Gdzie stoi filmowy Fackham Hall? Pałace i wioski z „Wujowego dworu” istnieją naprawdę
W kinach pojawił się film „Wujowy dwór”, którego akcja toczy się w Anglii lat 30. XX wieku. Produkcja łącząca elementy komedii i dramatu już zbiera pierwsze entuzjastyczne recenzje, jednak nie wszyscy wiedzą, że okazała posiadłość z ekranu nie jest jedynie filmową scenografią. Dwór, który stał się sercem opowieści, istnieje naprawdę – i kryje własną historię.
Choć „Wujowy dwór” (w oryginale „Fackham Hall”) jest fikcyjną opowieścią rozgrywającą się w realiach Anglii lat 30. ubiegłego wieku, twórcy filmu zadbali o wyjątkową autentyczność przestrzeni. Zdjęcia realizowano w kilku historycznych posiadłościach położonych w pobliżu Liverpoolu, w regionie, który od lat przyciąga filmowców swoim niepowtarzalnym charakterem i zachowaną architekturą. Niektóre z tych miejsc można rozpoznać z wcześniejszych produkcji, natomiast inne dopiero teraz wychodzą z cienia, odsłaniając widzom swój filmowy potencjał. To właśnie te lokalizacje nadały „Wujowemu dworowi” surową, elegancką i zakorzenioną w historii brytyjskich rezydencji atmosferę. Prawdziwy pałac z filmu „Wujowy dwór” Główną rezydencją, w której w filmie „Wujowy dwór” rozgrywają się losy rodziny Davenportów, jest Knowsley Hall – zabytkowa posiadłość położona w hrabstwie Merseyside, na wschód od Liverpoolu. Twórcy zdecydowali się wykorzystać właśnie tę rezydencję, ponieważ jej skala, architektura i otoczenie najlepiej oddawały charakter fikcyjnego Fackham Hall. Dzięki temu film zyskał wiarygodną scenografię, osadzoną w przestrzeni, która faktycznie odzwierciedla styl angielskich rezydencji lat 30. Knowsley Hall jest siedzibą rodziny Stanley, hrabiów Derby, już od ponad 600 lat. Tak długa historia sprawiła, że posiadłość była wielokrotnie przebudowywana, a każdy etap pozostawił po sobie trwałe ślady. Najstarsze części rezydencji pochodzą z przełomu XV i XVI wieku, późniejsze rozbudowy w XIX stuleciu nadały jej reprezentacyjny charakter, a współczesne renowacje przywróciły dawną spójność stylistyczną. Dzięki nim pałac zachował zarówno autentyczne elementy historyczne, jak i elegancję typową dla angielskich rezydencji wiejskich. Na decyzję o wyborze tej lokalizacji bezpośrednio wpłynął również rozległy, prywatny park o powierzchni około 1000 ha. Ogrody, dziedzińce i szerokie alejki otaczające pałac umożliwiły realizację scen plenerowych, które wymagają przestrzeni i naturalnego światła. To właśnie dlatego w Knowsley Hall kręcono najważniejsze fragmenty filmu – autentyczność otoczenia sprawiła, że nie było konieczności rozbudowy scenografii, a film zyskał naturalność, której nie da się osiągnąć w studiu. Knowsley Hall od lat przyciąga filmowców i turystów, co jest bezpośrednim skutkiem zarówno walorów architektonicznych pałacu, jak i statusu zabytku. Choć posiadłość pozostaje w prywatnych rękach, część jej przestrzeni jest udostępniana podczas organizacji różnych wydarzeń, zwiedzania, a także realizacji produkcji telewizyjnych. Knowsley Hall wykorzystywano bowiem też w innych filmach i serialach – wystąpił m.in. w „The Ipcress File” oraz „Hollyoaks”. Pozostałe miejsca, w których kręcono „Fackham Hall” Choć Knowsley Hall pełni w filmie funkcję głównej rezydencji, twórcy „Wujowego dworu” wykorzystali również szereg innych lokalizacji na terenie Merseyside i Wirral, aby zbudować możliwie zróżnicowaną i wiarygodną przestrzeń fabularną. Jednym z kluczowych miejsc był Croxteth Hall wraz z przylegającym parkiem krajobrazowym. Rezydencja ta, dzięki zachowanym oryginalnym wnętrzom i wyposażeniu, pozwoliła zrealizować ujęcia wymagające historycznej scenografii. W Croxteth Hall znajdują się m.in. wiktoriańskie kuchnie, reprezentacyjne schody w stylu królowej Anny, salon Lady Sefton oraz liczne korytarze i pomieszczenia użytkowe, które umożliwiły wierne odtworzenie zaplecza funkcjonowania dużej posiadłości. Nic dziwnego, że obiekt wcześniej wykorzystywano w takich produkcjach, jak „Peaky Blinders”, „Wojna światów” czy „House of Guinness”. Do scen miejskich wybrano natomiast monumentalne Cunard Building przy Water Street w Liverpoolu. Jego klasyczna fasada, będąca częścią słynnych „Trzech Gracji”, nadała filmowi atmosferę lat 30. i pozwoliła stworzyć estetykę inspirowaną wielkomiejskim stylem międzywojnia. Na potrzeby zdjęć przekształcono okolicę, wykorzystując stylizowane pojazdy, rekwizyty i elementy scenografii, co dodało scenom dramaturgii i epokowego charakteru. Budynek Cunard wcześniej pojawił się m.in. w „The Crown”, „It’s a Sin”, „Cilla” oraz „Florence Foster Jenkins”. Co więcej, twórcy wykorzystali też hotel Aloft Liverpool, mieszczący się w dawnym Royal Insurance Building. Ten obiekt, wzniesiony na początku XX wieku jako jeden z pierwszych budynków o konstrukcji stalowej w Wielkiej Brytanii, charakteryzuje się neobarokową fasadą i bogatymi zdobieniami wnętrz. Dzięki temu stał się idealnym tłem dla scen wymagających elegancji, przestronności oraz kontrastu między tradycją a nowoczesnością. Zupełnie inny klimat oddawały natomiast zdjęcia realizowane w Thornton Hough – zabytkowej wiosce na Półwyspie Wirral. Jej brukowane uliczki, tradycyjne kamienne domy i historyczna zabudowa z XVII i XVIII wieku stworzyły scenerię, która podkreśliła różnicę między wystawnym światem arystokracji a spokojną codziennością angielskiej prowincji. W filmie wykorzystano zarówno charakterystyczną dzielnicę The Folds, jak i wnętrza klubu Thornton Hough Village, którego klasyczny wystrój dodawał scenom społecznych interakcji autentyczności. W filmie pojawił się także Kościół św. Jerzego – jego architektura i kameralny charakter idealnie wpisywały się w realia epoki, w której rozgrywa się fabuła, dlatego świątynia pojawia się w kilku kluczowych scenach. Źródła: Explore Liverpool, 4Filming, Liverpool Echo Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wodospad z „Opowieści z Narnii” jest w Polsce. To miejsce zachwyciło filmowców
Wiele lat temu „Opowieści z Narnii” podbiły wyobraźnię widzów na całym świecie. Miliony dzieci marzyły, by za drzwiami szafy odnaleźć przejście do krainy pełnej magii, niezwykłych stworzeń i monumentalnych krajobrazów. Niewielu jednak wie, że część filmowych scen powstała w Polsce – a jeden z najbardziej malowniczych wodospadów naszego kraju stał się tłem dla baśniowego świata stworzonego przez C.S. Lewisa.
„Opowieści z Narnii” od momentu premiery uchodziły za jedną z najbardziej sugestywnych wizji świata równoległego – miejsca, do którego prowadzi niepozorne przejście, a dalej rozciąga się kraina pełna śniegu, lasów i pradawnej magii. Gdy popularność książek C.S. Lewisa doprowadziła do ich ekranizacji, twórcy stanęli przed wyzwaniem przełożenia tej literackiej wyobraźni na rzeczywiste pejzaże. Szukali plenerów o nieoczywistej urodzie – surowych, dzikich, a jednocześnie niezwykle fotogenicznych. Jedno z takich miejsc znaleźli w Polsce. To właśnie tu, w sercu gór, zrealizowano sceny, które w filmie stały się częścią baśniowej Narnii, choć na co dzień stanowią element realnego krajobrazu. Wodospad Kamieńczyka w filmie „Opowieści z Narni: Książę Kaspian” Choć filmowa Narnia powstawała w wielu zakątkach świata, jedną z najbardziej rozpoznawalnych scen z „Księcia Kaspiana” zrealizowano w miejscu, które dla polskich turystów od lat ma status ikony. To Wodospad Kamieńczyka w Karkonoszach – najwyższy wodospad polskich Sudetów, spadający trzema kaskadami do potężnego Kamieńczykowego Wąwozu. Ekipa Andrew Adamsona trafiła tu w lipcu 2007 roku, wracając do Polski po doświadczeniach z pierwszej części, którą kręcono m.in. w Tatrach, Błędnych Skałach i na jeziorze Siemianówka. Tym razem twórcy szukali miejsca, które oddałoby atmosferę dzikiej, nienaruszonej Narnii – przestrzeni surowej, majestatycznej, a jednocześnie na tyle charakterystycznej, by widzowie zapamiętali ją jako element baśniowego świata. Kamieńczyk idealnie spełniał te oczekiwania. W filmie pojawia się w scenie, w której rodzeństwo Pevensie przemierza las w poszukiwaniu lwa Aslana, próbując przedostać się przez kanion. Wodospad widoczny jest wówczas w tle, ale jego obecność buduje klimat, łącząc monumentalność karkonoskiej natury z aurą niepokoju, która towarzyszy bohaterom. Dla widza to krótkie ujęcie, lecz dla filmowców było to jedno z najbardziej wymagających miejsc w całej produkcji. Sam wodospad, na co dzień będący pomnikiem przyrody i jednym z najczęściej odwiedzanych punktów Karkonoszy, musiał zostać przygotowany z dbałością o ochronę środowiska. Mimo że Polska była wtedy jedynie „dodatkiem” do głównych lokacji w Nowej Zelandii, Czechach czy Słowenii, Kamieńczyk zdobył status jednego z najbardziej pamiętnych plenerów filmowej Narnii i stał się dowodem na to, że imponujące pejzaże można znaleźć znacznie bliżej niż na drugim końcu świata. Najwyższy wodospad Sudetów i jego baśniowe otoczenie Wodospad Kamieńczyka to jedno z najbardziej spektakularnych miejsc Karkonoszy i naturalna brama do świata skalnych formacji, surowych urwisk oraz świerkowych lasów, które od stuleci pobudzają wyobraźnię podróżników. Trzy kaskady spadają tu łącznie z wysokości 27 metrów, tworząc smukły strumień wody wciśnięty między pionowe ściany Kamieńczykowego Wąwozu, najgłębszego tego typu kanionu w polskich Sudetach. Tuż za środkową kaskadą kryje się Złota Jama, niewielka grota wykuta przez dawnych Walończyków – średniowiecznych poszukiwaczy minerałów, którzy na tych terenach wydobywali ametysty, pegmatyty i inne cenne kruszce. Dziś trudno wyobrazić sobie, by w tak dzikiej scenerii mogły funkcjonować warsztaty, jednak ślady po działalności Walończyków wciąż nadają temu miejscu wyjątkowy, niemal archeologiczny charakter. Zwiedzający mogą podziwiać wodospad zarówno z górnej platformy widokowej, jak i z dna wąwozu, do którego prowadzi zabezpieczona metalowa kładka. Wejście wymaga dodatkowego biletu oraz założenia kasku, ponieważ wąska szczelina skalna potrafi być nieprzewidywalna, zwłaszcza po intensywnych opadach. Zanurzenie się w tej przestrzeni pozwala poczuć potęgę karkonoskiej natury – echo spadającej wody, chłód wilgotnych ścian i półmrok wąwozu tworzą atmosferę, którą wielu odwiedzających określa jako „baśniową”. Nie bez powodu Kamieńczyk doczekał się również własnej legendy. Według jednej z najbardziej znanych opowieści, wodospad miał powstać z łez siedmiu rusałek opłakujących tragiczny los Łabudki – nimfy zakochanej w młodym poszukiwaczu kamieni, Broniszu. Ich dramatyczna historia, zakończona śmiercią obojga na skalnym urwisku, na zawsze miała odcisnąć się w karkonoskim krajobrazie, nadając wodospadowi aurę melancholii i niezwykłości. Aby w pełni doświadczyć atmosfery tego miejsca i wygodnie eksplorować karkonoskie szlaki, wielu turystów wybiera nocleg w pobliskiej Szklarskiej Porębie. Jedną z komfortowych baz wypadowych jest Bergo Resort & SPA – obiekt położony blisko górskich tras, oferujący udogodnienia sprzyjające rodzinnemu wypoczynkowi. Hotel ten organizuje wycieczki z przewodnikiem, dzięki czemu odkrywanie najważniejszych zakątków Karkonoszy nie wymaga dodatkowych przygotowań. Źródła: Filmowe szlaki, Bardzo Kontent Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Epidemia ospy we Wrocławiu w 1963 roku – poznajcie historię, którą przypomniał serial „Czarna śmierć”
Czarna ospa kojarzy się z podręcznikami historii i odległymi wiekami, ale jedna z jej ostatnich wielkich epidemii w Europie rozegrała się całkiem niedawno – we Wrocławiu w 1963 roku. Miasto zamieniło się w zamkniętą strefę, a szczepienia były przepustką do normalności. Dla wielu to zapomniany epizod z czasów PRL. Teraz temat ten powraca na srebrny ekran za sprawą nowego serialu TVP.
Spis treści: Czym jest ospa prawdziwa? Ospa na szklanym ekranie Epidemia ospy we Wrocławiu Czy dziś czarna ospa jest zagrożeniem? To była choroba, którą w Polsce uważano już za egzotyczną. Epidemia we Wrocławiu okazała się jedną z największych w powojennej Europie. Była to również ostatnia na świecie, która wystąpiła na tak dużą skalę w tamtym czasie. Kolejną była pandemia COVID-19. Czym jest ospa prawdziwa? Ospa prawdziwa jest jedną z najgroźniejszych chorób w historii cywilizacji. Wywołuje ją wirus Variola vera. W przeszłości dziesiątkowała całe populacje, powodując miliony zgonów. Jak można się nią zarazić? Wirus przenosi się drogą kropelkową. Można go złapać także przez kontakt z osobą chorą. Zarazić można się też przez dotyk skażonych przedmiotów lub strupów chorego. Objawy choroby są złożone. Zaczyna się jak ostra grypa. Występują dreszcze, wysoka gorączka i silne bóle mięśni. Charakterystycznym znakiem rozpoznawczym jest plamisto-grudkowa wysypka. Pojawia się ona głównie na twarzy i kończynach. Następnie grudki zmieniają się w pęcherzyki i krosty. Krosty te z czasem zasychają w strupy. Strupy te odpadały, pozostawiając szpecące blizny. Choroba nie tylko szpeci, ale też jest groźna dla zdrowia i życia. U osób niezaszczepionych ryzyko śmierci wynosiło 30%. Ospa na szklanym ekranie Temat ospy prawdziwej powrócił do szerszej świadomości za sprawą nowego serialu Telewizji Polskiej zatytułowanego „Czarna śmierć”, który przybliża wydarzenia epidemii ospy prawdziwej we Wrocławiu w 1963 roku. Jak wynika z danych nadawcy, produkcja w reżyserii Kuby Czekaja wzbudził spore zainteresowanie nie tylko krytyków filmowych, ale przede wszystkim widzów. Jest to jednocześnie thriller medyczny, dramat rodzinny i pełna tajemnic opowieść szpiegowska. Pierwszy odcinek zobaczyło przed telewizorami prawie półtora miliona osób, a cieszy się też sporym powodzeniem w serwisie VOD. – Tym samym TVP notuje najwyższą oglądalność swojego oryginalnego serialu jesienią 2025 roku – podało biuro prasowe. Tytuł „Czarna śmierć” jest jednak trochę mylący. Bardziej odpowiednim określeniem byłoby „czarna ospa”. Nazwa pochodzi bezpośrednio od objawów choroby. W końcowej fazie ospy prawdziwej krosty na ciele chorego pokrywały się strupami, które z czasem zasychały. Te zaschnięte strupy w wyniku drapania miały kolor czarny – stąd właśnie potoczna nazwa „czarna ospa”. Określenie „czarna śmierć” jest dwuznaczne, bo tradycyjnie odnosi się do plagi dżumy, która zdziesiątkowała ludność Europy w średniowieczu. Objawem były m.in. czarne plamy powstające na skutek obumierania tkanek. Poza tym zainfekowani mieli wysoką gorączkę wymiotowali krwią, kasłali i mieli dreszcze. Dżumę wywołują bakterie Yersinia pestis. Chorobę przenoszą szczury, pchły, gryzonie polne i leśne. Można też zakazić się drogą kropelkową. Dżuma dziś występuję w bardzo ograniczonym zakresie, a śmiertelność nie jest już tak wysoka ze względu na zaawansowane sposoby leczenia, w tym antybiotyki. Inne filmy na temat epidemii we Wrocławiu Obecna produkcja TVP inspirowana wydarzeniami we Wrocławiu z 1963 nie jest pierwsza w tym temacie. Józef Bakalarski, operator Polskiej Kroniki Filmowej (PKF), został wpuszczony do odizolowanego miasta i stworzył film reportaż zatytułowany „Operacja VV” (VV – od wirusa Variola vera), który był wyświetlany w kinach. Później, w 2000 roku, powstał dokument w reżyserii Tomasza Orlicza. Był on częścią serii dokumentalnej zatytułowanej „Czarny serial”, opowiadającej o największych katastrofach w Polsce po 1945 roku. Jeden odcinek poświęcony był też zatonięciu promu Jan Heweliusz. Epidemia ospy we Wrocławiu Czarna ospa przybyła do Wrocławia w 1963 z daleka. Pacjentem zero był funkcjonariusz służb bezpieczeństwa, Bonifacy Jędynak, który powrócił zakażony z Delhi w Indiach. Po kilku dniach poczuł się źle. Trafił do szpitala. Początkowo lekarze z Gdańska błędnie zdiagnozowali u niego malarię. Po polepszeniu stanu, 15 czerwca, pacjent został wypisany do domu. Epidemia zatacza coraz szersze kręgi Jednak już tego samego dnia zachorowała salowa, która sprzątała jego separatkę w szpitalu MSW. U niej także postawiono błędną diagnozę: ospa wietrzna. Lekarz, który opiekował się salową, również zachorował. Córka salowej, 27-letnia kobieta, zmarła 4 lipca. Przed śmiercią zaraziła około trzydziestu osób na ślubie krewnej. Wirus rozprzestrzeniał się już od 47 dni, przenoszony drogą kropelkową oraz poprzez przedmioty i ubrania. Przełom w rozpoznaniu Dopiero 9 lipca dr Bogumił Arendzikowski ze Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrocławiu postawił właściwą diagnozę: ospa prawdziwa. Alarm ogłoszono 15 lipca. Władze na początku ukrywały informację o zagrożeniu. Chciały uniknąć paniki. Sytuację utrudniał fakt, że Bonifacy Jędynak był funkcjonariuszem SB, a jego wyjazd był tajemnicą służbową. Izolacja miasta W końcu podjęto decyzję o izolacji miasta. Na rogatkach stanęły patrole milicji obywatelskiej (MO). Osoby bez ważnego świadectwa szczepienia nie mogły wjechać ani wyjechać. Zakazano im również korzystania z transportu publicznego. Sprzedaż biletów (PKP, PKS, LOT) odbywała się tylko po okazaniu zaświadczenia o szczepieniu . To było jedyne rozwiązanie problemu tej wirusowej choroby. Wielka akcja szczepień We Wrocławiu wprowadzono obowiązkowe i powszechne szczepienia ochronne. W ciągu zaledwie kilku tygodni zaszczepiono ponad 400 tysięcy mieszkańców, a w całym kraju zaszczepiono ponad 8,2 miliona ludzi. Szczepionki sprowadzano m.in. z ZSRR i Węgier. Za uchylanie się od obowiązkowych szczepień groziła grzywna do 4500 zł (przeciętne wynagrodzenie wówczas wynosiło 1763 zł) lub nawet kara więzienia do 15 lat. Skutecznym sposobem walki z ospą było też stworzenie miejsc odosobnienia, czyli izolatoriów. Osoby, które miały kontakt z chorymi, były odseparowywane na 21 dni. Bilans walki z ospą we Wrocławiu Ostatni przypadek zachorowania odnotowano 10 września 1963 roku. Wrocław oficjalnie ogłoszono miastem wolnym od czarnej ospy 19 września 1963 roku. Na ospę zachorowało łącznie 99 osób w całej Polsce, a zmarło 7 osób. Co ciekawe, cztery z ofiar śmiertelnych to pracownicy służby zdrowia. Byli to lekarz, dwie pielęgniarki i salowa. Czy dziś czarna ospa jest zagrożeniem? Czy dziś czarna ospa nam zagraża? Jak podaje sanepid, jej próbki znajdują się w laboratoriach w Instytucie Preparatów Wirusowych w Moskwie oraz w Centrum Kontroli Chorób w Atlancie. Istnieje ciągłe zagrożenie, że wirus ospy prawdziwej może zostać wykorzystany jako broń biologiczna, dlatego są pilnie strzeżone. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła wykorzenienie ospy prawdziwej w 1980 roku. W konsekwencji wycofania szczepień, ludność w Polsce, podobnie jak w większości innych krajów, jest obecnie nieodporna na wirusa ospy prawdziwej. Źródła: Sanepid, Gov.pl, Archiwum Państwowe, TVP, Grażyna Trzaskowska, Epidemia czarnej ospy we Wrocławiu w 1963 roku, Wrocław 2008, Andrzej Kraska-Lewalski, Czarna Pani we Wrocławiu...,, Ossolineum 2019. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jak narodził się „Frankenstein”: od naukowych eksperymentów po krajobraz, który zainspirował Mary Shelley
Horror z 1818 roku, opisujący powstanie potwora Frankensteina uznawany jest za pierwszą na świecie powieść science fiction. Od tamtej pory motyw monstrum, będącego efektem eksperymentów nad martwym ludzkim ciałem, pojawia się w licznych przeróbkach oraz adaptacjach filmowych i serialowych. Skąd autorka – Mary Shelley – zaczerpnęła inspirację do stworzenia tego ponadczasowego popkulturowego klasyka?
Spis treści: Z towarzyskiej zabawy w światowy bestseller Czy doktor Frankenstein żył naprawdę? Miejsca jak z horroru? Niekoniecznie – co inspirowało autorkę „Frankensteina”? Wulkan Tambora w Indonezji Londyn i Bolonia – świadkowie rozwoju nauki La Spezia, Archangielsk i Orkady – śladami Frankensteina 7 listopada na platformie „Netflix” pojawiła się nowa adaptacja XIX wiecznej powieści „Frankenstein”. Tym razem historia Victora Frankensteina i jego potwora została opowiedziana przez Guillermo del Toro – reżysera znanego z filmów takich jak „Kształt wody” czy „Pinokio”. Choć akcja filmu rozgrywa się głównie w Wielkiej Brytanii, pierwowzór z 1818 roku obejmował swoim zasięgiem wiele zakątków świata. Jakie miejsca były więc inspiracją do powstania historii o człekopodobnym monstrum i skąd wziął się pomysł na stworzenie potwora Frankensteina? Z towarzyskiej zabawy w światowy bestseller Początki powstania „Frankensteina” brzmią zaskakująco niewinnie, jeśli zestawić je z późniejszą, światową sławą tej mrocznej historii. Według przekazów praca nad horrorem rozpoczęła się, gdy angielska pisarka Mary Shelley wraz ze swoim mężem Percym Shelleyem wdali się w pewną towarzyską rozrywkę. Przebywali oni wtedy w szwajcarskich Alpach, u innego znanego romantycznego poety – Lorda Georga Byrona. Zabawa polegała na wymyśleniu i stworzeniu opowieści grozy. Mary zdecydowała się na opisanie historii szalonego naukowca, Victora Frankensteina, który zapragnął stworzyć kreaturę podobną do człowieka z fragmentów ciał wydobytych z grobów. Podtytuł powieści – „czyli współczesny Prometeusz” – nawiązuje do mitologicznej postaci Prometeusza. Według greckich mitów nie tylko wykradł on ogień Zeusowi, by podarować go ludziom, lecz także stworzył człowieka – niczym doktor Frankenstein. Czy doktor Frankenstein żył naprawdę? Niektóre źródła donoszą, że Mary Shelley, pisząc swoją powieść, mogła inspirować się prawdziwą postacią zamieszkującą południowe Niemcy. Wiadomo, że małżeństwo Shelleyów, zanim dotarło do Szwajcarii, podróżowało przez Związek Niemiecki, gdzie mogli natknąć się na zamek Frankenstein. Budowla, której ruiny znajdują się w okolicy miasta Darmstadt, była niegdyś zamieszkiwana przez alchemika Johanna Konrada Dippela. Naukowiec prowadził tam laboratorium, w którym miał eksperymentować na ludzkich i zwierzęcych zwłokach. Dippel podobno twierdził nawet, że odkrył sposób, by dożyć 135 lat — co przywodzi na myśl fikcyjnego, nieśmiertelnego potwora z historii Shelley. Nie ma jednak pewności, czy niemiecki, mroczny alchemik rzeczywiście stał się pierwowzorem literackiego Frankensteina. Wiadomo natomiast, że bezpośrednim natchnieniem dla pisarki był sen, w którym ujrzała naukowca ożywiającego swoje monstrum za pomocą „jakiejś potężnej maszyny”. Miejsca jak z horroru? Niekoniecznie – co inspirowało autorkę „Frankensteina”? Miejsca, które zadziałały na wyobraźnię Mary Shelley, to nie tylko południowoniemiecki zamek. Wśród nich są zarówno te, które prawdopodobnie stanowiły bezpośrednie natchnienie, jak i te, których wpływ był bardziej subtelny. Co ciekawe, lokalizacje te rozsiane są po całym świecie, tworząc fascynującą mapę inspiracji dla brytyjskiej pisarki. Wulkan Tambora w Indonezji Choć akcja książki nie rozgrywa się w Azji, to właśnie tamtejszy wulkan na wyspie Sumbawa miał ogromny wpływ na jej powstanie. W 1815 roku – tuż przed podróżą Shelleyów po Europie – doszło do największej w historii nowożytnej erupcji wulkanu. Wybuch Tambory pochłonął dziesiątki tysięcy ofiar, a do atmosfery przedostały się olbrzymie ilości pyłu i siarki. Substancje te odbijały promienie słoneczne, doprowadzając do globalnego ochłodzenia i tzw. „roku bez lata”. Właśnie w tym mrocznym, chłodnym i burzowym okresie Mary Shelley przebywała nad Jeziorem Genewskim. Uwięziona przez złą pogodę, spędzała czas w domu, czytając gotyckie opowieści i tworząc własną historię – z której narodził się „Frankenstein”. Londyn i Bolonia – świadkowie rozwoju nauki Jednym z kluczowych źródeł inspiracji były wówczas coraz popularniejsze badania nad elektrycznością. W dzienniku z grudnia 1814 roku Mary Shelley zapisała, że uczestniczyła w londyńskim „wykładzie Garnerina – o elektryczności, gazach i fantasmagorii”. To doświadczenie mogło stać się impulsem do opisania procesu ożywienia stworzenia Victora Frankensteina. Podobny wpływ miały eksperymenty włoskiego lekarza Luigiego Galvaniego, który odkrył, że naelektryzowane ostrze może wywołać ruch w oderwanej nodze żaby. Doświadczenie to zasugerowało, że elektryczność może „tchnąć iskrę życia” – ideę, która później stała się jednym z filarów powieści Shelley. La Spezia, Archangielsk i Orkady – śladami Frankensteina Na kartach powieści można odnaleźć liczne odniesienia do rzeczywistych miejsc: La Spezia – nad Morzem Śródziemnym, gdzie doktor Frankenstein ściga swoje monstrum; Archangielsk – północne miasto, w pobliżu którego kończy się historia; Archipelag Orkadów – tam naukowiec planuje stworzyć drugiego potwora. Wszystkie te inspiracje sprawiły, że dzieło autorki stanowi nadal żyjący i aktualny tekst. Nowe interpretacje „Frankensteina” dowodzą, że utwór ma wymiar ponadczasowy, do czego niewątpliwie przyczyniły się liczne inspiracje kreujące ostateczną książkę. Źródła: Smithsonian, Ohio State Univesity, Time Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Co się dzieje, gdy na morzu dochodzi do przestępstwa? „Kobieta z kabiny 10” pokazuje mroczną stronę rejsów
W nowym thrillerze Netflixa „Kobieta z kabiny dziesiątej” Laura „Lo” Blacklock (w którą wciela się Keira Knightley) budzi się w środku nocy na luksusowym superjachcie i słyszy krzyk. Gdy podchodzi do balkonu, dostrzega, jak sądzi, ślady krwi na barierce i kogoś wypadającego za burtę. Ale co by się stało, gdyby taka sytuacja naprawdę miała miejsce na statku? Jak funkcjonują procedury obsługi pasażerów w rejsach, gdy dochodzi do wypadku lub podejrzenia tragedii na pokładzie?
Spis treści: Jak naprawdę wyglądają procedury, gdy ktoś wypada za burtę? Co się dzieje, gdy na pokładzie dochodzi do przestępstwa? Kto odpowiada za dochodzenie w sprawie przestępstw na wodach międzynarodowych? Film z Keirą Knightley w roli głównej bije obecnie rekordy popularności na Netflixie, przyciągając uwagę widzów na całym świecie. Akcja rozgrywająca się na luksusowym jachcie od pierwszych minut trzyma w napięciu, a atmosfera klaustrofobicznego niepokoju narasta z każdą sceną. W jednej z kluczowych momentów dziennikarka Laura „Lo” Blacklock alarmuje załogę po tym, jak jest przekonana, że była świadkiem zbrodni. Rozpoczynają się gorączkowe poszukiwania rzekomo zaginionego pasażera – jednak wbrew jej słowom wszyscy na pokładzie wydają się obecni. Gdy jeden z członków załogi nakazuje odwołać wezwanie Mayday do Straży Przybrzeżnej, Blacklock pyta z niedowierzaniem: „Zadzwoniłeś do Straży Przybrzeżnej?”, na co słyszy spokojną odpowiedź: „Oczywiście że tak”. Thriller „Kobieta z kabiny 10”, oparty na bestsellerowej powieści Ruth Ware, to nie tylko opowieść o strachu i obsesji, lecz także historia, która w zaskakująco realistyczny sposób dotyka kwestii bezpieczeństwa na morzu. Warto więc przyjrzeć się temu, jak podobna sytuacja wyglądałaby w rzeczywistości, gdyby podczas rejsu faktycznie doszło do tragedii. Jak naprawdę wyglądają procedury, gdy ktoś wypada za burtę? W sytuacji, gdy pasażer lub członek załogi wypadnie za burtę, obsługa statku natychmiast wdraża ściśle określone procedury bezpieczeństwa. –Najprościej mówiąc, statek zawraca dokładnie w miejsce, w którym znajdowała się osoba, by rozpocząć akcję poszukiwawczą – wyjaśnił w rozmowie z „USA Today” Michael Winkleman, prawnik z kancelarii Lipcon, Margulies & Winkleman specjalizujący się w prawie morskim. Jeśli jednak nikt nie był świadkiem zdarzenia ani nie zarejestrowały go kamery, procedura wygląda inaczej. W pierwszej kolejności załoga przeszukuje statek, od kabin i korytarzy po pokłady rekreacyjne, aby upewnić się, że zaginiona osoba nie znajduje się na pokładzie. – Nie ma sensu zawracać ogromnego statku w poszukiwaniu kogoś, kto po prostu siedzi w barze i pije drinka – tłumaczył Winkleman. Takie poszukiwania mogą trwać nawet kilka godzin. Dopiero gdy nie przyniosą rezultatu, kapitan podejmuje decyzję o zawróceniu jednostki i rozpoczęciu akcji ratunkowej na morzu, a służby pokładowe powiadamiają odpowiednie władze przybrzeżne. W zależności od miejsca zdarzenia działania te prowadzone są we współpracy z krajowymi ośrodkami ratownictwa morskiego – w Europie z służbami SAR (Search and Rescue), a w Stanach Zjednoczonych ze Strażą Przybrzeżną (U.S. Coast Guard). Celem jest jak najszybsze dotarcie do miejsca, w którym osoba mogła wpaść do wody, zanim prądy morskie uniemożliwią skuteczne poszukiwania. Co się dzieje, gdy na pokładzie dochodzi do przestępstwa? W przeciwieństwie do fabuły thrillera „Kobieta z kabiny 10” na współczesnych statkach wycieczkowych obowiązują precyzyjne procedury dotyczące przestępstw na morzu. Większość dużych jednostek posiada własne służby ochrony, które pełnią funkcję policji pokładowej. – Gdy istnieje podejrzenie przestępstwa, to właśnie one przejmują kontrolę nad sytuacją – wyjaśnił Winkleman. Standardowy protokół zakłada natychmiastowe odizolowanie miejsca zdarzenia, zabezpieczenie dowodów i uniemożliwienie dostępu osobom postronnym. – Jeśli mają podejrzanego, personel ochrony może go zatrzymać i umieścić w areszcie pokładowym. W praktyce jest to więzienie na statku – dodał prawnik. Równocześnie załoga ma obowiązek powiadomić odpowiednie władze w najbliższym porcie, do którego zmierza. W przypadku rejsów na Karaiby może to być Bahamas Maritime Authority, natomiast w Europie – służby morskie kraju, w którego wodach znajduje się statek. Ostatecznie decyzję o dalszym postępowaniu podejmują organy ścigania państwa, które ma prawo prowadzić śledztwo w tej sprawie. Jednak jeszcze przed zawinięciem do portu załoga sporządza szczegółowe raporty i dokumentację fotograficzną, by zachować pełny ciąg dowodowy. Kto odpowiada za dochodzenie na wodach międzynarodowych? To, kto zajmuje się śledztwem w przypadku przestępstwa na statku, zależy przede wszystkim od miejsca zdarzenia i państwa, pod którego banderą pływa jednostka. W praktyce oznacza to, że jurysdykcja na morzu często ma charakter międzynarodowy. W Stanach Zjednoczonych śledztwo prowadzi FBI, jeśli przestępstwo wydarzyło się na wodach amerykańskich, na statku należącym do firmy z USA lub dotyczyło obywateli tego kraju. Podobne zasady obowiązują w Europie – odpowiedzialność zazwyczaj spoczywa na państwie bandery lub kraju, w którego wodach doszło do zdarzenia. Sytuację komplikuje jednak fakt, że wiele statków pływa pod tzw. tanimi banderami, zarejestrowanymi w państwach o łagodniejszych przepisach, takich jak Bahamy, Panama czy Malta. W takich przypadkach dochodzenia często wymagają współpracy międzynarodowych służb i organów morskich. Źródła: USA Today, BBC, Guardian, Międzynarodowa Organizacja Morska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowy sezon serialu „1670”. Nie tylko Adamczycha, ale też all inclusive w Turcji
Podróż do Turcji otwiera nowy rozdział w historii serialu „1670”. Szybko jednak okazuje się, że Adamczycha bez pana długo nie pociągnie. A to dopiero początek – bo planowane królewskie dożynki doprowadzą wszystkich do granic wytrzymałości. Nowe postaci i zmiana scenografii to tylko część niespodzianek w tej popularnej produkcji Netfliksa.
W grudniu 2023 roku miała miejsce premiera na platformie Netflix pierwszego sezonu serialu komediowego „1670”. Produkcja ta szybko zaskarbiła sobie uznanie wśród polskiej publiczności. A to za sprawą absurdalnego humoru wplecionego w tematykę szlacheckiej Polski. W środę Netflix udostępnił drugi sezon „1670”. Co tym razem będzie kombinował Jan Paweł? Nie tylko Adamczycha Nowością w tej odsłonie produkcji jest to, że bohaterowie wybierają się poza wieś Adamczychę, ba! Nawet za granicę i to na wymarzone wakacje all inclusive do… Turcji. Tam Jan Paweł po raz pierwszy w życiu zobaczy wielbłąda, którego uzna za chorego konia. Oczywiście kilkaset lat temu nie było mowy o wakacjach w takiej formie i jest to tylko wymysł twórców serialu. Jednak dziś all inclusive w Turcji cieszy się wśród Polaków wielkim powodzeniem. Około 90% turystów znad Wisły wizytujących Anatolię korzysta z tej opcji. Filmowy Jan Paweł nie spędza wiele czasu na odpoczynku w ciepłych kraju. Musi wracać doglądać prac we wsi. W końcu, jak sam mówi, „Chłop bez pana to jak kurczak bez głowy... głowy lwa!”. – Mam wrażenie, że o ile w pierwszym sezonie dopiero zarysowaliśmy ten świat, w drugim znacząco go rozszerzamy i myślę, że to będzie widoczne. Oczywiście Adamczycha i jej główni bohaterowie grają nadal najważniejszą rolę, ale jesteśmy też w nowych miejscach, jest znacznie więcej akcji i pojawiają się też nowe postacie – mówi pomysłodawca i autor scenariusza „1670”, Jakub Rużyłło. Pora na dożynki Szlachcic Jan Paweł, który w końcu stała się właścicielem całej całości Adamczychy, realizuje swoje zachcianki. Po powrocie z wakacji zaczyna przygotowania do dożynek. Sprawa nie jest jednak prosta – organizacja masowej imprezy w XVII to spore wyzwanie. Również dlatego, że rodzina Jana Pawła też ma swoje pragnienia i potrzeby. Synów rozsadza ambicja – Jakub i Stanisław starają się udowodnić ojcu, że zasługują na zarządzanie folwarkiem, córka i żona kryją się z tajemnicami. Na ekranie oprócz ulubionych bohaterów Adamczychy zobaczymy również nowe postaci: hetmana wielkiego koronnego Jana Sobieskiego (wciela się w niego Tomasz Schuchardt), któremu Jan Paweł próbuje się przypodobać. Jak mu pójdzie? Pojawia się też urzędnik dworski, szlachcic Marcin, którego gra Jędrzej Hycnar. Zdjęcia w letniej konwencji Drugi sezon „1670” rozgrywa się latem. – Inspiracje malarstwem zimowym zastąpiliśmy letnim – należy więc patrzeć w kierunku Vermeera, Turnera czy Matejki – mówi Nils Crone odpowiedzialny za zdjęcia do serialu 1670. Pomysłodawcy produkcji zdradzają, że mają wiele nowych pomysłów. Być może zatem w nieco odmienionej konwencji zdjęciowej czeka nas jesień w Adamczysze, ale pewnie nie stanie się to wcześniej niż w 2026 roku. Wtedy ma mieć miejsce premiera trzeciego sezonu. Źródło: Biuro prasowe Netfliksa Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W winnicy „zatrudniono" 800 kaczek. Ptaki mają dzioby pełne roboty
W winnicy pod Kapsztadem codziennie rano do pracy rusza niezwykła ekipa – stado 800 kaczek. Biegusy indyjskie mają jedno ważne zadanie: pilnować, by szkodniki trzymały się z dala od winorośli. To ekologiczny i zaskakująco skuteczny sposób na prowadzenie uprawy.
Spis treści: Kaczki w służbie wina Symbioza ludzi i ptaków Biegusy indyjskie (Anas platyrhynchos domesticus) odgrywają istotną rolę w naturalnym utrzymaniu upraw winorośli. Te smukłe, wyprostowane kaczki doskonale radzą sobie z wyszukiwaniem i zbieraniem szkodników – zwłaszcza ślimaków – ukrytych między liśćmi. To dlatego, od ponad 30 lat, setki biegusów indyjskich wspierają ekologiczne uprawy w południowoafrykańskiej winnicy Vergenoegd Löw. Jak przekonuje Peter Stuart zarządzający winnicą, wszystko zaczęło się od zaledwie kilku sztuk. Kaczki w służbie wina Codziennie o ósmej rano w głośnej tyralierze przechodzą przez teren zabudowany i wkraczają na uprawy winorośli, gdzie rozpoczynają ucztowanie. Ptaki pomagają nie tylko w walce ze szkodnikami – ich odchody działają jak naturalny nawóz, który użyźnia glebę bez potrzeby stosowania chemii. Symbioza ludzi i ptaków Winnica funkcjonuje w pełnej harmonii z naturą. Dzięki biegusom, które skutecznie eliminują szkodniki, nie ma potrzeby sięgania po pestycydy. Ptaki realizują swoje naturalne potrzeby, jednocześnie wspierając zdrowie upraw. Towarzyszą im gęsi, pełniące rolę strażników – pilnują gniazd i chronią jaja przed wronami oraz innymi drapieżnikami. Po dniu intensywnej pracy ptaki odpoczywają, zażywając kąpieli w pobliskim stawie. Ich codzienna, barwna parada przez okolicę stała się lokalną atrakcją i przyciąga turystów z całego regionu. Działania właścicieli nie pozostały niezauważone. Za proekologiczne podejście gospodarstwo zostało wyróżnione certyfikatem organizacji WWF. Choć utrzymanie ptaków generuje wyższe koszty niż stosowanie środków chemicznych, ich obecność wspiera bioróżnorodność, wzmacnia lokalny ekosystem i chroni jakość gleby. Zobacz poranny wymarsz biegusów do pracy: View oEmbed on the source website Źródło: News24
Kazimierz i Sandomierz: dwie filmowe perły Wisły, które grają lepiej niż niejedna gwiazda
Filmowy Kazimierz i Sandomierz to nie tylko tło znanych produkcji, ale bohaterowie ekranowych historii. Odkryj filmową stronę tych miast i sprawdź, co warto zobaczyć w realu.
Spis treści: Dlaczego Kazimierz Dolny stał się gwiazdą polskiego kina i ulubieńcem reżyserów? Co przyciąga filmowców i widzów na festiwal Dwa Brzegi w Kazimierzu Dolnym? Jak Sandomierz stał się ikoną polskich seriali i filmów? Dlaczego Sandomierz to idealne miejsce na weekend i podróż w czasie? Co wyróżnia Festiwal Filmów-Spotkań NieZwykłych w Sandomierzu i dlaczego warto tam być? Gdy kamera zaczyna kręcić, niektóre miejsca zyskują nowe życie – stają się bohaterami niezapomnianych historii. Kazimierz Dolny i Sandomierz to dwa urokliwe miasta, które dzięki swojej niezwykłej atmosferze, malowniczym uliczkom i bogatej historii często występują na dużym ekranie. Położone nad Wisłą, połączone wspólną opowieścią o przeszłości i filmowym blasku, zapraszają do podróży, gdzie rzeczywistość spotyka się z magią kina. Jeśli marzysz o wyprawie inspirowanej ekranem, poznaj z nami tajemnice tych miejsc – bo set-jetting w polskim wydaniu to nie tylko moda, ale prawdziwa przygoda dla miłośników filmu i kultury. Dlaczego Kazimierz Dolny stał się gwiazdą polskiego kina i ulubieńcem reżyserów? Kazimierz Dolny to esencja polskiej malowniczości. Leżące w dolinie Wisły miasteczko zachwyca układem urbanistycznym, nadwiślańską panoramą i klimatem, który od dziesięcioleci przyciąga artystów, turystów i... reżyserów. Nazywany kiedyś „Małym Gdańskiem”, pełnił funkcję portu śródlądowego. Do dziś zachowały się bogato zdobione spichlerze i kamienice, świadczące o jego dawnej zamożności. Styl włoski, niderlandzki i lokalna tradycja architektoniczna mieszają się tu w wyjątkową całość. Już w dwudziestoleciu międzywojennym Kazimierz był ulubionym miejscem artystów. To tutaj regularnie odbywały się plenery malarskie, które wpłynęły na kształt polskiej sztuki. To właśnie ten klimat artystycznej bohemy i niepowtarzalna atmosfera małego, urokliwego miasteczka, pełnego spichlerzy i wąwozów, sprawiają, że Kazimierz tak chętnie gości filmowe ekipy. W filmowym dorobku Kazimierza Dolnego pojawiły się zarówno produkcje fabularne, jak i dokumentalne, a plenerowe ujęcia z miasteczka wzbogaciły obrazy o autentyczność i niezwykłą aurę. Znakomita lokalizacja sprawia, że Kazimierz potrafi wcielić się zarówno w scenerię historyczną, jak i współczesną, a nawet niekiedy fantastyczną. Dla fanów kina Kazimierz Dolny to także punkt obowiązkowy „set-jettingu”. Można tutaj spacerować po śladach bohaterów filmów i seriali, poczuć ich klimat i zobaczyć miejsca, które ożywają na ekranie. Warto także zwrócić uwagę, że to właśnie tu, w naturalnym plenerze, często realizowane są sesje zdjęciowe oraz produkcje reklamowe, korzystające z niezwykłego piękna tego zakątka Polski. Kazimierz stał się planem zdjęciowym m.in. dla takich produkcji jak: „Panny z Wilka” (reż. Andrzej Wajda) „Nieulotne” (reż. Jacek Borcuch) „Zakochani” (reż. Piotr Wereśniak) Dla aktywnych i spragnionych przygód Kazimierz oferuje liczne atrakcje na świeżym powietrzu. Wędrówki wąwozami, wycieczki rowerowe po malowniczych okolicach czy park linowy, który dostarczy adrenaliny całym rodzinom, to tylko niektóre z możliwości. Miłośnicy spokojniejszych rozrywek mogą wybrać się na rejs stateczkiem po Wiśle lub przejażdżkę turystyczną ciuchcią do pobliskiego Janowca. Nie można zapomnieć o kulinarnej stronie Kazimierza – urokliwe kawiarnie i restauracje oferują lokalne przysmaki i regionalne wina, które idealnie dopełniają klimat tego miejsca. Co przyciąga filmowców i widzów na festiwal Dwa Brzegi w Kazimierzu Dolnym? Miasto sprzyja także refleksji i spotkaniom ze sztuką. Festiwal „Dwa Brzegi” to jedno z najbardziej unikatowych wydarzeń kulturalnych w Polsce – łączy kino, muzykę, literaturę i sztuki wizualne w jednej przestrzeni, a seanse odbywają się na tle Wisły, wśród wzgórz i wąwozów. Festiwal Filmowy „Dwa Brzegi” to jedno z najważniejszych i najbardziej unikatowych wydarzeń kulturalnych organizowanych w Kazimierzu Dolnym. Co roku, nad malowniczym brzegiem Wisły, przez kilka dni Grażyna Torbicka spotyka się z miłośnikami kina, artystami i twórcami z całego świata, aby wspólnie celebrować film w najpiękniejszym możliwym otoczeniu. „Dwa Brzegi” to nie tylko przegląd filmów – to prawdziwe święto sztuki, podczas którego na ekranie pojawiają się filmy artystyczne, dokumentalne, eksperymentalne i niezależne produkcje, często niedostępne w szerokiej dystrybucji. Festiwal promuje kino autorskie, skupiając się na twórczości, która porusza, prowokuje do refleksji i poszerza granice wyobraźni. Poza projekcjami, festiwal obfituje w warsztaty, spotkania z twórcami, panele dyskusyjne oraz koncerty i wydarzenia artystyczne, które integrują lokalną społeczność z gośćmi festiwalu. „Dwa Brzegi” to też doskonała okazja do odkrywania Kazimierza Dolnego w nowej, artystycznej odsłonie, gdzie kultura i natura splatają się w inspirującą całość. Jak Sandomierz stał się ikoną polskich seriali i filmów? Choć dziś kojarzony przede wszystkim z serialem „Ojciec Mateusz”, Sandomierz swoją przygodę z filmem rozpoczął znacznie wcześniej — i to w dość zaskakujących okolicznościach. Już w 1920 roku tytułowe miejsce pojawiło się w szwedzkim filmie „Klasztor pod Sandomierzem”. Co ciekawe, choć Sandomierz trafił do tytułu, zdjęcia powstały... w Szwecji, na tle kartonowej makiety zamku. Mimo tego symbolicznego debiutu, nie minęło wiele czasu, a miasto zaczęło pojawiać się na ekranach naprawdę. W latach 60. i 70. XX wieku Sandomierz stawał się tłem dla nastrojowych i romantycznych opowieści. W filmie „Spotkanie w Bajce” (1962) Jana Rybkowskiego zachwycał kameralną, poetycką aurą, idealną dla historii o miłości i przemijaniu. Kilka lat później pojawił się w „Popiołach” Andrzeja Wajdy – epickim obrazie opowiadającym o losach polskich legionistów. To właśnie wtedy reżyser wykorzystał malownicze panoramy miasta i jego starówkę, by podkreślić historyczny charakter filmu. W tamtym czasie powstawały tu też bardziej kameralne produkcje, jak choćby „Gdzie woda czysta i trawa zielona” (1977) Bohdana Poręby, opowieść o przyjaźni i dzieciństwie, oraz „Detektywi na wakacjach” (1979) – popularny serial dla młodszych widzów, który pokazywał Sandomierz jako przestrzeń pełną tajemnic i przygód. W latach 80. filmowcy sięgnęli po lokalne wąwozy, brukowane uliczki i zabytkowe mury, by osadzić tam akcję bardziej baśniowych lub przygodowych historii. W „Oko Proroka” (1982) Pawła Komorowskiego oraz w serialu „Przyjaciele wesołego diabła" (1986) Sandomierz i okolice zamieniły się w scenerię dla fantastycznych opowieści. W tym samym czasie kręcono tu również „Zygfryda” Andrzeja Domalika – film o subtelnej, psychologicznej warstwie, który doskonale wpisywał się w melancholijny klimat sandomierskich pejzaży. Jednak największy rozgłos, i to na skalę ogólnopolską, przyniósł miastu dopiero „Ojciec Mateusz”. Serial emitowany od 2008 roku przez Telewizję Polską, z Arturem Żmijewskim w roli głównej, uczynił z Sandomierza jedno z najczęściej rozpoznawalnych miast serialowych w kraju. I nie jest to tylko tło – Sandomierz niemal „gra sam siebie”. W serialu zobaczymy m.in. Rynek, Bramę Opatowską, katedrę, bulwary wiślane czy podziemia, które zyskały zupełnie nowy wymiar w kontekście telewizyjnej zagadki. Co ciekawe, miasto naprawdę żyje serialem – są tu knajpki inspirowane „Mateuszem”, figury woskowe bohaterów, specjalne trasy spacerowe, a nawet menu z przysmakami „proboszcza”. W 2015 roku Sandomierz zagrał jeszcze raz – i to w zupełnie innym tonie – w „Ziarnie” prawdy Borysa Lankosza, ekranizacji bestsellerowego kryminału Zygmunta Miłoszewskiego. To inteligentny, świetnie zrealizowany thriller, który nie tylko trzyma w napięciu, ale również prezentuje miasto z zupełnie innej strony – mrocznej, tajemniczej, pełnej sprzeczności. Kluczowe sceny powstały w katedrze, na dziedzińcu zamku oraz w sandomierskich wąwozach. Po premierze wielu widzów mówiło: „nie wiedziałem, że Sandomierz może wyglądać tak filmowo”. Dlaczego Sandomierz to idealne miejsce na weekend i podróż w czasie? Sandomierz to jedno z tych miejsc, które urzekają od pierwszego wejrzenia. Położony na siedmiu wzgórzach, często nazywany jest „małym Rzymem” – nie tylko ze względu na topografię, ale i na niezwykłe bogactwo historii, zabytków oraz atmosferę, która przyciąga turystów, artystów i filmowców. To miasto idealne na weekendowy wypad, zarówno dla zapracowanych mieszkańców wielkich miast, pragnących wyciszenia, jak i dla rodzin z dziećmi, szukających miejsca pełnego uroku i atrakcji. Spacer po Sandomierzu to podróż w czasie. Na pierwszy plan wysuwa się starówka – brukowana, pełna nastrojowych kamienic i ukrytych zakątków. Centralnym punktem jest oczywiście Ratusz z charakterystyczną wieżą, która dominuje nad rynkiem i stanowi jeden z symboli miasta. Warto wspiąć się także na gotycką Bramę Opatowską, by zobaczyć panoramę miasta i wijącą się w oddali Wisłę. Na drugim końcu rynku wznosi się Bazylika Katedralna z XIV wieku – majestatyczna, pełna skarbów sztuki sakralnej i historycznego ducha. Wystarczy jednak zboczyć z głównych uliczek, by znaleźć się w innym świecie – choćby w Wąwozie Królowej Jadwigi, naturalnym labiryncie lessowych ścian, który szczególnie pięknie prezentuje się jesienią i wiosną. Niezwykle atrakcyjnym punktem zwiedzania jest także Podziemna Trasa Turystyczna. To ponad 470 metrów korytarzy, dawnych piwnic i składów kupieckich, które dziś stanowią fascynującą podróż przez historię kupieckiego Sandomierza. Znajdziemy tu nie tylko ciekawe opowieści, ale i zakamarki, które pobudzają wyobraźnię – zwłaszcza najmłodszych. Warto też zajrzeć na Zamek Kazimierzowski, stojący na wzgórzu nad Wisłą, skąd rozpościera się niezapomniany widok na rzekę i pobliskie sady. Nie sposób też pominąć walorów przyrodniczych – w okolicach Sandomierza znajdziemy piękne winnice, punkty widokowe i trasy spacerowe, które pozwalają oderwać się od zgiełku codzienności. Rejs po Wiśle, rowerowa wyprawa po okolicznych wzgórzach czy leniwy spacer wśród sadów jabłkowych to tylko niektóre z możliwości, jakie oferuje ten region. Co wyróżnia Festiwal Filmów-Spotkań NieZwykłych w Sandomierzu i dlaczego warto tam być? To wydarzenie, które od lat przyciąga miłośników kina, twórców i gości pragnących odkrywać niezwykłe historie zarówno na ekranie, jak i poza nim. Festiwal stawia na filmy nieszablonowe, pełne emocji i autentycznych przeżyć – te, które pokazują różnorodność ludzkich losów, inspirują do refleksji i otwierają widza na nowe spojrzenie na świat. Nie jest to typowa impreza masowa, lecz kameralne spotkanie, podczas którego twórcy mają szansę na bezpośredni kontakt z publicznością. Projekcjom towarzyszą panele dyskusyjne, warsztaty i spotkania z reżyserami, aktorami oraz twórcami filmów dokumentalnych i fabularnych. Festiwal w Sandomierzu to także doskonała okazja, by poczuć atmosferę miasta – jego zabytków, klimatycznych uliczek i gościnności mieszkańców, którzy coraz bardziej utożsamiają się z filmową tożsamością swojego miasta. Wydarzenie odbywa się w sercu starówki, co dodatkowo wzmacnia wyjątkowość przeżyć i podkreśla artystyczny charakter festiwalu. Kazimierz Dolny i Sandomierz to jak dwa filmowe kadry – różne, a jednak idealnie pasujące do jednej opowieści. Położone po przeciwnych stronach Wisły, łączą w sobie magię kina, historię i autentyczny, niepodrasowany klimat. Tu mury pamiętają wieki, a uliczki brzmią echem scen z kultowych produkcji. Dla miłośników set-jettingu to obowiązkowe przystanki. Podróż, która zaczyna się na ekranie, a kończy w sercu. Każde z tych miast gra pierwszoplanową rolę – zarówno w kinie, jak i w pamięci odwiedzających. Wybierz się tam, gdzie rzeczywistość spotyka się z filmową fikcją – i ani przez chwilę nie gra drugiego planu. Źródło: National Geographic Traveler
To tu narodził się James Bond. Londyńskie tunele szpiegów odsłonią swoje sekrety
Ukryte 30 metrów pod ulicami Londynu, przetrwały w cieniu największych wydarzeń XX wieku. Niebawem wreszcie będzie można zajrzeć do niegdyś supertajnych tuneli. Powstały w czasie II wojny światowej.
Spis treści: Od II wojny światowej do szpiegowskiej legendy Nowe życie tuneli: muzeum wywiadu i podziemny bar Choć Londyn należy do najczęściej odwiedzanych miast świata, wciąż skrywa miejsca o bogatej historii, które pozostają niemal nieznane. Jednym z nich jest sieć tuneli, wybudowana 30 metrów pod ulicami. Ich istnienie przez dziesięciolecia pozostawało tajemnicą — dziś mogą stać się kolejnym ważnym punktem na turystycznej mapie miasta. Władze lokalne zatwierdziły bowiem projekt zagospodarowania 8400 metrów kwadratowych tego obiektu. Od II wojny światowej do szpiegowskiej legendy Pierwsze podziemne korytarze, znane jako Kingsway Exchange Tunnels, powstały między 1940 a 1942 rokiem w odpowiedzi na naloty podczas bitwy o Anglię. Miały pomieścić do 8000 osób, ale zanim oddano je do użytku, metro przejęło tę rolę i schron nie spełnił już swojego pierwotnego celu. Tunele szybko znalazły jednak inne zastosowanie – przejęła je tajna organizacja Special Operations Executive (SOE), działająca na rozkaz Winstona Churchilla. Gdy podziemny kompleks służył jako zaplecze operacyjne tej brytyjskiej jednostki (powołanej do prowadzenia misji wywiadowczych i dywersyjnych w okupowanej Europie), pracował w nim Ian Fleming – oficer wywiadu, a później autor powieści o Jamesie Bondzie. To właśnie doświadczenia związane z tym miejscem, jego tajnością i nowatorskimi technologiami, miały zainspirować go do stworzenia Q Branch – fikcyjnego działu MI6 odpowiedzialnego za gadżety i wynalazki wykorzystywane przez agenta 007. W kolejnych latach tunele pełniły z kolei funkcje związane z bezpieczeństwem i łącznością. W czasach zimnej wojny działała tu tajna linia telefoniczna łącząca Biały Dom z Kremlem. Była to jedna z kilku tras zapewniających możliwość szybkiego i bezpiecznego kontaktu między mocarstwami w razie kryzysu. Na przestrzeni dekad obiekt stopniowo tracił swoje strategiczne znaczenie, aż w końcu – w latach 80. – został wycofany z użytku. Przez pewien czas pozostawał w gestii British Telecom, by w 2008 roku trafić na sprzedaż. Po latach ciszy ich los się odmienił – teren przejęła fundacja Castlestone Management oraz spółka The London Tunnels. Dzięki temu, ta ponad kilometrowa sieć korytarzy ma szansę zyskać nowe życie. Władze Londynu zatwierdziły projekt przekształcenia jej w nowoczesne centrum kulturalno-historyczne. Według wstępnych szacunków, podziemną atrakcję będzie mogło odwiedzać nawet 3 miliony turystów rocznie. Angus Murray, czyli dyrektor generalny The London Tunnels, stwierdził: „To niezwykła przestrzeń, wspaniałe miejsce. I myślę, że opowiada fascynującą historię”. Nowe życie tuneli: muzeum wywiadu i podziemny bar Rewitalizacja tego obiektu ma stawiać na różnorodność doświadczeń, które połączą historię z nowoczesną technologią. Sercem kompleksu stanie się muzeum szpiegostwa, poświęcone historii brytyjskiego wywiadu wojskowego, ze szczególnym uwzględnieniem roli, jaką tunel odegrał w działaniach operacyjnych w XX wieku. Znajdą się tu oryginalne dokumenty, broń czy sprzęt wykorzystywany przez tajne służby – w tym wyposażenie należące do SOE. Będą wyświetlane także prezentacje multimedialne związane z serią filmów o Jamesie Bondzie. Integralną częścią projektu stanie się ekspozycja upamiętniająca ponad 40 000 cywilów z Londynu poległych podczas niemieckich nalotów. Zwiedzający będą mogli również skorzystać ze stref edukacyjnych oraz obejrzeć wystawy czasowe. Kluczowym elementem, który wyróżni obiekt, stanie się z kolei podziemny bar – jeden z najniżej położonych lokali gastronomiczno-rozrywkowych w Europie. Projektanci zapowiedzieli, że jego wnętrza wypełni wyposażenie z dawnych lat, gdy obiekt służył personelowi technicznemu. Projekt realizowany jest przez firmę The London Tunnels we współpracy z Muzeum Wywiadu Wojskowego. Budżet przedsięwzięcia wynosi 220 milionów funtów, a oficjalne otwarcie planowane jest na 2028 rok. Źródła: Associated Press News, Independent, The London Tunnels Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Szczęki” Spielberga miały swój pierwowzór. Ten jeden rekin sparaliżował całe wybrzeże!
Ataki rekinów z 1916 roku u wybrzeży New Jersey zainspirowały twórców kultowego filmu „Szczęki”. Przerażające wydarzenia, które kosztowały życie czterech osób, stały się punktem wyjścia do stworzenia najbardziej ikonicznego thrillera morskiego w historii kina.
Spis treści: Jak Spielberg stworzył legendę. „Szczęki” miały nie powstać To miał być spokojny urlop. Ataki rekinów w 1916 roku zmieniły wszystko Rekiny zabijały dzień po dniu. Władze milczały, a panika rosła Po premierze zaczęło się polowanie. Spielberg i Benchley żałowali Właśnie mija dokładnie 50 lat od premiery filmu „Szczęki”. Hit Stevena Spielberga trafił na ekrany 20 czerwca 1975 roku. To okazja do wspomnienia nie tylko fenomenu produkcji, ale też zakulisowych ciekawostek czy w końcu kontrowersji zrodzonych chwilę po premierze. Niewielu miłośników kina zdaje sobie bowiem sprawę z faktu, że produkcja przyczyniła się do przetrzebienia populacji rekinów wzdłuż wybrzeży Stanów Zjednoczonych. Jak Spielberg stworzył legendę. „Szczęki” miały nie powstać Dla Stevena Spielberga „Szczęki” okazały się przepustką na szczyt Hollywood. Jeszcze w czasie zdjęć reżyser omal nie utonął, mechaniczna atrapa rekina nieustannie odmawiała współpracy, a studio Universal groziło anulowaniem projektu w obawie przed finansową porażką. Nikt nie przewidywał tak ogromnego sukcesu box office’a, który otworzył drzwi wakacyjnym superprodukcjom. Spielberg dowiódł w „Szczękach” niebagatelności własnego stylu. Oddał hołd hitchcockowskiemu suspensowi, nasączył obraz subtelną psychologią oraz czarnym humorem. Nie zabrakło w nim w końcu społecznej konkluzji, rozważań nad typami męskości czy gładkiej krytyki systemu. Władze fikcyjnego, nadmorskiego kurortu Amity terroryzowanego przez rekina ludojada tuszują bowiem makabryczne doniesienia o atakach z obawy o utratę turystów, a tym samym – upadek lokalnych biznesów. Tym, co sprawia, że dzieło broni się po upływie wielu dziesięcioleci, są ponadczasowe emocje i dreszcze niepokoju. Groza została tu zredukowana niemal do wyobrażeń i lęku przed tym, czego nie widać, ale – jak wiemy – czai się w oceanicznych głębinach. Nie bez znaczenia pozostaje tu sugestywne oddanie perspektywy samego ludojada, gdyż kamera zostaje umieszczona niejako w oczach groźnego stworzenia. Atakom towarzyszy charakterystyczna, intensywna muzyka Johna Williamsa. Scenariusz wyróżnionego trzema Oscarami filmu powstał na podstawie starszej o rok, bestsellerowej powieści Petera Benchleya o tym samym tytule. Główne role nieustraszonych bohaterów polujących na niebezpiecznego żarłacza białego wykreowali Roy Scheider, Robert Shaw i Richard Dreyfuss. To miał być spokojny urlop. Ataki rekinów w 1916 roku zmieniły wszystko Twórców trzymającej w niesłabnącym napięciu historii ze „Szczęk” zainspirowały faktyczne ataki rekinów, które miały miejsce między 1 a 12 lipca 1916 roku u wybrzeży New Jersey. W przeciągu niecałych dwóch tygodni zginęły cztery osoby, a jedna została ciężko ranna. Wschodnie plaże USA opustoszały, podobnie jak nadmorskie kurorty, a wakacyjna aura ustąpiła miejsca grozie przed siłami natury. Zamiast korzystać z uroków lata, większość plażowiczów spoglądała z niepokojem w ciemną wodę. Znaleźli się jednak i tacy, którzy negowali powszechną panikę. Ówczesna wiedza i brak podobnych wydarzeń w przeszłości sprawiły, że wiele osób nie wierzyło, że rekiny mogą zjeść człowieka… ku ich zgubie. Masakra rozpoczęła się w upalne popołudnie 1 lipca. 25-letni makler giełdowy Charles Vansant przebywał z rodziną w kurorcie Beach Haven, aby wypocząć po ciężkiej pracy. Jego kąpiel w wodach Atlantyku miała okazać się tą ostatnią. Na oczach pozostałych wczasowiczów mężczyzna został zaatakowany przez rekina, w wyniku czego stracił lewą nogę. Zmarł dwie godziny później i stał się pierwszą ofiarą ludojada w historii wschodniego wybrzeża USA. Rekiny zabijały dzień po dniu. Władze milczały, a panika rosła Władze zbagatelizowały tragiczny wypadek i powstrzymały się z decyzją o zamknięciu plaż. Na nic zdały się też doniesienia lokalnych rybaków, którzy informowali o wzmożonych obserwacjach dużych grup rekinów. Opieszałość znajdzie później odzwierciedlenie w scenariuszu „Szczęk”, gdzie zresztą pada bezpośrednie nawiązanie do zdarzeń z 1916 roku ku przestrodze. Zaledwie pięć dni później od ataku rekina zginął na miejscu boy hotelowy Charles Bruder. Do szarży doszło w Spring Lake, kilkadziesiąt kilometrów na północ od Beach Haven. Prawdziwa makabra rozegrała się 12 lipca. Zmasowany atak co najmniej jednego rekina obejmował okolice Matawan Creek. Bawiący się w rzece 11-letni Lester Stillwell został wciągnięty pod wodę. Na ratunek ruszył mu Stanley Fisher, ale zarówno chłopiec, jak i mężczyzna nie przeżyli ataku. Nikt nie spodziewał się jeszcze jednej tragedii. Zaledwie 30 minut po masakrze i 800 m dalej ofiarą ponownego uderzenia rekina padł 14-letni Joseph Dunn. Szczęśliwie jego koledzy wyciągnęli go wprost z paszczy ryby. Chłopak musiał przejść amputację lewej nogi, ale jako jedyny pozostał przy życiu po feralnych wydarzeniach z New Jersey wspomnianego roku. Nastąpiła krwawa obława, tym razem przy zachęcie samego Białego Domu. W wyniku polowań zginęły, niestety, setki rekinów. Sprawcy dwutygodniowej masakry na wschodnim wybrzeżu nigdy nie odnaleziono. Przez długi czas zbrodnie przypisywano żarłaczowi białemu. Najnowsze badania wskazują jednak na żarłacza tępogłowego przez wzgląd na agresję i przede wszystkim zdolność przepływania ze słonych do słodkich wód, co miało miejsce przy uderzeniach z 12 lipca. Po premierze zaczęło się polowanie. Spielberg i Benchley żałowali Seria ataków rekina w New Jersey z początku XX wieku nie tylko przypomniała ludziom o ich miejscu w łańcuchu pokarmowym, ale też wzbudziła wrogą postawę względem rekinów – na szkodę tych fascynujących stworzeń. Tuż po premierze książki „Szczęki”, a następnie jej ekranizacji negatywny wizerunek rekina umocnił się w powszechnej świadomości przez wzgląd na zaprezentowane w tekstach kultury szkodliwe stereotypy. Doszło do tzw. efektu „Szczęk”, czyli sytuacji graniczącej niemal ze społeczną paranoją. Masowo urządzano polowania na rekiny, stające się następnie narcystycznym trofeum. Obrońcy praw zwierząt wskazywali, że niesprawiedliwy przykład „złośliwego” żarłacza białego z ekranu stworzył poważną przeszkodę w przekonywaniu społeczeństwa o konieczności ochrony tych zwierząt. Autor powieści Peter Benchley był zdruzgotany obrotem spraw i resztę życia spędził na wspieraniu akcji ratunkowych rekinów. Steven Spielberg wyraził skruchę dopiero po latach. „To jedna z tych rzeczy, których wciąż się obawiam. Nie tego, że zostanę zjedzony przez rekina, ale tego, że rekiny są w jakiś sposób na mnie wściekłe za podsycanie szału wędkarzy sportowych, który miał miejsce po 1975 roku, czego szczerze i do dziś żałuję z powodu zdziesiątkowania populacji rekinów z powodu książki i filmu” – wyznał. Źródła: National Geographic Polska, The Daily Jaws, Jaws: Steven Spielberg Regrets „Decimation” of Sharks After Release, How Jaws Influenced Shark Perception – Shark Stewards Nasza ekspertka Paula Apanowicz Dziennikarka i absolwentka filozofii na Uniwersytecie Gdańskim. Publikowała na łamach tygodnika „Polityka”, serwisów Ofeminin.pl, Histmag.org, stare-kino.pl i OldCamera.pl. Debiutowała jako autorka książką zbiorową „Twarze i Maski. Ostatni wielcy kochankowie kina” (wyd. ebookowo, 2021)
Polska animacja hipnotyzuje świat. Tak nas widzą w Japonii
Chopin jakiego jeszcze nie znaliście, bo ożywiony pędzlem, dźwiękiem i emocją. „Timeless Chopin” podbija Expo 2025, a już wkrótce zadebiutuje w Polsce.
Spis treści: Kolejna perełka od znanych twórców Polska podbija Osakę Poetycka, hipnotyzująca i głęboko poruszająca. Taka jest najnowsza animacja malarska „Timeless Chopin”, która zadebiutowała podczas uroczystego otwarcia Pawilonu Polski na Wystawie Światowej Expo 2025 w Osace. To kolejne dzieło twórców oscarowego „Twojego Vincenta” i zjawiskowych „Chłopów”, stworzone przez studio BreakThru Films. Za reżyserią odpowiada Piotr Dominiak. Kolejna perełka od znanych twórców Polska prezentuje się na Expo pod hasłem „Dziedzictwo, które napędza przyszłość”, a „Timeless Chopin” idealnie wpisuje się w tę narrację. Film to krótkometrażowa opowieść o ponadczasowym wpływie Fryderyka Chopina na polską kulturę i kreatywność. W rolę kompozytora wciela się pianista Paweł Popko, a zdjęcia realizowano m.in. w Żelazowej Woli, miejscu urodzenia artysty. Na ekranie pojawia się również wybitna japońska pianistka Aimi Kobayashi, laureatka Konkursu Chopinowskiego. To dodatkowo podkreśla uniwersalność i globalny wymiar twórczości Chopina. Przez cztery miesiące nad animacją pracowało dziesięcioro malarzy z Polski, Ukrainy i Meksyku. Każda klatka to osobne płótno. Efektem wizualna uczta, która zachwyca nie tylko formą, ale i emocjonalnym przekazem. – To film, który chciałoby się oglądać bez końca – mówi jedna z japońskich widzek. Obrazy powstałe podczas tworzenia animacji wkrótce będzie można zobaczyć i nabyć na stronie timelesschopin.com. Tymczasem w Warszawie, 21 maja, odbędzie się wydarzenie towarzyszące premierze — wystawa „Chłopi. Trzy wymiary powieści” w Muzeum Literatury. To właśnie wtedy animacja „Timeless Chopin” zostanie po raz pierwszy pokazana polskiej publiczności. Zwiedzający będą mogli obejrzeć obrazy z trzech produkcji malarskich BreakThru Films oraz wysłuchać muzyki filmowej na żywo. Gośćmi wieczoru będą m.in. współreżyserka Chłopów, DK Welchman, oraz zdobywca Oscara, producent Hugh Welchman. Polska podbija Osakę „Timeless Chopin” to tylko część bogatego programu artystycznego polskiego pawilonu. Na powierzchni 1000 m kw. prezentowane są nie tylko osiągnięcia kultury, ale też nowoczesne technologie i innowacyjne rozwiązania inspirowane tradycją. Od kwietnia do października Polska zrealizuje w Osace ponad 100 wydarzeń – od debat i koncertów po spektakularne widowiska. Jednym z nich będzie pokaz „Chłopi. Tańcuj w Osace”, który łączy sztukę ludową z elektroniką i współczesnym performansem. Już 4 września na scenie Sankei Hall Breeze japońska publiczność zobaczy, jak malarstwo, taniec i muzyka splatają się w hipnotyzującą opowieść o polskim dziedzictwie.
Siła ludzi i potęga natury. Pięć filmów, których nie można przegapić na 22. MDAG
Już 9 maja startuje największe święto kina dokumentalnego w Polsce i drugie co do wielkości w Europie. 22. już edycja festiwalu Millennium Docs Against Gravity to jak zawsze podróż do najróżniejszych miejsc na Ziemi, pokazująca najważniejsze i czasem najbardziej osobliwe zjawiska, które mają wpływ na nasze życie.
Spis treści: „Tylko na Ziemi” (Only on Earth), reż. Robin Petré „Uprawiając rewolucję” (Farming the Revolution), reż. Nishtha Jain „Ciemna strona Mount Everest” (Everest Dark), reż. Jeremy Watt „Kwiat ośmiu gór” (A Flower of Mine), reż. Paulo Cognetti „Efekt Coriolisa” (The Coriolis Effect), reż. Petr Lom Wybraliśmy pięć filmów, które zachwycają pięknymi zdjęciami naszej planety i mówią o fundamentalnych sprawach. Czasem o nich w codziennym zamieszaniu zapominamy. Dziesięć wiosennych dni spędzonych w kinie (9 do 18 maja) będzie idealną okazją, żeby oderwać się i porozmyślać. Po części kinowej, która obędzie się w Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Katowicach, Poznaniu, Łodzi i Bydgoszczy, większość filmów z programu MDAG zobaczycie online. Wirtualna odsłona festiwalu potrwa od 20 maja do 2 czerwca na mdag.pl. „Tylko na Ziemi” (Only on Earth), reż. Robin Petré View oEmbed on the source website Wschodząca gwiazda kina dokumentalnego Robin Petré, której twórczość koncentruje się na pokazywaniu zagrożeń, jakie kryzys klimatyczny niesie dla bioróżnorodności, tym razem zabiera nas do Południowej Galicji w Hiszpanii. W czasie gorącego lata cały ten obszar jest skrajnie narażony na pożary, ponieważ cała roślinność jest wysuszona. O równowagę dbały kiedyś dzikie konie, których w tym miejscu Europy było najwięcej. Niestety, jest ich coraz mniej i nie mogą już zjadać łatwopalnych krzewów i traw. Piękne, zapierające dech w piersiach obrazy biegnących koni, wokół których wnoszą się kłęby kurzu, zachowują to, czego już za chwilę może zabraknąć. Na szczęście są też ludzie walczący z pożarami oraz dbający o dzikie, piękne zwierzęta. Poznajemy ich niezwykłą relację z przyrodą i pokorę, jaką mają wobec koni, które od ludzi na co dzień trzymają się z daleka. „Uprawiając rewolucję” (Farming the Revolution), reż. Nishtha Jain View oEmbed on the source website Mówi się, że to był największy zwycięski strajk w historii. W 2020 roku rolnicy z Indii postanowili zaprotestować przeciwko niekorzystnym zmianom w prawie. Ponad pół miliona ludzi zjednoczyło się, mimo dzielących ich różnic, żeby pokazać raz jeszcze siłę, jaka drzemie w ich narodzie. Nishtha Jain w poetycki sposób opowiada historię tych zwyczajnych bohaterów i bohaterek. Wypracowali zasady wspólnego życia, czekając aż władza ulegnie. Odnieśli sukces dzięki swojemu uporowi, nie pozwalając politykom zepchnąć się na drugi plan. Oprócz tego, że to filmowy podręcznik, jak w pokojowy sposób protestować, możemy w nim poczuć, jak kolorowe i pełne życia są Indie. „Ciemna strona Mount Everest” (Everest Dark), reż. Jeremy Watt View oEmbed on the source website „Bogini Matka Ziemia” – tam w tłumaczeniu Nepalczycy nazywają Mount Everest. Niestety, świętość tej górze już dawno została odebrana przez tysiące turystów każdego roku, który chcą zdobyć najwyższy szczyt świata. Nie wszystkim się to udaje. Ciała tych, którzy stracili życie po drodze, zostają pod pokrywą śniegu. Buddysta i były tragarz Mingma Tsiri Sherpa, który był już na Evereście dziesiątki razy, wyrusza w ostatnią wyprawę. Postanawia przeprosić górę za to, że jest nieustannie niepokojona, a przy okazji pragnie sprowadzić ciała zmarłych i należycie je pochować. Film pokazuje, z jak ogromnym niebezpieczeństwem wiąże się taka misja. Poznajemy też dokładnie trasę na sam szczyt góry ze wszystkimi jej etapami. Obraz kolejki chętnych do wejścia na Mount Everest na zawsze zostanie w waszej pamięci. „Kwiat ośmiu gór” (A Flower of Mine), reż. Paulo Cognetti View oEmbed on the source website Paulo Cognettiego możecie kojarzyć bardziej jako pisarza. Ekranizacja jego książki „Osiem gór” okazała się wielkim sukcesem. Teraz jej autor sięga po kamerę i przygląda się życiu ludzi zamieszkujących dolinę wokół Monte Rosa. To miejsce, między Piemontem, doliną Aosty i Szwajcarią, jest spektakularne. Powolna wędrówka tymi szlakami jest ukojeniem dla duszy i ucztą dla oczu. Poznajemy ludzi, którzy uciekli tu od zgiełku. Jak wygląda ich codzienność? Gdzie leży najwyżej położna wegańska restauracja w Alpach? Tego wszystkiego dowiecie się z „Kwiatu ośmiu gór”. Okazuje się jednak, że nawet to nieskażone na pierwszy rzut oka miejsce musi zmagać się ze zmianami klimatu i zaczyna w nim brakować wody. Film staje się więc wędrówką także w jej poszukiwaniu. „Efekt Coriolisa” (The Coriolis Effect), reż. Petr Lom View oEmbed on the source website Petr Lom, autor między innymi filmu „Jestem rzeką, rzeka jest mną”, który mogliście zobaczyć na Millennium Docs Against Gravity kilka lat temu, powraca na festiwal. Spotka się z publicznością po swoim najnowszym dokumencie. Tym razem odwiedza Wyspy Zielonego Przylądka, które są fascynującym miejscem. To właśnie tam rodzą się huragany. Za sprawą tytułowego efektu Coriolisa kierują się na północ, żeby siać spustoszenie. Jak żyje się na targanych wiatrem wyspach? Okazuje się, że to dom dla ludzi niezwykle wytrwałych i pokornych wobec potęgi natury. Obserwujemy ich życie, a Lom, jak zawsze, pokazuje to miejsce z wnikliwością, ale też pogodą ducha. Mimo ciężkich warunków, nikt nie chce opuścić swojego domu. Idealne podsumowuje to lokalny poeta Vasco Martins, mówiąc: „Jesteśmy niewdzięcznymi gośćmi, ale głęboko w sercu, kochamy cię Ziemio i nie chcemy cię opuścić”. Jeśli chcecie poznać zjawisko, o którym może wcześniej nie słyszeliście i zobaczyć jedyny w swoim rodzaju zakątek naszej planety, ten film jest dla was. Pełny program tegorocznego Millennium Docs Against Gravity oraz bilety na 22. MDAG znajdziecie na mdag.pl oraz w festiwalowych kinach we wszystkich siedmiu miastach. Festiwal potrwa od 8 do 19 maja stacjonarnie oraz od 20 maja do 2 czerwca online na mdag.pl.
Cieszyn w obiektywie. Od malowniczych uliczek po kultowe plany zdjęciowe
Trzech braci spotkało się nad rzeką Olzą i z radości nazwali to miejsce Cieszynem. Dziś, ponad tysiąc lat później, to miasto na polsko-czeskiej granicy wciąż łączy ludzi – historię z teraźniejszością, urok z kulturą, a rzeczywistość z filmową magią.
W tym artykule: Miasto filmowych inspiracji Cieszyński set-jetting Festiwale i przeglądy filmowe Cieszyn, miasto na granicy polsko-czeskiej, to miejsce, które łączy w sobie historyczny urok, wyjątkową atmosferę i bogatą tradycję filmową. Jest jednym z najstarszych miast w Polsce, a jego historia sięga ponad tysiąca lat. Według legendy miasto zostało założone w 810 roku przez trzech braci: Bolka, Leszka i Cieszka, którzy po długiej podróży spotkali się nad brzegiem rzeki Olzy i z radości nazwali to miejsce Cieszynem. Dziś miasto o bogatej historii i kulturze, gdzie przeszłość harmonijnie splata się z teraźniejszością. Spacerując po jego ulicach, można poczuć ducha dawnych czasów, a liczne zabytki przypominają o jego burzliwej, ale i fascynującej przeszłości. Choć Cieszyn rzadko pojawia się na pierwszych stronach przewodników turystycznych, to w oczach reżyserów zyskuje miano jednego z najpiękniejszych dla opowieści filmowych. Miasto filmowych inspiracji Cieszyn, malowniczo położony nad rzeką Olzą, oferuje różnorodne scenerie: od romantycznych zakątków Cieszyńskiej Wenecji, przez zabytkowy Rynek z ratuszową wieżą, po industrialne przestrzenie i malownicze nabrzeża Olzy. Wzgórze Zamkowe z Rotundą św. Mikołaja, Wieżą Piastowską oraz ruinami Zamku Cieszyńskiego tworzy doskonałe tło dla produkcji historycznych i kostiumowych. Cieszyn to także miasto mostów – Most Przyjaźni i Most na Olzie łączą dwa światy: polski i czeski. Symbolizują one podział i jednocześnie porozumienie – temat często obecny w filmach o tożsamości i granicach. Nie można pominąć Teatru im. Adama Mickiewicza i czeskiego Teatru w Českým Těšínie, które niejednokrotnie były miejscem filmowych zdjęć, zarówno w polskich, jak i międzynarodowych produkcjach. Starówka z brukowanymi uliczkami, kamienicami i kawiarniami sprzyja opowieściom obyczajowym, romantycznym czy noir. Dla kontrastu, dawne fabryki i tereny przemysłowe nadają się idealnie do filmów ukazujących transformacje społeczne i technologiczne. A Cieszyńskie Browary Zamkowe to prawdziwy skarb dla miłośników piwa, którzy chcą poznać tajniki tradycyjnego browarnictwa w jednym z najstarszych browarów w Polsce. Działa on nieprzerwanie od 1846 roku. Cieszyn to również skarbnica historii – od Studni Trzech Braci, przez Muzeum Śląska Cieszyńskiego i Muzeum Drukarstwa, aż po Pałac Myśliwski Habsburgów. Każde z tych miejsc oferuje unikalne kadry, które mogą wzbogacić filmową narrację. Nie tylko klimat, ale i wielowarstwowa tożsamość miasta sprawiają, że Cieszyn staje się coraz częściej wybieranym planem filmowym – idealnym zarówno do opowieści o przeszłości, jak i nowoczesnych historii rozgrywających się na pograniczu rzeczywistości i fikcji. Cieszyński set-jetting W Cieszynie też kręcono filmy. Miasto stało się tłem dla wielu produkcji, w tym zarówno polskich, jak i zagranicznych. Filmowcy, korzystając z jego urokliwych lokalizacji, potrafili uchwycić atmosferę zarówno historyczną, jak i współczesną, tworząc niezapomniane kadry, które do dziś zachwycają widzów. W produkcji „Przypadek” (1981) Krzysztofa Kieślowskiego, Cieszyn stanowi tło dla kluczowych scen, ukazujących miasto w kontekście lat 80. i atmosfery ówczesnych zmian społecznych. Sam Andrzej Wajda pojawił się w Cieszynie za sprawą „Ziemi obiecanej” (1974). Miasto promowało się w produkcji dzięki Teatrowi im. Adama Mickiewicza, którego wnętrza zostały wykorzystane do nakręcenia scen teatralnych. Ten sam budynek pojawia się w „Modrzejewskiej” (1989) w reż. Jana Łomnickiego. Reżyserowany przez Artura Barona film „Wszystkie kobiety Mateusza” (2010) opowiada historię Mateusza Kłosa, artysty i kobieciarza, który po śmierci odwiedza w snach wszystkie kobiety, z którymi miał romans. Główny bohater filmu jest mieszkańcem Cieszyna. To właśnie tutaj nagrano większość scen. A sam reżyser – Artur Więcek – bardzo chwalił miasto za jego unikatowy klimat. Gdzie jeszcze można rozpoznać filmowy Cieszyn? Centrum miasta zmieniono na galicyjskie Kielce w filmie „Legiony” (2019) w reżyserii Dariusza Gajewskiego, a przy ul. Głębokiej kręcono scenę napadu na niemieckiego jubilera w firmie „Yuma” (2012) w reż. Piotr Mularuk. W realizacji pomagał czeski kaskader Pavel Myslik. Festiwale i przeglądy filmowe Cieszyn to nie tylko miasto pełne malowniczych widoków i historii, ale także centrum kulturalne, które tętni życiem, zwłaszcza podczas organizowanych festiwali i przeglądów filmowych. Zarówno polska, jak i czeska część miasta, odgrywają ważną rolę w promowaniu kina i sztuki filmowej, przyciągając twórców, artystów oraz miłośników filmu z różnych zakątków świata. Festiwal Filmowy „Kino na granicy” to jedno z najważniejszych wydarzeń filmowych w regionie, odbywające się równocześnie w polskim i czeskim Cieszynie. Zorganizowany z inicjatywy cieszyńskich instytucji kulturalnych, festiwal ma na celu zbliżenie kinomanów z obu krajów, promowanie filmów, które poruszają tematykę pogranicza, tożsamości oraz relacji między Polską a Czechami. Odbywają się tutaj również jarmarki, koncerty i wystawy. Zorganizowane są one przez instytucje kultury, jak Cieszyński Ośrodek Kultury „Dom Narodowy" i Teatr im. A. Mickiewicza w Cieszynie. Wśród nich można wymienić Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Bez Granic”. Odbywa się on od 1990 roku, prezentując spektakle z Polski i Czech, jak np. spektakl „Pozytywni”. Cieszyński Jarmark Piastowski to targi rękodzieła artystycznego, prezentujące lokalnych twórców. Cieszyński Przekładaniec – Festiwal, w którym pierwsze skrzypce grają cieszyńskie organizacje pozarządowe, z muzyką na żywo, jarmarkami i dniami otwartymi. Z kolei Festiwal Kultury Słowiańskiej Śląska Cieszyńskiego to impreza ukazująca bogactwo kultury słowiańskiej. Festiwale i przeglądy filmowe w Cieszynie stanowią doskonałą okazję do zanurzenia się w świat kina, zarówno dla profesjonalistów, jak i dla amatorów. To niezwykła szansa na spotkanie twórców, wymianę doświadczeń oraz poznanie najnowszych osiągnięć kinematografii. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem historii, kultury, czy po prostu chcesz spędzić czas w pięknym, malowniczym miejscu – Cieszyn ma coś do zaoferowania dla każdego. By poczuć filmowy klimat, czy po prostu poznać jego niezwykłą historię – miasto nie przestanie cię zaskakiwać. Polecam!
Od Wałów Chrobrego po stoczniowe nabrzeże. Szczecin zachwyca
Szczecin to miasto, które rzadko pojawia się na listach hitów turystycznych. Jednak gdy kamera uchwyci jego nieoczywisty urok, staje się jednym z najciekawszych planów filmowych.
W tym artykule: Set-jetting w stolicy Pomorza Zachodniego Filmowy charakter Z rekordem Guinnessa w tle Od surowych, industrialnych przestrzeni po urokliwe zaułki starego miasta – szczecińskie tło to prawdziwa scenografia, która staje się pełnoprawnym bohaterem. Poznaj Szczecin, który zachwyca reżyserów. Wciąż nie odkryty przez tłumy turystów, a mimo to obecny w kadrach filmów, które podbiły serca widzów. Set-jetting w stolicy Pomorza Zachodniego Set-jetting to specyficzna forma turystyki, której istotą jest podróżowanie do miejsc, które zostały uwiecznione w filmach, serialach lub innych produkcjach wizualnych. Fani danej produkcji często pragną zobaczyć na własne oczy tła, miejsca i scenerie, które stanowiły tło dla ich ulubionych historii. Zjawisko to, choć popularne głównie w krajach anglosaskich, zyskuje coraz większe znaczenie na całym świecie, także w Polsce. Set-jetting, czyli turystyka filmowa, to sposób na połączenie pasji do filmu z pasją do podróży, odkrywania nowych miejsc i poznawania kultury. O tym, że w Szczecinie kręcono „Młode Wilki” czy „Ławeczkę”, wie chyba każdy. Jednak stolica województwa zachodniopomorskiego występuje w fabułach oczywiście znacznie częściej, a jeden z obrazów otarł się nawet o Oskara. Szczecin pojawia się w licznych filmach, zarówno polskich, jak i zagranicznych, które wykorzystały jego unikatową architekturę i atmosferę. Od pierwszych powojennych produkcji, takich jak „Mój Szczecin” (1955), mający na celu zachęcenie do osiedlania się w mieście, po sensacyjny „Sprawa pilota Maresza” (1955), w którym możemy podziwiać szczecińskie lotnisko w Dąbiu. W filmie „Rachunek sumienia” (1964) Szczecin lat 50. i 60. ukazany jest w kontekście odbudowy, a także w scenach na charakterystycznych ulicach, takich jak al. Wojska Polskiego. W późniejszych latach miasto stało się tłem dla takich produkcji jak „Cała naprzód” (1966), gdzie port i Stocznia Gryfia nadają filmowi przygodowy charakter, czy „Jarzębina czerwona” (1969), gdzie Szczecin posłużył jako miejsce walk I Armii Wojska Polskiego. W latach 80. Szczecin stał się sceną dla międzynarodowych produkcji, takich jak „Alicja” (1980), w której miasto imituje Paryż, wprowadzając widza w surrealistyczną scenerię. Z kolei „Urodziny Kaja” (1990) to mało znany duński film, którego fragmenty kręcono na szczecińskim Golęcinie, dodając miastu europejskiego charakteru. W każdej z tych produkcji Szczecin jest nie tylko tłem dla wydarzeń, ale także integralną częścią fabuły, co sprawia, że miasto zyskuje na znaczeniu i staje się żywym bohaterem tych filmów. Filmowy charakter Szczecin to przestrzeń, która potrafi zaskoczyć. Wystarczy zmienić perspektywę, by zobaczyć w nim nie tylko miejsce pełne historii, ale również dynamiczny punkt, w którym krzyżują się różne style filmowe. Znajdziemy tu zarówno elementy baroku, klasycyzmu, jak i nowoczesności. Spacerując po Starym Mieście, ma się wrażenie, jakby czas się zatrzymał, a każda kamienica skrywała w sobie niejedną tajemnicę. Z kolei nadodrzańskie tereny i nabrzeża, zindustrializowane i często nieco surowe, w filmach stanowią przestrzeń, która idealnie pasuje do opowieści o kontrastach, zmianach i rozwoju. Zamek Książąt Pomorskich, z jego majestatyczną sylwetką, jest jednym z głównych punktów na mapie filmowych Szczecina. Często wykorzystywany jest jako tło do scen historycznych. Z kolei w okresie zimowym, gdy miasto pokrywa śnieg, wchodzi w klimat tajemniczego i nieco melancholijnego miasta z dawnych lat, co często wykorzystują twórcy filmów noir i produkcji sensacyjnych. Wały Chrobrego to kolejna filmowa przestrzeń w Szczecinie, która potrafi zachwycić swoimi widokami. Wznoszący się nad Odrą bulwar to jedno z najpiękniejszych miejsc w mieście. Z tej perspektywy można podziwiać panoramę Szczecina, w tym zabytkowe budynki, które przypominają o historycznym znaczeniu miasta. Dzięki bliskości Bałtyku oraz portu, filmowcy chętnie wykorzystują miasto jako punkt odniesienia do filmów o życiu marynarzy, historii portów czy o kulturze nadmorskiej. Kino niezależne także coraz częściej sięga po Szczecin jako miejsce dla swoich produkcji. Surowe i malownicze krajobrazy nadodrzańskie, takie jak Teatr Lalek, wieże wodociągowe czy przerobione fabryki, są doskonałymi plenerami do filmów niezależnych, w których odgrywają kluczową rolę emocje i interakcje międzyludzkie. Tętniące życiem tereny industrialne, w połączeniu z nowoczesnymi elementami urbanistyki (np. Filharmonia Szczecińska), sprawiają, że miasto idealnie pasuje do opowieści o transformacji i przyszłości. Dzielnica Łasztownia, z ogromnymi przestrzeniami poprzemysłowymi, oraz projekt „Szczecin 2050” to idealne plany na wykorzystanie tego miasta w filmach science fiction i futurystycznych produkcjach. Z rekordem Guinnessa w tle Kino Pionier 1907, mieszczące się w sercu Szczecina, to jedno z najbardziej wyjątkowych kin na świecie. Nieprzerwanie działa od 1907 r., będąc najstarszym tego typu miejscem na świecie. Jego historia sięga czasów, gdy na ekranach pojawiały się filmy nieme, a kino przeszło również przez okres wprowadzenia dźwięku, technicoloru oraz premier animacji Disneya. Mimo modernizacji, wciąż zachowało swój niepowtarzalny klimat, który przyciąga miłośników ambitnego kina. „Pionier” traktuje swoich gości jak rodzinę, co podkreśla współwłaścicielka, Wanda Szewczyk w wywiadzie dla setoci.com. Od 2014 r. Kino Pionier 1907 jest także miejscem, gdzie odbywa się Szczecin Film Festival – coroczne wydarzenie filmowe, które bada granice kina, prezentując najnowsze filmy światowe i polskie. Szczególną uwagę poświęca produkcjom z Pomorza Zachodniego. W ramach festiwalu odbywają się projekcje połączone z panelami dyskusyjnymi oraz spotkaniami z gwiazdami kina. Niezależnie od tego, czy interesuje cię filmowy Szczecin, czy po prostu chcesz odkryć miasto, które pełne jest atrakcji i niezwykłej atmosfery, warto wybrać się na krótki weekendowy wypad i poczuć się częścią tego filmowego świata Źródło: setoci.com
900 mln widzów śledziło ten dramat. „September 5” odkrywa kulisy zamachu z 1972 r.
W filmie „September 5” odtworzono przebieg zamachu na izraelskich sportowców podczas igrzysk w Monachium w 1972 r. z perspektywy ekipy telewizji ABC, która na żywo relacjonowała rozwój wydarzeń. Transmisję śledziło 900 milionów widzów na całym świecie.
W tym artykule: Zamach w Monachium. Co wydarzyło się na igrzyskach w 1972 r.? O czym jest „September 5”? Fabuła filmu Gdzie obejrzeć „September 5”? Ponad pół miliarda ludzi na całym świecie śledziło na żywo historyczne lądowanie człowieka na Księżycu. Nikt wówczas nie przypuszczał, że jakiekolwiek wydarzenie – przynajmniej w perspektywie najbliższych dekad – zgromadzi jeszcze większą widownię. A jednak. Zaledwie trzy lata później, w 1972 r., gdy na igrzyskach w Monachium doszło do zamachu, przed telewizorami zasiadło blisko miliard osób. Film „September 5” wraca do tych dramatycznych chwil, odsłaniając kulisy pracy stacji ABC, która minuta po minucie relacjonowała rozwój wydarzeń z samego środka olimpijskiego piekła. Zamach w Monachium. Co wydarzyło się na igrzyskach w 1972 r.? 5 września 1972 r. cały świat wstrzymał oddech, gdy ok. godz. 4:00 nad ranem grupa palestyńskich terrorystów z organizacji „Czarny Wrzesień” wdarła się do wioski olimpijskiej w Monachium. Uzbrojeni napastnicy zaatakowali kwatery izraelskich sportowców, biorąc ich jako zakładników i żądając od władz Izraela uwolnienia palestyńskich więźniów. Pierwszymi ofiarami ataku byli trener zapaśników Mosze Weinberg oraz sztangista Josef Romano. Po ich śmierci terroryści przystąpili do realizacji kolejnej części swojego planu. Zażądali transportu na lotnisko Fürstenfeldbruck, skąd zamierzali odlecieć do Kairu. Niemieckie służby podjęły próbę odbicia zakładników, jednak operacja zakończyła się tragicznie. Żaden z uprowadzonych sportowców nie przeżył. W zamachu zginęło łącznie 11 Izraelczyków, niemiecki policjant oraz pięciu terrorystów, którzy zostali zastrzeleni podczas nieudanej akcji ratunkowej. Pomimo dramatycznych wydarzeń igrzyska nie zostały wstrzymane. Kolejnego dnia na Stadionie Olimpijskim odbyły się uroczystości żałobne z udziałem 80 tysięcy widzów i 3 tysięcy sportowców. O czym jest „September 5”? Fabuła filmu „September 5” odsłania kulisy zamachu z 1972 roku. Twórcy pokazują wydarzenia oczami dziennikarzy telewizji ABC, którzy zamiast relacjonować sportową rywalizację, niespodziewanie znaleźli się w samym centrum tragedii. Film ukazuje ich walkę z chaosem informacyjnym, presją czasu i ogromną odpowiedzialnością za to, co przekazywali na antenie milionom widzów na całym świecie. Końcowe napisy ujawniają, że był to pierwszy w historii zamach terrorystyczny transmitowany na żywo, a jego relację oglądało 900 milionów osób. W rolach głównych występują Peter Sarsgaard, John Magaro, Ben Chaplin oraz Leonie Benesch. Warto wspomnieć, że wyreżyserowana przez Tima Fehlbauma produkcja zdobyła nominację do Oscara w kategorii „najlepszy scenariusz oryginalny”. Gdzie obejrzeć „September 5”? Światowa premiera „September 5” odbyła się 29 sierpnia ubiegłego roku. Natomiast do kin w Polsce film trafił pod koniec lutego. Ze względu na tak krótką obecność na dużym ekranie wciąż nie jest dostępny w streamingu. Przypomnijmy, że nie jest to pierwsza produkcja filmowa opowiadająca o tragicznych wydarzeniach z 1972 roku. Wcześniej temat zamachu w Monachium poruszały m.in. „Monachium” z Danielem Craigiem w obsadzie oraz „21 godzin w Monachium”. Źródła: mat. pasowe UIP; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Oscary zaskakują na każdym kroku. Poznaj ich historię i ciekawostki
Oscary co roku przyciągają uwagę milionów widzów. Jak zaczęła się ich historia? Kto zapisał się w niej na zawsze i jakie ciekawostki o najważniejszych nagrodach filmowych warto znać? Oto wszystko, co musisz wiedzieć, zanim zasiądziesz przed telewizorem.
Spis treści: Kto wymyślił Oscary? Na czym stoi figurka Oscara? Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Kto z Polaków otrzymał Oscara? Ciekawostki o Oscarach Oscary, czyli Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, to bezsprzecznie najbardziej prestiżowe wyróżnienie w branży filmowej. Przyznawane od 1929 roku, stały się synonimem najwyższej jakości w świecie kina. Co roku gala ich wręczenia przyciąga największe gwiazdy Hollywood oraz miliony widzów przed telewizorami. Zebraliśmy najważniejsze informacje o tych wyjątkowych statuetkach. Kto wymyślił Oscary? Pomysł na Oscary narodził się w 1927 roku, gdy Louis B. Mayer, współzałożyciel wytwórni MGM (Metro-Goldwyn-Mayer), postanowił stworzyć organizację mającą na celu usprawnienie przemysłu filmowego. Początkowo głównym zadaniem jej członków było rozstrzyganie narastających sporów między MGM a jej pracownikami. Jednak kierunek działania Akademii szybko uległ zmianie. Wkrótce po utworzeniu Akademii Filmowej, jej inicjatorzy spotkali się w znanej Crystal Ballroom w hotelu Biltmore w centrum Los Angeles, aby omówić wszelkie szczegóły związane z funkcjonowaniem organizacji. Ustalono wówczas, że kluczowe będzie wzmocnienie wizerunku i popularyzacja amerykańskiego przemysłu filmowego. Pierwszym przewodniczącym Akademii został aktor Douglas Fairbanks Sr. Aby zrealizować postawione cele, ustanowiono nagrody dla twórców i filmów wyróżniających się wyjątkowymi osiągnięciami. Miało to na celu podniesienie prestiżu branży. W kolejnym roku stworzono system głosowania, proces selekcji oraz nominacji. Tak narodziły się nagrody, które obecnie znamy jako Oscary. Pierwsza ceremonia wręczenia statuetek odbyła się 16 maja 1929 r. w hotelu Roosevelt w Los Angeles i trwała zaledwie 15 minut. Wyróżnienia przyznano w 12 kategoriach, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi 23. Na czym stoi figurka Oscara? Gdy postanowiono przyznawać coroczne nagrody, organizatorzy skupili się na stworzeniu wyjątkowego trofeum. Jego projekt przygotował Cedric Gibbons – scenograf i ówczesny dyrektor artystyczny wytwórni MGM. Wykonaniem zajął się rzeźbiarz George Stanley. Dziś rozpoznawalna na całym świecie statuetka przedstawia rycerza trzymającego oburącz miecz. Figurka stoi na rolce filmu z pięcioma szprychami, które symbolizują główne zawody reprezentowane w Amerykańskiej Akademii Filmowej: aktorów, reżyserów, producentów, scenarzystów oraz techników filmowych. Trofeum wykonane jest z brązu, a pokrywa je 24-karatowe złoto. Mierzy około 34 cm i waży 3,85 kg. Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Rekordzistą w historii Oscarów jest dobrze znany Walt Disney – twórca imperium animacji i ojciec Myszki Mickey. Zdobył on aż 26 statuetek (w tym cztery Oscary Honorowe) przy 59 nominacjach. Swój sukces zawdzięczał głównie animacjom oraz filmom krótkometrażowym, które zrewolucjonizowały świat kina. Bez wątpienia był postacią absolutnie wyjątkową zarówno w historii rozrywki, jak i biznesu. Jeżeli chodzi o kategorie aktorskie, to rekordzistką jest Katharine Hepburn, zdobywczyni aż czterech statuetek dla najlepszej aktorki. Wśród mężczyzn największą liczbą nagród mogą się pochwalić Daniel Day-Lewis (trzy statuetki za najlepszą rolę męską) oraz Jack Nicholson (dwa Oscary za rolę pierwszoplanową i jeden za drugoplanową). Najczęściej nominowaną aktorką pozostaje Meryl Streep. Gwiazda ma na koncie aż 21 nominacji. Spośród nich trzy przyniosły jej wygraną – dwie dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej i jedna za rolę drugoplanową. Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Trzy filmy mogą poszczycić się tytułem najbardziej uhonorowanych w historii Oscarów. Każdy z nich zdobył imponujące 11 statuetek. Są to: „Ben-Hur” – historyczna epopeja Williama Wylera, która zdominowała ceremonię w 1960 roku; „Titanic” – dramat Jamesa Camerona o zatonięciu słynnego statku; „Władca Pierścieni: Powrót Króla” – epicki finał trylogii Petera Jacksona. Choć wszystkie z wymienionych filmów otrzymały taką samą liczbę statuetek, to jedynie „Władca Pierścieni: Powrót Króla” triumfował we wszystkich kategoriach, w których był nominowany. „Ben-Hur” miał 12 nominacji, a „Titanic” – 14, co do dziś stanowi rekord. Wyrównały go jedynie „Wszystko o Ewie” i „La La Land” (obie produkcje nagrodzone zostały sześcioma Oscarami). Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Gala wręczenia Oscarów od 2002 roku odbywa się w Dolby Theatre, wcześniej znanym jako Kodak Theatre. Obiekt mieści się przy słynnym Hollywood Boulevard i został zaprojektowany właśnie z myślą o organizacji prestiżowej ceremonii. Na przestrzeni lat gala była organizowana w aż dziewięciu różnych lokalizacjach. Początkowo była kameralnym wydarzeniem, w którym uczestniczyli wyłącznie członkowie Akademii. Jednak z czasem przekształciła się w spektakularne wydarzenie, odbywające się m.in. w Grauman's Chinese Theatre, Art Deco Pantages Theatre, a także poza Hollywood. Kto z Polaków otrzymał Oscara? Oscary to święto głównie amerykańskiego kina. Z roku na rok coraz więcej produkcji międzynarodowych również jest docenianych podczas wręczania nagród. Kilku polskich twórców również otrzymało złote statuetki. Poniżej prezentujemy listę laureatów Oscarów z naszego kraju: Andrzej Wajda – otrzymał honorowego Oscara w 2000 r. za całokształt twórczości; Roman Polański – zdobył Oscara za reżyserię filmu „Pianista” (2003); Janusz Kamiński – polski operator filmowy, laureat dwóch Oscarów za zdjęcia do „Listy Schindlera” (1994) oraz „Szeregowca Ryana” (1999); Paweł Pawlikowski – jego film „Ida” zdobył Oscara w kategorii Najlepszy film nieanglojęzyczny w 2015 roku; Zbigniew Rybczyński – jako pierwszy Polak zdobył Oscara za krótkometrażowy film animowany „Tango” w 1983 roku; Allan Starski i Ewa Braun – zostali nagrodzeni za scenografię do filmu „Lista Schindlera” (1994). Ciekawostki o Oscarach Choć na całym świecie mówi się „Oscar”, to jedynie potoczna nazwa. Oficjalnie statuetka nazywa się „Academy Award of Merit”. Skąd jednak wzięło się to określenie? Tak naprawdę nikt nie zna jednoznacznej odpowiedzi, ale istnieją dwie popularne anegdoty. Jedna z nich związana jest z Margaret Herrick – bibliotekarką Akademii, która podobno, widząc statuetkę, zauważyła jej podobieństwo do swojego wuja Oscara Pierce’a. Druga wersja pochodzi od aktorki i prezeski Akademii Betty Davis, która twierdziła, że nagroda przypomina jej męża Harmona Oscara Nelsona… pod prysznicem. Według tej opowieści to właśnie na jego cześć przydomek „Oscar” wszedł do użytku. Oto inne ciekawostki o Oscarach, które warto znać: W 1943 r. Greer Garson, po odebraniu nagrody, wygłosiła przemówienie trwające ponad sześć minut. Skłoniło to Akademię do wprowadzenia 45-sekundowego limitu czasowego dla każdego laureata. Każda statuetka jest unikalna. Oprócz nazwiska laureata ma także przypisany numer seryjny. Podczas II wojny światowej, z powodu niedoboru surowców, Oscary były wykonywane z gipsu. Po zakończeniu działań zbrojnych laureaci mogli wymienić swoje trofea na metalowe wersje. Dopiero w 1957 roku – podczas 29. ceremonii – wprowadzono kategorię dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Wcześniej zagraniczne produkcje otrzymywały Nagrodę Specjalną. Dziś kategoria ta funkcjonuje pod nazwą „Najlepszy film międzynarodowy”. Kompozytor John Williams to prawdziwa legenda Oscarów. Na przestrzeni 7 dekad zdobył aż 59 nominacji, jednak statuetkę otrzymał „zaledwie” 5 razy. Zupełnie inny los spotkał Kevina O’Connella – mimo 20 nominacji, nigdy nie wygrał. Wśród największych przegranych znalazły się także „Punkt zwrotny” (1977) i „Kolor purpury” (1985) – oba filmy miały 11 nominacji, ale nie zdobyły ani jednej statuetki. Beatrice Straight udowodniła, że można idealnie wykorzystać swoje „pięć minut”. Jej rola w „Network” trwała dokładnie tyle, a mimo to zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. Najmłodszą laureatką pozostaje Tatum O’Neal, która w wieku 10 lat otrzymała statuetkę za najlepszą rolę drugoplanową. Najstarszą zwyciężczynią była natomiast 81-letnia Jessica Tandy. Wyprodukowanie jednej statuetki kosztuje około 500 dolarów. W 1969 roku Katherine Hepburn („Lew w zimie”) i Barbra Streisand („Funny Girl”) otrzymały identyczną liczbę głosów w kategorii najlepszej aktorki. Akademia przyznała więc dwie nagrody. Oscary są bezcenne i to dosłownie. W 1950 roku wprowadzono zasadę, zgodnie z którą każdy laureat chcący sprzedać swoją statuetkę, musi najpierw zaoferować ją Akademii za symbolicznego dolara. Reguła ta nie działała wstecz, dlatego najdrożej sprzedanym Oscarem pozostaje statuetka dla filmu „Przeminęło z wiatrem”. Michael Jackson kupił ją w 1999 r. za rekordowe 1 542 000 dolarów. Tylko dziewięć kobiet w niemal stuletniej historii Oscarów było nominowanych w kategorii „Najlepszy reżyser”. Statuetką mogą poszczycić się: Kathryn Bigelow (The Hurt Locker), Chloé Zhao (Nomandland), Jane Campion (Psie pazury). W 2000 roku — zaledwie na 16 dni przed ceremonią — zaginęło 55 Oscarów. Amerykańska Akademia Filmowa natychmiast zamówiła nowe egzemplarze. Kilka dni później statuetki odnaleziono w koszu na śmieci koło supermarketu. Brakowało tylko trzech sztuk. W sprawie aresztowano dwóch mężczyzn, którzy trafili do więzienia na sześć miesięcy. Kilka lat po incydencie jeden z brakujących Oscarów odnaleziono u handlarza narkotykami w Miami. Pozostałe dwa do dziś nie zostały znalezione. Jedno z najsłynniejszych „selfie”, jakie kiedykolwiek udostępniono w sieci, pochodzi z gali rozdania Oscarów w 2014. Na grupowym zdjęciu widać największe gwiazdy Hollywood, m.in. Bradleya Coopera, Brada Pitta, Angelinę Jolie, Jennifer Lawrence, Meryl Streep oraz Jareda Leto. Post opublikowany na oficjalnym profilu Ellen DeGeneres na Twitterze zebrał do tej pory ponad 2 miliony polubień i jeszcze więcej, bo niemal 3 miliony udostępnień. Przypomnijmy, że gala wręczenia Oscarów 2025 odbędzie się w nocy z 2 na 3 marca. Gospodarzem ceremonii będzie Conan O’Brien. Źródła: National Geographic Polska, oscars.org Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Gdzie leży Kraina Oz? Magiczny świat L. Franka Bauma wraca na ekrany kin
W „Wicked” wszystko błyszczy – od wizualnych detali, przez muzykę, aż po obsadę. Jeden z najgłośniejszych filmów tego roku w niespełna miesiąc zarobił prawie 600 milionów dolarów. Warto pamiętać, że świat, w którym dzieje się akcja musicalu, powstał 125 lat temu.
Spis treści: Gdzie leży Kraina Oz? Historia „Wicked” Obsada „Wicked” Ciekawostki o „Wicked” Kiedy druga część „Wicked”? Kraina Oz to fikcyjny świat wykreowany przez L. Franka Bauma w powieści „Czarnoksiężnik z Krainy Oz" z 1900 roku. To barwne i pełne magii uniwersum od ponad 120 lat fascynuje czytelników na całym świecie. Historia stworzona przez amerykańskiego pisarza mówi o przygodach Dorotki, dziewczynki z Kansas, która trafia do tajemniczej krainy w wyniku tornada. Jej celem jest powrót do domu, a droga wiedzie przez Szmaragdowe Miasto, siedzibę tytułowego Czarnoksiężnika. Gdzie leży kraina Oz? Kraina Oz to miejsce całkowicie oderwane od naszego świata, którego dokładnej lokalizacji nie da się określić. Według opowieści Bauma, znajduje się gdzieś „za pustynią”. Ma być otoczona nieprzekraczalnym pasem niebezpiecznych piasków, co czyni ją niemal niemożliwą do odnalezienia lub opuszczenia. Kraina Oz dzieli się na 4 regiony, każdy zarządzany przez wiedźmę: Munchkinland (kraina Niziołków), Winkie Country, Gillikin Country Quadling Country. Centralnym punktem jest Szmaragdowe Miasto, rządzone przez Czarnoksiężnika, który – jak się okazuje na kartach powieści – jest tylko zwykłym człowiekiem, a nie potężnym magiem. Historia „Wicked” Film „Wicked”, ekranizacja kultowego musicalu z Broadwayu, zadebiutował w polskich kinach 6 grudnia 2024 roku. Reżyserem produkcji jest Jon M. Chu, a główne role powierzono Cynthii Erivo (Elphaba) i Arianie Grande (Glinda). Budżet 150 milionów dolarów pozwolił na stworzenie spektakularnego widowiska, które zachwyca krytyków i widzów na całym świecie. Skąd fenomen tej opowieści? Broadwayowski „Wicked” od lat przyciąga miliony widzów z całego świata. Spektakl miał swoją premierę 30 października 2003 r. w nowojorskim Gershwin Theatre. Za reżyserię odpowiadał Joe Mantello, a niezapomnianą muzykę stworzył Stephen Schwartz. W oryginalnej obsadzie wystąpiły Kristin Chenoweth jako Glinda i Idina Menzel w roli Elphaby. Widowisko odniosło spektakularny sukces, generując ponad 1,7 miliarda dolarów przychodu i zapisując się w historii jako jeden z najbardziej dochodowych musicali wszech czasów. Co warte podkreślenia, musical „Wicked” nie jest wierną adaptacją książki Gregory’ego Maguire’a. Autor w „Wicked: Życie i czasy Złej Czarownicy z Zachodu” ukazał wydarzenia znane z powieści „Czarnoksiężnika z Krainy Oz” z zupełnie nowej perspektywy, skupiając się na losach Elphaby i na tym, co działo się w Oz przed przybyciem Dorotki. Filmowa wersja „Wicked” opowiada o losach dwóch czarownic – zielonoskórej Elphaby i popularnej Glindy. Historia śledzi ich relację od czasów studenckich na Uniwersytecie Shiz, przez spotkanie z Czarnoksiężnikiem z Oz, aż po dramatyczne wydarzenia, które na zawsze zmieniły ich życie i podzieliły drogi. Choć „Wicked” opowiada o przyjaźni, skrywa w sobie znacznie głębsze przesłanie. Porusza uniwersalne tematy, takie jak siła narracji, wpływ propagandy, poszukiwanie własnej tożsamości, akceptacja różnic czy odwaga, by pozostać sobą. To wartości, które są ponadczasowe i wciąż niezwykle aktualne. Jednym z największych atutów „Wicked” jest muzyka, która stała się światowym fenomenem. Utwory takie jak „Defying Gravity”, „Popular” czy „For Good” zyskały miano klasyków musicalowych i od lat królują na muzycznych playlistach. Obsada „Wicked” Film „Wicked” to prawdziwa uczta dla fanów muzyki, efektów wizualnych i świetnego aktorstwa. Ariana Grande jako Glinda zachwyca naturalnym wdziękiem i talentem komediowym, a jej głos sprawia, że każda piosenka staje się wyjątkowym przeżyciem. Cynthia Erivo w roli Elphaby z kolei imponuje emocjonalną głębią i charyzmą, idealnie oddając złożoność tej postaci. Razem tworzą na ekranie duet, który porusza i zapada w pamięć. Na ekranie można podziwiać także Michelle Yeoh, nagrodzona Oscarem za „Wszystko wszędzie naraz”, błyszczy jako Madame Morrible. W roli Fiyero pojawia się Jonathan Bailey, znany z „Bridgertonów”, a Jeff Goldblum, legenda kina, wciela się w Czarnoksiężnika z Oz. W obsadzie zobaczymy jeszcze takie nazwiska jak: Ethan Slater, Peter Dinklange, Mariassa Bode i Keala Settle. Ciekawostki o „Wicked” Reżyser Jon M. Chu podszedł do filmowej adaptacji „Wicked” z niezwykłą dbałością o każdy szczegół. Od scenografii po aktorskie interpretacje. Dzięki temu film stał się prawdziwym widowiskiem. Oto kilka fascynujących faktów, które sprawiają, że ta produkcja jest jeszcze bardziej wyjątkowa: Zdjęcia do filmu były kręcone w większości w Anglii. Głównym ośrodkiem filmowania “Wicked” było Sky Studios Elstree w okolicach Londynu. Reżyser Jon M. Chu chciał jak najbardziej uniknąć wykorzystywania efektów specjalnych w filmie, dlatego praktycznie cała scenografia została zbudowana od zera. Dla przykładu powstała cała wioska Munchkinland w sielankowym miasteczku Ivinghoe. Uniwersytet Shiz czy Szmaragdowe miasto to również ciężka praca scenografów a nie CGI. Aby urzeczywistnić krajobraz Munchkinland, posadzono 9 milionów tulipanów. Za tę niezwykłą plantację odpowiadała osoba, która wcześniej zajmowała się 500 akrami kukurydzy dla filmu Interstellar. Oczywiście cebulki tulipanów zostaną użyte do kolejnych plantacji. Uwaga, pociąg odjeżdżający do Szmaragdowego Miasta jest także prawdziwy. Waży 16 ton, a jego transport zajął dwa dni. Filmowa ekranizacja zawiera bardzo dużo tzw. easter eggów m.in.: w scenie otwarcia możemy dostrzec Dorotkę w towarzystwie Drwala, Lwa i Stracha, pojawiają się czerwone pantofelki, które potem nosiła Dorotka czy czcionka, której użyto przy napisach, odwzorowuje tę z 1939 roku. Malowanie ciała głównej bohaterki zajmowało każdego ranka nawet do 4 godziny pracy w zależności od ile jej skóry musiało być widoczne. Natomiast cały demakijaż zajmował blisko 45 minut. Cynthia Erivo i Ariana Grande postanowiły, że będą wykonywać utwory na żywo podczas kręcenia filmu, zamiast polegać na wcześniejszych nagraniach. Miał to być akt solidarności z kobietami, które grają sztukę nawet 8 razy w tygodniu. Matkę Glindy (Ariany Grande) gra brytyjska aktorka teatralna Alice Fearn, która grała Elphabę w musicalu Wicked na West Endzie. Musical zdobył aż 10 nominacji do najważniejszych dla branży nagród Tony. Niestety wieczór zakończył zaledwie z 3 statuetkami w kategorii: Najlepszy występ pierwszoplanowej aktorki w musicalu, Najlepsza scenografia i Najlepsze kostiumy.nagrodę za Najlepszy Musical podczas 58. rozdania nagród Tony otrzymał Avenue Q. Początki dla musicalu nie były najlepsze. Autor książki Gregory Maguire był sceptycznie nastawiony do musicalowej formuły „Wicked”, gdy zobaczył go po raz pierwszy. Pierwsze recenzje spektaklu również nie okazały się dla niego przychylne. Podczas sceny “One Short Day” w filmowej wersji “Wicked” możemy zauważyć Kristin Chenoweth oraz Idina Menzel z oryginalnej obsady z Broadwayu. Kiedy druga część „Wicked”? Film „Wicked” został podzielony na dwie części. Pierwsza gości obecnie na ekranach kin, a premiera drugiej – “Wicked: For Good” – zaplanowana jest na 21 października 2025 roku. Źródło: National Geographic Polska
Tak nas widzi świat. Dwa filmy o Polsce wśród najlepszych z 2024 roku na liście „The New York Times”
Wśród 10 najlepszych filmów 2024 roku znalazły się dwie produkcje związane z Polską. Jedna z nich ma szanse na nominacje do Oscarów, druga ma już na koncie międzynarodowe sukcesy. Zobaczcie, jakie tematy związane z historią naszego kraju i tożsamością Polaków są podejmowane w światowym kinie.
Spis treści: Polska w globalnej kulturze. Tak nas widzi świat? Film o Polsce na prestiżowej liście „Zielona Granica” znów doceniona na świecie Jednym z najbardziej przełomowych wynalazków XIX wieku była fotografia. Uwiecznienie chwili w kadrze okazało się zaledwie wstępem do zapisywania, a z czasem kreowania rzeczywistości na ruchomych obrazach. Mowa oczywiście o kinie. Filmy już od ponad stu lat oddziałują na nasze emocje. Jednym z bardziej jaskrawych przykładów bezpośredniego wpływu kina na widzów jest owiany legendami pokaz filmu dokumentalnego „Wjazd pociągu na stację w La Ciotat” autorstwa braci Lumière. Rzekomo podczas pierwszego publicznego pokazu w 1896 r. część widowni była tak bardzo poruszona wizją zbliżającej się lokomotywy, że uciekła z kina. Zdarzenie to wiele razy było podawane w wątpliwość, ale i tak doczekało się odniesień w popkulturze. Polska w globalnej kulturze. Tak nas widzi świat? Mimo rosnącej popularności platform streamingowych w XXI wieku kina nadal trzymają się całkiem nieźle. To miejsca, gdzie odbywają się projekcje filmowe, ale też spotkania z twórcami i inne wydarzenia kulturalne. Chodzimy tam jednak głównie dla filmów właśnie. Które cieszyły się największym zainteresowaniem w tym roku? „The New York Times” przygotował listę 10 tytułów z ostatnich 12 miesięcy. Zwraca uwagę, ponieważ redakcja uwzględniła aż dwa filmy, w których istotnym wątkiem są kultura i historia Polski. Koniec roku to czas podsumowań. Dotyczą one zarówno branży turystycznej, jak i kulturalnej. Poznaliśmy już między innymi listę 100 najważniejszych książek tego roku według „The New York Times”. Nie zabrakło na niej polskiego akcentu. Na liście znalazła się powieść „Empuzjon” autorstwa Olgi Tokarczuk. To pierwsza po otrzymaniu Nobla fabularna książka pisarki. Co ciekawe, jej angielskie tłumaczenie pojawiło się w amerykańskich księgarniach zaledwie kilka tygodni temu. Jak widać, mimo krótkiego stażu na półkach tytuł szybko został doceniony przez czytelników i krytyków. Film o Polsce na prestiżowej liście Polska pojawia się też na innej liście słynnego dziennika. Redaktorki Manohla Dargis i Alissa Wilkinson przygotowały zestawienie 10 najlepszych filmów 2024 roku. Polska gości tam aż dwukrotnie. Pierwszy polski akcent to film „Prawdziwy ból”, który nadal można oglądać w kinach. Komediodramat w reżyserii Jessego Eisenberga przedstawia historię dwóch kuzynów, Davida i Benjiego (granych przez Eisenberga i Kierana Culkina), którzy podróżują do Polski, aby uczcić pamięć swojej zmarłej babci. Przy okazji odkrywają rodzinne korzenie, poznają historię Holocaustu oraz próbują naprawić swoje skomplikowane relacje. Film pokazuje też humorystyczne interakcje z grupą turystów i przewodnikiem z Wielkiej Brytanii. Zdjęcia powstały w Polsce i USA. W naszym kraju lokacje obejmowały Warszawę, Lublin, Radom i Krasnystaw, a w Stanach Zjednoczonych – Nowy Jork. Produkcja została dobrze przyjęta podczas premiery na Sundance Film Festival. Nieoficjalnie mówi się też, że Jesse Eisenberg i Kieran Culkin za swoje role mogą spodziewać się nominacji do Oscarów, a Eisenberg także za reżyserię. „Zielona Granica” znów doceniona na świecie Na liście 10 najlepszych filmów 2024 według „The New York Timesa” pojawiła się też „Zielona Granica” w reżyserii Agnieszki Holland. To już kolejny międzynarodowy sukces filmu pokazującego kryzys na granicy Białorusi z Unią Europejską. Agnieszka Holland otrzymała za niego Nagrodę Specjalną Jury na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji oraz nominację do Złotego Lwa w konkursie głównym. Mimo że „Zielona Granica” miała swoją światową premierę w ubiegłym roku, nadal wzbudza szeroką dyskusję i polaryzuje widzów ze względu na pokazanie aktualnego i kontrowersyjnego tematu. Przez ponad 100 lat historii kinematografii nie zmieniło się więc jedno: filmy działają na nasze emocje i prowokują do dyskusji. Źródło: New York Times Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Te miejsca z filmu „Kevin sam w Nowym Jorku” warto zobaczyć właśnie teraz. Są jak z bajki o świętach
„Kevin sam w Nowym Jorku” to jeden z ulubionych świątecznych filmów Polaków. Można go potraktować nie tylko jako rodzinną rozrywkę, ale też inspirację do zaplanowania zwiedzenia jednego z najpopularniejszych miast na świecie. Jeśli chcemy doświadczyć ducha świąt Bożego Narodzenia, grudzień to najlepszy czas na taki wyjazd.
Spis treści: Święta w Nowym Jorku jak z filmu Rockefeller Center The Plaza Hotel Central Park Katedra Świętego Patryka w Nowym Jorku 5th Avenue Co zobaczyć w Nowym Jorku w grudniu? Nowy Jork, mimo że nie zalicza się do największych miast świata, w wielu branżach i tak uchodzi za globalną stolicę. Dotyczy to między innymi biznesu, mody czy telewizji. To właśnie w NYC, jak nazywają Nowy Jork Amerykanie, odbywają się Tygodnie Mody, a swoje siedziby mają MTV, marka Calvina Kleina czy ONZ. Powstało tu też wiele filmów, które uchodzą za kultowe. Nie ma więc przesady w powiedzeniu, że Nowy Jork nie potrzebuje reklamy. W końcu powodów, żeby odwiedzić tzw. Wielkie Jabłko, są dziesiątki. Nie jest to też tanie miasto, dlatego decydując się na taki wyjazd, warto zaplanować zwiedzanie zgodnie z pewnym kluczem. Dzięki temu ograniczymy spontaniczne wydatki i być może uda nam się zwiedzić wszystkie atrakcje w ciągu 5 dni. To także obniży koszty wyjazdu. Święta w Nowym Jorku jak z filmu Miasto tak wielkie i różnorodne, jak Nowy Jork, można zwiedzać na wiele sposobów. Jednym z kluczy są słynne filmowe lokalizacje. W końcu NYC był scenerią dla wielu produkcji kinowych oraz telewizyjnych. Polakom jedno z największych miast w USA kojarzy się między innymi ze świątecznym filmem „Kevin sam w Nowym Jorku”. To kontynuacja hitu „Kevin sam w domu”, który w naszym kraju od lat jest symbolem świątecznej tradycji, a dla niektórych niemal obowiązkowym punktem Bożego Narodzenia. Jeszcze lepsze od rodzinnego seansu „Kevina” może być podążanie jego śladami po Nowym Jorku. Jeśli zależy nam na tym, aby na żywo odczuć magię kultowego filmu sprzed ponad 30 lat, grudzień to najlepszy czas na wizytę w Nowym Jorku. Miasto jest już przystrojone i miejscami wygląda jak ze świątecznej pocztówki. Odwiedzając NYC w okolicy świąt Bożego Narodzenia, nie możesz pominąć kultowych atrakcji. Rockefeller Center Miejscem, gdzie w Nowym Jorku najbardziej czuć świąteczny klimat, zdecydowanie jest Rockefeller Center. Każdego roku, już od ponad 90 lat, staje tu największa choinka w mieście. Imponuje nie tylko rozmiarami. Drzewko jest przystrojone tysiącami lampek LED, dzięki czemu wygląda zjawiskowo. Niedziwne więc, że nowojorska choinka zawsze przyciąga miliony turystów. W filmie Kevin podziwia ją pod koniec swojej przygody, a sama scena uchodzi za jedną z najbardziej kultowych. Ogromna choinka to niejedyny świąteczno-zimowy akcent w Rockefeller Center. Nowojorczycy i turyści przychodzą tu również poślizgać się na lodowisku. To jedna z obowiązkowych atrakcji podczas grudniowych wyjazdów do NYC. Gdzie? 45 Rockefeller Plaza, między 49th a 50th Street. The Plaza Hotel Otwarty w 1907 roku The Plaza Hotel to jeden z najbardziej luksusowych hoteli na świecie. W filmie Kevin melduje się tu po użyciu karty kredytowej ojca. I tu ciekawostka: kultowe przezabawne sceny w pokoju były kręcone w studiu, za to lobby, winda i zewnętrzne ujęcia to prawdziwa Plaza. Jak można się domyślać, Plaza nie jest tanim hotelem. Aby tam zajrzeć, wcale nie musimy jednak być gośćmi. Eleganckie lobby jest otwarte dla zwiedzających. Każdy może też odwiedzić Plaza Food Hall – luksusowe miejsce idealne na szybki lunch lub deser. Gdzie? 768 5th Avenue, przy rogu 59th Street i Central Parku. Central Park Nie da się odwiedzić Nowego Jorku i nie zajrzeć do Central Parku. Zielone serce miasta zajmuje powierzchnię 341 hektarów. W zimie park również wygląda przepięknie, zwłaszcza po opadzie śniegu. Nie dziwi więc, że filmowy Kevin spędza sporo czasu w białym Central Parku. Będąc tam, koniecznie odwiedź: Bethesda Terrace: Piękną arkadową konstrukcję z widokiem na Bethesda Fountain. To tu Kevin rozmawia z gołębiarką. Gapstow Bridge: Jeden z najczęściej fotografowanych mostów w parku. Pojawia się w scenie ucieczki Kevina. Wyjątkową zimową atrakcją jest też popularne lodowisko Wollman Rink w południowej części parku. Katedra Świętego Patryka w Nowym Jorku Neogotycka katedra, której budowa zakończyła się w 1879 roku. Jest jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w Nowym Jorku. W filmie pojawia się w tle w kilku scenach. W grudniu katedra jest ozdobiona świątecznymi dekoracjami. Warto wejść do środka, aby podziwiać witraże i architekturę. Gdzie? 5th Avenue, między 50th a 51st Street. 5th Avenue Kevin odwiedza sklepy przy 5th Avenue, w tym FAO Schwarz (choć scena z zabawkowym sklepem była kręcona w fikcyjnym Duncan's Toy Chest). Obecnie FAO Schwarz mieści się w Rockefeller Plaza i nadal warto je zobaczyć. Jego wnętrze to raj dla fanów zabawek. Oczywiście nadal warto też przejść się po 5th Avenue, choćby po to, żeby podziwiać okna wystawowe luksusowych sklepów takich jak Saks Fifth Avenue, Tiffany & Co. czy Cartier. W grudniu są udekorowane właśnie w duchu świąt. Co zobaczyć w Nowym Jorku w grudniu? Warto też się zgubić i na własną rękę odkrywać świąteczny Nowy Jork. W końcu nie wszystkie znane miejsca „zagrały” w filmie. Na przykład Empire State Building. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Nowym Jorku. W święta budynek jest podświetlany w świątecznych kolorach. Właśnie w grudniu szczególnie warto wjechać na taras widokowy, aby zobaczyć panoramę miasta. Widok na choinkę w Rockefeller Center czy Central Park z 86. piętra jest niezapomniany. Miłośników świątecznego klimatu urzeknie także wizyta w Winter Village w Bryant Park. Na miejscu stoi ponad 170 stoisk z unikatowymi rękodziełami, świątecznymi ozdobami i pysznymi przekąskami z całego świata. Wieczorami w parku organizowane są specjalne wydarzenia, w tym koncerty na świeżym powietrzu. Warto zajrzeć również do Dyker Heights, nieoficjalnie nazywanej „najbardziej świąteczną dzielnicą Nowego Jorku”. Tradycja dekorowania domów sięga tam lat 80. Dziś przyciąga tłumy turystów z całego świata, a to dlatego, że niektóre dekoracje kosztują tysiące dolarów, a mieszkańcy wynajmują specjalistów do tworzenia spektakularnych instalacji świetlnych. Najlepiej wybrać się tam wieczorem, kiedy domy dosłownie świecą. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Przyprawa z „Diuny”? Ziemskie zwierzęta również wydzielają substancje psychoaktywne
Przyprawa, melanż czy po prostu spice. Niezależnie od tego, jak nazwiemy wydzielinę czerwi z kultowej powieści Franka Herberta „Diuna”, jest ona naturalnym narkotykiem, kluczowym dla władzy i ekonomii uniwersum. Wzmaga zdolności psioniczne, wyostrza zmysły i pozwala nawigować bo niekończących się mapach galaktyki. Okazuje się, że nie trzeba pustynnych czerwi planety Arrakis, aby zetknąć się z podobną substancją odzwierzęcą.
Spis treści: Psychodeliczne supermoce Omamy i halucynacje Ryba snów i koszmarów Cząstka Boga prosto z ropuchy – Pamiętasz smak swojej pierwszej przyprawy? – Smakowała jak cynamon. – Lecz nigdy dwa razy tak samo. Ona jest jak życie: ilekroć jej kosztujesz, ukazuje inną twarz. Takie uwagi wymieniają bohaterowie „Diuny”, Wellington Yueh i lady Jessica. Osobisty lekarz rodu Atrydów i należąca do zakonu Bene Gesserit konkubina księcia znali działanie wydzieliny czerwi i rozumieli, że jest ona nie tylko potężnym środkiem psychoaktywnym, ale też zarzewiem wojen. To, co dzieje się w powieści, przypomina dość mocno wojny narkotykowe, choć sam Herbert odnosił historię do wojen o ropę. W końcu ropa również jest produktem odzwierzęcym. Powstała miliony lat temu z przekształcenia materii organicznej, głównie szczątków roślin i zwierząt morskich, w wyniku procesów biologicznych i chemicznych. W dodatku jest bezcenna w naszym świecie. Opiera się na niej cała nasza ekonomia, a wojny o dostęp do złóż ropy pochłonęły miliardy dolarów i miliony zabitych. Psychodeliczne supermoce Mistyczna wydzielina czerwi, wydłużający życie i wywołujący doświadczenia poza ciałem melanż, wydają się czystą fantazją. Jednak istnieją zwierzęta na Ziemi, które wytwarzają feromony, chemiczne środki obrony i inne substancje o podobnych właściwościach. – W „Diunie” wiele rzeczy zdaje się działać jak supermoce — mówi Alison Schapker, showrunnerka i producentka wykonawcza serialu „Diuna: Proroctwo” w rozmowie z National Geographic. Dodaje, że nawet najbardziej fantastyczne elementy „Diuny” są często osadzone w „ewolucyjnym obiektywie”. A może potężne czerwie to po prostu odlegli potomkowie skromnych, ziemskich nicieni? Nicienie produkują równie imponujący arsenał chemikaliów, co pustynne czerwie z powieści. Te różnorodne, wysoce przystosowane robaki wydzielają koktajl silnych feromonów zwanych askaryzydami. Podobnie jak książkowa „Woda Życia”, niektóre askaryzydy działają jak eliksir miłości, pomagając nicieniom przyciągać partnerów. Inne askaryzydy przekształcają anatomię nicieni, podobnie jak długotrwałe działanie melanżu zmienia ciała Nawigatorów Gildii. Niektóre substancje chemiczne wprowadzają nicienie w stan hibernacji, który może znacznie wydłużyć ich życie. – To bardzo interesujący etap życia robaka, ponieważ normalny cykl życia trwa od pięciu do trzydziestu dni. Jednak nicienie mogą spędzić nawet osiem miesięcy w stanie w stanie hibernacji — mówi Michael Werner, ekspert ds. nicieni z Uniwersytetu Utah. Omamy i halucynacje Feromony nicieni prawdopodobnie nie wywołują halucynacji, chociaż Werner przyznaje, że naukowcy tego jeszcze nie badali. – Ale jest całkiem sporo innych gatunków zwierząt, głównie ryb, płazów i owadów, które produkują substancje chemiczne zdolne wywoływać zmienione stany świadomości — twierdzi Laura Orsolini, adiunkt psychiatrii z Politechniki Marche w Ankonie we Włoszech, współautorka pracy przeglądowej na temat tzw. „psychodelicznej fauny”. Niestety, badania nad psychodelikami pochodzenia zwierzęcego są bardzo nieliczne. W wielu przypadkach naukowcy nie wiedzą, które substancje chemiczne wywołują zmiany świadomości ani dlaczego zwierzęta je produkują. Niektórzy biolodzy podejrzewają, że naturalne halucynogeny pełnią funkcję obronną. Ryba snów i koszmarów Eksperymenty z psychodelicznymi zwierzętami mogą mieć jednak potężne skutki. Na przykład Sarpa salpa, znana jako „ryba snów” lub „koszmarów”, może wywoływać przerażające halucynacje u osób, które ją spożyją. Mamy na to całkiem sporo dowodów. Co pewien czas pojawiają się opowieści osób, które po zjedzeniu „ryby snów” miały halucynacje, często połączone z omamami słuchowymi. Jak w przypadku pewnego 40-letniego turysty, który poczuł się chory kilka godzin po zjedzeniu Sarpa salpa w restauracji na Lazurowym Wybrzeżu. Następnego dnia musiał przerwać prowadzenie samochodu, gdy jego wzrok zaczął się rozmazywać, a gigantyczne, krzyczące owady wydawały się atakować jego pojazd. Natomiast pewien 90-letni mężczyzna po spożyciu Sarpa salpa zaczął słyszeć „krzyki ludzi i pisk ptaków”. Nie jest jasne, dlaczego tylko niektórzy ludzie doświadczają takich efektów po zjedzeniu tej ryby. Możliwe, że sposób przygotowania ryby, w tym to, czy została oczyszczona przed ugotowaniem, odgrywa w tym rolę. Jeszcze poważniejsze problemy może wywołać zjedzenie świeżego mięsa rekina grenlandzkiego. Fermentowane mięso tego rekina jest narodowym daniem Islandii, ale jeśli mięso zostanie zjedzone na świeżo, może wywołać wymioty, halucynacje i chwilowy paraliż. Naukowcy uważają, że odpowiada za toksyna o nazwie trimetyloamina — produkt rozpadu trimetyloaminy tlenkowej obecnej w mięsie rekina grenlandzkiego. Cząstka Boga prosto z ropuchy Ale halucynogeny mogą produkować nawet mrówki. Mrówki żniwiarki z południowej i południowo-centralnej Kalifornii mogą wywoływać halucynogenne wizje, prawdopodobnie dzięki psychoaktywnym związkom w swoim jadzie. Z kolei ropucha koloradzka (Bufo alvarius) wytwarza halucynogenny jad z kilku gruczołów na swojej skórze. Mlecznobiała substancja zawiera 5-MeO-DMT, znaną także jako „cząsteczka Boga” ze względu na zdolność do przenoszenia użytkowników w stan egzystencjalnego oświecenia. Robert Villa, prezes Towarzystwa Herpetologicznego w Tucson, twierdzi, że użytkownicy psychodelików prawdopodobnie po raz pierwszy eksperymentowali z jadem tej ropuchy w latach 80. XX wieku. Jednak popyt na płaza gwałtownie rośnie dzięki promocji podróży z użyciem jadu przez celebrytów i influencerów. Choć naukowcy nie są jeszcze pewni, czy ropucha została poważnie zagrożona przez czarny rynek, Villa i inni obawiają się, że gdy badacze odnotują spadek populacji, może być „za późno” na podjęcie działań. Jak widać nie trzeba lecieć na pustynną Arrakis, by zetknąć się z psychodelikami odzwierzęcymi. Pozostaje jedno pytanie: czy warto? Źródło: National Geographic Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To musisz wiedzieć, idąc do kina na nowego „Gladiatora”. Kim naprawdę był cesarz Makrynus?
W „Gladiatorze II” Denzel Washington wciela się w cesarza rzymskiego Makrynusa. Nie wszystko, co zobaczycie na ekranie, wydarzyło się w rzeczywistości. Ale jego prawdziwa historia jest równie ekscytująca.
Spis treści: Początki Makrynusa Urozmaicone i kosmopolityczne Imperium Rzymskie Od prowincji do gwardii pretoriańskiej. Makrynus wspina się po szczeblach kariery Atak cesarza Karakalli na Makrynusa Makrynus cesarzem Kres Makrynusa Urodzony na terenie dzisiejszej Algierii Marcus Opellius Macrinus był jednym z niewielu rzymskich cesarzy, którzy pochodzili z Afryki. Teraz Makrynus pojawia się w filmie „Gladiator II”. Postać tę gra Denzel Washington. Filmowy Makrynus toruje sobie drogę do władzy na pełnym intryg dworze oraz na arenach Rzymu. Początki Makrynusa Historyczny cesarz również żył w III wieku, ale jego historia jest zupełnie inna. Wyłonił się z niebytu, by stać się najpotężniejszym człowiekiem imperium. Błyskawiczny awans pokazuje różnorodność starożytnego rzymskiego świata. Pochodzenie etniczne lub miejsce urodzenia nie były tam barierami w dojściu do władzy. Historia Makrynusa rozpoczyna się w rzymskiej Afryce Północnej. Makrynus urodził się w 165 r. n.e. w Cezarei, nadmorskim mieście w prowincji Mauretania. Cezarea, zamożna stolica prowincji, była podobna do innych dobrze prosperujących miast w rzymskiej Afryce, takich jak Aleksandria i Leptis Magna. Urozmaicone i kosmopolityczne Imperium Rzymskie Dzięki rzymskiemu podbojowi takich miejsc jak Kartagina i Egipt, region Afryki Północnej był mocno związany z imperium. Rzymscy Afrykanie czasami podróżowali do odległych zakątków cesarstwa. Na przykład naukowcy ustalili, że zamożna rzymska kobieta, która została pochowana w Yorku w Anglii, mogła pochodzić (lub jej przodek) z Afryki Północnej. Odkrycie to pokazuje, jak bardzo połączony, zróżnicowany i kosmopolityczny był świat rzymski. Rzeczywiście, rzymscy Afrykanie byli członkami praktycznie każdej klasy społecznej, od zniewolonych robotników po żołnierzy stacjonujących w rzymskiej Brytanii, uczonych i handlarzy. W 193 r. urodzony w Libii Septymiusz Sewer został pierwszym cesarzem rzymskim pochodzącym z Afryki. Współczesny rasizm nie był znany w starożytnym Rzymie. Ale Rzymianie nadal zwracali uwagę na różnice, promowali stereotypy i żywili uprzedzenia. Wierzyli, że różne grupy kulturowe i etniczne różnią się od siebie i mają swoje wrodzone cechy. Makrynus nie ukrywał swojego afrykańskiego pochodzenia. Według starożytnego historyka Kasjusza Diona, miał nawet przekłute ucho, co Dion opisał jako zwyczaj ludzi z jego regionu. Wydaje się, że rodzina Makrynusa należała do klasy jeźdźców, która była podobna do stanu rycerzy. Jej status społeczny nie wyróżniał się specjalnie. To rodziny senatorskie, takie jak Juliuszów i Klaudiuszów, posiadały „klucze” do imperium, w przeciwieństwie do rodu Makrynusa. Każdy cesarz, jakiego kiedykolwiek znał Rzym, należał do tej klasy, czy to z racji urodzenia, czy osiągnięć – aż do Makrynusa. Od prowincji do gwardii pretoriańskiej. Makrynus wspina się po szczeblach kariery Wiele szczegółów na temat wczesnego życia Makrynusa przepadło bez wieści. Wiemy, że uzyskał wykształcenie prawnicze jeszcze przed pełnieniem ról administracyjnych na niższych stanowiskach gwardii pretoriańskiej. Pod rządami cesarza Karakalli w 212 r. n.e. Makrynus awansował na dowódcę gwardii pretoriańskiej, co uczyniło go jednym z najpotężniejszych ludzi w Rzymie. Pretorian można określić jako specyficzne agentów tajnych służb i cesarskich ochroniarzy. Cesarze byli od nich w pełni uzależnieni. W 41 r. n.e. gwardia pretoriańska uknuła i przeprowadziła zamach na Kaligulę. Sto lat później pretorianie sprzedali swoje wsparcie na aukcji kandydatom na cesarza, pomagając Dydiuszowi Julianowi na krótko rządzić imperium w 193 roku. Atak cesarza Karakalli na Makrynusa W 217 r. Makrynus dołączył do kampanii cesarza Karakalli przeciwko Imperium Partów w Azji Środkowej. Karakalla nie ufał w pełni Makrynusowi po tym, jak rzekomo usłyszał przepowiednię, że ten zastąpi go jako cesarz. Niepopularny i brutalny Karakala wiedział, jak usuwać rywali. W 211 roku zabił swojego brata, Getę. Teraz jego wzrok padł na Makrynusa. Makrynus wiedział, że musi uderzyć pierwszy i prawdopodobnie zaaranżował zabójstwo Karakalli. Podczas podróży do świątyni we współczesnej Turcji cesarz został zasztyletowany przez strażnika, gdy zatrzymał się na poboczu drogi, aby skorzystać z toalety. Strażnika szybko zabito. Nikt nie był w stanie go przesłuchać ani ustalić, czy działał na czyjeś polecenie. Według historyka Herodiana z Antiochii z III wieku, Makrynus nie chciał być postrzegany jako uzurpator. Pełen szacunku poddał cesarza kremacji i wysłał jego prochy matce. Makrynus cesarzem Po usunięciu Karakalli z drogi Makrynus nie czekał, aż ktoś koronuje go na cesarza. Zamiast tego przejął tytuł dla siebie. Niewielu wydawało się to przeszkadzać, wszyscy odetchnęli z ulgą, że odszedł bezwzględny i porywczy Karakalla. Makrynus próbował pozycjonować się jako władca miłosierny. W tamtych czasach jedną z form dyscypliny wojskowej było dziesiątkowanie, praktyka polegająca na zabijaniu jednego żołnierza na dziesięciu spośród ukaranego oddziału. Według Herodiana Makrynus zamiast tego promował centymację, czyli zabijanie jednego na stu. Herodian uważał jednak, że Makrynus grał łagodnego władcę tylko na pokaz. Oskarżył go o próbę naśladowania Marka Aureliusza, stoickiego cesarza, który był powszechnie kochany i podziwiany. Herodian twierdził, że efekty stoicyzmu Makrynusa były płytkie – cesarz pławił się w luksusach i zaniedbywał administrację imperium. Niektórzy nawet oskarżali byłego administratora o niekompetencję. Od Makrynusa zaczęli się odwracać Rzymianie. Sprzeciwiali się jego nieobecności w mieście, ponieważ nie wrócił do niego po zabójstwie Karakalli. Co najważniejsze jednak, Makrynus stopniowo tracił poparcie wojskowych. Wstydzili się, że zgodził się na pokój z Partami. Niechęć do cesarza wzrosła jeszcze bardziej, gdy Makrynus z oszczędności obniżył żołd dla nowych rekrutów. Kres Makrynusa Nikt nie nienawidził Makrynusa tak bardzo jak rodzina Karakalli, która desperacko pragnęła odzyskać utraconą władzę. W tym celu Julia Maesa, ciotka zabitego cesarza, zaczęła rozpowszechniać plotki, że jej 14-letni wnuk, Elagabalus, był nieślubnym synem Karakalli – i, co oczywiste w takiej sytuacji, powinien zostać cesarzem. Niektórym żołnierzom taki pomysł przypadł do gustu, podobnie jak pieniądze Julii Maesy. Szybko zjednoczyli się wokół nastolatka i ogłosili go cesarzem w maju 218 roku. Dni Makrynusa były policzone. Julia Maesa i Elagabalus pomaszerowali wraz z wojskami przeciwko niemu i pokonali Makrynusa w bitwie pod Antiochią we współczesnej Turcji. Po klęsce szybko go wytropiono i zabito. Makrynus był cesarzem tylko nieco ponad rok. Od prowincjonalnej rodziny do najpotężniejszego człowieka w imperium, historia Makrynusa rozpoczęła się w innym miejscu niż zdecydowanej większości cesarzy. Ale ostatecznie zginął tak samo gwałtownie, jak wielu przed nim i po nim. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Polska głównym bohaterem kinowego hitu. Ten amerykański film po prostu trzeba zobaczyć
Bawi, skłania do przemyśleń i pozwala poznać Polskę oczami obcokrajowców – taki właśnie jest najnowszy film w reżyserii Jesse'go Eisenberga, który od dnia premiery cieszy się dużym zainteresowaniem widzów. Zarówno w naszym kraju, jak i za oceanem. I słusznie.
W tym artykule: O czym jest „Prawdziwy ból”? Fabuła filmu Jesse'ego Eisenberga Obsada i twórcy „Prawdziwego bólu” Gdzie kręcono „Prawdziwy ból”? Gdzie można obejrzeć „Prawdziwy ból”? „Gladiator II”, „Wicked”, „Simona Kossak” oraz kolejna część przygód uwielbianego misia Paddingtona. Miłośnicy kina – zarówno ci starsi, jak i nieco młodsi – z pewnością nie mogą narzekać na nudę pod koniec roku. Na listę must see (oprócz wspomnianych na początku propozycji) warto dodać kilka innych wyjątkowych premier, w tym m.in. „Prawdziwego bólu”, czyli najnowszej amerykańskiej produkcji, której akcja toczy się w Polsce. O czym jest „Prawdziwy ból”? Fabuła filmu Jesse'ego Eisenberga „Prawdziwy ból” („A Real Pain”) to poruszająca opowieść o Davidzie i Benjim, kuzynach z Ameryki, którzy odwiedzają Polskę, by uczcić pamięć swojej ukochanej babci. Podróż śladami swoich przodków, początkowo skoncentrowana na wspomnieniach i odkrywaniu rodzinnych tajemnic, szybko staje się próbą naprawienia ich skomplikowanych relacji. Reżyserem, a jednocześnie jednym z głównych bohaterów, filmu jest Jesse Eisenberg (David), który od lat mówi dumnie o swoich polskich korzeniach. Amerykański aktor, znany z takich produkcji jak „The Social Network”, „Iluzja” czy „Zombieland”, nieraz podkreślał w wywiadach, że jego rodzina pochodzi z Krasnegostawu, miasta położonego w województwie lubelskim. Nie jest też tajemnica, że jednym z największych zawodowych marzeń Eisenberga było nakręcenie filmu o kraju swoich przodków. Teraz, dzięki „Prawdziwemu bólowi”, udało się je spełnić, tworząc kinowy hit, który jednocześnie bawi, wzrusza i skłania do głębokich refleksji. – Moja rodzina pochodzi z Krasnegostawu, miasta na południowym wschodzie Polski. Od zawsze chciałem stworzyć film w Polsce. Kocham to miejsce. Jest bardzo piękne i inne od miejsca, w którym mieszkam – dorastałem w Nowym Jorku – tłumaczy Eisenberg, cytowany przez PAP. W ramach ciekawostki dodajmy, że Jesse Eisenberg w 2024 r. został Honorowym Obywatelem Miasta Krasnystaw, a rok wcześniej aplikował o polskie obywatelstwo. Obsada i twórcy „Prawdziwego bólu” Obsada filmu to kolejny powód, by wybrać się do kina. „Prawdziwy ból” może pochwalić się gwiazdorską obsadą. Na ekranie zobaczyć można m.in. Kierana Culkina (Benji) oraz Jennifer Grey (Marcia), której międzynarodowy rozgłos przyniosła rola „Baby” w kultowym „Dirty Danicng”. Mimo że o mówimy o amerykańskiej produkcji, do współpracy zaproszeni zostali również twórcy z Polski. Za zdjęcia odpowiedzialny był Michał Dymek, scenografią zajęła się Mela Melak, natomiast wybór kostiumów powierzono Małgorzacie Fudali. Gdzie kręcono „Prawdziwy ból”? „Prawdziwy ból” – jak podkreśla sam reżyser – jest „listem miłosnym dla Polski”. Eisenberg podczas realizacji nagrań czerpał inspirację z własnych doświadczeń. Dlatego wyprawa głównych bohaterów wiernie odtwarza trasę, którą on sam, wraz z żoną, odbył ponad dekadę wcześniej. W ten sposób widzowie z całego świata mają okazję odkryć miejsca kluczowe dla Polaków i ich historii. Amerykańska produkcja prowadzi nas przez malownicze miasta, takie jak Warszawa i Lublin, oferując nie tylko piękno architektury, ale także głębokie refleksje nad wydarzeniami, które ukształtowały narodową tożsamość i wpłynęły na losy naszego kraju. Z pewnością jednym z najbardziej poruszających momentów filmu jest wizyta w byłym obozie koncentracyjnym na Majdanku, gdzie tytułowy „ból” naprawdę staje się prawdziwy, a główni bohaterowie muszą zmierzyć się z bolesną przeszłością. – Miasta, które odwiedzają postacie, są dokładnie tymi samymi miastami, które odwiedziłem z moją żoną w 2008 roku. Każda scena w scenariuszu miała wpisane utwory Chopina, więc cały ten film jest Polską. Nakręciliśmy tutaj każdą scenę, z wyjątkiem dwóch ujęć z autem, które powstały w Nowym Jorku. Nawet sceny przedstawiające lotnisko JFK w Nowym Jorku były nakręcone na lotnisku w Radomiu. Jestem zaszczycony tym, że państwo pozwoliło mi to zrobić (…) Wszystkie lokalizacje są istotne w historii mojej rodziny – podkreśla Jesse Eisenberg w rozmowie z PAP. Gdzie można obejrzeć „Prawdziwy ból”? Czy wspólna podróż okaże się kluczem do pojednania? Odpowiedź na to pytanie poznasz, wybierając się na seans i zagłębiając w tę poruszającą historię. Ci, którzy nie zdążyli zobaczyć produkcji w kinach, mogą obejrzeć „Prawdziwy ból” bez wychodzenia z domu za pośrednictwem platformy Disney+. Poniżej przedstawiamy oficjalny zwiastun filmu. Źródła: PAP, FilmWeb, National Geographic Polska
Nałogowo skrolujesz filmy online, by zabić nudę? Badacze przekonują: od tego będziesz nudzić się bardziej
Szukanie w sieci czegoś, co pomoże zabić nudę, może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego. Szybkie przewijanie rolek albo filmików na TitToku wcale nie jest dla nas ekscytujące. Wręcz przeciwnie – od tego będziemy nudzić się bardziej.
W tym artykule: Dlaczego walczymy z nudą Przewijasz filmy wideo jeden za drugim? To na nudę nie pomoże Jak definiujemy nudę? Nuda. Nie ma co robić. Nic się nie chce. Każdy z nas zna ten stan. Pogarsza nastrój, zmniejsza poczucie sensu życia, wywołuje niepokój i stresuje. Jest zdecydowanie nieprzyjemny. Nic dziwnego, że gdy tylko się pojawia, traktujemy nudę jak wroga, którego trzeba jak najszybciej pokonać. Jak to zrobić? Dzisiaj nic łatwiejszego niż sięgnąć po telefon. Wystarczy wejść do sieci, by znaleźć coś dla siebie. A raczej by to coś znalazły dla nas algorytmy, których głównym celem jest wpierw przyciągnięcie naszej uwagi, a następnie zatrzymanie jej jak najdłużej. Instagram, TikTok, YouTube czy Facebook korzystają z podobnych mechanizmów, dostarczając nam specjalnie wyselekcjonowane treści, które powinny nas wciągnąć po uszy. A jeśli tak się nie stanie, zawsze możemy przełączyć się na kolejny filmik. I jeszcze jeden. I następny. Nic prostszego, wystarczy ruch palca. Skrolując, zabijamy czas, ale czy nudzimy się mniej? Niestety nie. Badania wykazały, że w porównaniu z rokiem 2008 (początkiem ery mediów społecznościowych) w 2020 r. młodzi ludzie narzekali na nudę znacznie częściej. Dlaczego? Dlaczego walczymy z nudą „Nudzimy się mniej niż nasi przodkowie, jednak bardziej boimy się nudy. Postanowiliśmy uznać, czy raczej uwierzyć, że nuda nie jest dla ludzi naturalna i że możemy jej uniknąć poprzez wystarczająco intensywny pościg za rzeczami ekscytującymi”. To słowa Bertranda Russella, brytyjskiego logika i matematyka, napisane w 1930 roku. Zdaniem Katy Tam i Michaela Inzlichta z Uniwersytetu Toronto są one dzisiaj jeszcze bardziej aktualne niż dziewięćdziesiąt lat temu. Tam i Inzlicht cytują je w swojej najnowszej pracy o nudzie opublikowanej w czasopiśmie „Journal of Experimental Psychology: General”. Naukowcy zajęli się w niej najnowszym wynalazkiem ludzkości mającym zwalczać nudę – treściami wideo w mediach społecznościowych. Ich wnioski nie są optymistyczne: ten wynalazek raczej nie działa. Przewijasz filmy wideo jeden za drugim? To na nudę nie pomoże Naukowcy przeprowadzili w sumie siedem eksperymentów, w których wzięło łącznie udział 1200 osób. Byli to Amerykanie, a także studenci z Toronto. Tam i Inzlicht udowodnili, że choć ludzie sięgają po treści wideo, by zabić nudę, osiągają skutek przeciwny: przerzucając rolki jedna za drugą, tylko nudzą się bardziej. W pierwszym teście wykazano, że gdy filmiki nas nudzą, chętniej przełączamy się na kolejne (co zrozumiałe). W drugim, że wierzymy, iż takie postępowanie pozwoli nam uniknąć nudy (inaczej byśmy tego nie robili). W kolejnych, że przełączanie się między filmami – albo przeskakiwanie w ramach jednego filmu – nie zmniejsza odczucia nudy, tylko je powiększa. „A także obniża satysfakcję, skupienie i poczucie sensu” – dodają badacze. Jak to wykazano? W jednym z testów ochotnicy mieli obejrzeć 10-minutowy film bez opcji przewinięcia go albo przeskoczenia do innego. Następnie przez 10 minut mogli swobodnie przełączać się między siedmioma 5-minutowymi filmikami. To drugie okazało się nudniejsze. Pierwsze zaś bardziej satysfakcjonujące i angażujące. Oraz dające większe poczucie sensu. Według badań najnudniejsi ludzie to religijni analitycy baz danych. Co jeszcze nudzi nas w innych? Kim są najnudniejsi ludzie? Badacze opracowali archetyp największego nudziarza na podstawie naszych stereotypów i uprzedzeń. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wedlug-badan-najnudniejsi-ludzie-to-religijni-analitycy-baz-danych-co-jeszcze-nudzi-nas-w-innych-586ed0a.jpeg" width="938" height="625" alt="Według badań najnudniejsi ludzie to religijni analitycy baz danych. Co jeszcze nudzi nas w innych?" title="Według badań najnudniejsi ludzie to religijni analitycy baz danych. Co jeszcze nudzi nas w innych?" /> Jak definiujemy nudę? Jak można przeczytać w pracy Tam i Inzlichta, nuda to „awersyjny stan pragnienia, ale niemożliwości zaangażowania się w jakąś satysfakcjonującą aktywność”. Naukowcy przypominają, że jest on ściśle związany z skupioną uwagą. – Ciągle przewijanie i przerzucanie filmów sprawia, że ich zawartość wydaje się bez znaczenia, ponieważ ludzie nie mają czasu jej zrozumieć – mówi Katy Tam. Nie mają bowiem kiedy skupić się na tym, co widzą. Pocieszające jest za to, że z wiekiem umiejętność nienudzenia się rolkami i tiktokami najwyraźniej rośnie. Kiedy badacze przeprowadzili wyżej opisany test na szerszej grupie wiekowej (nie tylko studentach), poziom nudy z oglądania jednego dłuższego filmu bądź przerzucania się przez parę krótszych był podobny. Zdaniem badaczy może być to efekt różnych zwyczajów korzystania z treści online uwarunkowanych wiekiem. Jednak zastrzegają, że taka hipoteza wymaga dalszych badań. Źródło: Journal of Experimental Psychology: General, Medical Express Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Łotry z Polski Ludowej. Polscy przeciwnicy Bonda
Jeden sprzedawał informacje podczas II wojny światowej. Drugi był wcielonym diabłem. Trzeci miał zęby ostre jak brzytwa. Nie tylko Rosjanie byli czarnymi charakterami w powieściach o Jamesie Bondzie. Ian Fleming na drodze agenta 007 stawiał też kilku Polaków.
W tym artykule: Polscy przeciwnicy Bonda Lucyfer z historią Tajemnica kobaltowych zębów James Bond to literacki i filmowy wymysł. Owoc wyobraźni, ale także życiowych doświadczeń Iana Fleminga. Ten autor powieści szpiegowskich o Bondzie był też oficerem wywiadu brytyjskiej marynarki wojennej podczas II wojny światowej oraz kochankiem słynnej polskiej agentki Special Operation Executive Krystyny Skarbek. Zamordowano ją 7 lat po wojnie. Najprawdopodobniej to jej tragiczną postać uwiecznił w 1953 roku w powieści „Casino Royale” pod osobą Vesper Lynd, wielkiej miłości Bonda. Lecz w filmach i książkach o agencie 007 polskie korzenie wypatrzymy także u czarnych charakterów! Oto najsłynniejsi polscy przeciwnicy Bonda. Polscy przeciwnicy Bonda Najsłynniejszy przeciwnik Bonda to Ernst Stavro Blofeld. Fleming opisał go jako syna Polaka z Pomorza i matki Greczynki. Urodził się 28 maja 1908 roku w... Gdyni. Fleming chyba przekombinował, bo była to wówczas tylko wioska. Tak czy inaczej Blofeld studiował ekonomię i historię na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie inżynierię i elektronikę na Politechnice Warszawskiej. Pracę zaczął w Ministerstwie Poczt i Telegrafów. Tam spostrzegł, jaką potęgą jest informacja, więc zaczął sprzedawać pozyskaną tajną korespondencję. Grał na giełdzie i zawarł znajomość z obcymi szpiegami. Bliski dekonspiracji, uciekł do Szwecji, a potem Turcji. Podczas II wojny światowej sprzedawał informacje wszystkim stronom. Po 1945 roku założył zaś własną międzynarodową organizację terrorystyczną SPECTRE. To życiorys tak wymyślny, że aż nierealny. Warto jednak zauważyć, że równie nieprawdopodobne były np. losy Stefana Witkowskiego, znajomego Skarbek z konspiracyjnej organizacji „Muszkieterowie”. Urodził się w Moskwie, wychował w Gnieźnie. Studiował na Politechnice Warszawskiej. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej i w kampanii 1939 roku. Wynalazca i biznesmen, pracował m.in. nad uniwersalnym silnikiem, który mógłby być napędzany rozmaitym paliwem, oraz nad fantastycznymi tajemniczymi „promieniami śmierci”. Podczas walk z Niemcami korzystał z autentycznej polskiej superbroni: karabinów przeciwpancernych wz. 35 „Ur”. Założył własną konspiracyjną organizację „Muszkieterzy”. Działał na rzecz Brytyjczyków. Witkowski współdziałał, ale też kłócił się, z polskimi władzami podziemnymi. Miał dostać order Virtuti Militari, jednak rozeszła się wieść o jego niejasnych kontaktach z Niemcami. Witkowskiemu zarzucano kolaborację. Skończył zastrzelony w 1942 roku przez egzekutorów Armii Krajowej. Do ubrania zabitego przypięto kartkę z napisem „Największy polski bandyta”. Jeśli Fleming słyszał od Skarbek o losach Witkowskiego, bez wątpienia mogły go zainspirować. Lucyfer z historią Innym obok Bloefelda znanym bondowskim szwarccharakterem był Le Chiffre – arcyłotr i karciarz z „Casino Royale”. Dziś bondolodzy uważają, że jego pierwowzorem był okultysta Aleister Crowley. Sam Fleming pisał, że Le Chiffre miał mieszane korzenie: śródziemnomorskie i pruskie bądź... polskie. Zwracał uwagę jego pseudonim. Notabene podobny nosił później Louis Cypher z czarnego kryminału „Harry Angel”. Oba w oczywisty sposób kojarzą się z Lucyferem. Nic dziwnego, Fleming interesował się okultyzmem. James Bond był agentem numer 007. Symbolem przypominającym 007 podpisywał się w XVI wieku czarnoksiężnik i szpieg angielskiej królowej Elżbiety I – John Dee. W 1585 roku w Krakowie usiłował on urobić sobie króla Stefana Batorego, ale władca odesłał go z kwitkiem. W tych hotelach spał James Bond. Będziecie wstrząśnięci, nie zmieszani Jak podają brytyjskie media, niebawem zostanie ogłoszone nazwisko nowego aktora, który wcieli się w postać agenta 007. Oto 10 hoteli, które gościły Jamesa Bonda w poprzednich ekranizacjach ... Tajemnica kobaltowych zębów Wśród drugorzędnych, lecz rzucających się w oczy postaci z opowieści o Bondzie są też prof. Krutze (Kotze) oraz płatny zabójca Zbigniew Krycsiwiki (sic!). Ten pierwszy pojawia się w „Operacji Piorun” jako polski fizyk nuklearny – aczkolwiek tylko w filmie, bo w książce Fleminga jest naukowcem z NRD. Krycsywiki zaś to legendarny „Szczęki” lub „Buźka”, olbrzym o kobaltowych zębach znany z filmów „Szpieg, który mnie kochał” i „Moonraker”. Nie wymyślił go Fleming, lecz autorzy scenariuszy do filmów i ich książkowych nowelizacji. Według nich Krycsiwiki urodził się w Krakowie. W młodości, na początku lat 70., wziął udział w antypaństwowych demonstracjach wywołanych przez zdesperowanych, głodujących robotników. Został wtedy zatrzymany i skatowany przez PRL-owskich tajniaków. Połamali mu szczękę, spałowali i porzucili bliskiego śmierci w kałuży krwi. On jednak nie umarł, uciekł na Zachód i został najemnikiem. Jego znakiem rozpoznawczym stała się potężna kobaltowa sztuczna szczęka, ostra jak brzytwa. Flerming miał bogatą wyobraźnię, ale takich bzdur nigdy by nie wymyślił... ŹRÓDŁA: Ian Fleming, „Casino Royale”, Znak 2006, Ian Fleming, „Operacja Piorun”, Przedsiębiorstwo Wydawnicze „Rzeczpospolita” S.A. 2008, Jerzy Rostkowski, „Świat Muszkieterów. Zapomnij albo zgiń”, Księgarnia Rostkowski 2014, Adam Węgłowski, „Bardzo polska historia wszystkiego”, Znak 2015. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Czy napęd warp jest możliwy? Zdaniem naukowców jest szansa na superszybkie podróże kosmiczne
Kultowy „Star Trek” rozpalił wyobraźnię miłośników science-fiction. Nie tylko dlatego, że opowiada o kosmicznych przygodach grupy odkrywców. Technologie rodem z uniwersum „Star Treka” inspirują naukowców do badań i tworzenia nowych rozwiązań. Ale nic nie budzi takiej ekscytacji, jak możliwość podróżowania wielokrotnie szybciej niż światło. Naukowcy z Uniwersytetu Alabamy w Huntsville i think tanku badawczego Applied Physics twierdzą, że zbudowanie napędu warp jest, a raczej będzie możliwe.
W tym artykule: Między „Star Trekiem” i twardą fizyką Od Einsteina do Alcubierre’a NASA i podróże z prędkością światła Czy grawitacja stworzy bańkę warp? Potrzebne dalsze badania Badanie opublikowane w serwisie preprintów arXiv.org sugeruje, że napęd pozwalający na uzyskanie prędkości światła jest możliwy. W abstrakcie swojego artykułu badacze z Uniwersytetu Alabamy w Huntsville i think tanku badawczego Applied Physics napisali: „Napędy warp to egzotyczne rozwiązania wynikające z ogólnej teorii względności. (…) W niniejszej pracy przedstawiamy rozwiązanie dla podświetlnego napędu warp o stałej prędkości, który spełnia wszystkie warunki energetyczne. Rozwiązanie polega na połączeniu stabilnej powłoki materii z rozkładem wektora przesunięcia, który ściśle odpowiada dobrze znanym rozwiązaniom napędu warp, takim jak metryka Alcubierre’a. Generujemy metrykę czasoprzestrzeni numerycznie, oceniamy warunki energetyczne i potwierdzamy, że rozkładu wektora przesunięcia nie można zredukować do transformacji współrzędnych. Badania te pokazują, że klasyczne czasoprzestrzenie napędu warp mogą być wykonane tak, aby spełniały warunki energetyczne, dodając zwykłą powłokę materii o dodatniej masie ADM.” Tylko co to wszystko oznacza? Między „Star Trekiem” i twardą fizyką Zacznijmy od tego, czym jest hipotetyczny napęd warp i wynikający z tego pomysłu napęd Alcubierre’a. Napęd warp pojawił się w pierwszej, oryginalnej serii „Star Treka”. Twórca serii, Gene Roddenberry, musiał znaleźć sposób pozwalający załodze statku Enterprise na szybkie podróże kosmiczne. Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów "Star Treka". Czas na kosmiczne pochówki? Po kosmicznej turystyce przyszedł czas na kosmiczne pochówki. Jeszcze w tym roku w kierunku Słońca powędruje 150 kapsuł z prochami, próbkami DNA oraz wiadomościami od fanów i twórców kul... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f4ae0b50a05be9635bb82897ecca27d0177f8a13-52a0690.jpeg" width="800" height="561" alt="Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów Star Treka. Czas na kosmiczne pochówki? (fot. United Launch Alliance)" title="Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów Star Treka. Czas na kosmiczne pochówki? (fot. United Launch Alliance)" /> Po rozmowach z fizykami i naukowcami NASA opisał napęd, który generuje tzw. pole warp. Jest to lokalne, otaczające statek zakrzywienie czasoprzestrzeni. Jakby czasoprzestrzenna bańka, wewnątrz której przemieszcza się Enterprise. Przestrzeń zagęszcza się przed statkiem i rozciąga za nim, dzięki czemu statek pokonuje ogromne odległości, jednocześnie nie przekraczając prędkości światła w próżni. Utworzenie tego typu bańki wymaga specyficznych warunków. Właśnie dlatego w tzw. rdzeniu warp zachodzi kontrolowana reakcja antymaterii z materią, produkująca wysokoenergetyczną plazmę. Innymi słowy – aby stworzyć tego typu bańkę czasoprzestrzenną, potrzebujemy niewiarygodnej ilości energii. Od Einsteina do Alcubierre’a Tematem warp zajął się w latach 90. XX wieku doktor, a teraz profesor Miguel Alcubierre, pochodzący z Meksyku fizyk-teoretyk. Opublikowana w 1994 roku praca Alcubierre’a jest wysoce spekulatywnym, ale prawdopodobnym i poprawnym rozwiązaniem równań pola Einsteina. A konkretnie tego, jak przestrzeń, czas i energia oddziałują na siebie. Mówiąc prościej, ta metoda podróży kosmicznych polega na rozciąganiu tkanki czasoprzestrzeni w fali, która (teoretycznie) spowodowałaby skurczenie się przestrzeni przed obiektem, podczas gdy przestrzeń za nim rozszerzyłaby się. Obiekt znajdujący się wewnątrz tej fali (tj. statek kosmiczny) byłby w stanie poruszać się w tym obszarze, znanym jako „bańka warp” płaskiej przestrzeni. Proponowany „napęd Alcubierre’a” wymagał tzw. negatywnej energii – egzotycznej formy energii, która może, ale nie musi istnieć. Często kojarzona jest z tajemniczą ciemną energią, czyli siłą, która prawdopodobnie powoduje przyspieszoną ekspansję Wszechświata. NASA i podróże z prędkością światła Rozwiązaniem Alcubierre’a zainteresowała się NASA. W latach 1996–2002 agencja prowadziła badania koncepcyjne nad napędem tego rodzaju. Polegały jednak nie na budowie faktycznego napędu, lecz przeglądzie literatury naukowej i rozważaniach teoretycznych przeprowadzonych pod kierunkiem Marca G. Millisa z John H. Glenn Research Center. Te badania zostały podsumowane w roku 2006. Finansowanie badań zostało ostatecznie zakończone 1 października 2008 roku. Prace nigdy nie wyszły poza etap teoretyczno-koncepcyjny. Profesor Alcubierre opublikował swoją ideę w „Classical and Quantum Gravity”. Nowy artykuł w tym samym czasopiśmie sugeruje, że napęd warp może wcale nie wymagać egzotycznej negatywnej energii. – To badanie zmienia dyskusję na temat napędów warp – powiedział główny autor artykułu Jared Fuchs. – Demonstrując pierwszy w swoim rodzaju model, pokazaliśmy, że napędy warp mogą funkcjonować poza fantastyką naukową. Czy grawitacja stworzy bańkę warp? Model zespołu Uniwersytetu Alabamy wykorzystuje „wyrafinowaną mieszankę tradycyjnych i nowatorskich technik grawitacyjnych, aby stworzyć bańkę warp, która może transportować obiekty z dużymi prędkościami w granicach znanej fizyki” – można przeczytać w oświadczeniu. Najdroższe materiały znane nauce. Co jest warte więcej niż próbki pobrane z planetoidy Bennu? Niedawno na Ziemi wylądował zasobnik z 255 gramami materiału pobranego z odległej o około 100 milionów kilometrów planetoidy Bennu. Misja OSIRIS-REx kosztowała ok. 1,16 miliarda dolarów. O... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdrozsze-materialy-znane-nauce-co-jest-warte-wiecej-niz-probki-pobrane-z-planetoidy-bennu-fot-shutterstock-476bfdf.jpg" width="938" height="625" alt="Najdroższe materiały znane nauce. Co jest warte więcej niż próbki pobrane z planetoidy Bennu? (fot. Shutterstock)" title="Najdroższe materiały znane nauce. Co jest warte więcej niż próbki pobrane z planetoidy Bennu? (fot. Shutterstock)" /> Proponowane przez badaczy rozwiązanie ma polegać na „połączeniu stabilnej powłoki materii z rozkładem wektora przesunięcia, który ściśle pasuje do dobrze znanych rozwiązań napędu warp, takich jak metryka Alcubierre’a”. Jest jednak pewien haczyk. Proponowany przez zespół napęd nie mógłby osiągnąć prędkości nadświetlnej, choć mógł się do niej zbliżyć. W oświadczeniu wspomniano o „wysokich, ale subświetlnych prędkościach”. Potrzebne dalsze badania Chociaż brzmi to ekscytująco, a inne zespoły badawcze potwierdzą, że matematyka przedstawiona w nowym badaniu się sprawdza, nadal jesteśmy bardzo daleko od zbudowania prawdziwego napędu warp. Ale praca Fuchs i jego zespołu może okazać się kamieniem milowym na długiej drodze do efektywnych lotów międzygwiezdnych. – Chociaż nie przygotowujemy się jeszcze do podróży międzygwiezdnych, te badania zwiastują erę nowych możliwości – stwierdził w tym samym oświadczeniu Gianni Martire, dyrektor generalny Applied Physics. Wygląda na to, że poczekamy jeszcze na możliwość zacytowania kapitana Picarda mówiącego: „Warp 9, engage”. Źródło: Arxiv.org. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.