsce i druga najważniejsza impreza poświęcona kinu dokumentalnemu w Europie (w poprzednim roku zgromadziła rekordową liczbę ponad 181 tysięcy widzów). Po zakończeniu seansów na dużym ekranie (stacjonarna edycja festiwalu zakończyła się 17 maja 2026 roku), festiwal przeniósł się do przestrzeni wirtualnej. Od 19 maja do 1 czerwca trwa część online na platformie mdag.pl, gdzie po zakupieniu e-biletu można obejrzeć wybrane tytuły. Na „Sny o słoniach” trzeba jednak poczekać na premierę kinową, która odbędzie się 12 czerwca 2026 roku. Patronem medialnym festiwalu jest National Geographic Polska, z czego jesteśmy niezwykle dumni. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego świat oszalał na punkcie Grogu? Za fenomenem Baby Yody stoi nauka
Do kin właśnie trafia kolejna produkcja ze świata „Star Wars” – „Gwiezdne Wojny: Mandalorian i Grogu”. Historia znana dotąd głównie z serialu Disney+ po raz pierwszy pojawia się na dużym ekranie i już wzbudza ogromne zainteresowanie fanów. Fenomen Grogu wykracza jednak daleko poza samą popularność uniwersum. Zdaniem badaczy za globalną sympatią wobec tej postaci może stać konkretna koncepcja etologiczna związana z tym, jak ludzie reagują na „dziecięce” cechy wyglądu.
W ciągu ostatnich kilku lat świat oszalał na punkcie niewielkiego zielonego bohatera z uniwersum „Star Wars”, którego fani szybko ochrzcili mianem „Baby Yody”. Grogu – z ogromnymi oczami, dużą głową, drobnym ciałem i charakterystycznymi uszami – niemal natychmiast stał się internetowym fenomenem. Media społecznościowe zalały memy, gadżety i tysiące wyznań miłości do bohatera, który nie musi nawet nic mówić, by wywoływać emocje. Psychologowie i etolodzy zwracają jednak uwagę, że popularność postaci może nie być przypadkowa. Za sympatią wobec Grogu ma stać tzw. teoria „baby schema”. Dlaczego Grogu wydaje się ludziom tak uroczy? Naukowcy mają konkretne wyjaśnienie Fenomen Grogu od początku wykraczał daleko poza zwykłą popularność serialowej postaci. Naukowcy zwracają jednak uwagę, że za tym sukcesem stoją nie tylko emocje fanów „Gwiezdnych Wojen”, ale także konkretne mechanizmy biologiczne i psychologiczne. Zdaniem badaczy Grogu został niemal perfekcyjnie zaprojektowany zgodnie z teorią tzw. baby schema, czyli „schematu niemowlęcego” opracowanego przez austriackiego etologa Konrada Lorenza. Według tej koncepcji ludzie instynktownie reagują opiekuńczo na określone cechy wyglądu przypominające niemowlęta. Chodzi przede wszystkim o bardzo duże oczy, niewielki nos i podbródek, wysokie czoło, zaokrągloną twarz czy nieproporcjonalnie dużą głowę względem reszty ciała. Grogu posiada praktycznie wszystkie te elementy jednocześnie. Badacze podkreślają, że jego wygląd nie jest przypadkowy – ogromne ciemne oczy, powolne ruchy, drobna sylwetka i charakterystyczne uszy uruchamiają w mózgu mechanizmy odpowiedzialne za troskę oraz empatię. Lubimy postacie o dziecięcym wyglądzie W artykule naukowym „Semiotic Perception of Cuteness in Grogu” autor wskazuje, że twórcy postaci świadomie wykorzystali mechanizmy opisane przez Lorenza, które od dziesięcioleci funkcjonują również w animacji i popkulturze. Podobne rozwiązania stosowano wcześniej m.in. przy projektowaniu Myszki Miki, bohaterów Disneya czy postaci anime. Badania cytowane przez autora pokazują, że cechy dziecięce aktywują obszary mózgu związane z nagrodą i pozytywnymi emocjami, w tym korę oczodołowo-czołową odpowiedzialną za reakcje emocjonalne i przywiązanie. Co istotne, reakcja ta pojawia się niezależnie od kultury czy wieku odbiorców. Psychologowie podkreślają, że ewolucyjnie taki mechanizm miał pomagać w przetrwaniu gatunku – dorośli, którzy odczuwali silniejszą potrzebę opieki nad młodymi, częściej dbali o potomstwo. W przypadku Grogu biologiczny odruch został przeniesiony na fikcyjną postać, która mimo że nie przypomina człowieka, wywołuje niemal identyczne emocje jak małe dziecko lub młode zwierzę. To właśnie dlatego wiele osób reaguje na niego bardziej instynktownie niż racjonalnie. „Słodka agresja” i Grogu. Dlaczego ludzie chcą go przytulić albo... ugryźć? Popularność Grogu badacze tłumaczą również zjawiskiem określanym jako „cute aggression”, czyli „słodka agresja”. Termin ten opisuje paradoksalną reakcję emocjonalną, kiedy coś wydaje się tak urocze, że wywołuje potrzebę ściskania, gryzienia lub szczypania – oczywiście bez chęci wyrządzenia krzywdy. Psychologowie cytowani przez „Psychology Today” zauważają, że wiele osób reagowało na Grogu właśnie w taki sposób, publikując w internecie komentarze typu: „Jest tak słodki, że nie mogę tego znieść”. Badania wykazały, że osoby odczuwające „słodką agresję” mają zwiększoną aktywność obszarów mózgu odpowiedzialnych za emocje i system nagrody. Zdaniem naukowców jest to sposób organizmu na regulowanie nadmiaru pozytywnych emocji – mózg próbuje przywrócić równowagę, gdy uczucie zachwytu staje się zbyt intensywne. Autorzy analiz zwracają uwagę, że Grogu działa na widzów nie tylko wyglądem, ale również zachowaniem. Postać niemal nie mówi, porusza się nieporadnie, wydaje ciche dźwięki i często sprawia wrażenie bezbronnej, co dodatkowo wzmacnia mechanizm opiekuńczy. W badaniu Uniwersytetu w Tartu podkreślono także znaczenie relacji między Grogu a Din Djarinem. Zdaniem autora serial wykorzystuje klasyczny motyw rodzicielskiej więzi, który jeszcze mocniej angażuje emocjonalnie odbiorców. Grogu staje się więc nie tylko „uroczą maskotką”, ale symbolicznym dzieckiem wymagającym ochrony. Co ciekawe, badacze zauważają również, że twórcy bardzo świadomie zestawili bohatera z surowym, zamkniętym w zbroi Mandalorianinem. Kontrast pomiędzy milczącym wojownikiem a małym, bezbronnym stworzeniem wzmacnia emocjonalny odbiór całej historii. To właśnie połączenie dziecięcych cech fizycznych, emocjonalnej narracji oraz nostalgii związanej z uniwersum „Star Wars” sprawiło, że Grogu stał się jednym z największych fenomenów współczesnej popkultury – bohaterem, który zainteresował nie tylko fanów science fiction, ale również psychologów, etologów i badaczy kultury popularnej. Źródła: Psychology Today, University of Tartu Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Harry Potter naprawdę istnieje? Te miejsca pokażą ci świat magii poza ekranem
Od londyńskiego King’s Cross, przez szkockie wiadukty, po zamki, które współtworzyły filmowy Hogwart – świat Harry’ego Pottera ma swoje bardzo realne adresy. Sprawdź, gdzie powstawały kultowe sceny, które miejsca naprawdę pojawiły się na ekranie, a które jedynie inspirowały J.K. Rowling i twórców serii. To podróż obowiązkowa nie tylko dla fanów magii.
Spis treści: Odwiedź plany zdjęciowe Harry'ego Pottera w Wielkiej Brytanii W tych krajach w Europie również kręcono Harry'ego Pottera Harry Potter na Antypodach Inne miejsca związane z powstawaniem książek i filmów o Harrym Potterze Harry Potter – kolejność filmów „Harry Potter” to jedna z najbardziej dochodowych i rozpoznawalnych serii filmowych w historii kina. Choć od premiery „Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego”, pierwszej ekranizacji bestsellerowej powieści J.K. Rowling, minęło już ponad 20 lat, popularność tego filmowego uniwersum wciąż nie słabnie. Kolejne pokolenia widzów nadal z zainteresowaniem śledzą losy Harry’ego Pottera oraz jego najbliższych przyjaciół z Hogwartu. Na grudzień tego roku zaplanowana jest nowa serialowa wersja cyklu. Wraz z dziennikarzami Travelera zapraszamy w podróż śladami świata wykreowanego na ekranie i do miejsc, które posłużyły jako plany zdjęciowe lub inspiracje dla filmowej serii. Oto wybrane lokalizacje związane z produkcją filmów o Harrym Potterze – od słynnych brytyjskich zabytków po mniej oczywiste zakątki, które mogą zaskoczyć nawet oddanych fanów sagi. Co ciekawe, poza miejscami, gdzie kręcono filmy, można też odwiedzić specjalne parki rozrywki, a nawet hotel Harry'ego Pottera! Odwiedź plany zdjęciowe Harry'ego Pottera w Wielkiej Brytanii Dworzec King’s Cross w Londynie Świat Pottera: Peron 9¾ to legendarne miejsce, z którego Harry Potter i jego przyjaciele co roku wyruszają Ekspresem Hogwart do Szkoły Magii i Czarodziejstwa. Świat rzeczywisty: Londyn to jedno z najciekawszy miast dla kinomanów. W filmach o Harrym Potterze sceny związane z odjazdem do Hogwartu realizowano głównie w rejonie peronów 4 i 5 londyńskiej stacji King’s Cross, a nie przy rzeczywistych peronach 9 i 10. Z czasem dworzec stał się ważnym punktem na mapie fanów serii – ustawiono tam tabliczkę „Peron 9¾” oraz charakterystyczny wózek „znikający” w ścianie, upamiętniający filmowy fenomen. Goathland, North Yorkshire Świat Pottera: Stacja Hogsmeade to miejsce, gdzie uczniowie po raz pierwszy wysiadają z Ekspresu Hogwart przed dalszą podróżą do szkoły. Świat rzeczywisty: Rolę filmowej stacji Hogsmeade odegrał zabytkowy dworzec Goathland w North Yorkshire. To właśnie tutaj kręcono sceny przyjazdu uczniów do Hogwartu w pierwszym filmie. Do dziś miejsce przyciąga fanów z całego świata, choć sam zamek Hogwart nie znajduje się w pobliżu – jego ekranowy wizerunek powstał z połączenia różnych lokacji oraz efektów specjalnych. Zamek Alnwick, Anglia Świat Pottera: To tutaj Harry uczestniczył w swoich pierwszych lekcjach latania na miotle. Świat rzeczywisty: Dziedzińce i błonia zamku Alnwick posłużyły jako plener do scen nauki latania oraz niektórych ujęć związanych z terenami Hogwartu. W filmowej serii szkoła nie była jednak jednym rzeczywistym miejscem – jej ekranowy obraz tworzono z wielu lokalizacji, m.in. zamku Alnwick, katedr w Durham i Gloucester, Lacock Abbey oraz Christ Church w Oksfordzie, które stanowiło głównie inspirację wizualną dla wybranych wnętrz. Londyńskie Zoo Świat Pottera: To właśnie tutaj Harry po raz pierwszy odkrywa swoją niezwykłą zdolność porozumiewania się z wężami. Świat rzeczywisty: Scenę z boa dusicielem z „Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego” nakręcono w londyńskim zoo, które dzięki temu stało się jedną z bardziej rozpoznawalnych miejskich lokalizacji związanych z serią. Szkocja Świat Pottera: Choć dokładne położenie Hogwartu nie zostało wskazane wprost, szkoła jest powszechnie kojarzona ze szkockim krajobrazem – surowym, górzystym i pełnym zamków. Świat rzeczywisty: Szkocja odegrała kluczową rolę w budowaniu wizualnej tożsamości filmów. To tutaj znajdują się takie ikoniczne miejsca jak wiadukt Glenfinnan na trasie West Highland Line, po której mknął Ekspres Hogwart, oraz dolina Glen Nevis, wykorzystana w części plenerów. Szkockie pejzaże i architektura były również ważnym źródłem inspiracji dla wyobrażenia świata czarodziejów. W tych krajach w Europie również kręcono Harry'ego Pottera Bułgaria Świat Pottera: Bułgaria to ojczyzna Viktora Kruma – słynnego szukającego reprezentacji narodowej Quidditcha oraz ucznia Instytutu Durmstrangu, jednego z uczestników Turnieju Trójmagicznego. Świat rzeczywisty: Choć Bułgaria nie była istotną lokacją filmową serii, jej obecność w uniwersum J.K. Rowling wiąże się przede wszystkim z postacią Kruma i międzynarodowym wymiarem świata czarodziejów. W kontekście podróżniczym warto raczej traktować Bułgarię jako kulturowe skojarzenie niż bezpośredni „kierunek Harry’ego Pottera”. Mistyczna atmosfera Gór Riła (to swoją drogą popularne miejsce na narty w Bułgarii) czy lokalne tradycje duchowe mogą przywoływać baśniowe skojarzenia, ale nie mają bezpośredniego związku z produkcją filmów. Irlandia Świat Pottera: Irlandia zajmuje ważne miejsce w magicznym świecie przede wszystkim jako zwycięzca finału Mistrzostw Świata w Quidditchu w 1994 roku. Irlandzka mitologia, pełna legend o nadprzyrodzonych stworzeniach, dobrze współgra z klimatem serii, choć wiele wymienianych istot nie jest bezpośrednio kluczowe dla fabuły. Świat rzeczywisty: Irlandia nie była głównym planem zdjęciowym filmów, ale jej krajobrazy, folklor i silna tradycja legendarnych opowieści sprawiają, że bywa kojarzona z magiczną atmosferą świata Rowling. To raczej inspiracyjny trop kulturowy niż konkretna lokalizacja związana z ekranizacją. Walia Świat Pottera: W magicznym świecie to właśnie stąd pochodzi zielony smok walijski pospolity – jeden z najbardziej znanych gatunków smoków. Świat rzeczywisty: Walia pojawia się w kontekście serii bardziej symbolicznie niż jako główna lokacja zdjęciowa, choć walijska przyroda i górskie pejzaże dobrze wpisują się w wyobrażenie świata smoków. Warto jednak zaznaczyć, że Pembrokeshire posłużyło jako plener dla Muszlowej Chatki w „Harrym Potterze i Insygniach Śmierci”, co stanowi jeden z bardziej bezpośrednich związków regionu z filmową sagą. Norwegia Świat Pottera: Norwegia to miejsce pochodzenia rogogona norweskiego – smoka znanego fanom jako Norbert, którego Hagrid niegdyś wyhodował z jaja. Świat rzeczywisty: Norwegia nie była bezpośrednią lokacją filmową serii, lecz jej surowe krajobrazy, fiordy i skandynawski folklor często przywołują skojarzenia z magicznymi stworzeniami. To bardziej geograficzne rozszerzenie świata przedstawionego niż rzeczywisty ślad produkcyjny. Rumunia Świat Pottera: Rumunia słynie w uniwersum Harry’ego Pottera z rezerwatu smoków, do którego trafił Norbert pod opiekę Charliego Weasleya. Świat rzeczywisty: Podobnie jak w przypadku Norwegii czy Bułgarii Rumunia nie odegrała istotnej roli jako plan filmowy. Jej obecność w artykule warto przedstawiać raczej jako element rozszerzający wiedzę o świecie przedstawionym niż jako faktyczny kierunek podróży śladami ekranizacji. Transylwania i rumuński folklor mogą budzić skojarzenia z fantastyką, jednak odnoszą się bardziej do tradycji gotyckiej niż bezpośrednio do Harry’ego Pottera. Harry Potter na Antypodach Wollongong, Australia Świat Pottera: Wollongong Warriors (Wojownicy z Wollongong) to jedna z najbardziej znanych australijskich drużyn Quidditcha, wspomniana w „Quidditchu przez wieki” jako ważny element sportowego świata czarodziejów. Ich obecność pokazuje globalny zasięg tej dyscypliny w uniwersum J.K. Rowling. Świat rzeczywisty: Wollongong w Nowej Południowej Walii to nadmorskie australijskie miasto znane przede wszystkim z plaż, surfingu i malowniczych krajobrazów. Choć nazwa drużyny wyraźnie nawiązuje do prawdziwej lokalizacji, związek ten ma charakter literackiego odniesienia, a nie filmowej czy fabularnej osi podróży śladami Harry’ego Pottera. Inne miejsca związane z powstawaniem książek i filmów o Harrym Potterze Dla wielu fanów serii ważnym punktem podróży pozostaje Edynburg – miasto silnie związane z początkiem literackiej historii Harry’ego Pottera. To właśnie tutaj J.K. Rowling pisała pierwsze części cyklu, pracując m.in. w lokalnych kawiarniach. Warto jednak rozróżnić miejsca związane z procesem powstawania książek od rzeczywistych planów filmowych. Edynburg jest przede wszystkim ważnym punktem na mapie fanów literackiego uniwersum, a nie główną lokalizacją ekranizacji. Wśród najbardziej znanych miejsc związanych z tworzeniem świata Harry’ego Pottera znajdują się także liczne lokacje wykorzystane podczas produkcji filmów lub uznawane za inspiracje wizualne. Biblioteka Bodleian w Oksfordzie posłużyła jako jedno z wnętrz Hogwartu, Australia House w Londynie wykorzystano do scen przedstawiających bank Gringotta, a Leadenhall Market stał się filmową inspiracją dla ulicy Pokątnej. Warto jednak zachować precyzję – niektóre popularne miejsca, takie jak księgarnia Livraria Lello w Porto, są częściej uznawane za potencjalne inspiracje lub atrakcje marketingowo powiązane z marką niż potwierdzone lokacje bezpośrednio związane z filmami. Podobnie Martins Heron w Berkshire wykorzystano jako okolice Privet Drive, choć sama ulica była filmowo modyfikowana. Podróż śladami Harry’ego Pottera bywa więc połączeniem rzeczywistych planów zdjęciowych, miejsc związanych z autorką oraz lokalizacji, które zyskały popularność dzięki skojarzeniom z magicznym światem. Dla czytelników największą wartość ma jasne rozróżnienie między tymi kategoriami. Harry Potter – kolejność filmów Filmowa seria o Harrym Potterze, oparta na siedmiu powieściach J.K. Rowling, obejmuje osiem pełnometrażowych produkcji. Ostatni tom – „Harry Potter i Insygnia Śmierci” – został podzielony na dwie części, stąd większa liczba filmów niż książek. Najlepszym sposobem oglądania pozostaje kolejność premier, która odpowiada rozwojowi fabuły i dojrzewaniu bohaterów. Chronologiczna kolejność oglądania: Harry Potter i Kamień Filozoficzny (2001) Harry Potter i Komnata Tajemnic (2002) Harry Potter i Więzień Azkabanu (2004) Harry Potter i Czara Ognia (2005) Harry Potter i Zakon Feniksa (2007) Harry Potter i Książę Półkrwi (2009) Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część I (2010) Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część II (2011) Pierwszy film, „Harry Potter i Kamień Filozoficzny”, miał światową premierę w 2001 roku, natomiast finał serii trafił do kin dekadę później. Taki układ najlepiej oddaje zarówno rozwój głównej historii, jak i stopniowe dojrzewanie tonu całej opowieści – od baśniowej przygody po znacznie mroczniejsze fantasy. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Sprawiedliwość owiec” to nie tylko filmowa fantazja? Naukowcy potwierdzają ich niezwykłe zdolności
Do kin właśnie trafił film „Sprawiedliwość owiec”, inspirowany bestsellerową powieścią Leonie Swann, w której stado owiec próbuje rozwikłać zagadkę śmierci swojego właściciela. Choć sama historia ma kryminalno-komediowy charakter, pojawia się pytanie, czy przedstawiona w niej niezwykła więź między człowiekiem a zwierzętami rzeczywiście ma swoje podstawy w nauce. Coraz więcej badań wskazuje bowiem, że owce mogą być znacznie inteligentniejsze, niż przez lata sądzono.
W centrum filmu znajduje się pasterz George Hardy, grany przez Hugh Jackmana, który każdego wieczoru czyta swojemu stadu kryminały. Gdy mężczyzna zostaje odnaleziony martwy, owce próbują zrozumieć, co wydarzyło się na pastwisku i kto stoi za jego śmiercią. Choć fabuła brzmi jak literacka fantazja, naukowcy od lat zwracają uwagę, że owce posiadają zaskakująco rozwinięte zdolności społeczne i poznawcze. Badania pokazują, że potrafią rozpoznawać twarze, zapamiętywać emocje, budować relacje i reagować na zachowania innych członków stada. Wszystko to sprawia, że stereotyp owcy jako bezrefleksyjnego zwierzęcia coraz częściej okazuje się zwyczajnie niesprawiedliwy. Inteligencja owiec zaskakuje naukowców. Potrafią uczyć się i zapamiętywać twarze Przez lata owce funkcjonowały w kulturze jako symbol bezrefleksyjnego podążania za stadem, jednak współczesne badania pokazują zupełnie inny obraz tych ssaków. Naukowcy zajmujący się zachowaniem zwierząt podkreślają, że owce potrafią szybko się uczyć i przechowywać informacje w pamięci przez bardzo długi czas. W eksperymentach behawioralnych były w stanie rozwiązywać zadania już po dwóch próbach, rozpoznawały kolory oraz kształty, a także odnajdywały ukryte pożywienie wiele tygodni po wcześniejszym treningu. Badania wykazały między innymi, że pamiętały układ labiryntu i lokalizację paszy jeszcze po 22 tygodniach od pierwszego testu. Co więcej, rozumiały również, że zakrycie jedzenia nie oznacza jego zniknięcia, co uznawane jest za oznakę bardziej złożonego myślenia. Ich inteligencja szczególnie widoczna jest w relacjach społecznych i umiejętności rozpoznawania innych osobników. Owce potrafią zapamiętać nawet 50 różnych twarzy przedstawicieli swojego gatunku przez okres przekraczający dwa lata. Eksperymenty prowadzone na Uniwersytecie Cambridge pokazały także, że potrafią identyfikować ludzkie twarze, w tym fotografie celebrytów, nawet jeśli zdjęcia wykonano pod różnymi kątami. Zwierzęta reagowały spokojniej na widok znanych opiekunów i wyraźnie preferowały towarzystwo konkretnych członków stada. Oznacza to, że tworzą trwałe więzi społeczne i potrafią odróżniać znajome osobniki od obcych. Owce wykorzystują przy tym wiele zmysłów jednocześnie. Dzięki bardzo dobremu węchowi potrafią rozpoznawać młode, partnerów i członków grupy, a także odróżniać gatunki roślin oraz oceniać, które z nich są wartościowe lub niebezpieczne. Charakterystyczny ruch górnej wargi, zwany flehmen, pozwala im analizować bardziej złożone zapachy. Badacze zauważyli również, że osobniki uczą się od siebie nawzajem. Jagnięta obserwują starsze owce i szybciej przyswajają nowe zachowania, jeśli widzą je wcześniej u innych członków stada. Coraz częściej podkreśla się więc, że inteligencja owiec nie polega na pojedynczych efektownych umiejętnościach, lecz na połączeniu pamięci, uczenia się, komunikacji i zdolności adaptacyjnych. Owce mają emocje oraz osobowość. Budują relacje i odczuwają stres Badania nad zachowaniem owiec pokazują również, że nie są one jednakowe pod względem charakteru i reakcji emocjonalnych. Część osobników jest bardziej odważna i skłonna do eksplorowania otoczenia, inne pozostają ostrożne, silniej związane ze stadem i bardziej podatne na stres. Naukowcy zwracają uwagę, że owce tworzą złożone relacje społeczne oparte na przywiązaniu, współpracy i rozpoznawaniu konkretnych partnerów. Już krótko po porodzie maciorki i jagnięta budują bardzo silną więź, początkowo opartą na zapachu, a następnie także na rozpoznawaniu głosu i wyglądu. W naturalnym środowisku relacje między matką a młodym mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy. Dla owiec życie w grupie ma ogromne znaczenie psychiczne i biologiczne. Osobniki izolowane od stada szybko wykazują objawy silnego napięcia – nawołują, stają się pobudzone, krążą po zagrodzie lub próbują gryźć przedmioty. Badania pokazały także, że jagnięta oddzielone od matek zbyt wcześnie gorzej radzą sobie później w testach behawioralnych i wykazują większą nerwowość wobec ludzi oraz nowych sytuacji. Jednocześnie zwierzęta potrafią tworzyć własne „kręgi społeczne”. Najbardziej towarzyskie owce zwykle trzymają się razem i nadają kierunek ruchowi całego stada, podczas gdy mniej społeczne osobniki częściej oddalają się w poszukiwaniu pożywienia. Naukowców szczególnie interesuje także sposób, w jaki owce komunikują emocje. Zwierzęta bardzo uważnie obserwują mowę ciała innych członków grupy i potrafią rozpoznawać oznaki strachu, stresu czy spokoju. Ważną rolę odgrywa ułożenie uszu – ich pozycja zmienia się w zależności od samopoczucia. Gdy owca jest zrelaksowana, uszy pozostają opuszczone, natomiast w sytuacjach stresowych stają się bardziej napięte i ruchliwe. Badania sugerują również, że owce mogą odczuwać frustrację, gdy rzeczywistość nie spełnia ich oczekiwań, na przykład kiedy otrzymują mniej pożywienia, niż przewidywały. Wszystko to sprawia, że coraz więcej ekspertów podkreśla, iż stereotyp owcy jako biernego i mało inteligentnego stworzenia jest dziś całkowicie nieaktualny. Źródła: WellBeing International, National Library of Medicine, Frontiers, Countryside & Small Stock Journal Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
4 maja to najważniejsza data w galaktyce. Gdzie tego dnia można poczuć moc Jedi?
4 maja to od lat prawdziwe święto dla fanów kultowej sagi „Gwiezdnych Wojen”. Tego dnia bohaterowie Imperium lub Rebelii wychodzą na ulice, by tam prezentować swoje galaktyczne uzbrojenie. Gdzie w tym roku można będzie poczuć ten fantastyczny klimat z odległej galaktyki?
Wybór daty Dnia Gwiezdnych Wojen nie jest przypadkowy. Aby odkryć tę zagadkę, należy wsłuchać się w najsłynniejsze powiedzenie rycerzy Zakonu Jedi: „May the Force be with you” (Niech Moc będzie z tobą). Fani galaktycznych przygód przekształcili ten znany frazes, zamieniając słowo „Force” (moc) na „fourth” (czwarty), co wyznaczyło datę tego wyjątkowego święta. W ten sposób już od lat Dzień Gwiezdnych Wojen przypada na czwartego maja. Galaktyczne doznania na lotnisku Zasięg święta Gwiezdnych Wojen już dawno wykroczył poza grupy fanów przez cały rok żyjących galaktycznymi przygodami. Obecność Luke’a Skywalkera i Dartha Vadera z każdym rokiem można poczuć w coraz to nowych miejscach. W tym roku kultowe postacie zawitały m.in. na warszawskie Lotnisko Chopina, gdzie będą życzyć „mocy” pasażerom wsiadającym na pokłady samolotów. Stołeczny port lotniczy już kolejny raz angażuje się w kreatywne działania związane z tym globalnym świętem. Tak jak przed rokiem, halę odlotów wypełniły przeróżne rekwizyty, gadżety, a nawet figury związane z sagą. W „Galaktycznym Porcie Kosmicznym” – jak reklamuje się sam popularne lotnisko Chopina – możemy zobaczyć m.in. postaci Dartha Vadera i Mistrza Yody, słynne maszyny kroczące AT-AT oraz rekwizyty z nadchodzącego filmu „Mandalorian i Grogu”. Po raz pierwszy na lotnisku pojawi się również figura Hana Solo zamrożonego w karbonicie, znana z V części sagi. Wystawom eksponatów towarzyszą minikoncerty, które mają przenieść pasażerów w galaktyczny świat. Pytanie tylko, czy lotniskowa kapela zagra lepiej niż zespół z kantyny na Tatooine? Gwiezdne Wojny lokalnie Dzień Gwiezdnych Wojen to przede wszystkim święto fanów kultowej sagi. Nic więc dziwnego, że to właśnie miłośnicy galaktycznych przygód organizują tego dnia mnóstwo oddolnych inicjatyw celebrujących datę 4 maja. Na ulicach warto wypatrywać nietypowych przechodniów wyposażonych w charakterystyczne miecze świetlne – klasyczny oręż Jedi i Sithów. Na warszawskiej Starówce o godz. 18:15 ma dojść m.in. do pokazowego starcia, organizowanego przez szkoły trudniące się szermierką mieczami świetlnymi. Podobne wydarzenia będą mieć miejsce również w Krakowie. Dla sympatyków Zakonu Jedi prawdziwą gratką może okazać się wyprawa do wsi Grabowiec pod Toruniem. Jedna z tamtejszych ulic została nazwana na cześć słynnego rycerza jasnej strony Mocy – Obi-Wana Kenobiego. Adres ten zyskał na tyle dużą popularność, że do Grabowca zawitali aktorzy znani z filmowej sagi. Po ulicy tej przechadzali się m.in. Gerald Home, wcielający się w rolę Tesseka, oraz Paul Blake, znany jako łowca nagród Greedo. Słynne plany filmowe W różnych zakątkach globu możemy odnaleźć miejsca, które w kultowej sadze „zagrały” planety z odległej galaktyki. Pustynna Tunezja od dekad pełni rolę planety Tatooine, gdzie do dziś można zwiedzać domostwo Larsów oraz uliczki Mos Espa. Natomiast włoski pałac w Casercie oraz brzegi jeziora Como stworzyły eleganckie i romantyczne tło dla królewskiej planety Naboo. W odległej Gwatemali ruiny Majów w parku Tikal wyłaniają się z dżungli, tworząc bazę rebeliantów na księżycu Yavin 4, a norweski lodowiec Hardangerjøkulen stał się mroźną planetą Hoth. Wiele z tych miejsc funkcjonuje dzisiaj jako atrakcje turystyczne, goszczące fanów Gwiezdnych Wojen z całego świata. Jaki miłośnik bowiem nie będzie chciał zrobić sobie pamiątkowego zdjęcia nad Jeziorem Como – w miejscu, gdzie Anakin Skywalker oświadczył się Padme? Źródło: AntyWeb Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Bał się policji i własnych cieni. Jak fobie Alfreda Hitchcocka zmieniły historię kina?
Dzięki swojej wyjątkowej narracji wizualnej Alfred Hitchcock zdefiniował sposób, w jaki współczesny widz doświadcza lęku i napięcia. Przez sześć dekad aktywności zawodowej nie tylko wyreżyserował ponad pięćdziesiąt filmów fabularnych, ale przede wszystkim stworzył unikatowy język filmowy, który do dziś pozostaje fundamentem edukacji kinematograficznej na całym świecie. To właśnie ten twórca stał się jednym z pierwszych reżyserów, którego nazwisko było marką samą w sobie, a umieszczone nad tytułem filmu znaczyło dla publiczności więcej niż nazwiska występujących w nim aktorów.
Spis treści: Londyn, jezuici i pierwotny lęk Szkoła niemego kina i niemiecki ekspresjonizm Podbój Hollywood Tajemnica sukcesu Mistrz suspensu, król dreszczowców, architekt makabry i niepokoju. Bez względu na to, jak określimy Hitchcocka należy jasno stwierdzić, że mówimy tu o kimś więcej niż tylko reżyserze filmowym. To człowiek-instytucja, który przeszedł długą drogę, zanim podbił hollywoodzkie studia nagraniowe i rzucił wyzwanie tradycyjnym strukturom opowiadania historii. Londyn, jezuici i pierwotny lęk Alfred Joseph Hitchcock urodził się 13 sierpnia 1899 roku w Leytonstone (na obrzeżach ówczesnego Londynu). Wychowywał się w rodzinie o głęboko zakorzenionym katolickim światopoglądzie, w której dominowały surowe zasady. Był najmłodszym z trojga dzieci Williama Hitchcocka, handlarza warzywami i drobiem, i Emmy Jane Whelan. To właśnie środowisko domowe, przesiąknięte religijną etyką, wywarło ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość, zaszczepiając w młodym Alfredzie trwałe poczucie winy, lęku przed autorytetami i fascynację moralną dwuznacznością. Niemały wpływ na wrażliwość emocjonalną Hitchcocka wywarła także edukacja w jezuickim St. Ignatius College w Stamford Hill. To tam, pod okiem surowych pedagogów, rozwinął niemal obsesyjną dyscyplinę pracy i skłonność do precyzyjnego planowania każdego detalu. To w późniejszych latach przełożyło się na jego słynną metodę pracy ze storyboardami. W dzieciństwie czuł się samotny i wyobcowany. Wynikało to nie tylko ze statusu katolika w anglikańskim kraju, ale także z nadwagi. Poczucie izolacji później stało się fundamentem dla postaci, które tworzył – zwykłych ludzi uwikłanych w sytuacje, których nie rozumieją i z których nie potrafią się wydostać bez drastycznych zmian w swojej tożsamości. Trauma na komisariacie Należy wspomnieć, że we wczesnym dzieciństwie przyszły reżyser doznał niemałej traumy. Według relacji samego Hitchcocka, chcąc ukarać syna za drobne przewinienie, ojciec wysłał go na lokalny komisariat policji z listem do komendanta. Policjant przeczytał notatkę i zamknął chłopca na kilka minut w celi, komunikując mu surowo, że właśnie tak postępuje się z niegrzecznymi dziećmi. Ten krótki epizod stał się źródłem trwającej całe życie fobii przed policją i organami ścigania. Znalazło to odzwierciedlenie w powracającym motywie człowieka niesłusznie oskarżonego, który musi samodzielnie dowieść swojej niewinności w świecie pozbawionym współczucia. Pierwsza praca Po nagłej śmierci ojca w 1914 roku czternastoletni Alfred musiał podjąć pracę, by wspomóc rodzinę. Zatrudnił się jako pracownik techniczny w firmie Henley Telegraph and Cable Company. Dzięki naturalnemu talentowi do rysunku technicznego i grafiki, szybko trafił do działu reklamy, gdzie projektowanie layoutów i grafik przygotowało go do pracy z kompozycją obrazu. Równocześnie dokształcał się na wieczorowych kursach artystycznych, co pozwoliło mu płynnie wejść do rodzącego się przemysłu filmowego, gdy w 1920 roku otrzymał posadę projektanta napisów w londyńskim oddziale Famous Players-Lasky. Szkoła niemego kina i niemiecki ekspresjonizm Pracując przy projektowaniu napisów do filmów niemych zyskał okazję do analizy struktury dramaturgicznej i montażowej najnowocześniejszych wówczas produkcji. Szybko awansował na asystenta reżysera i scenarzystę. Później pełnił także funkcję dyrektora artystycznego. Wyjątkowy talent Hitchcocka został dostrzeżony przez Michaela Balcona z Gainsborough Pictures. W 1925 roku wysłał go do Niemiec, aby wyreżyserował swój pierwszy pełnometrażowy film – „Ogród rozkoszy”. Pobyt w studiach UFA w Neubabelsbergu okazał się dla niego przełomowy. Hitchcock miał okazję obserwować przy pracy samego F.W. Murnaua, twórcę „Nosferatu”, który właśnie kręcił „Portiera z hotelu Atlantic”. Od niemieckich mistrzów nauczył się, że kamera nie musi być jedynie statycznym obserwatorem, ale może stać się aktywnym uczestnikiem akcji – zdolnym do wyrażania emocji bez użycia słów. Wpływy ekspresjonizmu – silne kontrasty świetlne, długie cienie, nietypowe kąty widzenia i schody jako symbol niepokoju – stały się integralną częścią jego wizualnego słownika. Kamień milowy i lata 30. Charakterystyczny i unikatowy styl Hitchcocka narodził się w 1927 roku, wraz z filmem „Lokator”. Opowieść o tajemniczym mężczyźnie wynajmującym pokój w Londynie w czasie, gdy seryjny morderca atakuje młode blondynki wprowadziła większość tematów, które zdefiniowały jego artystyczną formę wyrazu: motyw niesłusznego oskarżenia, oglądactwo, seksualne podteksty i specyficzną atmosferę zagrożenia czającego się w codzienności. Koniec drugiej dekady i lata trzydzieste w karierze Hitchcocka to okres nieustannych innowacji i doskonalenia gatunku thrillera. W 1929 roku wyreżyserował „Szantaż”, który zapisał się w historii jako pierwszy brytyjski film dźwiękowy. Twórca wykorzystał nową technologię nie jako prosty dodatek, a jako narzędzie budowania psychologicznej głębi. Pod koniec lat trzydziestych, po sukcesie filmu „Starsza pani znika”, był już reżyserem o renomie światowej. Jego wyjątkowa zdolność do łączenia napięcia z błyskotliwym dialogiem i elementami komedii sprawiła, że stał się najbardziej pożądanym twórcą w Hollywood. W 1939 roku, w obliczu zbliżającej się wojny i kryzysu brytyjskiego przemysłu filmowego, podpisał kontrakt z Davidem O. Selznickiem i przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. Podbój Hollywood W USA Hitchcock zyskał dostęp do nieograniczonych zasobów technologicznych i finansowych, ale stracił część artystycznej swobody. Selznick, świeżo upieczony producent „Przeminęło z wiatrem”, był człowiekiem o silnym ego, który pragnął kontrolować każdy aspekt produkcji. Ich współpraca była ciągłym przeciąganiem liny między wizją reżysera a ambicjami producenta. Pierwszy amerykański film Hitchcocka, „Rebeka”, oparty na bestsellerze Daphne du Maurier, stał się natychmiastowym klasykiem. Mimo że producent ingerował w scenariusz i obsadę, reżyser zdołał stworzyć gęstą, gotycką atmosferę, w której obecność zmarłej tytułowej bohaterki jest wyczuwalna w każdym kadrze posiadłości Manderley. Tytuł zdobył Oscara za najlepszy film, co ugruntowało pozycję Hitchcocka w pierwszej lidze reżyserów Hollywood, mimo że on sam nigdy nie otrzymał statuetki za reżyserię. Era arcydzieł Lata pięćdziesiąte i początek sześćdziesiątych to czas nieprzerwanego pasma sukcesów, w którym Hitchcock stworzył filmy uznawane dziś za absolutny panteon światowej kinematografii. To właśnie wtedy reżyser połączył swoje techniczne mistrzostwo z głęboką analizą ludzkich obsesji, lęków i pożądania. W 1954 roku premierę miało „Okno na podwórze”, które wielu krytyków uważa za idealny model hitchcockowskiego filmu. Cztery lata później powstał „Zawrót głowy” – produkcja, która po latach zdetronizowała „Obywatela Kane’a” w prestiżowych rankingach najlepszych filmów wszech czasów. W 1959 roku Hitchcock powrócił do lżejszego tonu w „Północ, północny zachód”, ale już rok później nakręcił film, który dla widzów okazał się ogromnym szokiem – „Psychozę”. Słynna scena pod prysznicem, składająca się z ponad 70 ujęć zmontowanych w 45 sekundach, trwale zmieniła sposób przedstawiania przemocy w kinie. Film ten, zrealizowany przy małym budżecie i czarno-białej taśmie, stał się najbardziej dochodowym dziełem w karierze reżysera i zainicjował gatunek slashera. Cykl wielkich arcydzieł zamknęły „Ptaki” – apokaliptyczna wizja, w której natura bez wyjaśnienia zwraca się przeciwko człowiekowi. Reżyser zrezygnował tu z tradycyjnej ścieżki dźwiękowej na rzecz elektronicznie przetworzonych odgłosów ptaków, co potęgowało surrealistyczny niepokój i poczucie bezradności wobec niezrozumiałej siły. Tajemnica sukcesu Siła kina Hitchcocka tkwiła w jego głębokim zrozumieniu psychologii widza. Reżyser nie traktował filmu jako zapisu rzeczywistości. W swoich produkcjach widział mechanizm do manipulowania emocjami. Podstawą jego strategii był suspense, który odróżniał od taniego zaskoczenia. Według jego słynnej definicji, zaskoczenie to bomba wybuchająca nagle pod stołem, podczas gdy suspens to sytuacja, w której widz wie o bombie, a bohaterowie prowadzą o niej błahą rozmowę. Ta informacyjna przewaga widza buduje napięcie, które reżyser potrafił przeciągać do granic wytrzymałości. Kolejnym filarem jego twórczości był motyw patrzenia i bycia widzianym. Hitchcock często czynił swoich bohaterów podglądaczami, co było metaforą samej natury kina. Widz, siedząc w ciemnej sali, staje się wspólnikiem reżysera w naruszaniu prywatności bohaterów. Alfred Hitchcock zmarł 29 kwietnia 1980 roku w Bel Air. Pozostawił po sobie filmografię, która na zawsze zmieniła oblicze sztuki filmowej. Krótko przed śmiercią otrzymał od królowej Elżbiety II Order Imperium Brytyjskiego w klasie Kawalera Komandora (KBE). Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To tutaj kręcono „Diabeł ubiera się u Prady”. Te miejsca możesz zobaczyć na własne oczy
Po niemal dwóch dekadach od premiery kultowego filmu „Diabeł ubiera się u Prady” historia świata mody powraca na ekran, ponownie przyciągając uwagę widzów. Druga część produkcji, łącząca kulisy branży z osobistymi historiami bohaterów, już teraz wzbudza duże zainteresowanie. To także okazja, by przyjrzeć się miejscom, które stały się tłem dla obu części filmu – od wielkomiejskich ulic po europejskie stolice stylu.
Do swoich ról powrócili Meryl Streep jako wymagająca redaktor naczelna magazynu „Runway”, Anne Hathaway w roli Andy Sachs, a także Emily Blunt i Stanley Tucci, ponownie wprowadzając widzów w świat wielkiej mody i redakcyjnych kulis. Kluczową rolę odgrywają tu również miejsca – przede wszystkim Nowy Jork, który od lat stanowi jedno z najważniejszych centrów światowej branży modowej. W pierwszej części ważnym przystankiem był także Paryż, natomiast kontynuacja rozszerza tę mapę o kolejne europejskie miasto, czyli Mediolan. To właśnie te lokalizacje tworzą nie tylko tło wydarzeń, ale również charakter całej opowieści, prowadząc widzów przez najbardziej rozpoznawalne przestrzenie świata mody. Nowy Jork w „Diabeł ubiera się u Prady”. Kultowe miejsca z obu części filmu Nowy Jork odgrywa w „Diabeł ubiera się u Prady” rolę znacznie większą niż tylko tło wydarzeń – to pełnoprawny bohater historii, nierozerwalnie związany z rytmem świata mody. W obu częściach filmu kluczowym punktem pozostaje charakterystyczny biurowiec przy 1221 Avenue of the Americas, czyli dawny McGraw-Hill Building, który ponownie wciela się w siedzibę wydawnictwa Elias-Clarke i redakcji magazynu „Runway”. To właśnie tutaj Andy Sachs rozpoczyna swoją karierę, a dynamiczne ujęcia z Midtown Manhattan – w tym okolice Szóstej Alei, Bryant Park i Rockefeller Center – budują obraz miasta jako jednego z najważniejszych centrów biznesu i mody na świecie. W pierwszej części widzowie mogą podążać śladami bohaterki także po konkretnych, istniejących lokalizacjach. Jedna z bardziej zapamiętanych scen (czyli moment, w którym Andy w pośpiechu odbiera telefon od Mirandy podczas kolacji z ojcem) została nakręcona w Craft w dzielnicy Flatiron. Z kolei restauracja Smith & Wollensky przy 49. ulicy i 3. Alei pojawia się w scenie, gdy Andy musi w ekspresowym tempie zdobyć posiłek dla swojej szefowej, co dobrze oddaje tempo pracy w redakcji „Runway”. Wątek prywatny przenosi się na Upper East Side – do eleganckiej kamienicy przy East 73rd Street, która w filmie pełni funkcję rezydencji Mirandy Priestly. Jedno z najważniejszych wydarzeń towarzyskich zostało z kolei zrealizowane w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej przy Central Parku, gdzie bohaterki uczestniczą w prestiżowym przyjęciu wymagającym perfekcyjnej znajomości środowiska modowego. Kontynuacja filmu rozwija tę mapę, ponownie wykorzystując najbardziej rozpoznawalne przestrzenie miasta. Ekipa filmowa pracowała m.in. w SoHo oraz na Brooklynie – szczególnie w dzielnicy Cobble Hill, gdzie pojawia się kultowy Long Island Bar, znany z klasycznych koktajli i charakterystycznych wnętrz. W nowych scenach pojawiają się także wnętrza luksusowych hoteli, takich jak Waldorf Astoria, oraz przestrzenie związane ze światem mody, w tym butik Dior New York przy 57. ulicy na Manhattanie. Co ciekawe, nie zabrakło również ujęć realizowanych w porcie lotniczym Newark Liberty, który posłużył jako plan dla scen podróżnych. Paryż w „Diabeł ubiera się u Prady”. Najważniejsze filmowe lokalizacje Paryż w pierwszej części „Diabeł ubiera się u Prady” stanowi kulminacyjny punkt historii Andy Sachs i jednocześnie najbardziej stylową odsłonę świata mody. To właśnie tutaj bohaterka trafia na prestiżowy Tydzień Mody, a miasto staje się tłem dla jednej z najważniejszych przemian w jej życiu. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych momentów filmu jest scena spaceru Andy i Christiana po klimatycznych uliczkach w okolicach Île de la Cité – w rejonie między quai de Montebello a Place Maubert, gdzie znajdują się takie ulice jak rue de la Bûcherie czy rue du Haut Pavé. Wąskie, brukowane przejścia, niewielkie kawiarnie i charakterystyczne latarnie tworzą atmosferę paryskiej elegancji, która kontrastuje z intensywnym tempem nowojorskiej codzienności. Kluczowa dla fabuły scena rozgrywa się jednak na Place de la Concorde – jednym z największych i najbardziej historycznych placów stolicy. To właśnie tutaj Andy podejmuje symboliczną decyzję o odejściu z pracy i odrzuceniu świata, który dotąd ją definiował, wrzucając telefon do fontanny. Otoczenie placu – z widokiem na Sekwanę, Ogrody Tuileries oraz eleganckie budynki, takie jak Hôtel de Crillon – podkreśla wagę tej chwili. Choć Paryż pojawia się w filmie stosunkowo krótko, jego obecność jest wyraźna i znacząca – to przestrzeń, w której moda osiąga swój najbardziej prestiżowy wymiar, a jednocześnie miejsce, gdzie bohaterka konfrontuje się z własnymi wyborami i wyznacza nowy kierunek swojej drogi. Mediolan i jezioro Como w „Diabeł ubiera się u Prady 2”. Moda, luksus i włoska sceneria Kontynuacja filmu przenosi widzów do Mediolanu – jednego z najważniejszych ośrodków światowej mody, który naturalnie staje się tłem dla dalszych losów bohaterów. Jednym z najbardziej efektownych miejsc w filmie jest Galleria Vittorio Emanuele II – monumentalny, XIX-wieczny pasaż handlowy zaprojektowany przez Giuseppe Mengoniego. To właśnie tutaj Miranda pojawia się w jednej z nocnych scen, w przestrzeni otoczonej butikami takich domów mody jak Prada, Gucci czy Louis Vuitton. Ważną rolę odgrywa także tzw. dzielnica mody – Quadrilatero della Moda, obejmująca ulice Via Montenapoleone, Via della Spiga czy Corso Venezia, gdzie koncentrują się flagowe sklepy i showroomy największych marek. Zdjęcia realizowano również w pobliżu Pinacoteca di Brera, a część scen powstała w luksusowym Palazzo Parigi Hotel & Grand Spa, który posłużył zarówno jako plan filmowy, jak i zaplecze produkcji. Filmowa opowieść wychodzi jednak poza miejską przestrzeń i kieruje się nad Jezioro Como – jedno z najbardziej ekskluzywnych miejsc wypoczynkowych we Włoszech. To właśnie tutaj kręcono sceny z udziałem Andy i Emily, które przypływają łodzią do imponującej Villi Balbiano. Ta XVI-wieczna rezydencja, uznawana za jedną z największych prywatnych posiadłości nad jeziorem, słynie z wystawnych wnętrz – wypełnionych freskami, antykami i kryształowymi żyrandolami – oraz rozległych, perfekcyjnie zaprojektowanych ogrodów. W tle pojawiają się także widoki na alpejskie krajobrazy Lombardii, które od lat przyciągają światowe elity. To połączenie Mediolanu – dynamicznego centrum mody – z elegancką, spokojniejszą scenerią jeziora Como podkreśla kontrast między tempem życia zawodowego a luksusowym wypoczynkiem, tworząc jedną z najbardziej spektakularnych części filmowej podróży. Źródła: The Independent, House & Garden Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To tutaj powstał świat Kubusia Puchatka. Prawdziwy Stumilowy Las możesz zobaczyć na własne oczy
Setna rocznica narodzin Kubusia Puchatka to doskonały pretekst, by spojrzeć na tę historię nie tylko przez pryzmat literatury, ale także miejsc, które ją ukształtowały. W okolicach lasu, który zainspirował autora książek, zaplanowano liczne wydarzenia upamiętniające jednego z najsłynniejszych bohaterów dziecięcej wyobraźni. To także okazja, by odkryć, gdzie naprawdę znajduje się legendarny Stumilowy Las.
Choć od pierwszych publikacji minęło sto lat, przygody Kubusia Puchatka, Krzysia, Prosiaczka czy Kłapouchego wciąż cieszą się niesłabnącą popularnością. Ilustracje E.H. Sheparda na stałe wpisały się w kanon literatury, a sam Stumilowy Las stał się symbolem dzieciństwa dla kolejnych pokoleń. Nie wszyscy zdają sobie jednak sprawę, że jego obraz nie powstał wyłącznie w wyobraźni autora – miał bardzo konkretne źródło, które do dziś można odwiedzić. Gdzie znajduje się prawdziwy Stumilowy Las i co łączy go z Kubusiem Puchatkiem? Prawdziwy Stumilowy Las (zwany też Stuakrowym i Stuwiekowym Lasem), znany z książki A.A. Milne’a, to w rzeczywistości Ashdown Forest – rozległy obszar wrzosowisk i lasów położony w południowo-wschodniej Anglii, około 50 kilometrów od Londynu. To właśnie tutaj autor spędzał czas ze swoim synem, Christopherem Robinem, a wspólne spacery stały się inspiracją dla jednej z najbardziej rozpoznawalnych historii literatury dziecięcej. W pobliżu znajdował się również dom pisarza (Cotchford Farm), skąd łatwo było dotrzeć do miejsc, które później stały się częścią literackiego świata. Krajobraz tego obszaru – piaszczyste ścieżki, rozległe wrzosowiska i pojedyncze skupiska drzew – znalazł swoje odzwierciedlenie w książkach, choć z biegiem lat częściowo się zmienił. Na terenie lasu wciąż można odnaleźć lokalizacje nawiązujące do książkowych scen. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów jest Most Puchatka (Poohsticks Bridge), gdzie rozgrywano słynną zabawę w patyczki (misie-patysie) – inspirowaną rzeczywistą aktywnością Milne’a i jego syna. Dziś to właśnie tam odwiedzający próbują odtworzyć tę scenę, wrzucając patyki do wody i obserwując ich wyścig. W okolicy można natrafić także na symboliczne elementy tworzone przez fanów, takie jak niewielkie drzwiczki ukryte w korzeniach drzew czy skrzynka pocztowa Puchatka, w której odwiedzający zostawiają drobne upominki, często związane z miodem. W pobliżu znajdują się również miejsca utożsamiane z „Zaczarowanym Miejscem”, „Pułapką na Hefalumpy” czy „Piaskową Jamą Maleństwa”. Choć nie są one oznaczone w sposób nachalny, ich charakterystyczny krajobraz pozwala rozpoznać je osobom znającym opowieści Milne’a. To subtelne przenikanie się fikcji i rzeczywistości sprawia, że przestrzeń zachowuje autentyczny charakter i nie została przekształcona w typową, skomercjalizowaną atrakcję turystyczną. Co więcej, dopełnieniem wizyty w lesie są także pobliskie miejsca związane z historią Kubusia Puchatka – w tym Pooh Corner w miejscowości Hartfield, gdzie działa niewielkie muzeum, sklep i kawiarnia poświęcone twórczości A.A. Milne’a. To właśnie tam odwiedzający mogą pogłębić kontekst literacki spacerów po lesie, zobaczyć archiwalne materiały i lepiej zrozumieć, jak powstawały historie inspirowane tym krajobrazem. Dlaczego las Ashdown wciąż przyciąga turystów i jak świętuje 100-lecie Kubusia Puchatka? Las Ashdown pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych literackich krajobrazów w Wielkiej Brytanii, przyciągając odwiedzających z całego świata. W przeciwieństwie do wielu miejsc związanych z popkulturą, nie został przekształcony w park tematyczny. Zachował swój naturalny charakter, dzięki czemu odwiedzający mogą doświadczać go w sposób bardziej autentyczny – spacerując po otwartym terenie, obserwując przyrodę i samodzielnie odnajdując miejsca znane z książek. Co ciekawe, w czasach Milne’a jedynie około 10% tego obszaru było porośnięte drzewami – dziś jest to już około 40%, co oznacza, że krajobraz stopniowo się zmienia i wymaga aktywnej ochrony. Znaczenie tego obszaru wykracza jednak poza literackie skojarzenia. Las stanowi cenny ekosystem wrzosowiskowy, który należy do najrzadszych siedlisk w Europie. Jeszcze do niedawna jego utrzymanie wspierały dotacje unijne, sięgające około 600 tys. euro rocznie. Po Brexicie wsparcie to zostało wstrzymane, co doprowadziło do widocznych niedoborów finansowych. W tej sytuacji rosnące zainteresowanie turystów oraz inicjatywy promujące region nabierają szczególnego znaczenia dla jego dalszej ochrony. Z okazji setnej rocznicy publikacji zaplanowano szereg wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych w całym regionie. Wśród nich znalazły się m.in. interaktywne spektakle plenerowe z udziałem kukiełek i instalacji artystycznych, nowe tematyczne trasy spacerowe inspirowane światem przyrody oraz działania zachęcające do ponownego odkrywania lasu. Organizatorzy liczą, że rocznica przyciągnie nowych odwiedzających i pomoże w dalszej ochronie tego wyjątkowego miejsca, które dla wielu pozostaje symbolem dzieciństwa i literackiej wyobraźni. Źródła: The Guardian, Ashdown Forest Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Byliście fanami „Zmierzchu”? Teraz możecie spędzić noc w domu Belli Swan
Fani sagi „Zmierzch” znaleźli sposób, by połączyć sentyment z biznesem. Dom, który w filmach należał do Belli Swan, został kupiony przez prywatnych właścicieli i przekształcony w miejsce noclegowe dla turystów. Dziś rezerwacje znikają błyskawicznie, a zainteresowanie fanów serii o wampirach nie słabnie mimo upływu lat.
Kiedy w 2005 roku ukazała się powieść „Zmierzch” autorstwa Stephenie Meyer, rozpoczęło się globalne zjawisko popkulturowe. Historia miłości nastolatki i wampira szybko podbiła listy bestsellerów, a kolejne części serii tylko umacniały jej pozycję. Prawdziwy rozgłos przyniosła jednak ekranizacja – pierwszy film trafił do kin w 2008 roku, a cała saga zarobiła na świecie ponad 3 miliardy dolarów. W głównych rolach wystąpili Robert Pattinson i Kristen Stewart, stając się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych twarzy tamtego okresu. Choć od premiery minęło już kilkanaście lat, popularność „Zmierzchu” nie wygasła. Wręcz przeciwnie – fani nadal chętnie wracają do historii i odwiedzają miejsca związane z filmem, a jednym z najbardziej pożądanych jest dom Belli Swan. Jak dom Belli Swan trafił na rynek i stał się biznesem fanów „Zmierzchu”? Historia tej nieruchomości zaczęła się od pasji, a dopiero później przerodziła się w dochodowy projekt. Amber i Dean Neufeldowie, prywatni nabywcy i jednocześnie fani sagi „Zmierzch”, kupili w 2018 roku dom w St. Helens w stanie Oregon w USA – ten sam, który w filmach pełnił rolę domu Belli Swan. Nieruchomość została sprzedana za 360 tys. dolarów, czyli powyżej ceny wywoławczej, co pozwoliło im wyprzedzić innych zainteresowanych kupujących i zabezpieczyć miejsce o wyjątkowej wartości dla fanów serii. Jak przyznała Amber w rozmowie z magazynem „Fortune”, decyzja miała przede wszystkim charakter emocjonalny. – Kiedy budynek pojawił się na rynku, pomyślałam: „O rany, znam ten dom” – wspominała. Początkowo para nie planowała prowadzenia działalności turystycznej – kluczowe było dla nich zachowanie miejsca, które na trwałe zapisało się w historii popkultury i jego autentycznego charakteru. Dopiero z czasem pojawił się pomysł, aby udostępnić dom innym fanom i pozwolić im doświadczyć tej przestrzeni w bezpośredni sposób. W 2019 roku rozpoczęto wynajem, jednak zainteresowanie początkowo było umiarkowane, a projekt nie zapowiadał spektakularnego sukcesu. Sytuacja zmieniła się diametralnie rok później, gdy w mediach społecznościowych zaczęły pojawiać się nagrania z pobytu w domu. Viralowy film na TikToku, w którym odtworzono jedną ze scen z filmu, sprawił, że oferta zyskała globalny rozgłos, a liczba rezerwacji zaczęła gwałtownie rosnąć. Rezerwacje znikają w kilka minut. Fani płacą, by poczuć klimat filmu Wraz ze wzrostem zainteresowania obiekt szybko stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc związanych z „Zmierzchem”, przyciągając gości z całego świata. Neufeldowie zdecydowali się na możliwie wierne odtworzenie filmowego klimatu wnętrz, inwestując w elementy scenografii oraz oryginalne i stylizowane rekwizyty. Wśród nich znalazł się m.in. stół jadalny wykorzystany w filmie, określany w ofercie jako „stół Charliego”, a także liczne detale wystroju istotne dla fanów serii. Pomieszczenia urządzono tak, aby nawiązywały do postaci znanych z ekranizacji – w tym sypialni Belli czy pokoju inspirowanego Jacobem Blackiem – co wzmacnia wrażenie przebywania w filmowej przestrzeni. Prace nad aranżacją były czasochłonne i wymagały dużego zaangażowania. Dean łączył je z pracą zawodową, poświęcając każdą wolną chwilę na remonty i wykończenie wnętrz, podczas gdy Amber zajmowała się wyszukiwaniem elementów wyposażenia. Dziś miejsce funkcjonuje jako obiekt wynajmu krótkoterminowego, a roczne przychody sięgają około 140 tys. dolarów. Mimo ogromnego popytu właściciele nie zdecydowali się znacząco podnieść cen, podkreślając, że zależy im nie tylko na zysku, lecz także na dostępności dla fanów. Rezerwacje otwierane cyklicznie wyprzedają się w ciągu kilku minut, a wielu gości traktuje pobyt jako spełnienie wieloletniego marzenia. Co więcej, jak przyznają sami właściciele, popularność sagi nie tylko nie osłabła, ale dzięki platformom streamingowym i mediom społecznościowym przyciąga dziś również młodsze pokolenie odbiorców. Źródła: Twilight Swan House, New York Post, International Business Times, Condé Nast Traveler, Fortune Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Te miejsca z „Amelii” istnieją naprawdę. 25 lat później wciąż wyglądają jak w filmie
Gdy w 2001 roku „Amelia” trafiła na ekrany kin, podbiła serca widzów na całym świecie. Historia Amelii Poulain – nieśmiałej marzycielki z Paryża – szybko stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych europejskich filmów. Mimo upływu lat produkcja wciąż inspiruje, a jej fani chętnie odwiedzają stolicę Francji, by odnaleźć miejsca znane z filmu. Gdzie zatem kręcono „Amelię”?
Film pt. „Amelia” w reżyserii Jeana-Pierre'a Jeuneta odniósł nie tylko ogromny sukces frekwencyjny, ale również zdobył międzynarodowe uznanie krytyków, stając się jednym z symboli współczesnego kina francuskiego. Opowieść o młodej kobiecie, która po trudnym dzieciństwie próbuje odnaleźć sens życia w drobnych gestach i codziennych rytuałach, na trwałe wpisała się w popkulturę. W głośnej produkcji Amelia, wychowana w emocjonalnym dystansie po śmierci matki i zamknięciu się ojca, opuszcza rodzinny dom i rozpoczyna nowe życie na Montmartre. To właśnie tam podejmuje pracę w kawiarni, a spacerując po ulicach dzielnicy, przypadkowo odkrywa metalowe pudełko ukryte w swoim mieszkaniu – znalezisko, które staje się początkiem jej osobistej misji. Teraz, 25 lat po premierze filmu, Montmartre przyciąga turystów pragnących odtworzyć tę niezwykłą, filmową podróż i zobaczyć miejsca, w których fikcja przenika się z rzeczywistością. Montmartre śladami „Amelii” – najważniejsze miejsca z filmu w Paryżu Spacer po Montmartre to dla fanów filmu „Amelia” wyjątkowa okazja, by zanurzyć się w przestrzeni, w której fikcja płynnie przenika się z rzeczywistością. Wędrówkę najlepiej rozpocząć przy Café des Deux Moulins – niewielkiej kawiarni przy Rue Lepic, która dzięki filmowi zyskała międzynarodową rozpoznawalność. To właśnie tutaj Amelia pracowała jako kelnerka, a dziś lokal wciąż przyciąga odwiedzających swoim charakterystycznym, nieco nostalgicznym wystrojem i atmosferą typowego paryskiego bistro. Czerwone ściany, lustra i detale znane z filmu sprawiają, że miejsce zachowało swój rozpoznawalny klimat, a jednocześnie funkcjonuje jako zwykła, tętniąca życiem kawiarnia, odwiedzana zarówno przez turystów, jak i mieszkańców dzielnicy. Zaledwie kilka minut spacerem dalej, przy Rue des Trois-Frères, znajduje się kamienica, w której mieściło się filmowe mieszkanie Amelii. Choć budynek nie wyróżnia się na tle okolicznej zabudowy, jego znaczenie wynika z historii przedstawionej w filmie – to tutaj bohaterka odnajduje ukryte w ścianie metalowe pudełko, które staje się impulsem do serii drobnych, lecz znaczących działań zmieniających życie innych ludzi. Okolica zachowała kameralny charakter, z wąskimi uliczkami, niewielkimi sklepami i spokojniejszym tempem życia niż w bardziej turystycznych częściach Paryża, co pozwala lepiej zrozumieć atmosferę, w jakiej osadzona została filmowa opowieść. Kontynuując spacer, można dotrzeć do stacji metra Lamarck-Caulaincourt, która pojawia się w jednej z najbardziej poruszających scen filmu. To właśnie tutaj Amelia prowadzi niewidomego mężczyznę, opisując mu otaczający świat – od dźwięków ulicy po detale architektury i codzienne sytuacje rozgrywające się wokół nich. Sama stacja, położona na zboczu wzgórza, wyróżnia się charakterystycznymi schodami i nieco spokojniejszą atmosferą niż centralne węzły komunikacyjne, a jej lokalizacja pozwala łatwo kontynuować spacer w kierunku najważniejszych punktów Montmartre, w tym do bazyliki Sacré-Cœur. Na trasie filmowego spaceru nie może zabraknąć także Studio 28 – jednego z najstarszych kin studyjnych w Paryżu, działającego nieprzerwanie od początku XX wieku. W filmie miejsce to nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ Amelia spędza tu czas, obserwując nie tylko ekran, lecz także reakcje widzów, co podkreśla jej sposób postrzegania świata przez pryzmat detali i emocji. Dziś kino wciąż funkcjonuje jako przestrzeń prezentująca ambitne produkcje, zachowując swój artystyczny charakter. Czym jeszcze zachwyca Montmartre? Artystyczny klimat i mniej oczywiste miejsca Warto dodać, że Montmartre od lat przyciąga nie tylko filmową aurą, lecz także atmosferą dzielnicy, która mimo rosnącej popularności zachowała wyraźnie odrębny charakter. To część Paryża, w której wciąż obecne są ślady dawnej bohemy artystycznej – widoczne zarówno w układzie ulic, jak i w sposobie funkcjonowania tutejszych placów, kawiarni i niewielkich galerii. Spacer po tej okolicy pozwala zobaczyć miasto z innej perspektywy: mniej monumentalnej, a bardziej osadzonej w codzienności i lokalnym rytmie życia. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów dzielnicy pozostaje Place du Tertre, czyli plac od lat kojarzony z malarzami i portrecistami. Choć dziś ma wyraźnie turystyczny charakter, nadal przypomina o czasach, gdy Montmartre był miejscem spotkań artystów, pisarzy i outsiderów szukających tu swobody twórczej. W pobliżu można odnaleźć także spokojniejsze zakątki, które lepiej oddają dawny rytm tej części miasta – wąskie uliczki, ukryte schody, niewielkie fasady domów i punkty widokowe zachwycające położeniem między zabudową. Na uwagę zasługują również mniej oczywiste elementy krajobrazu dzielnicy, takie jak niewielka winnica Clos Montmartre, przypominająca o czasach, gdy okolica miała bardziej prowincjonalny charakter. Obok najbardziej znanych atrakcji Montmartre odsłania także spokojniejsze, bardziej lokalne oblicze – obecne w małych sklepach, targach, piekarniach i zaułkach, które nie próbują przyciągać uwagi, lecz naturalnie wpisują się w codzienne życie mieszkańców. Dzięki temu dzielnica nie ogranicza się do pocztówkowych widoków, lecz pozostaje przestrzenią, w której historia sztuki i współczesność tworzą spójną, autentyczną całość. Źródło: Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Znasz to miejsce z filmów o Harrym Potterze. Teraz możesz tu spędzić noc
Filmy powstałe na podstawie książek J.K. Rowling od lat przyciągają miliony fanów na całym świecie, którzy chętnie odwiedzają miejsca znane z ekranowych przygód młodego czarodzieja. Jedno z najbardziej rozpoznawalnych znajduje się w Oksfordzie – i, co istotne, nie jest to jedynie atrakcja turystyczna. W tym historycznym budynku można dziś spędzić noc, niemal przenosząc się do świata znanego z filmów o Harrym Potterze.
Możliwość noclegu w miejscu, które posłużyło jako inspiracja dla Wielkiej Sali w Hogwarcie, dla wielu fanów serii pozostaje spełnieniem marzeń. W Christ Church College w Oksfordzie można nie tylko zobaczyć słynne wnętrza, ale również poczuć ich wyjątkową atmosferę o poranku. Pobyt w tym zabytkowym kolegium zaczyna się już od około 48–500 zł za noc. To propozycja, która łączy doświadczenie historycznego miejsca z możliwością znalezienia się w przestrzeni, która na stałe zapisała się w popkulturze. Harry Potter w Christ Church College – gdzie kręcono sceny i jak tu przenocować? Christ Church College w Oksfordzie należy do najbardziej rozpoznawalnych lokalizacji związanych z filmową serią o Harrym Potterze. Choć wiele scen powstawało w studiu, to właśnie architektura tej historycznej uczelni stała się bezpośrednią inspiracją dla Hogwartu. Szczególnie charakterystyczne są kamienne schody prowadzące do jadalni, które widzowie mogą zobaczyć w pierwszej części filmu – to tutaj profesor McGonagall wita nowych uczniów, a Harry po raz pierwszy spotyka Draco Malfoya. Równie istotną rolę odegrała imponująca XVI-wieczna jadalnia, której wygląd posłużył jako wzór dla Wielkiej Sali, jednej z najbardziej ikonicznych przestrzeni w całej serii. Jej wysokie okna, drewniane stoły i portrety zdobiące ściany do dziś przywodzą na myśl atmosferę znaną z filmów, choć sama przestrzeń nie była bezpośrednio wykorzystana do zdjęć – jej wnętrze odtworzono w studiu, bazując właśnie na tym miejscu. Na terenie college’u wykorzystano również krużganki, które pojawiają się w scenach przedstawiających szkolne korytarze Hogwartu, a także pobliskie wnętrza Oksfordu – jak gotyckie sklepienie Szkoły Teologicznej, wykorzystane jako szpital, czy Biblioteka Księcia Humfreya, gdzie kręcono sceny z peleryną niewidką. Warto dodać, że wiele z tych lokalizacji znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie uczelni, co sprawia, że spacer po Oksfordzie może przypominać wędrówkę po filmowym świecie. To właśnie połączenie autentycznej, wielowiekowej architektury z filmową narracją sprawia, że miejsce to przyciąga fanów z całego świata, którzy chcą zobaczyć na własne oczy przestrzenie znane z ekranu. Co istotne, Christ Church College nie jest wyłącznie atrakcją turystyczną. W określonych okresach roku – przede wszystkim w czasie świąt wielkanocnych oraz w miesiącach letnich – uczelnia udostępnia część swoich pokoi gościnnych. Turyści mogą więc nie tylko zwiedzać znane z ekranu przestrzenie, ale także spędzić noc w historycznych murach, co stanowi wyjątkowe doświadczenie, rzadko dostępne w tego typu obiektach. Poranek można rozpocząć śniadaniem serwowanym w imponującej Wielkiej Sali, a następnie kontynuować zwiedzanie kampusu jeszcze przed napływem większej liczby odwiedzających. Goście mają do wyboru zarówno pokoje w głównym budynku, jak i w pobliskich pawilonach, różniących się standardem i charakterem, ale zachowujących historyczny klimat miejsca. Historia, lokalizacja i warunki noclegowe w Christ Church College Christ Church College, założony w 1546 roku przez Henryka VIII, należy do największych i najbardziej rozpoznawalnych części Uniwersytetu Oksfordzkiego. Jego położenie w centrum miasta sprawia, że pobyt w tym miejscu łatwo połączyć ze zwiedzaniem Oksfordu – w bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się muzea, historyczne budynki uczelni oraz liczne restauracje i kawiarnie. Sam teren college’u tworzą dziedzińce otoczone zabytkowymi budynkami, w których mieszczą się zarówno sale wykładowe, jak i pokoje studentów. To wciąż funkcjonująca część uczelni, a nie przestrzeń przygotowana wyłącznie dla turystów, co widać w codziennym rytmie tego miejsca. Oferta noclegowa jest podporządkowana tej funkcji. Do dyspozycji gości są pokoje jedno- i dwuosobowe, różniące się standardem – część z nich ma prywatne łazienki, inne wyposażone są jedynie w umywalkę, a toalety znajdują się na korytarzu i są wspólne dla kilku pokoi. Wynika to bezpośrednio z układu historycznych budynków, które nie zostały dostosowane do standardów hotelowych. Pobyt w Christ Church nie przypomina więc klasycznego noclegu – bliżej mu do doświadczenia mieszkania w akademickiej przestrzeni, w której codzienne życie toczy się niezależnie od obecności odwiedzających. Warto dodać, że w ostatnim czasie media obiegła inna informacja istotna dla fanów Harry’ego Pottera. Otóż kilka tygodni temu zapowiedziano otwarcie nowego, flagowego sklepu poświęconego tej serii, który powstanie w centrum Londynu i będzie największym tego typu miejscem na świecie. Przestrzeń, przygotowywana przez Warner Bros. Global Experiences, ma łączyć sprzedaż z elementami interaktywnymi, umożliwiając odwiedzającym bezpośredni kontakt z motywami znanymi z książek i filmów. Projekt dołączy do istniejącego sklepu przy King’s Cross, tworząc dwa oficjalne punkty związane z kultowymi czarodziejami w Wielkiej Brytanii. Choć szczegóły projektu nie zostały ujawnione, wiadomo, że całość będzie inspirowana najbardziej rozpoznawalnymi miejscami z uniwersum, co potwierdza, że zainteresowanie tym światem pozostaje wyjątkowo silne. Źródła: Daily Mail, Christ Church College Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sukces „K-popowych Łowczyni Demonów” zmienia sposób sposób podróżowania. Fani chcą zobaczyć miejsca z oscarowego filmu
Podczas 98. ceremonii rozdania Oscarów animacja „K-popowe Łowczynie Demonów” sięgnęła po dwa najważniejsze wyróżnienia w swojej kategorii – statuetkę dla najlepszego długometrażowego filmu animowanego oraz nagrodę za najlepszą piosenkę oryginalną. Produkcja, doceniana za dopracowaną warstwę wizualną i dynamiczną narrację, w ciągu trzech miesięcy od premiery na platformie Netflix została odtworzona ponad 300 milionów razy. Jej globalny sukces szybko przełożył się także na realne zainteresowanie Koreą Południową – coraz więcej widzów chce zobaczyć na własne oczy miejsca, które pojawiły się na ekranie.
Rosnąca popularność tzw. set-jettingu, czyli podróżowania śladami seriali i filmów, w ostatnich miesiącach szczególnie widoczna jest w Seulu. Sukces „K-popowych Łowczyni Demonów” sprawił, że stolica Korei Południowej stała się jednym z najchętniej wyszukiwanych kierunków wśród fanów produkcji, którzy chcą skonfrontować ekranową wizję z rzeczywistością. Zainteresowanie nie ogranicza się jednak wyłącznie do popkultury – film przyczynił się również do szerszego odkrywania koreańskiej estetyki, tradycji i stylu życia. W lokalnych mediach określany jest wręcz mianem przełomowego zjawiska kulturowego, które wyraźnie wpłynęło na sposób postrzegania Korei przez zagranicznych odbiorców, a zapowiedź kontynuacji tylko wzmacnia ten trend. „K-popowe Łowczynie Demonów” napędzają turystykę w Korei Południowej Globalny sukces „K-popowych Łowczyni Demonów” bardzo szybko wykroczył poza ramy popkultury i zaczął przekładać się na konkretne decyzje podróżnicze widzów. Animacja, która w krótkim czasie osiągnęła setki milionów wyświetleń i stała się jednym z najpopularniejszych tytułów Netflixa, przyciągnęła uwagę nie tylko fabułą, ale również sugestywnym obrazem współczesnej Korei Południowej. Jak podkreśliła w rozmowie z Bloombergiem reżyserka Maggie Kang: „To był hit komercyjny i krytyczny, którego nikt się nie spodziewał, a teraz staje się także nieoczekiwanym katalizatorem podróży”. Dane platformy Trip.com wskazują, że w ciągu trzech miesięcy od premiery liczba rezerwacji lotów do Korei Południowej wzrosła o około 25% rok do roku. Choć turystyka do tego kraju rosła już wcześniej, skala tego wzrostu sugeruje, że film mógł odegrać istotną rolę w przyciągnięciu nowej grupy podróżnych. Wyraźne zmiany widoczne są również w statystykach odwiedzin Seulu. W lipcu 2025 roku, a więc miesiąc po debiucie jednego z najpopularniejszych utworów ze ścieżki dźwiękowej filmu, stolicę Korei Południowej odwiedziło 1,36 mln zagranicznych turystów, co oznacza wzrost o 23,1% w ujęciu rok do roku. Władze miasta wskazywały, że znaczną część tego ruchu stanowili podróżni z Chin, Japonii oraz Stanów Zjednoczonych, a ich zainteresowanie było bezpośrednio powiązane z popularnością produkcji. Co istotne, trend wzrostowy utrzymywał się także w kolejnych miesiącach, a eksperci zwracają uwagę, że pełny wpływ filmu na branżę turystyczną może być jeszcze większy, ponieważ planowanie dalekich podróży często rozciąga się w czasie. Zjawisko to wpisuje się w szerszy kontekst tzw. fali koreańskiej (Hallyu), jednak – jak zauważają przedstawiciele branży – „K-popowe Łowczynie Demonów” znacząco poszerzają jej zakres. Yim Haemin z platformy Creatrip zwraca uwagę, że produkcja wykracza poza typową promocję K-popu. – Każdy ważny element kulturowy filmu, jak np. hanbok, jjimjilbang, gimbap, samgyetang czy taniec K-popowy, to coś, czego turysta może doświadczyć w Korei Południowej. Film jest w zasadzie 90-minutową prezentacją codziennego życia w tym kraju – mówi. W efekcie zainteresowanie nie koncentruje się już wyłącznie na koncertach czy miejscach związanych z idolami, lecz obejmuje szersze doświadczenia kulturowe i styl życia. Śladami filmu „K-popowe Łowczynie Demonów”. Te miejsca przyciągają turystów Fani „K-popowych Łowczyni Demonów” coraz częściej odwiedzają konkretne lokalizacje, które pojawiły się w filmie – od historycznej dzielnicy Bukchon Hanok Village, gdzie rozgrywają się jedne z bardziej kameralnych scen, po nowoczesne przestrzenie, jak plac COEX K-Pop Square czy tętniąca życiem ulica Myeongdong. Dużym zainteresowaniem cieszy się również Naksan Park Fortress Trail, który pojawia się w nocnych ujęciach, a także N Seoul Tower i Stadion Olimpijski, stanowiące tło dla bardziej widowiskowych momentów produkcji. Szczególnie Bukchon Hanok Village stało się jednym z najczęściej wybieranych punktów wycieczek w Seulu (według danych Trip.com), łącząc zainteresowanie filmem z fascynacją tradycyjną architekturą. Wpływ produkcji wyraźnie widać także w rosnącej popularności miejsc i doświadczeń związanych z koreańską kulturą. Narodowe Muzeum Korei odnotowało wzrost wyszukiwań o 34% rok do roku, głównie za sprawą turystów zainteresowanych oficjalnymi gadżetami inspirowanymi filmem. Jeszcze wyraźniejsze zmiany dotyczą sektora usług – według platformy Creatrip liczba rezerwacji w koreańskich łaźniach jjimjilbang oraz na zabiegi seshin wzrosła o 115% w miesiącach letnich po premierze w porównaniu z wcześniejszym okresem. Co istotne, w analogicznym okresie rok wcześniej wzrost wynosił jedynie 17%, co pokazuje skalę wpływu produkcji. Jeszcze większą dynamikę odnotowano w przypadku medycyny tradycyjnej – rezerwacje zabiegów takich jak akupunktura, stawianie baniek czy kuracje ziołowe hanyak wzrosły aż o 409% rok do roku. Film wpłynął również na rozwój nowych form atrakcji turystycznych. W modnej dzielnicy Seongsu-dong zaczęły pojawiać się tymczasowe kawiarnie, wydarzenia tematyczne i przestrzenie inspirowane produkcją, które przyciągają fanów chcących jeszcze głębiej zanurzyć się w świecie przedstawionym. Rośnie także zainteresowanie lokalną kuchnią – szczególnie daniami takimi jak samgyetang czy gimbap, które pojawiają się w filmie. Skala tego zjawiska sprawiła, że południowokoreański rząd powołał specjalny zespół K-Tourism Innovation Task Force, którego celem jest dalsze rozwijanie turystyki inspirowanej popkulturą oraz rozproszenie ruchu turystycznego poza Seul, do innych regionów kraju. Źródła: Bloomberg, Trip.com, The Straits Times, Creatrip, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Do kin wchodzi film „Projekt Hail Mary”. Ile fikcji, a ile nauki jest w produkcjach filmowych sci-fi?
Na ekrany kin trafia ekranizacja powieści Andy’ego Weira „Projekt Hail Mary”. Autor dał nam m.in. świetnie przyjętego i kultowego już „Marsjanina”. Nowa produkcja, podobnie jak „Marsjanin”, osadzona jest na silnej naukowej bazie. Wygląda na to, że współczesna nauka jest już barwniejsza niż fikcja.
Pierwsza scena premierowego filmu „Projekt Hail Mary” pokazuje budzącego się, zdezorientowanego mężczyznę, obok którego znajdują się dwa martwe ciała członków jego załogi. Mężczyzna jest astronautą-naukowcem, zmierzającym ku odległym układom planetarnym. Jest zupełnie sam i teraz to od niego zależy ocalenie życia na Ziemi. Od „Marsjanina” po „Projekt Hail Mary” Ta międzygwiezdna historia urodziła się w umyśle Andy’ego Weira, autora książki z 2021 roku o tym samym tytule. Weir zasłynął historiami, w których błyskotliwi samotnicy muszą „wykombinować naukowo” wyjście z sytuacji, aby ocalić świat. Karierę rozpoczął książką „Marsjanin” z 2011 roku, w której bohater Mark Watney (grany przez Matta Damona w ekranizacji) przeżywa na Marsie m.in. dzięki temu, że uczy się uprawiać ziemniaki na Czerwonej Planecie. Nota bene w marsjańskim regolicie występuje tak duże stężenie nadchloranów – wysoce reaktywnych i łatwo rozpuszczających się w wodzie soli i estrów kwasu nadchlorowego – że szanse na grządkę z ziemniakami są praktycznie zerowe. Weir słynie z tego, że jego książki są głęboko osadzone w nauce. Posuwa się nawet do wykonywania obliczeń z mechaniki orbitalnej i astrofizyki gwiazdowej, aby historie były jak najbardziej realistyczne, mimo że pozostają fikcją. Ta pełna pasji „nerdowskość” przyniosła mu wielu fanów. Pozaziemskie życie Główny bohater historii Ryland Grace (grany przez Ryana Goslinga) wyrusza w międzygwiezdną podróż, aby zrozumieć, dlaczego Słońce umiera. Podobnie jak Watney w „Marsjaninie”, musi wykorzystać wiedzę z wielu dziedzin nauki – biologii molekularnej, fizyki neutrin i innych – aby rozwiązać kryzys. Ciekawe, że w fabule ten samotny badacz został zdyskredytowany przez środowisko naukowe za przekonanie, że woda nie musi być konieczna do powstania życia. To, co w fabule czyni z bohatera persona non grata, w rzeczywistości jest coraz częściej rozważanym tematem. W 2024 roku pisaliśmy, iż grupa naukowców z MIT wykazała, że 19 z 20 aminokwasów budujących białka ziemskiego życia pozostaje przez długi czas stabilne w 98% kwasie siarkowym. Te przełomowe badania pokazały, że nie tylko woda może być odpowiednim rozpuszczalnikiem dla związków chemii organicznej i życia. Czym jest życie, Wszechświat i cała reszta? Weźmy na przykład astrofaga – fikcyjny mikroorganizm kosmiczny, który jest kluczowy dla fabuły. Astrofag to termin raczej z obszaru fikcji naukowej niż nauki, choć czasami pojawia się w różnych debatach astrobiologicznych. Oznacza organizm lub zjawisko „pożerające” materię kosmiczną – np. energię gwiazd, gaz czy promieniowanie. Weir wymyślił go jako „czarną materię”, zdolną do pochłaniania ogromnych ilości promieniowania gwiazdowego i ponownego emitowania energii, co umożliwia podróże międzygwiezdne. Weir zadbał o to, by biologia i chemia astrofaga były zgodne z tym, co mogłoby istnieć w Galaktyce. I tutaj pada pytanie zarówno o naturę życia pozaziemskiego, jak i o samą definicję życia. Wchodzimy w tym miejscu w obszar poszukiwań życia pozaziemskiego. A szukamy go poprzez m.in. detekcję gazów uznawanych za metabolity organizmów żywych oraz analizy próbek pobranych w z miejsc, do których mogliśmy dolecieć. Samotny geniusz kontra rzeczywistość Zastanawia mnie jedno. W produkcji cały ciężar ratowania świata spada na jednego człowieka, który niejako wie wszystko. Jest w stanie z lekkością poruszać się w wielu wyspecjalizowanych dziedzinach. Ta potrzeba jednego bohatera, którą widać również w innych wielkich i mocno osadzonych w nauce produkcjach jak „Interstellar” czy „Grawitacja”, stoi w ogromnej sprzeczności z tym, co widać w prawdziwych laboratoriach. Współczesna nauka jest bardzo wyspecjalizowana. Nawet w jednej dziedzinie istnieją daleko idące podziały. A co dopiero w kilku, nawet przenikających się dziedzinach. Trudno o naukowca, który płynnie przechodziłby z jednej do drugiej. Za każdym współczesnym dokonaniem stoi długi szereg naukowców, a lista autorów danej pracy naukowej jest często dłuższa niż sam opis odkrycia. Przekonanie, że można to zrobić w pojedynkę, jest chyba najmniej naukową częścią większości produkcji SF. Źródło: Science Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Film „Jedna bitwa po drugiej” powstał na podstawie powieści. Jej autor od lat się ukrywa
Za nami 98. ceremonia wręczenia Oscarów, podczas której jednym z najgłośniejszych tytułów okazał się film „Jedna bitwa po drugiej”. Produkcja była nominowana aż w 13 kategoriach i ostatecznie zdobyła sześć statuetek. Choć nagrody aktorskie ominęły Leonardo DiCaprio, Benicio del Toro i Teyanę Taylor, Akademia doceniła m.in. Paula Thomasa Andersona, który otrzymał Oscara za najlepszy scenariusz adaptowany. Niewiele osób zdaje sobie jednak sprawę, że film powstał w oparciu o powieść jednego z najbardziej zagadkowych współczesnych pisarzy.
„One Battle After Another” w reżyserii Paula Thomasa Andersona luźno nawiązuje do powieści „Vineland” autorstwa Thomasa Pynchona – jednego z najbardziej intrygujących i nieuchwytnych twórców amerykańskiej literatury. Nie jest to zresztą pierwsze spotkanie Andersona z prozą tego postmodernistycznego pisarza. W 2014 roku reżyser przeniósł na ekran także jego powieść „Wada ukryta”, tworząc film pełen absurdalnego humoru, skomplikowanych wątków i charakterystycznej dla Pynchona gry z konwencją. Najnowsza produkcja rozwija tę fascynację jeszcze dalej, oferując historię bardziej wielowarstwową i przewrotną. Pojawia się więc pytanie – dlaczego twórczość Thomasa Pynchona od lat tak silnie inspiruje filmowców? Kim jest Thomas Pynchon? Tajemniczy autor powieści „Vineland” Thomas Pynchon należy do najbardziej zagadkowych i jednocześnie wpływowych pisarzy współczesnej literatury amerykańskiej. Urodził się 8 maja 1937 roku w Glen Cove na Long Island w stanie Nowy Jork. Już w młodości wyróżniał się dużymi zdolnościami – szkołę średnią ukończył w wieku zaledwie 16 lat, po czym rozpoczął studia na Uniwersytecie Cornell, gdzie początkowo wybrał fizykę inżynierską. Po dwóch latach przerwał naukę, by wstąpić do Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, gdzie służył na niszczycielu operującym na Morzu Śródziemnym. Po zakończeniu służby powrócił jednak na Cornell, tym razem studiując literaturę angielską. W tym okresie zaczął pisać pierwsze opowiadania, publikowane m.in. w studenckich czasopismach, a także eksperymentował z różnymi formami twórczości. Po ukończeniu studiów w 1959 roku pracował przez pewien czas jako autor tekstów technicznych w firmie Boeing w Seattle, jednocześnie rozwijając własne projekty literackie. To właśnie wtedy powstała jego pierwsza powieść „V.”, wydana w 1963 roku, która przyniosła mu rozgłos i pozwoliła całkowicie poświęcić się pisaniu. Od tego czasu Pynchon tworzy na pełen etat, publikując powieści łączące elementy historii, popkultury, nauki i polityki. Przez lata mieszkał m.in. w Meksyku i Kalifornii, ostatecznie osiedlając się w Nowym Jorku, gdzie wraz z żoną Melanie Jackson wychował syna. Pisarz, który od dekad unika mediów i życia publicznego Choć Thomas Pynchon uchodzi za jednego z najważniejszych amerykańskich pisarzy drugiej połowy XX wieku, o jego życiu prywatnym wiadomo zaskakująco niewiele. Autor od lat konsekwentnie unika mediów, nie udziela wywiadów, nie pojawia się na spotkaniach autorskich i nie bierze udziału w promocji swoich książek. Rzadko zgadza się również na publikowanie swojego wizerunku, dlatego jednym z najbardziej rozpowszechnionych zdjęć pisarza pozostaje fotografia ze szkolnego rocznika wykonana, gdy miał zaledwie 16 lat. Taka postawa sprawiła, że wokół jego osoby narosło wiele legend. Pynchona często porównuje się do J.D. Salingera (autora „Buszującego w zbożu”, który również wycofał się z życia publicznego), choć w przeciwieństwie do niego Pynchon przez lata mieszkał w wielkich metropoliach, takich jak Mexico City, Los Angeles czy Nowy Jork. Domniemane mroczne wątki w życiorysie? Tajemniczość pisarza stała się też źródłem licznych spekulacji i teorii na jego temat. W pewnym momencie pojawiały się nawet przypuszczenia, że może mieć związek z działalnością Teda Kaczynskiego, znanego jako Unabomber (amerykańskiego matematyka i terrorysty odpowiedzialnego za serię zamachów bombowych w latach 1978-1995). Niektórzy komentatorzy doszukiwali się podobieństw między jego poglądami a tematami obecnymi w powieściach Pynchona, choć oczywiście nigdy nie przedstawiono żadnych dowodów potwierdzających te domysły. Krążyły również inne hipotezy: że pisarz pracował dla CIA, uczestniczył w eksperymentach z LSD, a nawet że pojawia się incognito na konferencjach poświęconych własnej twórczości. Sam Pynchon zdaje się traktować te spekulacje z dużym dystansem. Gdy zgodził się na epizodyczny udział w serialu animowanym „Simpsonowie”, jego postać została przedstawiona z papierową torbą na głowie – był to żartobliwy komentarz do jego legendarnej niechęci wobec publicznych wystąpień. Mimo tej konsekwentnej prywatności Pynchon pozostaje jedną z najważniejszych postaci współczesnej literatury. Kiedy w 1974 roku otrzymał National Book Award za powieść „Tęcza grawitacji”, nie pojawił się na gali w nowojorskiej Carnegie Hall – zamiast niego nagrodę odebrał komik Irwin Corey. Również archiwum pisarza przekazane w 2022 roku do The Huntington Library zawiera przede wszystkim notatki, szkice i materiały dokumentujące proces twórczy, lecz niemal żadnych prywatnych pamiątek czy fotografii. W efekcie uwaga czytelników od lat koncentruje się przede wszystkim na jego książkach – pełnych ironii, absurdalnego humoru i jednocześnie przenikliwych obserwacji dotyczących technologii, władzy i współczesnej cywilizacji. Książka, która była inspiracją do filmu „Jedna bitwa po drugiej” Twórczość Thomasa Pynchona od lat fascynuje także twórców filmowych. Jedną z jego najgłośniejszych powieści jest wydana w 1990 roku książka „Vineland”, która już przed premierą wzbudziła ogromne zainteresowanie – cały nakład sprzedał się w przedsprzedaży, zanim czytelnicy poznali jej treść. Akcja powieści rozgrywa się w Kalifornii lat 80., w okresie drugiej kadencji Ronalda Reagana. Historia koncentruje się na Zoydzie Wheelerze i jego córce Prairie, którzy próbują odnaleźć się w świecie pełnym politycznych napięć, inwigilacji i pozostałości po kontrkulturowej rewolucji lat 60. W typowy dla Pynchona sposób w książce pojawiają się motywy paranoi, spisków, działania instytucji państwowych oraz pytania o granice wolności jednostki w społeczeństwie kontrolowanym przez władzę i technologię. To właśnie „Vineland” stała się luźną inspiracją dla filmu „Jedna bitwa po drugiej” w reżyserii Paula Thomasa Andersona. Twórca nie zdecydował się jednak na wierną adaptację powieści. Zamiast tego wykorzystał jej motywy i atmosferę, przenosząc historię do bliżej nieokreślonego czasu, który może przypominać zarówno współczesność, jak i niedaleką przyszłość. Dzięki temu film nabiera bardziej uniwersalnego charakteru i pozwala widzom odczytywać go w kontekście współczesnych napięć społecznych czy politycznych sporów. Anderson, inspirując się charakterystycznym stylem Pynchona, tworzy opowieść pełną ironii, czarnego humoru i wielowarstwowych znaczeń, w której osobiste historie bohaterów splatają się z szerszym obrazem społeczeństwa. W efekcie „Jedna bitwa po drugiej” nie jest prostą ekranizacją powieści, lecz autorską interpretacją tematów, które od lat powracają w twórczości jednego z najbardziej enigmatycznych pisarzy. Źródła: Gazeta Wyborcza, The Homebound Symphony, EBSCO Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Oscary mają niemal stuletnią historię. Nie brakuje w niej zaskoczeń i polskich sukcesów
Oscary od niemal stu lat przyciągają uwagę milionów widzów, oferując historię pełną zaskoczeń i rekordów. Wśród największych gwiazd kina nie brakuje Polaków, którzy swoimi sukcesami udowodnili siłę rodzimej kinematografii. Odkryj fascynujące fakty o nagrodach Akademii.
Spis treści: Kto wymyślił Oscary? Na czym stoi figurka Oscara? Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Kto z Polaków otrzymał Oscara? Ciekawostki o Oscarach Oscary, czyli Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, to bezsprzecznie najbardziej prestiżowe wyróżnienie w branży filmowej. Przyznawane od 1929 roku, stały się synonimem najwyższej jakości w świecie kina. Co roku gala ich wręczenia przyciąga największe gwiazdy Hollywood oraz miliony widzów przed telewizorami. Zebraliśmy najważniejsze informacje o tych wyjątkowych statuetkach. Kto wymyślił Oscary? Pomysł na Oscary narodził się w 1927 roku, gdy Louis B. Mayer, współzałożyciel wytwórni MGM (Metro-Goldwyn-Mayer), postanowił stworzyć organizację mającą na celu usprawnienie przemysłu filmowego. Początkowo głównym zadaniem jej członków było rozstrzyganie narastających sporów między MGM a jej pracownikami. Jednak kierunek działania Akademii szybko uległ zmianie. Wkrótce po utworzeniu Akademii Filmowej, jej inicjatorzy spotkali się w znanej Crystal Ballroom w hotelu Biltmore w centrum Los Angeles, aby omówić wszelkie szczegóły związane z funkcjonowaniem organizacji. Ustalono wówczas, że kluczowe będzie wzmocnienie wizerunku i popularyzacja amerykańskiego przemysłu filmowego. Pierwszym przewodniczącym Akademii został aktor Douglas Fairbanks Sr. Aby zrealizować postawione cele, ustanowiono nagrody dla twórców i filmów wyróżniających się wyjątkowymi osiągnięciami. Miało to na celu podniesienie prestiżu branży. W kolejnym roku stworzono system głosowania, proces selekcji oraz nominacji. Tak narodziły się nagrody, które obecnie znamy jako Oscary. Pierwsza ceremonia wręczenia statuetek odbyła się 16 maja 1929 r. w hotelu Roosevelt w Los Angeles i trwała zaledwie 15 minut. Wyróżnienia przyznano w 12 kategoriach, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi 23. Na czym stoi figurka Oscara? Gdy postanowiono przyznawać coroczne nagrody, organizatorzy skupili się na stworzeniu wyjątkowego trofeum. Jego projekt przygotował Cedric Gibbons – scenograf i ówczesny dyrektor artystyczny wytwórni MGM. Wykonaniem zajął się rzeźbiarz George Stanley. Dziś rozpoznawalna na całym świecie statuetka przedstawia rycerza trzymającego oburącz miecz. Figurka stoi na rolce filmu z pięcioma szprychami, które symbolizują główne zawody reprezentowane w Amerykańskiej Akademii Filmowej: aktorów, reżyserów, producentów, scenarzystów oraz techników filmowych. Trofeum wykonane jest z brązu, a pokrywa je 24-karatowe złoto. Mierzy około 34 cm i waży 3,85 kg. Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Rekordzistą w historii Oscarów jest dobrze znany Walt Disney – twórca imperium animacji i ojciec Myszki Mickey. Zdobył on aż 26 statuetek (w tym cztery Oscary Honorowe) przy 59 nominacjach. Swój sukces zawdzięczał głównie animacjom oraz filmom krótkometrażowym, które zrewolucjonizowały świat kina. Bez wątpienia był postacią absolutnie wyjątkową zarówno w historii rozrywki, jak i biznesu. Jeżeli chodzi o kategorie aktorskie, to rekordzistką jest Katharine Hepburn, zdobywczyni aż czterech statuetek dla najlepszej aktorki. Wśród mężczyzn największą liczbą nagród mogą się pochwalić Daniel Day-Lewis (trzy statuetki za najlepszą rolę męską) oraz Jack Nicholson (dwa Oscary za rolę pierwszoplanową i jeden za drugoplanową). Najczęściej nominowaną aktorką pozostaje Meryl Streep. Gwiazda ma na koncie aż 21 nominacji. Spośród nich trzy przyniosły jej wygraną – dwie dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej i jedna za rolę drugoplanową. Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Trzy filmy mogą poszczycić się tytułem najbardziej uhonorowanych w historii Oscarów. Każdy z nich zdobył imponujące 11 statuetek. Są to: „Ben-Hur” – historyczna epopeja Williama Wylera, która zdominowała ceremonię w 1960 roku; „Titanic” – dramat Jamesa Camerona o zatonięciu słynnego statku; „Władca Pierścieni: Powrót Króla” – epicki finał trylogii Petera Jacksona. Choć wszystkie z wymienionych filmów otrzymały taką samą liczbę statuetek, to jedynie „Władca Pierścieni: Powrót Króla” triumfował we wszystkich kategoriach, w których był nominowany. „Ben-Hur” miał 12 nominacji, a „Titanic” – 14, co do dziś stanowi rekord. Wyrównały go jedynie „Wszystko o Ewie” i „La La Land” (obie produkcje nagrodzone zostały sześcioma Oscarami). Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Gala wręczenia Oscarów od 2002 roku odbywa się w Dolby Theatre, wcześniej znanym jako Kodak Theatre. Obiekt mieści się przy słynnym Hollywood Boulevard i został zaprojektowany właśnie z myślą o organizacji prestiżowej ceremonii. Na przestrzeni lat gala była organizowana w aż dziewięciu różnych lokalizacjach. Początkowo była kameralnym wydarzeniem, w którym uczestniczyli wyłącznie członkowie Akademii. Jednak z czasem przekształciła się w spektakularne wydarzenie, odbywające się m.in. w Grauman's Chinese Theatre, Art Deco Pantages Theatre, a także poza Hollywood. Kto z Polaków otrzymał Oscara? Oscary to święto głównie amerykańskiego kina. Z roku na rok coraz więcej produkcji międzynarodowych również jest docenianych podczas wręczania nagród. Kilku polskich twórców również otrzymało złote statuetki. Poniżej prezentujemy listę laureatów Oscarów z naszego kraju: Maciek Szczerbowski – zdobył Oscara za krótkometrażową animację filmową „The Girl Who Cried Pearls", stworzoną razem z Chrisem Lavisem (2026); Andrzej Wajda – otrzymał honorowego Oscara w 2000 r. za całokształt twórczości; Roman Polański – zdobył Oscara za reżyserię filmu „Pianista” (2003); Janusz Kamiński – polski operator filmowy, laureat dwóch Oscarów za zdjęcia do „Listy Schindlera” (1994) oraz „Szeregowca Ryana” (1999); Paweł Pawlikowski – jego film „Ida” zdobył Oscara w kategorii Najlepszy film nieanglojęzyczny w 2015 roku; Zbigniew Rybczyński – jako pierwszy Polak zdobył Oscara za krótkometrażowy film animowany „Tango” w 1983 roku; Allan Starski i Ewa Braun – zostali nagrodzeni za scenografię do filmu „Lista Schindlera” (1994). Ciekawostki o Oscarach Choć na całym świecie mówi się „Oscar”, to jedynie potoczna nazwa. Oficjalnie statuetka nazywa się „Academy Award of Merit”. Skąd jednak wzięło się to określenie? Tak naprawdę nikt nie zna jednoznacznej odpowiedzi, ale istnieją dwie popularne anegdoty. Jedna z nich związana jest z Margaret Herrick – bibliotekarką Akademii, która podobno, widząc statuetkę, zauważyła jej podobieństwo do swojego wuja Oscara Pierce’a. Druga wersja pochodzi od aktorki i prezeski Akademii Betty Davis, która twierdziła, że nagroda przypomina jej męża Harmona Oscara Nelsona… pod prysznicem. Według tej opowieści to właśnie na jego cześć przydomek „Oscar” wszedł do użytku. Oto inne ciekawostki o Oscarach, które warto znać: W 1943 r. Greer Garson, po odebraniu nagrody, wygłosiła przemówienie trwające ponad sześć minut. Skłoniło to Akademię do wprowadzenia 45-sekundowego limitu czasowego dla każdego laureata. Każda statuetka jest unikalna. Oprócz nazwiska laureata ma także przypisany numer seryjny. Podczas II wojny światowej, z powodu niedoboru surowców, Oscary były wykonywane z gipsu. Po zakończeniu działań zbrojnych laureaci mogli wymienić swoje trofea na metalowe wersje. Dopiero w 1957 roku – podczas 29. ceremonii – wprowadzono kategorię dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Wcześniej zagraniczne produkcje otrzymywały Nagrodę Specjalną. Dziś kategoria ta funkcjonuje pod nazwą „Najlepszy film międzynarodowy”. Kompozytor John Williams to prawdziwa legenda Oscarów. Na przestrzeni 7 dekad zdobył aż 59 nominacji, jednak statuetkę otrzymał „zaledwie” 5 razy. Zupełnie inny los spotkał Kevina O’Connella – mimo 20 nominacji, nigdy nie wygrał. Wśród największych przegranych znalazły się także „Punkt zwrotny” (1977) i „Kolor purpury” (1985) – oba filmy miały 11 nominacji, ale nie zdobyły ani jednej statuetki. Beatrice Straight udowodniła, że można idealnie wykorzystać swoje „pięć minut”. Jej rola w „Network” trwała dokładnie tyle, a mimo to zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. Najmłodszą laureatką pozostaje Tatum O’Neal, która w wieku 10 lat otrzymała statuetkę za najlepszą rolę drugoplanową. Najstarszą zwyciężczynią była natomiast 81-letnia Jessica Tandy. Wyprodukowanie jednej statuetki kosztuje około 500 dolarów. W 1969 roku Katherine Hepburn („Lew w zimie”) i Barbra Streisand („Funny Girl”) otrzymały identyczną liczbę głosów w kategorii najlepszej aktorki. Akademia przyznała więc dwie nagrody. Oscary są bezcenne i to dosłownie. W 1950 roku wprowadzono zasadę, zgodnie z którą każdy laureat chcący sprzedać swoją statuetkę, musi najpierw zaoferować ją Akademii za symbolicznego dolara. Reguła ta nie działała wstecz, dlatego najdrożej sprzedanym Oscarem pozostaje statuetka dla filmu „Przeminęło z wiatrem”. Michael Jackson kupił ją w 1999 r. za rekordowe 1 542 000 dolarów. Tylko dziewięć kobiet w niemal stuletniej historii Oscarów było nominowanych w kategorii „Najlepszy reżyser”. Statuetką mogą poszczycić się: Kathryn Bigelow (The Hurt Locker), Chloé Zhao (Nomandland), Jane Campion (Psie pazury). W 2000 roku — zaledwie na 16 dni przed ceremonią — zaginęło 55 Oscarów. Amerykańska Akademia Filmowa natychmiast zamówiła nowe egzemplarze. Kilka dni później statuetki odnaleziono w koszu na śmieci koło supermarketu. Brakowało tylko trzech sztuk. W sprawie aresztowano dwóch mężczyzn, którzy trafili do więzienia na sześć miesięcy. Kilka lat po incydencie jeden z brakujących Oscarów odnaleziono u handlarza narkotykami w Miami. Pozostałe dwa do dziś nie zostały znalezione. Jedno z najsłynniejszych „selfie”, jakie kiedykolwiek udostępniono w sieci, pochodzi z gali rozdania Oscarów w 2014. Na grupowym zdjęciu widać największe gwiazdy Hollywood, m.in. Bradleya Coopera, Brada Pitta, Angelinę Jolie, Jennifer Lawrence, Meryl Streep oraz Jareda Leto. Post opublikowany na oficjalnym profilu Ellen DeGeneres na Twitterze zebrał do tej pory ponad 2 miliony polubień i jeszcze więcej, bo niemal 3 miliony udostępnień. Źródła: National Geographic Polska, oscars.org Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Serial „Peaky Blinders” rozsławił to miasto. Dziś turyści odkrywają jego gangsterską historię
Kultowy serial sprawił, że do angielskiego Birmingham zaczęły przybywać miliony turystów z całego świata. Najpierw popularność produkcji telewizyjnej, a teraz także premiera filmu „Peaky Blinders: Nieśmiertelny” ponownie kierują uwagę podróżnych na miasto, z którym związana jest historia słynnego gangu. Birmingham coraz częściej pojawia się na mapach fanów serialu, którzy chcą zobaczyć miejsca związane z jego bohaterami i sprawdzić, jak wyglądało prawdziwe tło wydarzeń przedstawionych w produkcji.
To właśnie w Birmingham na przełomie XIX i XX wieku działała grupa przestępcza znana jako Peaky Blinders, która stała się inspiracją dla twórców serialu z Cillianem Murphym. Choć wiele scen produkcji kręcono w innych częściach północnej Anglii (m.in. w Merseyside, Yorkshire czy Manchesterze) to właśnie Birmingham przyciąga dziś największe zainteresowanie turystów. Miasto zaczęło wykorzystywać popularność serialu, organizując m.in. tematyczne wycieczki i wydarzenia związane z jego historią. Po premierze filmu kontynuującego losy bohaterów zjawisko określane jako „Peaky Blinders effect” może jeszcze bardziej nasilić ruch turystyczny w tym regionie. Kim byli prawdziwi Peaky Blinders? Historia gangu z Birmingham Choć dla wielu widzów nazwa Peaky Blinders kojarzy się przede wszystkim z popularnym serialem, w rzeczywistości gang o takiej nazwie naprawdę istniał i działał w Birmingham pod koniec XIX wieku. Grupa ta funkcjonowała głównie w latach około 1890–1910 – w okresie, gdy miasto było jednym z największych ośrodków przemysłowych w Wielkiej Brytanii. Członkami gangu byli najczęściej młodzi mężczyźni pochodzący z ubogich, robotniczych dzielnic, którzy angażowali się w drobną przestępczość, uliczne bójki oraz walki o kontrolę nad określonymi częściami miasta. Zajmowali się m.in. kradzieżami, wymuszaniem pieniędzy czy zastraszaniem mieszkańców i rywalizujących grup. Nazwa gangu do dziś budzi zainteresowanie historyków. Jedna z najbardziej znanych teorii mówi, że pochodzi ona od charakterystycznych kaszkietów z daszkiem („peaky”), które nosili jego członkowie. Z kolei według popularnej legendy w daszkach mieli wszywać żyletki, którymi mogli ranić przeciwników podczas walk ulicznych. Badacze podkreślają jednak, że jest to raczej późniejszy mit – w tamtym czasie żyletki były kosztowne i trudno dostępne. W rzeczywistości Peaky Blinders byli niewielkim gangiem ulicznym, a ich działalność zaczęła stopniowo zanikać po 1910 roku, gdy kontrolę nad przestępczością w Birmingham przejęły inne grupy. Mimo to historia gangu stała się inspiracją dla twórców serialu, który po latach rozsławił nazwę „Peaky Blinders” na całym świecie. „Peaky Blinders” przyciąga turystów do Birmingham. Co mogą zobaczyć fani serialu? Ogromny sukces serialu „Peaky Blinders”, który zadebiutował w 2013 roku, znacząco wpłynął na wzrost zainteresowania Birmingham i całym regionem West Midlands wśród turystów. Produkcja BBC, która zyskała globalną popularność również dzięki platformie Netflix, sprawiła, że miasto zaczęło pojawiać się na mapach podróżników zainteresowanych turystyką filmową. W ciągu kilku lat od premiery pierwszego sezonu liczba odwiedzających Birmingham wyraźnie wzrosła – według danych lokalnych władz między 2013 a 2018 rokiem ruch turystyczny zwiększył się o ponad 25%. Co więcej, w 2018 roku miasto odwiedziło rekordowe 42,8 miliona osób, a szczególnie widoczny był wzrost liczby turystów z zagranicy, zwłaszcza ze Stanów Zjednoczonych. Popularność serialu pomogła również zmienić wizerunek Birmingham, które wcześniej kojarzono głównie z przemysłem ciężkim i powojenną architekturą, a dziś coraz częściej postrzegane jest jako miejsce związane z kulturą, historią i popkulturą. Rosnące zainteresowanie produkcją szybko przełożyło się na powstanie licznych atrakcji inspirowanych historią gangu. W mieście organizowane są specjalne wycieczki tematyczne śladami Peaky Blinders, podczas których przewodnicy opowiadają o realiach życia w Birmingham na przełomie XIX i XX wieku. Szczególną popularnością cieszą się spacery po dzielnicy Digbeth, gdzie można zobaczyć murale inspirowane serialem oraz odwiedzić miejsca stylizowane na bary i kluby z epoki. W Digbeth Loc. Studios, gdzie kręcono część scen nowego filmu, powstały także wielkoformatowe malowidła przedstawiające bohaterów serialu. Jednym z najważniejszych punktów na mapie fanów jest również Black Country Living Museum w pobliskim Dudley, które odegrało ważną rolę w produkcji serialu. To rozległy skansen prezentujący przemysłową historię regionu, z rekonstrukcjami ulic, warsztatów i domów z przełomu XIX i XX wieku. Właśnie tam powstało wiele charakterystycznych scen, w tym te rozgrywające się w otoczeniu zakładów przemysłowych i robotniczych dzielnic. Zwiedzający mogą spacerować po autentycznych ulicach epoki, wchodzić do dawnych sklepów czy warsztatów i zobaczyć, jak wyglądało codzienne życie mieszkańców regionu w czasach, gdy działał gang Peaky Blinders. Duże zainteresowanie wzbudzają także wystawy historyczne w Muzeum Policji West Midlands, gdzie prezentowane są archiwalne fotografie policyjne, dokumenty oraz artefakty związane z prawdziwym gangiem działającym w Birmingham ponad sto lat temu. Wraz z premierą filmu „Peaky Blinders: Nieśmiertelny”, którego część scen powstała już bezpośrednio w Birmingham i okolicach, lokalne władze spodziewają się kolejnej fali turystów. Tym samym wszystko wskazuje na to, że tzw. „Peaky Blinders effect” jeszcze przez długi czas będzie przyciągał do miasta fanów tej historii z całego świata. Źródła: The Guardian, Visit Birmingham, Visit Britain Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ameryka Południowa oczami Polaków. „Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy”
Ameryka Południowa dla wielu Polaków pozostaje jednym z najbardziej egzotycznych i intrygujących regionów świata. Choć oddalona od naszego kraju o tysiące kilometrów, dla niektórych stała się miejscem, w którym postanowili ułożyć swoje życie na nowo. O losach Polaków, którzy zdecydowali się na taką drogę, opowiada dokument „Nieusłyszane” autorstwa Damiana Stefańczyka i Mateusza Filipskiego.
Spis treści: W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Polka w Urugwaju. Jak wygląda życie w Montevideo? Dokument „Nieusłyszane”, czyli emigracja bez idealizowania rzeczywistości W kontekście emigracji z Polski najczęściej wskazuje się takie kierunki jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone czy Niemcy. To właśnie tam od lat wyjeżdżają osoby poszukujące pracy, stabilności lub nowych perspektyw życiowych. Zdarza się jednak, że niektórzy decydują się na znacznie bardziej odległe oraz mniej oczywiste miejsca i w poszukiwaniu akceptacji, spokoju czy poczucia przynależności próbują odnaleźć własną drogę w zupełnie innych realiach kulturowych i społecznych. Budowanie życia tysiące kilometrów od rodzinnego kraju bywa jednak doświadczeniem złożonym. Z jednej strony daje szansę na nowy początek, z drugiej często wiąże się z emocjonalnym kosztem i koniecznością redefiniowania tego, czym właściwie jest dom. Właśnie takie historie można poznać w serialu dokumentalnym dostępnym na platformie Canal+. W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Jednym z bohaterów dokumentu jest Kazimierz Sawicki, dyrektor Muzeum Imigranta w niewielkiej miejscowości Wanda w prowincji Misiones, położonej niedaleko granicy z Brazylią i słynnych wodospadów Iguazú. To właśnie tutaj w 1936 roku przybyło kilkanaście polskich rodzin, które – w obliczu narastającego napięcia w Europie i widma zbliżającej się wojny – zdecydowały się opuścić ojczyznę i rozpocząć nowe życie na innym kontynencie. Jak opowiada Sawicki, początki były niezwykle trudne. Osadnicy trafili w sam środek gęstej dżungli, gdzie brakowało dróg, infrastruktury i podstawowych warunków do życia. Polskie rodziny musiały nauczyć się funkcjonować w zupełnie nowym klimacie, wykarczować teren pod domy i pola, a z czasem budować drogi, ulice oraz świątynię. Tak powstała Colonia Wanda – nazwana na cześć legendarnej polskiej księżniczki Wandy, która według legendy nie chciała wyjść za niemieckiego władcę. Dziś o historii pierwszych osadników przypomina Muzeum Imigranta prowadzone przez Sawickiego. W jego zbiorach znajdują się m.in. stare bilety na statek, podróżne kufry, drewniany wóz czy prowizoryczna strzelba wykonana z cedrowego drewna – przedmioty, które dokumentują codzienność pionierów sprzed niemal stu lat. Choć sam Sawicki nigdy nie był w Polsce, otwarcie mówi, że czuje się Polakiem. Wspomina, że w jego domu od dziecka mówiło się po polsku, a najważniejsze wartości przekazywane z pokolenia na pokolenie to wiara, praca i zdrowie. – Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy. (...) Tu pielęgnowana jest tradycja, a pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje – mówi w dokumencie Damian Stefańczyk. Polka w Urugwaju. Jak wygląda życie w Montevideo? Moją ulubioną historią przedstawioną w dokumencie jest natomiast ta z ostatniego odcinka. Jej bohaterką jest pochodząca z Podbeskidzia Marta Sajak, która od 16 lat mieszka w Montevideo. Absolwentka studiów doktoranckich z zakresu językoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim przez lata podróżowała po Ameryce Południowej, wielokrotnie przemierzając z plecakiem zarówno Urugwaj, jak i sąsiednią Argentynę. Dziś buduje tam swoje życie u boku Urugwajczyka. W dokumencie opowiada o kraju nad Río de la Platą z dużą wrażliwością i szczerością. Przyznaje, że uwielbia niepowtarzalne zachody słońca nad estuarium rzeki, codzienny rytuał picia yerba mate oraz otwartość i pogodę ducha mieszkańców Ameryki Łacińskiej. – Polecam wszystkim zakompleksionym pobyt w Urugwaju – mówi w serialu, podkreślając pozytywne nastawienie tamtejszego społeczeństwa. Jednocześnie nie idealizuje rzeczywistości i zwraca uwagę na problemy społeczne. Jak opowiada, w wielu środowiskach uzależnienia od narkotyków zaczynają się bardzo wcześnie (często już w wieku nastoletnim), a osoby dotknięte nałogiem nierzadko dożywają zaledwie 35–40 lat. Zwraca również uwagę, że dostęp do dobrej edukacji bywa ograniczony i w dużej mierze pozostaje przywilejem zamożniejszych rodzin. W niektórych aspektach życie w Urugwaju wydaje się też zdecydowanie mniej nowoczesne niż w Europie – w domach brakuje takich urządzeń jak płyty indukcyjne czy zmywarki, a po ulicach jeżdżą przedwojenne samochody. Jednocześnie pod względem światopoglądowym kraj ten należy do najbardziej postępowych w regionie. – Urugwaj jest krajem niezwykle postępowym i nowoczesnym, jeżeli chodzi o światopogląd tych ludzi – mówi Marta. Warto bowiem wiedzieć, że Urugwaj jest jednym z najbardziej liberalnych państw. Od lat uchodzi za jedną z najbardziej stabilnych demokracji Ameryki Południowej, nazywaną niekiedy „latynoską Szwajcarią”. To kraj, w którym wcześnie zalegalizowano związki partnerskie i małżeństwa osób tej samej płci, dopuszczono adopcję dzieci przez pary jednopłciowe, a także zalegalizowano aborcję. Urugwaj był również pierwszym państwem na świecie, które w pełni zalegalizowało produkcję i sprzedaż marihuany, a państwowe plantacje są tam kontrolowane przez władze. Jak podkreśla Marta, społeczeństwo wyróżnia się także dużą otwartością wobec różnorodności. – Nie ma tutaj zwrotów „pan” i „pani”. Młodzież ze starszymi osobami rozmawia na „ty”, co sprawia, że starsi ludzie są bardzo młodzieżowi. (...) Społeczeństwo akceptuje każdy rodzaj odmienności – można być kim się chce, byle nie zagrażać zdrowiu czy życiu innych – dodaje. Dokument „Nieusłyszane”, czyli emigracja bez idealizowania rzeczywistości W kolejnych odcinkach dokumentu widzowie przenoszą się do innych części Ameryki Południowej. Karnawałowa energia Rio de Janeiro zestawiona zostaje z trudną rzeczywistością fawel i życia na społecznym marginesie. São Paulo ukazane jest z kolei jako ogromna metropolia, w której codzienność wyznaczają skrajne kontrasty – obok siebie funkcjonują tu bogactwo i głęboka bieda. Buenos Aires pokazane zostaje natomiast jako miasto o europejskiej architekturze i atmosferze, ale jednocześnie południowoamerykańskim temperamencie i dynamice życia. Twórcy tej sześcioczęściowej produkcji nie szukają spektakularnych historii ani sensacyjnych zwrotów akcji. Zamiast tego oddają głos bohaterom i skupiają się na ich osobistych doświadczeniach życia daleko od kraju. Emigracja pokazana jest tu nie jako przygoda czy spełnienie marzeń, lecz jako proces pełen napięć i sprzeczności. To jednocześnie nowy początek i trudna konfrontacja z rzeczywistością: rozpad dawnych relacji, poczucie wykorzenienia oraz ciągłe poszukiwanie własnego miejsca między dwoma światami. Dzięki tej spokojnej, obserwacyjnej narracji widz stopniowo zaczyna dostrzegać, jak różnorodne mogą być losy ludzi, którzy zdecydowali się na życie poza Polską. Z tych historii wyłania się też szersza refleksja o tym, czym właściwie jest szczęście, spełnienie i poczucie sensu. Dokument pokazuje, że nie zawsze wynikają one z posiadania, bogactwa czy spektakularnych sukcesów, a czasem rodzą się w najprostszych momentach codzienności, które można przeoczyć w pogoni za wielkimi planami. Właśnie na to zwracają uwagę bohaterowie produkcji „Nieusłyszane”. Ania z Rio de Janeiro zauważa: „Brazylijczyk potrafi się cieszyć całym sercem z kropli jakiegoś pozytywnego wydarzenia, a my nie doceniamy tego wszystkiego, co mamy”. Z kolei Marta z Montevideo zapewnia: „Czy można być szczęśliwym mając mniej? Absolutnie!”. Najbardziej ujęły mnie jednak słowa pana Kazimierza, który przypomniał: „Nie jest bogaty ten, co najwięcej ma, lecz ten, co najmniej potrzebuje”. To jeden z dokumentów, które zostają w głowie na długo po seansie. „Nieusłyszane” można już oglądać w serwisie streamingowym Canal+ Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ann Lee stworzyła własną religię. Była „jedną z najwcześniejszych feministek”
Do polskich kin zawitał „Testament Ann Lee”, który już zdobył uznanie krytyków. W roli głównej wystąpiła Amanda Seyfried, a jej kreacja przyniosła aktorce nominację do Złotego Globa. Co szczególnie interesujące, historia przedstawiona w filmie nie jest fikcją, a scenariusz oparto na losach prawdziwej kobiety z XVIII wieku, której życie i działalność religijna wzbudzały zarówno zachwyt, jak i kontrowersje. Kim była Ann Lee i dlaczego jej postać do dziś budzi tak duże zainteresowanie?
Ann Lee przez swoich wyznawców była uznawana za żeńską manifestację Boga i duchową przywódczynię wspólnoty religijnej. Jej droga do tej roli była jednak pełna dramatycznych doświadczeń. Dorastała w ubogiej rodzinie w Anglii, a w młodości zmagała się z trudnymi warunkami życia i osobistymi tragediami, które ukształtowały jej poglądy religijne. Z czasem zaczęła głosić idee duchowej czystości i wspólnotowego życia, stając się założycielką protestanckiego ruchu religijnego znanego jako szejkerzy albo szejkersi. Co sprawiło, że jej nauki zdobyły tak wielu zwolenników i jak doszło do powstania tej niezwykłej wspólnoty? Kim była Ann Lee? Trudne dzieciństwo i początki jej religijnych przekonań Ann Lee przyszła na świat w 1736 roku w Manchesterze jako drugie z ośmiorga dzieci kowala Johna Leesa. Dorastała w bardzo skromnych warunkach – cała rodzina mieszkała w niewielkim mieszkaniu należącym do dziadków, a codzienność klasy robotniczej w XVIII-wiecznej Anglii była naznaczona ubóstwem i ciężką pracą. Lee nie otrzymała formalnego wykształcenia i jako młoda dziewczyna pracowała m.in. w fabryce tekstyliów. Już w dzieciństwie wyróżniała się jednak głęboką religijnością oraz silnym przekonaniem o konieczności moralnej czystości. Wczesne doświadczenia rodzinne odegrały istotną rolę w kształtowaniu jej poglądów. W ciasnym domu była świadkiem życia intymnego rodziców, co – według wielu biografów – wywołało u niej trwałą niechęć do seksualności. Mimo to w 1762 roku wyszła za mąż za kowala Abrahama Standerina. Małżeństwo okazało się jednak dla niej niezwykle trudne – Lee urodziła czworo dzieci, które zmarły w niemowlęctwie. Kolejne osobiste tragedie umocniły ją w przekonaniu, że życie w czystości i celibacie jest drogą do duchowego zbawienia. W tym samym czasie Lee zaczęła coraz intensywniej angażować się w działalność religijną. W wieku około 22 lat dołączyła do wspólnoty Wardley Society – niewielkiej protestanckiej grupy znanej z ekstatycznych modlitw, śpiewów i tańców podczas nabożeństw. Członkowie tej wspólnoty, nazywani później „Shaking Quakers”, wierzyli m.in. w równość kobiet i mężczyzn oraz możliwość bezpośredniego doświadczenia działania Boga. Lee szybko stała się jedną z najbardziej charyzmatycznych postaci wśród wiernych. Jej radykalne poglądy – zwłaszcza nawoływanie do celibatu i odrzucenia tradycyjnego małżeństwa – budziły jednak kontrowersje i doprowadziły do konfliktów z władzami religijnymi. W 1770 roku została nawet uwięziona w Manchesterze za zakłócanie nabożeństw. To właśnie podczas pobytu w więzieniu, jak później twierdziła, doznała duchowego objawienia, które utwierdziło ją w przekonaniu, że celibat powinien stać się fundamentem nowego ruchu religijnego. Dlaczego Ann Lee wyjechała do Ameryki? Powstanie ruchu szejkerów W 1774 roku Ann Lee wraz z niewielką grupą zwolenników opuściła Anglię i wyruszyła statkiem z Liverpoolu do Nowego Jorku. Wśród towarzyszy podróży znaleźli się m.in. jej brat William Lee oraz mąż Abraham Standerin, choć ich relacja wkrótce się rozpadła. Po przybyciu do USA wspólnota zaczęła budować nowe życie w zupełnie innych warunkach społecznych i religijnych. Kilka lat później wyznawcy Lee osiedlili się w Niskayunie w stanie Nowy Jork, niedaleko Albany, gdzie powstała pierwsza trwała osada ruchu znanego dziś jako szejkerzy. Ann Lee szybko stała się centralną postacią tej wspólnoty i duchową przywódczynią, a jej wyznawcy zaczęli nazywać ją „Matką Anną”. Nauki głoszone przez Lee były w XVIII wieku wyjątkowo radykalne. Jednym z najważniejszych filarów jej doktryny był całkowity celibat – uważała ona, że seksualność jest źródłem grzechu, a życie w czystości pozwala osiągnąć duchową doskonałość. Szejkerzy odrzucali również tradycyjny model małżeństwa i własności prywatnej, a ich wspólnoty funkcjonowały w sposób niemal monastyczny. Jednocześnie Lee propagowała idee niezwykle nowatorskie jak na swoje czasy, zwłaszcza przekonanie o pełnej równości kobiet i mężczyzn. W strukturach szejkerskich kobiety mogły pełnić funkcje przywódcze, co w XVIII wieku było rzadkością w świecie religijnym. Wyznawcy wierzyli też, że drugie przyjście Chrystusa ma charakter duchowy i może objawić się w postaci kobiety – dla wielu z nich właśnie Ann Lee była taką manifestacją. Wspólnoty szejkersów wyróżniały się także charakterystycznymi nabożeństwami. Podczas modlitw wierni śpiewali, tańczyli i wykonywali rytmiczne ruchy ciała, które – według nich – oczyszczały człowieka z grzechu. Od tych praktyk wzięła się potoczna nazwa grupy: „Shaking Quakers”, czyli „drżący kwakrzy”, z czasem skrócona do „Shakers”. Członkowie wspólnoty starali się tworzyć społeczeństwo wolne od przemocy i konfliktów, dlatego zdecydowanie sprzeciwiali się wojnie. To właśnie pacyfizm stał się jednym z powodów licznych napięć z otoczeniem w czasie amerykańskiej walki o niepodległość. Lee została nawet aresztowana pod zarzutem sprzyjania Brytyjczykom, gdy odmówiła złożenia przysięgi lojalności władzom stanu Nowy Jork. Niektórzy historycy twierdzą też, że była ona jedną z pierwszych orędowniczek feminizmu. – Powiedziałabym, że Lee była jedną z najwcześniejszych feministek – dodała reżyserka Mona Fastvold. Mimo prześladowań ruch stopniowo się rozwijał. Lee i jej współpracownicy podróżowali po Nowej Anglii, głosząc kazania i przyciągając nowych wyznawców. Po jej śmierci w 1784 roku wspólnoty szejkersów zaczęły powstawać w różnych częściach Stanów Zjednoczonych. W połowie XIX wieku ruch osiągnął szczyt popularności – istniało około 20 osad, a liczba członków sięgała ok. 6 tysięcy. Szejkerzy zasłynęli wówczas także z wysokiej etyki pracy, rozwiniętego rzemiosła i licznych wynalazków, a ich wspólnoty stały się miejscem schronienia dla sierot, osób starszych czy kobiet uciekających przed przemocą. Choć dziś ruch niemal zanikł (znani są trzej członkowie), idee propagowane przez Ann Lee – zwłaszcza równość płci, życie wspólnotowe i pacyfizm – wciąż uznawane są przez historyków za niezwykle nowatorskie jak na realia XVIII wieku. Źródła: BBC, Elle Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Powstaje najdroższy film w historii Polski. Będzie opowiadał o Słowianach
To nie będzie kolejna „cepelia”. Wojciech Smarzowski chce zbudować prawdziwe grody i zrekonstruować starosłowiańską mowę, by opowiedzieć o czasach Mieszka I. „Swadźba” i „Chrzest” mają być najdroższymi i najbardziej autentycznymi filmami w historii naszej kinematografii. Kiedy premiera?
Wojciech Smarzowski tworzy filmy, które nikogo nie pozostawiają obojętnym. Jego produkcje, tak jak „Wołyń”, „Kler” oraz „Dom dobry” dotykają bolesnych traum społecznych. Reżyser przedstawia te zjawiska w sposób bezkompromisowy. Czy tak samo będzie w przypadku przygotowywanej właśnie produkcji? Tym razem Smarzowski wziął się za temat związany z początkami państwa polskiego. Akcja filmu rozgrywać się będzie w drugiej połowie X wieku i dotyczyć będzie Słowian. Trzy warstwy słowiańskiej duszy Co do tej pory zdradzili na temat filmu jego twórcy? Scenariusz, współtworzony przez Wojciecha Rzehaka (autora m.in. „Kleru”), opiera się na kilku przeplatających się płaszczyznach. „Film składa się z trzech warstw. Pierwsza, która teraz przyciąga naszą uwagę najsilniej, to Mieszko i to, co działo się w wielkiej polityce, czyli budowanie państwowości. Drugi wątek jest przygodowy, można powiedzieć awanturniczy. (…) Trzecia płaszczyzna będzie związana z wierzeniami oraz obyczajami” – mówi w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” Wojciech Rzehak. Akcja filmu rozpocznie się w latach 963–964, kiedy Mieszko I ścierał się z Wieletami i Wolinianami. Oś czasu produkcji uwzględnia rok 966, bezpośrednio związany z chrztem władcy, oraz rok 967, w którym Mieszko odniósł zwycięstwo nad Wichmanem dzięki sojuszowi z Czechami. Wierzenia i obrzędy Słowian Warstwa dotycząca wierzeń i rytuałów Słowian będzie stanowić ważną cześć produkcji. Twórcom zależy na dowartościowaniu słowiańskiej mitologii, którą postrzegają jako „scancelowaną”. Wojciech Rzehak stwierdził, że chce „dowartościować słowiańską mitologię, którą nam zabrano”. Z tego powodu filmowcy chcą zaprezentować na ekranie kilka ważnych ceremonii i świąt: Swadźba (Swaćba) – staropolski ceremoniał zaślubin, będący istotnym rytuałem przejścia, Tryzna – słowiański obrzęd żałobny i pogrzebowy, Noc Kupały oraz Szczodre Gody – celebrowanie przesileń letniego i zimowego. Życie społeczności zostanie pokazane jako nierozerwalnie zrośnięte z naturą i cyklem pór roku, co scenarzysta Wojciech Rzehak porównuje do konstrukcji „Chłopów” Reymonta. Fachowcy ramię w ramię z filmowcami Reżyser kategorycznie odrzuca estetykę „cepelii”, stawiając na maksymalny realizm w przedstawianiu sposobów oddawania czci bogom, dbałość o detale ubiorów oraz wykorzystanie zrekonstruowanego języka dawnych Słowian. „Nie idziemy w kierunku technologii 3D, spora część dekoracji powstawanie od zera” – podkreślił Rzehak. Od samego początku prac, czyli od 2016 roku, konsultantem historycznym projektu jest Igor Górewicz, autor monografii o uzbrojeniu Słowian. Każdy element scenariusza, uzbrojenia i ubiorów jest weryfikowany pod kątem zgodności z badaniami archeologicznymi i opiniami fachowców. Takie podejście powoduje spore koszty i w konsekwencji może być to najdroższa polska produkcja filmowa w historii. Na jakim etapie są prace nad filmem i kiedy wielka premiera? Jak zdradził „Gazecie Wyborczej” Rzehak, film ma być zaprezentowany w kinach w 2028 roku. Wcześniej całe przedsięwzięcie było ogłaszane pod zbiorczym roboczym tytułem „Słowianie Swaćba”. W trakcie trwających blisko dekadę prac nad koncepcją rozważano również stworzenie trylogii, w skład której miały wejść filmy o tytułach: „Swadźba”, „Postrzyżyny” oraz „Chrzest”. Z najnowszych informacji wynika, że produkcja będzie podzielona na dwie części o tytułach: „Swadźba” oraz „Chrzest”, które będzie można obejrzeć za jednym razem z przerwą. Obsada filmu nie jest jeszcze znana. Twórcy stawiają na młodych aktorów, bo jak argumentują – Mieszko I u szczytu potęgi był zaledwie 30-letnim mężczyzną. Źródła: Gazeta Wyborcza, Telemagazyn Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ten film zmienił cały kraj. Po 25 latach „Władca Pierścieni” nadal napędza turystykę
Fenomen „Władcy Pierścieni” w Nowej Zelandii to jeden z najbardziej spektakularnych przykładów tego, jak kino może przekształcić wizerunek całego państwa. Filmowa adaptacja prozy J.R.R. Tolkiena nie tylko zachwyciła widzów na całym świecie, ale też trwale wpłynęła na gospodarkę, turystykę i sposób, w jaki Nowa Zelandia postrzega samą siebie. Mimo że od premiery pierwszej części minęło już 25 lat, magia Śródziemia wciąż przyciąga tysiące podróżnych spragnionych spotkania z krajobrazami, które stały się synonimem filmowego rozmachu.
Gdy w 2001 roku na ekrany kin trafiła pierwsza część trylogii „Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia”, świat zobaczył Nową Zelandię w zupełnie nowym świetle. Epickie plenery, wykorzystane przez reżysera Petera Jacksona sprawiły, że kraj stał się wizualnym ucieleśnieniem literackiego Śródziemia. Organizatorzy wycieczek szybko odnotowali rosnące zainteresowanie podróżami śladami bohaterów, a w latach 2000–2006 liczba przyjazdów turystów wzrosła o około 40%. Fani powieści z 1954 roku oraz kinowej trylogii zaczęli masowo odwiedzać miejsca znane z ekranu, w tym słynne „Shire”. Co istotne, efekt ten nie był chwilową modą – po ćwierćwieczu od premiery pierwszego filmu turystyka inspirowana „Władcą Pierścieni” nadal pozostaje jednym z filarów promocji kraju. „Dom Śródziemia”. Jak „Władca Pierścieni” zmienił Nową Zelandię? Kiedy trylogia „Władca Pierścieni” została przez Petera Jacksona nakręcona w całości w Nowej Zelandii, kraj zyskał coś więcej niż tylko rolę planu zdjęciowego. Stał się „Domem Śródziemia” – a to określenie na trwałe weszło do oficjalnej narracji promocyjnej państwa. Szacuje się, że w pierwszych latach po premierze od 6 do nawet 10% zagranicznych turystów wskazywało film jako główny powód przyjazdu. Oznacza to, że tysiące podróżnych wybierało kierunek wyłącznie po to, by zobaczyć na własne oczy krajobrazy znane z ekranu. Symbolicznym centrum tego zjawiska stała się wioska Hobbitów w Matamata – filmowy Hobbiton, który przekształcono w stałą atrakcję turystyczną. Dziś to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w kraju, generujące znaczące przychody dla regionu Waikato i całej branży turystycznej. Film idealnie wpisał się również w narodową kampanię „100% Pure New Zealand”, promującą dzikie, spektakularne i – w przekazie marketingowym – niemal nietknięte krajobrazy. Wizerunek surowych gór, rozległych łąk i dramatycznych wybrzeży, utrwalony w kinie, stał się wizytówką państwa. Ekonomiczne skutki okazały się długofalowe. Turyści inspirowani filmem wydawali w Nowej Zelandii setki milionów dolarów rocznie, a sukces serii – wzmocniony później przez trylogię „Hobbit” – przyczynił się do rozwoju całego sektora audiowizualnego. Studia takie jak Weta Workshop w Wellington zyskały międzynarodową renomę, a przemysł filmowy zaczął przynosić gospodarce miliardy dolarów nowozelandzkich rocznie. Co więcej, ćwierć wieku po premierze pierwszej części zainteresowanie „Władcą Pierścieni” nie słabnie – a Nowa Zelandia wciąż korzysta z kapitału kulturowego, który narodził się wraz z filmowym Śródziemiem. 25 lat później: jak „Władca Pierścieni” wciąż napędza turystykę Nowej Zelandii? Ponieważ twórcy trylogii „Władca Pierścieni” wykorzystali ponad 150 plenerowych lokalizacji w Nowej Zelandii, filmowa wizja Śródziemia trwale zrosła się z realnym krajobrazem kraju. W efekcie miejsca takie jak Park Narodowy Tongariro (utożsamiany z Mordorem i Górą Przeznaczenia) czy okolice Wellington (gdzie powstawały sceny z Isengardu) przestały być jedynie punktami na mapie, a zaczęły funkcjonować jako kultowe przestrzenie popkultury. To właśnie ta silna identyfikacja sprawiła, że wraz ze zbliżającą się 25. rocznicą premiery pierwszej części ponownie wzrosło zainteresowanie podróżami tematycznymi. Skala tego zjawiska znajduje odzwierciedlenie w danych branżowych. Skoro kolejne pokolenie widzów odkrywa filmy na nowo (za pośrednictwem platform streamingowych i rocznicowych wydarzeń) rośnie także liczba zapytań o wyjazdy inspirowane sagą. Organizator Goway odnotował 97-procentowy wzrost zapytań o trasy związane z „Władcą Pierścieni” w drugiej połowie roku w porównaniu z analogicznym okresem 2024 r., a już około 20% programów do Nowej Zelandii zawiera elementy związane z filmem, w tym wizytę na planie Hobbitonu w Matamata. Jak podkreślił Anthony Saba z Goway: „Skutki oglądania tych filmów 10–20 lat temu są nadal odczuwalne i to właśnie dlatego ludzie dziś przyjeżdżają do Nowej Zelandii”. Dodał: „To dobra opowieść. A kto nie lubi dobrej historii?”. W konsekwencji rośnie także frekwencja w najbardziej rozpoznawalnych lokalizacjach. Plan filmowy Hobbitonu odwiedziło w ubiegłym roku około 600 tysięcy gości, a – jak zapowiada jego dyrektor generalny Shayne Forrest – w roku jubileuszowym liczba ta ma utrzymać się na podobnym poziomie. Jednocześnie dane Tourism New Zealand wskazują, że co piąty Amerykanin odwiedzający kraj w 2025 roku deklarował inspirację serią fantasy przy podejmowaniu decyzji o podróży. Oznacza to, że filmowy impuls przekłada się bezpośrednio na realne przepływy turystyczne. Co istotne, zainteresowanie nie ogranicza się wyłącznie do sentymentu wobec kina. Ponieważ film wyeksponował monumentalne, niemal nietknięte krajobrazy, turyści przyjeżdżają nie tylko „zobaczyć plan”, lecz również doświadczyć przestrzeni i natury, które stały się symbolem Śródziemia. Jak zauważa Rachel Cooper z Red Savannah, wzrost rezerwacji na 2026 rok (wyższy o 37% niż rok wcześniej) wiąże się z rosnącą fascynacją dziką przyrodą, parkami narodowymi (takimi jak Fiordland, Tongariro, Mount Aspiring czy Kahurangi) oraz potrzebą ucieczki od miejskiego stylu życia. W rezultacie fenomen sprzed 25 lat nie wygasł, lecz przekształcił się w trwały mechanizm napędzający turystykę – oparty na emocjonalnej więzi z historią, która dla wielu widzów wciąż pozostaje żywa. Źródła: Travel Weekly, Egzotyka.tv, Cathay Pacific Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Możesz spać w pokoju jak z „Wichrowych Wzgórz”. Ten pobyt jest całkowicie darmowy
„Wichrowe Wzgórza” to jedna z najczęściej adaptowanych powieści w historii kina i telewizji, która na przestrzeni dekad doczekała się licznych interpretacji ekranowych. W najbliższych dniach do kin trafi kolejna wersja tej historii z Margot Robbie i Jacobem Elordi w rolach głównych. Fala zainteresowania nową produkcją sprawiła, że literacki świat wrzosowisk znów ożył – tym razem również poza ekranem. Fani mrocznej opowieści o namiętności i obsesji mogą bowiem przenieść się w jej klimat dosłownie, wygrywając nocleg w apartamencie Airbnb inspirowanym filmową wizją tej historii.
Niewielka miejscowość Haworth od lat buduje swoją tożsamość wokół dziedzictwa sióstr Brontë, a literacka przeszłość stała się fundamentem jej współczesnej turystyki. Dawne przemysłowe miasteczko przekształciło się w ważny punkt na mapie podróży tematycznych, przyciągając miłośników klasycznej literatury z całego świata. Centralną rolę odgrywa tu Brontë Parsonage Museum, mieszczące się w dawnym domu rodziny Brontë. Teraz, wraz z rosnącym oczekiwaniem na nową, mroczną interpretację historii w reżyserii Emerald Fennell, głośno jest o kolejnej atrakcji – stylizowanej przestrzeni noclegowej inspirowanej filmową estetyką, która pozwala gościom dosłownie zanurzyć się w atmosferze świata znanego z powieści. Apartament inspirowany „Wichrowymi Wzgórzami” Ekskluzywna przestrzeń noclegowa inspirowana filmową interpretacją powieści Emily Brontë mieści się na terenie jakobińskiej posiadłości Holdsworth House w Halifaxie – historycznego hotelu, w którym podczas pracy na planie zatrzymali się Margot Robbie oraz Jacob Elordi. Obiekt położony jest w samym centrum krajobrazu określanego mianem krainy Brontë, a od Haworth (czyli miejscowości związanej z życiem i twórczością sióstr) dzieli go zaledwie około dwadzieścia minut jazdy. Surowe wrzosowiska, kamienne zabudowania i otwarta przestrzeń północnej Anglii tworzą scenerię spójną z atmosferą literackiego pierwowzoru. Wejście do apartamentu prowadzi przez niepozorny, kamienny budynek stojący naprzeciw głównej bryły hotelu, co potęguje wrażenie przejścia do odrębnej, niemal scenicznej rzeczywistości. Wąski korytarz utrzymany w głębokich tonach czerwieni i oświetlony światłem świec buduje nastrój intymności oraz dramatyzmu, który znajduje kulminację w obszernej sypialni stylizowanej na pokój Cathy w Thrushcross Grange. Przestrzeń ta została pomyślana nie tylko jako luksusowe wnętrze, lecz jako wizualna interpretacja osobowości bohaterki – oddaje jej emocjonalną intensywność i oferuje gościom wgląd w jej wewnętrzny świat. Aranżacja nawiązuje do relacji Cathy z Edgarem Lintonem, dlatego całość utrzymana jest w zmysłowej, nasyconej uczuciami stylistyce, traktowanej jako scenograficzne rozwinięcie tej historii. Ściany w cielistych odcieniach, wielowarstwowe faktury tkanin oraz detale dekoracyjne – od motywów przypominających pulsujące żyły na poduszkach po subtelne elementy wplecione w wyposażenie – wzmacniają wrażenie obecności i emocjonalnego napięcia. Dzięki temu nocleg nie ogranicza się do estetyki, lecz staje się doświadczeniem immersyjnym, łączącym hotelowy komfort z teatralną scenografią i psychologicznym portretem literackiej postaci. Filmowe atrakcje i romantyczne doświadczenia w krainie Brontë To jednak nie wszystko. Otóż po drugiej stronie ulicy, w historycznych wnętrzach Holdsworth House, działa jadalnia zaaranżowana na wzór filmowego Thrushcross Grange. To właśnie tam goście uczestniczą w tematycznej kolacji przy świecach, której scenografia (srebrne dekoracje, ciężkie tkaniny i przygaszone światło) buduje atmosferę znaną z ekranowej interpretacji powieści. Menu opiera się na regionalnej kuchni Yorkshire, podanej w formie eleganckiej, wielodaniowej uczty, co wzmacnia wrażenie uczestnictwa w świecie przedstawionym, a nie jedynie hotelowej usłudze gastronomicznej. Ponieważ całe doświadczenie zaplanowano jako romantyczną podróż w realia historii Cathy i Heathcliffa, program obejmuje także aktywności w plenerze. Uczestnicy mogą wyruszyć na przejażdżki konne po okolicznych wrzosowiskach, wziąć udział w popołudniowej herbacie w stylu brytyjskim oraz posłuchać w kameralnej oprawie ścieżki dźwiękowej filmu, której współtwórczynią jest Charli XCX. W ten sposób warstwa dźwiękowa i krajobrazowa uzupełniają narrację wizualną, tworząc spójne, immersyjne przeżycie. Organizatorzy w plan włączyli również wyraźny wątek literacki, czyli wizytę w Haworth, gdzie mieści się Brontë Parsonage Museum, przechowujące rękopisy i pamiątki po siostrach Brontë. Region od lat funkcjonuje jako naturalne zaplecze produkcyjne dla kina i telewizji; realizowano tu m.in. zdjęcia do seriali „Happy Valley” i „Gentleman Jack”, co dodatkowo wzmacnia filmowy kontekst wizyty. Co więcej, spokojna o tej porze roku miejscowość Haworth sprzyja spacerom po wrzosowiskach i wizytom w lokalnych pubach. W pobliżu można także odwiedzić zabytkowy Shibden Hall, artystyczne Hebden Bridge oraz historyczną linię Keighley and Worth Valley Railway, co rozszerza pobyt o kontekst kulturowy i krajobrazowy. Samo doświadczenie ma charakter limitowany – „Cathy’s Bedroom” będzie dostępna podczas trzech kilkudniowych pobytów między 27 lutego a 4 marca, każdy dla maksymalnie dwóch osób. Udział jest bezpłatny i obejmuje pełne wyżywienie, a zgłoszenia przyjmowane są od 20 lutego według zasady „kto pierwszy, ten lepszy” na stronie Airbnb. Jak dodała Dana Nussbaum z Warner Bros. Pictures: „Projekt pozwala widzom doświadczyć nie tylko romantycznej historii bohaterów, lecz także surowego krajobrazu Yorkshire, który stanowi integralny element opowieści przeniesionej na ekran”. Źródła: Daily Mail, Airbnb Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Prawdziwa historia Wielkiego Marty'ego. Czy filmowy mistrz ping-ponga istniał naprawdę?
Film „Wielki Marty” z Timothéem Chalametem, który właśnie wszedł na ekrany polskich kin, jest jednym z największych faworytów tegorocznego wyścigu po Oscary. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że historia ambitnego pingpongisty jest inspirowana prawdziwymi wydarzeniami.
Spis treści: Dzieciństwo i młodość Marty'ego Reismana – prawdziwe początki legendy Droga do sukcesu i rywalizacja na światowym poziomie Filmowa interpretacja biografii – granica faktu i fikcji Wpływ Marty’ego na sport i dalsze losy pingpongisty Wyróżniony 10 nominacjami do Oscara film Josha Safdiego „Wielki Marty” opowiada historię utalentowanego, ale niedocenianego pingpongisty Marty'ego Mausera, który próbuje przebić się na światowe salony sportu mimo przeciwności losu. Obraz pokazuje trudną drogę zawodnika od lokalnych turniejów do międzynarodowej sławy oraz cenę, jaką musi zapłacić za sukces. Czy Marty istniał naprawdę? Tak – reżyser nie kryje, że inspiracją do powstania filmu była prawdziwa historia pingpongisty Marty'ego Reismana. Dzieciństwo i młodość Marty'ego Reismana – prawdziwe początki legendy Prawdziwy Marty Reisman – podobnie jak jego filmowy odpowiednik – przyszedł na świat w 1930 roku w żydowskiej rodzinie na nowojorskim Manhattanie, w dzielnicy o silnej tożsamości etnicznej i społecznej. Dorastając w trudnych realiach ekonomicznych Wielkiego Kryzysu, szybko odkrył, że sport może być nie tylko ucieczką od codzienności, lecz także szansą na przekroczenie barier społecznych. Ping-pong, czyli tenis stołowy, w latach 30. i 40. XX wieku zyskiwał w Stanach Zjednoczonych coraz większą popularność – zarówno jako forma rekreacji w parkach, jak i jako dyscyplina rywalizacji sportowej na poziomie lokalnym. Już w dzieciństwie Marty Reisman wyróżniał się niezwykłą sprawnością manualną oraz błyskotliwością, które szybko zwróciły uwagę okolicznych graczy i właścicieli klubów sportowych. Jego wczesne sukcesy wynikały z umiejętności adaptacji do różnych stylów gry oraz z ogromnej determinacji, budzącej podziw zarówno rywali, jak i mentorów. Rodzina, pochodzenie i środowisko społeczne Wychowanie w żydowskiej rodzinie w Nowym Jorku miało istotny wpływ na kształtowanie charakteru Marty’ego Reismana. W realiach pierwszej połowy XX wieku dzieci imigrantów często napotykały bariery społeczne i ekonomiczne, co wymagało od nich ponadprzeciętnej zaradności oraz wytrwałości. Rodzina Reismana nie była wyjątkiem – Marty już od najmłodszych lat podejmował dorywcze prace, by wspierać domowy budżet. Podobnie jak to pokazano w filmie – pracował w lokalnym sklepie. Jego determinacja, by wyróżnić się w sporcie, wyrastała właśnie z tych trudnych doświadczeń i stanowiła motor napędowy jego późniejszych sukcesów. Droga do sukcesu i rywalizacja na światowym poziomie Kariera Marty’ego Reismana nabierała tempa w latach 40., gdy zaczął regularnie triumfować w lokalnych turniejach ping-ponga rozgrywanych w Nowym Jorku i innych miastach wschodniego wybrzeża. W tym okresie amerykański tenis stołowy przeżywał dynamiczny rozwój, a rywalizacja między zawodnikami miała coraz większe znaczenie nie tylko sportowe, lecz także społeczne. Reisman szybko zdobył opinię niezwykle utalentowanego i niekonwencjonalnego gracza, słynącego z nietypowego uchwytu rakietki oraz zaskakujących zagrań. Wbrew popularnym uproszczeniom nie zdobył mistrzostwa USA w 1949 roku, lecz przez dekady budował swoją pozycję jako jeden z najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich zawodników, odnosząc liczne sukcesy w turniejach krajowych i międzynarodowych. Był jednym z pionierów, którzy podejmowali rywalizację z czołowymi graczami z Europy i Azji – regionów, gdzie tenis stołowy osiągnął już rangę sportu o ogromnym prestiżu. Filmowa interpretacja biografii – granica faktu i fikcji Filmowa wizja losów Marty’ego koncentruje się na kluczowych etapach kariery bohatera, łącząc elementy autentyczne z narracją fabularyzowaną. Dramatyczne pojedynki oraz konflikty rodzinne zostały wyraźnie wzmocnione pod kątem emocjonalnym, co jest typowe dla kina biograficznego. Twórcy podporządkowali przebieg wydarzeń zasadom dramaturgii, budując wyraziste punkty kulminacyjne i symboliczne momenty przełomu. Jedną z najważniejszych różnic między filmem a rzeczywistością jest sposób przedstawienia turnieju w Azji. W obrazie pełni on rolę przełomowego momentu kariery, po którym bohater niemal natychmiast zdobywa międzynarodową sławę. W rzeczywistości zagraniczne występy Reismana były rozciągnięte w czasie i miały charakter stopniowego budowania pozycji, bez jednego spektakularnego zwycięstwa, które odmieniłoby jego los z dnia na dzień. Podobnie uproszczono wątek rywalizacji z Endo. W filmie Endo jest przedstawiony jako główny antagonista i sportowy odpowiednik „czarnego charakteru”, skupiający w sobie wszystkie trudności, z jakimi mierzy się bohater. Historycznie rywalizacja Reismana była znacznie bardziej rozproszona, a sukcesy i porażki wynikały z konfrontacji z wieloma zawodnikami o różnych stylach gry, nie zaś z jednej symbolicznej relacji. Istotnym elementem fabularyzacji jest również postać grana przez Gwyneth Paltrow, ukazana jako emocjonalne i moralne oparcie bohatera oraz katalizator jego przemiany. W rzeczywistości w życiu Reismana nie istniała jedna osoba o tak jednoznacznej roli – relacje osobiste miały charakter bardziej złożony i mniej dramatyczny, a decyzje sportowe wynikały zarówno z ambicji, jak i z pragmatycznych uwarunkowań codzienności. W rzeczywistości sukces Reismana był efektem wieloletniej, systematycznej pracy oraz nieustannego doskonalenia techniki, a nie serii widowiskowych zwrotów akcji. Filmowe zwycięstwa, często osiągane w skrajnie dramatycznych okolicznościach, zostały wyraźnie podkolorowane na potrzeby narracji. Mimo tych uproszczeń ogólna wymowa filmu – mówiąca o wytrwałości, walce z przeciwnościami i pokonywaniu własnych ograniczeń – pozostaje zgodna z duchem prawdziwej historii, choć jej szczegóły podporządkowano logice ekranowej opowieści. Wpływ Marty’ego na sport i dalsze losy pingpongisty Po zakończeniu czynnej kariery sportowej Marty Reisman zaangażował się w popularyzację tenisa stołowego w Stanach Zjednoczonych. Pozostał aktywny jako barwna postać środowiska sportowego – występował w pokazach, uczestniczył w turniejach pokazowych i wspierał młodszych zawodników swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Zyskał opinię oryginalnego innowatora i mentora, który promował grę opartą na intuicji, kreatywności i swobodzie stylu, przeciwstawiając się sztywnym schematom szkoleniowym. Marty Reisman był dwukrotnie żonaty i miał córkę Debbie ze swoją pierwszą żoną, Geri Falk. Jego drugą żoną była Yoshiko Reisman. Zmarł w 2012 roku. Źródła: The True Story Behind ‘Marty Supreme’, The Real-Life Story Behind Marty Supreme, What’s the True Story Behind Marty Supreme?, Is Marty Supreme Based on a True Story? Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Te lokalizacje z filmu „Kevin sam w Nowym Jorku” to zimowy must-see. Wyglądają jak z bajki
Nowy Jork na przełomie roku zamienia się w bajkową scenerię znaną z przygód Kevina McCallistera. Podpowiadamy, które miejsca odwiedzić, aby poczuć atmosferę kultowej produkcji i zobaczyć najpiękniejsze dekoracje w mieście.
Spis treści: Święta w Nowym Jorku jak z filmu Rockefeller Center The Plaza Hotel Central Park Katedra Świętego Patryka w Nowym Jorku 5th Avenue Co zobaczyć w Nowym Jorku w zimie? Nowy Jork, mimo że nie zalicza się do największych miast świata, w wielu branżach i tak uchodzi za globalną stolicę. Dotyczy to między innymi biznesu, mody czy telewizji. To właśnie w NYC, jak nazywają Nowy Jork Amerykanie, odbywają się Tygodnie Mody, a swoje siedziby mają MTV, marka Calvina Kleina czy ONZ. Powstało tu też wiele filmów, które uchodzą za kultowe. Nie ma więc przesady w powiedzeniu, że Nowy Jork nie potrzebuje reklamy. W końcu powodów, żeby odwiedzić tzw. Wielkie Jabłko, są dziesiątki. Nie jest to też tanie miasto, dlatego decydując się na taki wyjazd, warto zaplanować zwiedzanie zgodnie z pewnym kluczem. Dzięki temu ograniczymy spontaniczne wydatki i być może uda nam się zwiedzić wszystkie atrakcje w ciągu 5 dni. To także obniży koszty wyjazdu. Święta w Nowym Jorku jak z filmu Miasto tak wielkie i różnorodne, jak Nowy Jork, można zwiedzać na wiele sposobów. Jednym z kluczy są słynne filmowe lokalizacje. W końcu NYC był scenerią dla wielu produkcji kinowych oraz telewizyjnych. Polakom jedno z największych miast w USA kojarzy się między innymi ze świątecznym filmem „Kevin sam w Nowym Jorku”. To kontynuacja hitu „Kevin sam w domu”, który w naszym kraju od lat jest symbolem świątecznej tradycji, a dla niektórych niemal obowiązkowym punktem Bożego Narodzenia. Jeszcze lepsze od rodzinnego seansu „Kevina” może być podążanie jego śladami po Nowym Jorku. Jeśli zależy nam na tym, aby na żywo odczuć magię kultowego filmu sprzed ponad 30 lat, grudzień i styczeń to najlepszy czas na wizytę w Nowym Jorku. Miasto jest już przystrojone i miejscami wygląda jak ze świątecznej pocztówki. Rockefeller Center Miejscem, gdzie w Nowym Jorku najbardziej czuć świąteczny klimat, zdecydowanie jest Rockefeller Center. Każdego roku, już od ponad 90 lat, staje tu największa choinka w mieście. Imponuje nie tylko rozmiarami. Drzewko jest przystrojone tysiącami lampek LED, dzięki czemu wygląda zjawiskowo. Niedziwne więc, że nowojorska choinka zawsze przyciąga miliony turystów. W filmie Kevin podziwia ją pod koniec swojej przygody, a sama scena uchodzi za jedną z najbardziej kultowych. Ogromna choinka to niejedyny świąteczno-zimowy akcent w Rockefeller Center. Nowojorczycy i turyści przychodzą tu również poślizgać się na lodowisku. To jedna z obowiązkowych atrakcji podczas grudniowych wyjazdów do NYC. Gdzie? 45 Rockefeller Plaza, między 49th a 50th Street. The Plaza Hotel Otwarty w 1907 roku The Plaza Hotel to jeden z najbardziej luksusowych hoteli na świecie. W filmie Kevin melduje się tu po użyciu karty kredytowej ojca. I tu ciekawostka: kultowe przezabawne sceny w pokoju były kręcone w studiu, za to lobby, winda i zewnętrzne ujęcia to prawdziwa Plaza. Jak można się domyślać, Plaza nie jest tanim hotelem. Aby tam zajrzeć, wcale nie musimy jednak być gośćmi. Eleganckie lobby jest otwarte dla zwiedzających. Każdy może też odwiedzić Plaza Food Hall – luksusowe miejsce idealne na szybki lunch lub deser. Gdzie? 768 5th Avenue, przy rogu 59th Street i Central Parku. Central Park Nie da się odwiedzić Nowego Jorku i nie zajrzeć do Central Parku. Zielone serce miasta zajmuje powierzchnię 341 hektarów. W zimie park również wygląda przepięknie, zwłaszcza po opadzie śniegu. Nie dziwi więc, że filmowy Kevin spędza sporo czasu w białym Central Parku. Będąc tam, koniecznie odwiedź: Bethesda Terrace: Piękną arkadową konstrukcję z widokiem na Bethesda Fountain. To tu Kevin rozmawia z gołębiarką. Gapstow Bridge: Jeden z najczęściej fotografowanych mostów w parku. Pojawia się w scenie ucieczki Kevina. Wyjątkową zimową atrakcją jest też popularne lodowisko Wollman Rink w południowej części parku. Katedra Świętego Patryka w Nowym Jorku Neogotycka katedra, której budowa zakończyła się w 1879 roku. Jest jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w Nowym Jorku. W filmie pojawia się w tle w kilku scenach. W grudniu katedra jest ozdobiona świątecznymi dekoracjami. Warto wejść do środka, aby podziwiać witraże i architekturę. Gdzie? 5th Avenue, między 50th a 51st Street. 5th Avenue Kevin odwiedza sklepy przy 5th Avenue, w tym FAO Schwarz (choć scena z zabawkowym sklepem była kręcona w fikcyjnym Duncan's Toy Chest). Obecnie FAO Schwarz mieści się w Rockefeller Plaza i nadal warto je zobaczyć. Jego wnętrze to raj dla fanów zabawek. Oczywiście nadal warto też przejść się po 5th Avenue, choćby po to, żeby podziwiać okna wystawowe luksusowych sklepów takich jak Saks Fifth Avenue, Tiffany & Co. czy Cartier. Co zobaczyć w Nowym Jorku w zimie? Warto też się zgubić i na własną rękę odkrywać zimowy Nowy Jork. W końcu nie wszystkie znane miejsca „zagrały” w filmie. Na przykład Empire State Building. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Nowym Jorku. W święta budynek jest podświetlany w świątecznych kolorach. Miłośników świątecznego klimatu urzeknie także wizyta w Winter Village w Bryant Park. Na miejscu stoi ponad 170 stoisk z unikatowymi rękodziełami, świątecznymi ozdobami i pysznymi przekąskami z całego świata. Wieczorami w parku organizowane są specjalne wydarzenia, w tym koncerty na świeżym powietrzu. Warto zajrzeć również do Dyker Heights, nieoficjalnie nazywanej „najbardziej świąteczną dzielnicą Nowego Jorku”. Tradycja dekorowania domów sięga tam lat 80. Dziś przyciąga tłumy turystów z całego świata, a to dlatego, że niektóre dekoracje kosztują tysiące dolarów, a mieszkańcy wynajmują specjalistów do tworzenia spektakularnych instalacji świetlnych. Najlepiej wybrać się tam wieczorem, kiedy domy dosłownie świecą. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.