Lubicie nietoperze? Tuż przed Halloween odkryto aż 6 nowych gatunków skrzydlatych ssaków
Nietoperze są jednym z najbardziej charakterystycznych symboli Halloween. Brzmi to więc na chichot losu, że właśnie w okolicy tego święta ogłoszono odkrycie aż 6 nowych gatunków tych budzących fascynację i grozę stworzeń. Tropikalne lasy Filipin ujawniają swoje fascynujące sekrety, a badacze są zaskoczeni skalą różnorodności. Co jeszcze czeka na nas w dżungli?
Aż 6 nowych gatunków nietoperzy rurkonosych odkryto w lasach Filipin. Ta nocna – i nie co upiorna – grupa ssaków jest niezwykle różnorodna, a nowe zwierzęta dołączają do tysięcy znanych już gatunków nietoperzy. Wyspiarski kraj jest niezwykle zróżnicowanym siedliskiem lotników, bo jeszcze przed odkryciem znany był z 79 gatunków nietoperzy. Nietoperze i Halloween: zbieg okoliczności czy mroczna symbolika? Odkrycie ogłoszono 27 października 2025 roku – tuż przed Halloween – co wywołało niezwykłe skojarzenia. Nietoperze od dawna kojarzą się z tajemnicą, mrokiem i są elementem mitologii wielu kultur. Na Filipinach, gdzie odnaleziono nowe gatunki, istnieją opowieści o „aswangach” – przerażających, zmiennokształtnych istotach, często przedstawianych jako latające potwory inspirowane wyglądem nietoperzy. Chociaż Halloween nie jest tam obchodzone na taką skalę jak w Ameryce Północnej czy Europie Zachodniej, to jego symbolika idealnie komponuje się z odkryciem. Nocne ssaki wiedziały, kiedy się pokazać! Czy nietoperze to najdoskonalszy gatunek? Nietoperze występują na całym świecie. Zawdzięczają to ewolucji, dzięki której są w stanie zasiedlić szeroką gamę ekosystemów, a we wszystkich pełnią ważną funkcję ekologiczną i wspierają bioróżnorodność. Nietoperze rurkonose, do których należą nowoodkryte gatunki, to owadożerne ssaki występujące w całej Azji, które potrzebują do odpoczynku rozległych terenów leśnych – ich przetrwaniu zagrażają więc postępujące wylesienia. Kto szuka nowych nietoperzy? Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół badaczy reprezentujących Royal Ontario Museum (Kanada), Field Museum w Chicago (Stany Zjednoczone) oraz Lawrence University w Wisconsin (Stany Zjednoczone). W skład zespołu wchodzili między innymi dr Judith Eger, dr Burton Lim, dr Lawrence Heaney i dr Jodi Sedlock. Kluczowa była również współpraca z instytucjami filipińskimi. Dwa z nowo nazwanych gatunków noszą imiona osób szczególnie zasłużonych dla badań nietoperzy na Filipinach: Murina alvarezi upamiętnia Jamesa Alvareza, który zmarł podczas badań w 2018 roku, a Murina baletei została nazwana na cześć Danilo Balete, aktywnie uczestniczącego w badaniach od 1989 roku. Nietoperz nietoperzowi nierówny, czyli czym wyróżniają się nowe gatunki? Nowe gatunki nietoperzy zidentyfikowano dzięki precyzyjnym badaniom morfologicznym i generycznym. Naukowcy szczegółowo analizowali wzory uzębienia, kształt czaski czy umaszczenie sierści. Prace trwały latami i były prowadzone przez wiele ekspedycji terenowych. To długa, żmudna praca, dzięki której zwiększa się nasze zrozumienie świata, w którym żyjemy. Wszystkie 6 gatunków to małe, owadożerne ssaki – ważą od 4 do 14 gramów, więc wyjątkowo trudno je zauważyć. Ich obecność to kolejny dowód na to, że Filipiny mają najbardziej unikalną faunę ssaków na świecie w przeliczeniu na jednostkę powierzchni. Wyspy te z pewnością skrywają jeszcze wiele tajemnic. Źródło: Zootaxa Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Katastrofalna burza tropikalna na Filipinach nie odpuszcza. Kolejne loty są odwoływane
Tajfun Fengshen zabił pięć osób z jednej rodziny, dwie uznaje się za zaginione. Ulewne deszcze i powodzie sparaliżowały kilka regionów Filipin.
Już od miesiąca burza tropikalna atakuje Filipiny. Wczoraj wczesnym rankiem miejscowości Pitogo w prowincji Quezon, na północnym Luzonie, doszło do tragicznego wypadku. Drzewo palmowe, powalone przez silny wiatr, runęło na bambusowy dom. W wyniku katastrofy zginęła cała pięcioosobowa rodzina, w tym dwoje dzieci. Na miejscu działały służby ratunkowe. Jak podała filipińska agencja ds. katastrof, jedynym ocalałym był nastoletni chłopiec, który znajdował się poza domem w chwili zdarzenia. Zaginieni po osuwisku w Bukidnon Na południowej wyspie Mindanao, w prowincji Bukidnon, intensywne opady deszczu wywołały osuwisko ziemi. Motorowy pojazd trójkołowy z dwiema osobami spadł z urwiska. Obie osoby uznaje się za zaginione. Lokalne władze poinformowały, że droga łącząca Bukidnon z regionem Davao została zablokowana i nieprzejezdna. Osoba ranna na wyspie Panay W Estancia, miejscowości na wyspie Panay w środkowych Filipinach, zawalił się drewniany dom. Jedna osoba została uwięziona pod gruzami i odniosła obrażenia. Służby ratunkowe udzieliły jej pomocy na miejscu. To jedno z wielu zdarzeń spowodowanych ulewnym deszczem, który nawiedził centralne wyspy kraju. Masowe powodzie i ewakuacje Tajfun Fengshen przyniósł rozległe powodzie, szczególnie na wyspach Samar i Panay. W mieście Calbayog City w Samar woda zalała liczne dzielnice mieszkalne. W San Roque w prowincji Pampanga (na Luzonie) ulice zmieniły się w rzeki, a mieszkańcy poruszali się jedynie za pomocą rowerów wodnych i łodzi. Na zdjęciach opublikowanych przez lokalne media widać mieszkańców ewakuujących się z małymi dziećmi na rękach. 47 000 osób ewakuowanych i zamknięte loty W południowo-wschodniej części wyspy Luzon ewakuowano co najmniej 47 000 osób. Ewakuowani trafili do tymczasowych schronień przygotowanych przez władze. Władze lotnictwa cywilnego odwołały wiele lotów. Narodowa agencja meteorologiczna PAGASA poinformowała, że w niedzielę 19 października otwarto pięć zapór wodnych na Luzonie, by obniżyć poziom wody. Władze apelują o lepsze przygotowanie na przyszłość Prezydent Filipin Ferdinand Marcos Jr, w oświadczeniu opublikowanym na Facebooku, wezwał do wzmocnienia systemu reagowania kryzysowego. Podkreślił, że Filipiny są krajem wyjątkowo podatnym na klęski żywiołowe. Przypomniał również, że Fengshen nawiedził kraj zaledwie kilka dni po serii trzęsień ziemi, które w ostatnich trzech tygodniach zabiły co najmniej 87 osób. Kraj sparaliżowany przez żywioł Filipiny doświadczają średnio 20 burz tropikalnych i tajfunów rocznie. Jednak ostatnie wydarzenia pokazują wzrastającą siłę zjawisk pogodowych. Tajfun Fengshen sparaliżował duże części kraju: zalane zostały miasta, odcięto regiony komunikacyjnie, wiele rodzin zostało bez dachu nad głową. Mimo że burza przesunęła się już nad Morze Południowochińskie, skutki jej obecności będą odczuwalne jeszcze przez wiele dni – nie tylko przez rodziny ofiar, ale i przez dziesiątki tysięcy mieszkańców pozbawionych dostępu do prądu, wody i pomocy medycznej. Źródło: National Geographic
400 000 osób przesiedlonych i wielu zabitych po ulewnych deszczach na Filipinach. Tragedia w cieniu antyrządowych protestów
Żywioł atakuje Filipiny – od dwóch tygodni przez kraj przetaczają się tajfuny i burze. Ledwo przez archipelag przeszedł supertajfun Ragasa, a w miniony piątek uderzyła burza tropikalna Bualoi, która zmusiła do przesiedlenia 400 000 osób i zabiła przynajmniej 26. Filipińczycy domagają się, by rząd lepiej przygotował ich na śmiercionośną pogodę.
Filipińska Agencja Prasowa poinformowała w niedzielę, że w wyniku burzy tropikalnej Bualoi zginęło co najmniej 26 osób, a wiele wciąż uważa się za zaginione. W wyniku ulewnych deszczy około 400 000 osób musiało opuścić swoje domy, a wielu mieszkańców odpowiedzialnością za straty obarcza nieudolną politykę rządu. Tajfun na Filipinach Ostatnie tygodnie nie szczędzą tego złożonego z ponad 7000 wysp kraju. Dwa tygodnie temu w Filipiny uderzył supertajfun Ragasa, który przeszedł przez północną część archipelagu. Podczas gdy tysiące osób nadal szukają schronienia, to na miniony piątek natura przygotowała kolejne uderzenie: burzę tropikalną Bualoi. Sztorm przemieszczał się z zachodu na północny zachód ze stałą prędkością 110 km/godz. i siał zniszczenie w centralnej części kraju. To moc, która obalała mury i łamała drzewa. Agencje rządowe donoszą, że w wyniku ulewnych deszczy, powodzi czy osuwisk ucierpiało 738 714 rodzin, czyli 2 797 706 osób. „Jeden z najsilniejszych wiatrów, jakich kiedykolwiek doświadczyłem” Mieszkańcy chronili się w kościołach, jednak to okazało się nie do końca bezpiecznym rozwiązaniem. W jednym z nich dach został zerwany przez huragan, a ludność szukała schronienia pod ławkami. – To był jeden z najsilniejszych wiatrów, jakich doświadczyłem. Myślę, że jeszcze więcej osób będzie musiało się ewakuować: wiele domów zostało zniszczonych, a dachów zerwanych. Teraz blokują ulice i drogi – opowiada francuskiej agencji AFP Jerome Martinez, inżynier miejski z prowincji Masbate. Na szczęście kościelna taktyka co do zasady okazała się skuteczna, mimo że napędziła strachu. Kilkoro dzieci doznało drobnych obrażeń wymagających założenia szwów, ale wszyscy przeżyli. Ludzie wychodzą na zalane ulice Mieszkańcy Filipin odpowiedzialnością za ludzkie tragedie obarczają rząd. Mimo trudnych warunków protestują na ulicach. Są wściekli z powodu skandalu związanego z fałszywymi projektami kontroli powodzi, które miały kosztować podatników miliardy dolarów. Czują się oszukani i trudno im dziwić: mimo kontrowersyjnych inwestycji państwowych pieniędzy setki tysięcy ludzi w kraju cierpi i nie otrzymuje żadnej pomocy. Emocje są ogromne: początkowo pokojowe demonstracje przeistoczyły się w walki uliczne, w trakcie których podpalano policyjne pojazdy. Czy na Filipinach jest bezpiecznie? Archipelag jest przyzwyczajony do występowania tropikalnych burz. Rocznie w porze monsunowej Filipiny nawiedza około 20 sztormów i tajfunów. Naukowcy ostrzegają, że burze stają się coraz potężniejsze w związku ocieplaniem się klimatu. Wizytę na Filipinach warto więc rozważyć w chłodniejszej porze suchej, która trwa od listopada do marca. Źródło: Phillipine News Agency, Reuters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Małpożer – największy i najrzadszy orzeł świata
Orzeł filipiński, zwany małpożerem, to jeden z największych, najrzadszych i najsilniejszych ptaków drapieżnych na świecie. Żyje wyłącznie w pierwotnych lasach Filipin. Jest symbolem majestatu oraz potęgi – lokalna nazwa to haribon, czyli „ptak-król”. Poluje na makaki, kobry, młode jelenie, a nawet dzioborożce. Oto prawdziwy unikat lasów tropikalnych.
Spis treści: Małpożer – endemit lasów filipińskich Niewidzialny myśliwy – dieta i techniki łowieckie Habitat lęgowy i zachowania rozrodcze Długość życia i czynniki śmiertelności Gatunek na granicy wymarcia – zagrożenia i ochrona Orzeł filipiński jest jednym z najwolniej rozmnażających się ptaków drapieżnych świata. Tworzy dożywotnie pary, a samica składa zwykle jedno jajo co dwa lata. Nie żywi się padliną – poluje wyłącznie na żywą zdobycz. Atakuje w błyskawiczny sposób, nawet dzioborożce i sowy nie mają przed nim szans. Jego gniazda to olbrzymie platformy w koronach drzew, które mogą służyć przez wiele sezonów. Młode pozostają z rodzicami niemal dwa lata, ucząc się przetrwania w lesie. Pomimo braku naturalnych wrogów, populacja orła spada z powodu działalności człowieka – każdy egzemplarz tego majestatycznego „ptaka-króla” jest na wagę złota. Małpożer – endemit lasów filipińskich Orzeł filipiński (Pithecophaga jefferyi), dawniej nazywany małpożerem, należy do największych i najrzadszych ptaków drapieżnych na świecie. Występuje wyłącznie na Filipinach i jest gatunkiem endemicznym – populacja szacowana na około 392 pary lęgowe. Lokalnie nazywany „haribon”, czyli „ptak-król”, został po raz pierwszy opisany przez angielskiego badacza Johna Whiteheada w 1896 roku. Historycznie uznawano, że żywi się wyłącznie małpami, co wpłynęło na jego nazwę naukową pochodzącą od greckich słów pithecus („małpa) i phagus („pożeracz”). Późniejsze badania wykazały, że jego dieta jest znacznie bardziej zróżnicowana – obejmuje węże, warany i duże ptaki. W 1978 roku, aby odróżnić go od innych „orłów małpożernych” z Afryki i Ameryki Południowej, prezydent Filipin Ferdinand Marcos nadał mu oficjalną nazwę „orzeł filipiński”. Niewidzialny myśliwy – dieta i techniki łowieckie Orzeł filipiński to mistrz zasadzki, doskonale przystosowany do polowań w gęstych lasach deszczowych. Polega na niezwykle ostrym wzroku, szybkości lotu i potężnych szponach, którymi błyskawicznie chwyta ofiarę. Zazwyczaj godzinami czatuje nieruchomo w koronach drzew, wypatrując najmniejszego ruchu, a następnie wykonuje gwałtowny atak z zaskoczenia. W przeciwieństwie do wielu innych ptaków drapieżnych, orzeł filipiński nie zjada padliny – poluje wyłącznie na żywą zdobycz. Polowania odbywają się najczęściej o świcie i o zmierzchu, kiedy jego ofiary są najbardziej aktywne. Skład diety różni się w zależności od regionu. Na Mindanao głównym pożywieniem są lotokoty filipińskie, a na Luzonie – makaki krabożerne i sierściogony dżunglowe. Orzeł poluje też na cywety, dzioborożce, sowy, a nawet na kobry filipińskie. Habitat lęgowy i zachowania rozrodcze Orzeł filipiński gniazduje w pierwotnych lasach tropikalnych, wybierając najwyższe drzewa. Para lęgowa zajmuje nawet 110 km² i broni terenu przed niechcianymi gośćmi, a gniazdo na wysokości 30 m może służyć przez wiele sezonów. Gatunek jest monogamiczny – partnerzy tworzą więź na całe życie. Samica składa jedno jajo raz na dwa lata, rzadko dwa. Inkubacja trwa ok. dwa miesiące, a okres gniazdowania przed opuszczeniem gniazda przez młode trwa ok. 5–6 miesięcy. Rodzice kontynuują opiekę nad młodym nawet do 20 miesięcy, stopniowo zmniejszając częstotliwość karmienia. Tak powolny cykl rozrodczy czyni orła filipińskiego jednym z najwolniej rozmnażających się ptaków drapieżnych świata – obok harpii wielkiej i wojownika wspaniałego. Długość życia i czynniki śmiertelności Orzeł filipiński może żyć 30–60 lat na wolności, choć zwykle krócej z powodu chorób, presji środowiskowej i działalności człowieka. W niewoli odnotowano osobniki dożywające 41–46 lat. Jak u innych dużych ptaków drapieżnych, powolne tempo rozrodu sprawia, że przeżywalność dorosłych osobników ma kluczowe znaczenie dla stabilności populacji. Badania w Philippine Eagle Center (1970–2006) wykazały, że pośród 36 osobników schwytanych dzikich orłów najczęstszymi przyczynami śmierci były choroby zakaźne, zaburzenia metaboliczne, niedobory pokarmowe i urazy. Zgony powodowały też postrzały, ataki współtowarzyszy czy spadające konary drzew. Szczególnie narażone są młode orły, które po opuszczeniu rodziców wędrują przez tereny zamieszkane przez ludzi, gdzie grozi im kłusownictwo, pułapki czy porażenia prądem. Gatunek na granicy wymarcia – zagrożenia i ochrona Jak podaje Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) orzeł filipiński jest powszechnie gatunkiem krytycznie zagrożonym. To drapieżnik szczytowy, który w naturze nie ma wrogów. Jego największym zagrożeniem jest jednak człowiek – wylesianie, fragmentacja lasów i ekspansja rolnictwa niszczą miejsca lęgowe i ograniczają dostęp do pożywienia. Duże wymagania siedliskowe oraz długotrwała opieka nad potomstwem sprawiają, że populacja tego gatunku stale maleje. Ochrona orła filipińskiego wymaga zdecydowanych działań: zabezpieczenia rozległych kompleksów leśnych, programów reintrodukcji, zwalczania kłusownictwa i edukacji lokalnych społeczności. Tylko dzięki skoordynowanej ochronie ten majestatyczny „ptak-król” ma szansę przetrwać dla przyszłych pokoleń. Źródła: Paczka Wiedzy, Planet of Birds
Rzuciła się pod motocykl, by uratować dzieci. Jej bohaterski czyn poruszył cały świat
Kabang to suczka z Filipin, która zyskała międzynarodową sławę, ratując dwie dziewczynki przed nadjeżdżającym motocyklem. W wyniku tego heroicznego czynu straciła część pyska. Jednak dzięki wsparciu tysięcy ludzi z całego świata mogła dalej cieszyć się życiem.
Spis treści: Bohaterski czyn Kabang Powrót do zdrowia i życie po operacji Kabang (imię zaczerpnięte z języka Cebuano, oznacza „wielokolorowa”) przyszła na świat 29 lutego 2008 r. w Zamboanga City na Filipinach. Jako bezdomny szczeniak błąkała się po ulicach, aż natknął się na nią Rudy Bunggal, który postanowił dać jej dom. Od tego momentu stała się częścią jego rodziny. Szybko zżyła się z domownikami, a szczególną więź nawiązała z dziećmi, z którymi spędzała większość czasu. Bohaterski czyn Kabang Kabang należała do rasy aspin, lokalnego określenia psów nierasowych, które często żyją na ulicach filipińskich miast i wsi. Mimo swojego pochodzenia i braku rodowodu, od początku była traktowana jak pełnoprawny członek rodziny. Jej obecność w domu Bunggala wniosła wiele radości i ciepła. W grudniu 2011 r. dziewięcioletnia Dina Bunggal i jej trzyletnia kuzynka Princess Diansing próbowały przejść przez ruchliwą ulicę w Zamboanga City. W tym momencie nadjeżdżał motocykl, którego dziewczynki nie zauważyły. Kabang, widząc zagrożenie, rzuciła się pod pojazd, aby ochronić dzieci. Uderzenie było tak silne, że suczka straciła górną część pyska. Rodzina Bunggalów była głęboko poruszona poświęceniem Kabang. Mimo poważnych obrażeń, zdecydowali się nie poddawać jej eutanazji. Społeczność lokalna również okazała wsparcie, a bohaterski wyczyn psa szybko rozprzestrzenił się w mediach na całym świecie, wzbudzając podziw i wzruszenie. Wkrótce potem Karen Kenngott, pielęgniarka z Nowego Jorku, zainicjowała kampanię „Care for Kabang”, mającą na celu zebranie funduszy na leczenie czworonoga. Dzięki wsparciu darczyńców z 47 krajów udało się zgromadzić 27 tys. dolarów, co pozwoliło na przewiezienie Kabang do Stanów Zjednoczonych na specjalistyczne leczenie. Powrót do zdrowia i życie po operacji W październiku 2012 r. Kabang została przyjęta do Szpitala Weterynaryjnego Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis. Podczas badań wykryto u niej dirofilariozę (chorobę wywoływaną przez pasożyty serca) oraz nowotwór przenoszony drogą płciową. Po przejściu chemioterapii i leczeniu pasożytów, w marcu 2013 r. przeprowadzono skomplikowaną operację rekonstrukcji pyska. Zespół chirurgów wykorzystał płaty skórne, aby zamknąć otwartą ranę, co znacznie poprawiło jakość życia suczki. Trzy miesiące później Kabang wróciła na Filipiny, gdzie została powitana jako bohaterka. Po śmierci Rudy’ego Bunggala w 2015 r. opiekę nad Kabang przejął dr Anton Lim – weterynarz, który wcześniej uczestniczył w jej leczeniu i był z nią związany emocjonalnie od pierwszego spotkania. Pod jego opieką Kabang spędziła ostatnie lata życia w spokoju, otoczona troską i miłością. Odeszła we śnie 17 maja 2021 r., w wieku 13 lat. – Zawsze byłaś bohaterką, bezgranicznie oddaną. Rzuciłaś się na rozpędzony motocykl, by uratować dzieci i straciłaś pysk, ale nigdy nie straciłaś radości życia. Niektórzy chcieli zakończyć Twoje cierpienie, lecz Ty pokazałaś, jak bardzo chcesz żyć. Dziękuję Ci za osiem lat lekcji o miłości i oddaniu. Będzie nam Ciebie bardzo brakować – napisał w poruszającym pożegnaniu dr Lim. Kilka tygodni później, w Zamboanga City odsłonięto pomnik suczki autorstwa filipińskiego artysty Kublai Millana Źródła: National Geographic Polska; ditosapilipinas.com, ​​thesmartlocal.ph
Największa wyspa Filipin ma dwa kontrastujące oblicza. Cywilizacja sąsiaduje tu z dziką przyrodą
Największa wyspa Filipin – Luzon – to kraina o dwóch obliczach. Jej południowa część, aż do Manili, to nowoczesny obszar, który oferuje wszelkie udogodnienia cywilizacyjne. Na północy krajobraz całkowicie się zmienia. Ta część wyspy jest we władaniu dzikiej przyrody, najpierwotniejszej na całym Archipelagu Filipińskim, a tamtejsi mieszkańcy wciąż kultywują dawne tradycje i zwyczaje.
W tym artykule: Gdzie znajduje się największa wyspa Filipin? Jak duża jest największa wyspa na Filipinach? Gospodarka Luzon Geografia największej wyspy Filipin Endemity z Luzon Człowiek z Luzon Archipelag Filipiński liczy ponad 7 tysięcy wysp i wysepek. Różnią się powierzchnią i stopniem urbanizacji, ale wszystkie łączy niesamowita tropikalna przyroda i wulkaniczne krajobrazy. Wiele z nich wymienia się jako tropikalny raj. Za taki bez wątpienia należy uznać Luzon, czyli największą ze wszystkich filipińskich wysp. Warto jednak podkreślić, że jest nie tylko cennym obszarem przyrodniczym, ale także przemysłowym, administracyjnym, politycznym i kulturalnym centrum kraju, gdzie tradycyjna architektura kontrastuje z nowoczesnymi budowlami. Gdzie znajduje się największa wyspa Filipin? Luzon, najbardziej zaludniona wyspa na Filipinach, jest zlokalizowana w północnej części Archipelagu Filipińskiego. Oblewają ją trzy morza – Filipińskie, Południowochińskie i Sulu. Jak duża jest największa wyspa na Filipinach? Największa wyspa Filipin zajmuje powierzchnię 104 tys. kilometrów kwadratowych. Mówimy tu zatem o piętnastej co do wielkości wyspie na świecie. Wyspa Pitcairn znajduje się na „końcu świata”. Zasiedlili ją zbuntowani angielscy marynarze Wszechogarniający Ocean Spokojny ma na sobie wiele wysp. Hawaje czy Wyspa Wielkanocna są powszechnie znane. Natomiast malutka wyspa Pitcairn ma niesamowitą historię przybycia tam ludzi. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pitcairn-wyspa-na-koncu-swiata-zasiedlona-przez-uciekinierow-fot-1431391898-via-shutterstock-87d4e0f.jpg" width="938" height="250" alt="Pitcairn – wyspa na końcu świata zasiedlona przez uciekinierów (fot. 1431391898 via Shutterstock)" title="Pitcairn – wyspa na końcu świata zasiedlona przez uciekinierów (fot. 1431391898 via Shutterstock)" /> Mieszkają tam ponad 64 miliony osób (stan na 2021 rok), co stanowi ponad połowę populacji całego kraju. Także pod tym względem Luzon plasuje się wysoko w światowym rankingu – jest czwartą najbardziej zaludnioną wyspą świata. W tej kategorii ustępuje miejsca Jawie, Honsiu i Wielkiej Brytanii. Gospodarka Luzon Wyspa Luzon jest głównym regionem gospodarczym Filipin. Silnie rozwinięty jest tam przemysł morski i turystyczny. Na wybrzeżach największej wyspy Filipin znajdują się aż trzy z pięciu najważniejszych ośrodków turystycznych w całym kraju. Kluczową rolę gospodarczą odgrywa też rolnictwo i przemysł wydobywczy. Na Luzon uprawia się przede wszystkim ryż, kukurydzę i palmę kokosową. W tamtejszych kopalniach wydobywany jest głównie nikiel, ale także miedź i złoto. Geografia największej wyspy Filipin Na wyspie Luzon znajduje się Manila – stolica kraju. Tam też zlokalizowane jest Quezon City, czyli najbardziej zaludnione miasto Filipin. Wszystkie duże ośrodki miejskie są położone w południowej części wyspy. Wynika to z naturalnych uwarunkowań północnego i centralnego Luzon. Obszary górskie poprzecinane są tam licznymi dolinami rzek, a rozległe tereny niemal w całości pochłonęła dzika przyroda. Ta część wyspy w dużej mierze zachowała swój pierwotny charakter. Dróg asfaltowych i innych udogodnień cywilizacyjnych jest tam jak na lekarstwo. Nie brakuje za to dziewiczych lasów deszczowych i pasm górskich (Cordillera Central i Sierra Madre). W geografii wyspy wyróżniają się czynne wulkany, w tym Taal, Bulusan, Mayon, Banaghao i Pinatubo. Na szczególną uwagę zasługują także tamtejsze jeziora, których najwięcej jest na południu Luzon. Jednym z najniezwyklejszych jest jezioro Taal, powstałe w kalderze wulkanu o tej samej nazwie (po gigantycznej erupcji, pomiędzy 500000 a 100000 lat temu). W jego centrum znajduje się aktywny wulkan, którego stożek tworzy wyspę na lustrze jeziora. Endemity z Luzon Na wyspie Luzon występuje największa koncentracja unikatowych gatunków ssaków. Naukowcy zidentyfikowali tam 56 nielatających przedstawicieli tej gromady. Aż 52 z nich to gatunki endemiczne, czyli unikatowe dla danego miejsca, niewystępujące nigdzie indziej. Jak to możliwe, że na największej wyspie Filipin rozwinęła się tak duża liczba unikatowych zwierząt? Występujące tam zwierzęta przez bardzo długi czas żyły w całkowitej izolacji. Miały dużo czasu, by się zróżnicować i wyewoluować. W tym miejscu należy podkreślić, że w środowisku wyspiarskim ewolucja najczęściej przebiega szybciej niż na kontynentach. Bioróżnorodność jest ograniczona na wyspach. Zwierzęta nie mają dużej konkurencji, a i liczba naturalnych wrogów jest ograniczona. To wszystko sprzyja procesom specjalizacji i wyłaniania się nowych gatunków. Luzon ma jeszcze jeden atut w tym temacie – dużą część wyspy pokrywają góry, co dodatkowo różnicuje warunki biologiczne. Człowiek z Luzon Wyspa Luzon nie od dziś jest siedliskiem niezwykłych gatunków. W 2019 roku badacze odkryli tam szczątki nieznanego przedstawiciela rodzaju Homo. Nazwali go Homo luzonensis, czyli „człowiek z Luzon”. Na cenne znalezisko natrafiono w jaskini Calleo. Dlaczego obecnie żyje tylko jeden gatunek człowieka? Poznajcie losy dawnych krewnych Homo sapiens Jesteśmy teraz sami na świecie jako jedyna pozostała gałązka rodzaju Homo, który pojawił się w Afryce nieco później niż 2,5 miliona lat temu. Czy zniknięcie pozostałych grup miało co.. Zdaniem badaczy, człowiek z Luzon był jeszcze mniejszy niż odkryty piętnaście lat wcześniej człowiek z Flores. Ocenili, że miał ok. 120 cm wzrostu. Żył ponad 50 tys. lat temu, w okresie plejstocenu. Odkryte skamieniałości ujawniły, że wykazywał wiele cech wspólnych z niektórymi hominidami i przedstawicielami rodzaju Homo. Należy tu wskazać choćby na krzywiznę stóp i palców typową dla australopiteka. Jego zęby przedtrzonowe przypominały te, jakimi dysponował australopitek, Homo habilis i Homo erectus. Ogólne połączenie cech morfologicznych wyraźnie wskazywało na nowy gatunek. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Słyną z niezwykłych umiejętności nurkowania. Badjao pod wodą wytrzymują nawet 5 minut
Legenda mówi, że ich przodkowie zamiast płuc mieli skrzela i dlatego Badjao potrafią tak długo przebywać głęboko pod wodą.
W tym artykule: Gdzie żyje lud Badjao? Polka nakręciła film o „ludziach-rybach” Dziecko pośrodku morza. Czy to możliwe, że chłopiec siedzi w tej łupince zupełnie sam? Drobny chłopiec spokojnie wypatrywał bąbli powietrza na wodzie. Dorosły w tym czasie nurkował. – Poznałam Badjao, plemię morskich nomadów z Borneo, i dość szybko zorientowałam się, że mam historię, którą trzeba opowiedzieć. Dlaczego? Bo oni, a przynajmniej ich styl życia, za chwilę przestaną istnieć – opowiada Eliza Kubarska, reżyserka filmu Badjao. Duchy z morza (Walking Under Water). Życie tej społeczności od zawsze związane było z morzem. Każdy noworodek wrzucany był do niego i wyławiany pewnymi dłońmi ojca. Tak zawiązywała się więź z żywiołem, który sprzyjał i karmił. Ci mistrzowie freedivingu do perfekcji opanowali sztukę schodzenia pod wodę bez specjalistycznego sprzętu. Do nurkowania na dużych głębokościach nie potrzebują butli z powietrzem, wystarcza im zwykła rurka dostarczająca je przy pomocy kompresora. Potrafią wiele minut chodzić po dnie z kuszą lub włócznią w poszukiwaniu ryb. Gdzie żyje lud Badjao? Od stuleci Badjao zamieszkują spory obszar ciepłych mórz Sulu i Celebes, tak zwany „koralowy trójkąt”. Żyją w rodzinnych klanach, nie przynależą do żadnego z państw, a więc nie mają dokumentów. Na terenach Malezji, gdzie żyli, jeszcze zanim powstała jako państwo, często traktuje się ich jako nielegalnych imigrantów. Nie kształcą się – nie potrafią nawet czytać. Mieszkają w chatach zbudowanych na palach i łodziach, polując na ryby i zbierając owoce morza. Są samowystarczalni. Bezbłędnie kluczą sobie tylko znanymi drogami pośród morskiego archipelagu pomiędzy Filipinami a wyspą Borneo, Malezją i Indonezją. Ale ci wolni ludzie i morscy nomadzi w dzisiejszym świecie spychani są na margines egzystencji. Przegrywają z cywilizacją. I z turystami, bo dla nich powstają coraz to nowe kurorty. Z międzynarodowymi kompaniami, które wykupują ziemię, grodzą ją i stawiają swoje ośrodki. Biznes nie zna sentymentów. Znikają maleńkie przybrzeżne poletka, prowizoryczne domy na palach równane są z ziemią i już nigdy nie staną tam nowe. Badjao nie mają szans, konkurując z kutrami, które łowią na przemysłową skalę – oświetlając głębiny halogenami, zgarniają tony ryb w swoje sieci. Badjao nie mogą przetrwać, stosując swoje tradycyjne techniki. Dotąd żyli w zjednoczeniu z naturą. Teraz zdarza się, że polują z użyciem dynamitu, bo tylko tak z trudem są w stanie wyżywić rodzinę. Od jednego wybuchu giną nie tylko ryby – na wiele lat umiera też zjawiskowa rafa. Równowaga świata Badjao została zachwiana. I oni gubią się w tym świecie. Polka nakręciła film o „ludziach-rybach” Film Elizy Kubarskiej nagrodzono już na warszawskim Planete+ Doc Film Festival (obecnie Docs Against Gravity), w Toronto na Hot Docs i Los Angeles na LA Film Festival. Opowiada on historię Alexana, ostatniego nurka głębinowego, i jego 11-letniego bratanka Sariego. Mieszkają na wyspie Mabul w malezyjskiej części Borneo. Ich dom zmienia się, odkąd Mabul została odkryta przez przemysł turystyczny. Wokół niej znajduje się jedno z najpiękniejszych w świecie miejsc do nurkowania. Na lądzie wyrastają więc kolejne kurorty, coraz mniej miejsca zostaje dla Badjao. Sari waha się – uczyć się od wuja, jak nurkować i polować na ryby czy może iść do pracy dla zagranicznego koncernu? Alexan opowiada chłopcu miejscowe legendy o ludziach, którzy mieli skrzela. – Nigdy nie stawiaj stopy na wyspie bez zapytania jej duchów o pozwolenie. I nigdy nie nurkuj bez pozwolenia duchów oceanu – tłumaczy świat Sariemu. Łowią i rozmawiają, chłopiec obsługuje kompresor podłączony do prymitywnego silnika pompującego powietrze do rurki. Ryb upolowanych na kuszę jest mało, kompresor szwankuje. Jaką decyzję podejmie Sari?
Starożytne „ogniste mumie” czeka zniszczenie? Los zabytków z Filipin pod znakiem zapytania
Mumie z Kabayan są zagrożone zniszczeniem. Nowe badania wykazały, że zmiany środowiskowe mają bardzo negatywny wpływ na ich stan.
W tym artykule: Ogniste mumie z Kabayan Dlaczego mumie grzebano w wysokich górach? Jak uratować filipińskie mumie? Mumie z Kabayan, znane również mumiami ognistymi, to dobrze zakonserwowane ludzkie szczątki. Najstarsze mogą mieć nawet 4000 lat. Odnaleziono je m.in. na zboczach górskich w regionie Kabayan, który jest częścią prowincji Benguet na Filipinach. Wiele z nich trafiło do muzeum, ale niektóre zmumifikowane ciała wciąż znajdują się w środowisku naturalnym. Ogniste mumie z Kabayan Niektórzy naukowcy uważają, że „mumie ogniste” zostały stworzone przez lud Ibaloi między 1200 a 1500 r. n.e. Powstawały w pięciu miastach prowincji Benguet i zostały ukryte w jaskiniach. Z kolei niektórzy badacze twierdzą, że proces mumifikacji rozpoczął się już w 2000 roku p.n.e. Do dziś nie wiadomo dokładnie, kiedy mogła powstać pierwsza mumia. Mumie z Kabayan są wyjątkowe ze względu na proces mumifikacji. To dlatego, że rozpoczynała się jeszcze za życia danej osoby. Człowiek, który chciał przeobrazić się w mumię, miał na chwilę przed śmiercią spożywać bardzo słony napój. Po śmierci zwłoki myto i „wędzono” w pozycji siedzącej. Uważa się, że do ust zmarłego wdmuchiwano dym tytoniowy, aby „osuszyć wnętrze ciała”. Na koniec w skórę wcierano różne zioła. W ten sposób zmumifikowane ciała były następnie umieszczane w trumnie wykonanej z drewna sosnowego, a potem transportowane do grot i jaskiń w górach, które pełniły funkcje grobowców. Dlaczego mumie grzebano w wysokich górach? Mumie ogniste z Filipin zostały odkryte przez Europejczyków na początku XX wieku. Rdzenna ludność wysp znała je od setek lat i uważała szczątki za świętość. Z czasem wiele zmumifikowanych szczątków wykradziono, głównie dlatego, że jaskinie nie były szczególnie chronione. Współcześnie uważa się, że Kabayan jest miejscem dziedzictwa kulturowego, które jest zagrożone zniszczeniem. Jednak nie tylko ze względu na ludzi, ale także zmiany środowiskowe. Eksperci od lat wskazują, że co najmniej kilkusetletnie mumie wymagają przetransportowania do specjalnych pomieszczeń w celu zabezpieczenia ich i dalszej konserwacji. Doskonale zachowane mumie z Kotliny Kaszgarskiej. Kim byli zmarli? To zaskoczenie nawet dla naukowców Enigmatyczne, niezwykle dobrze zachowane mumie z Kotliny Kaszgarskiej wciąż wymykają się wyjaśnieniom. I budzą kontrowersje. Są nawet częścią sporu politycznego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kim-byli-zmarli-z-kotliny-kaszgarskiej-zachowani-w-formie-mumii-bylo-to-zaskoczenie-nawet-dla-naukowcow-d728a3f.png" width="812" height="700" alt="Kim byli zmarli z Kotliny Kaszgarskiej zachowani w formie mumii? Było to zaskoczenie nawet dla naukowców" title="Kim byli zmarli z Kotliny Kaszgarskiej zachowani w formie mumii? Było to zaskoczenie nawet dla naukowców" /> Zmumifikowane ciała umieszczono w jaskiniach w najwyższych partiach gór. Warunki na wysokości prawie 3000 m n.p.m. miały pomagać chronić ciała przed degradacją i rozkładem. Jednak zmiany klimatyczne i ingerencja człowieka spowodowały, że niektóre z tych mumii zostały zaatakowane przez pleśń. Jak uratować filipińskie mumie? Naukowcy z Uniwersytetu w Melbourne postanowili ostatnio sprawdzić, czy obawy wobec zmumifikowanych szczątków są uzasadnione. Badacze chcieli zbadać stan mumii w niektórych jaskiniach. W tym celu zainstalowali tam specjalne urządzenia, które miały mierzyć parametry środowiskowe. Dzięki temu będą mogli śledzić zmiany wilgotności i temperatury. Wyniki mają dać odpowiedź na pytania, co zrobić, aby zapobiec całkowitemu zniszczeniu mumii. Innym zadaniem naukowców jest również dokładne poznanie historii tej tradycji. Sekrety procesu mumifikacji z Kabayan były przekazywane wyłącznie ustnie. Według badań metodą datowania radiowęglowego ostatnia mumia została prawdopodobnie stworzona w XIX wieku. Oznacza to, że osoby odpowiedzialne za proces już nie żyją. Jedyną nadzieją na poznanie szczegółów są ludzie ze społeczności Ibaloi, którym przodkowie mogli przekazywać tę wiedzę. W przeszłości naukowcy przeprowadzali wywiady z rdzennymi mieszkańcami Benguet. Dowiedzieli się m.in. tego, że jednym z ziół, których używano w procesie mumifikacji była rodzima roślina o nazwie Embelia philippinensis. Wybierano ją głównie ze względu na jej właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Z relacji mieszkańców Filipin wynika również, że mumie grzebano w jaskiniach w wysokich partiach gór nie bez powodu. Według lokalnych wierzeń chodziło o to, aby zmarli byli bliżej bogów. Co ciekawe, uważa się, że wiele z grobowców wciąż pozostaje nieodkrytych. Nie wszystkie jamy, grobowce i jaskinie w górach Kabayan zostały bowiem poznane. Naukowcy z Melbourne liczą na to, że ich badania zapobiegną zniszczeniom mumii. A w przyszłości uda się dowiedzieć więcej o tajemnicach mumifikacji ludu Ibaloi. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
„Najsmutniejszy słoń świata” nie żyje. Mali w niewoli spędziła ponad 40 lat
Słonica Mali, czyli „najsmutniejszy słoń świata”, nie żyje. Zwierzę zmarło w zoo w Manili na Filipinach, gdzie przebywało w niewoli od ponad czterech dekad.
W tym artykule: Nie żyje „najsmutniejszy słoń świata” Historia bez happy endu Przykra wiadomość dotarła do nas z Filipin. Nie żyje słonica Mali z manilskiego zoo, która ze względu na warunki, w jakich przyszło jej dorastać, była nazywana przez środowiska pro-zwierzęce „najsmutniejszym słoniem świata”. Choć na przestrzeni lat wiele organizacji i fundacji apelowało o poprawę jej losu, zwierzę niemal całe życie spędziło samotnie w niewoli. Nie żyje „najsmutniejszy słoń świata” O śmierci najsłynniejszej mieszkanki zoo w Manili poinformowała burmistrz miasta Honey Lacuna na specjalnie zwołanej konferencji prasowej. Mali trafiła do tamtejszego ogrodu zoologicznego w 1981 roku, mając zaledwie 11 miesięcy. Zwierzę było prezentem rządu Sri Lanki dla Imeldy Marcos, pierwszej damy Filipin w latach 1965-1986 i żony prezydenta Ferdinanda Marcosa. Mali była jedynym słoniem w stołecznym zoo. Jej poprzedni, zarazem pierwszy i ostatni towarzysz, słoń Siwa, który trafił pod opiekę w 1977, zmarł w 1990 r. Właśnie dlatego słonica została nazwana przez aktywistów „najsmutniejszym słoniem świata”. Według relacji zagranicznych serwisów, w ciągu ostatnich dni stan zdrowia Mali drastycznie się pogorszył. W miniony piątek główny lekarz weterynarii zoo, dr Heinrich Patrick Peña-Domingo zaobserwował, jak słonica bezustannie pocierała trąbą o ścianę, co wskazywało na ból. Na kilka godzin przed śmiercią zwierzę leżało na boku i ciężko oddychało. Mimo udzielonej pomocy nie udało się go uratować. Przeprowadzona sekcja zwłok wykazała, że słonica chorowała na nowotwór. Nie żyje kobra ugryziona przez dziecko. Wcześniej ukąsiła ośmiolatka Kobra uchodzi za jednego z najbardziej niebezpiecznych gadów na świecie. Nie jest jednak niepokonana. Historia bez happy endu – Odszedł jeden z najsmutniejszych słoni na świecie. (...) Spoczywaj w pokoju, Mali, zasługujesz na o wiele więcej – przekazała organizacja PETA (People for the Ethical Treatment of Animals). Fundacje działające na rzecz prawa zwierząt od lat zabiegły o lepsze warunki dla słonicy. Wiele z nich apelowało nawet do władz manilskiego zoo, by Mali została przewieziona do sanktuarium w Tajlandii. W pomoc „najsmutniejszemu słoniowi świata” zaangażował się także m.in. Paul McCartney, członek legendarnego zespołu The Beatles. Ogród zoologiczny nie podzielał jednak opinii strony przeciwnej, argumentując, że zwierzę od zawsze żyje w niewoli i jest przyzwyczajona do panujących warunków. Informacja o śmierci „najsmutniejszego słonia świata” poruszyła nie tylko pro-zwierzęcych aktywistów, ale również internautów. Szczególnie tych, którzy na własne oczy mogli zobaczyć, jak wyglądała codzienność Mali. – Widząc spacerującą Mali, poczułam, jak bardzo samotny jest ten słoń. Złamało mi to serce… Teraz ogłoszono, że Mali zmarła – napisała jedna z użytkowniczek platformy X (dawniej Twitter), cytowana przez BBC. Inni z kolei wyrazili nadzieję, że podobna tragedia już nigdy się nie wydarzy, a słonie nie będą zamykane w ogrodach zoologicznych. Choć władze filipińskiej stolicy już zapowiedziały, że zwrócą się do rządu Sri Lanki o podarowanie ich krajowi kolejnego zwierzęcia. To nie zwykli kłusownicy, a zorganizowane gangi. Jak zmieniała się walka o kość słoniową W ostatniej dekadzie przemyt kości słoniowej stawał się coraz bardziej profesjonalny i zmilitaryzowany. Zorganizowane siatki kłusowników urządzają polowania w regionach niestabilnych polity... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kim-sa-klusownicy-mordujacy-slonie-dla-kosci-gdzie-trafia-kosc-sloniowa-z-afryki-fot-getty-images-abf5585.jpeg" width="938" height="527" alt="Kim są kłusownicy mordujący słonie dla kości? Gdzie trafia kość słoniowa z Afryki? (fot. Getty Images)" title="Kim są kłusownicy mordujący słonie dla kości? Gdzie trafia kość słoniowa z Afryki? (fot. Getty Images)" /> Przypomnijmy, że w 2022 roku swój finał miała głośna sprawa słonicy Happy z zoo na Bronksie. Po trwającej przeszło rok batalii sądowej, sędziowie stanu Nowy Jork, stosunkiem głosów 2 do 5, oddalili wniosek organizacji Nonhuman Rights Project, która domagała się uwolnienia zwierzęcia. Sugerując, że jest ono bezprawnie przetrzymywane w niewoli. Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że nie może uznać zwierzęcia za podmiot prawny – a tym samym, że nie można go uwolnić z ogrodu zoologicznego. – Nikt nie twierdzi, że słonie nie są inteligentnymi stworzeniami zasługującymi na właściwą opiekę i współczucie. Jednak w dotychczasowym orzecznictwie, zarówno stanowym, jak i federalnym, nie ma precedensu pozwalającego wesprzeć wniosek, że prawny nakaz zwolnienia osoby uwięzionej dotyczy lub powinien dotyczyć zwierzęcia – brzmiał fragment orzeczenia. Źródło: bbc.com Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Wiszące trumny na Filipinach to nie atrakcja turystyczna. Tak chowa się tam bliskich od tysięcy lat
Turyści odwiedzający filipińską wyspę Luzon chętnie podróżują do prowincji Sagada. Na klifach i w jaskiniach znajdują się tam wiszące trumny. Co wiadomo o tej tradycji pochówku?
W tym artykule: Skąd na wyspie Luzon wzięły się wiszące trumny? Można zwiedzać, ale z szacunkiem Pogrzeby na świecie kiedyś i dziś Na całym świecie różnie podchodzi się do śmierci. Sam rytuał pogrzebowy również wymyka się europejskim normom. Jedna z najbardziej brutalnych tradycji to tzw. powietrzne pogrzeby. Praktykuje się je w Tybecie. Podczas chowania zmarłych wysoko w górach kluczową rolę odgrywają sępy. Ptaki zabierają ciała zmarłego do nieba. Skąd na wyspie Luzon wzięły się wiszące trumny? Zamieszkujący Filipiny lud Igorot także pielęgnuje starożytne pogrzebowe zwyczaje. Chodzi o społeczność z położonej wysoko w górach prowincji Sagada. Znajduje się na północy Luzon, największej i najbardziej zaludnionej wyspy Filipin. Od stolicy kraju – Manili – dzieli ją ponad 8 godzin jazdy samochodem. Mimo to wielu turystów podejmuje wysiłek. Na końcu drogi czeka ich fascynujący i przerażający widok. Zgodnie z tradycją starsze osoby same rzeźbią własne trumny. Jeśli nie pozwala im na to zdrowie, przygotowaniem trumien zajmują się bliscy. Zmarłych nie grzebie się w ziemi, a wiesza na zboczu klifu. Wcześniej jednak zwłoki składa się na tzw. krześle śmierci, wykonanym z drewna. Następnie obwiązuje liśćmi winorośli i przykrywa kocem. Aby opóźnić gnicie ciała w trakcie wizyt bliskich, okadza się je dymem. Społeczność wioski Sagada chowa zmarłych w ten sposób od ponad 2 tys. lat. Najstarsze trumny zostały powieszone na początku XX w. Co ze starszymi? Cóż, po pewnym czasie drewno niszczeje, a „nagrobki” po prostu spadają z klifu. Można zwiedzać, ale z szacunkiem Wieszanie trumien na wysokościach miało swoje, można powiedzieć, dość racjonalne wyjaśnienie. Duchy zmarłych miały dzięki temu osiągać wyższą naturę w zaświatach. Wiele trumien zawieszono w miejscach trudno dostępnych. Można je zobaczyć tylko z daleka. Turystów uprasza się o to, aby nie przechodzili pod trumnami i ich nie dotykali. Aby okazać szacunek zmarłym, najlepiej podziwiać miejsca ich pochówku z dystansu przez lornetkę lub teleobiektyw. Jak mówi cytowany przez BBC Siegrid Bangyay, lokalny przewodnik, w przeszłości bliscy musieli łamać kości zmarłych, aby zmieściły się w pozycji embrionalnej do trumien o długości 1 m. Obecnie wiszące trumny są zwykle większe i mają około 2 m długości. Dodaje, że obecnie tradycyjny pochówek na klifie praktykuje się coraz rzadziej. Ostatnią trumnę zawieszono w 2010 r. Wieszanie trumien na skałach było historycznie praktykowane w regionach Chin i Indonezji. Nietypowe nekropolie zachowały się między innymi w środkowych Chinach. Głównie w odległych dolinach na południe od rzeki Jangcy, która płynie od podnóża Himalajów do wschodniego wybrzeża Chin. Santa Muerte – meksykański kult śmierci potępiony przez Kościół. Czy naprawdę jest niebezpieczny, jak twierdzi Watykan? Kult Świętej Śmierci z roku na rok zyskuje w Meksyku kolejne rzesze nowych zwolenników. Kim jest Santa Muerte i dlaczego wzbudza tak wiele kontrowersji szczególnie wśród duchownych Kościoł... Pogrzeby na świecie kiedyś i dziś Historia zna wiele innych rodzajów pochówków. Przykładowo, w krajach nordyckich w rytuałach związanych ze zmarłymi wykorzystywano wodę. Niektóre ludy zostawiały ciała dryfujące na „statkach śmierci” albo wzdłuż rzeki. W ten sposób oddawano cześć bogom i miejscom najbardziej cenionym przez mieszkańców okolicy. Podczas gdy niezliczone tradycje pochówku na całym świecie obejmują kremację, mieszkańcy Korei Południowej poszli o krok dalej, zamieniając prochy zmarłego w koraliki. Paciorki są dostępne w wielu kolorach, od różowego lub czarnego po turkusowy. Umieszcza się je na przykład w szklanych wazonach. Mogą zająć centralne miejsce w domu, co jest bardziej dekoracyjnym wyborem niż tradycyjna urna. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Na dnie Morza Filipińskiego odnaleziono okręt z czasów II wojny światowej. Jeszcze nigdy nie odkryto wraku tak głęboko
Amerykański niszczyciel zatonął w Bitwie o Samar, na Filipinach, w trakcie jednej z największych bitew morskich w historii.
W tym artykule: Za odkrycie odpowiada słynny nurek Victor Vescovo Sammy B zatonął w trakcie największej bitwy morskiej w historii Odnalezienie wraku było problematyczne, ponieważ nikt nie wiedział dokładnie, gdzie może się znajdować Wrak niszczyciela eskortowego USS Samuel B. Roberts (DE-413) zwanego również Sammy B, odnaleziono u wybrzeży Filipin. Znajdował się w dwóch częściach. Nurkowie, którzy odpowiadali za znalezisko, twierdzą, że odkryli go na głębokości prawie 7 kilometrów. Za odkrycie odpowiada słynny nurek Victor Vescovo Okręt zlokalizował amerykański odkrywca Victor Vescovo we współpracy z brytyjską firmą EYOS Expeditions. To ten sam człowiek, który kilka miesięcy temu jako pierwszy człowiek na świecie zszedł na dno Rowu Atakamskiego. Wraz z dr Osvaldo Ulloa znaleźli się wówczas ponad 8 tysięcy metrów pod powierzchnią Oceanu Spokojnego. Badacze, którzy odnaleźli Endurance odkryli, że wrak zamieszkały niezwykle rzadkie stworzenia Na mroźnym dnie Morza Weddella po 107 latach odnaleziono w końcu wrak barkentyny Endurance. Okazuje się, że badacze odkryli coś jeszcze. Słynny statek Shackletona zamieszkały wyjątkowe, g.. – To dla mnie zaszczyt, że mogłem zlokalizować ten niezwykle sławny statek. Dzięki temu mam możliwość opowiedzieć swoją historię bohaterstwa i poświęcenia załogi tego okrętu – przekazał w oświadczeniu Vescovo, były żołnierz marynarki wojennej i założyciel Caladan Oceanic. Co ciekawe, nurek w zeszłym roku odnalazł inny wrak okrętu, który wówczas również uchodził za najgłębiej odnaleziony wrak. To USS Johnston. Różnica głębokości wynosi zaledwie 426 metrów. View oEmbed on the source website Sammy B zatonął w trakcie największej bitwy morskiej w historii Oba te okręty brały udział w bitwie o Samar w październiku 1944 roku. Starły się w niej armie amerykańskie i japońskie. Potyczka skończyła się zwycięstwem Stanów Zjednoczonych i była częścią kampanii w zatoce Leyte. Była to największa w historii bitwa powietrzno-morska. Porażka Japonii okazała się dla kraju i marynarki tak dotkliwa, że już nigdy nie odzyskała swojej świetności. Nie tylko Endurance. Te wraki statków czekały lata na odkrycie. Wyłowiono jeden Niektóre wraki statków mają wyjątkowo ciekawe historie. Znani właściciele, spektakularne porażki... Gotowi na morskie opowieści? Na pokładzie niszczyciela Sammy B znajdowało się 224 marynarzy. Zatonął na skutek zmasowanego ostrzału z pancernika Kongo. Zginęło wówczas 89 członków załogi. Uratowano 120 osób, w tym kapitana Roberta W. Copelanda. – Ten relatywnie niewielki statek stanął twarzą w twarz z najlepszymi okrętami japońskiej marynarki wojennej. Pokazał, czym jest walka do samego końca – napisał Vescovo na Twitterze. Odnalezienie wraku było problematyczne, ponieważ nikt nie wiedział dokładnie, gdzie może się znajdować – Miejsce, w którym zatonął Sammy B jest świętym grobowcem wszystkich Amerykanów, którzy zginęli w 1944 roku. Przypomina nam o tym, co oznacza walka za wolność i obronę ojczyzny – mówił Samuel J. Cox, emerytowany admirał i dyrektor Historii i Dziedzictwa Marynarki Wojennej w USA. Wrak statku S. S. „Atlanta” odkryto po ponad 130 latach. Czy zostanie wyłowiony? Wielkie Jeziora w Ameryce Północnej to nie tylko atrakcyjny region turystycznie, ale też podwodne cmentarzysko wraków statków. Jeden z nich – S. S. „Atlanta” – został odnaleziony late... Ekipa nurków pod przewodnictwem Victora Vescovo przeprowadziła w sumie 6 zanurzeń, aby odnaleźć wrak. Ekspedycja rozpoczęła się na początku czerwca, a znalezienie Sammy’ego B trwało w sumie osiem dni. Autor odkrycie twierdzi, że dokładne położenie okrętu nie było znane, co było niezwykle dużym utrudnieniem. W lokalizacji wraku pomógł nowoczesny sonar, który zainstalowano na łodzi podwodnej. Vescovo zwrócił uwagę na to, że deklarowana maksymalna głębokość urządzenia wynosiła 6000 metrów. To znaczy, że przekroczył on swoje ograniczenia wskazane przez producenta. Źródło: phys.org
Filipińczyk zmarł po 300 pompkach. Kara za naruszenie lockdownu
Filipińczyk złapany na kupowaniu wody po godzinie policyjnej musiał za karę robić setki pompek. 28-latek zmarł dwa dni później.
Darren Manaog Penaredondo z prowincji Cavite na wyspie Luzon 1 kwietnia kupował wodę po godzinie 18, czyli wyznaczonej lokalnie godzinie policyjnej. W związku z pandemią Filipińczykom nakazuje się pobyt w domu pod groźbą kary. Darrenowi nadzorowana przez policję lokalna służba porządkowa (barangay tanod) zasądziła 100 pompek. Przed śmiercią wyznał, że robił je zbyt wolno i kilkukrotnie musiał zaczynać od nowa. W sumie miał ich zrobić blisko 300. Zmarły 28-latek był tak wycieńczony, że gdy dotarł do domu o 6 rano następnego dnia nie był w stanie nawet siedzieć. View oEmbed on the source website Wideo z ostatnich chwil przed atakiem drgawek i utratą świadomości udostępniła mediom jego dziewczyna, Reichelyn Balce. Szef lokalnej policji General Trias City przekonywał, że nie ma przepisów nakazujących wymierzanie fizycznej kary łamiącym godzinę policyjną. Ponoć ma kończyć się na pouczeniu. Wszczęto jednak śledztwo w sprawie możliwego naruszenia regularminu. Marlo Solero obiecał, że gdyby jego podwładni okazali się winni, poniosą konsekwencje. O śmierci Darrena poinformował kuzyn zmarłego, Adrian Lucena. Był jednym z ostatnich, który rozmawiał z 28-latkiem przed śmiercią. Reichelyn i Adrian opowiedzieli filipińskim mediom, że gdy Darren wrócił do domu nad ranem, skarżył się na ból całego ciała. Jego dziewczyna nagrała moment, gdy mężczyzna z trudem próbuje usiąść na schodach. Cały piątek 2 kwietnia miał problem z poruszaniem się. - Nie przejmowałam się tym, bo po prostu brałam to za obolałe mięśnie. W sobotę nagle upadł I przestał oddychać. Prosiłam o pomoc sąsiadów, ale Darren wkrótce później już nie żył – opowiadała Reichelyn. View oEmbed on the source website Ony Ferrer, burmistrz General Trias City, potwierdził wszczęcie śledztwa w sprawie „tortur”, których mogła dopuścić się policja. Human Rights Watch od dawna zwraca uwagę na problem brutalności policji na Filipinach. Organizacja zajmująca się ochroną praw człowieka twierdzi, że zdarzały się przypadki, gdy policja i lokalne władze zamykają ludzi w klatkach dla zwierząt i trzymają ich na słońcu. W zeszłym roku w tej samej prowincji Cavite dwoje dzieci za karę za złamanie godziny policyjnej zamknięto w trumnie. W mieście Santa Cruz w prowincji laguna 5 młodych ludzi zamknięto w metalowej klatce za łamanie przepisów dotyczących pandemii. Za to samo ukarano uwięziono 4 chłopców i 4 dziewczynek. Siódemce siłą ogolono głowy. Chłopakowi, który się zbuntował zerwano z ciała ubranie I kazano nago wracać do domu.
Gdzie wolno bekać i dlaczego Japończyk może obrazić się przy toaście? Zdradzamy
Łokcie ze stołu, nóż do prawej reki, nie siorbać. Jeżeli wydaje się wam, ze to wystarczy, by nie popełnić gafy podczas jedzenia w podróży, to się mylicie. Wbrew pozorom trzeba niezłego przygotowania przed wyprawą, by po naszej wizycie nie pozostał niesmak.
Proszę pani, jesteśmy w Kanadzie. Tu powinniśmy jeść według kanadyjskich zasad – usłyszała przez telefon Filipinka Maria Theresa Gallardo Cagadoc podczas rozmowy z dyrektorem szkoły z Roxboro, w Montrealu. Jej siedmioletni syn został dzień wcześniej ukarany w stołówce za niegrzeczny sposób jedzenia: widelcem nakładał na łyżkę porcje obiadu i dopiero wtedy ją pochłaniał. Nie używał przy tym noża. – Nie chce, żeby moi uczniowie jedli jedną ręką albo jednym sztućcem. Zależy mi na tym, żeby zachowywali się inteligentnie przy stole – dodał dyrektor Normand Bergeron. Najwyraźniej nie rozumiał, ze taki sposób spożywania posiłków jest jak najbardziej kulturalny na Filipinach, z których uczeń pochodzi. Sprawa trafiła do mediów i rozpętała się burza. Pod kanadyjską ambasadą w Manili kilkadziesiąt osób manifestowało z transparentami: „Szacunek dla kulturowej różnorodności” i „Jemy łyżką i jesteśmy z tego dumni”. Zaangażował się nawet trybunał praw człowieka w quebeku i ambasadorzy obydwu państw. Skończyło się przeprosinami i tłumaczeniem dyrektora, ze chłopiec był zwyczajnie niegrzeczny podczas obiadu i dlatego został przesadzony do innego stolika. Dyskusja na temat różnic kulturowych przy stole jednak nie ucichła. Wynik? Pozornie dość oczywisty. Potrzeba zwiększenia świadomości międzykulturowej. Jednak w praktyce dosyć wymagający. Oznacza, ze zawsze przed spotkaniem z inna kultura powinniśmy zadać sobie trzy podstawowe pytania na temat jedzenia: co, jak i kiedy? Co, czyli naprawdę światowe menu Chiński pasztet z jąder barana, islandzkie gnijące kawałki rekina, mongolska głowa owcy z oczami i językiem czy może japońska ryba fugu, która źle przygotowana może okazać się śmiercionośna. Co z tego światowego menu wybierasz na dzisiejszy obiad? Nie zdziwiłabym się, gdybyś zdecydował się na post i nie wziął żadnego z tych przysmaków do ust. Ale jeżeli wydaje ci się, ze w naszej kuchni nie ma takich obrzydlistw, to się mylisz. Przedstawiciele innych kultur z odraza zareagują na niektóre dania, które u nas uchodzą za przysmak. Na przykład hamburger z krwistej wołowiny brzydzi hinduistów, którzy z powodów religijnych nie jędza tego mięsa. Schabowy nie podbije serc żydów i muzułmanów, a ukochana przez Włochów konina stanowi w krajach anglosaskich tak drażliwy temat, ze nawet nie ma na nią specjalnej nazwy. Weźmy inny przykład – szczury. Nam kojarzą się z brudnymi stworzeniami, które biegają po ciemnych zakątkach miasta, jedzą śmieci i przenoszą choroby. W zachodnioafrykańskim kraju Togo gryzonie te żyją w puszczy i stanowią lokalny przysmak. Szczurze mięso można kupić na targach i nikomu nie przyjdzie do głowy, żeby krzywic się na jego widok. Wręcz przeciwnie, w filmie Rare foods, przygotowanym przez National Geographic Channel, pokazane są czasochłonne łowy na to zwierze, a potem prawdziwa uczta. – Mięso szczura jest znacznie smaczniejsze niż na przykład to kurczaka – stwierdza jeden z myśliwych występujący w filmie, który po polowaniu ze smakiem zajada upieczone wnętrzności gryzonia, włącznie z kośćmi. Tabu dotyczące jedzenia związane jest zazwyczaj z religia, podejściem do zwierząt domowych lub przekonaniem o zbawiennym działaniu niektórych produktów. W Azji na przykład uważa się, że jedząc konkretne zwierzęta, zyskujemy ich siłę, wytrzymałość czy charyzmę. Dlatego penis byka jest tu jednym z ulubionych dań mężczyzn, stosowanym jako naturalna viagra. Dla nas to nie do pomyślenia. – Jedzenie w naszej kulturze często staje się obiektem tabu lub obrzydzenia, ponieważ wyobrażamy sobie, ze staje się ono częścią nas – komentuje antropolog jedzenia Carole Counihan z Uniwersytetu Millersville. W zachodnim świecie żywność stała się czymś, co leży w puszce, torebce, pudełku. Większość z nas nie uprawia ani nie hoduje jedzenia i dlatego coraz trudniej wyobrazić sobie, skąd pochodzi. Dzieci w rozwiniętych społeczeństwach trzeba uczyć, że paczki ze sklepów, które nazywamy jedzeniem, były kiedyś zwierzętami i roślinami – pisze Anne Meigs, autorka książki Food, Sex and Pollution. Dlatego odwiedzając obce kraje, warto wrócić do korzeni. Przestawić nasze myślenie i spróbować lokalnych przysmaków. Jeżeli jednak nie będziemy mieli odwagi, by posmakować kontrowersyjnej potrawy, to chociaż spróbujmy nie obrzydzać jej innym. – Jedzenie jest oknem na kulturę. Bardzo często nasze komentarze o tym, co i jak jedzą inni, mówi więcej o nas niż o nich – podsumowuje Counihan. Jak, czyli sztuka układania sztućców A właściwie czym. Jedzenie widelcem, nożem i łyżką, tak oczywiste dla nas, niestety nie wszędzie zdaje egzamin. Po pobycie w Mediolanie za każdym razem, gdy jem we włoskiej knajpie w Polsce spaghetti i rozglądam się po sali, mam ochotę skomentować „ale obciach!”. Gryzę się oczywiście w język, bo sama wcześniej nie wiedziałam, że do spożywania tego ciągnącego się makaronu używać można jedynie widelca. Łyżka i (o zgrozo!) nóż są zabronione. Mogą sobie nimi pomagać tylko małe dzieci. – No i czasem obcokrajowcy, którzy nie radzą sobie zupełnie z wijącym się na talerzu makaronem – śmieje się Deborah Carlin, przewodniczka po włoskim południowym Tyrolu. Włochom mina może za to zrzednąć, gdy pojadą do Japonii i z typową dla siebie charyzmą wzniosą toast cin cin. Słowa te oznaczają bowiem penisa i w kraju, w którym o sprawach intymnych nie mówi się w towarzystwie, wywołuje niezłą konsternację. To tylko początek możliwych wpadek, bo przy japońskim stole jeden fałszywy ruch często okazuje się prawdziwą potwarzą dla gospodarza. Wystarczy włożyć pałeczki pionowo w miskę ryżu, a zapanuje grobowa atmosfera, bo gestem tym przypomnieliśmy gospodarzom o śmierci najbliższych. Tak ułożone pałeczki wyglądają bowiem jak kadzidełka, których używa się podczas pogrzebów. Równie niegrzeczne jest podawanie jedzenia z pałeczek na pałeczki. Symbolizuje to przekazywanie sobie kości zmarłego podczas ceremonii kremowania ciała. Ale spokojnie! Wiele ruchów, za które my dostawaliśmy od rodziców naganę, jest tu dozwolonych. Na przykład przysuwanie miski do buzi czy siorbanie. To ostatnie zwłaszcza podczas jedzenia klusek ramen lub soba. W Chinach do kolekcji dochodzi jeszcze beknięcie – ostateczny symbol, że danie nam smakowało, i zarazem największa nagroda dla gospodarza. Julia E. Luterek w książce Grzeczność na krańcach świata przekonuje, że w Chinach to, co dzieje się przy stole, możnanazwać nie kulturą, a całą „filozofią jedzenia”. Gospodarz pełni tu funkcję mistrza ceremonii, który usługuje gościom. Wygłasza też zwyczajowe formułki, w których przeprasza za niewystarczająco dobrą jakość posiłku. Goście odwdzięczają się komplementowaniem potraw i spróbowaniem każdej z nich. Ale uwaga, nie należy dojadać resztek z talerzy. Z reguły gospodarze przygotowują potrawy w nadmiarze, tak aby po posiłku na stole coś jeszcze zostało – pisze Luterek. Zresztą w Azji i na Bliskim Wschodzie zostawienie czegoś na talerzu może nas uchronić od prawdziwego przejedzenia. Tamtejsza tradycja podpowiada, że gospodarz powinien dokładać kolejne porcje dopóty, dopóki gość je. Nie spodziewajmy się, że ktoś nas spyta, czy chcemy herbaty mongolskiej lub ajragu. Po prostu tę herbatę nam bez pytania przygotują i podadzą do rąk – pisze dr Roman Roszko z Polskiej Akademii Nauk w Grzeczności na krańcach świata. W Mongolii pytanie gościa, czy wypije herbatę, jest wyrazem braku szacunku. Wówczas gospodarz może w odpowiedzi usłyszeć: Lepiej ją wylej, niż mi ją podawaj – dodaje Roszko. Tak samo niegrzeczne jest odmówienie jedzenia z rąk Etiopczyka podczas tradycji gursha. Wszyscy siadają wtedy w kręgu wokół małego stolika. Gospodarz wybiera ręką mięso lub warzywa i macza je w sosie, po czym podaje je bezpośrednio osobie siedzącej obok siebie. Następnie powtarza ten rytuał, aż nakarmi wszystkich zebranych. Wtedy kolejna osoba przejmuje funkcję karmienia innych i podaje jedzenie reszcie zgromadzonych. Zawsze robi to prawą ręką, ponieważ lewa służy do załatwiania spraw w toalecie. W ten sposób po paru godzinach każdy nakarmił każdego. Według etiopskiego przysłowia, kto komu będzie jadł z ręki, ten go nigdy nie zdradzi. Kiedy, czyli porządek posiłków W słowniku języka polskiego wyraźnie brakuje słowa „zawcześniać”, czyli przeciwieństwa spóźniania. Doskonale wiedzą o tym wszyscy gospodarze zaskakiwani w kuchni przez gości, którzy przybyli na przyjęcie za wcześnie. Takie zachowanie jest wyjątkowym nietaktem w Tanzanii, gdzie tak naprawdę oczekuje się, że zaproszeni przyjdą minimum pół godziny po ustalonym czasie. Wystarczy raz w życiu zobaczyć złowrogą minę afrykańskiej gospodyni złapanej przed imprezą, żeby dobrze zapamiętać tę zasadę. – Albo wzrok zdziwionego Włocha, gdy zamawiamy cappuccino po obiedzie – śmieje się Deborah Carlin. Ono zawsze pite jest tylko do śniadania. Po południu można skosztować za to czarnego espresso lub mocnego macchiato z dodatkiem mleka. – Włosi świetnie wiedzą, jaka kawa, w jakim momencie jest najlepsza. Picie tego aromatycznego naparu to przecież nasz sport narodowy – dodaje. Nie do śmiechu za to może być tym, którzy znajdą się w Iranie czy Arabii Saudyjskiej w czasie ramadanu, nie znając jego zasad. Podczas tego dziewiątego miesiąca w islamskim kalendarzu zakazane jest bowiem spożywanie posiłków i picie czegokolwiek od świtu do zmierzchu (w większości krajów muzułmańskich surowy zakaz dotyczy tylko wyznawców islamu, nie zaś przedstawicieli innych religii). Za dnia nie pracują restauracje, zamykane są sklepy spożywcze. Znikają uliczni kupcy. Nie znaczy to jednak, że należy unikać odwiedzania krajów islamu w trakcie trwania postu. Wręcz przeciwnie! Chyba w żadnym innym czasie nie można tak poznać kultury muzułmańskiej jak właśnie wtedy. Władze Stambułu od tego roku prowadzą nawet specjalny projekt, który ma zwiększyć ruch turystyczny w tym czasie. – Chcemy pokazać, jak szczególnym czasem jest dla nas ramadan, i przybliżyć go turystom – oświadczył Cumhur Güven Taşbaşı, dyrektor odpowiedzialny za promocję miasta w ministerstwie kultury. Wyjeżdżając w te strony, trzeba się tylko przygotować na wieczorne uczty do rana. I nie liczyć na to, że to dobry sposób na zrzucenie kilogramów. – Podczas ramadanu większość osób poważnie tyje. Bo choć nie jemy i nie pijemy w ciągu dnia, to w nocy nadrabiamy to z naddatkiem. Prawie codziennie odbywają się syte i huczne imprezy – opowiada Hoda, nauczycielka angielskiego z Teheranu. Na szczęście mamy czas, by przygotować się na taki wyjazd, bo najbliższy ramadan zaczyna się dopiero 9 lipca 2013 r. W międzyczasie warto smakować kolejne kultury. Bo jak mówił Michel de Montaigne, „różnorodność jest najbardziej rozpowszechnioną właściwością naszego świata”. I chyba nigdzie indziej lepiej tego nie widać niż na talerzach. Ups, także miseczkach, tykwach, liściach bananowca…
9 sposobów na tanie Filipiny. "Raj na każdą kieszeń"
Marzysz o białej plaży i turkusowym morzu? Leć na Filipiny! Są tańsze, niż ci się wydaje.
Ponad siedem tysięcy wysp rozrzuconych na Oceanie Spokojnym. A tam, gdzie są wyspy, są i plaże, i owoce morza, i piękna opalenizna, i sporty wodne, i drinki z kokosem lub parasolką, i uśmiechnięci ludzie. Takie zdjęcia zachęcają z folderów biur turystycznych. By zaraz odstraszyć – ceną. Ale jeśli zdecydujesz się pojechać na Filipiny na własną rękę, to odkryjesz dwie rzeczy: po pierwsze są naprawdę tanie, po drugie oferują znacznie więcej niż tylko rajskie plaże. U podnóża Czekoladowych Wzgórz. (Fot. FPM) W buddyjskiej Azji to jedyny kraj katolicki (i jedyny na świecie, poza Watykanem, gdzie rozwody są prawnie zabronione). Nad polami ryżowymi zamiast pagód wyrastają kościoły. Filipińczycy potrafią dowodzić swojej wiary w drastyczny sposób – w niewielkiej miejscowości San Pedro Cutud w Wielki Piątek wierni krzyżują się na pamiątkę Męki Pańskiej. W ten sam dzień po drugiej stronie Filipin, na maleńkiej wyspie Siquijor, szamani (którzy łączą katolicyzm z animizmem) kręcą swoje magiczne mikstury. A poza tym na Filipinach: pod wodą odkryjesz nowy świat – wystarczy, że 10 m od brzegu zanurzysz głowę, a otoczą cię baśniowe ryby, jak w kreskówce Disneya. W dżungli spotkasz najmniejszego naczelnego ssaka świata, zadziwiająco podobnego do mistrza Yody z Gwiezdnych wojen. W górach zetkniesz się z plemionami, które kiedyś polowały na ludzkie głowy. Na straganach kupisz najsłodsze mango na świecie. I bez względu na to, gdzie pojedziesz, wszędzie zdobędziesz nowych przyjaciół. Będzie do kogo wracać. Wyrak, najmniejszy naczelny ssak świata. I gwiazda Filipin. (Fot. SHUTTERSTOCK) 9 sposobów na tanie Filipiny 1. Nie rozpieszczaj się Białe plaże, drobny piaseczek, ciepłe morze, turkusowy kolor wody. Chciałoby się tu zostać na całe życie... Ale jeśli chcesz oszczędzić, przyjedź na Filipiny tylko na 21 dni. Przy pobytach do trzech tygodni Polaków obowiązuje bowiem ruch bezwizowy. Jeśli chce się zostać dłużej, trzeba płacić. Wiza wyrobiona w Warszawie kosztuje 90 zł, przedłużenie pobytu na Filipinach to koszt rzędu 3 tys. peso, czyli 225 zł. 2. Planuj wcześniej Praktycznie do każdego większego filipińskiego miasta lata Cebu Pacific Air www.cebupacificair.com. Dziś dotarcie z północy na południe zajmuje kilka godzin, łącznie z przesiadką. Jak w każdej lowcostowej linii – im wcześniej kupimy bilety, tym będą one tańsze. Można nawet upolować okazje za 200 peso, czyli 15 zł (bez opłat lotniskowych). Jeśli samoloty są dla ciebie za drogie, a czasu masz pod dostatkiem, jedź autobusem albo płyń promem. Jeśli zdecydujesz się na nocną opcję, dodatkowo zaoszczędzisz na noclegu. 3. Bądź minimalistą Jeśli planujesz latać po Filipinach samolotem, upewnij się, że twój bagaż waży mniej niż 15 kg (wtedy opłata za niego jest najniższa). Jeśli wybierasz się na Boracay – tylko 10 kg. Zamień książki na Kindle'a. Weź pięć tiszertów zamiast 20. 4. Machaj na dżipy Choć na początku może wydawać się chaotyczny, system dżipneyów, czyli kolorowych dżipów przerobionych na wieloosobowe taksówki, jest genialnie prosty. Jeżdżą po ustalonych z góry trasach – w mieście i poza nim. Wyjdź na ulicę, zamachaj na dżipneya (zatrzymuje się tam, gdzie stoisz), wsiądź, zapłać, mówiąc, dokąd chcesz dotrzeć. Aby wysiąść, zawołaj „para”. Jeśli znasz adres, ale nie wiesz, jak miejsce wygląda, poproś kierowcę o pomoc – zatrzyma się tam, gdzie należy. A to wszystko za 8–12 peso, czyli 60–90 gr. 5. Kupuj na targu Za świeżą rybę zapłacisz koło 200–300 peso (15–22 zł). Nie przejmuj się, że nie masz kuchni. Przy targach są restauracje, które za blisko 100 peso (7,5 zł) wrzucą rybę na grill. Ty decydujesz, czy dodadzą czosnek, chili, czy może lokalnego cytrusa – kalamansi. Zamów ryż i piwo San Miguel. Uczta za grosze! 6. Poszukaj sobie kompana Nurkowanie z rekinami wielorybimi, wspinanie się na wulkan Mayon, wynajęcie łódki, by dotrzeć do maleńkich wysepek – wszystko to kosztuje. Ale płacisz za daną łajbę, za przewodnika, za sprzęt – a nie za osobę. Dobierz sobie kompanów i podziel koszty. 7. Bądź smart Chcesz informować znajomych w Polsce o tym, na jakiej plaży właśnie leżysz? Kup kartę prepaid (40 peso, czyli 3 zł), najlepiej firmy Smart (ma największy zasięg). Połączenia z Filipinami – 6,5 peso za minutę. Międzynarodowe – koło 18 peso. SMS do Polski – 20 peso (1,5 zł). W ofercie jest też internet – telefon może działać jak modem. SMS-y to za mało? Wysyłaj zdjęcia. 8. Zatrzymaj się u rodziny W większości miejsc, do których docierają turyści, można wynająć pokój w prywatnym domu. Czasem jest to nawet prostsze niż znalezienie hotelu. Warto spróbować couchsurfingu. Przy okazji zyskasz nową rodzinę. Ani się obejrzysz, a będziesz biesiadować z ciociami, wujkami, babciami, dziadkami, kuzynami, teściami i pociotkami. Spodobała ci się jakaś plaża na jednej z siedmiu tysięcy filipińskich wysp? Zapytaj mieszkańców, czy możesz na niej przenocować. O ile niewymagane jest jakieś specjalne pozwolenie, zgodzą się bez problemu. I jeszcze zaproszą cię do korzystania z ich prysznica. Weź tylko coś przeciwko komarom. Pobyt w raju ma jednak jakąś cenę. Co zobaczysz na Filipinach? Kabayan: Ibaloi – jedno z plemion mieszkających w Kordylierach – doskonale opanowało sztukę mumifikowania zmarłych: jako jedyne na świecie konserwowało ciała razem z wnętrznościami. Kilkusetletnie mumie na szczycie góry Timbac można oglądać tylko z miejscowym przewodnikiem. Banaue: Obok plaż – punkt obowiązkowy. Tarasy ryżowe wyrzeźbione w górskich zboczach ponad dwa tysiące lat temu przez plemię Ifugao. Kiedyś łowców głów, dziś łowców turystów. Apo Reef: 34 km² rafy: żółwie, rekiny, błazenki, ukwiały, koralowce. Feeria barw i kształtów. San Pedro Cutud: W Wielki Piątek wierni udowadniają siłę swojej wiary, pozwalając przybić się do krzyża. Donsol: Cztery ulice na krzyż i morze. A w nim największe ryby świata – rekiny tygrysie. Od grudnia do maja można z nimi pływać. Wycieczki załatwiajcie tylko przez Donsol Visitors Center, które dba, żeby rekinom nie stała się krzywda. El Nido: Brama do archipelagu Bacuit. A tam: zatoki, laguny, jaskinie, dżungla i plaże. Po powrocie z całodniowej wycieczki łódką warto zatrzymać się na krewetki i kalmary. Siargao: Tu liczy się tylko Cloud 9 (w tłumaczeniu „Chmura 9”), najsłynniejsza fala Filipin. Tak popularna, że surferzy zaczęli nazywać ją Crowd 9 (czyli „Tłum 9”). Camiguin: Ci, którzy tam byli, twierdzą, że nazwa pochodzi od słów "came again". Bo na Camiguin nie da się nie wracać: to wulkaniczna wyspa porośnięta gęstym lasem z gorącymi źródłami i krystalicznie czystymi wodospadami. Bohol: Wśród Czekoladowych Wzgórz spotkacie najmniejszego naczelnego ssaka świata – wyraka. Jest wielkości ludzkiej dłoni. Katarzyna Boni, 2013
Wulkan Taal znów aktywny. Na Filipinach odwołano loty i ewakuano tysicące mieszkańców
Obudził się najmniejszy aktywny wulkan świata. 15-kilometrowa chmura dymu sparaliżowała ruch na międzynarodowym lotnisku, a z obawy przed erupcją ewakuowano już tysiące mieszkańców.
Z wulkanu Taal, położonego na wyspie Luzon, około 60 km od stolicy Filipin, wydobywa się wysoka na ok. 15 km chmura popiołu. Miejscowe drogi, dachy budynków i samochodów pokryte są warstwami popiołu. Świadkowie zdarzenia opowiadają o nagłym wystrzeleniu w niebo chmury dymu, odczuwanych wstrząsach i dudnieniach. View oEmbed on the source website W nocy z niedzieli na poniedziałek zarejestrowano co najmniej 75 wstrząsów sejsmicznych związanych z aktywnością wulkanu. Filipiński Instytut Wulkanologii i Sejsmologii (Philvolcs) ostrzega przed możliwością wystąpienia „wulkanicznego tsunami”. Podniesiono też stan alarmowy w pobliżu wulkanu do poziomu czwartego w pięciostopniowej skali. Poziom piąty jest ogłaszany w trakcie trwania erupcji, co wskazuje na to, że do erupcji może dojść nawet w przeciągu godzin lub dni. View oEmbed on the source website Władze obawiają się, że wybuch zmusi do ucieczki co najmniej 200 tysięcy osób. Cały czas trwa ewakuacja mieszkańców i turystów, a międzynarodowe lotnisko w Manili nie obsługuje wielu lotów. Taal jest najmniejszym aktywnym wulkanem świata, wystaje zaledwie 311 metrów ponad poziom otaczającego go jeziora. W ciąg ostatnich pięciu stuleci zanotowano 33 erupcje. Ostatnia miała miejsce w 1977 roku.
Oddajemy w Państwa ręce kolejne wydanie magazynu National Geographic, wieńczące 20. rok jego obecności na polskim rynku. W tym numerze, tak jak przez wszystkie minione lata, staramy się rejestrować i prezentować Czytelnikom zmiany, jakie zachodzą na świecie. Jesteśmy bowiem świadkami nieprawdopodobnie szybkich przeobrażeń naszej planety. Dotyczy to przede wszystkim najbardziej dziś palących kwestii klimatycznych, ale tez gwałtownego wymierania gatunków czy problemów społeczno-demograficznych. Wszystkie te procesy pokazują współzależności, jakim podlegamy. Żadna społeczność nie jest bowiem wyizolowana wyspa. Doskonale pokazuje to choćby publikowany w tym numerze materiał na temat wykopalisk w Jerozolimie, które mogą prowokować i podgrzewać nastroje w konflikcie arabsko-izraelskim (str. 46), artykuły o zarzadzaniu zagrożonymi parkami narodowymi w krajach Afryki (str. 72.), czy o Himalajach, gdzie odwieczne lodowce ustępują miejsca jeziorom (str. .118). We wszystkich tych przypadkach pozytywne efekty może przynieść jedynie ludzkie współdziałanie, ważenie racji i interesów. Dlatego chcemy Państwa przekonywać do aktywności. Uznania, ze każdy z nas jest częścią globalnych procesów, a jego działanie ma sens. I wreszcie – do empatii i zrozumienia dla Innego. Ponad to w magazynie: E K S P L O R A C J E Kwestia gustu Dlaczego lubimy to, co lubimy? Jak często w wypadku podobnych pytań bywa – odpowiedz nie jest prosta. Oczami Czytelników Kolejna odsłona Wielkiego Konkursu Fotograficznego NG rozstrzygnięta. Publikujemy zwycięskie zdjęcia. R E P O R T A Z E Pod Jerozolima Ziemia Święta to teren ostrego konfliktu, a jego duchowym centrum jest Jerozolima, miasto o wielowiekowej historii święte dla trzech religii. W tej sytuacji pokusa instrumentalizowania archeologii i wykorzystania jej odkryć do wsparcia politycznych roszczeń jest nieodparta. Parki Afryki Jak ratować afrykańskie parki narodowe, zagrożone przez rebeliantów, kłusowników i eksplozje demograficzna? Najnowszy pomysł: zarządzać nimi jak firmami bliskimi upadku. R E P O R T A Z E Z tygrysem na kanapie Tygrysy to największe koty na świecie, dlatego nie brakuje ludzi, którzy chcieliby się z imponującymi drapieżnikami fotografować, lansować, a nawet zamieniać je w domowych pupili. Choć dla tygrysa każda z tych ról jest udręka, w USA stały się one dochodowym biznesem. Dach Świata spływa woda Himalaje, od tysięcy lat pokryte lodowcami, zmieniają się w krainę tysięcy jezior, których liczba i wielkość bardzo szybko rosną.
Wyspa Jednorożców istnieje! Jest w całości nadmuchiwana i bardzo różowa
Fani jednorożców mają już swoją „Mekkę”. Jest nią park wodny Inflatable Island u wybrzeży Filipin.
Jednorożce to wymysł ludzkiej wyobraźni pojawiające się w mitach, legendach i powieściach fantasy. Mimo problemów związanych z egzystencją w prawdziwym świecie, jednorożce mają swoją własną wyspę. I to jaką! „Nadmuchiwana Wyspa” znajduje się przy plaży w mieście Olongapo na zachodnim wybrzeżu Filipin, około 130 km od Manili. To największy na świecie pływający park wodny. Zajmuje powierzchnię 3600 metrów kwadratowych, na której znajdują się zjeżdżalnie, skała wspinaczkowa, trampolina, mosty oraz ludzka wyrzutnia. Obok wyspy leży plaża, na której można wylegiwać się na leżakach w cieniu ozdobnych parasoli – wszystko w odcieniach różu i lawendy. Jednorożce utrzymują się z turystyki, dlatego za wizytę na ich wyspie trzeba zapłacić. Godzina na Inflatable Island kosztuje około 30 zł, natomiast dzień z pełnym pakietem atrakcji to koszt około 55 zł. Jeśli wybieracie się na Filipiny, warto odwiedzić to miejsce, zwłaszcza jeśli zależy wam na spektakularnych zdjęciach na Instagramie. Możecie być pewni, że cena zwróci się w lajkach.
Życie na klatce. Poruszający fotoreportaż z Smokey Mountain na Filipinach
Mariusz Janiszewski sfotografował prawdziwe życie mieszkańców biednej dzielnicy jednego z miast na Filipinach. Pokazuje życie, którego nie znajdziesz w turystycznych ulotkach czy materiałach reklamowych wycieczek.
Z reguły przed każdym wylotem znacznie wcześniej wiem, jakie tematy chciałbym fotografować. W przypadku Barangay 128 było jednak inaczej. Wybrałem się w to miejsce bez fotograficznych planów. Po prostu chciałem zobaczyć, jak po latach wygląda Smokey Mountain, wielkie wysypisko śmieci zamknięte w połowie lat 90. Powodem tamtej decyzji była tragedia, która odbiła się na świecie szerokim echem. Pod osuwiskami odpadów zginęło wtedy kilkudziesięciu biedaków szukających wśród śmieci czegoś choćby trochę wartościowego. Dziś Smokey Mountain to wielki kopiec porośnięty trawą, na którym gdzieniegdzie stoją małe chatki. Żyjące w nich rodziny uprawiają niewielkie poletka lub wypalają węgiel drzewny. Tuż obok tej góry śmieci wyrosło około 10 kilkupiętrowych bloków – efekt rządowego programu budowy tanich mieszkań. Znaleźli tam schronienie biedacy ze slumsów Smokey Mountain. Ponieważ mieszkania są małe, ciemne i duszne, codzienne życie przeniosło się na klatki schodowe i wewnętrzne tarasy. Atmosferę tego miejsca tworzą wszechobecny hałas bawiących się dzieci, gwar rozmów, odgłosy prac domowych, takich jak pranie czy zmywanie, automaty do gier i drobny hazard – karty czy bingo. Ludzie są tam niezwykle otwarci, zwłaszcza dla osób, które naprawdę chcą ich poznać, a nie traktują jedynie jak obiekty fotograficzne. Dlatego na każdym z pięter czekały mnie miłe niespodzianki. Gromady dzieci zapraszające do zabawy, dorośli częstujący jedzeniem czy chcący sie podzielić łykiem piwa, wszechobecne uśmiechy. Filipińczycy uwielbiają koszykówkę i tatuaże. Jako że tatuaże posiadam, a w kosza gram od małego, mieliśmy uniwersalne wspólne tematy do rozmów. W centrum Barangay 128 jest duże zadaszone pole do gry w koszykówkę, dlatego w czasie pobytu tam tyle samo czasu, co na robieniu zdjęć, spędzałem na boisku. Miałem tam i małe treningi rzutowe z nastolatkami, i poważne mecze z tłumem kibiców. I mam nadzieję, że to nasze otwarcie się na siebie zdołałem pokazać na zdjęciach. Tekst i zdjęcia: Mariusz Janiszewski
Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce by go torturowano?
Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie.
Ruben Enaje ukrzyżował się już 27 razy. Na co dzień pracuje na budowie. Kiedyś spadł z dużej wysokości, ale przeżył. Od 1985 r. dziękuje za to Bogu, przykuwając się do krzyża w każdy Wielki Piątek. Oprócz niego w San Pedro Cutud, 80 km na północ od Manili zawisło w kwietniu jeszcze 19 Filipińczyków. Wszyscy byli ochotnikami. – Moje cierpienia nie poszły na marne, bo dzięki nim żona i dzieci mają się dobrze – twierdzi Alex Laranang, który w tym roku ukrzyżował się po raz 14. W pobliskiej Malezji co roku na przełomie stycznia i lutego hindusi przebijają się sztyletami i hakami. Ich pokutno-dziękczynny marsz to punkt kulminacyjny festiwalu Thaipusam. Rytmiczne melodie wprowadzają pokutników w trans uśmierzający ból. Jedni przekuwają sobie języki lub policzki, inni wbijają w plecy wiele haków, na których ciągną pomocników lub dźwigają ważące kilkadziesiąt kilogramów konstrukcje zwane kavadi (brzemię). Są i tacy, którzy robią to wszystko jednocześnie. Cierpią okrutne męki, wierząc, że w ten sposób odpokutują grzechy i zapewnią sobie przychylność bogów. Muzułmanie natomiast okaleczają się podczas święta Aszura, opłakując śmierć wnuka proroka Mahometa Husajna ibn Alego, który w 680 r. zginął w bitwie pod Karbalą (doprowadziła do rozłamu w islamie i podziału na szyitów i sunnitów). Po kilkudniowych uroczystościach pobożni szyici idą boso do meczetów, biczując się pejczami zakończonymi ostrzami. Twierdzą, że dzięki temu głębiej przeżywają męczeństwo potomków Proroka. Największe kontrowersje budzi fakt, że w obrzędzie uczestniczą też dzieci – wierzy się, że rytualne nacięcia je uzdrowią. Te trzy krwawe święta to nie wyjątek – niemal każda religia zaleca, aby jej wyznawcy praktykowali jakąś formę umartwiania się, bo trenowanie ciała dyscyplinuje duszę, tworzy szczególną więź z Bogiem i pozwala wynagrodzić mu popełnione zło. – Cierpienie jest tym, co każdy może ofiarować i co jest „darem z serca” – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski, antropolog religii z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Umiejętność przezwyciężania bólu miała jednak nie tylko religijne, ale i kulturowe uzasadnienia i ceniona była w każdej epoce. Ewangelia na szafocie Sens cierpieniu próbowali nadać już starożytni Grecy, dla których tortury nie były wyrazem ślepego okrucieństwa. W starożytnym prawie ból był sługą prawdy, a „królową dowodu” – przyznanie się oskarżonego do winy. Prawdomówność sprawdzano tak jak czystość złota. Podobnie jak szlachetny kruszec należało potrzeć o basanos (bazaltowy kamień), aby zostawił na nim ślad, tak przesłuchiwanego trzeba było poddać mękom. Prawda mieszkała bowiem w ciele, na jaw musiała wyjść wśród jęków i złorzeczeń, a torturom poddawano nie tylko oskarżonego, ale i świadka. Średniowieczne kodeksy, takie jak XVI-wieczna Carolina, dokładnie opisywały sposoby zadawania mąk. Precyzyjnie określono, ile razy skazańca można przypiekać, bić, łamać, rozciągać. Kat musiał uwzględnić poziom odporności delikwenta i z wyczuciem dokręcać śrubę. Dawka dla jednych niewystarczająca do wyznania win innych mogła zabić. Zadawanie bólu było więc sztuką, podobnie jak medycyna zajmująca się jego leczeniem. Nie na darmo więc kata nazywano magistrem tortur lub mistrzem małodobrym. – Kaźń wykraczała jednak daleko poza ramę prawną, wchodziła w porządek boski jako wielkie imitatio – naśladownictwo Męki Pańskiej. Na szafocie odgrywano sceny biblijne, a Ewangelia dostarczała wzorców zachowań zarówno sędziom, jak i ofierze. Wszyscy wchodzili w biblijne role tak chętnie, że przebieg sądu i kaźni przypominał wielkanocne misterium – mówi dr Monika Milewska, antropolog z Uniwersytetu Gdańskiego. – W Krakowie po wydaniu wyroku sędziowie umywali ręce w misie. W drodze na śmierć spowiednik na każdym kroku przypominał skazanemu analogiczne do jego losu etapy Męki Pańskiej: więzienie, towarzystwo zbójów, wiązanie rąk przed kaźnią, obnażenie i mękę. Naśladujący Chrystusa przestępca nie był w stanie co prawda zbawić ludzkości, ale mógł ocalić własną duszę. W drogę do Nieba wyruszyć mogła bowiem tylko oczyszczona dusza, nieobciążona ziemskimi zbrodniami. Aby ją uwolnić, najpierw należało zniszczyć grzeszne ciało, co czyniono z pasją, łamiąc je kołem, ćwiartując i paląc na stosie. Tak jak ból był chrystusowy, tak jego brak – diabelski. Męki doczesne miały oszczędzić tych wiecznych. Kary na ciele Za pomocą bólu przywracano też porządek na ziemi. Starożytne imperia, podobnie jak koczownicze ludy Wielkiego Stepu, traktowały okaleczanie jako środek zastraszania i panowania. Egipcjanie odcinali podbitym wrogom ręce i członki, aby pozbawić ich mocy. Bizantyjczycy preferowali oślepianie, a w Europie zwłoki straconych długo pozostawiano w miejscach publicznych ku przestrodze. W artykułach prawa magdeburskiego z XVI w. czytamy, że kat imię prawie u wszystkich ludzi na sobie nienawistne niesie, dlatego iż urząd jego zda się być lekki, sprośny, okrutny a krwawy. Średniowieczny małodobry był jednak cenionym rzemieślnikiem, a jego obecność podnosiła prestiż miasta. Obcowanie ze śmiercią czyniło go kimś na kształt szamana. W Norymberdze jeden z katów spoczął w alei zasłużonych. Miastu przysłużył się nie tylko na szafocie – po przejściu na emeryturę służył jako konsultant medyczny biegły w anatomii. Także paryscy kaci o miłym dla ucha tytule Monsieur de Paris nie tylko odbierali, ale i ratowali życie. Po egzekucji oferowali palce skazańców i fragmenty stryczka jako panaceum, a genitalia na szczęście. W Anglii zaś okaleczenia ceniono ze względów politycznych. Wilhelm Zdobywca w 1066 r. wprowadził je jako środek odstraszający skuteczniej niż wieszanie. Kradzież i podpalenie od tej pory karano amputacją prawej nogi i wydłubaniem oczu, a obcięcie uszu wymierzano jak popadło, za wiele różnych przestępstw. Za panowania Henryka VIII utratę ucha kosztowała nieobecność w kościele. Kary na ciele i honorze zamiast napiętnowania i powstrzymania innych od występków oswajały z okrucieństwem i wpływały na zbrutalizowanie życia – zauważa Zbigniew Kuchowicz w Obyczajach staropolskich XVI–XVII w. Logika nakazywała więc zastąpić cięższe kary powieszeniem, a lżejsze chłostą. Ból wpisany w boski porządek świata królował w katowniach jeszcze przez 200 lat. Z kodeksów karnych wymazał go dopiero wiek rozumu. Tortur zakazano, a egzekucje zyskały humanitarny charakter. Wedle zapewnień doktora Guillotina podczas rewolucji francuskiej na szafocie ból zastąpić miało przyjemne uczucie zimna spadającego na kark ostrza. – Od czasu wynalezienia gilotyny skazaniec przeistoczył się w pacjenta, a wskazującego na sens cierpienia spowiednika zastąpił anestezjolog – wyjaśnia dr Monika Milewska. – Ucieczka od bólu wiąże się z zanikaniem wiary w męki wieczne, a demontaż katowni z rozbiórką piekła. Przemiana dokonała się nie tylko na szafocie. – Dobrze opanowaliśmy sztukę znieczulania bólu nie tylko fizycznego, ale i psychicznego. Nasza kultura nie jest nastawiona na wspólnotę, dlatego unikanie cierpienia weszło nam w krew – mówi dr Tarzycjusz Buliński. – Zależność jest prosta: im mniej możemy znieść własnego bólu, tym łatwiej będziemy znosić ból innych osób: w telewizji, internecie, na ulicy czy w domu. W niektórych rejonach Indonezji, najludniejszego kraju muzułmańskiego, obowiązuje prawo szariatu. Kara chłosty stosowana jest za niewielkie nawet wykroczenia. Murni Amris z prowincji Aceh w 2010 r. dostała trzy baty za otwarcie stoiska spożywczego podczas ramadanu. (Fot. Tarmizy Harva/Reuters/Forum) Święte blizny W kulturach tradycyjnych, opartych na strukturach klanowych, ból i cierpienie są nieustannie przeżywane, jednoczą grupę i są niezbędnym elementem rytuałów inicjacji. Gdy nóż krajał ich ciało, czułem to niemal na sobie, oni spoglądali na mnie z łagodnym uśmiechem, a mnie mimo woli płynęły łzy – pisał w 1834 r. amerykański malarz George Catlin po wizycie u Indian Mandan. O spokoju, z jakim kandydaci na wojowników znosili cierpienie, zaświadczał protokół trzech naocznych świadków. To co Catlin nazywał torturami, w istocie było „Tańcem Słońca”, czyli powszechną wśród preriowych szczepów modlitwą, podczas której mężczyźni przez kilka dni tańczyli i śpiewali, wisząc na hakach wbitych w skórę. – W kulturach indiańskich Ameryki Północnej ból jest ofiarą dla sił sakralnych. Cierpiący w wyniku samoofiary bądź składani w ofierze jeńcy czy wreszcie ochotnicy przekazują bogom swoje cierpienie, w zamian oczekując powodzenia społeczności i łask ze strony sacrum. Dlatego kultury indiańskie są silnie nastawione na ból i przelew krwi – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski. Próbie wytrzymałości poddawani byli też kandydaci na szamanów, którzy podczas specjalnego treningu uczyli się znosić ból i odrazę przez kontakt z odchodami i gnijącymi zwłokami. Pokonanie biologicznych ograniczeń było przepustką do sfery sacrum. Umiejętność znoszenia cierpienia wśród plemion żyjących w trudnych warunkach była ważna dla wszystkich, a blizny informowały o odwadze właściciela. – Ból sam w sobie nie ma wartości, ma ją to, co człowiek z nim robi, jak się zachowuje w jego obliczu – wyjaśnia dr Tarzycjusz Buliński, etnolog z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. – Bardziej liczył się wysiłek włożony w jego przezwyciężanie, bo to akt woli jest tym, czym ludzie różnią się naprawdę i bezwarunkowo. W dorosłość tradycyjnie należało więc wkroczyć z przekutym nosem, wargami, uszami, spiłowanymi zębami, wytatuowaną skórą, obrzezanym członkiem lub uciętą łechtaczką. Taka dekoracja ciała przez wieki była oznaką statusu społecznego i przynależności do określonej grupy. We współczesnych zachodnich społeczeństwach natomiast stała się głównie wyrazem własnej ekspresji, choć ma też uzasadnienie ewolucyjne – wynika z badań wrocławskich uczonych: dr. hab. Sławomira Kozieła, dr Weroniki Kretschmer i prof. Bogusława Pawłowskiego. Zdaniem badaczy ludzie modyfikujący swoje ciało wysyłają w ten sposób sygnał: jestem zdrowy, mam dobre geny, ze mną będziesz mieć zdrowe dzieci. Przekaz tkwi nie w samych ozdobach, ale w ryzyku wiążącym się z ich wykonaniem. Z raportu British Medical Journal wynika, że co setny zakolczykowany człowiek ląduje z tego powodu w szpitalu, w 20–30 proc. przypadków kończy się to infekcją, a tatuowanie może doprowadzić do zakażenia żółtaczką i wirusem HIV. Zgodnie z hipotezą upośledzenia, którą w połowie lat 70. sformułował izraelski biolog Amotz Zahavi, w przyrodzie osobnik, który podejmuje duże ryzyko, aby poinformować o jakości własnych genów, oceniany jest jako zdrowszy. Koncepcję Zahaviego może zobrazować sytuacja dwóch biegaczy, którzy jednocześnie zakończyli maraton, przy czym jeden z nich jest w typowym stroju maratończyka, a drugi ma na sobie plecak wypełniony kamieniami – czytamy w Biologii atrakcyjności pod redakcją Bogusława Pawłowskiego. Zwycięstwo zawodnika dźwigającego w trakcie całego biegu dodatkowy ciężar niewątpliwie będzie imponujące i potwierdzi jego znaczną przewagę nad rywalem. Równie dobrze rolę takiego plecaka u chcących podkreślić dobry stan swojego zdrowia mogą odgrywać ryzykowne tatuaże i kolczyki. Zaś w przypadku polityka, który chce zademonstrować przywiązanie do tradycyjnych wartości – wprowadzenie niezwykle surowego prawa i jego bezwzględna egzekucja. Powrót chłosty W XX w. kodeksy karne na świecie rozwijały się w dwóch kierunkach. Europa pod wpływem wojennej traumy dążyła do zniesienia kary śmierci, zapobiegania popełnianiu przestępstw, resocjalizacji przestępców. W niektórych krajach muzułmańskich przywrócono jednak kamienowanie i amputacje kończyn, które w czasach kolonialnych były zakazane. Ponowne wprowadzenie szariatu, kodeksu prawnego opartego na Koranie, było nie tylko powrotem do religijnych korzeni, ale też efektem narastającego radykalizmu i nacjonalizmu. Chłosta, którą powszechnie stosują m.in. Saudowie, na Półwysep Arabski trafiła dzięki Brytyjczykom, a dziś służy jako narzędzie walki z zachodnim stylem życia. 13-latce, która w Arabii Saudyjskiej wniosła na teren szkoły komórkę, wymierzono 90 batów i dwa miesiące aresztu, egipski urolog za przebywanie w jednym pokoju z kobietą dostał 500 batów i 5 lat więzienia, a kobiecie oskarżonej o nierząd w Medynie zasądzono 5 tys. batów! Z szacunków Amnesty International wynika, że tortury stosuje się dziś w 150 krajach. Ile osób katuje się na własne życzenie, wierząc w zbawczą moc cierpienia – nie wiadomo. Podczas święta Aszura muzułmanie, przede wszystkim szyici, biczują się na pamiątkę męczeńskiej śmierci imama Husajna, wnuka proroka Mahometa. W wielu krajach islamskich jest to oficjalne święto państwowe. (Fot. Chris de Bode/Panos/Czarny Kot) Warto wiedzieć: Ręka za kozę Boko Haram, radykalna islamska organizacja, której nazwę można przetłumaczyć jako „zachodnia edukacja to świętokradztwo”, walczy o wprowadzenie do systemu prawnego Nigerii amputacji za karę. Na północy, gdzie mieszka znacznie więcej muzułmanów, surowe kary cielesne wymierza się za najdrobniejsze przewinienia. W 2000 r. Malam Buba Bello Jangebe został pierwszym człowiekiem w Nigerii, którego na podstawie islamskiego prawa sąd skazał na odcięcie ręki za kradzież krowy. Rok później podobny wyrok wykonano za kradzież roweru i kozy wartej 40 dolarów.
Filipiny: "A więc to tak wyobrażał sobie Eden..."
Wśród tysiąca wysp, raf i bajkowych krajobrazów każdy odnajdzie swój prywatny raj.
Masz szczęście– mówi mi taksówkarz zaraz po wyjściu z lotniska – że trafiłem właśnie na niego. Po czym wyrywa mi plecak i taszczy go do swojego auta, cały czas powtarzając, że MANILA jest bardzo niebezpieczna. Lot do stolicy Filipin przez Londyn i Hongkong trwał łącznie 14 godzin. Nie mam siły, by protestować. Powietrze jest wilgotne i ciężkie od spalin. Jest tak gorąco, że ubranie już po kilku minutach przykleiło mi się do ciała. Snuję się więc za taksówkarzem skrajem chodnika, przy czym granica między chodnikiem a ulicą jest tutaj bardzo umowna. Samochody jadą to pod prąd, to na skos, to zawracają na środku jezdni. Po chwili zatrzymujemy się pod tanim hotelem Mabini Pension w dzielnicy Ermita. Kierowca wypakowuje mój plecak i, uśmiechając się szeroko, dorzuca do umówionej ceny napiwki za postoje na światłach i rzekomy przejazd szybszą trasą. Próbuję się z nim targować. Z mizernym skutkiem. Cenę zbijam zaledwie o 20 proc. Przed wejściem do hotelu leży martwy karaluch. W holu na ścianach warstwy farby olejnej łuszczą się i opadają na ramy kiczowatych obrazów przedstawiających morze i skały. Recepcjonistka nie zwraca na mnie najmniejszej uwagi, tylko nieruchomo wpatruje się w telewizor. Zagaduję do niej, że dzwoniłem i rezerwowałem pokój. Dziewczyna leniwie wstaje i wertuje księgę gości. Żąda zapłaty z góry i wręcza mi wielki klucz. Od razu polubiłem to miejsce – wygląda jak polskie schroniska młodzieżowe. Czuję się jak w Ameryce Południowej! W tym azjatyckim kraju ulice mają hiszpańskie nazwy, na każdym kroku mijam krzyże i kapliczki, a kościelne dzwony zapraszają na mszę. Stragany z rybami albo gnijącymi bananami stoją na ulicach jeden przy drugim. Tricykle i taksówki zbliżają się z pełną prędkością do chodników, jak gdyby chciały porwać przechadzających się po nich ludzi. Kierowcy dżipnejów – długich jak jamniki dżipów, pełniących funkcję publicznego środka transportu – wystawiają głowy spod masek i zachęcają, żeby się z nimi zabrać. Gwiżdżą i trąbią z zapamiętaniem. W środku pasażerowie czekają w bezruchu, aż samochód zapełni się do ostatniego miejsca. Na dżipnejach umieszczone są kolorowe wizerunki Chrystusa i Maryi, a obok nich widnieją napisy: „Jezus jest Panem”, „Jezus moim władcą”. W odróżnieniu od sąsiednich państw, nad Filipinami sprawuje pieczę Bóg Europejczyków. Chrześcijaństwo wprowadzili tu Hiszpanie. Religia to niejedyna pamiątka po ich blisko 400-letniej obecności. Hiszpańskiego ducha wciąż czuć w dzielnicy Intramuros, nad którą góruje katedra pw. Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia. Wzniesioną w 1581 r. budowlę wielokrotnie obracały w ruinę trzęsienia ziemi na przemian z najazdami. Ostatni raz zburzono ją podczas bitwy o Manilę w 1945 r. Prawie nic nie zachowało się z jej dawnego wystroju. Wnętrze świątyni jest skromne i surowe. Nie zobaczymy tu kapiącego złotem ołtarza, lecz samotną rzeźbę Matki Bożej. Katedrę otaczają ściśle przylegające do siebie kamieniczki z odrapanymi ścianami i wykrzywionymi ze starości bramami. Wiele z tych domostw, pobudowanych jeszcze w XVI w. pamięta napaści chińskich piratów, ataki Duńczyków, Brytyjczyków i Amerykanów, którzy pod koniec XIX w. przejęli władzę nad Filipinami. W położonym na obrzeżach Intramuros forcie Santiago – miejscu, gdzie dawniej stacjonowały wojska zaborcze – dziś znajduje się muzeum poświęcone fi lipińskiemu bohaterowi narodowemu Jose Rizalowi. Poeta i rewolucjonista, został tu stracony w 1896 r. za rzekome podżeganie do antyhiszpańskiego powstania. Przed wejściem do fortu mijam długi szpaler sklepików z pamiątkami. Wśród pocztówek, monet i wszelkiego rodzaju turystycznych drobiazgów dostrzegam breloczek z żabiej skory. Tego typu płazie pamiątki są tu dość popularne. Zaledwie godzina spokojnego marszu dzieli cytadelę od Chinatown. Kilka lat spędziłem na Tajwanie, i wśród chińskich szyldów czuję się pewnie, prawie jak u siebie. Podobne chińskie dzielnice znajdują się niemal we wszystkich większych miastach Azji Południowo-Wschodniej. Ich wąskie uliczki kryją dziesiątki słabo oświetlonych sklepików i hurtowni, gdzie wśród zapachu kadzideł i posążków starochińskich, brodatych bóstw, sprzedawane jest wszystko, co tylko da się zbyć – od tanich ubrań i zabawek po tajemnicze zioła, mikstury i potrawy z węży. Chińscy emigranci, którzy najliczniej przybyli na Filipiny w XVI w. z prowincji Fujian, od zawsze zajmowali się handlem. Żyłka do interesów, wsparcie rodzinne oraz dyscyplina sprawiły, że w pewnym momencie kontrolowali gospodarkę kraju silniej niż władający tu mieczem Hiszpanie. Obecnie na Filipinach mieszka ponad milion osób pochodzenia chińskiego. Na ulicy spotykam jednego z nich. Zagaduję go po mandaryńsku, jednak on zupełnie nie rozumie, co do niego mówię. Być może po prostu posługuje się innym dialektem. A może z Chińczykami łączą go już tylko rysy twarzy? W kraju składającym się z ponad 7 tys. wysp samoloty są niezbędnym i najszybszym środkiem transportu. Stosunkowo niska cena biletów sprawia, że latają nimi zarówno bogaci, jak i biedni. Sala odlotów na krajowym lotnisku w Manili przypomina poczekalnie na polskich dworcach PKS. Ustawione w równoległe rzędy krzesełka zajęte są w większości przez Filipińczyków. Jest lipiec – pora monsunów, obcokrajowcy pojawią się dopiero w sezonie, czyli od listopada. Wyspy z okna samolotu przypominają ameby pod mikroskopem. Ich krawędzie otoczone jasną poświatą raf koralowych rozmywają się w ciemnym błękicie morza. Za godzinę ląduję na Palawanie. Na lotnisku w PUERTO PRINCESA wita mnie orkiestra dęta. (Tytuł „lotnisko” jest nadany nieco na wyrost kilku barakom postawionym wśród palm kokosowych). Za ogrodzeniem czeka już rozkrzyczany tłum tubylców z reklamami pensjonatów w rękach. Wśród nich ulotki biur podróży oferujących wycieczki do Puerto Princesa Subterranean River. Skryta w dzikich ostępach dżungli Palawanu podziemna rzeka należy do najdłuższych tego typu na świecie. Ma aż 8 km, jednak dla turystów udostępniono jej pięciokilometrowy odcinek. Powoli wpływamy do ciemnej pieczary. Nad naszymi głowami przelatuje stado nietoperzy. Po chwili jesteśmy zanurzeni w całkowitej ciemności, jedyne światło generuje latarka, którą trzyma pasażer na dziobie łodzi. Ze sklepienia jaskini zwisają mroczne stalaktyty. Zwiedzamy kolejno groty pełnych fantastycznych, wyrzeźbionych przez naturę kształtów. – Proszę spojrzeć w lewo, zobaczycie tam Świętą Rodzinę – rzuca przewodnik. Snop latarki pada na skałę przypominającą obrazy Madonny z Jezusem. – Tutaj mieszkają tarantule – mężczyzna wprowadza element grozy. – A tam jest Sharon Stone. – W tym momencie światło oblewa skałę przypominającą kobiece pośladki. Podczas wycieczki co chwilę okrzyki strachu przeplatają się z salwami śmiechu. Na końcowym odcinku podziemnej rzeki wpływamy do ciemnego prostego tunelu. W panującej tu ciszy wyraźnie słychać odgłosy spadających z góry kropel i nerwowe szemranie współpasażerów. Niegdyś mieszkańcy Palawanu twierdzili, że jaskinia była siedzibą złych bogów. Teoretycznie nie wierzymy w stare zabobony. Teoretycznie… Jedynym sposobem na przedostanie się z Puerto Princesa na północ Palawanu jest dżipnej – zapchany po brzegi, bardziej przypominający puszkę sardynek na kółkach niż samochód. Za oknem przesuwają się drewniane chałupy na palach – dzięki takiej konstrukcji mają szansę przetrwać, nietknięte, tajfuny. Woły zanurzone w wodzie aż po szyje chronią się przed południowym skwarem. Nieco dalej skrajem drogi maszerują dzieci w eleganckich szkolnych mundurkach. Wjeżdżamy na krawędź urwiska. Nagle dżipnej mocno się przechyla. „Zaraz spadnie w przepaść” – myślę. Ale kierowca bez większych emocji balansuje, i samochód odzyskuje równowagę. Ocieram pot z czoła. Takie chwilę są właśnie po to, aby później doceniać nudę codzienności. Nareszcie w SAN VINCENTE. Największa miejscowość regionu wygląda jak olbrzymi opuszczony plac budowy. Wśród rozkopanych dróg i niedokończonych domów czeka już na mnie wysłannik „Kokosowego Resortu”, razem, więc wsiadamy do łodzi. Godzinę później stoję na brzegu wyspy Cacnipa. Sympatyczna i okrągła jak kulka Filipinka wskazuje mi domek przypominający zakopiańskie drewniane chaty ze spadzistym dachem. A więc to tak wyobrażał sobie Eden pewien Szwajcar, który kilka lat temu wykupił tę wyspę... Dla statecznego Europejczyka jedyną niedogodnością jest brak stałych dostaw prądu. Poza sezonem wieczorami cała obsługa resortu spotyka się w świetlicy i ogląda telewizję. Co pewien czas z lamp antykomarowych dobiega trzask palącego się moskita. Przy żarówkach wygrzewają się jaszczurki, pies ugania się za wielką modliszką, którą przyciągnęło światło. W ciemności za oknem mojego domku rozpoczyna się wielki koncert na milion bzyczących owadów. Czas wrócić na ziemię po kilku dniach spędzonych w raju. W miarę jak oddalamy się od wyspy Cacnipa, domki i palmy robią się coraz mniejsze, aż w końcu cała plaża zamienia się w mały jasny punkcik. Na pełnym morzu fale podnoszą się. Zaczyna mocno kołysać naszą łódką. Sternik, paląc papierosa, to zwalnia, to przyśpiesza, by uniknąć zderzeń z falami. Po lewej stronie burty ciągną się czarne chmury burzowe. Mijamy kilka wysp, które po chwili toną we mgle. Po trzech godzinach wpływamy do bajecznej, położonej pod potężnym klifem zatoki El Nido. EL NIDO to również nazwa niewielkiego miasteczka z kilkoma wąskimi ulicami. Samo w sobie nie stanowi specjalnej atrakcji, jednak co roku przeżywa najazd turystów. Powód? Stąd właśnie wyrusza się na nurkowanie w rafach archipelagu Bacuit. Rosnący tam podwodny las należy do najpiękniejszych na świecie. Mimo że szkół nurkowania jest w okolicy bez liku, mój budżet jest zbyt ograniczony na wydatek rzędu 20 tys. pesos (ok. 1270 zł) za kilkudniowy kurs. Zadowalam się więc wynajęciem łodzi, która obwozi mnie dookoła pobliskich wysp. Przy Wielkiej Lagunie na wyspie Minloc wskakuję z rurką do wody. Wpadam w fantastyczną kilkumetrową głębinę. Pode mną kłębią się wodorosty i grzybopodobne ukwiały. Ławice kolorowych wielkich ryb przeczesują kamieniste dno. Inne samotnie wypływają przed wejścia do jamek skalnych, po czym szybko chowają się do środka. Między ciemnozielonymi roślinami leżą kolorowe rozgwiazdy. Wcześniej postrzegałem morze jedynie w poziomie, teraz widzę jego tętniącą życiem głębię. Do El Nido wracam o zmierzchu. Miasteczko powoli pogrąża się w mroku, bo trzeba oszczędzać prąd. W oknach widać skaczące płomienie świec. Światło elektryczne dostępne jest tylko w wybranych hotelach i restauracjach. Zamawiam specjalność lokalu: rybę w occie i banana. Mężczyźni przy stoliku obok oglądają w telewizji walkę kogutów. Na ringu „zawodnik” o imieniu Sebastian dziobie się z „zawodnikiem” Jose, całą potyczkę uważnie obserwuje sędzia, biegający niestrudzenie między ptakami. Przede mną jeszcze tyle wysp! Dlatego choć chętnie bym tu został, ruszam na Cebu. Wynajmuję pokój na przedmieściach w tanim, ale przyjemnym Hotel de Mercedes. Miasto jest podobnie zatłoczone jak Manila, porzucam więc tutejsze atrakcje i następnego dnia od razu przeprawiam się promem do miasteczka TALIBON na pobliskiej wyspie Bohol. Tam czeka mnie spotkanie z największym turystycznym hitem Filipin –Czekoladowymi Wzgórzami (Chocolate Hills). Nazwę zawdzięczają porastającej je trawie, która w porze suchej – od lutego do marca – przybiera kolor czekolady. Wraz ze mną na punkcie widokowym Chocolate Hills National Monument znalazło się kilkuset turystów, głownie Filipińczyków. Tablica informacyjna głosi, że mamy do czynienia z jednym ze światowych cudów natury. Dziwne stożkowate pagórki mające 30–100 m wysokości naprawdę robią wrażenie. Nawet teraz, kiedy nie są koloru czekolady, bo porastająca je trawa jest zwyczajnie zielona. Wyglądające jak kopiec Kościuszki pagórki rozsiane są wśród palm kokosowych. Tylko że tutaj uformowała je w piaskowcu „ręka” natury. W położonym nieco na południe miasteczku LOBOC za dość dużą kwotę 400 fi lipińskich pesos (ok. 25 zł) funduję sobie przejazd barką wzdłuż osławionej we wszystkich przewodnikach rzeki Loboc. Jej woda ma ciemnozielony kolor. Gęsto porośnięta palmami i bananowcami linia brzegowa przypomina dorzecze Amazonki. Za chwilę ma się rozpocząć dziecięcy pokaz skoków do wody z palm kokosowych. Zatrzymujemy się na chwilę w górze rzeki przy Wodospadach Busay. Na brzegu nagabywacze zachęcają nas, a raczej atakują, do odwiedzenia pływających dookoła restauracji. A za jedyne 50 pesos (ok. 4 zł) można sobie zrobić zdjęcie z zamkniętym w klatce przestraszonym wyrakiem – najmniejszą małpką świata. Nocleg postanawiam spędzić w pobliskim hotelu „Nuts Huts”. Gdy po dwugodzinnej wędrówce docieram na miejsce, okazuje się, że żadnej z moich do tej pory niezawodnych kart kredytowych nie czytają tutejsze bankomaty. Ludzie tłumaczą, że w weekendy takie rzeczy się zdarzają i najlepiej poczekać do poniedziałku. Sobotnie popołudnie, jestem sam na końcu świata, a pieniędzy wystarczy mi tylko na jeden nocleg w najtańszym hotelu. Z opresji wybawiają mnie tajwańscy znajomi, którzy przysyłają pieniądze. Dzięki temu mogę się wybrać na nurkowanie na wysepce Panglo. Pogoda mi jednak nie sprzyja. Niebo robi się ciemne i zaczyna padać deszcz. Z telewizji w kurorcie Alona Beach dowiaduję się, że do Filipin od strony środkowego Pacyfiku zbliża się tajfun Nuri. Jest szansa, że tym razem ominie wyspy. Filipińczycy z obsługi mają jeszcze w pamięci poprzedni tajfun – Fengshen – który na samych Filipinach zabił ponad 1,3 tys. osób. Rezygnuję z nurkowania. Ruszam na wysepkę Siquijor, zwaną przez Hiszpanów Wyspą Ognia, a to przez otaczającą ją poświatę, wywołaną przez roje świetlików. Mieszkają tu ponoć najsłynniejsi na Filipinach zielarze i uzdrowiciele. Deszcz jednak wciąż nie daje za wygraną. Miejsce zupełnie się wyludnia, opuszczają je nawet magowie. Morze jest ciemne i nieprzyjazne, a widokówkowe plaże zamieniają się w stertę mokrego piachu. W Dumaguete – stolicy regionu Negros Oriental – panuje studencka atmosfera. Miasto słynie z pierwszej założonej w Azji przez Amerykanów uczelni wyższej. Uniwersytet Silliman jest dziś jednym z głównych ośrodków naukowych regionu Visayas. Miejsce to roi się od barów i dyskotek, dzięki którym pora deszczowa jest tu łatwiejsza do zniesienia. Za namową poznanych w hotelu Filipińczyków w jednym z barów zamawiam balut, jajko z rozwiniętym kilkudniowym kurzym zarodkiem. Mimo że serwują mi je tak, jak nakazuje zwyczaj, czyli z octem i solą, przechodzę ten chrzest z wielką trudnością. Największym wyzwaniem wcale jednak nie było sczerniałe i rozkładające się niewyklute pisklę, lecz smród zgnilizny. Tymczasem docierają do mnie optymistyczne prognozy pogody. Tajfun oszczędza Filipiny i szybuje na północ w stronę Chin. W końcu przestało lać, choć większość dróg jeszcze przez kilka najbliższych dni pozostanie nieprzejezdna. Postanawiam udać się do oddalonego 40 km na północ miasteczka BAIS, gdzie można obserwować delfiny i wieloryby. O tej porze są raczej nikłe szanse na zobaczenie największych ssaków. Liczę jednak na delfiny. Na małej łodzi łącznie ze mną mieści się 10 osób. Odpływamy coraz dalej od brzegu. Sternik twierdzi, że jesteśmy już blisko, ale ciszę mąci tylko równomierny stukot naszego silnika. Nagle w odległości mniej więcej 50 m od łódki słyszymy dziwny plusk wody. Za chwilę pojawiają się wyczekiwane sylwetki morskich ssaków. Sternik nawołuje je uderzeniami o burtę łodzi. Skutkuje. Zbliżają się niemal na wyciągnięcie ręki i przepływają kilka centymetrów pod dnem łodzi. Chorem wydobywamy z siebie okrzyki radości. Kiedy delfiny zaczynają się oddalać, przewodnik nawołuje je gwizdami. Tłumaczy, że pomocne jest również klaskanie. Zatem klaszczemy, a delfiny wesoło skaczą ponad wodę i jak cienie przepływają pod naszą łodzią. Ciągle odkrywam coś nowego, mimo że przejechałem Filipiny kilka razy wzdłuż i wszerz. Ciągle zaskakuje mnie w nich niezwykła mieszanka hiszpańskich nazw, kolonialnej architektury i poprawna angielszczyzna w ustach nawet kilkuletnich dzieci. Nie mogę oprzeć się wrażeniu, że mam oto do czynienia z zachodnim przyczółkiem na samym krańcu dalekiej Azji. Jednak z każdą następną podrożą do tej części świata uświadamiam sobie, że wszystko to jest tylko formą, za którą kryją się zupełnie inne, nieznane na Zachodzie znaczenia. Ciągle próbuję odpowiedzieć sobie na pytanie, skąd u Filipińczyków jest tyle pogody ducha. Mimo biedy, ciągłego zagrożenia nieobliczalnymi tajfunami tak często i szczerze potrafi ą się śmiać. Dlatego z pewnością jeszcze nie raz wrócę na rajskie Filipiny. Jakub Stojek
Krzyżowanie to na Filipinach droga do świętości, ale też show, dość kiczowata i krwawa rozrywka
Wielkanoc na Filipinach jest zwykle spokojna i radosna... "Jedna ręka, druga, gwóźdź, młotek. Krzyż w górę! Jezus wyje".
Jęki i ryki W ciało wchodzą 50–70-milimetrowe gwoździe. Przerażona publiczność krzyczy. 10 min i koniec. Rzymianie ściągają Jezusa z krzyża, kładą na nosze, zawożą do szpitala. Następny, proszę. Jezusi znów jęczą z bólu, co świetnie słychać, bo mają przytwierdzone do ciała głośniki. Wokół tłum gotowy do skoku. Czekają w napięciu. Wreszcie można! Ochraniający teren Rzymianie dają znak. Kto żyw, biegnie, gna, pędzi. Potyka się, przewraca, grzęźnie w pyle, zapada się w żwirze. Biegną Filipińczycy, zaraz za nimi turyści. Pędzą z najnowszym sprzętem zachodni dziennikarze. Z aparatami, kamerami, komórkami. W końcu docierają do trzech kolejnych wybrańców leżących już na krzyżach. Każdy chce być jak najbliżej, pstryknąć z najlepszego miejsca, jak najlepiej ująć wielkie gwoździe. Chcą wszyscy, a miejsca mało. Rozpychają się więc. Szturchają. Popychają. Biją. Francuski dziennikarz tłucze się przy ramieniu krzyża z filipińskim. Włoski dostaje w łeb od Rzymianina, bo staranował miejscową fotoreporterkę. Filipińczycy obładowani komórkami krzyczą, że są rodziną, krewnymi. Dziennikarze – że wykonują swoją pracę. Atmosfera napięta do granic możliwości. W końcu wstaje krzyżownik – o którym trochę zapomniano – i oznajmia, że jak się nie uspokoją, to on dziękuje za uwagę, nie przybija się. To działa. Przez chwilę. Bo gdy ochotnik znów się kładzie i oczom widzów ukazują się gwoździe, ponownie zaczynają się przepychanki. W końcu wkraczają Rzymianie. Widać, że swą rolę odgrywają od dawna i do pewnych zachowań już przywykli. Odpychają wszystkich. Spokojnie, ale stanowczo. Następnie w skupieniu, dokładnie wszystko mierząc, zaczynają wbijanie gwoździ. Ryk krzyżowanych nie działa na tłum uspokajająco – przeciwnie, każdy chce uchwycić ten moment. Dopiero wtedy tłum trochę cichnie. Wykorzystują to dziennikarze. Podbiegają do ukrzyżowanych, podsuwają mikrofony pod nos, zadają pytania. „Co czujesz?”. „Jak było?”. „Opisz swoje doświadczenie”. Nie przestają, nawet gdy już krzyż podniesiono. Golgota z rampą Wcześniej idą biczownicy. Półnadzy, z paciorkami i różańcami na rękach i na szyjach, z zasłoniętymi twarzami. Każdy z pejczem. Okrwawieni, ze zmasakrowanymi plecami. Pochylają się, upadają. Idą i walą w siebie z wielką regularnością. Raz, dwa, uderzenie w plecy z lewej, trzy, cztery – z prawej. W idealnym porządku, w dwóch rzędach, z tym samym jednostajnym odgłosem bicza. Oraz pluskiem bryzgającej krwi. Ta jest wszędzie. Na chodnikach, trawnikach, ławkach, pokrywa okoliczne budy, spada na widzów. Po wszystkim krzyżownicy i biczownicy kąpią się dokładnie, a potem wcierają w rany specjalne balsamy z ziół wymieszanych z solą. To zapobiegnie infekcji, a rany będą się szybciej goić. Wszystko dzieje się wokół sztucznego kopca za wsią Cutud San Pedro, 80 km na północ od stolicy Filipin, Manili. Do Golgoty prowadzi długa usypana rampa. Po lewej stronie znajduje się stanowisko dla VIP-ów. Miejscowych oficjeli, urzędników, prowincjonalnej władzy. Po prawej – loża dla mediów. Nikt postronny nie wejdzie, na bramkach ochroniarze. W środku – pół świata. Jest Włoch z telewizji. Opowiada, że ukrzyżowanie to bujda, a Jezus umarł tak naprawdę w Kaszmirze. Jest Francuz z AP. Łazi i pyta każdego, czy nie ma przypadkiem kremu do opalania (spalił się, biedny). Jest wreszcie Niemka z Reutersa. Siedzi w specjalnie wynajętej dlań trzypiętrowej wieży obserwacyjnej. Jak tylko przyszła, natychmiast wyrzuciła siedzących na niższych piętrach Filipińczyków. Zasłaniali widok. Reszta widzów, jakieś tysiąc osób, tłoczy się wokół metalowych barierek. Upał potworny, widok średni. Ale krzyż się dojrzy. W porze obiadu tłum przemieszcza się w stronę bud z jedzeniem. Post? Jaki post! Przecież nie można obserwować tej makabreski na głodniaka! Jedzenie jest wszędzie. Dla dziennikarzy organizatorzy fundują nawet specjalny pakiet lunchowy. Fajnie jest pochłonąć kurczaka curry w przerwie między biczownikami a krzyżownikami. Reszta publiki musi pocieszyć się żarciem z blaszaków. Ale wybór duży. Wyróżnia się zwłaszcza McDonald’s. Ładnie komponuje się z atmosferą wielkiego festynu. Mamusie z dziećmi, parasole, lody, napoje, wata cukrowa. Nawet suweniry. Na przykład pejcze. Tylko 150 pesos (3 dol.) za sztukę. Osobisty Jezus Tak wygląda Wielki Piątek na Filipinach. Choć tak naprawdę w kilku wsiach stołecznej wyspy Luzon. Cała reszta blisko 100-milionowego kraju, w 95 proc. chrześcijańskiego, obchodzi Wielkanoc typowo. Modląc się w kościołach i domach. Ucztując i biesiadując. Chodząc na procesje przypominające te z Półwyspu Iberyjskiego. Miejscową specjalnością o hiszpańskim rodowodzie są święte figury, najczęściej Matki Boskiej lub Dzieciątka Jezus, przynoszące szczęście i spełniające prośby. Wielkanoc na Filipinach jest zwykle spokojna i radosna. Tak jak serdeczni i beztroscy są zazwyczaj mieszkańcy archipelagu. Ich wiara jest szczera, głęboka, żarliwa. Ale ma w sobie popkulturowy narzut. Chrystusa widzi się tu nie tylko w kościołach, ale też na karoseriach samochodów, słupach trakcji elektrycznej, w toaletach i na ulicznych straganach. Przywiązanie do wiary może wyrazić się na przykład wytatuowaniem sobie twarzy Zbawiciela na klatce piersiowej. Miejscowe kościoły pełne są uśmiechniętych i życzliwych ludzi. Gdyby nie to, że w miejscowym chrześcijaństwie masowo zakorzeniły się dawne, animistyczne kulty – duchy trzymają się mocno, a mistycyzm, astrologia i inne gusła są na porządku dziennym – można by to wręcz uznać za biblijny ideał, dalekowschodnią wersję „radujcie się nieustannie”. Lecz filipińska duchowość ma swoją mroczną stronę. Relacje społeczne są tutaj bezwzględne, każdy walczy o swoje. W niektórych częściach kraju jest bardzo niebezpiecznie, strzelaniny są powszechne, tak jak starcia politycznych bojówek; w dużych miastach lepiej wieczorem z domu nie wychodzić. Taka też jest czasem ich religijność. Akcent postawiony jest na „ciemną noc”, jak to ujął św. Jan od Krzyża. Czas męki i śmierci Jezusa ma być okazją do osobistego katharsis. Głębokie przeżycie Śmierci Pańskiej ma pomóc w nawróceniu i poprawie, być wstrząsem. Niektórzy Filipińczycy rozumieją to dosłownie. Zbyt dosłownie. Celebryci z krzyża Pierwszym, który postanowił naśladować Jezusa dosłownie, był niejaki Artemio Atniola w 1962 r. Twierdził, że usłyszał głos Boga każący mu się ukrzyżować. Zrobiwszy to, miał uzyskać moc uzdrawiania. Moc się jednak z czasem skończyła, za to nowy zwyczaj – zakorzenił. Artemio przybijał się do krzyża 10 lat. Za nim poszli inni. W 1999 r. ochotników było już dwunastu. Teraz co roku zgłasza się 20–30 osób. Zazwyczaj czynią to w ramach wotum. Podziękowanie za łaskę. Błogosławieństwo, uratowanie od nieszczęścia, cud. Lub też odwrotnie – w ramach prośby o coś, intencji. Wierzą, że jak się ukrzyżują lub ubiczują, to Bóg prośbę z pewnością spełni. Jeszcze inni tak rozumieją dochodzenie do świętości. Kościół praktyki te potępia. Ale to Kościoły odległe: ten w Manili i ten w Watykanie. Lokalni hierarchowie przeważnie na ten temat milczą. Poniekąd słusznie – i tak nikt by ich nie posłuchał. A gdyby krzyczeli za głośno, to jeszcze wierni odeszliby do licznych protestanckich sekt wyrastających na Filipinach jak grzyby po deszczu. To biedny region, bez perspektyw, wstrząsany plagami społecznymi. A tak przynajmniej turyści przyjeżdżają, pieniądze zostawiają i wszyscy na tym zyskują. W ten sposób przedstawienie trwa dalej. I trwać będzie, dopóki kolejny turysta jadący na egzotyczny archipelag będzie chciał zobaczyć show na krzyżu. Czyli pewnie jeszcze długo. Bardzo długo. Rozmawiam z kilkoma gwiazdami ukrzyżowań. Herosito jest wędzarzem ryb w San Pedro Cutud. Parę lat temu obiecał Bogu, że da się ukrzyżować za uleczenie chorej żony. Od tego czasu robi to regularnie. Jest rekordzistą – nikt nie wytrzymuje na krzyżu tak długo, a więc 15 min. W kraju kochającym kulturę macho daje mu to pozycję strongmana. Stefano robi to od dwóch lat. Jest mniej popularny; nie bez powodu. Nie dość, że prosi Boga o pieniądze, to jeszcze krzyżuje się po pijaku. Wreszcie najsłynniejszy z nich, Ruben. Krzyżuje się od lat, zaliczył już ponad 20 imprez. Niegdyś był malarzem pokojowym, spadł z platformy i nic mu się nie stało. Uznał to za znak od Boga. W podzięce daje się przybijać co roku. Już nie musi malować; pielgrzymują do niego dziennikarze z całego świata, płacąc słono za ekskluzywne wywiady i możliwość kręcenia filmów. Ale gdy patrzę Rubenowi w oczy, mam wrażenie, że jest przygnieciony nieoczekiwanym zamieszaniem. To spokojny, cichy człowiek. Okazuje się, że w negocjacjach biznesowych wyręcza go dużo bardziej konkretna rodzina. Ruben mówi mi, że jest już tym wszystkim zmęczony. Znów obiecuje sobie, że to ostatni raz. Chce przestać, odpocząć, wyluzować. Ale gdy zbliża się Wielkanoc, po raz kolejny słyszy: „Nie możesz nas zawieść”. Autor: Michał LubIna
Wulkan Mayon coraz bardziej daje o sobie znać. Czy Filipiny czeka kolejny kataklizm?
13 stycznia przypomniał o sobie najaktywniejszy wulkan na Filipinach. Od tamtej pory nieustannie wypluwa ze swojego wnętrza popiół, magmę i skały, a to dopiero przedsmak jego siły. Znany ze swojego stożkowego kształtu wulkan Mayon stanowi śmiertelne zagrożenie dla tysięcy mieszkańców prowincji Albay.
W poniedziałek Filipiński Instytut Wulkanologii i Sejsmologii podniósł alarm do czwartego poziomu (w pięciostopniowej skali) , co oznacza, że w każdej chwili może dojść do erupcji. Alarm wzniesiono po gwałtownej erupcji słyszalnej nawet w pobliskich miejscowościach. Poprzednie erupcje przechodziły dość łagodnie ze sporadycznymi, niewielkimi eksplozjami. Ostatnia groźna erupcja miała miejsce w 2001 roku, gdy Mayon wyrzucił z siebie popiół na wysokość ponad 9 kilometrów. Ten uwielbiany przez turystów i wspinaczy wulkan od pierwszej erupcji w 1616 roku „odzywał się” 58 razy. 4 z tych incydentów miały miejsce w ciągu ostatniej dekady. Najtragiczniejsza erupcja miała miejsce w 1814 roku zabijając 1200 osób. Dla porównania, Wezuwiusz również wybuchł ponad 50 razy w historii. Słynna erupcja, która zabiła 2000 osób i ukryła Pompeje na setki lat pod tonami popiołu wulkanicznego, rozwijała się w podobny sposób - eksplozje, popiół, powietrze uniemożliwiające oddychanie, a na koniec potok piroklastyczny. Ten potok, czyli gwałtowny wybuch, który wysyła popiół, lawę i gaz wulkaniczny, które szybko spływają po stokach wulkanu, jest najbardziej niebezpieczną częścią erupcji. To właśnie (dosłownie) pochowało mieszkańców Pompejów. Mayon może wybuchnąć w podobny sposób. Jak podaje Washington Post, z powodu zagrożenia lokalne władze ewakuowały ponad 34 tysięcy osób. Wulkan znajduje się w Pierścieniu Ognia, czyli w strefie częstych trzęsień ziemi i wybuchów wulkanów. Złożony jest z pasu rowów oceanicznych, łuków wyspowych i aktywnych wulkanów, które niemal nieprzerwanie otaczają Ocean Spokojny. Trudno przewidzieć z jaką siłę będzie miała erupcja, jednak biorąc pod uwagę ostatnie aktywności tego wulkanu, można spodziewać się, że Mayon uwolni cały swój potencjał. Źródło: National Geographic
10 najchętniej odwiedzanych krajów Azji. Sprawdź, ile kosztują loty
Dowiedz się, z jakim wyprzedzeniem kupić bilet i jakich miesięcy unikać, by nie trafić w sam środek ulewy. Znamy ceny biletów lotniczych!
Poznaj 10 najchętniej odwiedzanych krajów Azji oraz ceny biletów lotniczych >>>
Chociaż nie brakuje ryb, cierpią głód. Jedno z największych łowisk na świecie o krok od katastrofy
Kiedyś filipińscy rybacy tuńczyków wracali do domu z dziesiątkami sztuk cennej ryby. Dziś możliwość wykarmienia rodzin to wyłącznie kwestia szczęścia. Spór o Morze Południowochińskie zagraża środowisku wodnemu i dostawom żywności dla milionów ludzi.
ZOBACZ WSZYSTKIE ZDJĘCIA >>> PUERTO PRINCESA, Filipiny Lata temu Christopher Tubo złowił ważącego prawie 300 kilogramów marlina błękitnego w Morzu Południowochińskim. - Dobrze się tam łowiło – wspomina. Rybacy tuńczyków wracali do domu z dziesiątkami sztuk cennej ryby i sporą porcją innych gatunków. - Teraz już tego nie ma – mówi patrząc w stronę Morza Sulu, filipińskiego morza, w którym łowi od czterech lat. Jego dwie łódki, tradycyjne filipińskie łodzie z pływakiem zwane bancas, dryfują w pobliżu w płytkich wodach, a nowe warstwy farby suszą się na słońcu. Tubo siedzi na drewnianej ławce przed swoim domem, który wznosi się na palach nad zatoką. Jedno z czworga dzieci obejmuje ramieniem jego nogę. Za nimi na sznurze do ubrań trzepoczą rozwieszone koszulki i krótkie spodenki. Spoglądając na żonę Leah i pozostałe dzieci, Tubo mówi: - Teraz możliwość wykarmienia naszych rodzin to tylko i wyłącznie kwestia szczęścia. 320 tysięcy rybaków Tubo mieszka w Puerto Princesa, liczącym 255 tysięcy mieszkańców mieście na wyspie Palawan, na długim paśmie nad Morzem Sulu z Archipelagiem Filipińskim na wschodzie oraz kwestionowanym Morzem Południowochińskim na zachodzie. Jest jednym z prawie 320 tysięcy rybaków na Filipinach, którzy tradycyjnie utrzymują się z połowów w Morzu Południowochińskim – i jako jeden z wielu teraz musi łowić w innych wodach ze względu na narastającą ingerencję Chin. Mniej więcej w 2012 roku Chiny przyjęły bardziej asertywne stanowisko w kwestii długoletniego sporu terytorialnego o morze, zaczęły budować bazy wojskowe na będących przedmiotem sporu wyspach i coraz częściej używają swojej straży przybrzeżnej, by zastraszać rybaków z innych państw. Po tym jak chiński okręt straży przybrzeżnej zaatakował łódź rybacką jego przyjaciela armatkami wodnymi, Christopher Tubo przestał łowić w Morzu Południowochińskim. Pełna wersja artykułu znajduje się tutaj.
Jest ich prawie 1780 na powierzchni 50 km kw. Znajdują się na Filipinach w prowincji Bohol. Są tak idealnie stożkowate, że wydają się nierealne, jakby ktoś usypał je celowo, żeby stworzyć atrakcję, która przyciągnie na Filipiny miliony turystów.
Wzgórza mają od 30 do 120 metrów wysokości i są porośnięte trawą, która wysycha na brązowo, stąd ich nazwa. Z ich powstaniem wiąże się wiele legend jedna z nich mówi, że nieśmiertelny Arogo, gigant o niezwykłej mocy zakochał się śmiertelnej Aloyi. Jej śmierć spowodowała wielką rozpacz giganta, którego łzy, a nie mógł przestać płakać po stracie ukochanej, wyschły w kształt owych właśnie stożków. Geologiczne wyjaśnienie jest mniej romantyczne, choć naukowcy do dziś spierają się, jak właściwie powstały te formy, zwane mogotami. Wiadomo, że woda rozpuszczała wapienne skały zbudowane z koralowców przez miliony lat, ale dlaczego wyrzeźbiła je akurat w takie a nie inne kształty pozostaje wielką tajemnicą natury.