O co chodzi z tą Geishą? Czy „najlepsza kawa na świecie" naprawdę jest najlepsza? [TYLKO O KAWIE]
Gdyby szukać w kawowym świecie odpowiednika klasycznej historii „od pucybuta do milionera", rozwój Geishy nadaje się na niego idealnie. Kiedyś niedoceniana i wrzucana do tanich kawowych mieszanek, dzisiaj bijąca (absurdalnie już wywindowane) rekordy sprzedaży. Na czym polega wyjątkowość tej odmiany arabiki?
Takie historie potrafią podnieść na duchu. Następnym razem, gdy poczujecie, że nic dobrego nie ma prawa wydarzyć się w kolejnych miesiącach, przypomnijcie sobie ten tekst i płynący z niego wniosek – „nigdy nie wiemy, co wydarzy się za chwilę". A może wasza sytuacja zmieni się diametralnie tak samo jak historia tej kawowej odmiany? Miejsce zero? Panama Są lata 60. XX wieku. Do Panamy trafiają pierwsze sadzonki Geishy. Plantatorzy zwracają na nie uwagę, bo szczególne odmiana arabiki jest bardzo odporna na niektóre choroby trapiące drzewka kawowe i potencjalnie ma być niezbyt wymagająca w hodowli. Niestety, okazuje się, że roślina nie spełnia pokładanych w niej oczekiwań. Owszem, nieźle radzi sobie z zaburzeniami, ale jej zbiory są niezbyt obfite, a sama kawa nie wyróżnia się absolutnie niczym. Dochodzi do sytuacji, w której staje się jednym z kawowych „wypełniaczy" w tańszych mieszankach. Jak od takiej sytuacji doszliśmy do roku 2018, w którym kawa tej odmiany ustanawia nowy rekord ceny, którą zapłacono za worek zielonego ziarna (1772 dolary za kilogram!)? Odpowiedź jest prosta – lata doświadczeń. Przeciętna i nudna kawa, którą hodowali plantatorzy z Panamy potrafi rozwinąć się w coś niezwykłego, gdy poświęci się jej wyjątkowo dużo uwagi. Zasad pierwsza – wysokość. Po latach uprawy tej odmiany okazało się, że swoje walory Geisha uwydatnia dopiero, gdy hoduje się ją odpowiednio wysoko, czyli przynajmniej 1500 m.n.p.m. Zasada druga – bezpieczeństwo. Okazuje się, że ta sama odmiana, która nieźle radzi sobie z jednymi chorobami jest bardzo podatna na działanie drugich, a utrzymanie drzewka kawowego Geishy w zdrowiu nie jest prostym zadaniem. Zasada trzecia – czas. To najbardziej wymagający czynnik dla właścicieli upraw. Drzewka kawowe innych odmian dają pierwsze owoce dobrej jakości po około 3-4 latach. W przypadku Geishy optimum wynosi aż 8 lat. Najdroższa = najlepsza? Geisha to idealny przykład, że kawa także może być towarem luksusowym, a takie produkty rządzą się swoimi prawami. Czy wino za 5000 zł za butelkę jest stukrotnie lepsze od tego za pięćdziesiąt? Oczywiście, że nie. Jednak wszystko rozbija się o ekskluzywność. Jeśli wydajemy 100 złotych za 200 gramów kawy, zaczynamy oczekiwać od siebie, że będzie ona nam bardziej smakować. Oliwy do ognia dolewają palarnie, które wiedząc jak działa rynek i nasza podświadomość, podkreślają wyjątkowość tej odmiany specjalnymi edycjami, opakowaniami i historiami. Jednak czy ta kawa naprawdę jest tak dobra jak mówią? Czas na moją ulubioną odpowiedź – nie wiadomo. W teorii ta kawa powinna być idealna na początek baristycznej przygody. Nuty smakowe są w niej bardzo wyraźne, a smaki złożone i dopełniające się. Czym smakuje? To oczywiście zależy od hodowli i kraju pochodzenia. Problem polega na tym, że smak jest subiektywnym zmysłem i nie da się stworzyć produktu, który smakuje wszystkimi osobom. W teorii moglibyśmy polegać na opinii specjalistów, czyli np. najlepszych baristów na świecie. Ta ścieżka doprowadzi nas do wniosków, że Geisha jest warta swojej ceny. W ostatniej dekadzie Mistrzostw Świata Brewers Cup zdecydowana większość zwycięzców parzyła swoje konkursowe kawy właśnie z Geishy. Podsumowując – czy Geisha jest warta grzechu? Tak i nie. Jeśli jesteście na początku swojej kawowej przygody, nie polecałbym kupowania całej paczki na swój domowy użytek. Braki w umiejętnościach, kiepska woda i nienajlepszy młynek mogą spowodować, że ten kawowy cymes zrobi wrażenie tylko na waszych portfelach. Jednak jeśli będziecie kiedykolwiek w kawiarni, która ma w swojej ofercie tę odmianę, serdecznie polecam. To będzie prawdopodobnie najdroższa kawa w waszym życiu, ale „ona jest jakby luksusowa".
Syfon – kawa wprost z domowego laboratorium [TYLKO O KAWIE]
Wygląda jak kosmiczne laboratorium, a kawa wychodzi z niego jedyna w swoim rodzaju. Syfon to wbrew pozorom proste urządzenie, choć na pierwszy rzut oka może wyglądać jak niepotrzebna fanaberia. Czas rozwiać ten mit.
No dobrze, przyznaję. Syfon jest jedną z bardziej skomplikowanych metod przelewowych, ale czy to oznacza, że powinniśmy z niego rezygnować? Skoro poświęcamy już kilkanaście minut na wybór kawy w sklepie, staramy się dostosować wodę do naszych potrzeb, a nawet warzymy i ręcznie mielimy ziarna, te kilka minut potrzebnych na parzenie tą metodą nas nie zbawi. Zapaleni kawosze nie są zgodni, co do dokładnej historii tego urządzenia. Jedni twierdzą, że jest efektem nieudanego patentu zawodowego wynalazcy, inni skłaniają się do wersji przypisującej patent marynarzowi z zapałem inżynierskim. Pewne jest natomiast, że urządzenie po raz pierwszy pojawiło się w szerszym obiegu w pierwszej połowie XIX wieku. Jako technologiczna nowinka zyskało krótką, acz intensywną sławę, po czym na długo zostało zapomniane. „Odkryto" je na nowo dopiero wraz z przyjściem trzeciej rewolucji kawowej i szerszą dostępnością kaw jakości specialty. Teraz rynek kawowych syfonów w zasadzie w całości dzieli się pomiędzy dwóch magnatów świata kawowych gadżetów, czyli firmy Hario i Yama. Choć urządzenie może być na pierwszy rzut oka onieśmielające, przygotowanie w nim kawy jest prostsze niż może się wydawać. Pierwszym krokiem jest zagotowanie wody, wlanie odpowiedniej jej ilości do dolnej pojemnika, a także rozpalenie pod nim niewielkiego palnika, który jest elementem urządzenia. Następnie możemy przejść do mielenia kawy. Jeśli korzystacie z papierowego filtra ( najpopularniejsze rozwiązanie), zmielcie kawę nieco grubiej niż do drippera V60. Przelejcie filtr gorącą wodę, zamontujcie go w górnym pojemniku, a następnie wsypcie do niego zmieloną kawę. Teraz trzeba uzbroić się w cierpliwość. Woda w dolnym zbiorniku zacznie się podgrzewać, co wytworzy ciśnienie, które wypchnie ją do góry do zbiornika z kawą. Początkowo proces może być powolny, ale z czasem nabierze tempa. Proces zakończy się, gdy w dolnym pojemniku zostanie niewielka ilość wody, która nigdy nie przelewa się do górnej części. Po około minucie można wyjąć palnik spod naczynia. Po chwili kawa z górnego pojemnika powinna zacząć ściekać do dolnej części. Gdy całość naparu przeleje się przez filtr, w dolnym naczyniu znajdziemy gotowy napar. Kawa z syfonu przez wielu miłośników jest doceniana za swoją jedwabistą konsytencję i delikatność. Świetnie sprawdzają się w niej bardziej kwasowe kawy, które przygotowane innymi metodami mogą być dla wielu kawoszy zbyt intensywne w smaku. Czyszczenie syfonu po przygotowaniu kawy jest bardzo proste. Większość części można odłączyć od konstrukcji i przepłukać pod zimną wodą. CZYTAJ TEŻ: Jak woda wpływa na smak kawy? ZOBACZ: Najlepszy przepis na ochłodę? Kawa na zimno! POLECAMY: Jak wybrać kawę specialty, czyli opakowanie prawdę ci powie
Kopi Luwak – najdroższy kot (?) w worku na świecie [TYLKO O KAWIE]
Zwykle, gdy mówię ludziom, że kawa jest moją pasją, dostaję w odpowiedzi dwa pytania. Prawie zawsze te same – „Jaka kawa jest twoją ulubioną?" i „Czy piłeś Kopi Luwak?". Skąd tyle ciekawości u ludzi odnośnie tego ziarna? To proste, kawa na wpół przetrawiona przez egzotyczne zwierze działa na wyobraźnie. Odpowiadając na pytanie – Tak, piłem i trochę żałuję.
Kilka zdań wprowadzenia dla czytelników, którzy nie znają „fenomenu" Kopi Luwak. Kawa uznawana jest za najdroższą na świecie, co w oczach wielu ludzi równa się ze statusem najsmaczniejszej. W rzeczywistości cena tego gatunku spowodowana jest przez dwa konkretne czynniki: nietypowy proces wytworzenia i „sprawny marketing". Kopi Luwak to ziarna kawy otrzymywane z odchodów egzotycznego zwierzęcia o nazwie cyweta, który żywi się kawowymi wisienkami, a niestrawione ziarna wydala. Bardzo dawno temu zauważył to jeden z hodowców kawy i uznał, że układ trawienny zwierzątka wykonał za niego sporą część pracy, wyłuskując ziarno z owocu. Od tej pory ludzie zaczęli płukać wydalone przez cywety ziarna, wypalać i przygotowywać z nich kawowy napar. Wszystko było świetnie. Wtedy pojawił się człowiek Na pierwszy rzut oka wszystko wygląda całkiem nieźle. Człowiek współgra z naturą, a żaden z plonów kawowca się nie marnuje. Win-win. Problem wynika jednak z charakterystycznej dla ludzi przywary – chciwości. Wokół Kopi Luwak wytworzył się mit, jakoby kwasy żołądkowe cywet sprawiały, że ziarna smakują dużo lepiej. W teorii naparz nich przygotowany miał być dużo delikatniejszy, a na pierwszy plan wybijać się miały niespotykane karmelowe nuty smakowe. Tutaj w głowie hodowców cywet po raz pierwszy pojawiła się okropna, choć opłacalna myśl – drastyczne zwiększenie produkcji najdroższej kawy na świecie oznacza ogromne zyski. W rejonie Azji Południowo-Wschodniej farmy cywet zaczęły pojawiać się jak grzyby po deszczu, a zwierzęta w nich zaczęto nienaturalnie faszerować ziarnami kawowca. Jak łatwo się domyślić, w wielu przypadkach prowadziło to do całkowitego rozstroju małych organizmów, które z roli dziko żyjących zwierząt, zmieniły się w chodzące tanki do fermentacji ziaren. Nie ujmując cierpienia zwierząt, które zasługuje na najgłośniejszy możliwy rozgłos, warto zwrócić uwagę też na inną płaszczyznę tego zjawiska, stricte kawową. Do brzuchów cywet nie trafiają świetne ziarna wysokiej jakości. Te obronią się same na kawowym rynku. Dużo efektywniej dla końcowego zysku jest wykorzystać najtańsze ziarna, nawet te z defektami. W efekcie pijąc Kopi Luwak wspieramy biznes, który wykorzystuje zwierzęta na ogromną skalę, by potem sprzedać nam filiżankę średniej kawy za niebotyczne kwoty. Czy warto? CZYTAJ TEŻ: Jak woda wpływa na smak kawy? ZOBACZ: Najlepszy przepis na ochłodę? Kawa na zimno! POLECAMY: Jak wybrać kawę specialty, czyli opakowanie prawdę ci powie
Podlasie potrafi być dużo bardziej egzotyczne niż kraje Dalekiego Wschodu [FELIETON]
Mojego przyjaciela z czasów licealnych rzuciło na wschód. Nie na Daleki Wschód, nawet nie na Bliski Wschód. Raczej na bardzo bliski. Na Podlasie.
Przyjaciel mieszka w Białymstoku, a jakiś czas temu kupił sobie chatę we wsi 3 km od białoruskiej granicy. „Kupił chatę” to brzmi dumnie, ale trzeba wiedzieć, że Podlasie się – niestety – wyludnia. Starzy umierają, młodzi wyjeżdżają. W rezultacie można tam nabyć nieruchomość w zaskakująco niskiej cenie. I taka też okazja trafiła się memu przyjacielowi, którego na użytek tego tekstu nazwijmy C. C. zapraszał serdecznie, a ponieważ Podlasie jest dla nas równie magiczne co Nepal, nie pozwoliliśmy się długo namawiać. Przyjechaliśmy i zachwyciliśmy się chatą. Miała grubo ponad sto lat, za to nie miała wody ani kanalizacji. Do kibelka trzeba było wychodzić na zewnątrz do takiej budki z wyciętym serduszkiem. Z myciem było krucho, co zachwyciło mojego syna. Podobnie jak perspektywa spania na piecu. Na chacie obok gniazdo miała bociania rodzina, a przy kolejnym domostwie, na ławeczce, przesiadywała całymi dniami miejscowa loża szyderców. Jednym słowem cudowny, błogi klimat. Zapytaliśmy C., dlaczego gości nas sam, bez żony i córy. Czyżby dziewczyny nie przepadały za nami? – Eeee, nie, nie o to chodzi – zmieszał się nieco nas gospodarz. – One po prostu nie lubią tego miejsca. Nie lubią? No cóż, każdy ma swoje dziwactwa. Ruszyliśmy na zwiedzanie okolicznych borów, opustoszałych wsi i pozamykanych z powodu braku dzieci szkół. Wieczory kończyliśmy ogniskami. Było wspaniale, ale… Coś dziwnego czaiło się w powietrzu. Najpierw zsikał się w majtki mój syn. W nocy. Rzadko mu się to zdarzało, ale uznaliśmy, że to pewnie efekt spania na piecu i wieczornego wpatrywania się w ogień. Ale następnej nocy znowu się to zdarzyło. To już było daleko poza średnią statystyczno-fizjologiczną, więc lekko nas zaniepokoiło. Po trzeciej mokrej nocy, kiedy zabrakło nam piżamek, uznaliśmy, że coś się dzieje. Tym bardziej że w chacie pojawiły się osy. Wieczorami, kiedy się kładliśmy do naszych zabytkowych, a więc przykrótkich łóżek, w chacie nie było żadnych owadów. Rankiem okna były oblepione osami. Eksterminowaliśmy je brutalnie, ale pojawiały się nowe. Znikąd. Trochę jak w dramacie Muchy Jeana-Paula Sartre’a. Szukaliśmy gniazda, ale nigdzie go nie było. Strych był czysty. Okolice chaty też. Sąsiedzi się dziwili. Osy? W tym roku nie było os. Skąd osy? Ano zewsząd. Wykańczaliśmy jedne, przybywały następne. Wdzierały się do środka nie wiadomo po co, bo nie było tu dla nich nic interesującego. I właziły mimo zamkniętych okien, z uporem godnym lepszej sprawy. Ewidentnie chciały nam uprzykrzyć życie. Wtedy C. zaczął mówić. Kupił tę chatę od spadkobierców zmarłej staruszki i z początku jego rodzinie się tu podobało. Ale potem żonie zaczęły się przydarzać dziwne rzeczy. Niby zwyczajne, bo osy i sikanie w majtki się zdarzają, ale jednak dziwne i mało przyjemne. Czuła, że chata traktuje ją jako wroga. Postanowiła więc wyjaśnić sprawę w jedyny sensowny sposób i poszła do miejscowej szeptuchy. Szeptucha wysłuchała relacji, zamyśliła się, coś tam pomamrotała i wyjaśniła, o co chodzi. Poprzednia właścicielka akceptuje C., ale nie podoba jej się jego rodzina. Jak to kobieta, jest zazdrosna o inne kobiety i nie godzi się na to, żeby w jej domu takowe przebywały. Facet – trudno, niech będzie. Ale innym babom wara! To jej – nieboszczki – dom i ma tak pozostać. Intruzi, a właściwie intruzki będą atakowane na wszelkie możliwe sposoby. I nic z tym nie da się zrobić.
Kawowy słownik część I: A-F [TYLKO O KAWIE]
Zupełnie nowe i niezrozumiałe słownictwo może być sporą przeszkodą w lepszym poznaniu świata kawy. Właśnie dlatego powstał ten cykl, w którym litera po literze przeprowadzimy was przez najważniejsze (i najbardziej zagadkowe!) wyrażenia z kawowego świata.
A jak Aeropress Jedna z najprostszych, ale też najciekawszych „zabawek" do zaparzania kawy. Na pierwszy rzut oka przypomina wielką strzykawkę, która w miejscu igły ma plastikowe sitko podtrzymujące papierowy filtr. Kawy z Aeropressu przypominają te przygotowane w dripie, ale często są nieco mniej klarowne, a pod światło zdają się mętne. Eksperci twierdzą, że Aeropress podbija kwasowe nuty w kawach, a najlepiej sprawdzają się w nim kawy z afrykańskich zbiorów. To także idealne urządzenie do zabrania w podróż. Dzięki nieźle zaprojektowanej podziałce na tubie do zaparzania nie potrzeba wagi kuchennej, a szeroki wlot ułatwia dawkowanie wody nawet ze zwykłego czajnika elektrycznego. Największą zaletą Aeropressu jest jednak nieskończona liczba kombinacji i kawowych przepisów. Jeśli szukacie urządzenia na początek waszej przygody z kawami alternatywnymi, Aeropress może być jednym z lepszy kandydatów. B jak blooming Zjawisko, które można obserwować zalewając świeżo wypaloną i zmieloną kawę gorącą wodą. Proces nazywa się także preinfuzją i polega na wydobyciu z kawy nadmiaru dwutlenku węgla, który utrudnia jej rozpuszczanie się w wodzie. Świeżo zmieloną kawę po wsypaniu do dripa lub Chemexa należy zalać gorącą wodą i odczekać od 30 do 40 sekund. Ilość wody zależna jest od ilości wykorzystanych do parzenia ziaren i powinna wahać się między 2 lub 3-krotnością, czyli jeśli mamy zamiar zaparzyć 500 ml naparu z 30 gr ziaren, to do preinfuzji powinniśmy wykorzystać między 60 a 90 ml wody. C jak Chemex Historycy designu twierdzą, że naprawdę dobre projekty bronią się same i nie potrzebują krzykliwych dodatków. Potwierdzeniem tej tezy jest Chemex, czyli zaparzacz do kawy, który powstał w połowie XX wieku. Jeśli rozbierzemy go na czynniki pierwsze okaże się, że to szklany flakon z prostymi drewnianym kołnierzem spiętym skórzanym paskiem. Jednak jego kształt i doskonale zaprojektowane elementy nie pozwalają przejść obok niego obojętnie. Do parzenia wykorzystuje się papierowe filtry, do których po umieszczeniu we flakonie i przelaniu gorącą wodą, wsypuje się kawę. Kawy z Chemexa są jednymi z najbardziej delikatnych w smaku, a wiele osób, które próbują ich po raz pierwszy porównuje je do mocno zaparzonej herbaty. Napary z tej metody są bardzo klarowne i przejrzyste, a na pierwszy plan często wychodzą owocowe i kwiatowe nuty smakowe. D jak dripper V60 Jeden z symboli kawowej rewolucji ostatnich lat. To proste urządzenie pozwoliło miłośnikom kawy na nowo odkryć zalety przelewowych metod parzenia i kaw jakości specialty. Nazwa „V60" pochodzi od lejkowatego kształtu przypominającego tę literę alfabetu, a także kąta nachylenia ścianek do podstawy. Za projekty urządzenia odpowiada japońska marka Hario, a jej produkt z czasem stał się tak popularny, że z nazwy projektu ewoluował do opisu całej metody parzenia. Dripper V60, podobnie jak Chemex, wykłada się papierowymi filtrami i kawą, a następnie przelewa przez nią gorącą wodę. Kawy z V60 zwykle są nieco bardziej intensywne w smaku niż te z Chemexa, a także trochę „gęstsze" w konsystencji. E jak Etiopia Kraj uznawany za ojczyznę kawy. Wedle legendy to właśnie tutaj jeden z pasterzy zauważył, że jego kozy są dziwnie pobudzone po zjedzeniu wiśni kawowca. Wpadł więc na pomysł, by zaparzyć je w wodzie. Dzisiaj kawa nie tylko daje pracę ponad 25 proc. mieszkańców tego afrykańskiego państwa, ale też stanowi zdecydowanie najważniejszy towar eksportowy. Na korzyść Etiopii przemawiają idealne do uprawy kawowca warunki atmosferyczne. To górzysty kraj, w którym jednocześnie nie brakuje słońce, a gleby są żyzne. W kawach z Etiopii najczęściej przeważają owocowe nuty smakowe, a wśród nich takie smaki jak cytrusy i czerwone owoce. To doskonały wybór dla miłośników rześkich kaw, w których nie brakuje kwasowości. F jak flat white Przyzwyczailiśmy się do tego, że nazwy popularnych kaw pochodzą z języka włoskiego. Espresso, cappucino, cafe latte... Jednak w wielu kawiarniach w ostatnich lata pojawiła się nowa pozycja, która zdaje się pochodzić z języka angielskiego. Flat white to australijski pomysł na mleczną kawę. Podwójne (czasami nawet potrójne) espresso zalewa się spienionym mlekiem. W tym wypadku mleko ma mieć aksamitną konsystencję, a po zamieszaniu łyżeczką łatwo łączyć się z kawą. W dobrze przygotowanym flat whicie nie powinniśmy zatem znaleźć sztywnej mlecznej pianki, którą znamy z cappucino czy cafe latte. CZYTAJ TEŻ: Jak woda wpływa na smak kawy? ZOBACZ: Najlepszy przepis na ochłodę? Kawa na zimno! POLECAMY: Jak wybrać kawę specialty, czyli opakowanie prawdę ci powie
Kawa rozpuszczalna – zło wcielone czy napój dla zabieganych? [TYLKO O KAWIE]
Niestety, w przypadku kawy rozpuszczalnej, dokładnie tak samo jak w wielu kawowych zagadnieniach, nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie postawione w tytule. Właśnie dlatego zamierzam przedstawić wam bliżej historię i metody produkcji popularnej „rozpuszczalki", tak byście sami mogli wyrobić sobie zdanie na jej temat.
Jako prawdziwy kawowy świr (czas spojrzeć prawdzie w oczy), powinienem od pierwszego do ostatniego zdania tego tekstu przekonywać was, że kawa rozpuszczalna to zło, którego powinno się zakazać. A jednak – powstrzymam się. Dziennikarska uczciwość wymaga ode mnie, że w miarę obiektywny sposób przedstawić wam zalety i wady tego rozwiązania, a ostateczny osąd pozostawić wam. Od przybytku głowa może rozboleć Gdy rozmawiam z nowo poznanymi ludźmi o kawie, bardzo lubię zadawać im pytanie o stosunek do kawy rozpuszczalnej. Nie po to, by po chwili wytknąć im błędy i wykpić brak wiedzy (kto chciałby wtedy ze mną rozmawiać?), a po to, by sprawdzić co naprawdę myślą o tym kawowym wynalazku. Najczęściej spotykam się z odpowiedzią, że kawa rozpuszczalna ma swoje wady i nie jest najsmaczniejsza, ale pierwiastek szybkości przygotowania przechyla szalę na jej korzyść. Co ciekawe, często słyszę też argument, że „przecież kawa rozpuszczalna powstała, by ułatwić codzienne jej przygotowanie". W rzeczywistości było jednak nieco inaczej. Idea kawy rozpuszczalnej produkowanej na większą skalę pojawiła się po raz pierwszy na początku XX wieku w Brazylii i była rozwiązaniem problemu nadmiarowych zbiorów. Plantatorzy tylko część swoich zbiorów dawali radę sprzedać jako kawę w ziarnach, a duża część ziaren zostawała i marniała. To właśnie wtedy pojawił się pomysł, żeby poddać ziarna obróbce i stworzyć ekstrakt odporny na działanie pleśni i bakterii. Prawdziwy szczyt swojej popularności, jak zaskakująco wiele wynalazków w naszej historii, kawa rozpuszczalna zawdzięcza wojnie. Wynalazek, który wymagał tylko zalania gorącą wodą, stał się jednym z ulubionych elementów wyposażenia amerykańskich żołnierzy w czasie II wojny światowej. Trudno się dziwić, że przyzwyczajeni do smaku kawy rozpuszczalnej żołnierze, po powrocie do domu nie mieli ochoty z niej zrezygnować. Doprowadziło to do sytuacji, w której prawie połowa sprowadzanej do USA kawy była importowana właśnie w formie rozpuszczalnego napoju. Współcześnie udziały kawy rozpuszczalnej maleją na krajowych rynkach, jednak wciąż są regiony (np. Wielka Brytania), w których „rozpuszczalka" stanowi większą część kawowego rynku. Kawa rozpuszczalna – jak powstaje? Wokół kawy rozpuszczalnej powstała masa mitów. Jedni twierdzą, że uzależnia bardziej niż ziarna parzone innymi metodami, drudzy upierają się, że do produkcji wykorzystuje się szkodliwe sztucznej opady, a jeszcze inni są zdania, że wywołuje cukrzycę. W rzeczywistości prawda jest mniej „ekscytująca". Kawa rozpuszczalna to w znakomitej większości po prostu kawowe ziarna poddane specjalnej obróbce. Metod jej uzyskiwania jest kilka, ale różnią się one między sobą niewiele i wszystkie opierają się na tych samych zasadach. Podstawą jest wypalenie, rozdrobnienie i zaparzenie ziaren. Brzmi podobnie do klasycznych metod kawowych, prawda? Różnica polega na stężeniu. Proces parzenia odbywa się w ogromnych ekstraktorach, które przez kilka godzin poddają zmielone ziarna wpływowi wody w różnych temperaturach i pod różnym ciśnieniem. Efektem jest napar o bardzo wysokim stężeniu kawy, który sam w sobie nie nadaje się do picia. Następnie ekstrakt zostaje zredukowany poprzez działanie gorącym powietrzem pod ciśnieniem, co pozwala uzyskać znane wszystkim brązowej granulki. Drugą najpopularniejsza metodą jest liofilizacja, którą możecie kojarzyć z suszonymi owocami. Polega ona na zamrożeniu ekstraktu, a następnie odparowaniu wody bezpośrednio w stan gazowy. Na koniec procesu powstałą bryłę kawową dzieli się na malutkie granulki. Brzmi nieźle. O co tyle zamieszania? Skoro wiemy już, że do produkcji kawy rozpuszczalnej wykorzystuje się tylko kawowe ziarna, wodę i powietrze, to skąd tyle negatywnych konotacji z nią? Po pierwsze należy pamiętać, że ziarna ziarnom nierówne. Jeśli nie kupujemy produktu w jego pierwotnej formie, w tym wypadku ziaren, zawsze powinniśmy mieć świadomość, że nie mamy pewności jakie składniki znajdują się w opakowaniu. „Kawa" jest pojęciem bardzo szerokim, w którym mieszczą się zarówno starannie przygotowane i zebrane ziarna najwyższej jakości, jak i kawowe odpady niższego sortu. Sytuacja wygląda podobnie z masłem orzechowym sprzedawanym w gotowej formie, a powstałym najczęściej z ziaren, których nikt wcześniej nie chciał kupić. Jeśli koniecznie chcielibyśmy znaleźć szkodliwe substancje w kawie rozpuszczalnej, których jednocześnie nie ma w kawie ziarnistej, uwagę zwraca stężenie akrylamidu (C3H5NO). Ten szkodliwy dla naszego organizmy związek chemiczny występuje w kawie rozpuszczalnej w wartościach niemal dwukrotnie wyższych niż w kawie parzonej tradycyjnymi metodami, a przyjmowany w dużych ilościach może potęgować ryzyko zachorowania na miażdżycę i choroby wieńcowe serca. Największym „szkodnikiem" dla naszego organizmu nie są jednak klasyczne kawy rozpuszczalne, a gotowe mieszanki zawierajace mleko w proszku i ogromne ilości substancji słodzących. Kawy rozpuszczalne typu „3 w 1" potrafią zawierać zaledwie kilkanaście procent kawy, a większość ich składu stanowią cukier, syrop glukozowo-fruktozowy, barwniki i tłuszcze trans. Życie ze stoperem. Warto? W ramach podsumowania wróćmy jeszcze na chwilę do aspektu szybkości przygotowania naparu. Nie jestem bardzo doświadczonym smakoszem tego kawowego napoju, ale wydaje mi się, że cały proces jego przygotowania składa się z trzech elementów. Wsypania kawy do kubka, zalania gorącą wodą i wymieszania łyżeczką. Ile trwa całość? W zależności od czajnika pewnie od 2 do 4 minut. Porównując to z jedną z najprostszych przelewowych metod Aeropressem, którego zaparzenie zajmuje mniej więcej 4 lub 5 minut (zagotowanie wody, wsypanie kawy do urządzenia, zalanie wodą, odczekanie 90 sek, przeciśniecie 30 sek), okazuje się, że przygotowując „rozpuszczalkę" oszczędzamy maksymalnie 3 minuty. Zapewniam was, że przygotowana rano pyszna kawa dobrej jakości jest warta dużo więcej niż 180 sekund.
"Nie ufam temu całemu «luksusu»”. Felieton Igora Zalewskiego
Luksus w podróży? Jest jak kawa, której aromat obiecuje więcej, niż daje smak. Sugeruje dużo, a potem jest białym szlafrokiem i jednorazowymi kapciami
Oczywiście mój sceptyczny stosunek do luksusu bierze się pewnie stąd, że jestem za biedny, żeby doświadczyć jego prawdziwego oblicza. Bo zdarzało mi się bywać w miejscach, które wymachują de luxem jak sztandarem, stroją się w ileś tam gwiazdek i epatują kuszącymi słówkami takimi jak spa czy resort. I za każdym razem czułem się rozczarowany – trochę tak jak wtedy, gdy na ulicy spotyka się znaną seksbombę bez makijażu i w dresie – i to ma być niby ona? Niech się kobieta weźmie w garść i nie zawraca głowy. Luksusowość – w jej odsłonie dla klasy średniej, a taką tylko znam – jest przede wszystkim pretekstem do podwyższenia ceny. To taki niepisany układ: my pogłaszczemy i dopieścimy wasze aspirujące ego, a wy w zamian zapłacicie więcej za coś, co nie jest tyle warte. A ponieważ aspirujących jest całkiem wielu, w tych luksusowych miejscach bywa tłoczno, a to oznacza jedno – one tak naprawdę nie są luksusowe. Chodzi jednak o to, żeby sztucznym blichtrem namieszać nam, szarakom, w głowach, które mają zostać onieśmielone i dojść do wniosku, że oto obcują z najprawdziwszym Wielkim Światem, takim jak z Dynastii. W miejscu luksusowym – takie je sobie wyobrażam – przede wszystkim powinno być pusto. Tłum to antyteza wygodnego życia. Tłum oznacza konkurentów próbujących capnąć ten sam łakomy kąsek, który ty właśnie upatrzyłeś. Wielu ludzi to korki, kolejki i czekanie na swoją kolej. Weźmy takie zabiegi spa, które rozpleniły się po świecie jak króliki w Australii i same w sobie próbują nam przedstawić się jako coś nieosiągalnego i wyrafinowanego, a jak wiadomo, króliki australijskie takie nie są. Fundnąłem kiedyś mojej żonie weekend w takim „luksusowym” spa, gdzie na dzień dobry powiedziano jej, że skoro jest sama, to niech nie siada na drugim łóżku w swoim pokoju, żeby nie trzeba było zmieniać pościeli. No dobra, można powiedzieć, że to polska prowincja. Sam jednak byłem w spa we Francji i to takim wypasionym. Wtedy raz w życiu miałem nadzieję, że wreszcie poliżę prawdziwego luksusu. Nic z tego. To też był fabryczny przerób klientów. Moje zabiegi były wyliczone co do minuty, a kiedy się kończyły, to grzecznie, bo grzecznie, ale mnie przeganiano, bo następni już czekali i piszczeli z niecierpliwości, żeby położyć się do wanny z hydromasażem, którą ja dopiero opuściłem. To była linia produkcyjna, a nie żaden luksus. Myślę, że w tym lśniącym spa grzybicę można było złapać równie łatwo, jak na publicznym basenie osiedlowym. Ale za to torbę na drobiazgi otrzymaną w recepcji można było zabrać ze sobą do domu. Więc ją mam i służy mi teraz jako torba plażowa, a ja dzięki niej zadaję szyku. Bardzo szpanersko wygląda. Na koniec dość prosta zasada Zalewskiego: poziom luksusu jest odwrotnie proporcjonalny do liczby ludzi, którzy chcą z niego skorzystać. Masówka i wyrafinowanie mają się do siebie jak pięść do nosa. Dużo ludzi oznacza dużo resztek, a to oznacza dużo much w okolicy. Niezbyt to światowe. Jest też pewien niezawodny sposób na przetestowanie luksusowatości miejsca, w którym jesteście. Poproście na śniadanie o jajko na miękko. To jest wyzwanie, któremu sprostają tylko nieliczni! Igor Zalewski
Wszystko, co musisz wiedzieć o... Aeropressie [TYLKO O KAWIE]
Zawsze fascynowały mnie sylwetki prawdziwych wynalazców. Szczególnie tych, którzy na swoim koncie mieli patenty z zupełnie różnych dziedzin życia. Dokładnie tak było z Alanem Adlerem, który najpierw wymyślił jeden z najpopularniejszych modeli frisbee, a potem, szukając przepisu na smaczną kawę, doprowadził do jednej z największych rewolucji w świecie kawy.
Historia tłoka to kawy To jedno z najbardziej wyświechtanych haseł w historii techniki, ale Alan Adler, twórca Aeropressu naprawdę nie spodziewał się, tak wielkiego sukcesu swojego patentu. Jego pierwotną ambicją było stworzenie urządzenia na własny użytek, które pozwoli mu cieszyć się dobrą kawą w każdych warunkach. Dla niedowierzających w intencje wynalazcy, wystarczy powiedzieć, że gdy popularność prostego zaparzacza wzrosła, ten poważnie zastanawiał się nad sprzedaniem marki. Stwierdzenie, że Aeropress to jeden z najważniejszych kawowych wynalazków i symbol przestawiania się świata kawy z podejścia ilościowego na jakościowe nie jest przesadą. W ostatnich dwóch latach powstał nawet film dokumentalny prezentujący sylwetkę wynalazcy i proces prac nad patentem Aeropressu. To właśnie w nim dowiecie się, że przyrządzenie kawy w Aeropressie zyskało już status sportu, a co roku odbywają się oficjalne Mistrzostwa Świata. Po raz pierwszy miały ono miejsce w 2008 roku w Oslo, gdzie w szranki stanęło zaledwie 3 zawodników. Zaledwie w zeszłym roku oficjalne zawody odbyły się w kilkudziesięciu krajach, a wystartowały w nich setki miłośników dobrej kawy. Jaka rewolucja? Przecież to wielka strzykawka! Wielu znawców designu twierdzi, że dobry projekt to taki, który ma dokładnie tyle elementów, co potrzeba. Właśnie tak wygląda patent Aeropressu. Nie ma tu miejsca na zbędne ozdobniki, a każda z części urządzenia jest doskonale przemyślana. Całość zaparzacza składa się w zasadzie z trzech elementów: komory na wodę i kawę, plastikowego tłoka z gumową końcówka i okrągłej nakrętki z dziurkami. To wszystko. Jednak Aeropress to dużo więcej niż kilka części wykonanych z wysokiej jakości plastiku. To symbol wolności w przyrządzaniu kawy. Wszyscy utytułowani Mistrzowie Świata Aeropress powtarzają jedną zasadę – nie ma idealnego przepisu na tę metodę zaparzania. W poprzednich tekstach z tego cyklu podawałem dokładne proporcje kawy i wody, a także opisywałem proces parzenia. W tym tygodniu jesteśmy całkowicie bezradny, a moja odpowiedź na pytanie o sprawdzony przepis to klasyczne: „to zależy". Parametrów jest tutaj tyle, że liczbę wariacji na temat przepisu można mierzyć w setkach. To właśnie piękno Aeropressu. Każdy może przygotować w nim taką kawę jak lubi, wystarczy trochę pogłówkować. Jest tylko jeden stały element każdego przepisu – zmieloną kawę wsypujecie do komory, zalewacie gorącą wodą i po jakimś czasie przeciskacie napar do kubka. Aeropress – trzy zasady, których warto (?) się trzymać #1 – w zasadzie cały Aeropress jest wykonany z wysokiej jakości plastiku. Materiał jest bezpieczny i nie oddaje szkodliwych substancji do naparu, nawet w wysokich temperaturach. Dobrym pomysłem jest jednak przelanie komory i tłoka kilkudziesięcioma mililitrami gorącej wody przez wsypaniem kawy. W ten sposób rozgrzejecie urządzenie, które będzie lepiej trzymać odpowiednia temperaturę w czasie parzenia. #2 – początkowo papierowe filtry do Aeropressu były wycinane przez Adlera ze stożkowych filtrów do dripa. Dopiero po osiągnięciu pewnej popularności przez urządzenie, zdecydował się on na masową produkcję filtrów odpowiedniej wielkości. Oznacza to jednak, że podobnie jak w przypadku dripowych filtrów, dobrze jest je przelać gorącą wodą przed parzeniem. Pozbędziecie się wtedy papierowego posmaku w naparze, a kawa będzie smakować jeszcze lepiej. #3 – jeśli istnieje jakakolwiek wada Aeropressu, to dla wielu osób jest nią ograniczona ilość przygotowywanego naparu. W podstawowej metodzie pozwala on przygotować niewiele ponad 200 ml kawy na raz. Uspokajamy – istnieje metodą, by w czasie jednego parzenia móc przygotować większą ilość kawy. Trzymając się standardowego stosunku 6 gr kawy na każdego 100 ml wody, wystarczy użyć więcej kawy, a po przeciśnięciu tłoka, rozwodnić wodą do utrzymania danego stosunku. CZYTAJ TEŻ: Jak woda wpływa na smak kawy? ZOBACZ: Najlepszy przepis na ochłodę? Kawa na zimno! POLECAMY: Jak wybrać kawę specialty, czyli opakowanie prawdę ci powie
Wszystko, co musisz wiedzieć o... Chemeksie [TYLKO O KAWIE]
Ostatnio rozmawiając ze znajomymi, próbowaliśmy dojść do sedna fenomenu chemeksa. Po kilkunastu minutach rozmowy pojawiło się zdanie, które zostało ze mną na dłużej i nie dawało mi spokoju. Później uznałem, że będzie ono osią tego tekstu, a dzisiaj rano specjalnie przyrządziłem chemeksową kawę, by mieć pewność tego, co piszę. Czas oficjalnie ogłosić – kawa w Chemeksie wygląd po prostu najlepiej.
To się nazywa design Kiedy spojrzymy na historię designu użytkowego, szybko zorientujemy się, że „przepisem na sukces" jest połączenie funkcjonalności i piękna przedmiotu. Powstało wiele praktycznych urządzeń, które z powodu braku walorów estetycznych nie osiągnęły sukcesu. Chemex to urządzenie, które potwierdza, że dobry design to prosty design. Na pierwszy rzut oka nie ma nic wyjątkowego w szklanym flakonie z drewnianym uchwytem i skórzanym rzemykiem. Jednak to właśnie prostota tego projektu sprawia, że w ciągu 60 lat od wynalezienia stał się jedynym z najbardziej rozpoznawalnych urządzeń do parzenia kawy. Wszystko zaczęło się na początku lat 40. XX wieku, kiedy znany z patentowania wielu urządzeń codziennego użytku Niemiec Peter Schlumbohm zabrał się za stworzenie uniwersalnego zaparzacza do kawy. Schlumbohm z wykształcenia był chemikiem, co tłumaczy laboratoryjny kształt flakonu. Czasem zastanawiam się, czy projektując swój wynalazek domyślał się, że kilkadziesiąt lat później Illinois Institute of Technology umieści go na liście stu najlepiej zaprojektowanych obiektów współczesnej sztuki użytkowej, Kilkanaście lat po wynalezieniu popularność Chemexa rosła lawinowo. Przez pewien okres był on najpopularniejszą domową metodą parzenia kawy w USA. Przygotowanie w nim naparu było proste, szybkie, a duże flakony pozwalały przygotować w jednym zalaniu spore ilości kawy. Pamiętajmy, że w tamtych czasach nie istniało pojęcie kawy specialty, a do parzenia wykorzystywano popularną kawę od największych producentów. Ze względu na swój unikalny design Chemex zdołała przeniknąć do popkultury, a charakterystyczny kształt podobny do klepsydry można zobaczyć zarówno w wielu odcinkach „Przyjaciół", jak i w „Mad Manie" czy „Interstellarze". Chemex – czym się charakteryzuje? Gdy pierwszy raz zobaczycie Chemex, istnieje duża szansa, że od razy skojarzy wam się z omawianym tydzień temu dripem. To prawda, podobieństwo jest spore, ale istnieją wyraźne różnice, które wpływają na smak kawy. Pierwszą z nich są filtry. Dużo grubsze niż te do dripa. Występują w dwóch kształtach: okrągłe i kwadratowe. Te drugie są bardziej popularne, a po włożeniu do Chemexa tworzą charakterystyczne wystające „uszy". Grubość filtrów wpływa na smak otrzymywanej kawy. Napar jest bardziej klarowny niż ten z dripa, a na pierwszy plan wychodząc słodkie i delikatne akcenty smakowe. Druga różnica to fakt, że Chemex jest wykonany ze szkła, które dobrze utrzymuje temperaturę i wspiera parzenie w pierwszych fazach po zalaniu ziaren wodą. Najbardziej spostrzegawczy kawosze zwracają także uwagę na charakterystyczny wystający guzik mniej więcej w połowie flakonu. Zdania, co do jego funkcji są podzielone. Jedni twierdzą, że jest okiem puszczonym przez twórców do użytkowników, a inni uznają, że pomaga w określaniu zapełniania naczynia. Jedno jest pewne – to właśnie ten niewielki dodatek sprawia, że kawa w Chemeksie wygląda tak pięknie. Jest doskonale oświetlona, a promienie słoneczne załamują się w nim i przecinają kawę. Chemex – triki podczas parzenia Parzenie kawy w Chemeksie może wydawać się trudne, ale wcale nie musi takie być. Wystarczy trzymać się kilku prostych zasad, a piękny zaparzacz pokaże nam swoje możliwości. Trik#1 – Filtry do Chemexa są zrobione z dużo grubszego papieru niż te do dripa i w związku z tym wymagają solidnego przelania gorącą wodą przed parzeniem. Najlepiej umieścić je w Chemeksie, a następnie obficie oblać. Dzięki temu pozbędziecie się papierowego posmaku z naparu, a górna część Chemexa będzie nagrzana i przygotowana do parzenia. Trik#2 – Jeśli korzystacie z kwadratowych filtrów, spróbujcie ułożyć je w taki sposób, by utworzony lejek miał z jednej strony trzy warstwy papieru, a z drugiej jedną. Następnie umieśćcie go we flakonie tak, by potrójna ścianka znajdowała się w miejscu lejka w szyjcie naczynia. Zabiegniecie w ten sposób zatkaniu Chemexa i ułatwicie odprowadzanie powietrza z dolnej części w czasie parzenia. Trik #3 – Ta porada nie odnosi się bezpośrednio do procesu parzenia. Wszyscy nowi posiadacze Chemeksów często zastanawiają się jak szybko i wygodnie wyczyścić naczynie po wypiciu kawy. Szklana szyjka naczynia jest wąska i utrudnia dokładne umycie go w środku. Można oczywiście zainwestować w specjalnie zaprojektowany do tego wycior, ale tę opcję pozostawiamy dla najwierniejszych miłośników marki i właścicieli większych portfeli. Najlepszą metodą jest opłukiwanie naczynia ciepłą wodą od razu po wypiciu kawy. W ten sposób pozbędziemy się większości zabrudzeń. Jeśli jednak zależy nam na dokładniejszym czyszczeniu, dobrze sprawdzają się papierowe ręczniki owinięte wokół trzonka chochli lub długiej łyżki. CZYTAJ TEŻ: Jak woda wpływa na smak kawy? ZOBACZ: Najlepszy przepis na ochłodę? Kawa na zimno! POLECAMY: Jak wybrać kawę specialty, czyli opakowanie prawdę ci powie
Wszystko, co musisz wiedzieć o... dripie [TYLKO O KAWIE]
W ciągu ostatnich kilku lat ten niepozornie wyglądający lejek stał się symbolem kawowej rewolucji, która zmieniła rolę tych wspaniałych ziaren w naszym życiu. Coraz częściej interesujemy się tym skąd pochodzi kawa, jak może smakować i kto za to odpowiada. Chwała ci dripie!
Dla całkowitej uczciwości muszę was uprzedzić, że podejmując temat historii dripa i metody jego działania, wchodzimy na tereny alternatywnych metod parzenia kawy. Termin ten powstał jako określenie opozycji do przygotowywania kawy w ekspresie ciśnieniowym i obejmuje dziesiątki różnych metod, które mam nadzieję uda mi się opisać w tym cyklu w najbliższych tygodniach. Alternatywne metody kawy to działka, o której mógłbym rozmawiać godzinami, dlatego też w najbliższych tekstach możecie spodziewać się jeszcze większej dawki dygresji, ciekawostek i klasycznej wiedzy zbędnej, choć ciekawej. Historia kapania Piliście kiedykolwiek tzw. zalewajkę? Mam na myśli zmieloną kawę, którą zalano wodą i pozostawiono na kilka minut. Jeśli tak, to z pewnością kojarzycie uczucie zmielonych ziaren w ustach. Dla niedoświadczonych mała podpowiedź – nic przyjemnego. Przed takim samym problemem stanęła na początku XX wieku Melitta Benz. Ta pomysłowa gospodyni szybko zaczęła szukać rozwiązania kwestii i metody na czysty kawowy napar w kubku. Okazało się, że najlepsze efekty dało przepuszczenie zaparzonej kawy przez kartkę papieru z dziecięcego zeszytu. Później wszystko potoczyło się w tempie lawinowym. Co ciekawe, marka „Melitta" założona przez bohaterkę akapitu działa do dzisiaj, a na rynku wciąż znajdują się kawowe akcesoria sygnowane jej logotypem. W ciągu zaledwie pięćdziesięciu lat metoda parzenia kawy przez papierowe filtry z niszowego pomysłu stała się podstawową metodą wykorzystywaną w domach na całym świecie. „Melitta" zaczęła produkować porcelanowe drippery, a także pasujące do nich filtry w kształcie stożków. Najważniejsze miało jednak dopiero nadejść. Gdy w 1980 roku mało znana japońska firma HARIO stworzyła projekt plastikowego lejka do parzenia kawy, nikt nie zdawał sobie sprawy, że zmieni on całkowicie postrzeganie codziennego parzenia kawy. Jak wiele genialnych projektów, patent nie odniósł natychmiastowego sukcesu. Dlaczego? Jego wynalezienie zbiegło się w czasie z wielką ekspansją kaw rozpuszczalnych, które na kolejne trzy dekady zawładnęły całym kawowym światem. Projekt marki HARIO oznaczony nazwą V60 wrócił do łask około dwadzieścia lat temu i od tej pory stał się w zasadzie synonimem kawowych alternatyw. Jego wpływ na rynek jest tak wielki, że dzisiaj mówiąc „dripper", najczęściej mamy na myśli właśnie projekt japońskiej firmy. Skąd nazwa V60? To proste. „V" odnosi się do stożkowego kształtu lejka, a liczba 60 to kąty ustawienia jego ścianek. Drip V60 - który najlepszy? Pomimo tego, że podstawa projektu marki HARIO się nie zmienia, to drippery V60 można kupić w wielu wersjach. Różnią się między sobą nie tylko kolorem, ale także materiałem, wielkością i właściwościami. Najpopularniejszy jest prawdopodobnie model plastikowy. Na jego korzyść przemawia najniższa cena, a także bardzo dobre właściwości. Plastik dobrze utrzymuje temperaturę wody w czasie parzenia, a razie zniszczenia (driperry lubią wypadać z rąk!) można go niedrogo odkupić. Często polecane są także modele szklane i miedziane, które wyglądają dużo efektowniej, ale są mniej trwałe i wymagają więcej uwagi. Na rynku można znaleźć także V60 w wersji porcelanowej, ale wielu ekspertów podkreśla, że ceramika szybko oddaje ciepło i bardzo łatwo się tłucze. V60 występują także w dwóch rozmiarach oznaczony jako 01 i 02. Pierwszy model najlepiej sprawdzi się osobom, które parzą tylko dla siebie. Drugi ułatwia przygotowywanie większej ilości napoju i polecany jest osobom, które mają zamiar parzyć kawę częściej. Do obu rozmiarów sprzedawane są odpowiedniej filtry. Tak proste, że aż skomplikowane W teorii trudno o prostsze urządzenie niż V60. Do lejka wkładamy filtr, wsypujemy kawę, zalewamy wodą i czekamy. Jednak praktyka pokazuje, że w całym procesie jest wiele zmiennych, które wpływają na smak parzonego naparu. Dlatego posłużę się formatem, który pojawił się już w tekście o kawiarce i przedstawię trzy triki, które sprawią, że wasza kawa z dripa będzie dużo lepsza. Trik #1 – przed wyspaniem kawy do filtra umieszczonego w dripie, obficie przelejcie go gorącą wodą. W ten sposób pozbędziecie się papierowego posmaku w naparze, a także nagrzejecie dripper, który będzie lepiej utrzymywał temperaturę w czasie parzenia. Trik #2 – po wsypaniu kawy do filtra, zalejcie ją niewielką ilością (ok. 50 ml) wody w temperaturze około 95 stopni Celsjusza, lekko zamieszajcie i zostawcie na 30 sekund. Ten proces nazywany jest bloomingiem i polega na wydobyciu z kawy nadmiaru dwutlenku węgla. Po jego przeprowadzeniu parzona kawa będzie pełniejsza w smaku, a goryczka zostanie ograniczona na rzecz słodszych aromatów. Trik #3 – W idealnym przypadku kawa powinna cały czas przelewać się cienkim i spokojnym strumieniem. Starajcie się, by cały proces parzenia, łącznie z bloomingiem, zakończył się między 3:00 a 3:15 na stoperze. Jeśli parzenie trwa dłużej, może to oznaczać, że kawa jest zbyt drobno zmielona lub wsypaliście jej za dużo. Najlepiej trzymać się standardowych proporcji 6 gramów na każde 100 ml wody. Powodzenia! CZYTAJ TEŻ: Najlepszy przepis na ochłodę? Kawa na zimno! ZOBACZ: Jak woda wpływa na smak kawy? POLECAMY: Wszystko, co musisz wiedzieć o... kawiarce
Jak się parzy kawę w kawiarce? Dzięki naszym poradom osiągniesz najlepsze efekty
Mam silne przekonanie graniczące z pewnością, że każdy miłośnik kawy przynajmniej raz w życiu spotkał na swojej drodze ten zabawny czajniczek. Niestety, współcześnie bardziej kojarzy się z archaicznym gadżetem z kuchni dziadków niż ze skuteczną metodą parzenia kawy. W rzeczywistości kawiarka zwana też mokką i makinetką ma do zaoferowania naprawdę pyszną kawę!
Spis treści: Jak działa kawiarka? Trzy kawiarkowe triki Przyznam wam się do czegoś – zawsze, gdy kupuję nowy kawowy gadżet lub kawę z nieznanej palarni staram się poznać ich historię. Gdy kupowałem swoją pierwszą kawiarkę było dokładnie tak samo. To właśnie wtedy po raz pierwszy w mojej głowie pojawiło się pytanie, czy Alfonso Bialetti wymyślając w 1933 roku domową alternatywę do drogich ekspresów ciśnieniowych zdawał sobie sprawę, że zrewolucjonizuje świat kawoszy? By oddać, jak wielki miał wpływ na popularyzację naparu z kawowych ziaren, wystarczy powiedzieć, że dla wielu Włochów starszej daty to kawiarka Bialettiego stała się ulubioną metodą parzenia kawy, a ekspresy ciśnieniowe używane są w ich domach w ostateczności. Jednak Alfonoso nie jest jedynym przedstawicielem rodziny Bialettich, który zapisał się w historii kawy. Równie dużą rolę odegrał jego syn, Renato. To on jest odpowiedzialny za popularyzację wynalazku ojca. Pierwszy slogan reklamowy wymyślony przez Bialettiego brzmiał: „espresso w domu jak w kawiarni” i doskonale oddawał ideę, która przyświecała powstaniu projektu. Czajniczek do parzenia kawy szybko zyskał ogromna popularność i stał się obowiązkowym wyposażeniem każdego włoskiego domu. Historia ojca i syna, którzy raz na zawsze zmienili domowe metody parzenia kawy ma zabawny i symboliczny koniec. Renato Bialetti zmarł w 2016 roku, a jednym z jego ostatnich życzeń było, by zostać skremowanym i pochowanym w dużej replice słynnej kawiarki. Jak działa kawiarka? Wynalazek Bialettiego współcześnie dostępny jest w ofercie wielu firm, choć na rynku wciąż można dostać produkty sygnowane oryginalnym logotypem mężczyzny w kapeluszu z sumiastym wąsem. Wszystkie łączy ten sam system wykorzystywania ciśnienia zamkniętego w metalowym czajniczku. W największym skrócie każda kawiarka składa się z trzech elementów: zbiornika na wodę, sitka na kawę i czajniczka do zbierania naparu. Idea jest prosta. Do dolnej części urządzenie wlewa się wodę, następnie wkłada się sitko z umiarkowanie drobno zmieloną kawę, a na koniec na wierzchu zakręca się zbiornik w kształcie czajnika. Później należy postawić kawiarkę na palniku gazowym lub indukcyjnym i poczekać, aż woda pod wpływem ciśnienia przeleje się przez sitko z kawą do wnętrza czajnika. Kawa przygotowana w kawiarce smakuje bardziej intensywnie niż napary z metod przelewowych, ale delikatniej niż espresso z ekspresu ciśnieniowego. Miłośnicy tej metody podkreślają, że tylko w tym urządzeniu da się uzyskać napar o takim profilu smakowym, a dodatkową przyjemnością jest zapach kawy unoszący się w całym mieszkaniu. Trzy kawiarkowe triki Wybierając kawę do kawiarki najprostszym rozwiązaniem jest sięganie po paczki z kawą wypaloną pod espresso. Kawiarka dobrze sobie radzi z ciemno wypalonymi ziarnami i potrafi wydobyć z nich przyjemne czekoladowe nuty. Możecie spróbować także zaparzyć z niej ziarna wypalone pod metody przelewowe. Kawa będzie wtedy łagodniejsza w smaku, a bardziej wyczuwalne będę nuty owocowe. Jeśli macie w planach zakup swojej kawiarki, nie radziłbym na niej bardzo oszczędzać. Owszem, dobrze jest się rozejrzeć w sieci za promocjami, ale lepiej wybierać sprawdzone marki. Tańsze modele mniej znanych producentów często są wykonane z gorszych stopów metali, które mogą przenikać do kawy. Koniecznie należy także sprawdzić, czy w kawiarce znajduje się wentyl ciśnieniowy. To niewielka wypustka, która powinna znajdować się w dolnej części z wodą. Jeśli go nie ma, nie warto kupować takiej kawiarki. Uwaga, niektórzy producenci tworzą kawiarki, w których wentyl jest tylko atrapą! Po postawieniu na palniku, kawa powinna zacząć wyciekać do górnego zbiornika po około minucie. Jeśli się tak nie dzieje lub trwa to dużo dłużej, przyczyną może być za duża ilość wody (wlewamy poniżej poziomu wentyla w zbiorniku) lub zbyt drobno zmielona kawa. Kawa powinna cieknąć jednym stałym strumieniem. Proces parzenia należy przerwać, gdy z dyszy zacznie lecieć jasna pianka. Kawa jest gotowa do podania! Czytaj też: Wszystko, co musisz wiedzieć o... espresso Jak woda wpływa na smak kawy? Najlepszy przepis na ochłodę? Kawa na zimno!
Czy kawa bezkofeinowa to napój „gorszego sortu”? [TYLKO O KAWIE]
Dla wielu ludzi kawa i kofeina są nierozerwalnie połączone. Działanie jest proste – piją kawę, żeby pobudzić się, dzięki zawartej w niej kofeinie. Jednak są sytuacje, w których chętnie sięgnęlibyśmy po napój, w którym nie ma tego związku chemicznego, a wciąż smakuje doskonale. Tylko czy to możliwe?
Historia bez kofeiny Uwaga! Czas na fanfary i serdecznie życzenia – kawa bezkofeinowa jest z nami już 114 lat. Patent na napar smakujący bardzo podobnie, ale pozbawiony pobudzającego czynnika został złożony do urzędu przez Ludwiga Roseliusa w 1906 roku. Roselius to niezwykły przypadek człowieka-zagadki. Z jednej strony był wielkim miłośnikiem sztyki awangardowej, a z drugiej dwukrotnie starał się dołączyć do nazistowskiej partii NSDAP i dwukrotnie jego wniosek został odrzucony. Powód? Zbyt liberalne poglądy. Poza zaskakującym światopoglądem, Roseliusa charakteryzowała także trudna miłość do kawy. Był synem zawodowego smakosza czarnego napoju, co powodowało, że darzył kawę wielkim respektem, ale też widział niepokojące skutki przyjmowania nadmiaru kofeiny. Po kilku miesiącach prób stworzył recepturę, która zakładała użycie benzenu jako rozpuszczalnika kofeiny w naparze. Pierwszy projekt miał jedną zasadniczą wadę – był silnie toksyczny. Niemniej Roseliusowi udało się stworzyć silną markę znaną w Niemczech jako Kaffe HAG, w USA występującą pod nazwą Dekofa. Jak się produkuje kawę bezkofeinową? Całą światową produkcję kawy bezkofeinowej można podzielić na dwie najpopularniejsze metody: wykorzystujące chemiczne rozpuszczalniki i opierające się na działaniu wody. Produkcję kawy bezkofeinowej przeprowadza się w specjalnych fabrykach, których większość znajduje się na terenie Kanady, Meksyku i Europy. Rozpuszczanie chemiczne Ta metoda opiera się na rozwiązaniu Roseliusa, ale wykorzystuje dużo bezpieczniejsze substancje chemiczne – chlorek etylenu (CH2Cl2) i octan etylu (CH3COOC2H5). Zebrane z drzew zielone ziarna poddaje się działaniu pary wodnej, co zwiększa ich objętość, a następnie zanurza się je na kilka godzin w rozpuszczalniku. Związki chemiczne łączą się z kofeiną, którą następnie razem z wodą się odparowuje. Co ciekawe, substancje nie mają wpływu na właściwości smakowe kawy, dzięki czemu do złudzenia przypomina ona swoją kofeinową wersję. To najpopularniejsza metoda produkcji kaw bezkofeinowych i stanowi zdecydowanie ponad połowę światowej produkcji. Ciekawostką jest fakt, że odparowana z ziaren kofeina zostaje dalej sprzedana innym producentom, zwykle produktów farmakologicznych i napojów energetycznych. Metod wodna W tej metodzie rozróżnia się dwie konkretne techniki, które są właściwe dla osobnych fabryk. Swiss Mountain Water to technologia wykorzystywana w kanadyjskiej fabryce w Vancouver, a Mountain Water Proces jest charakterystyczna dla fabryki w Vercruz w Meksyku. Opiera opierają się na tym samym procesie, a różnica polega na właściwościach wykorzystywanej wody. W bardzo dużym skrócie zielone ziarna moczy się tak długo w wodzie aż przenikną do niej wszystkie rozpuszczalne składniki, w tym kofeina. Jak łatwo się domyślić, razem z kofeiną odpływają wszystkie substancje odpowiedzialne za smak, więc później następuje odwrócenie procesu. Z wody odfiltrowuje się kofeinę, a następnie raz jeszcze zalewa się nią ziarna. W ten sposób substancje odpowiedzialne za smak wracają do ziaren. Jak wpływa na zdrowie i czy smakuje? Oba opisane powyżej procesy są skomplikowane i drogie w produkcji, więc uważnemu czytelnikowi szybko pojawi się w głowie pytanie – skoro tyle z tym zamieszania, to po co się męczyć? Okazuje się, że grupa osób, która chciałaby się napić pysznej kawy, ale nie ma ochoty na pobudzającą kofeinę jest całkiem spora. Na czele znajdują się osoby, które mają problemu z nadciśnieniem, a także kobiety w ciąży. Dla nich normalne wartości kofeiny w kawie mogą być szkodliwe. W tym momencie należy podkreślić, że w przypadku zdrowych, dorosłych osób nie ma badań pokazujących negatywny wpływ kofeiny na organizm. Oczywiście, wszystko z zachowaniem odpowiednich ilości. W przypadku dorosłego człowieka wynoszą one około 300 mg kofeiny dziennie, co odpowiada aż 5 filiżankom czarnego napoju! Na koniec sprawa najważniejsza czyli smak. Powiedzmy sobie szczerze – wszyscy jesteśmy skłonni do niegroźnie szkodliwych produktów, jeśli są naprawdę pyszne. Ostatecznie frytki z majonezem nie pomagają w zgubieniu nadmiaru kilogramów, a dobry drink nie jest idealnym izotonikiem. W przypadku kawy bezkofeinowej sprawy mają się niejednoznacznie. Istnieją na rynku kawy, które nie zawierają pobudzającego czynnika i są do złudzenia podobne do normalnych ziaren. Jednak większość bezkofeinowych kaw przypomina kazus piwa bezalkoholowego. Jeśli jest naprawdę dobrej jakości to jest smaczne, ale prawdziwi miłośnicy zawsze poczują różnicę. Podsumowując – dobra kawa bezkofeinowa to nie Złoty Graal i da się ją kupić, ale nic nie zastąpi doskonale przygotowanej kawy z kofeiną, która stawia na nogi. CZYTAJ: Jak wybrać kawę specialty, czyli opakowanie prawdę ci powie ZOBACZ TEŻ: Cupping kawowy, czyli wydarzenie dla miłośników siorbania
Cupping kawowy, czyli wydarzenie dla miłośników siorbania [TYLKO O KAWIE]
Jeśli zdarzyło wam się wejść do kawiarni, z której dobywały się niepokojące dźwięki siorbania i świstania, pierwsze spotkanie z kulturą cuppingu macie za sobą. Spokojnie, drugie pewnie będzie mniej niepokojące.
Czym jest cupping? W telegraficznym skrócie cupping jest metodą oceny jakości i rodzaju kawy na podstawie próbowania ich naparu z niej przygotowanego. Prawda, że nie brzmi tak dramatycznie? Jeśli zastanowimy się dłużej to każda nasza wizyta w kawiarni, która kończy się stwierdzeniem „ta kawa kojarzy mi się z….” jest w gruncie rzeczy bardzo podstawową formą cuppingu. Pierwszą formułą, która przypominała współczesną formę cuppingu było testowania jakości kaw zbieranych na plantacjach przez XIX-wiecznych kupców. Zanim zdecydowali się oni na zakup większej partii kawy, pobierali z niej próbkę i smakowali przygotowany napar. Miało to uchronić kupców przez kawą niskiej jakości i sprawić, że będą lepiej znali produkt, który kupują. Dzisiaj największe także wykonuje się podobne testy. Największe koncerny sprawdzają w ten sposób czy zebrana kawa smakuje tak jak powinna wedle ich standardów, a mniejsze palarnie mają szanse wybrać najbardziej interesujące ziarna, która następnie wypalą, zapakują i sprzedadzą najwierniejszym miłośnikom kawy. Cupping, który możemy obserwować w kawiarniach specialty ma nieco inną formułę. Tutaj nie szuka się defektów w kawie (choć zdarza się je znaleźć!), a próbuje opisywać wyczuwalne w niej smaki i porównuje się je z innymi rodzajami. Tutaj też najczęściej spotykają się zwykli miłośnicy kawy, którzy chcieliby się dowiedzieć o niej więcej, a profesjonaliści pomagają im zdobyć jak najwięcej wiedzy. Cupping to też doskonałe miejsce, żeby dowiedzieć się więcej na temat wpływu wody na smak parzonej kawy, poznać lepiej rodzaje palenia, a przede wszystkim poznać innych kawowych maniaków. Cupping jako sport? Od mniej więcej 20 lat próbowanie kawy jest też sportem dla najwytrwalszych. Na całym świecie organizowane są zawody, w których znawcy smaków stają w szranki o tytuł najdokładniejszego znawcy. Liczy się nie tylko wiedza o kawie, ale też umiejętność porównywania naparów i opisywania różnic między nimi. Powiedzmy sobie szczerze – nie bez znaczenie jest też wrażliwość na presje i obecność tłumu. Zawody gromadzą zwykle liczną grupę kawowego światka, a występowanie i porównywanie kaw z setkami oczu na sobie wymaga nie lada odwagi. Domowy cupping? No jasne! Pomimo tego, że z cuppingiem najczęściej spotkać można się w kawiarniach specialty to nic nie stoi na przeszkodzie, żeby zorganizować sobie własne testy u siebie w domu. Wbrew pozorom to bardzo proste, a liczba przedmiotów, których potrzebujemy jest bardzo krótka. Będziesz potrzebować: 20 gramów każdego rodzaju kawy, który chcesz przetestować (lepiej naszykuj więcej niż jeden gatunek. Metoda porównawcza jest jedną z podstaw cuppingu). młynka wagi kuchennej stopera kubeczków/szklanek na kawę w liczbie równej dwukrotności testowanych gatunków + jeden 2 większych łyżek gorącej wody kartki i ołówka. Zmiel wszystkie rodzaje kawy w młynku do grubości ziarnistej soli morskiej. Idealnie, gdybyś po zmieleniu każdego gatunku, przeczyścił delikatnie młynek i usunął z niego resztki kawy. Przesyp zmielone kawy do małych kubeczków, tak by jeden gatunek kawy znajdował się w dwóch kubeczkach po 10 gramów każdy. Podgrzej wodę do mniej więcej 95 stopni Celsjusza. Jeśli czajnik nie pozwala wybrać ci temperatury, zagotuj wodę i odczekaj minutę. Włącz stoper i wlej do każdego z kubeczków 150 ml wody. Możesz postawić kubeczki na wadze, żeby wiedzieć ile dokładnie wlałeś już wody. Spróbuj powąchać kawę zaraz po zalaniu. Jeśli wyczujesz znane nuty zapachowe, możesz zapisać je na kartce. Po upływie 4 minut przełam łyżkę „skorupkę” z kawy, która utworzyła się na powierzchni kubków, wpychając delikatnie ziarna w głąb kubka. Pamiętaj, żeby oczyścić łyżkę po każdym gatunku kawy. Używając dwóch łyżek, zdejmij resztki kawy i osadu z powierzchni naparów. Odczekaj około 12-13 minut. W tym czasie kawa „otworzy się” i uwolni smaki i aromaty. Nabierz odrobinę kawy na łyżkę i zdecydowanie wessij kawę do ust. Nie przejmuj się, jeśli zdarzy ci się siorbnąć. O to w tym chodzi! Robimy to po to, żeby kawa w jednym momencie i równomierni dotarła do wszystkich rodzajów kubków smakowych. Spróbuj porównać smaki gatunków kaw między sobą. Pamiętaj, żeby opłukać łyżkę po każdej próbie. Znalazłeś różnice? Gratulacje, twój pierwszy cupping za tobą!
Wypalanie ziaren kawy decyduje o jej smaku. Najlepszy ma ta świeżo palona
Na czym polega wypalanie kawy? Od stopnia wypalenia zależy smak i aromat naparu.
Spis treści: Na czym polega wypalanie kawy, tzw. roasting? Jak przygotować kawę do wypalania? Jakie palenie, taki smak i aromat Kilka lat temu pojawił się trend na wykorzystywanie zielonej kawy do przygotowywania naparów. Miała ona mieć właściwości odchudzające, co z pewnością wpłynęło na jej czasową popularność. Czy jest skuteczna? Tego nie możemy potwierdzić, a z pewnością smakuje gorzej niż ta dobrze wypalona do brązowego koloru. Na czym polega wypalanie kawy, tzw. roasting? W największym możliwym skrócie, wypalanie kawy polega na przekształceniu zielonych ziaren zebranych i przetworzonych na plantacjach w brązowe i twarde ziarenka gotowe do przygotowania naparu. Wykorzystuje się do tego piece, które mogą osiągać wysokie temperatury, dochodzące nawet do 300 stopni Celsjusza. Piece do wypalania kawy są skonstruowane tak, by ziarno wciąż pozostawało w ruchu w czasie wypalania. Dzięki temu minimalizuje się ryzyko przypalenia ich i zwiększa szanse, że wszystkie wypalą się równomiernie. Kiedy wnętrza ziaren osiągną temperaturę 200 stopni Celsjusza, zaczynają brązowieć. W ich środku zaczynają się pojawiać związki chemiczne, które odpowiadają za smak i aromat naparu. Proces ten nazywany jest pirolizą i prowadzi do jednoczesnej utraty wagi ziarna i powiększenia jego objętości. Gdy tylko kawa wypali się do odpowiedniego koloru, zostaje natychmiast schłodzona wodą lub powietrzem. Ten proces pozwala zachować w niej większość pożądanych związków aromatycznych i zapobiega przedwczesnemu wietrzeniu kawy i utracie smaku. Jak przygotować kawę do wypalania? Jedna z najważniejszych zasad dobrych palarni kawy twierdzi, że podstawą dobrego naparu jest skrócenie czasu między jej wypaleniem, a zaparzeniem. Właśnie dlatego kawę zwykle wypala się dopiero w kraju jej dystrybucji. Oznacza to, że jest ona transportowana w formie zielonych ziarenek, które przypominają z wyglądu trochę łuskaną fasolką szparagową. Zielone ziarna są miękkie, gąbczaste, a w smaku przypominają trawę. W kraju zbiorów pakuje się je w ogromne worki i w nich transportuje bezpośrednio do kraju, z którego pochodzi palarnia. Właśnie dlatego, gdy zastanawiacie się w sklepie, którą kawę wybrać, zawsze należy sprawdzić datę palenia na opakowaniu i wybrać tę najświeższą. Często może się okazać, że jakościowo lepsza kawa, ale wypalona dawniej, będzie smakować gorzej od trochę „słabszej”, ale świeższej. Jakie palenie, taki smak i aromat Zagłębiając się w arkana wiedzy palacza kawy (ang. roastera) szybko można się zorientować, że stopni wypalania kawy jest niezliczona liczba. Każdy z nich ma swoje własne ulubione proporcje i własny sprawdzony przepis na „najlepsze” wypalenie. Jednak, by zrozumieć sedno istoty wypalania kawy wystarczy znajomość 4 stopni palenia: jasnego, średniego, ciemnego i bardzo ciemnego. Palenie jasne – ziarenka kawy są tylko delikatnie zbrązowione, przypominające kolorem cynamon. Smak przygotowanego z nich naparu jest delikatny i lekko kwasowy. Kawa jasno palona zwykle bardzo dobrze oddaje profil smakowy charakterystyczny dla danej kawy. Co ciekawe, wbrew pozorom kawa jasno palona ma w sobie najwięcej kofeiny. Palenie średnie – to najpopularniejszy sposób palenia ziaren. Są one lekko brązowe, a kwasowość ziaren jest lekko osłabiona. W smaku są one dobrze zrównoważone. Delikatne goryczka dłużej pozostaje na podniebieniu. Palenie ciemne – kawa jest w kolorze wyraźnie brązowa, a naturalna kwasowość w zasadzie znika. Coraz mocniej wyczuwalna jest goryczka, która na tym etapie wciąż jest przyjemna. Aromat kawy jest zdecydowanie mocniejszy i zaczyna przypominać aromaty czekoladowe. Cukry skarmelizowane podczas długiego palenia dają delikatne, słodkie posmaki. Palenie bardzo ciemne – inaczej nazywane jest pełnym. Ziarna są bardzo ciemne, niemal czarne. Ten rodzaj palenia sprawia też, że ziarna zaczynają się błyszczeć. Napar z tego rodzaju kawy jest wyraźnie goryczkowy, a naturalna kwasowość jest wyeliminowana. Najmocniej wyczuwalne są aromaty czekolady i orzecha.
Nie ma lepszego miejsca na spędzenie emerytury! [FELIETON]
-"Jeśli będę bogaty, to emeryturę chciałbym spędzić w Portugalii. Cóż, ten kraj pewnie zasługuje na lepsze hasło reklamowe. Ale tak się składa, że tam się właśnie widzę w jesieni życia" - pisze Igor Zalewski.
O Portugalii mogę napisać mnóstwo dobrego. Jadłem tam najlepsze pomidory na świecie. W miejscowości Colares, niedaleko Sintry (która, tak na marginesie, też jest zjawiskowa). Kupiliśmy je w warzywniaku, do którego już nigdy nie poszliśmy. I tylko tam były te pomidory. Kiedy będę umierał, to z ich słodyczą na ustach. Portugalia ma kompletnie dziwaczną kuchnię, która podbiła mnie od pierwszego kęsa kiełbasy zmieszanej z krewetkami. Nigdzie indziej takiego połączenia nie spotkałem. Tak jak nigdzie nie jadłem gulaszu z krewetek i miękiszu chleba. Albo dorsza w czymś w rodzaju jajecznicy. W całym basenie Morza Śródziemnego kuchnia jakoś tam się przez wieki przenikała. W ogóle w całej Europie. Tu mamy wpływy włoskie, ówdzie tureckie. A ta portugalska jest jakby z innej planety. Zupełnie osobna. Właśnie osobność jest kluczową cechą Portugalii. To jeden z niewielu krajów na świecie graniczących tylko z jednym państwem. Na wschodzie jest Hiszpania, a na zachodzie ocean. To rodzi specyficzne poczucie izolacji. Człowiek niby jest w Europie, w Unii Europejskiej, w bogatym kraju Zachodu, ale zarazem przenika go tam, mnie przynajmniej przenikało, błogie uczucie oddalenia. Jakby się było na końcu świata. Jakby został on gdzieś hen, hen i zupełnie przestał być istotny. To bardzo rozleniwiający i przyjemny stan. Myślę, że pogrążeni są w nim też sami Portugalczycy. Bo chyba ten rodzaj melancholii wyraża fado. Dla muzyki to dobrze, dla gospodarki Unii Europejskiej to już nie za bardzo. Portugalia od lat należy do najsłabszych ekonomicznie krajów zjednoczonej Europy. Choć wpompowano w nią wielkie pieniądze, choć jej infrastruktura może imponować rozmachem, gospodarczą machinę trudno rozhuśtać. Choć są tam wspaniałe elektrownie, nie ma energii. A przecież Portugalczycy mieli jej kiedyś mnóstwo. Za czasów Henryka Żeglarza i Vasco da Gamy odkrywali świat na stateczkach znacznie mniejszych od tych, które wożą wczasowiczów w Ustce czy Kołobrzegu na godzinne rejsy. Brzmi to dość abstrakcyjnie, ale jeśli ktoś widział 12-metrową falę, to zrozumie, skąd mój podziw i szacunek dla takich ludzi. I wtedy, w XV i XVI w., Portugalczycy odkrywali, podbijali i handlowali. Mieli mnóstwo energii i odwagi. Bardzo im się chciało. Dziś to naród, który się zestarzał. Nie w znaczeniu demograficznym, ale symbolicznym. Tak jak starzeje się człowiek, który ma poczucie, że najważniejsze w jego życiu już przeminęło. Niekiedy narodom ta starość mija i znowu wskakują na falę wznoszącą (najlepszy przykład to Chińczycy) albo przynajmniej starają się iść z duchem czasu (Brytyjczycy). Ale Portugalczycy i w pewnym sensie Hiszpanie wciąż nie potrafią się otrząsnąć z chwalebnej przeszłości, by mierzyć się z przyszłością. W każdym razie nie wyobrażam sobie lepszego miejsca na emeryturę niż wybrzeże Atlantyku nieco na północ od Lizbony. Tęskne zachody słońca obserwowane z klifów będą idealną scenerią dla niekończących się kolacji pełnych ośmiornic zakrapianych winem. I czytania książek, gdy pozostali emeryci pójdą już spać. Ocean będzie walił o skały i zagłuszał wszystko tak skutecznie, że na balkon Europy nie dotrze żaden dźwięk z rzeczywistego świata. Igor Zalewski
Czym jest kawa i jak powstaje? Część 2: zbiory [TYLKO O KAWIE]
Droga kawy między wzrostem na drzewach, a naszą filiżanką jest dłuższa niż mogłoby się wydawać. Dzisiaj opowiem o drugim w kolejności etapie jej produkcji czyi zbiorach, selekcji i suszeniu.
Kiedy kawa jest dojrzała? W zależności od odmiany kawy pierwsze nadające się do zbiorów owoce pojawią się na drzewku między 3 a 4 rokiem jego wzrostu. To właśnie wtedy zielone w pierwszych stadiach owoce, ciemnieją i nabierają pełnej czerwonej barwy, której zawdzięczają swoją angielską nazwę „cherry” (wiśnia). Zbiory zazwyczaj odbywają się raz do roku. Istnieją kraje takie jak Kolumbia, gdzie ze względu na wyjątkowe warunki atmosferyczne w tym samym roku potrafią wystąpić dwa kwitnienia i dwa terminy zbiorów. Specjaliści zauważają jednak, że wtedy występują tzw. zbiory główne i drugiego sortu, a owoce zebrane w drugim terminie odbiegają jakością od wcześniejszych. Jak zbiera się kawę? W zależności od jakości produktu końcowego wyróżnia się dwa rodzaje zbierania owoców kawy: zmechanizowany i ręczny. Mechanicznie zbiera się owoce, które będą wykorzystywane do produkcji kawy niższej jakości, a przez to nierówność dojrzałości owoców albo ich wady są elementem wliczonym w produkcję. Kawy jakości specialty w zasadzie wyłącznie zbiera się ręcznie, co gwarantuje najlepszą jakość końcowego naparu i zapewnia wysoką jednolitość w smaku. Część plantacji produkujących kawę najwyższej jakości stosuje także metodę nazywaną zbieraniem selektywnym, która opiera się na ręcznym wybieraniu najbardziej dojrzałych wiśni kawowych i pozostawianiu niedojrzałych owoców na drzewku. W takim wypadku zbieracze sprawdzają to samo drzewko średnio co 8-10 dni, tak by zebrać owoce w najlepszym możliwym dla nich czasie. Wprawiony zbieracz potrafi zebrać od 40 do nawet 80 kg wiśni kawowych dziennie, co w kolejnym etapie produkcji przełoży się na kilkanaście kilogramów ziaren kawy. Od razu po zebraniu owoce zostają przewiezione do zakładu przetwórczego. Ile kawy w kawie? Proces obróbki kawy musi rozpocząć się najszybciej jak to możliwe po zebraniu owoców z drzewa. W innym przypadku owoce zaczynają się psuć, a ziarna w nich ukryte nie nadają się dalej do produkcji kawy. W zależności od regionu, rodzaju kawy, a także technicznych możliwości zakładu obróbki kawa może być przetwarzana na dwa podstawowe sposoby: Metoda sucha Jest techniką wykorzystywaną od wieków w procesie obróbki kawy. Świeżo zebrane owoce rozkłada się na dużych powierzchniach i pozostawia na słońcu, żeby wyschły. Aby zapobiec psuciu się owoców, wiśnie muszą być codziennie zagrabiane i odwracane. Na noc, a także w przypadku deszczu, owoce przykrywa się, by nie namokły i nie zgniły. W zależności od stopnia nasłonecznienia proces całkowitego wyschnięcia owoców może trwać nawet kilka tygodni. Owoce uznaje się za gotowe do dalszej obróbki, gdy zawartość wody w owocach spadnie poniżej 11%. Eksperci zauważają, że kawa przygotowana metodą suchą często jest słodsza w smaku, a dzięki rozpoczętemu procesowi fermentacji wewnątrz owoców, łatwiej wyczuwalnej są w niej nuty owocowe. Metoda „myta” Technika ta opiera się na usunięciu miąższu z owoców poprzez działanie wody. Najpierw pełne owoce trafiają na tarkę, która wstępnie oddziela ziarna od miąższu i skórki. Następnie ziarna z resztkami miąższu trafiają do wielkich zbiorników z wodą, w których zachodzi kontrolowany proces fermentacji, pozwalający całkowicie usunąć z ziaren pozostały miąższ. Kolejnym etapem jest suszenie, wyglądające podobnie jak w przypadku metody suchej. Kawy przygotowane metodą mytą (ang. washed) często mają bardziej złożony profil smakowy i dużo bardziej wyczuwalną kwasowość.
Jakość i tylko jakość. Czym jest kawa specialty? [TYLKO O KAWIE]
„Z najlepszych winogron powstaje najlepsze wino” – to teza, która w kontekście producji wina stosowana jest od setek lat. Niedługo później przeniesiono ją na pole produkcji herbaty, jednak w głowach producentów kawy pojawiła się stosunkowo niedawno.
Kawa specialty: o co chodzi? Od zawsze miałem wrażenie, że autor rozpoczynający swój tekst od silnej i kontrowersyjnej tezy „idzie na łatwiznę”. Takie zdanie ma za zadanie oburzyć czytelnika, który nie może już oderwać się od tekstu, a dziennikarz lub redaktor przez kolejnych kilka stron rakiem wycofuje się ze swojego stwierdzenia. Jednak zawsze przychodzi czas, by zmienić zdanie i spróbować czegoś nowego. „Jeśli potrzebujesz mleka i cukru, by zamówiona kawa była smaczna, dostałeś złą kawę.” Uspokajam miłośników mlecznych i słodkich kaw. Nie twierdzę, że wasze gusta są gorsze, a moje lepsze. Sens tego zdania jest inny. Mam na myśli, że jeśli kawa, którą zamówiliście w kawiarni lub kupiliście w sklepie jest nie do wypicia bez dodatku innych składników, pewnie trafiliście na złą kawę. Tutaj wypada szybko wyjaśnić podstawowe różnice w jakości kawy. Dla ułatwienia cały dostępny przeciętnemu klientowi rynek kawy można podzielić na dwa segmenty: kawę niskiej jakości i kawę specialty. „Problem” polega na tym, że słabej jakości kawy to ponad 90% wszystkich dostępnych w sklepach. Pewnie znacie ich smak. Zaparzone bez dodatków smakują błotem, goryczą i czymś, co wprawni roasterzy (wypalacze kawy) nazywają „asfaltem”. Pozostałe 10% to kawy, których powinien spróbować każdy. Ich smak jest łagodniejszy, a nuty smakowe czekolady, orzechów, a nawet soczystych owoców są lepiej wyczuwalne. To właśnie kawy specialty. Powstają z najbardziej zadbanych upraw, a do ich przygotowania wykorzystuje się bardzo precyzyjne metody, które podtrzymują ich jakość. Kawa specialty: trochę historii Historycy kawy nie są zgodni, co do dokładnej daty, kiedy po raz pierwszy użyto sformułowania „specialty coffee”. Można oszacować, że miało to miejsce mniej więcej 50 lat temu. To właśnie wtedy pojawiła się całkowicie rewolucyjna teoria, by prawidła znane z produkcji wina i herbaty, spróbować przełożyć na świat kawy. Jakość miała być na pierwszym miejscu. Do tej pory kawa postrzegana była jako surowiec „pierwszej potrzeby”, który nie musiał charakteryzować się doskonałą jakością, ale za to miał być tani. Dzisiaj produkcja kaw specialty wciąż nie przekroczyła 10% światowego rynku kawy, ale każdego roku setki osób próbują i przekonują się, że „zwykła” kawa już nigdy nie zagości w ich kuchni. Kawa specialty: czym się różni? Dla dużego uproszczenia można powiedzieć, że każdą kawę, która uzyska minimum 80 punktów w stustopniowej skali stworzonej przez profesjonalnych smakoszy kawy, można nazwać specialty. Różnice między kawą specialty, a resztą kaw na rynku: świeżość zbiorów zrównoważony rozwój - producent kawy nie musi korzystać z usług kilkunastu pośredników, by dostarczyć kawę do palarni, dzięki czemu lepiej zarabia świeże wypalenie - kawa trafia do klienta maksymalnie 4 tygodnie po wypaleniu słodki smak bez dodatku cukru różnorodność smaków kaw z poszczególnych regionów świata Kawa specialty: ile to kosztuje? Po wszystkich przytoczonych przeze mnie punktach, powinien pojawić się w waszych głowach konkretny wniosek: „to musi być niezwykle drogie”. Już odpowiadam. Rzeczywiście, by kawa mogła pochwalić się określeniem „specialty”, musi nie tylko opierać się na ręcznych zbiorach owoców, skomplikowanym procesie kontroli jakości, ale też w jej przypadku nie działa mechanizm skali obniżający koszty. Jednak jeśli sprawdzicie ceny kawy specialty, to okaże się, że różnice w cenach w porównaniu do bardziej uznanych „normalnych” kaw, nie są ogromne. Spokojnie można znaleźć doskonałej jakości kawy w cenie 100 zł za kilogram. To prawdopodobnie mniej niż najdroższa kawa dostępna w twoim osiedlowym sklepie. Może warto spróbować czegoś nowego?
Pijesz ją codziennie, a ile o niej wiesz? 5 faktów o kawie, na które nigdy byś nie wpadł [TYLKO O KAWIE]
Jako, że kawa jest jednym z naszych ulubionych napojów, a niedziela ze swoimi leniwymi popołudniami jest niepisanym cotygodniowym świętem kawy, postanowiliśmy rozpocząć zupełnie nowych cykl tekstów. Będą ukazywały się regularnie w niedziele, a ich długość będzie w sam raz do przeczytania nad filiżanką kawy.
1. Włosi nie są „ojcami” kawy Kulturowo utarło się, że to mieszkańcy Półwyspu Apenińskiego są światowymi ekspertami od czarnego naparu. W rzeczywistości okazuje się, że istnieje co najmniej kilka narodów, którym podziękowania za propagowanie kawowej kultury należą się w równie dużym stopniu. Na przykład Etiopczykom, którzy jako pierwsi odkryli pobudzające właściwości owoców drzewa kawowego. Albo mieszkańcom Jemenu, którzy jako pierwsi rozpoczęli kontrolowaną hodowlę roślin. Trudno nie wspomnieć też o mieszkańcach Niderlandów, którzy dzięki sprytnemu przemyceniu kilku worków kawy do Europy przełamali kilkuset letni arabski monopol na parzenie kawy. Ostatecznie nie wolno zapomnieć też o Turkach, którzy pod koniec XV wieku otworzyli pierwszą kawiarnię w Stambule. 2. Człowiek, który obserwował kozy czyli historia pierwszej filiżanki kawy Legenda, która może mieć zaskakująco dużo wspólnego z prawdą. Wedle historii jako pierwszy na pomysł spróbowania ziaren kawy wpadł etiopski farmer, obserwujący swoja stado kóz. Zorientował się, że część z nich, która podjadała czerwone owoce z drzew kawowych jest bardziej pobudzona od reszty. Farmer postanowił przedstawić swoje odkrycie lokalnemu kapłanowi, który słysząc jego opowieść od razu stwierdził. że ziarna są przeklęte i wrzucił je do ognia. Po jakimś czasie wypalone ziarna zaczęły uwalniać piękny aromat, który z kolei przyciągnął uwagę innego wierzącego. Zebrał on wypalone już owoce, zmielił i zaparzył w gorącej wodzie, tworząc pierwszą kawę w historii. 3. Istnieje ponad 20 gatunków kawy, ale doskonałe napoje parzymy tylko z dwóch Ponad 3/4 całej światowej produkcji kawy to uprawy gatunku Arabica, a pozostałą ćwiartkę stanowi Robusta. Jeśli chcielibyście spróbować innych gatunków kawy, musielibyście się bardzo postarać. W zasadzie nie hoduje się ich przemysłowo, a uprawa jest nieopłacalna. Dlaczego Arabica wyparła z rynku inne gatunki? Po pierwsze jest jedną z najłagodniejszych kaw i przez to łatwo zdobywa nowych miłośników. Drugi argument jest bardziej ekonomiczny - jej uprawa jest dużo prostsza i szybsza, dzięki czemu finalny produkt może być tańszy. 4. Pierwsza kamera online powstała do obserwowania czajnika z kawą Kawa zawsze była motywem do rozwoju nowych technologii, ale historii z 1991 roku rzuca zupełnie nowe światło na tę tezę. Właśnie na początku lat 90. XX wieku kilku studentów Uniwersytetu w Cambridge postanowiło połączyć niewielką kamerę stojącą w ich laboratorium z lokalną siecią. Powód? W budynku był tylko jeden przelewowy ekspres do kawy, który był w stanie parzyć dzbanek kawy, co 30 minut. W związku z tym wielu pracowników, udających się ze swoim kubkiem w długą podróż do innego skrzydła budynku, często zastawało dzbanek pusty. Dzięki stale włączonej kamerze, pracownicy mogli z miejsca swojej pracy zobaczyć ile kawy znajduje się w dzbanku i świadomie zdecydować, czy opłaca im się po nią iść. 5. Wystarczy jeden rzut okiem na mapę świata i będziesz wiedział, gdzie uprawia się kawę Zagłębiając się nieco dalej w kawową tematykę, szybko sami zadać sobie pytanie: no dobrze, ale gdzie uprawia się kawę? Po zadaniu tego pytania wszechwiedzącej wyszukiwarce Google dostaniecie wiele nazw krajów. Część z nich będzie wam dobrze znana (Brazylia, Etiopia, Indie), druga mniej (Peru, Kenia, Indonezja), a kilka pewnie zupełnie obcych (Burundi, Rwanda, Nikaragua). Istnieje jednak dużo szybszy i prostszy sposób na znalezienie miejsc nadających się pod uprawy kawy. Wystarczy odnaleźć na mapie Zwrotnik Raka i Zwrotnik Koziorożca. Jeśli wam się udało, to istnieje bardzo duża szansa, że wszystkie lądy znajdujące się pomiędzy nimi mają dobre warunki do uprawy kawy.
Jak stracić przyjaciół po powrocie z podróży życia [FELIETON]
Uznałem, że mojej historii powinien wysłuchać każdy. I być mi wdzięczny. Niech będzie przestrogą dla wszystkich, którzy właśnie wrócili z podróży życia.
Jesienią zeszłego roku byłem w Iranie. Bardzo mi się tam podobało, ale… Po powrocie dość niefortunnie uznałem, że moja wycieczka to coś, co zapewne interesuje absolutnie wszystkich. Owszem, niektórzy nawet zagajali: „I jaki jest ten Iran?”, a ja łapczywie rzucałem się na to pytanie i każdemu opowiadałem swoje przygody. Dokładnie trzy przygody, bo cóż, więcej ich nie miałem. Ile w końcu można przeżyć w jednym z najspokojniejszych krajów na świecie w 12 dni? W każdym razie nie wiem nawet, kiedy to się stało, ale każda z przygód ewoluowała w dość rozbudowaną historię, wzmacniana małymi etiudkami aktorskimi. Myślałem nawet o dobudowaniu miniscenografii do tych opowieści, a przynajmniej o dobrze dobranym podkładzie muzycznym. Bo przerób miałem imponujący. Relacji z mojej podróży musieli wysłuchać także ci, którzy nie wykazywali żadnego zainteresowania tematem. Wychodziłem ze słusznego, jak mi się wydawało, założenia, że tak fascynującej historii powinien wysłuchać każdy. Dopiero po pewnym czasie zauważyłem, że ludzie zaczęli mnie unikać. Na mój widok na ulicy nagle odbierali komórkę, a potem krzyczeli do mnie: wybacz, stary, ale mój kot wpadł do szatkownicy, muszę natychmiast go ratować! Albo: jaka szkoda, że nie możemy teraz pogadać, ale właśnie muszę iść do Muzeum Narodowego, żeby obejrzeć autoportret Jacka Malczewskiego. I znikali. Inni natomiast nie odbierali ode mnie telefonów. Pewność, że dzieje się coś niedobrego, zdobyłem na urodzinach pewnej znajomej, podczas których jubilatka uciekła z własnej imprezy, gdy rzuciłem niewinne zagajenie: „A kiedy byłem w Isfahanie…”. W ślad za nią ruszyli inni goście i zostałem zupełnie sam. Tak, wtedy pojąłem ostatecznie, że ludzie mają trochę dość mnie i moich perskich historii. Żona mi nawet wyznała, że wspólni znajomi prosili ją o informację, kiedy przychodzę do domu, i dopiero wtedy bezpiecznie wychodzili na miasto, mając pewność, że nie spotkają mnie gdzieś przypadkiem. Zacząłem rozsyłać SMS-y i maile, że dotarło do mnie, jaki byłem straszny, i przysięgam, że już nigdy nie powiem słowa o Iranie, ale z początku niezbyt w to wierzono. Bliski przyjaciel powiedział mi post factum, że myślał o operacji plastycznej, by móc spokojnie poruszać się po centrum Warszawy bez ryzyka wpadnięcia na mnie i wysłuchania kolejnego odcinka mojego słuchowiska. Nie było to łatwe, ale znajomi nie pryskają już na mój widok w podwórka jak bohaterowie Stawki większej niż życie na widok SS-manów. Także moja mama ponownie wpuszcza mnie do siebie i nie udaje, że jej nie ma w domu. Przestałem być trędowaty i niektórzy zaczynają się nawet radować na mój widok. Jak kiedyś. Ale niech moja historia będzie przestrogą dla tych wszystkich, którzy właśnie powrócili ze swej „podróży życia” i chcą się podzielić swymi przeżyciami ze światem. Gwarantuję wam: świat nie jest tym zainteresowany. Igor Zalewski
"Polacy są już wszędzie, nawet tam, gdzie alkohol jest nielegalny" [FELIETON]
- Tato, a tej zimy dokąd pojedziemy? Na Sri Lankę czy do Kambodży? – zapytał mój syn, drugoklasista. No tak, pomyślałem sobie, smarkaczowi się we łbie przewróciło. Kiedy ja byłem w jego wieku (zawsze marzyłem, żeby wykorzystać tę frazę, i wreszcie się udało), to tylko raz byłem na zimowisku w Przemyślu.
Poza tym chodziłem na sanki na pobliską górkę i na łyżwy do klubu sportowego OKS Start Otwock. Raz, na początku ferii, bawiliśmy się w kaskaderów, więc wróciłem do domu (dzieci wtedy łaziły samopas, co było przejawem barbarzyństwa lub normalności, jak kto woli) kompletnie przemoczony i resztę zimowych wakacji spędziłem w łóżku chory na zapalenie oskrzeli. To wtedy moja ciotka wpadła na pomysł, że spróbuje wyleczyć mnie koniakiem, bo rozgrzewa. Kuracja zaczęła się pomyślnie, bo po zażyciu lekarstwa podobno biegałem po domu bez przerwy przez 15 min. Niestety potem zaległem na dwa tygodnie. Ot, taka rodzinna opowiastka. Ale wróćmy do współczesności. Gdy już mi przeszła faza „kiedy ja byłem w jego wieku”, to pomyślałem sobie, że oburzam się zupełnie niesłusznie. Po pierwsze niewinne dziecię odziedziczyło uzależnienie po rodzicach i bardzo dobrze, że jest to skłonność do dalekich podróży w ciepłe kraje, a nie do koniaku. Po drugie – chłopak jest częścią większego trendu polegającego na tym, że Polacy masowo olewają wycieczki zorganizowane i samodzielnie ruszają odkrywać świat. Co zasadniczo jest bardzo zacnym zjawiskiem, które oczywiście posiada pewne minusy, jak na przykład wysyp blogów podróżniczych, do których czytania zmuszają cię ich autorzy. Ale przecież nie ma róży bez kolców. Kiedy jakieś 10 lat temu zaczęliśmy jeździć do Azji Południowo-Wschodniej, Polaków nie było tam zbyt wielu. W każdym razie rzadko ich spotykaliśmy. A potem zaczęło się zagęszczać. Najpierw natykaliśmy się na inne pary lub grupki młodych ludzi urządzających sobie namiastkę „gap year”. Potem zaczęliśmy spotykać rodziców z dziećmi, co akurat nam pasowało, bo też się dorobiliśmy własnego, a ono czasem chciało pogadać z rówieśnikiem, czy może raczej bardziej szczerze – nam się już nie chciało z nim gadać. Aż wreszcie pojawiły się siwowłose małżeństwa, co też nas bardzo ucieszyło, bo… no cóż, też już niedługo tacy będziemy. Nie wiem, jakie są krajowe statystyki, ale wydaje mi się, że podróżujemy na potęgę. Ostatnio byłem w Iranie, którego ponura, a niedorzeczna sława państwa z „osi zła” odstrasza jeszcze wielu turystów. Najczęściej spotykałem tam Niemców i Francuzów, ale ci byli w grupach zorganizowanych. No i sama wielkość tych nacji powoduje, że łatwo ich usłyszeć. Samodzielnie podróżowali przede wszystkim Holendrzy (najruchliwszy naród w Europie) oraz Australijczycy, których masowa obecność w najdziwniejszych zakątkach świata jest tak naturalna jak szum wody w klozecie. Jednych i drugich spotkałem na przykład w Varzaneh, małym miasteczku pośrodku niczego, słynnym z tego, że kobiety noszą tam białe czadory. Myślałem, że będę strasznie oryginalny, że tam dotarłem, i w marzeniach nadymałem się bardzo godnie, jaki to ze mnie podróżnik. I guzik. Nie dość, że miejscowy hotel był przepełniony, to jeszcze najliczniejszą w nim kolonią byli Polacy. Dodatkową parę spotkałem podczas wycieczki na pustynię, a na pustyni w ogóle ludzie raczej rzadko na siebie wpadają. I tak było ciągle. Jeśli panoszymy się w Iranie, gdzie alkohol jest nielegalny, to znaczy, że docieramy wszędzie. Spodziewam się zatem, że spotkamy naszych i na Sri Lance, gdzie wybieramy wkrótce. Cóż, dla naszych oszczędności to nie jest dobra wiadomość. Ale istnieje cień szansy, że syn będzie się kiepsko uczył i nie trzeba będzie płacić za jego studia. Igor Zalewski
"Tutaj gacie suszą się obok zabytków, a piłkarz czczony jest na ołtarzach" [FELIETON]
Igor Zalewski o tym, jak zobaczyć Neapol i przeżyć.
O istnieniu Neapolu dowiedziałem się, mając kilka lat. W latach 70. ubiegłego wieku moje ciotki i wujowie podróżowali po południowej Europie, korzystając z fiata 125p, przyczepy turystycznej oraz 120 dol. na łebka, które – dzięki łaskawości Edwarda Gierka – każdy obywatel PRL mógł nabyć w banku po oficjalnej stawce. Po powrocie ciotki i wujowie wiele opowiadali o Rzymie, Florencji czy Atenach. Natomiast Neapol nie wzbudził ich entuzjazmu. – Mówi się „zobaczyć Neapol i umrzeć”. Ale ja mogłam go sobie darować. Brudne, zapyziałe miasto – skwitowała moja ciotka. Nic dziwnego, że od tej pory Neapol zaczął mnie intrygować. Dość długo jednak nie mogłem się tam wybrać. Kiedy wreszcie nabyłem bilety lotnicze i ogłosiłem o tym światu, dostałem garść ostrzeżeń od znajomych. – Podobno brudno i śmierdzi – skrzywił się jeden. – Kradną – lakonicznie zauważył drugi. – Śmieci piętrzą się na ulicach – doniósł trzeci. – Mafia i bardzo tam niebezpiecznie – dorzucił czwarty. Żaden oczywiście w Neapolu nie był. Choć w największym mieście południowych Włoch mieszkał i tworzył Gustaw Herling-Grudziński, mamy do Neapolu dość lekceważący stosunek. A był moment, kiedy była to jedna z największych metropolii na świecie, co w dalekiej przeszłości zdarzało się ośrodkom europejskim rzadko. Wyjąwszy epizod starożytnego Rzymu i Konstantynopola, największe miasta zawsze funkcjonowały w ludnej Azji, przede wszystkim w Chinach, ale także muzułmańskich państwach Bliskiego Wschodu i Afryki. Na przełomie XVI i XVII w. tą hierarchią zachwiał Neapol, rządzony przez ultrakatolickich Hiszpanów. To z tych czasów pochodzi większość imponujących zabytków miasta. Neapol powitał nas wieczorną ulewą tropikalnych rozmiarów. Mimo to przed gmachem jakiegoś okazałego budynku dzieciaki z zapałem grały w piłkę nożną. Następnego dnia poszliśmy sprawdzić, co to za miejsce. Okazało się, że to katedra. I w tym momencie Neapol mnie podbił. Gdzie indziej na świecie małolaty mogłyby rozgrywać mecz u wrót reprezentacyjnej świątyni? Tak, to prawda. Neapol nie jest zadbany. Ale w przeciwieństwie do wielu historycznych miejsc, z których najstraszniejsza jest Wenecja, nie sprawia wrażenia dekoracji teatralnych rozstawionych dla turystów. Ten moloch tętni autentycznym życiem lokalsów, do którego podłączają się przyjezdni. W wąskich uliczkach Centro Storico egzystuje kilka punktów, gdzie sprzedaje się „najlepszą pizzę na świecie”, i do knajpek tych ustawiają się kolejki. Ale są w nich i Japończycy, i miejscowi mieszczanie, którzy nie wyobrażają sobie zjedzenia późnej kolacji poza swą ulubioną pizzerią. To wspaniale bezpretensjonalne miejsce, o czym przesądzają gacie i bielizna zwisające z okien na wąskich uliczkach, które niekiedy otulają wspaniale zdobione kapliczki z Matką Boską. Z okien zwisają jeszcze ogromne błękitne flagi FC Napoli, a w barach można napotkać ołtarzyki Diega Armanda Maradony, który niegdyś poprowadził klub do mistrzostwa Włoch. Całkiem możliwe, że kiedyś zostanie zastąpiony przez ikony Arkadiusza Milika. Na jednym z placów obejrzeliśmy sobie mecz ligowy, podczas którego Milik strzelił dwie bramki i całe miasto wiwatowało na jego cześć. Nie powiem, to było przyjemne, a popularność naszego napastnika bije ciepłym rykoszetem w Polaków. To zatem dobry moment, żeby odwiedzić miasto pod Wezuwiuszem. Złodzieja w Neapolu napotkaliśmy jednego. W podmiejskiej kolejce do Pompejów (strasznie zapyziałe wagony, nie da się ukryć) jakiś nastolatek próbował obrobić starszego brytyjskiego turystę, ale ten okazał się chyba byłym komandosem, bo spuścił niedoszłemu kieszonkowcowi niezły łomot. A w ruinach Pompejów czekała na nas wystawa rzeźb Igora Mitoraja. Nie zamierzam umierać po zobaczeniu Neapolu. Bo na pewno tam wrócę. Igor Zalewski
Jedziemy DO Czech, ale już NA Słowację, na Białoruś, na Węgry... "Zupełnie jakbyśmy walili na Pomorze czy na Śląsk" [FELIETON]
Igor Zalewski w swoim bardzo lingwistycznym felietonie pisze o tym, jak przeszłość odbija się czkawką językową.
Język polski lubi płatać figle. Jeżeli jedziemy za granicę, to zazwyczaj DO jakiegoś kraju. Do Niemiec, do Hiszpanii, do Wenezueli czy nawet do Australii. Ale jest kilka takich miejsce, NA które się wybieramy. I nie chodzi tu o wyspy, ale całkiem lądowe miejsca, z których niektóre są w ogóle pozbawione dostępu do morza. Dziwne, nie? Jedziemy do Czech, ale już na Słowację. Do Szwecji, ale na Litwę. Do Estonii, ale na Łotwę. No a poza tym na Ukrainę, na Białoruś, na Węgry. I… to już koniec tych NA. Wszędzie indziej podróżujemy DO. Nie jestem tak wielkim językoznawcą jak Józef Stalin, ale z tego, co wiem, to lingwistyczna pozostałość po mocarstwowym okresie w historii naszego kraju. Państwa, które miały kiedyś szczęście albo pecha znaleźć się w granicach Rzeczpospolitej Obojga Narodów, nasza tęskniąca za choćby malutkim imperium polszczyzna wciąż traktuje jako części naszego kraju. I dlatego na Węgry czy na Litwę walimy zupełnie tak samo jak na Pomorze czy na Śląsk. To taka nasza „bliska zagranica”, którą – jak się okazuje – mają nie tylko Rosjanie. Ale to jednak fajniej, jak mocarstwowa przeszłość odbija się czkawką językową, a nie uzbrojonymi po zęby oddziałami samoobrony. Z tych wszystkich NA najdziwniejsze jest węgierskie. Wciąż jeździmy na Węgry, chociaż żeby doszukać się wspólnego państwa z bratankami, trzeba się cofnąć aż do XV w. Wtedy to Jagiellonowie prowadzili dynastyczną ofensywę, prawie tak skuteczną jak Habsburgowie. W jej efekcie na królewskim tronie Węgier zasiadł Władysław zwany później Warneńczykiem. Później, czyli od momentu, kiedy biedaczysko poległ w bitwie z Turkami pod Warną. Mariaż polsko-węgierski trwał zatem ledwie chwilkę i zakończył się mało przyjemnie. Ale naszemu językowi to wystarczyło, żeby wrzucić Węgrów do niezbyt pojemnego woreczka z napisem NA. Tak swoją drogą – uwielbiam Węgry. Mimo że na pierwszy rzut oka wyglądają niepozornie, to chyba najdziwniejszy kraj w Europie. Ma stolicę nieproporcjonalnie wielką do reszty kraju. Węgry są małe, ale zjawiskowego Budapesztu nie powstydziliby się Francuzi czy Hiszpanie. Dysproporcja wzięła się stąd, że Węgry to kraj wyjątkowo niesprawiedliwie potraktowany po I wojnie światowej, kiedy to ograbiono ich ze sporej części terytorium. Zrobiono to zgodnie z zasadą „kowal zawinił, Cygana powiesili”. Dziwny jest też węgierski język, który nie pasuje do niczego, co pobrzmiewa w Europie. W rozwiązaniu tej lingwistycznej zagadki pomoże fakt, że to jedyny kraj na świecie, w którym dzieciom daje się na imię Attyla. Inni może by się wstydzili koligacji z Hunami. Ale Węgrzy nie. Jeździectwo (Hunowie podobno schodzili z koni równie niechętnie, co Amerykanie wychodzą z samochodów) przeżywa w tym kraju renesans, podobnie jak strzelanie z łuku. Co więcej, te dwie dziedziny często są łączone, więc w puszcie można sobie postrzelać z łuku, jadąc na koniu. Oczywiście jest to cholernie trudne, a trafienie w cokolwiek – niemożliwe. Jeśli się nie jest potomkiem Attyli lub – ewentualnie – Czyngis-chana. Dlatego przy niektórych winiarniach łucznicy mogą sobie poszyć do tarcz, stojąc na własnych nogach. Dzieciaki są zachwycone, a Ty, drogi podróżniku, możesz spokojnie raczyć się węgrzynami. W kwestii win jestem kompletnym amatorem, ale przy jednym będę się upierał – węgierskie trunki mają najwspanialszą na świecie relację ceny do jakości. Tam naprawdę za kilka złotych można napić się przedniego wina. A więc czas już wznieść okrzyk: NA Węgry! Igor Zalewski
(To nie jest artykuł o tym…) Jak w podróży najeść się za darmo?
„5 sposobów na darmowy nocleg". Znacie takie wpisy? Mnóstwo jest dobrych rad, jak by tu i co by tu zrobić, żeby w podróży nie wydać ani grosza. A od kiedy cokolwiek należy nam się za darmo?
A zatem jakie są sposoby na to, żeby najeść się za darmo w podróży? Nie znam, nie chcę znać takich sposobów i ty też nie powinieneś. Dlaczego? A od kiedy cokolwiek miałoby być za darmo? Z przerażeniem obserwuję trend rodzący się wśród podróżników, który polega nie tyle na niskobudżetowym podróżowaniu (to zupełnie co innego i tego już nikt nie powinien oceniać), ale na kombinowaniu, jak tu najeść się za darmo, przejechać się za darmo pociągiem czy przespać di na kempingu bez płacenia tak, żeby nikt nie zauważył. Ile to wpisów krąży po Internecie z historyjkami typu „umieraliśmy z głodu, bo wszystko poszło na piwo i już nie mieliśmy siły iść, więc w końcu jacyś starsi państwo się nad nami zlitowali i dali nam trochę swojego jedzenia…”. Rozumiem, że w życiu bywają skrajne sytuacje, gdy zostanie się okradzionym i człowiek zostaje bez grosza przy duszy i wtedy jednorazowa pomoc kogoś życzliwego jest na wagę złota. Co innego również, jeśli ktoś z własnej woli zechce nas podwieźć, ugościć czy poczęstować. Potraktujmy to wtedy jako przyjacielski gest, a nie jako regułę. Jeśli jedzie się z przekonaniem, że tak ma być cały czas i oczekuje się od wszystkich wsparcia tylko dlatego, że chcemy sobie popodróżować, to coś już zaczyna być nie tak. Skoro wiemy z góry, że nie stać nas na tą podróż, a na pewno nie stać na to, żeby mieć co zjeść, jest to chyba wystarczający znak, że na podróżowanie nie jesteśmy gotowi i potrzebujemy odrobinę więcej, niż samej chęci podbijania świata. Ostatnio obserwowanym hitem podróżniczego kombinatorstwa jest wbijanie się (dosłownie, bo chyba inaczej tego nazwać nie można) do pięciogwiazdkowych hoteli z basenem na dachu. Oczywiście taki basen jest tylko dla gości hotelowych i w większości przypadków potrzebna jest do niego karta hotelowa. I tu zaczyna się festiwal pomysłów jak to obejść. Czytałam różne: od udawania, że jest się hotelowym gościem, po podłączanie się pod jakąś akurat wchodzącą na basen grupę. I chyba najbardziej żenujący: proszenie hotelowych gości, żeby pożyczyli swoją kartę albo wprowadzili na ten basen, ukrywając pod ręcznikiem. To szaleństwo idzie jeszcze dalej, bo można się dowiedzieć, że np. Chińczycy są mili i fajni, bo pomagają, a Amerykanie to chamy, bo się nie zgodzili. Czytam i nie wierzę własnym oczom! Nie dość, że ktoś łamie prawo, to jeszcze szerzy kulturowe stereotypy o byciu fajnym i mniej fajnym, w sumie zwalając winę za niemożliwość wejścia przez jakiegoś „formalistę”. Bezczelność na wysokim poziomie. Wielu się udaje, wiadomo, my Polacy jesteśmy świetni w kombinowaniu i jeszcze uważamy to za naszą genialną cechę, z której warto być dumnym. Potem taki szczęśliwiec siedzi na tym basenie, wrzuca sobie selfie i wpis na forum, że właśnie wbił się "na nielegalu", jest cudownie, a życie jest piękne i na końcu jeszcze motywacyjne zdanie w stylu „W życiu wszystko jest możliwe, trzeba tylko wierzyć w swoje marzenia i nie poddawać się”. Wprawdzie potem wkroczyła ochrona i skończyło się na posterunku, ale konkluzja była taka, że policjanci spisali raport, byli sympatyczni i w końcu puścili, więc było warto! Wiecie co jednak jest najsmutniejsze? Nie ta osoba, która oszukała, ale komentarze pod jej wpisami pełne wsparcia i podziwu za odwagę, kreatywność i „życie pod prąd”. Czy naprawdę upadliśmy już tak nisko, że podziwiamy ludzi, którzy po prostu oszukują i nie płacą? Czy to jest nasz współczesny wzór do naśladowania i autorytet dla młodych ludzi i podróżniczy przykład? Część z tych ludzi jest bardzo młoda i może nie za bardzo rozumie, że to nie tylko jest nieuczciwe, ale po prostu żenujące i buduje fatalny obraz Polaków za granicą. Można by tu próbować tłumaczyć ich niedojrzałością, brakiem obycia itp. itd. Jednak to nie tylko licealiści tak myślą, ale jest też mnóstwo ludzi po 40., którym ten sposób myślenia jakoś nie przeszedł z wiekiem. Ostatnio słyszałam historię, którą opowiadało małżeństwo z Warszawy, 35-latkowie, oboje pracujący w korporacji i świetnie zarabiający. Wybrali się na wyjazd do Singapuru, polecając go wszem i wobec, bo to ciepły kraj i ogólnie „fajny”, i UWAGA – spokojnie można było spać przez tydzień na ławce w parku, bez wynajmowania hotelu. Trochę policja zganiała, ale ukryli się pod jakimś drzewem i dało radę. Ogólnie byli zachwyceni i dumni z siebie jak pawie, dając mnóstwo podróżniczych rad. Jak zatem nazwać tą sytuację w przypadku ludzi, których stać, a zachowują się jakby przymierali głodem? Czy to jest jakiś najnowszy trend i moda na podróżowanie będące przetrwaniem? Może to modnie pochwalić się potem w drogiej warszawskiej restauracji przy winie, jak to się wykiwało system? Czasem mam wrażenie, że ludzie już nie wiedzą, czym na siebie zwrócić uwagę. Czy we własnym kraju też śpisz w parku i prosisz przechodniów w swoim mieście, żeby dołożyli się do podróży do innej miejscowości? Pewnie nie wpadłoby Ci do głowy, aby to zrobić, to dlaczego jest to takie oczywiste w innym kraju? Śledzę wiele blogów i wiele forów podróżniczych z całego świata i problem żebrania na podróże nie jest ewenementem. Ostatnio po Internecie krążył artykuł o młodych Brytyjczykach (a zatem obywatelach wysoko rozwiniętego i bogatego kraju), którzy gdzieś w Azji Południowo-Wschodniej siedzieli i z kartką prosili o wsparcie na jedzenie i podróżowanie. A prosili ludzi znacznie biedniejszych od siebie, którzy tam walczyli o byt, a nie o kolorowe wakacje życia. Nie to żeby chciało im się zrobić cokolwiek, żeby te pieniądze zarobić. Łatwiej było siedzieć na ziemi, pić piwo i czekać, aż ktoś się ulituje. Innym problemem są drobne kradzieże, które nie są uznawane widocznie za nic złego, raczej za „koszt podróżowania, który musi ponieść świat”. Podczas swojej podróży po Azji czy Ameryce Południowej nie raz spotykałam skrajne sytuacje walki z przyjezdnymi, które stosują miejscowi. Od przywiązanych do stołu sztućców (nagminnie wynoszonych z restauracji), po kartki w publicznych toaletach proszące o to, aby nie myć się w zlewie albo w toalecie (prysznic jest obok, ale kosztuje np. dolara) i nie kraść mydła (w tym celu biedni lokalsi przywiązują je do kranu sznurkiem). Zdziwilibyście się, kto kradnie takie rzeczy – backpakerzy z bogatych krajów (inni tam nie jeżdżą). Wydaje im się, że są bardzo sprytni, bo jak zwiną mydło, to będą mieli na jedno piwo więcej. Jeśli pretenduje się do bycia obieżyświatem i osobą, która wiele widziała i wie, to tym bardziej powinno się uwzględnić kulturowe i społeczne uwarunkowania miejsc do których się jedzie. Zwłaszcza przyjeżdżając z bogatej Europy i z kraju rozwiniętego i wcale nie biednego. Tak, tak, Polska nie jest biednym krajem w porównaniu do reszty świata. Jesteśmy w 20% najbogatszych krajów na świecie. Według międzynarodowych standardów jesteśmy klasyfikowani jako high-income economy. Oznacza to, że każdy z nas ma możliwość, żeby pieniądze zarobić. Trzeba się tylko trochę wysilić i dać coś z siebie, a nie tylko czekać, aż ktoś się za nas tym zajmie. Przydałoby się mieć choć trochę wyczucia i nie prosić o finansowanie ludzi, którzy liczą każdy grosz. Zastanawiam się, skąd w ludziach bierze się taki sposób myślenia i takie wygodnictwo. A potem pojawia się program Azja Express i mam odpowiedź. Bogaci, zblazowani celebryci z wywieszonym językiem biegają po najbiedniejszych krajach typu Laos czy Indie (czyli tam, gdzie ludzie naprawdę muszą przetrwać za kilka dolarów dziennie i każdego dnia modlą się, żeby coś się zmieniło) i próbują sobie wyżebrać byt w ramach zawodów i zabawy. Obecnie uznaje się, że dwa miliardy ludzi na świecie głoduje i żyje w nędzy, o której my w Polsce nie mamy pojęcia. A ktoś robi z tego show i maszynkę do nabijania pieniędzy. To jest po prostu niemoralne i uczy braku szacunku, zrozumienia i empatii. Nie idźmy tą drogą i nie wspierajmy swoim zachowaniem podobnych trendów. Podróżujmy wtedy, gdy stać nas, by móc zobaczyć czyjś kraj na własną rękę, za własne pieniądze i z szacunkiem i klasą, na jakie to miejsce zasługuje. Ponadto nie zapominajmy, że nikt z nas nie jest samotną wyspą i nasze działania przekładają się na obraz Polaków na całym świecie. Czy naprawdę chcemy, aby patrzono na nas z nieufnością i zniesmaczeniem? I oddzielmy grubą kreską OSZUKIWANIE I KOMBINOWANIE od jeżdżenia ze skromnym budżetem. Bo podróżować niskobudżetowo a za darmo – to naprawdę robi różnicę. Zresztą znacie moje zdanie z innego wpisu na temat podróżniczego faszyzmu. Każdy może podróżować wedle własnych potrzeb i możliwości i innym nic do tego. Ale żebranie, spanie w parku pomimo tego, że jest to zabronione i włamywanie się na hotelowe baseny to już nie jest niski budżet, ale BRAK budżetu. Weźmy się wszyscy do roboty i jeśli chcemy podróżować i zwiedzać świat to najpierw nauczmy się na to zarabiać. Możecie się na mnie obrażać, ale w głębi serca wiecie, że mam rację i oszukiwanie jest po prostu złe. Autorka: Aleksandra Jaskółowska - podróżniczka i autorka międzynarodowego bloga o podróżach i aktywnym stylu życia www.travelandkeepfit.com. Odwiedziła ponad 65 krajów na 6 kontynentach. W wielu z nich pracowała naukowo i studiowała. Z zawodu jest psychologiem społecznym. To właśnie badania międzykulturowe były jednym z powodów jej podróży.
Nie mów "Chcę pogłaskać lwa" przy Igorze Zalewskim. Nigdy nie mów [FELIETON]
Udokumentowany jest przypadek kobiety, która posmarowała palce dziecka miodem, żeby niedźwiedź mógł go zlizać do kamery. Niestety miś źle zrozumiał wskazówki...
Może głupio to zabrzmi, ale brałem kiedyś udział w safari. Jeździliśmy po sawannach wielkim land roverem (tak naprawdę to była toyota, ale to znacznie gorzej brzmi) i oglądaliśmy te wszystkie nieprawdopodobne stworzenia. Przez pierwsze dwa dni czuliśmy się jak Noe na arce, ale trzeciego dnia cuda nam spowszedniały. Zblazowani olewaliśmy antylopy gnu i zebry, bez entuzjazmu łypaliśmy na lwy, po aparat sięgając, jedynie gdy kopulowały. Domagaliśmy się lampartów, gepardów i nosorożców, czyli towaru spod lady, niełatwo dostępnego. "Chcę pogłaskać lwa" W naszej grupce był koleś, który od początku wyprawy głosił, że chce pogłaskać lwa. Na początku było to zabawne, potem mniej zabawne, a w końcu zupełnie niezabawne. Rano mówiliśmy do siebie „dzień dobry”, a on odpowiadał: „Chcę pogłaskać lwa”. Trochę przypominał Katona kończącego każde przemówienie tą samą niezmienną frazą o Kartaginie, która powinna być zburzona. Ale Katon nie przemawiał 14 razy dziennie, a poza tym… jakby to powiedzieć… był Katonem. No więc traktowaliśmy tekst o głaskaniu lwów jako nieco zgrany żarcik, ale pewnego razu nasz kierowca znalazł lukę w tyralierze samochodów terenowych otaczających jakiegoś grubego zwierza (jak jest ciekawy okaz, natychmiast gromadzi się wokół niego tłum terenówek, zupełnie jak tłum ludzi przy Monie Lizie w Luwrze). Tym razem była to gromada lwów, którym przewodził samiec o wyjątkowo bujnej grzywie. Zatrzymaliśmy się ledwie parę kroków od niego, a on nawet na nas nie spojrzał. To bardzo sympatyczna cecha tych zwierząt – mają kompletnie w d... ludzi, trochę tak jak kiedyś monarchowie służbę. Dlatego określenie „król zwierząt” bardzo do tych kocurów pasuje. I wtedy nasz znajomy powiedział: „A ja chcę pogłaskać lwa”. Przewróciliśmy znudzeni oczami, jak moja 18-letnia córka, gdy mówię, że ją kocham. Ale on otworzył drzwi i zabrał się do wysiadania, rzucając do nas: „Róbcie zdjęcia”. Zbaranieliśmy. Przytomność umysłu zachował jedynie nasz przewodnik, który ryknął: „Gdzie leziesz, kretynie?!”. I rzucił się, żeby naszego głaskacza zatrzymać. Co mu się udało i dlatego ten felieton nie będzie miał zbyt krwistej puenty. Wszystko za selfie Ludzie dzisiaj są gotowi naprawdę na wiele, żeby strzelić fajną fotę albo nagrać śmieszny filmik. Oto symptomatyczny fragment książki Billa Brysona Piknik z niedźwiedziami: Ponieważ niedźwiedziowi nie przeszkadza, że jest filmowany, i nie zwraca większej uwagi na swoją publiczność, całkiem często się zdarza, że jakiś idiota podejdzie do niego i spróbuje go pogłaskać, poczęstować ciastkiem albo wykonać inny nierozsądny manewr. Udokumentowany jest przypadek kobiety, która posmarowała palce swojego dziecka miodem, żeby niedźwiedź mógł go zlizać do kamery. Miś źle zrozumiał zapisane w scenariuszu wskazówki i odgryzł niemowlęciu dłoń. Ludzie zgłupieli od smartfonów – ta myśl nie jest szczególnie odkrywcza. Dlatego zajmijmy się inną, która kiełkuje we mnie od pewnego czasu. Przemysł turystyczny pozwala nam obcować z niesamowitymi stworzeniami. Każde takie zetknięcie ma w sobie coś magicznego, oczywiście. Ale jak sobie przypomnę te land rovery (a tak naprawdę toyoty) na sawannie albo tłum ludzi oglądających orangutany w Sepiloku na Borneo, albo liczne w Azji ośrodki dla słoni, to dochodzę do przedziwnego wniosku, że to nie powinno być takie łatwe. Że to jakoś odrealnia te dzikie zwierzęta, pozbawia je dziczy, tak że nawet lwów i niedźwiedzi nie traktujemy poważnie. No bo czy ktokolwiek – nawet kretyn – sto lat temu chciałby podrapać za uchem baribala? Tekst: Igor Zalewski 2015
Jak niebiosa nie chciały, bym miał z nimi kontakt, a KFC owszem [FELIETON]
Igor Zalewski o swoich podróżach (prawie) duchowych.
No cóż, nie jestem typem szczególnie uduchowionym. Adam Mickiewicz raczej by za mną nie przepadał, bo mędrca szkiełko i oko silniej mówi do mnie niż czucie i wiara. Nie dla mnie medytacje na górze Athos, wśród prawosławnych mnichów (wypady na tę świętą górę były swego czasu modne pośród przedstawicieli polskiej elity finansowej i politycznej). Nie dla mnie sesje z jakimś guru, bo nie jestem w stanie utrzymać powagi i chichoczę jak na łacinie w liceum, gdy absolutnie trzeba było zachować powagę, bo łacinnica była postrachem całej szkoły. Nie dla mnie charyzmatyczni kaznodzieje i mędrcy, odkrywający sens życia. No, może sesje z amazońskimi szamanami i ich roślinnymi wywarami dawałyby mi pewną przyjemność. Ale umówmy się – to żadna duchowość. To czysta chemia i fizjologia. Te słowa brzmią może dość wyniośle, ale wcale takie nie są. Tak po prawdzie zazdroszczę ludziom, którzy przeżywają epifanie i metafizyczne orgazmy. Owszem, często bywają groteskowi, często udają, zazwyczaj wkurzają egzaltacją i bredzą jak potłuczeni. Łatwo ich wyśmiać i kiedyś robiłem to dość okrutnie, nawet chyba na tych łamach. Ale minęło parę lat i mam dla nich znacznie więcej zrozumienia. Cóż jednak poradzę, że na mnie nic nie działa. Jakiś czas temu pewien znajomy powiedział mi: „Byłem w Kandy. W Świątyni Zęba. I dopiero tam, kiedy zobaczyłem tych ludzi, poczułem powiew prawdziwej duchowości”. No to pojechałem do Kandy na Sri Lance, do najważniejszego sanktuarium buddyzmu, gdzie przechowuje się (podobno) jedyny doczesny szczątek Buddy. Czyli jego ząb, cudownie ocalony z pogrzebowego stosu. Co więcej, oderwałem rodzinę od oceanicznych uciech i pociągnąłem za sobą. W góry, w środek wyspy, ku metafizyce. Niebiosa jednak najwyraźniej nie chciały, bym miał z nimi jakiś kontakt, bo wylały na nas nieprawdopodobną o tej porze roku ilość deszczu. Lało i było zimno przez całe 3 dni naszej peregrynacji, więc dygotaliśmy nie z powodu wewnętrznych doznań, lecz temperatury. Żona i syn patrzyli na mnie złowrogo i mamrotali coś o plaży, ale ja ich zagrzewałem do walki i zapewniałem, że Świątynia Zęba to będzie coś. Kiedy dotarliśmy do Kandy, przestało padać. To było zachęcające. Ale kiedy stanęliśmy pod świątynią, natychmiast lunęło. Wyjęliśmy wszystkie parasole i płaszcze przeciwdeszczowe, w jakie po drodze się zaopatrzyliśmy. Zdjęliśmy natomiast buty (tak trzeba) i brodząc po kostki w zimnej wodzie, ruszyliśmy ku sanktuarium. Niecierpliwie czekałem na ten powiew. Powiew duchowości. Oczywiście nie nastąpił. Świątynia – o zgrozo! – zrobiła na nas dość cepeliowe wrażenie. Wierni potwornie się przepychali, zupełnie nie przypominali tych poczciwych Lankijczyków z realnego świata. Próbowałem przekonywać swoich bliskich, że jest niesamowicie, ale nie wydali się przekonani. Łypali na mnie i kichali. Po wszystkim poszliśmy na obiad do KFC, bo chwilowo mieliśmy dość curry, i to był ostateczny gwóźdź do trumny, w której została pochowana nasza duchowość. A jednak… Podczas prawie miesięcznego pobytu na Sri Lance (tak w ogóle to kapitalne miejsce, o ile nie leje) zagłębiłem się w siebie. Zrobiłem to w zaskakująco prosty sposób. Nie korzystałem z internetu. Po prostu w podróży chciałem odpocząć od tego, co mam w domu. Okazało się, że brak Facebooka i medialnych bodźców działa niesamowicie stymulująco na duszę, która nie zajmuje się pierdołami, więc zajmuje się sobą. Po prawdzie podczas tej wyprawy w głąb siebie nie odkryłem nic szczególnie ciekawego. Ale też niczego innego się nie spodziewałem. Autor: Igor Zalewski