Sprzeczne informacje z Egiptu. Czy słynnemu grobowcowi Tutanchamona grozi zawalenie?
Słynnemu miejscu pochówku faraona Tutanchamona w Dolinie Królów grozi zawalenie. Niezbędna jest jego renowacja i wzmocnienie – wynika z badań naukowych. Tymczasem egipskie władze uspokajają: grobowiec jest stale monitorowany i znajduje się w dobrym stanie.
Grobowiec Tutanchamona jest, obok piramidy Cheopsa czy świątyni w Abu Simbel, jednym z najsłynniejszych zabytków faraońskiego Egiptu. Zbiorową wyobraźnię rozpala niezwykła historia odkrycia tego zabytku przez archeologa Howarda Cartera w listopadzie 1922 roku. Grobowiec należał co prawda do mało znanego króla, który władał wyjątkowo krótko, jednak miejsce jego ostatniego spoczynku było niemal nietknięte przez rabusiów. W środku znajdowały się setki bezcennych zabytków. Grobowiec na wieczność? Grobowiec Tutanchamona znajduje się w Dolinie Królów. Jest to miejsce, gdzie kilka tysięcy lat temu wykuto grobowce dla kilkudziesięciu faraonów egipskich. Znajdują się one pod ziemią i nie są widoczne tak jak wcześniejsze piramidy. Być może grobowce zaczęto wykuwać w skalnym podłożu, żeby nie rzucały się w oczy i nie kusiły rabusiów. Dzięki temu zmumifikowane ciała władców miały zachować się na wieczność. Niestety większość grobowców wyrabowano już w starożytności. A teraz na horyzoncie pojawiło się kolejne zagrożenie – brak stabilności geologicznej. Czy grobowiec Tutanchamona się wali? Egipski badacz, prof. Sayed Hemeda – szef Wydziału Konserwacji Architektury Uniwersytetu Kairskiego w Egipcie – opublikował w tym roku na łamach „npj Heritage Science” alarmujący artykuł. Wynika z niego, że stan grobowca Tutanchamona jest niepokojący. Do analiz wykorzystał m.in. trójwymiarowe modelowanie numeryczne, czyli jedno z nowoczesnych narzędzi cyfrowej archeologii. „Obecność poważnych pęknięć w stropach przedsionka i komory grobowej wokół głównego uskoku umożliwia przesiąkanie wody deszczowej, zagrażając integralności strukturalnej grobowca i jego wewnętrznym malowidłom ściennym” – pisze prof. Hemeda. W jego ocenie grobowiec Tutanchamona jest jednym z najgorzej zachowanych w Dolinie Królów. Do jego złego stanu przyczyniają się również tzw. powodzie błyskawiczne. Ekspert wskazuje, że problemem jest skała, w której wydrążono grobowiec, a mianowicie łupek, który nie jest zbyt wytrzymały. Inne grobowce wykonano w nieco bardziej stabilnym wapieniu. „Szczegółowa analiza grobowca Tutanchamona (KV62) dowiodła, że ten bardzo ważny zabytek prezentuje niskie współczynniki bezpieczeństwa dla stropów w obciążeniu statycznym i sejsmicznym. W związku z tym konieczne jest wdrożenie ukierunkowanego programu wzmocnień i renowacji” – zaznaczył naukowiec. Władze Egiptu: nie ma powodów do obaw Do krążących w mediach informacji na temat złego stanu grobowca odniósł się Mohamed Khaled, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności. Określił je w dzienniku „Ahram Online” jako „całkowicie bezpodstawne” i dodał, że grobowiec jest stabilny, a malowidła w dobrym stanie. Khaled poinformował, że Najwyższa Rada Starożytności przeprowadza rutynowe inspekcje grobowca we współpracy z Getty Conservation Institute (GCI). Jego wnętrze i mikroklimat są stale monitorowane, podobnie jak stabilność geologiczna. Widoczne na ścianach pęknięcia nie są nowe – podaje Khaled – ale pozostały niezmienione od czasu odkrycia grobowca. Jaka jest prawda na temat stanu zachowania słynnego zabytku? Zapewne poznamy ją w przyszłości. Źródła: npj Heritage Science, Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nie tylko Tutanchamon. Te skarby z egipskich grobowców niesłusznie pozostają w cieniu
Psusennes I mógłby być dzisiaj tak sławny jak Tutanchamon. Jednak jego grobowiec odkryto w niewłaściwym czasie. Inni pechowcy – Yuya i Tuya – byli z kolei „tylko” teściami faraona.
Spis treści: Para z rydwanem Faraon w srebrnej trumnie Kwestia szczęścia Z egipskimi grobowcami, skarbami i mumiami faraonów od razu kojarzy się imię Tutanchamona. Jego grobowiec odkryto w 1922 roku w Dolinie Królów i uznano za archeologiczne znalezisko wszech czasów. Dziś związane z Tutanchamonem zabytki i wystawy przyciągają miliony turystów. Dzieje się tak nie tylko za sprawą artystycznego kunsztu grobowej maski władcy, jego sarkofagu i trumien, w które zmumifikowane ciało złożone zostało jak w matrioszce. Nie tylko za sprawą wartości odnalezionych w grobowcu Tutanchamona przedmiotów. Swoje dołożyła też legenda, jakoby nad odkrywcami pod wodzą brytyjskiego archeologa i egiptologa Howarda Cartera ciążyła klątwa – w efekcie umierali jak muchy, jeden po drugim. Nie jest to prawda: jeden z badaczy wyliczył, że z 26-osobowej ekipy biorącej udział w otwarciu grobowca przez 11 lat zmarło sześć osób, co trudno uznać za porażająca statystykę. Dziś legendę Tutanchamona podgrzewa jeszcze osoba jego ojca – faraona Echnatona, reformatora i heretyka, usiłującego wprowadzić w Egipcie religię monoteistyczną. Żoną Echnatona była zaś przepiękna Nefretete (Nefertiti), której olśniewające starożytne popiersie znajduje się w berlińskim Neues Museum-Muzeum Egipskim. Nefertiti nie była wprawdzie matką Tutanchamona, jednak dziesięć lat temu pojawiły się podejrzenia, że do jej nieodkrytego jeszcze miejsca pochówku prowadzi tajne przejście właśnie z komory grobowej Tutanchamona. Sensacja nie została potwierdzona, pochówku szuka się jeszcze gdzie indziej. Jednak wokół Tutanchamona i jego krewnych wciąż panuje szum. A co by było, gdyby jego grobowca do dziś nie odnaleziono? Jakim innym egipskim znaleziskiem byśmy się tak zachwycali? Para z rydwanem Niemal równie niesamowitego odkrycia dokonał w roku 1905 w Dolinie Królów brytyjski egiptolog James E. Quibell. Pracował pod patronatem amerykańskiego milionera Theodore’a M. Davisa (notabene znajomego Howarda Cartera i innych badaczy zaangażowanych później w poszukiwania grobowca Tutanchamona). W grobowcu znanym jako KV46 Quibell znalazł miejsce spoczynku egipskiego arystokraty imieniem Yuya i jego żony Tuyi. Pochówek nie był nienaruszony: brakowało w nim klejnotów, perfum i ozdób z cennych kruszców, skradzionych przez złodziei w starożytności. Lecz i bez tego grobowiec zawierał nieotwarte monumentalne sarkofagi z mumiami, ozdobne krzesła, pięknie wykonane łóżka, lustro, urny, skrzynki, sandały, perukę, a nawet rydwan. Yuya i Tuya żyli w XIV wieku p.n.e. Yuya nie był faraonem, lecz dworzaninem i urzędnikiem wysokiej rangi. Mieli córkę Tiye, która została żoną faraona Amenhotepa III oraz matką Echnatona. A zatem Yuya i Tuya to pradziadkowie Tutanchamona. Część egiptologów uważa, że Yuya nie był rodowitym Egipcjaninem, lecz pochodził z terenów Syrii. Ba, niektórzy marzyli nawet, że to biblijny Józef, żydowski doradca faraona! W rzeczywistości Yuya był królewskim teściem i dowódcą jego rydwanów, czołgów tamtej epoki. Z tego powodu w grobowcu znalazł się wóz bojowy. Dziś mumie obojga, jak też eksponaty z ich grobowca znajdują się w kairskim Muzeum Egipskim. Pozostają jednak w cieniu wspaniałości Tutanchamona, choć wcześniej uważano je za jedne z najdonioślejszych znalezisk w dziejach egiptologii. Faraon w srebrnej trumnie Podobnie jest ze znaleziskami z Tanis. To miejsce dobrze znają fani Indiany Jonesa z filmu „Poszukiwacze zaginionej arki”. Spektakularnych odkryć dokonał tam francuski egiptolog Pierre Montet. Sęk w tym, że do najważniejszych doszło w roku 1939 – a więc 17 lat po odkryciu grobowca Tutanchamona i u zarzewia II wojny światowej. Świat miał wtedy już swój ikoniczny egipski skarb, a w obliczu międzynarodowego konfliktu zbrojnego wszystko schodziło na dalszy plan. Tymczasem Montet znalazł trzy nietknięte grobowce faraonów z XI–IX wieku p.n.e. – Psusennesa I, Amenemope i Szeszonka II – oraz kilka wcześniej naruszonych przez złodziei. Największe wrażenie robił ten pierwszy. „Wejście do komnaty zagradzały drzwi z granitowego bloku, które przesuwały się na rolkach wykonanych z brązu. Po ich otwarciu oczom badaczy ukazało się długie, wąskie pomieszczenie, wystarczająco duże, aby zmieścić trumnę z różowego granitu z wyrzeźbioną na wieku figurą Psusennesa jako boga Ozyrysa. U stóp sarkofagu znajdowały się naczynia wypełnione złotem i srebrem oraz urny kanopskie zawierające wewnętrzne organy króla. W zewnętrznym sarkofagu znajdował się sarkofag antropoidalny z czarnego granitu, a w nim srebrna trumna i – jak w przypadku Tutanchamona – złota maska. Ciało króla było chronione ozdobnymi amuletami z cennych metali i kamieni półszlachetnych” – opisywał brytyjski egiptolog dr Steven Snape w „Dziejach archeologii”. Także te skarby można obecnie podziwiać w Muzeum Egipskim w Kairze. I zastanawiać się, czy słusznie znajdują się w cieniu Tutanchamona i jego grobowca… Kwestia szczęścia Rzuca się w oczy, że ani Psusennes I, ani Yuya i Tuya nie byli pierwszoplanowymi postaciami z historii starożytnego Egiptu. Lecz nie był nią także Tutanchamon, a nie przeszkodziło mu to stać się bohaterem w zbiorowej wyobraźni miłośników historii i turystów. Tak się składa, że mumie, skarby, grobowce i skrytki najważniejszych dla historii Egiptu faraonów – jak choćby Ramzesa II, Totmesa III czy Amenhotepa III – znajdowano najczęściej w różnych miejscach, częściowo złupione, uszkodzone. Także prezentowane są w różnych instytucjach, np. mumie ponad dwudziestu starożytnych faraonów znajdują się na specjalnej ekspozycji w otwartym w 2021 roku Narodowym Muzeum Cywilizacji Egipskiej w Kairze. Nie ma jednak wraz z nimi ich grobowych skarbów, nie ma opowieści i legend o odkryciach. Archeolodzy jednak wciąż pracują i sporo pozostało w Egipcie do odkrycia. Są nawet tacy, którzy wierzą, że mumie Cheopsa czy Chefrena – twórców gigantycznych piramid na płaskowyżu w Gizie – wcale nie przepadły, lecz wciąż można je odnaleźć. Nawet bez złotych skarbów, byłaby to historia przebijająca opowieści z Tutanchamonem. Źródła: Paul G. Bahn (red.), „Dzieje archeologii. 100 wielkich odkryć”, Videograf, Katowice 1996 Maria Sole Croce, Alessandro Bongioanni (red.), „The illustrated guide to the Egyptian Museum in Cairo”, The American University in Cairo Press, 2001 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Grobowiec Tutanchamona. Gdzie jest, jak go odkryto, jakie krył tajemnice? Czy istniała klątwa Tutenchamona?
To zaledwie jeden z kilku niesplądrowanych grobowców faraonów egipskich. Zawierał nietkniętą mumię i liczne skarby. Poznajcie historię i tajemnice otaczające grobowiec Tutanchamona, określanego czasem również jako Tutenchamon.
W tym artykule: Tutanchamon – kim był? Grobowiec Tutanchamona – gdzie jest? Sarkofag Tutanchamona Maska Tutanchamona Klątwa Tutanchamona Nie tylko grobowiec Tutanchamona. Odkryto więcej grobowców faraonów Grobowiec Tutanchamona (KV62) to jeden z najsłynniejszych zabytków na świecie. Pochowano w nim Tutanchamona, faraona z XVIII dynastii. Tutanchamon rządził starożytnym Egiptem od 1333 do 1323 r. p.n.e. Grobowiec został odkryty przez Howarda Cartera (1874-1939) 4 listopada 1922 roku. Prace sfinansował Lord Carnarvon, który był angielskim arystokratą i wielkim amatorem wykopalisk i archeologii. Tutanchamona określa się czasem Tutenchamonem, ale poprawna wersja brzmi Tutanchamon. Elementem imienia faraona jest słowo anch, oznaczające po egipsku życie. Jego symbolem jest popularny hieroglif, tzw. krzyż anch (ankh). To hieroglif wyobrażający dwa związane ze sobą kawałki sznura. Egipscy bogowie ofiarowywali anch, czyli nieśmiertelność faraonom. Tutanchamon – kim był? 3400 lat temu Amenhotep, drugi z synów faraona Amenhotepa III, później znany jako faraon Echnaton, porzucił swoje rodowe imię oraz religię. Opuścił ówczesną stolicę Egiptu – Teby (dzisiejszy Luksor). Zbudował nowe miasto Achet-Aton (Horyzont Atona), dziś noszące nazwę Amarna. Miało ono być stolicą jego nowego państwa i głównym ośrodkiem nowej religii. Echnaton wraz ze swoją żoną Teje wznieśli tam wielką świątynie poświęconą Atonowi – bogu słońca. Opiekowała się faraonem, czczono ją jak boginię. Egipski minister otworzył jej grobowiec dla turystów Turyści będą mogli wejść do grobowca kobiety, któta opiekowała się Tutanchamonem. Po śmierci Echnatona jego 10-letni syn Tutanchamon został władcą Egiptu. Powrócił do tradycyjnego egipskiego politeizmu. W wieku 12 lat musiał poślubić księżniczkę Anchesenaton, swoją przyrodnią siostrę. Przeniósł stolicę Egiptu do Memfis. Początkowo nosił imię Tutanchaton, ale w czwartym roku panowania zmienił je jednak na Tutanchamon. Jego żona Anchesenaton zmieniła imię na Anchesenamon. Badania genetyczne mumii wykazały, że Tutanchamon chorował na malarię i miał płaskostopie prawej nogi i końsko-szpotawą lewą stopę. Przebył też skomplikowane złamanie nogi. Te czynniki doprowadziły do śmierci władcy Egiptu w młodym wieku. W chwili śmierci Tutanchamon miał 19 lat. Grobowiec Tutanchamona – gdzie jest? Odkrycie grobowca Tutanchamona było jednym z największych odkryć archeologicznych początku XX wieku. W egipskiej Dolinie Królów wykopaliska prowadzono od końca XVIII wieku. Jednak większość znajdujących się tam grobowców została obrabowana. Egipski minister: "W grobowcu Tutanchamona są ukryte pomieszczenia" W grobowcu Tutanchamona w Dolinie Królów niemal na pewno znajdują się jeszcze dwie nieodkryte komory; jedna z nich może być miejscem pochówku macochy faraona, pięknej Nefretete - podał w c... Dolina Królów znajduje się w pobliżu egipskiego miasta Luksor. Carter i Carnarvon dostali w 1914 r. koncesję na wykopaliska w tej lokalizacji. Archeolodzy postanowili usunąć znane od dawna pozostałości antycznych baraków dla robotników zatrudnionych przy wykonywaniu grobowców i kopać pod nimi. W 1922 r. trafili tam na kamienne schody i drzwi. 26 listopada otworzyli komorę grobowca Tutanchamona. Tego dnia padło słynne zdanie, które wypowiedział Carter, zaglądając ze święcą do wnętrza grobowca: „Widzę cudowne rzeczy!". Badania grobowca były wielkim przedsięwzięciem i trwały 8 lat. Przed wyniesieniem zabytków wszystko dokładnie udokumentowano. Wykonane też liczne fotografie prezentujące oryginalne położenie obiektów. Obecnie w grobowcu znajduje się tylko mumia faraona. Natomiast większość zabytków przeniesiono do Wielkiego Muzeum Egipskiego na Płaskowyżu Giza obok piramid. Co ciekawe, rabusie dostali się do grobowca już w starożytności, jednak nie udało im się ukraść zbyt wiele kosztowności. Grobowiec krótko potem opieczętowano i dotrwał do naszych czasów. Sarkofag Tutanchamona Na odkrywcach wielkie wrażenie zrobiło wyposażenie grobowca Tutanchamona. Znaleziono w nim m.in. trzy łoża, posąg i tron. Wszystkie te obiekty wykonano ze szczerego złota. Wśród znalezisk były też cztery pozłacane rydwany, skrzynie grobowe, trzy trumny w kształcie postaci faraona, włożone jedna w drugą, a także złota maska pośmiertna. Słynny sztylet Tutanchamona wcale nie pochodził z Egiptu? Przełomowe odkrycie archeologów Zagadka słynnego „kosmicznego” sztyletu króla Tutanchamona w końcu została rozwiązana. Najnowsze badania udowodniły, że broń nie została wykuta w Egipcie. Najcenniejszym znaleziskiem była dobrze zachowana mumia Tutanchamona. Jej badania rozpoczęły się w 1925 r. Mumia była pochowana w sarkofagu wykonanym z kwarcytu, ale jego pokrywa była granitowa. Według naukowców sarkofag pierwotnie był przeznaczony dla innej osoby, ale po śmierci Tutanchamona zmieniono rzeźbienia. Łącznie w grobowcu Tutanchamona znaleziono ponad 5 tys. obiektów. Maska Tutanchamona Do cennych zabytków znalezionych w grobowcu Tutanchamona należy też złota maska faraona. Znajdowała się ona na twarzy mumii. Jej waga to 10 kg, a długość to 54 cm. Maska Tutanchamona była bogato zdobiona: barwionym szkłem, fajansem, kwarcem, karneolem, obsydianem, lapis lazuli. Na ramionach maski znajdują się hieroglify z zaklęciem z egipskiej „Księgi umarłych”. Maska obecnie znajduje się w muzeum w Kairze. Klątwa Tutanchamona Śmierć archeologa George’a Carnarvona dała początek plotkom o klątwie Tutanchamona. Odkrywca zmarł wskutek zainfekowania ranki na policzku, która powstała kilka miesięcy wcześniej po ukąszeniu komara. Powieściopisarka Marie Corelli opublikowała wówczas w kilku gazetach artykuł. Twierdziła w nim, że dotarła do starożytnego arabskiego tekstu mówiącego o tym, iż intruzów zakłócających spokój zmarłych faraonów czeka śmierć z powodu zatrucia truciznami umieszczonymi w grobowcach. Odnaleziono 2 olbrzymie sfinksy w starożytnej egipskiej świątyni "milionów lat" Archeolodzy znaleźli dwa wapienne posągi z wizerunkiem faraona Amenhotepa III. Figury przypominają sfinksy i mają ok. 8 metrów długości. W ciągu ośmiu lat po odkryciu grobowca z klątwą Tutenchamona powiązano śmierć ok. 20 osób. Pojawiały się domysły, że może to być spisek lub efekt działania ukrytych w grobowcu bakterii. Howard Carter ogłosił jednak, że grobowiec Tutanchamona nie zawierał żadnych niebezpiecznych bakterii. Nad wejściem do grobowca nie było też żadnej inskrypcji z klątwą. Z badań naukowych wynika, że członkowie ekipy odkrywców grobowca Tutanchamona żyli średnio po 70 lat. Howard Carter zmarł 17 lat po otwarciu komory grobowej. Aż do 1934 roku domniemana klątwa nie zabiła żadnej osoby asystującej przy odwijaniu mumii królewskiej. Wygląda na to, że żadnej klątwy lub tajemniczej choroby, której źródłem miał być grobowiec po prostu nie było. Nie tylko grobowiec Tutanchamona. Odkryto więcej grobowców faraonów Panuje powszechne przekonanie, że grobowiec Tutanchamona jest jedynym nieobrabowanym grobowcem faraońskim. Nie jest to jednak prawda. Francuski archeolog Pierre Montet przebadał w czasie II wojny światowej kilka grobowców królewskich w egipskiej Delcie Nilu, w miejscowości Tanis. Były to pochówki władców XXI i XXII dynastii: Psusenesa, Amenemopego, Osorkona II i Szeszonka III. Władali Egiptem około 3 tysiące lat temu. W grobowcach były wspaniałe kamienne sarkofagi, niektóre wykonane ze srebra, złote maski i biżuteria. Sukces ten przyćmiła jednak wojna i niewiele na ten temat donosiły światowe media, mimo że ranga odkrycia była porównywalna do grobowca Tutanchamona. Nieznane grobowce są nadal odkrywane w Dolinie Królów, w sąsiedztwie grobowca Tutanchamona. W ostatnich latach archeolodzy natknęli się na dwa, ale nie były tak spektakularne jak ten, należący do młodego faraona.
Kto rządził Egiptem po śmierci Tutanchamona? O władzę desperacko walczyła wdowa po młodym faraonie
Tutanchamon był ostatnim męskim członkiem XVIII dynastii. Objął władzę jako młody chłopiec, lecz zmarł po zaledwie po 10 latach swoich rządów. Po jego śmierci rozpoczęła się gra o tron Egiptu, a historycy twierdzą, że jedną pretendentek do przejęcia władzy była wdowa po Tutanchamonie – Anchesenamon.
W tym artykule: Grobowiec Tutanchamona to jedyny niesplądrowany grobowiec w Dolinie Królów Przedwczesna śmierć młodego faraona doprowadziła do walki o władze Anchesenamon zwróciła się po pomoc do Hetytów Koniec królewskiej linii XVIII dynastii Odkrycie grobowca Tutanchamona w 1922 roku było wielkim przełomem w światowej archeologii. 4 listopada Howard Carter napisał w swoim dzienniku, że tego dnia odnaleziono pierwsze stopnie, które prowadziły do nieznanej wcześniej krypty grobowej. 19 dni później odsłonięto wrota wejściowe i odkryto pieczęcie, na których widniały słowa „Neb-cheperu-Re”. Było to imię tronowe faraona, o którym niewiele wówczas wiedziano. Grobowiec Tutanchamona to jedyny niesplądrowany grobowiec w Dolinie Królów Był to jedyny niesplądrowany grobowiec faraona, w którym znajdowała się nietknięta mumia i liczne skarby. Chociaż wrota nosiły ślady włamania, złodziejom nie udało się wejść do środka. W kolejnych latach odbywały się badania nad tym, kim był człowiek, którego pochowano w jednym z wielu grobowców Doliny Królów. Naukowcy ustalili, że Tutanchamon był faraonem z XVIII dynastii. Nazywany czasem Tutenchamonem, władał starożytnym Egiptem od 1333 do 1323 r. p.n.e. Władzę objął jako 10-letni chłopiec. Zmarł prawdopodobnie jako nastolatek, tuż przed swoimi 20. urodzinami. Tutanchamon objął władzę po śmierci swojego ojca Echnatona i krótkim panowaniu króla Smenchkare, który zmarł w ciągu pierwszego roku swych rządów. Młody władca poślubił swoją przyrodnią siostrę Anchesenamon, która w chwili ślubu miała 12–15 lat. Była to jedna z sześciu córek Echnatona i królowej Nefertiti. Uważa się, że za decyzją o umieszczeniu Tutanchamona na tronie stał wezyr Aj, który był również dziadkiem żony nowego władcy i miał olbrzymie wpływy na królewskim dworze. Zaginiony skarb Tutanchamona. Archeolodzy znaleźli ślady wskazujące, gdzie może się znajdować 4 listopada 1922 roku brytyjski archeolog Howard Carter odkrył grobowiec mało znanego, młodziutkiego faraona Tutanchamona. Odkrycie rzuciło zupełnie nowe światło na przeszłość Egiptu. We ... 10-letni faraon nie mógł sam sprawować władzy. W jego imieniu powołano regentów, którymi zostali Aj oraz Horemheb (ten drugi wiele lat później zostanie ostatnim faraonem XVIII dynastii). Historycy uważają, że byli najważniejszymi doradcami, którym Tutanchamon zawdzięcza swoje sukcesy i przeprowadzony program restauracji państwa. Przedwczesna śmierć młodego faraona doprowadziła do walki o władze Badania przeprowadzone w pierwszej dekadzie XXI wieku wykazały, że młody władca cierpiał na malarię i to właśnie ta choroba przyczyniła się do jego przedwczesnej śmierci. Wcześniejsze hipotezy głosiły, że faraon doznał ciężkiego złamania nogi, a powikłania doprowadziły do zgonu. Naukowcy uważają jednak, że możliwe jest, że te oba te czynniki miały wpływ na zakończenie życia Tutanchamona. Faraon nie miał żadnego bezpośredniego następcy tronu. Anchesenamon urodziła mu dwóch synów, lecz dzieci przyszły na świat martwe. Dowody wskazują, że po śmierci Tutanchamona nowym faraonem został Aj. Jednak żeby tak się stało, wezyr musiał poślubić wdowę po poprzednim władcy. Starożytne listy wskazują na to, że Anchesenamon była temu przeciwna i nie zamierzała ani wychodzić za swojego dziadka, ani oddawać w jego ręce władzy. Naukowcy twierdzą, że Anchesenamon wysłała list do króla Hetytów, którzy byli wrogami Egipcjan. Królowa miała napisać, że boi się o swoją przyszłość i chciałaby poślubić hetyckiego księcia, który zostałby wówczas królem Egiptu. Listy są częścią hetyckiej kroniki, która została zapisana na glinianych tabliczkach. Stanowią dzieje panowania Suppiluiliumy I. – Mój mąż umarł i nie mam syna. Ludzie mówią, że ty masz wielu synów. Jeśli przyślesz mi jednego z twych synów, stanie się on mym małżonkiem, ponieważ nie chcę wziąć jednego z mych sług (poddanych), aby zrobić z niego swego męża… Boję się – tak miały brzmieć słowa wciąż młodej królowej. Anchesenamon zwróciła się po pomoc do Hetytów Zwrócenie się egipskiej królowej do wrogich Hetytów było tak nieprawdopodobne, że nikt w to nie uwierzył, nawet adresaci listu. Anchesenamon wkrótce wysłała kolejną wiadomość, w której próbowała udowodnić prawdziwość swoich intencji. – Gdybym miała syna, czyż pisałabym do obcego kraju w sposób uwłaczający mnie i memu krajowi? Nie wierzysz mi i nawet mówisz podobną rzecz! Ten, który był moim mężem, nie żyje, i nie mam synów. Daj mi jednego z twych synów, a będzie on mym mężem i królem Egiptu – pisała zdesperowana Anchesenamon. Historycy uważają, że trzy miesiące po otrzymaniu pierwszego listu król Hetytów wysłał do Egiptu jednego ze swoich synów. Książę Zannanza nigdy jednak nie doczekał się małżeństwa z wdową po Tutanchamonie. W kronikach hetyckich czytamy, że na granicy z Egiptem został zamordowany. Wraz z nim umarła również ostatnia nadzieja królowej. Być może przeczuwała, jaki los ją spotka, gdy poślubi swojego wezyra Aja. Nie miała szans na samodzielne sprawowanie władzy, w odróżnieniu od królowej Hatszepsut czy Kleopatry. Koniec królewskiej linii XVIII dynastii Dowody archeologiczne wskazują, że ostatecznie doszło do ślubu Aj z Anchesenamon. Świadczyć ma o tym pierścień, na którym wygrawerowano ich imiona. W ten sposób Aj, który nie należał do XVIII dynastii, stał się pełnoprawnym władcą Egiptu. Co ciekawe, w grobowcu wezyra w Dolinie Królów nie ma żadnej wzmianki o wdowie po Tutanchamonie. Symbole egipskie i ich znaczenie – co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? Symbole egipskie towarzyszyły właściwie każdemu etapowi rozwoju cywilizacji nad Nilem. Jakie znamy symbole egipskie? Znaczenie najważniejszych z nich rozszyfrowujemy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/symbole-egipskie-i-ich-znaczenie-co-zdobilo-egipskie-swiatynie-i-obeliski-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-1ffce78.jpeg" width="938" height="651" alt="Symbole egipskie i ich znaczenie - co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" title="Symbole egipskie i ich znaczenie - co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" /> Nie wiadomo dokładnie, co stało się z nią dalej działo. Jedna z hipotez zakłada, że została zamordowana zaraz po ślubie, ponieważ Aj potrzebował jej tylko po to, żeby zostać faraonem. W grobowcu natomiast znaleźć można informacje o Ti, która nazywana jest „wielką małżonką” i królową Egiptu. Badacze twierdzą, że była to druga żona Aja, z którą ożenił się tuż po śmierci swojej wnuczki. Pewne jest jedno. Wraz ze śmiercią Anchesenamon, córki Echnatona i królowej Nefertiti, zakończyła się królewska linia XVIII dynastii. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W egipskim Luksorze odkryto królewski grobowiec. Czy pochowano w nim żonę jednego z faraonów?
Archeolodzy twierdzą, że odnaleźli grobowiec sprzed 3500 lat, który należał do jednego z władców XVIII dynastii. To okres, w którym Egiptem rządzili m.in. słynna Hatszepsut oraz młody faraon Tutanchamon.
W tym artykule: Do kogo należał odnaleziony w Luksorze grobowiec? Grobowiec był w bardzo złym stanie Krytycy uważają, że odkrycie ma jedynie zwrócić uwagę na otwarcie nowego muzeum Wielkie Muzeum Egipskie ma zostać otwarte w tym roku Dzisiejszy Luksor w południowym Egipcie to jedno z najbardziej turystycznych miejsc w kraju. Miasto nazywane jest największym muzeum świata, ponieważ odkryto tam najwięcej zabytków i grobowców z czasów faraonów. To region, który w przeszłości był jednym z ważnym centrów kulturowych. To właśnie w Dolinie Królów pochowano najsłynniejszych władców jednej z największych cywilizacji w historii. Do kogo należał odnaleziony w Luksorze grobowiec? Okazuje się, że u wybrzeży Nilu wciąż jest jeszcze wiele do odkrycia. Zespół egipskich i brytyjskich archeologów poinformował, że udało im się w trakcie najnowszych wykopalisk odnaleźć królewski grobowiec, który pochodzi sprzed ok. 3500 lat. Badacze twierdzą, że mógł należeć do jednego z faraonów lub ich najbliższych krewnych z XVIII dynastii, która władała krajem w latach 1550–1292 p.n.e. Grób odnaleziono na zachodnim brzegu rzeki, właśnie w Dolinie Królów. Grobowiec Tutanchamona. Gdzie jest, jak go odkryto, jakie krył tajemnice? Czy istniała klątwa Tutenchamona? To zaledwie jeden z kilku niesplądrowanych grobowców faraonów egipskich. Zawierał nietkniętą mumię i liczne skarby. Poznajcie historię i tajemnice otaczające grobowiec Tutanchamona, okreś... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/grobowiec-tutanchamona-gdzie-jest-jak-go-odkryto-jakie-kryl-tajemnice-czy-istniala-klatwa-tutenchamona-fot-editorfrommars-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-8f1806e.jpeg" width="933" height="700" alt="Grobowiec Tutanchamona. Gdzie jest, jak go odkryto, jakie krył tajemnice? Czy istniała klątwa Tutenchamona? (fot. Editorfrommars, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Grobowiec Tutanchamona. Gdzie jest, jak go odkryto, jakie krył tajemnice? Czy istniała klątwa Tutenchamona? (fot. Editorfrommars, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> – Pierwsze odkryte przez nas elementy wewnątrz grobowca są charakterystyczne dla czasów XVIII dynastii. To czas, w którym Egiptem władali m.in. Akhenaton, Tutanchamon oraz królowa Hatszepsut – stwierdzili w oficjalnym oświadczeniu archeolodzy. Grobowiec był w bardzo złym stanie Piers Litherland, archeolog z Uniwersytetu w Cambridge twierdzi, że w środku złożona została żona jednego z władców lub księżniczka jednego z Totmesów. Naukowcy przyznają, że to bardzo ważne odkrycie, ponieważ większość krewnych władców oraz ich partnerów pozostaje nieodkryta. Badacze przyznają jednak, że bardzo trudno będzie dowiedzieć się, do kogo należał grobowiec, ponieważ wnętrze było w bardzo złym stanie. W przeszłości grób został dotknięty przez powodzie. Komory wypełniły się osadami wapiennymi i piaskiem, a większa część napisów grobowych została zniszczona. Badacze planują jednak dalsze badania, które pozwolą odkryć tożsamość pochowanych w grobowcu osób. Krytycy uważają, że odkrycie ma jedynie zwrócić uwagę na otwarcie nowego muzeum Jednak w środowisku archeologów pojawiły się głosy krytyki. Część badaczy uważa, że nowe odkrycie ma na celu jedynie zwrócenie uwagi wokół Doliny Królów. Władzom kraju zależy na tym, aby turyści znów odwiedzali Egipt. Szczególnie, że branża turystyczna bardzo ucierpiała podczas pierwszych lat pandemii COVID-19. Wcześniej poważnego kryzysu doświadczyła w wyniku tzw. arabskiej wiosny, czyli serii protestów społecznych i politycznych, która dotknęła kraje arabskie w latach 2010–2012. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> To nie pierwszy raz, gdy Egipt spotyka się z podobnymi zarzutami. W maju ubiegłego roku zespół naukowców poinformował, że w trakcie ostatnich wykopalisk odnalazł 250 pięknie zdobionych, drewnianych sarkofagów oraz niezwykłe posągi egipskich bóstw. Wielkie Muzeum Egipskie ma zostać otwarte w tym roku Wśród nich był również posąg Imhotepa, czyli pierwszego architekta, który odpowiada m.in. za budowę piramidy Dżesera. Kierownik wykopalisk Mostafa Waziri przekazał wówczas, że głównym celem wykopalisk jest odnalezienie grobowca Imhotepa. Jednak krytycy znów stwierdzili, że badania mają charakter bardziej promocyjny niż naukowy. Władzom zależało bowiem, aby o Egipcie zrobiło się głośno w związku z otwarciem nowego muzeum, którego premiera przekładana jest już od 2018 roku. Wielkie Muzeum Egipskie w Gizie miało ostatecznie zostać otwarte pod koniec 2022 roku. Tak się jednak nie stało. Przedstawiciele obiektu przyznali, że ostatecznie otwarcie odbędzie się już w tym roku. Jest jednak na co czekać. We wnętrzu znajdziemy ok. 100 tys. eksponatów z czasów starożytnego Egiptu, w tym większość skarbów należących do faraona Tutenchamona oraz odnalezioną zawartość jego grobowca. W muzeum wystawione zostaną również łodzie słoneczne Cheopsa. Egipcjanie mają nadzieję, że ich kraj znowu stanie się ważnym ośrodkiem turystycznym. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Gizie odkryto setki sarkofagów. Znaleziono w nich dobrze zachowane mumie
Niedaleko grobowca Tutanchamona w Gizie archeolodzy odkryli setki grobowców, w których znajdowały się mumie. Naukowcy sugerują, że byli to wyznawcy faraona Teti, którego ludzie czcili jak boga.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli kilkaset nowych grobowców w Gizie Egipcjanie czcili faraona Tetiego jak boga W sarkofagach znajdowały różne cenne artefakty Wielkie Muzeum Egipskie ma wystawiać ok. 100 tysięcy eksponatów Ponad 100 lat temu, tuż przed tym, jak odkryto grobowiec Tutanchamona, archeolodzy sądzili, że w Dolinie Królów wszystko zostało już znalezione. 4 listopada 1922 roku brytyjskiemu odkrywcy, Howardowi Carterowi, udało się odnaleźć niesplądrowany grób młodego faraona, co rzuciło nowe światło na historię starożytnego Egiptu. Archeolodzy odnaleźli kilkaset nowych grobowców w Gizie Przez ostatnie dwa lata w Sakkarze odbywały się wykopaliska archeologiczne na miejscu starożytnej nekropolii. To właśnie tutaj w przeszłości odnaleziono m.in. piramidę Dżesera, Tablicę z Sakkary, pierwsze mastaby i świątynie Serapisa. Podczas ostatnich badań naukowcom udało się odnaleźć sarkofagi, w których znajdowały się bardzo dobrze zachowane mumie. Badacze twierdzą, że w grobowcach pochowano najważniejszych generałów i doradców Tunanchamona. To nie wszystko. Archeolodzy prowadzili również wykopaliska w piramidzie, która należała do Tetiego, władcy starożytnego Egiptu i założyciela VI dynastii. Faraon rządził krajem w okresie ok. 2347–2337 p.n.e. Okazało się, że w pobliżu grobowca króla, znajdował system szybów, w którym umieszczono ok. 300 sarkofagów. Wszystkie pochodzą z czasów Nowego Państwa. Był to okres w dziejach Egiptu, który trwał od XVI do XI wieku p.n.e. Egipcjanie czcili faraona Tetiego jak boga – W okresie Nowego Państwa Teti był traktowany i czczony jak bóg. Właśnie dlatego ludzie chcieli być pochowani w jego pobliżu – mówił w rozmowie z Live Science Zahi Hawass, jeden z czołowych egiptologów na świecie, który brał udział w wykopaliskach i były minister starożytności kraju. Archeolog przyznaje, że Teti był czczony nawet 1000 lat po swojej śmierci, a ludzie chcieli być przez swoje bóstwo chronieni. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> – Większość pochówków, które odkryto w Sakkarze, pochodziła albo ze Starego Państwa, albo z Epoki Późnej. Teraz udało nam się znaleźć 22 połączone szyby, które leżą na głębokości od 9 do 18 metrów. W każdym z nich znajdują się groby z Nowego Państwa – dodaje uczony. W sarkofagach znajdowały różne cenne artefakty Hawass podkreśla, że każdy odnaleziony sarkofag ma swój unikatowy charakter. Widoczne są na nich twarze mężczyzn i kobiet. Są również zdobione scenami z Księgi Umarłych. Widnieje na nich również wizerunek czterech synów Horusa. To Hapi, Imset, Duamufet i Kebehsenuf. Według dawnych wierzeń, mieli oni chronić organy zmarłych. Archeolodzy przyznają, że najbardziej zaskoczył ich stan mumii. Większość była bardzo dobrze zachowana. – To pokazuje, że proces mumifikacji osiągnął szczyt świetności w okresie Nowego Państwa. – twierdzi prof. Hawass. Uczony przekazał, że jeden sarkofag wykonany został z litego złota. Ponadto we wnętrzu niektórych trumien odkryto różne artefakty, które należały do zmarłych. To między innymi figurki, małe posągi przedstawiające bogów oraz jedną z najstarszych gier planszowych na świecie – senet. Co więcej, jedna z mumii trzymała w dłoni metalowy topór. Prawdopodobnie był to ważny żołnierz z okresu Nowego Państwa. Wielkie Muzeum Egipskie ma wystawiać ok. 100 tysięcy eksponatów Część z odnalezionych artefaktów ma trafić do kolekcji Wielkiego Muzeum Egipskiego, które zostanie otwarte w przyszłym roku. To inwestycja, którą Egipt zaplanował już wiele lat temu i ma być wizytówką kraju. Na wystawach mają znaleźć się najważniejsze przedmioty związane ze starożytną cywilizacją kraju wraz z jej osiągnięciami. Muzeum ma wystawiać m.in. wyposażenie grobowca Tutanchamona oraz łodzie słoneczne Cheopsa. Część z nich ma zostać wystawiona po raz pierwszy w historii. Łącznie ma znaleźć się tam ponad 100 tysięcy eksponatów. Władze kraju chcą, aby inauguracja była wielkim wydarzeniem. Mają wziąć w nim udział przedstawiciele wszystkich krajów na świecie. Ma to być jeden z najnowocześniejszych kompleksów muzealnych, jakie kiedykolwiek zbudowano. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zaginiony skarb Tutanchamona. Archeolodzy znaleźli ślady wskazujące, gdzie może się znajdować
4 listopada 1922 roku brytyjski archeolog Howard Carter odkrył grobowiec mało znanego, młodziutkiego faraona Tutanchamona. Odkrycie rzuciło zupełnie nowe światło na przeszłość Egiptu. We wnętrzu krypty odnaleziono mnóstwo kosztownych artefaktów, ale część z nich została skradziona. Nowe ślady wskazują, że mógł stać za tym… sam Carter.
W tym artykule: Niezwykłe i niespodziewane odkrycie grobowca Tutanchamona Howard Carter zabrał część artefaktów faraona Śledztwo wykazało, gdzie znajdują się skradzione przedmioty Dlaczego Howard Carter nielegalnie zabrał te przedmioty? Grupa archeologów, którymi kierował Howard Carter, prowadziła badania w Dolinie Królów od 1917 roku. Prace miały zacząć się wcześniej, ale I wojna światowa opóźniła start misji. Po 5 latach bezowocnych poszukiwań egipskich artefaktów sponsorom kończyła się cierpliwość. Jednak brytyjski naukowiec wciąż wierzył, że dolina nie jest jeszcze całkowicie przebadana. Udało mu się wybłagać kolejny sezon poszukiwań. Niezwykłe i niespodziewane odkrycie grobowca Tutanchamona Przypadek zdecydował, że Carter zapisał się na zawsze na kartach historii i archeologii. Członek jego zespołu natrafił na rzeźbiony kamień, który okazał się szczytem zakopanych schodów. 4 listopada 1922 roku napisał w swoim dzienniku „Znaleziono pierwsze stopnie grobowca”. Archeologom wchodzącym do niezidentyfikowanego grobowca towarzyszyła nieopisana ekscytacja. 23 listopada Howard Carter odsłonił wrota wejściowe i znalazł pieczęcie, na których widniały słowa „Neb-cheperu-Re”. Było to imię tronowe Tutanchamona, faraona, o którym niewiele wówczas wiedziano. Okazało się, że naukowców ktoś wcześniej uprzedził, a wrota nosiły ślady włamania. Na szczęście złodzieje nie zdołali wejść do skrzyni grobowej i nie naruszyli mumii. Klątwa Tutanchamona miała zabijać ludzi. Jak było naprawdę? Klątwa Tutanchamona przed laty fascynowała ludzi na całym świecie. Szybko okazało się jednak, że w legendzie jest wiele nieścisłości. To, co chwilę później zobaczyli badacze, przeszło ich najśmielsze oczekiwania. We wnętrzu znajdowały się złote łoża, tron i sarkofag, naturalnej wielkości posągi, które strzegły komory grobowej oraz ponad 200 sztuk biżuterii królewskiej. Howard Carter zabrał część artefaktów faraona Egipskie prawo było jasne. Wszelkie odkryte artefakty, które znajdowały się w grobowcu, należą do Egiptu jako część dziedzictwa narodowego kraju. Jednak szybko okazało się, że część odnalezionych przedmiotów, które odkryto 100 lat temu, zaginęła. Nowe dowody, które zostały zaprezentowane podczas konferencji w Luksorze, wskazują, że niektóre z nich mogły zostać bezprawnie wywiezione przez samego Howarda Cartera. Marc Gabolde, francuski egiptolog i profesor na Uniwersytecie Paul-Valéry w Montpellier przekazał na konferencji prasowej, że udało mu się zidentyfikować część spośród zaginionej biżuterii Tutanchamona. Uczony przeanalizował fotografie, które zrobił w latach 20. XX wieku Harry Burton i porównał je z artefaktami, które są w zbiorach muzeów oraz domach i portalach aukcyjnych na świecie. Śledztwo wykazało, gdzie znajdują się skradzione przedmioty Prof. Gabolde odnalazł m.in. szeroki ozdobny kołnierzyk, który umieszczony był na klatce piersiowej młodego faraona. Uczony twierdzi, że był podzielony na fragmenty, a jego części znajdują się dziś w różnych miejscach na świecie. Naukowiec stworzył jego wirtualną rekonstrukcję, którą przedstawił na konferencji w Luksorze. Francuz zaznaczył przy tym, że udało mu się zidentyfikować tylko kilka fragmentów kołnierza. Francuski egiptolog uważa, że ozdobny kołnierz jest jednym z przedmiotów zabranych przez Cartera. Niektóre fragmenty znajdują się w amerykańskim Muzeum Sztuki Nelson-Atkins w Kansas City. Co ciekawe, elementy artefaktu faraona stały się także częścią naszyjnika, który ostatni raz widziany był na aukcji w 2015 roku w słynnym Christie’s. Anonimowy posiadacz próbował go sprzedać, jednak bezskutecznie. Naukowiec z Montpellier wytropił również koraliki, które pierwotnie znajdowały się na nakryciu głowy faraona. Prof. Gabolde odnalazł je w Muzeum Sztuki w Saint Louis. Obecnie są częścią naszyjnika, który jest elementem kolekcji stałej. Muzeum przyznało, że koraliki mogą pochodzić z grobowca Tutanchamona. Inny skradziony przez Cartera artefakt znajdował się w Metropolitam Museum of Art in New York, ale ten został zwrócony Egiptowi w 2011 roku. Dlaczego Howard Carter nielegalnie zabrał te przedmioty? Nieznane są dokładne motywy, dlaczego Howard Carter zabrał cenne przedmioty z grobowca Tutanchamona. Niektórzy eksperci twierdzą, że nie chodziło raczej o zysk materialny. Być może archeolog chciał część przedmiotów podarować znajomym, a część samodzielnie poddać renowacji. Historycy przyznają, że na przełomie XIX i XX wieku etyka i moralność archeologów była zgoła odmienna od dzisiejszej, co przekładało się na takie zachowania. Królowa Hatszepsut – kim była pierwsza kobieta, która została faraonem? Królowa Hatszepsut zdobyła zaskakująco władzę w pokojowy sposób i panowała przez 21 lat. Ludzie ją kochali, choć nie było miejsca dla kobiety na męskim tronie. Jak starożytny Egipt ją ... Tutanchamon („żywy obraz Amona”) urodził się ok. 1342–1339 r. p.n.e. W latach 1333–1323 p.n.e. był władcą Egiptu i faraonem XVIII dynastii. Był niezwykle młodym królem. Objął tron w wieku zaledwie 10 lat, po śmierci królowej Nefertiti. Podczas swoich rządów odrzucił monoteistyczny kult Atona, który wprowadził Echnaton, na rzecz tradycyjnego egipskiego politeizmu. Zmarł niespodziewanie w 1323 p.n.e. Prawdopodobnie chorował na malarię. Źródło: Archeological Institute of America. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W starożytnej egipskiej nekropolii odnaleziono 250 mumii i posągi bogów. Czy uda się odnaleźć grobowiec Imhotepa?
W olbrzymiej nekropolii znajdowały się m.in. posągi z brązu sprzed 2500 lat. Jeden z nich przypomina Imhotepa, który uważany jest za pierwszego budowniczego Egiptu.
W tym artykule: Egipscy archeolodzy odnaleźli 250 drewnianych sarkofagów Oprócz sarkofagów odnaleziono również posągi egipskich bóstw W listopadzie tego roku otwarte zostanie Wielkie Muzeum Egipskie Co zobaczyć w Egipcie? Sakkara to miasto, które wciąż jest pełne tajemnic. W tym miejscu pochowano najstarszych królów i największych dostojników kraju. Uważa się, że to właśnie w tym pradawnym cmentarzysku spoczywa Narmer, pierwszy znany król Egiptu. Na początku maja polscy archeolodzy odnaleźli grobowiec urzędnika, który był odpowiedzialny za tajne dokumenty faraona. Tym razem to egipscy badacze dokonali równie sensacyjnego odkrycia. Egipscy archeolodzy odnaleźli 250 drewnianych sarkofagów 30 maja zespół naukowców z Egiptu poinformował, że w trakcie ostatnich wykopalisk odnaleźli 250 pięknie zdobionych, drewnianych sarkofagów. Archeolodzy stwierdzili, że pochodzą z ok. V w. p.n.e. Wewnątrz znajdowały się bardzo dobrze zachowane mumie. Co więcej, w jednej ze starożytnych trumien znaleziono kompletny i zapieczętowany papirus. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> Mostafa Waziri, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności Egiptu powiedział mediom, że dokument został przesłany do naukowej analizy. Według Waziriego jest to prawdopodobnie papirus, który odnosi się do Księgi Bram lub Księgi Umarłych. To święte staroegipskie teksty, które opisują przejście duszy zmarłego do następnego świata. W jednym z sarkofagów znajdował się dobrze zachowany papirus, fot. Ziad Ahmed/Getty Images Oprócz sarkofagów odnaleziono również posągi egipskich bóstw W trakcie wykopalisk odnaleziono również 150 posągów wykonanych z brązu. Archeolodzy potwierdzili, że przedstawiają one egipskie bóstwa. Jedna z nich przedstawia Imhotepa. To pierwszy architekt i lekarz, który znany jest z imienia z pisanych źródeł historycznych. W Egipcie całkiem przypadkiem odkryto „złote miasto”. Przez stulecia pozostawało ukryte pod piaskiem Kiedy w Polsce wciąż trwają poszukiwania „złotego pociągu”, w Egipcie archeolodzy przypadkiem trafili na ruiny zaginionego „złotego miasta”. Do odkrycia doszło w południowej prowinc... Imhotep uważany jest za legendarnego budowniczego starożytnego Egiptu. Był wezyrem faraona Dżesera, który panował tych 2690-2670 p.n.e. To właśnie Imhotep zbudował słynną piramidę schodkową w Sakkarze na cześć swojego króla. Dwa tysiące lat po jego śmierci Egipcjanie zaczęli traktować go jak boga. Mostafa Waziri przekazał, że głównym celem tych wykopalisk jest odnalezienie grobowca Imhotepa. Figurki, które przedstawiają egipskich bogów, fot. Mohamed Abdel Hamid/Getty Images Pozostałe figury przedstawiały m.in. Anubisa, Bastet, Hathor, Nefertum, Izydę i Ozyrysa. Najstarsze pochodzą sprzed ok. 2500 lat. Artefakty wraz z sarkofagami zostaną teraz przetransportowane do Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie, które ma zostać otwarte jeszcze w tym roku. W listopadzie tego roku otwarte zostanie Wielkie Muzeum Egipskie Władze chcą, aby kraj ponownie stał się ważnym ośrodkiem turystycznym. W listopadzie tego roku ma odbyć się wielka parada w Luksorze. Głównym jej celem jest celebracja odkrycia grobu faraona Tutenchamona przed stu laty. W 2022 roku przypada również 200. rocznica powstania egiptologii, więc jest co świętować. Osiągnięcia starożytnego Egiptu – co wynaleźli starożytni Egipcjanie? Cywilizacja starożytnego Egiptu przetrwała trzy tysiące lat i w tym czasie zdołała dokonać wielu osiągnięć, które imponują nawet dziś. Co wynaleźli mieszkańcy królestwa faraonów? Rząd Egiptu ma nadzieję, że ostatnie odkrycia pomogą przywrócić do życia branżę turystyczną, która wielokrotnie zmagała się z kryzysami w ciągu ostatnich lat. W 2011 roku turystyka Egiptu przeżyła pierwszy poważny kryzys w wyniku „arabskiej wiosny”. Z kolei prawie dekadę później nadeszła pandemia koronawirusa, która na dwa lata mocno ograniczyła podróże zagraniczne. Co zobaczyć w Egipcie? Egipt to kraj, który w większej części położony jest na północnym-wschodzie Afryki, a półwysep Synaj w zachodniej Azji. Graniczy z Izraelem, Palestyną, Sudanem oraz Libią. W Egipcie współczesny świat przenika się ze starożytnym. W tym miejscu duch starożytnej cywilizacji jest wiecznie żywy. Oto najważniejsze zabytki Egiptu, które każdy powinien zobaczyć: Piramidy w Gizie Wielki Sfinks w Gizie Dolina Królów w starożytnych Tebach Luksor i Świątynia Narodzin Amona w Karnaku Piramida schodkowa Dżesera w Sakkarze Świątynia Hatszepsut w Deir el-Bahari Piramida Łamana Dahszur Kolosy Memnona Świątynia w Abu Simbel Źródło: Egipskie Muzeum Turystyki i Starożytności.
W Egipcie całkiem przypadkiem odkryto „złote miasto”. Przez stulecia pozostawało ukryte pod piaskiem
Kiedy w Polsce wciąż trwają poszukiwania „złotego pociągu”, w Egipcie archeolodzy przypadkiem trafili na ruiny zaginionego „złotego miasta”. Do odkrycia doszło w południowej prowincji Luksor. Według wstępnych założeń, przeszukiwany teren miał być miejscem lokalizacji starożytnej kaplicy.
W tym artykule: Jak powstało „złote miasto” w Egipcie? Archeolodzy na tropie „złotego miasta” Co skrywa „złote miasto”? Miasto z czasów faraona Amenhotepa III Brytyjski dziennik „The Sun” uznał odkrycie „złotego miasta” przez egipskich archeologów za najważniejsze odkrycie minionego roku. Co więcej, wiele osób śmiało przyznaje, że odnalezione ruiny sprzed ponad 3400 tys. lat to największe tego typu znalezisko archeologiczne od 1922 roku, kiedy naukowcy trafili na grób Tutanchamona. Jak rodziła się historia tego miejsca, które w czasach Imperium Egipskiego było jedną z kluczowych osad przemysłowych? Czytaj już teraz poniżej. Egipt zmienia stolicę. Co zastąpi Kair? Egipt dołącza do grona państw, które przeniosły swoje stolice na kompletne pustkowie. Jak powstało „złote miasto” w Egipcie? 3400 lat temu Amenhotep, drugi z synów faraona Amenhotepa III, później znany jako faraon Echnaton porzucił swoje rodowe imię, religię i opuścił ówczesną stolicę Egiptu – Teby (dzisiejszy Luksor). Tym samym Echnaton zapoczątkował poważne zmiany w Egipcie. Zbudował miasto Akhetaten (dziś noszące nazwę Amarna), które miało być stolicą jego nowego państwa, a zarazem głównym ośrodkiem nowej religii. To tam Echnaton wraz ze swoją żoną Nefertiti wznieśli wielką świątynie poświęconą Atonowi – bogu słońca. Niestety, tak miasto, jak i kult nowej religii nie przetrwały długo. Po śmierci Echnatona jego syn Tutanchamon został władcą Egiptu i odwrócił się od kontrowersyjnej spuścizny ojca. Dlaczego doszło do kontrowersyjnej kulturowej i religijnej rewolucji? Dotychczas spekulowano, że powodem reform Echnatona mógł być rosnący wpływ kapłanów Amona. Faraon obawiał się ograniczenia władzy, dlatego rozpoczął rewolucję religijną, jednocześnie doprowadzając do zmiany urzędników piastujących istotne funkcje. Z tego samego powodu wyniósł się z Teb, aby założyć nową stolicę, w której mógł sprawować niepodzielną władzę. Historycy i archeologowie sądzą, że nowe światło na historię „buntu” Echnatona mogą rzucić najnowsze wykopaliska. Uważają, że odpowiedź na pytanie, dlaczego porzucił on Teby, może leżeć w odkryciu przemysłowej metropolii znajdującej się na terenie Luksoru, czyli dawnych Teb. W najnowszych badaniach opublikowanych na początku kwietnia, odkrycie to nazwano „zaginionym złotym miastem Luksoru”. Archeolodzy na tropie „złotego miasta” Na ślady zaginione „złotego miasta” po raz pierwszy natrafiono we wrześniu 2020 roku. Od tego czasu archeologom pracującym w Egipcie udało się odkryć jedynie powierzchnię rozległego stanowiska. Wciąż tajemnicą pozostaje, co kryje się pod powierzchnią, ale już teraz mówi się o tym, jak istotne to odkrycie może być dla rozumienia całej historii starożytnego Egiptu. – Nie ma co do tego wątpliwości – to naprawdę fenomenalne znalezisko. To ważna migawka w czasie – egipska wersja Pompejów – mówi Salima Ikram, archeolożka, która kieruje oddziałem egiptologii na Uniwersytecie Amerykańskim w Kairze. Zagadka krzyczącej mumii rozwiązana. Znamy przyczynę śmierci Dzięki badaniom tomograficznym udało się ustalić przyczynę śmierci „krzyczącej kobiety”, której liczącą 3 tysiące lat mumię znaleziono ponad 130 lat temu w egipskim grobowcu. Miejsce wykopalisk, w którym znaleziono zaginione miasto, łączy się ze starym i nowym terenem znanym z bogactwa archeologicznego. Na północy znajduje się świątynia grobowa Amenhotepa III, a na południu Medinet Habu - świątynia grobowa zbudowana dla Ramzesa III ok. 1152 roku p.n.e. Archeolodzy zaczęli przeszukiwać teren między tymi dwiema świątyniami w nadziei, że było to miejsce lokalizacji starożytnej kaplicy, w której poddani Tutanchamona mieli umieszczać jedzenie i przedmioty pogrzebowe, które ofiarowywali mu, gdy zmarł (ok 1325 roku p.n.e.). Zamiast tego na wskazanym obszarze naukowcy odkryli coś zupełnie innego - zygzakowate ściany z cegły mułowej o wysokości do trzech metrów i stosy starożytnych artefaktów z epoki Amenhotepa III. Co skrywa „złote miasto”? Poszczególne struktury są wypełnione przedmiotami codziennego użytku, z których wiele dotyczy produkcji artystycznej i przemysłowej. Wśród zabudowań są domy, w których mogli mieszkać robotnicy, piekarnia i kuchnia, w innych znaleziono przedmioty związane z produkcją metalu i szkła. Natrafiono też na budynki, które wydają się związane z administracją, a nawet na cmentarz wypełniony wykutymi w skale grobowcami. Nie ustalono jeszcze, jak rozległe i jak gęsto zaludnione mogło być odkryte miasto, ale dzięki hieroglifom umieszczonym na niektórych przedmiotach archeolodzy mogą oszacować datę jego istnienia. Na przykład naczynie zawierające dwa galony gotowanego mięsa zostało opatrzone datą 37, która odpowiada okresowi panowania Amenhotepa III i hipotetycznego wspólnego panowania tego faraona wraz z synem Echnatonem. Skarabeusze, cegły, naczynia i inne przedmioty noszą królewską pieczęć Amenhotepa III. Niektóre z odkrytych budynków noszą też imię Echnatona – mówi Betsy Bryan, profesor sztuki egipskiej i archeologii na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. Bryan, która nie brał udziału w wykopaliskach, odwiedziła je w dniu, w którym archeolodzy znaleźli fragment glinianego sufitu z hieroglifami jednoznacznie nawiązującymi do Echnatona. Zdaniem Bryan, pomimo odniesień do młodszego faraona, miasto było częścią kompleksu pałacowego jego ojca. Możliwe, że „złote miasto” tak doskonale się zachowało paradoksalnie dzięki porzuceniu przez Echnatona. Choć jego syn, Tutenchamon, ponownie korzystał z przypałacowej metropolii Amenhotepa III, sam założył nową stolicę w Memfis. Cztery odrębne warstwy osadnicze na miejscu wykopalisk pokazują okresy użytkowania sięgające do koptyjskiej epoki bizantyjskiej (III – VII wiek naszej ery). Następnie opuszczone miasto pokryło się piaskiem i pyłem i tak przetrwało nieodkryte aż do XXI wieku. Miniaturowe mumie miały skrywać ludzkie serca. Egiptolodzy znaleźli coś ciekawszego Zaglądając pod zewnętrzną warstwę sarkofagów dla miniaturowych mumii naukowcy spodziewali się znaleźć serca. Samodzielne wysyłanie w zaświaty tych organów stanowiło okazjonalnie częś... Miasto z czasów faraona Amenhotepa III „Zaginione złote miasto” pochodzi z czasów faraona Amenhotepa III z XVIII dynastii, który panował między około 1386 a 1353 rokiem p.n.e. i przewodził epoce niezwykłego bogactwa, władzy i luksusu. Uważa się, że w ostatnich latach Amenhotep III krótko rządził u boku swojego syna, Echnatona (zwanego też Amenhotepem IV). Kilka lat po śmierci ojca Echnaton zerwał ze wszystkim, za czym opowiadał się jego poprzednik. Podczas swoich 17-letnich rządów (w latach 1353-1336 p.n.e.) próbował wywrócić do góry nogami całą egipską kulturę, porzucając tradycyjny panteon bogów, z wyjątkiem jednego – boga słońca Atona. Wtedy też zmienił imię z Amenhotep IV na Echnaton, co oznacza „oddany Atenie”. „Heretycki faraon” przeniósł też królewską siedzibę z Teb na północ, do zupełnie nowego miasta, które nazwał Akhetaten. Po jego śmierci pamięć o nim niemal zaginęła, nowo zbudowana stolica została opuszczona, a samego Echnatona zaczęto wymazywać z kart historii. Dopiero ponowne odkrycie Amarny (dzisiejsza nazwa Akhetateny) w XVIII wieku rzuciło nowe światło na losy tego buntowniczego władcy. Źródło: National Geographic Artykuły, które mogą Cię zainteresować: Naukowcy przypadkiem odkryli zaginiony skarb Montezumy W 1981 r. w stolicy Meksyku odnaleziono wyjątkową złotą sztabkę. Czy tam właśnie może być ukryty skarb Montezumy i Azteków? Kim był Montezuma II i w jaki sposób przepadł jego legendarn... Czy król Midas istniał naprawdę? Sensacyjne odkrycie w Turcji Amerykańscy archeolodzy trafili na trop tajemniczej cywilizacji. Ta kultura najpewniej doprowadziła do upadku państwa, którego władcą był król Midas. Archeolodzy trafili na ślady Kościoła Apostołów w Galilei. Lokalizacja starożytnej świątyni przez setki lat pozostawała tajemnicą. Przez ponad 1000 lat archeolodzy uznawali Betsaidę za miejsce zaginione. To biblijne miasto wraz z Kafarnaum i Korozain tworzyło tzw. trójkąt ewangeliczny, w którym Jezus najczęściej naucza...
Sarkofag egipski. Jak starożytni Egipcjanie chowali swoich zmarłych?
Sztuka pogrzebowa starożytnego Egiptu do dziś budzi zachwyt. Jej symbolem jest m.in. bogato zdobiony sarkofag egipski. Jak powstawały te antyczne trumny?
W tym artykule: Skąd pochodzi nazwa sarkofag? Sarkofag egipski – budowa i zdobienia Czym były Teksty Sarkofagów? Znane sarkofagi egipskie Starożytne sarkofagi egipskie są ozdobą wielu muzeów. Podziw zwiedzających budzą liczne zdobienia i wciąż żywe kolory. Najbardziej wystawne sarkofagi były miejscem ostatniego spoczynku władców Egiptu – faraonów. Niestety, większość z nich nie dotrwała do naszych czasów. Skąd pochodzi nazwa sarkofag? Samo słowo „sarkofag” pochodzi z języka greckiego. „Sarx” oznacza ciało, a „phagein” – pożeranie. Sarkofag jest więc czymś, co pożera ciało człowieka. Nazwa ta pochodzi od sposobu pochówku zmarłych stosowanego do dziś w niektórych rejonach Grecji i Azji Mniejszej. Miniaturowy sarkofag z mumią egipskiego dziecka. Ma 2000 lat Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge ustalili, że wewnątrz muzealnego eksponatu, egipskiego miniaturowego sarkofagu sprzed ponad 2000 lat, znajdują się szczątki dziecka z niedonoszonej ciąży €.. Ciało składa się w kamiennej trumnie na kilka lat. Gdy kości zostaną oczyszczone z tkanek miękkich, sarkofag zostaje otwarty. Szczątki są przenoszone np. do urny. Sarkofag zaś można wykorzystać ponownie. Warto zwrócić uwagę na to, że sarkofag egipski nie był wykorzystywany w ten sposób. Jednak grecka nazwa, zlatynizowana i rozpropagowana przez Pliniusza Starszego, przylgnęła także do niego. Dziś słowo „sarkofag” oznacza po prostu trumnę z kamienia. Sarkofag egipski – budowa i zdobienia Sarkofag egipski w założeniu był docelowym miejscem spoczynku zwłok. Do sarkofagu wkładano antropoidalne (w kształcie człowieka) trumny z zabalsamowanymi zwłokami. Dla faraonów, czyli władców starożytnego Egiptu ostatnią, wewnętrzna trumnę wykonywano ze złota. Sarkofag z chleba, a wewnątrz mumia. Egipska niespodzianka Naukowców z British Museum oglądających kawałek chleba ze starożytnego Egiptu w 65-krotnym powiększeniu spotkała niemiła niespodzianka. Egipcjanie wierzyli w życie pośmiertne. Częścią tej wiary była wielka dbałość o sarkofagi, czyli miejsca wiecznego spoczynku. Stąd piękne rzeźbienia i malowidła, mające przypominać dokonania zmarłego. Jego imię umieszczano na sarkofagu, by mógł zachować swą tożsamość w zaświatach. Forma i zdobienia sarkofagów egipskich zmieniały się na przestrzeni dziejów. Oto główne kierunki: w okresie Starego Państwa (ok. 2657–ok. 2166 r. p.n.e.) – sarkofag egipski z ciosów kamiennych lub wykuty w monolicie, z cegły lub terakoty, zdobiony hieroglifami; w okresie Średniego Państwa (ok. 2020–ok. 1793 r. p.n.e.) – sarkofag egipski z drewna, zdobiony polichromią i tzw. Tekstami Sarkofagów; w okresie Nowego Państwa (1540–1070 r. p.n.e.) – sarkofag egipski z bazaltu lub kwarcytu, rzadziej z granitu. Kamienne sarkofagi egipskie zwykle były monolityczne. Zdobiły je reliefy przedstawiające sceny mitologiczne. Kształt sarkofagu często odpowiadał kształtowi ciała zmarłej osoby. Na uwagę zasługuje technika wykonania drewnianych trumien, ukrytych wewnątrz sarkofagów. „Takie trumny antropoidalne wykonywano z kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu fragmentów drewna. W starożytnym Egipcie było ono towarem deficytowym. Elementy sarkofagu łączono więc pieczołowicie ze sobą na wtyki, skoble itp.” – mówi dr Fabian Welc z Instytutu Archeologii UKSW. Czym były Teksty Sarkofagów? Aby ułatwić zmarłemu podróż w zaświaty, na wewnętrznych ścianach sarkofagów egipskich umieszczano fragmenty magicznych tekstów. Były one zebrane w księdze zwanej „Tekstami Sarkofagów” („Księgą Sarkofagów”). Potem zastąpiły je „Księgi umarłych”. Co skrywają kocie mumie? Zaglądamy do wnętrze kociego sarkofagu! Archeolodzy mogą wkrótce odkryć tajemnice starożytnego Egiptu dzięki nowej technice obrazowania, która oferuje lepsze spojrzenie na wnętrzności mumii bez konieczności usuwania okrycia. Teksty zawarte w tych księgach miały pomóc zmarłemu w wędrówce przez podziemny świat. Dzięki zaklęciom miał uniknąć pragnienia, głodu i innych niebezpieczeństw. Teksty miały też pozwolić zmarłemu na przemianę w ach – idealną, duchową istotę, pod postacią której można dostać się do egipskiego raju, zwanego Polami Jaru. Znane sarkofagi egipskie Bardzo znany sarkofag egipski to ten, w którym pochowano Tutanchamona. Mumia faraona była pochowana w sarkofagu wykonanym z kwarcytu, ale jego pokrywa była granitowa. Według archeologów sarkofag Tutanchamona pierwotnie był przeznaczony dla innej osoby. Dopiero po śmierci faraona zmieniono rzeźbienia. W grobowcu znaleziono też trzy trumny w kształcie postaci faraona, włożone jedna w drugą. Egipt: odkryto kolejną partię sarkofagów i złotych figurek sprzed 2500 lat. Są ich "dziesiątki" Egipscy archeolodzy wydobyli z dawnej nekropolii w Sakkarze kolejną partię, po kilkudziesięciu niedawno znalezionych, nigdy nieotwieranych sarkofagów. Nowe sarkofagi egipskie wciąż są odkrywane. W 2021 r. w Egipcie znaleziono 59 doskonale zachowanych i zapieczętowanych drewnianych trumien. Nietknięte spoczywały pod ziemią ponad 2500 lat. – Sarkofagi prawdopodobnie należały do kapłanów, starszych mężów stanu i wybitnych postaci w społeczeństwie starożytnego Egiptu, wywodzących się z 26. dynastii – powiedział Khaled al-Anani, egipski minister ds. turystyki i starożytności.
Słynny sztylet Tutanchamona wcale nie pochodził z Egiptu? Przełomowe odkrycie archeologów
Zagadka słynnego „kosmicznego” sztyletu króla Tutanchamona w końcu została rozwiązana. Najnowsze badania udowodniły, że broń nie została wykuta w Egipcie.
W tym artykule: Naukowcy ustalili, że sztylet prawdopodobnie był podarkiem dla przodka Tutanchamona Analiza chemiczna wykazała, że sztylet nie mógł pochodzić z Egiptu Listy amarneńskie potwierdzają poprzednie hipotezy Kim był Tutanchamon? W 1922 roku archeolodzy odnaleźli nienaruszony grobowiec słynnego egipskiego faraona Tutanchamona. W ciągu kilku miesięcy badań i prac odnaleziono tam wiele skarbów i przedmiotów, które miały należeć do władcy Egiptu. Wśród nich był słynny sztylet wykuty z meteorytu. Naukowcy ustalili, że sztylet prawdopodobnie był podarkiem dla przodka Tutanchamona Przez lata naukowcy nie byli pewni co do pochodzenia broni. Do dziś. Zespół naukowców z Japonii i Egiptu odnalazł dowody, które potwierdzają, że sztylet pochodził spoza granic kraju, którym władał Tutanchamon. O swoim najnowszym odkryciu poinformowali na łamach czasopisma naukowego "Meteoritics & Planetary Science". Klątwa Tutanchamona miała zabijać ludzi. Jak było naprawdę? Klątwa Tutanchamona przed laty fascynowała ludzi na całym świecie. Szybko okazało się jednak, że w legendzie jest wiele nieścisłości. Autorzy badań prowadzili badania nad sztyletem oraz analizowali tzw. listy amarneńskie. To dyplomatyczna korespondencja pomiędzy faraonami a ich wasalami i władcami z Syropalestyny, Mezopotamii i Anatolii. Naukowcy ustalili, że sztylet najprawdopodobniej został podarowany dziadkowi Tutanchamona. Analiza chemiczna wykazała, że sztylet nie mógł pochodzić z Egiptu Badacze zwrócili uwagę, że sztylet został wykuty z żelaza, którego Egipcjanie w tym okresie nie wytapiali. Potwierdza to odkrycie tak zwanej figury Widmanstättena. To wzory, które widoczne są na przekroju poprzecznym meteorytów żelaznych typu oktaedryt. Naukowcy napisali w oświadczeniu, że ktokolwiek stworzył tę broń, wykorzystał w tym celu technikę wykuwania w relatywnie niskiej temperaturze. W przeciwnym razie wzory te nie zachowałyby się w obecnej formie. Sekrety rodzinne Tutanchamona. Jak badano DNA mumii? Mumie apelują do naszej wyobraźni i serc. Kryją w sobie tajemnicę - w końcu niegdyś były żyjącymi, kochającymi ludźmi jak my. – Skorzystaliśmy z analizy chemicznej w dwóch wymiarach, aby zrozumieć pochodzenie sztyletu. Kiedy zauważyliśmy te struktury po obu stronach sztyletu, które z pewnością są figurami Widmanstättena, wiedzieliśmy, że mamy do czynienia z przełomem w badaniach – mówił Tomoko Arai, profesor z Chiba Institute of Technology w Japonii. Korzystając z tej samej metody, naukowcy zbadali rękojeść sztyletu. Okazało się, że kamienie, które zdobiły jej powierzchnię, były mocowane wapiennym tynkiem, co według nich, nie było powszechną praktyką w starożytnym Egipcie. Listy amarneńskie potwierdzają poprzednie hipotezy Archeolodzy dokładnie przeanalizowali listy amarneńskie. Te datowane są na okres ok. 1360-1332 p.n.e. Badacze odczytali zapiski, które mówią o podarku w postaci sztyletu, który został przekazany jednemu z przodków Tutanchamona. Najprawdopodobniej był to dziadek władcy, Amenhotep III. Uczeni podejrzewają, że przedmiot stał się rodzinną pamiątką, która miała być przekazywana z pokolenia na pokolenie. Egipski minister: "W grobowcu Tutanchamona są ukryte pomieszczenia" W grobowcu Tutanchamona w Dolinie Królów niemal na pewno znajdują się jeszcze dwie nieodkryte komory; jedna z nich może być miejscem pochówku macochy faraona, pięknej Nefretete - podał w c... Naukowcy twierdzą, że to przełomowe odkrycie, ponieważ pokazuje drogę, jaką ludzkość pokonywała na drodze doskonalenia technologii kucia żelaza. Najstarsze przedmioty, które powstały z tego metalu, są głównie pochodzenia meteorytowego. Pierwsze archeologiczne dowody obróbki żelaza wskazują na XV i XIV wiek p.n.e. i tereny państwa Hetytów. W okresie swojej największej świetności kraj ten kontrolował Anatolię, północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Kim był Tutanchamon? Tutanchamon był faraonem XVIII dynastii. Był władcą starożytnego Egiptu w latach 1333-1323 p.n.e. W trakcie swoich rządów odrzucił monoteistyczny kult boga Atona i wprowadził tradycyjny egipski politeizm. Zmarł nagle w 1323 p.n.e. – miał około 16-19 lat. Na podstawie badań naukowcy stwierdzili, że najbardziej prawdopodobną przyczyną śmierci Tutanchamona była infekcja, która była konsekwencją źle leczonego urazu kości lewej nogi. Źródło: Meteoritics & Planetary Science
Odnaleziono 2 olbrzymie sfinksy w starożytnej egipskiej świątyni "milionów lat"
Archeolodzy znaleźli dwa wapienne posągi z wizerunkiem faraona Amenhotepa III. Figury przypominają sfinksy i mają ok. 8 metrów długości.
W tym artykule: Starożytna świątynia miliona lat Okazuje się, że po trzęsieniu ziemi przetrwało więcej przedmiotów Odnalezione posągi wiele mówią o historii faraona Egipsko-niemiecka misja archeologiczna prowadziła wykopaliska w starożytnych Tebach, w miejscu dzisiejszego miasta Luksor. Ostatnie prace odbywały się w świątynii grobowej Amenhotepa III, faraona z XVIII dynastii. Badacze odnaleźli tam dwa olbrzymie sfinksy, które przypominały władcę Egiptu. Według różnych źródeł panował w okresie ok. 1388-1353 r. p.n.e. Był prawdopodobnie dziadkiem słynnego Tutanchamona. O odkryciu poinformował tamtejszy resort ds. Turystyki i Starożytności. Starożytna świątynia miliona lat Przerażające odkrycie archeologów. W starożytnych Chinach wojowników grzebano żywcem Archeolodzy odnaleźli grobowce elitarnego klanu sprzed 3000 lat. Okazało się, że pogrzebani w nich wojownicy najprawdopodobniej w chwili pochówku byli jeszcze żywi… Dwa 8-metrowe posągi przedstawiają wizerunek Amenhotepa III. Naukowcy, którzy odpowiadają za odkrycie przekazali w oświadczeniu, że na jednym z nich odkryto napis „ukochany Amona-Re”. Według archeologów, tak nazywany był właśnie starożytny faraon. Za rządów Amenhotepa III Egipt przeżywał długi okres pokoju. W tym okresie prężnie rozwijała się sztuka i architektura. W Tebach Zachodnich została wybudowana wtedy świątynia grobowa, która znana jest jako świątynia milionów lat. To między innymi tutaj odnaleziono słynne Kolosy Memnona, które były jej zachowaną częścią. Budynek ten jednak uległ zniszczeniu prawdopodobnie wskutek trzęsienia ziemi ponad sto lat później. Teraz badacze odnaleźli nowe monumenty z wizerunkiem faraona, które przypominają sfinksy. Już ponad 5 tys. lat temu pito piwo przez słomki. Miały specjalne sitka Słomki nie są współczesnym wymysłem. Tradycja picia z nich ma tysiące lat. Okazuje się, że po trzęsieniu ziemi przetrwało więcej przedmiotów -W tej świątyni znajdowało się kiedyś bardzo dużo posągów i rzeźb. Wszystko wskazuje na to, że była prawdziwym dziełem sztuki w starożytności. Niestety ok 1200 r. p.n.e. trzęsienie ziemi doszczętnie ją zniszczyło. - mówił Hourig Sourouzian, egiptolog i szef grupy archeologów, która stoi za odkryciem. W trakcie wykopalisk badaczom udało się również odkopać pozostałości po kolumnach i misternie zdobionych ścianach świątyni oraz odnaleźć trzy dobrze zachowane płaskorzeźby bogini Sechmet. W mitologii egipskiej była to bogini wojny, zemsty i chorób. Przedstawiano ją jako kobietę z głową lwa. Sechmet trzymała zazwyczaj w ręce anch - znak życia. Starożytni kapłani uważali, że dzięki jej łasce potrafią zwalczać różne choroby. Arabia Saudyjska. Archeolodzy odkryli „autostrady” oznakowane grobowcami Jak wyglądała dzisiejsza Arabia Saudyjska tysiące lat temu? Kamienne groby pełniły tam bardzo ważną funkcję. Odnalezione posągi wiele mówią o historii faraona Archeologowie przekazali, że rzeźby odnaleziono w miejscu, które niegdyś było perystylem (w starożytności był to wewnętrzny dziedziniec lub ogród w świątyniach i pałacach). Miały być one częścią fasady budynku. Hourig Sourouzian w rozmowie z egipską telewizją poinformował, że odnalezione posągi i płaskorzeźby mogą mieć związek ze Świętem Sed, zwanym również jako „rytuałem trzydziestolecia”. Była to wielka uroczystość, podczas której celebrowano upłynięcie 3 dekad od koronacji faraona. Symbolicznie oznaczało również potwierdzenie sprawności fizycznej władcy oraz jego „odrodzenie”. Archeolodzy przyznają, że egipskie malowidła wielokrotnie przedstawiały faraona w trakcie Święta Sed. Zazwyczaj jego wizerunek emanował siłą i energią, a tłum zgromadzony wokół niego był pełen podziwu i szczęścia. Naukowcy dodają, że w ramach prac konserwatorskich planowana jest dalsza analiza historyczna, aby móc przywrócić wszystkie artefakty i elementy architektoniczne w miejsca, w których znajdowały się one w przeszłości. Źródło: Live Science, Egyptian Ministry of Tourism and Antiquities
Kazirodztwo: tabu dla maluczkich, przywilej dla potężnych
Rodzina faraona Tutanchamona to nie jedyna królewska familia dopuszczająca związki małżeńskie między bliskimi krewnymi.
Zakaz małżeństw między rodzeństwem oraz między rodzicami a dziećmi obowiązywał praktycznie we wszystkich znanych społecznościach i cywilizacjach w dziejach, ale rody królewskie bywały z tego zakazu wyłączane. Tak było na przykład w starożytnym Egipcie, państwie Inków, a także w pewnych okresach w rodzinach panujących w Afryce Środkowej, Meksyku, Tajlandii i na Hawajach. Europejskie rodziny władców unikały małżeństw wśród rodzeństwa, ale wiele – na przykład pruscy Hohenzollernowie, Burbonowie we Francji czy brytyjska rodzina królewska – dopuszczało małżeństwa kuzynów. U Habsburgów z linii hiszpańskiej, którzy rządzili blisko 200 lat, małżeństwa krewnych nie należały do rzadkości. Ta linia rodu wygasła w 1700 r. wraz ze śmiercią Karola II, króla tak chorowitego i opóźnionego w rozwoju, że zaczął mówić w wieku czterech lat, a chodzić – gdy skończył lat osiem. Miał trudności z przeżuwaniem pokarmu i nie był w stanie spłodzić potomka. Problemy ze zdrowiem nękające Karola II i faraona Tutanchamona, będącego synem rodzeństwa, mogą wyjaśniać powszechność zakazu kazirodztwa: pokrywanie się genów u rodziców miewa złe skutki. Rodzeństwo ma przeciętnie 50 proc. wspólnych genów; podobnie rodzic i dziecko. Rodzeństwo cioteczne lub stryjeczne (kuzynostwo I stopnia) ma genów wspólnych 12,5 proc. Związki między bliskimi krewnymi zwiększają zagrożenie, że ujawnią się u dzieci szkodliwe geny recesywne, zwłaszcza jeśli dochodzi do takich związków wielokrotnie w ciągu pokoleń. Powoduje to zwiększenie prawdopodobieństwa chorób dziedzicznych czy wad wrodzonych – jak zniekształcona stopa u Tutanchamona, a u Karola II karłowaty wzrost i impotencja. Rody królewskie zapewne były świadome zagrożeń, a jednak podejmowały ryzyko. Według prof. Waltera Scheidela z Uniwersytetu Stanforda jedną z przyczyn mogło być to, że kazirodztwo czyniło je wyjątkowymi, odróżniało od zwykłych ludzi. Praktyka ta zwykle występowała w społeczeństwach, gdzie panujący cieszyli się władzą absolutną, byli ponad wszystkimi prócz bogów. A ponieważ bogowie poślubiają się nawzajem, tak samo czynią władcy. Poza tym kazirodztwo chroniło majątek. Król dzielił się bogactwami, przywilejami i władzą tylko z tymi, którzy i tak byli jego rodziną. W wysoce scentralizowanych cywilizacjach, takich jak starożytny Egipt czy państwo Inków, oznaczało to, że do wyboru była tylko najbliższa rodzina. W kulturach bardziej otwartych, gdzie różne kręgi społeczne się zazębiały, jak w Europie po roku 1000 n.e., oznaczało to małżeństwa z członkami rodzin władców z ościennych lub dalszych państw w celu tworzenia sojuszów. Poza tym zagrożenia – choć realne – nie są absolutne. Nawet w parze rodzeństwa zdrowych dzieci może się rodzić więcej niż chorych. A status i majątek władcy pomaga łagodzić wiele objawów schorzeń – Karol II żył dużo lepiej (i prawdopodobnie dłużej, bo zmarł w wieku 38 lat) niż chłopi w jego czasach. Król czy faraon miał też możliwość ubezpieczania się „na boku”. Mógł płodzić dzieci – jak podkreśla historyk ze Stanfordu Josiah Ober – „praktycznie z kim chciał”. I tak np. władca Inków Huayna Capac (1493–1527) podzielił swoje imperium między dwóch synów: Huáscara, którego matką była prawowita małżonka, a równocześnie siostra Capaca, oraz Atahualpę, potomka z nieprawego łoża. Król Tajlandii Rama V (1873–1910) spłodził ponad 70 dzieci, niektóre z siostrami przyrodnimi, ale większość z kochankami i konkubinami. Taki władca mógł zapewnić majątek, bezpieczeństwo, wykształcenie, a nawet władzę polityczną wielu dzieciom, niezależnie od statusu społecznego ich matek. To wszystko wydaje się nam wyrachowane, ale wiele z tych związków miało u podłoża głębokie uczucie. Misjonarz Hiram Bingham (dziadek odkrywcy Machu Picchu), który przybył z Nowej Anglii na Hawaje w 1820 r., pisze, że król wyspiarzy Kamehameha III już po przyjęciu chrztu sypiał przez wiele lat ze swoją siostrą, księżniczką Nahi‘ena‘eną – ku zadowoleniu plemiennej starszyzny, a zgrozie misjonarzy. Robili to, bo się kochali.
Sekrety rodzinne Tutanchamona. Jak badano DNA mumii?
Mumie apelują do naszej wyobraźni i serc. Kryją w sobie tajemnicę - w końcu niegdyś były żyjącymi, kochającymi ludźmi jak my.
W moim przekonaniu zmarłym należy się szacunek. Niech spoczywają w pokoju – powinniśmy im to zapewnić. Są jednak zagadki związane z faraonami, których nie można rozwikłać inaczej, niż poddając badaniom ich mumie. Tomografia komputerowa szczątków Tutanchamona przeprowadzona w 2005 r. pozwoliła wykazać, że nie zmarł od uderzenia w głowę, jak podejrzewało wielu. Z badań wynikło, że otwór w potylicy został wykonany pośmiertnie, podczas balsamowania. Zdołaliśmy też ustalić, że Tutanchamon zmarł w wieku zaledwie 19 lat, prawdopodobnie wkrótce po złamaniu lewej nogi. Tomograf komputerowy uchylił jednak tylko rąbka tajemnicy (dziś moglibyśmy zajrzeć głębiej do wnętrza mumii), a i tak przyniosło to rewelacje dotyczące życia, narodzin i śmierci młodego władcy Egiptu. Dla mnie historia Tutanchamona to dramat, który wciąż nie jest poznany do końca. Pierwszy jego akt rozpoczął się około 1390 r. p.n.e., kilkadziesiąt lat przed narodzinami Tutanchamona, gdy na egipskim tronie zasiadł wielki faraon Amenhotep III. Ten król z XVIII dynastii rządził imperium rozciągającym się na przestrzeni 1900 km, od Eufratu na północy po IV Kataraktę Nilu na południu, i rozporządzał niewyobrażalnymi bogactwami. Wraz z małżonką, wpływową Teje, panował 37 lat, czcząc bogów przodków, w szczególności Amona. Jego poddani mieli się doskonale, a z całego Egiptu i podbitych krain płynął do królewskiego skarbca nieprzerwany strumień bogactw. Jeśli więc w akcie I dramatu chodzi o tradycję, to w II – o rewolucję. Po śmierci Amenhotepa III na tron wstępuje jego drugi syn, Amenhotep IV – wizjoner i dziwak, który odwraca się od kultu Amona i pozostałych bóstw państwowego panteonu, a czcią otacza tylko jednego – tarczę słoneczną pod imieniem Atona. W piątym roku panowania zmienia imię na Echnaton – „ten, który sprzyja Atonowi”. Wynosi się na boski piedestał, opuszcza Teby – religijną stolicę – i buduje nowe, wielkie miasto stołeczne w pobliżu dzisiejszej Tell el-Amarna, 290 km na północ od Teb. Żyje tam z żoną, mądrą i urodziwą Nefertiti. Oboje pełnią funkcję najwyższych kapłanów Atona, a w obowiązkach wspomaga ich sześć córek. Kapłani Amona zostają pozbawieni dotychczasowej władzy i majątku. Aton rządzi niepodzielnie. Sztukę tego okresu przenika nieznany dotąd realizm. Sam faraon przedstawiany jest teraz nie jako muskularny symbol młodzieńczości i siły o idealnej, bezosobowej urodzie, lecz człowiek o dziwnie zniewieściałej budowie, z wypiętym brzuchem i wydłużoną twarzą o grubych wargach. Koniec panowania Echnatona otacza niepewność: jakaś scena się rozgrywa, ale za opuszczoną kurtyną. Przez krótki czas panuje jeden, a może dwóch faraonów, albo równolegle z Echnatonem – albo po jego śmierci, albo trochę tak, trochę tak. Jak wielu innych egiptologów jestem przekonany, że pierwszym z tych panujących była Nefertiti. Drugim – postać dość enigmatyczna, niejaki Smenchkare, o którym nie możemy powiedzieć prawie nic. Wiemy jednak dobrze, że gdy kurtyna idzie w górę i zaczyna się akt III dramatu, na tronie zasiada chłopiec: dziewięcioletni Tutanchaton („żywy wizerunek Atona”). W ciągu pierwszych dwóch lat rządów wraz z żoną Anchesenpaaton (córką Echnatona i Nefertiti) porzuca nową stolicę i wraca do Teb, ponownie otwiera świątynie różnych bogów, przywracając im (i ich kapłanom) cześć i skarby. Para królewska zmienia imiona na Tutanchamon i Anchesenamon, potwierdzając tym powrót do kultu Amona. Potem kurtyna znów zapada. Dziesięć lat po wstąpieniu na tron Tutanchamon umiera bezpotomnie. Chowają go w niewielkim grobowcu przeznaczonym początkowo na pochówek osoby prywatnej, nie władcy. W ramach walki z herezją Echnatona następcom udało się wymazać z historii niemal wszystkie ślady królów z Tell el-Amarna, w tym również Tutanchamona. Paradoks polega na tym, że to właśnie wysiłki na rzecz wymazania Tutanchamona z pamięci zachowały go na zawsze. O miejscu, gdzie go pochowano, zapomniano w kilkadziesiąt lat po jego śmierci. Na grobowcu wzniesiono inne budowle, co uchroniło go przed rabusiami. Nikt tam nie zajrzał aż do roku 1922 r. Dlatego archeolodzy, którzy go odkryli, znaleźli wewnątrz 5 tys. niezwykle cennych przedmiotów. Znaleziska archeologiczne nie były w stanie rzucić światła na związki rodzinne młodego faraona. Kim byli jego rodzice? Co się stało z wdową po nim Anchesenamon? Czy dwa zmumifikowane płody to przedwcześnie urodzone dzieci władcy, czy też symbole niewinności, które miały mu towarzyszyć w życiu pozagrobowym? Chcąc znaleźć odpowiedzi na te pytania, postanowiliśmy poddać analizie DNA Tutanchamona oraz DNA pobrane z 10 innych mumii, które – jak wcześniej podejrzewano – mogły być szczątkami członków jego najbliższej rodziny. W przeszłości byłem przeciwnikiem badań genetycznych królewskich mumii. Szansa na uzyskanie wiarygodnych próbek niezanieczyszczonych obcym DNA wydawała się zbyt mała, by usprawiedliwiała zakłócanie spokoju świętych szczątków. Niemniej w 2008 r. kilku genetyków przekonało mnie, że w metodach badawczych nastąpił taki postęp, iż prawdopodobieństwo uzyskania istotnych wyników jest duże. Zorganizowaliśmy więc dwa nowoczesne laboratoria sekwencjonowania DNA – jedno w podziemiach Muzeum Egipskiego w Kairze, drugie na Wydziale Medycyny Uniwersytetu Kairskiego – i postanowiliśmy przeprowadzić tomografię komputerową wszystkich mumii. Tożsamość czterech była już znana. Dotyczyło to samego Tutanchamona, leżącego nadal w swoim grobowcu w Dolinie Królów, oraz trzech mumii eksponowanych w Muzeum Egipskim: Amenhotepa III oraz Jujego i Czuju, rodziców żony Amenhotepa, wielkiej królowej Teje. Wśród niezidentyfikowanych mumii były szczątki mężczyzny znalezione w zagadkowym grobowcu w Dolinie Królów skatalogowanym jako KV55. Różne poszlaki archeologiczne i źródłowe wskazywały, że prawdopodobnie jest to mumia Echnatona lub zagadkowego Smenchkare. Chcąc znaleźć matkę i żonę Tutanchamona, skupiliśmy się na czterech mumiach niezidentyfikowanych kobiet. Dwie z nich, nazwane przez naukowców Starszą Damą i Młodszą Damą, odkryto w 1898 r. – rozwinięte z bandaży i rzucone na posadzkę bocznej komory grobowca Amenhotepa II (KV35), najwyraźniej ukryte tam przez kapłanów około roku 1000 p.n.e. po upadku Nowego Państwa. Pozostałe dwie nieznane kobiety wydobyto z małego grobowca (KV21) w Dolinie Królów. Jego cechy architektoniczne sugerują, że pochodzi z czasów XVIII dynastii, zaś obie mumie trzymają lewą dłoń zaciśniętą i złożoną na piersi, co na ogół interpretuje się jako pozę królewską. I na koniec chcieliśmy pozyskać próbki DNA z płodów z grobowca Tutanchamona. Z tym nie wiązaliśmy wielkich nadziei, zważywszy na zły stan mumii. Gdyby jednak nam się udało, moglibyśmy ułożyć na właściwych miejscach brakujące fragmenty genealogicznej układanki rozciągającej się na pięć pokoleń. Chcąc uzyskać próbki nadające się do badań, genetycy pobierali tkanki z kilku miejsc każdej mumii, zawsze z głębokich warstw kości, co zmniejszało zagrożenie, że w próbce znajdzie się obce DNA – należące do XIX-wiecznych archeologów czy starożytnych kapłanów przygotowujących mumie. Następnie należało oddzielić DNA od innych substancji, na przykład maści i żywic używanych do balsamowania zwłok. Nasze badania koncentrowały się na Tutanchamonie. Jeśli pobranie próbek i izolacja DNA są udane, roztwór jest jasny i klarowny – to znak, że można go poddać analizom. Jakiż był nasz zawód, gdy okazało się, że uzyskujemy roztwory mętne i ciemne. Pół roku nam zajęło, nim doszliśmy do tego, jak usunąć zanieczyszczenie (jakąś wciąż niezidentyfikowaną substancję używaną w trakcie balsamowania) i uzyskać próbkę nadającą się do powielania i sekwencjonowania. Gdy mieliśmy już DNA także z pozostałych trzech mumii męskich – Jujego, Amenhotepa III i zagadkowego rezydenta grobowca KV55 – zabraliśmy się do ustalania ojcostwa Tutanchamona. W tej niezwykle ważnej sprawie dowody archeologiczne były niejednoznaczne. W kilku inskrypcjach z czasów rządów młodego faraona jako ojca Tutanchamona wymienia się Amenhotepa III, ale nie jest to rozstrzygające, bo ten sam wyraz mógł też oznaczać „dziadka” albo w ogóle „przodka”. Ponadto Amenhotep III zmarł mniej więcej 10 lat przed narodzinami Tutanchamona. Dlatego wielu specjalistów uważało, że ojcem był Echnaton. Dowodem na poparcie tej tezy jest pęknięty blok wapienia znaleziony koło Tell el-Amarna, na którym zarówno Tutanchaton, jak i Anchesenpaaton nazwani są ukochanymi dziećmi faraona. Ponieważ wiadomo, że Anchesenpaaton była rzeczywiście córką Echnatona, można z tego wnioskować, że Tutanchaton (czyli późniejszy Tutanchamon) jest jego synem. Nie wszystkich jednak przekonywało to rozumowanie. Niektórzy twierdzili, że ojcem Tutanchamona był tak naprawdę zagadkowy Smenchkare. Ja sam zawsze skłaniałem się ku hipotezie o ojcostwie Echnatona. Gdy już DNA mumii zostało wyizolowane, porównanie materiału z chromosomów Y Amenchotepa III, mumii z grobu KV55 oraz Tutanchamona było sprawą prostą. Okazało się, że są blisko spokrewnieni (spokrewnieni osobnicy rodzaju męskiego mają ten sam układ DNA w chromosomie Y, ponieważ ta część materiału genetycznego mężczyzny pochodzi wyłącznie od ojca). Chcąc jednak uściślić rodzaj pokrewieństwa, musieliśmy uciec się do metod bardziej skomplikowanych – ustalania tzw. genetycznych odcisków palców. W naszym genomie w pewnych odcinkach chromosomów są miejsca szczególne, gdzie układ liter alfabetu DNA – tych A, T, G, C, z których składa się kod genetyczny – bardzo się różni u poszczególnych osób. Ta zmienność dotyczy różnej liczby powtarzających się kolejności tych samych kilku liter. I tak na przykład u jednej osoby może to być sekwencja liter powtórzona 10 razy, u innej, niespokrewnionej – ta sama sekwencja 15 razy, u trzeciej – 20 razy i tak dalej. Zgodność układu w dziesięciu takich bardzo zmiennych regionach wystarcza, by FBI uznało, że DNA znalezione na miejscu przestępstwa i DNA podejrzanego należą do tej samej osoby. Ustalenie pokrewieństwa członków rodziny rozdzielonych 3,3 tys. lat temu nie wymaga aż takiej rygorystyczności jak udowadnianie winy oskarżonemu. Porównując osiem takich obszarów zmienności, nasz zespół mógł ustalić z prawdopodobieństwem przekraczającym 99,99 proc., że Amenhotep III był ojcem osobnika z grobowca KV55, a ten z kolei ojcem Tutanchamona. Znaleźliśmy więc ciało ojca Tutanchamona, ale wciąż nie mieliśmy pewności, kim on był. Wchodzili w grę głównie Echnaton lub Smenchkare. Wszystko wskazuje na to, że zawartość grobowca KV55 została sprowadzona przez Tutanchamona do Teb z Tell el-Amarna, gdzie pierwotnie pogrzebano Echnatona (i prawdopodobnie też Smenchkare). Wprawdzie kartusze trumien – owalne pierścienie zawierające imiona faraonów – zostały wycięte, ale na trumnach pozostały ryte przydomki związane z samym Echnatonem. Niektóre poszlaki wskazywały jednak na kogoś innego niż Echnaton. Z analiz medyczno-biologicznych wynikało, że zmumifikowany osobnik zmarł w wieku najwyżej 25 lat, więc byłby stanowczo za młody na Echnatona, który spłodził dwie córki, zanim na 17 lat objął panowanie. Dlatego większość specjalistów podejrzewała, że w KV55 leży tajemniczy faraon Smenchkare. W celu rozwikłania zagadki trzeba było powołać nowego świadka. Tak zwana Starsza Dama (KV35EL) odznacza się urodą nawet po śmierci. Ma długie rudawe włosy spadające na ramiona. Analiza morfologiczna ustaliła, że to z jej włosów pochodzi pukiel pochowany w zestawie miniaturowych trumienek w grobowcu Tutanchamona, opatrzony na pudełku inskrypcją z imieniem królowej Teje, żony Amenhotepa III – i matki Echnatona. Porównując DNA Starszej Damy z materiałem pobranym od znanych rodziców Teje – Jujego i Czuju – ustaliliśmy, że Starszą Damą jest rzeczywiście Teje. Teraz Teje miała nam pomóc w ustaleniu, czy mężczyzna z grobowca KV55 jest jej synem. Ku naszej radości porównanie DNA dowiodło, że tak jest w istocie. Nowe zdjęcia z tomografu komputerowego ujawniły też w ciele mumii KV55 charakterystyczne, związane z wiekiem zwyrodnienia kręgosłupa, kolan i pozostałych stawów nóg. Wygląda na to, że zmarły mężczyzna miał raczej 40 lat, a nie 25, jak sądzono początkowo. Skoro więc usunięto sprzeczność wieku, mogliśmy przyjąć z niemal zupełną pewnością, że mumia pochodząca z grobowca KV55 – syn Amenhotepa III i Teje, a także ojciec Tutanchamona – to Echnaton (ponieważ jednak o Smenchkare nie wiemy prawie nic, nie można do końca wykluczyć, że to nie on). Nowe zdjęcia tomograficzne mumii położyły kres spekulacjom, że rodzina cierpiała na choroby dziedziczne, takie jak zespół Marfana, co miało tłumaczyć wydłużone twarze i zniewieściałe sylwetki przedstawiane w sztuce okresu rezydowania faraonów w Tell el-Amarna. Nie znaleziono zmian patologicznych charakterystycznych dla tego rodzaju schorzeń. Androgyniczne wizerunki Echnatona mogą być zatem odbiciem jego utożsamiania się z bogiem Atonem, który jako źródło wszelkiego życia reprezentował oba aspekty, męski i żeński. A co z matką Tutanchamona? Ku naszemu zaskoczeniu DNA Młodszej Damy (KV35YL), znalezionej u boku Teje w bocznej komorze KV35, pasowało do DNA Tutanchamona. Ale bardziej zaskakujące było to, że jej DNA, tak samo jak DNA Echnatona, potwierdzało, że była córką Amenhotepa III i Teje. A więc Echnaton spłodził syna z własną siostrą. Ich dziecko znamy pod imieniem Tutanchamona. Dzięki temu odkryciu wiemy też, że jest mało prawdopodobne, aby matką Tutanchamona była którakolwiek z małżonek Echnatona – Nefertiti lub druga żona, Kija – ponieważ źródła nigdzie nie podają, by któraś z nich była jego rodzoną siostrą. Znamy imiona pięciu córek Amenhotepa III i Teje, ale zapewne nigdy się nie dowiemy, która z nich urodziła bratu dziecko. Dla mnie jednak poznanie jej imienia jest mniej ważne niż to, że wyszedł na jaw jej związek z bratem. Kazirodztwo nie było rzadkością w rodach królewskich starożytnego Egiptu. W tym przypadku jednak kazirodztwo było przyczyną przedwczesnej śmierci syna. Wyniki badań DNA ogłoszone w czasopiśmie Journal of the American Medical Association przekonały mnie, że genetyka stała się nowym, potężnym narzędziem ułatwiającym nam zrozumienie historii Egiptu, zwłaszcza jeśli połączy się ją z badaniami tomograficznymi mumii i wiedzą wydobytą z masy znalezisk archeologicznych. Widać to szczególnie wyraźnie w próbie wyjaśnienia przyczyny zgonu Tutanchamona. Gdy podjęliśmy nasze najnowsze badania, Ashraf Selim i jego współpracownicy na zdjęciach z tomografu odkryli u młodego faraona coś, co umknęło uwadze poprzedników: Tutanchamon miał lewą stopę końsko-szpotawą, w paluchu brak było jednej kości, a część kości stopy dotknięta była martwicą. Zarówno wrodzona deformacja stopy, jak i martwica kości musiały mu mocno utrudniać chodzenie. Naukowcy już przedtem zwrócili uwagę na 130 lasek znalezionych w grobowcu władcy. Część z nich nosiła wyraźne oznaki używania. Byli tacy, co twierdzili, że takie kije pełniły funkcję berła, były symbolem władzy, a do uszkodzenia stopy Tutanchamona mogło dojść podczas balsamowania. Nasza analiza wykryła jednak ślady zrastania się kości w reakcji na martwicę, co dowodziło, że zaburzenia kostne wystąpiły za życia. Ze wszystkich faraonów Tutanchamon jako jedyny portretowany był przy takich czynnościach jak strzelanie z łuku czy rzucanie oszczepem zawsze na siedząco. To nie był król, który używał laski tylko jako symbolu władzy. Ten młody człowiek musiał się podpierać przy chodzeniu. Deformacje kostne Tutanchamona utrudniały mu życie, ale same z siebie nie mogły być przyczyną zgonu. Chcąc poszukać głębiej przyczyn przedwczesnej śmierci, sprawdziliśmy, czy da się znaleźć genetyczne ślady różnych chorób zakaźnych. Nie bardzo wierzyłem, że genetycy będą w stanie dostarczyć tego rodzaju dowody – ale okazało się, że się myliłem. Na podstawie obecności DNA kilku szczepów pasożytniczego pierwotniaka Plasmodium falciparum (zarodźca sierpowatego) można było stwierdzić, że Tutanchamon chorował na malarię, i to na najcięższą postać tej choroby. Czy to malaria uśmierciła faraona? Możliwe. Malaria może przecież wywołać ostrą reakcję układu immunologicznego dającą w efekcie wstrząs krążeniowy prowadzący do krwotoków, drgawek, śpiączki i zgonu. Inni naukowcy wskazywali jednak, że ta choroba była w owym okresie prawdopodobnie powszechna na dużych obszarach Egiptu i Tutanchamon mógł być na nią w znacznym stopniu uodporniony. Z drugiej strony choroba mogła osłabić układ odpornościowy młodego władcy, narażając go na powikłania związane z niezagojonym złamaniem nogi, które odkryliśmy, robiąc tomografię w 2005 r. Według mnie jednak zdrowie Tutanchamona zostało wystawione na szwank już w chwili poczęcia. Jego matka i ojciec byli rodzeństwem. Egipt faraonów nie był jedyną cywilizacją w historii, która sankcjonowała królewskie kazirodztwo – dawało ono bowiem korzyści polityczne. Niektóre konsekwencje były jednak groźne. Rodzice będący pełnym rodzeństwem mogą przekazać z obu stron kopie szkodliwych genów, co naraża ich potomstwo na rozmaite choroby i wady dziedziczne. Zdeformowana stopa mogła być właśnie taką wadą. Podejrzewamy też, że Tutanchamon cierpiał na częściowy rozszczep podniebienia, kolejną wadę wrodzoną. Prawdopodobnie zmagał się z rozmaitymi innymi dolegliwościami, aż wreszcie ciężki atak malarii albo złamanie nogi w wypadku dopełniły miary – i organizm się poddał. Istnieją prawdopodobnie jeszcze inne przejmujące świadectwa dziedzictwa królewskiego kazirodztwa pogrzebane wraz z Tutanchamonem w jego grobowcu. Wprawdzie nie mamy jeszcze wszystkich danych, ale nasze badania wskazują, że jeden z zabalsamowanych płodów to córka samego Tutanchamona; drugi płód to pewnie też jego dziecko. Jak dotąd rozporządzamy tylko częściowymi wynikami badań DNA dla dwóch żeńskich mumii z grobowca KV21. Jedna z nich, oznaczona KV21A, jest najpewniej matką obu przedwcześnie urodzonych dzieci, a zatem żoną Tutanchamona, Anchesenamon. Wiemy ze źródeł historycznych, że była córką Echnatona i Nefertiti, a zatem siostrą przyrodnią swojego męża. Jeszcze jednym skutkiem endogamii (małżeństw krewniaczych) są dzieci obciążone wadami genetycznymi uniemożliwiającymi donoszenie ciąży. Tutaj więc prawdopodobnie kończy się nasz dramat, przynajmniej na razie: młoda para próbuje bez powodzenia spłodzić następcę egipskiego tronu. Wśród wspaniałych skarbów pogrzebanych z Tutanchamonem jest małe, wyłożone kością słoniową puzderko z wyrzeźbionym wizerunkiem pary królewskiej. Tutanchamon wspiera się na lasce, a małżonka wręcza mu bukiet kwiatów. Na tym wizerunku, tak jak i na innych, oboje wyglądają na błogo zakochanych. Ich miłość okazała się jednak bezowocna, a bez dziedzica pozostało nie tylko ich dwoje, lecz cała dynastia. Wiadomo, że po śmierci Tutanchamona jakaś królowa, najprawdopodobniej Anchesenamon, zwróciła się do króla Hetytów, głównego wroga Egiptu, by przysłał do niej królewicza, aby mogła go poślubić, bowiem – jak napisała – „mój małżonek zmarł, a ja nie mam syna”. Hetycki król wysłał jednego ze swych synów, ale ten zmarł, nim dotarł na terytorium Egiptu. Jestem przekonany, że zgładził go Horemheb, głównodowodzący wojsk Tutanchamona, który w końcu sam wstąpił na tron. Horemheb jednak również zejdzie z tego świata bezdzietnie, zostawiając tron swojemu podwładnemu, innemu dowódcy wojskowemu. Ten obejmie rządy jako Ramzes I. Zapoczątkuje następną dynastię, która pod rządami jego wnuka, Ramzesa II zwanego Wielkim, wprowadzi Egipt na nowe szczyty imperialnej potęgi. Ten wielki faraon najusilniej ze wszystkich będzie starał się wymazać z dziejów Echnatona, Tutanchamona i innych „heretyków” okresu Tell el-Amarna. My zaś naszymi badaniami pragniemy oddać im cześć i ożywić pamięć o nich. Zahi Hawass, 2010
Ten sztylet faraona Tutanchamona pochodzi z kosmosu. Wykuto go z meteorytu
Wśród wielu skarbów, które znaleziono w grobowcu Tutanchamona jeden ostatnio przykuł uwagę wszystkich badaczy i… miłośników opowieści science fiction.
Wśród wielu skarbów, które znaleziono w grobowcu Tutanchamona jeden ostatnio przykuł uwagę wszystkich badaczy i… miłośników opowieści science fiction. Korzystając z nieinwazyjnego prześwietlenia rentgenowskiego naukowcy z włoskiego Politechniki Mediolańskiej Uniwersytetu w Pizie przebadali sztylet i potwierdzili, że ma on pochodzenie pozaziemskie. Wyniki badań opublikowano w Meteoritics and Planetary Science. Przedmiot umieszczony przy prawym udzie zmumifikowanego ciała władcy Egiptu został wykuty z meteorytu, który spadł na Ziemię. Złota pochwa broni zdobiona jest motywem roślinnym oraz ptasich piór, kończy ją głowa szakala. Nierdzewne ostrze wskazuje na jednolity materiał. Wielu naukowców zakłada, że żelazne przedmioty z tego okresu wytwarzane były właśnie z żelaza pochodzącego z meteorytów. Jednak do tej pory tego rodzaju opinie spotykały się z krytyką i trudno było je udowodnić. Postęp technologiczny ostatnich lat pozwolił zweryfikować te opinie badając przedmiot bez ryzyka uszkodzenia. - O żelazie pochodzącym z meteorytu świadczy duża obecność niklu - wyjaśnia Daniela Comelli, główna autorka badać w rozmowie z Discovery News. Rzeczywiście żelazne meteoryty mają przede wszystkim w sobie nikiel, żelazo i niewielką zawartość kobaltu, fosforu, siarki i węgla. Podczas gdy inne przedmioty żelazne odnalezione w grobowcu mają w sobie najwięcej 4% niklu, sztylet Tutanchamona ma aż 11%. Kolejnym dowodem na pozaziemskie pochodzenie jest obecność kobaltu. Jak przekonuje Comelli takie meteoryty to pozostałość po wczesnym stadium rozwoju naszego układu słonecznego gdy dopiero tworzyły się planety. Starożytni Egipcjanie przywiązywali ogromną wagę do żelaza pochodzenia pozaziemskiego, uznawali je za dar i wiadomość od bogów. Źródło: Discovery News
Egipski minister: "W grobowcu Tutanchamona są ukryte pomieszczenia"
W grobowcu Tutanchamona w Dolinie Królów niemal na pewno znajdują się jeszcze dwie nieodkryte komory; jedna z nich może być miejscem pochówku macochy faraona, pięknej Nefretete - podał w czwartek egipski minister ds. starożytności Mamduh el-Damati.
Minister poinformował na konferencji prasowej w Kairze o wstępnych rezultatach badań przeprowadzonych w listopadzie w grobowcu za pomocą specjalistycznego sprzętu przez japońskiego naukowca Hirokatsu Watanabe. Zapowiedział, że pod koniec marca badania, wskazujące "na 90 proc." na obecność pomieszczeń za ścianami, północną i zachodnią oraz znajdującej się tam materii organicznej i metali, zostaną ponowione. Badania wykazały, że części dwóch ścian komory grobowej faraona mają inną temperaturę, co wskazywałoby na istnienie za nimi kolejnych pomieszczeń. W jednym z nich zdaniem Damatiego może znajdować się sarkofag członka rodziny faraona. Nie wymienił on jednak Nefertete, ukochanej żony Echnatona, który był ojcem Tutanchamona. Co jest za ścianą? Obecne odkrycie może potwierdzić tezę brytyjskiego archeologa i egiptologa Nicholasa Reevesa, że znajduje się tam komora grobowa legendarnej żony Echnatona. Analizując wysokiej rozdzielczości skany ścian komory grobowca, dostrzegł on ślady, jak twierdzi, zamurowanych przez budowniczych portali, z których jeden, na północnej ścianie, prowadzi do "nienaruszonego pochówku prawdziwej właścicielki grobowca - Nefertete". Ale spekulacje Reevesa odrzuca były egipski szef Rady Starożytności, archeolog Zahi Hawas; według niego mumią Nefertete jest jedna z mumii z Doliny Królowych, przechodzących obecnie testy DNA. Uważa się, że grobowiec bardzo młodo zmarłego Tutanchamona miał być grobowcem Nefertete, ale musiano dokonać zmian, kiedy umarł, zanim przygotowano jego własny. Egipski Wielki Wybuch Pod koniec lutego egipski minister turystyki Hiszam Zazu, zapowiadając konferencję prasową poświęconą wynikom badań w grobowcu Tutanchamona, dodał, że będzie to "prawdziwy Wielki Wybuch, odkrycie XXI wieku". Tebańska Dolina Królów niedaleko Luksoru na południu Egiptu była miejscem pochówków przez około pół tysiąca lat, od ok. 1540 r. p.n.e. Większość znajdujących się tam grobowców została splądrowana jeszcze w starożytności i nietknięte komory grobowe są dużą rzadkością. Dlatego sensacją stało się w listopadzie 1922 roku odkrycie Howarda Cartera i jego chlebodawcy, lorda Carnarvona. W grobowcu Tutanchamona znaleźli oni ponad 5 tys. przedmiotów sprzed 3300 lat, z których część wykonano z litego złota. Tutanchamon wstąpił na tron około roku 1333 p.n.e. jako mniej więcej 10-letni chłopiec. Zmarł nagle w roku 1323 p.n.e. Jego trwające zaledwie dziesięć lat panowanie wiąże się z przywróceniem tradycyjnej religii, w miejsce której ojciec Tutanchamona wprowadził monoteistyczny kult boga słońca Atona. Źródło: PAP Trwa głosowanie w plebiscycie nagród Travelery 2016! Zobacz filmy, poznaj podróżników, wybierz najciekawszą podróż i zagłosuj! View oEmbed on the source website