National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-17T10:23:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Niedźwiedzie z Apeninów stały się mniejsze i mniej agresywne. To „zasługa” człowieka
items: Te imponujące ptasie pióra mogą zabić. Bażanty ryzykują życiem, by zdobyć samicę
items: Ludzie w tym kraju mają większe głowy i dłuże nogi niż ich przodkowie. Jak to możliwe?
items: Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
items: Kiedy doszło do pierwszego pocałunku? Naukowcy wskazują na bardzo odległą epokę
items: Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
items: Przełomowe odkrycie dotyczące psów. Znacząco się różniły od siebie na długo przed współczesną hodowlą
items: Płazy, które łamią zasady– ropuchy z gór Tanzanii zaskoczyły naukowców
items: To jedne z najstarszych stworzeń na Ziemi. Uczą się i zapamiętują, choć nie mają mózgu
items: Czy zwierząta też mają złudzenia optyczne? Te ptaki okazały się całkiem odporne
items: Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
items: Ludzka dłoń zmieniła historię. Oto dlaczego jest tak wyjątkowa
items: Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
items: Niewielka rybka z czasów dinozaurów to przodek karpia. Odkrycie sprzed milionów lat
items: Dlaczego mężczyźni żyją krócej od kobiet? Rozwiązaniem zagadki jest świat zwierząt
items: Szczęki jak z „Obcego”: te ryby oszukały ewolucję, by przetrwać w wodach Antarktyki
items: Czy to wąż, czy jaszczurka? Niezwykłe odkrycie sprzed milionów lat
items: Czy strusie kiedyś latały? Naukowcy twierdzą, że pokonywały ogromne odległości
items: Odkryto najstarsze zwierzęta na Ziemi. Żyły w oceanach, ponad pół miliarda lat temu
items: Kamuflaż czy jaskrawe kolory? Naukowcy sprawdzili, co lepiej chroni zwierzęta
items: Nie myśliwi, a ofiary. AI udowodniła, że praludzie byli przysmakiem w diecie lampartów
items: Pająki podróżują latając, nawet na setki kilometrów. I robią to właśnie teraz
items: 100 mln lat temu świat przyrody eksplodował kolorami. Skąd wzięła się ta cecha?
items: Paleontologiczna niespodzianka. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej gatunek australopiteka
items: Biomimetyka, czyli sztuka kopiowania doskonałości. Jak natura inspiruje technologie

Niedźwiedzie z Apeninów stały się mniejsze i mniej agresywne. To „zasługa” człowieka
type: item
date: 2025-12-17T10:22:45.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ewolucja
subject: niedźwiedzie
subject: ssaki
subject: włochy
description: Najnowsze badania wykazały, że rzadkie apenińskie niedźwiedzie brunatne zmieniły się znacznie na skutek bliskiego kontaktu z ludźmi. Zwierzęta te żyją głównie w środkowej części Włoch.
encoded: Ewolucja biologiczna to zazwyczaj niezwykle długi, niekiedy trwający nawet miliony lat proces zmian dziedzicznych w populacjach organizmów z biegiem pokoleń. Zmiany te wynikają z dziedzicznych różnic między osobnikami oraz działania czynników takich jak dobór naturalny, mutacje, czy migracje. Dzięki ewolucji organizmy stopniowo przystosowują się do warunków środowiska, a w długiej perspektywie mogą powstawać nawet nowe gatunki. Włoskie niedźwiedzie ewoluowały Najnowsze badanie włoskich naukowców potwierdza, że ewolucję można wykryć we współczesnych populacjach i nie zawsze potrzeba kilku epok, żeby zaobserwować pewne zmiany. Na łamach czasopisma naukowego „Molecular Biology and Evolution” badacze opisują, że żyjące we Włoszech endemiczne niedźwiedzie brunatne (Ursus arctos marsicanus) znacząco odróżniły się od innych przedstawicieli tego samego gatunku żyjących w innych częściach świata. – Zmiany klimatu i użytkowania gruntów nasiliły interakcje między człowiekiem a dziką przyrodą, potencjalnie zmniejszając zagęszczenie dzikich gatunków i prowadząc do adaptacji behawioralnych zwierząt do środowisk zurbanizowanych – zauważają w swojej pracy autorzy. W badaniu włoscy uczeni scharakteryzowali różnorodność genomową apenińskich niedźwiedzi brunatnych i zidentyfikowali sygnały adaptacyjne charakterystyczne dla tej populacji, porównując nowo wygenerowane dane z genomem niedźwiedzi brunatnych z Apeninów, Europy Środkowej i Ameryki Północnej. Wszystko przez działalność człowieka – Niedźwiedzie brunatne z Apeninów charakteryzowały się zmniejszoną różnorodnością genomową, wyższym wskaźnikiem kojarzenia krewniaczego i większym zrealizowanym obciążeniem genetycznym w porównaniu z innymi niedźwiedziami brunatnymi – wskazują badacze. Oznacza to, że niedźwiedzie te są genetycznie „uboższe”, co jest skutkiem długotrwałej izolacji i małej liczebności. Bo rzeczywiście, populacja ta oddzieliła się od innych europejskich niedźwiedzi brunatnych ok. 2000–3000 lat temu i pozostaje całkowic…

niedzwiedzie-wloskie-dfcdac6.jpg
width: 5568
height: 3132

Te imponujące ptasie pióra mogą zabić. Bażanty ryzykują życiem, by zdobyć samicę
type: item
date: 2025-11-28T06:50:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: pióra
subject: ptaki
subject: rozmnażanie
description: Samce bażanta diamentowego i złocistego to gwiazdy ptasiej estrady, które znane są z robienia prawdziwego show: wszystko po to, by zwabić do siebie partnerki. Ich misterny taniec byłby jednak niczym, gdyby nie tworzące pelerynę wokół szyi kolorowe pióra, którym samice nie mogą się oprzeć. Często ta ozdoba okazuje się jednak gwoździem do ich trumny.
encoded: Wzrok jest kluczowym zmysłem dla ptaków: pomaga znaleźć pożywienie i dostrzegać czyhające drapieżniki. Tym ciekawsze jest to, że niektóre gatunki świadomie decydują się na jego ograniczanie by stawać się… bardziej atrakcyjnymi dla partnerek. Naukowcy przeanalizowali koszt, który ponoszą bażanty za „strojenie się”. Piękne pióra bażanta Bażanty należą do rodziny kurowatych i występują przede wszystkim w Azji, chociaż zawędrowały także na Stary Kontynent – w Polsce najczęściej spotykanym gatunkiem jest bażant zwyczajny (Phasianus colchicus) znany z jaskrawego, metalicznego upierzenia samców. Chociaż występujący u większości ptaków, to dymorfizm płciowy jest szczególnie widoczny właśnie u bażantów: samce są znacznie bardziej barwne i większe od samic, które z kolei przyjmują maskujące barwy zapewniające ochronę podczas wysiadywania jaj. Polski bażant zwyczajny nie popadł jednak w aż tak duży egocentryzm jak bażant złocisty czy diamentowy. Te gatunki posiadają intensywnie czerwone, złote, białe i wzorzyste upierzenie, które w trakcie zalotów formują w wyjątkowe „płaszcze” wokół głowy. Wszystkie bażanty są ptakami średniej wielkości, o długości ciała sięgającej nawet 90 cm, z czego znaczną część stanowi wydłużony ogon. Ich ciało jest dobrze przystosowane do życia na ziemi – mają silne nogi i krótki, zaokrąglony dziób. Widowiskowe zaloty kluczem do sukcesu... i przyczyną zguby Samce wykonują wokół samic widowiskowe pokazy – rozpościerają swoje barwne pióra, wydają charakterystyczne dźwięki i wykonują skomplikowane „tańce”. Samice wybierają partnera na podstawie jakości prezentacji i wyglądu. Tym właśnie zainteresowali się badacze: czy skupienie na urodzie samców ma wpływ na ich przeżywalność? Samce pozostają ślepe na zagrożenia Naukowcy z University of Saint Andrews postanowili zmapować pole widzenia samców i samic bażantów złocistych oraz diamentowych za pomocą badania dna oka. Co się okazało? Barwne pióra układające się w płaszcz, tak charakterystyczne dla tego gatunku, …

GettyImages-2243034994-16bd845.jpg
width: 7166
height: 5374

Ludzie w tym kraju mają większe głowy i dłuże nogi niż ich przodkowie. Jak to możliwe?
type: item
date: 2025-11-27T14:01:42.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: ewolucja
description: Współcześni ludzie mają większe głowy i dłuższe kończyny niż ich przodkowie sprzed tysięcy lat. Najnowsze badania czaszek trzech populacji zamieszkujących Amerykę Południową dowodzą, że dopiero od XX wieku obserwujemy wyraźny wzrost objętości mózgu i wzrostu ciała. Co się zmieniło?
encoded: Spis treści: Zmiany anatomiczne człowieka na przestrzeni tysiącleci Czaszki myśliwych i rolników – niewielkie różnice, znaczący współcześni Wzrost ludzi zwiększył się o pięć centymetrów w ciągu 150 lat Lepsze odżywienie i opieka medyczna przyczyniły się do zmian anatomicznych Przez większość historii ludzkości rozwój biologiczny człowieka był ściśle związany z warunkami środowiskowymi, dietą oraz stylem życia. Jednak dopiero w ostatnich stuleciach, a szczególnie w XX wieku, doszło do wyraźnych zmian anatomicznych. Badania prowadzone na czaszkach łowców-zbieraczy, rolników i współczesnych Chilijczyków wykazały, że objętość mózgu oraz długość kończyn wzrosły znacząco dopiero w czasach nowożytnych. Naukowcy przypisują te zmiany postępowi cywilizacyjnemu: poprawie żywienia, dostępowi do medycyny oraz eliminacji chronicznego stresu środowiskowego. Te odkrycia rzucają nowe światło na tempo oraz kierunki ewolucji człowieka. Zmiany anatomiczne człowieka na przestrzeni tysiącleci Na przestrzeni niemal 10 tysięcy lat ludzkie mózgi uległy zauważalnej transformacji. Badania czaszek łowców-zbieraczy Chinchorro, żyjących na pustyni Atakama około siedem tysięcy lat temu, przedhiszpańskich rolników oraz współczesnych Chilijczyków pokazują, w jaki sposób zmieniające się warunki życia wpływają na rozwój człowieka. Chilijscy badacze poddali analizie 160 czaszek trzech odmiennych populacji ludzi z różnych epok: łowców-zbieraczy Chinchorro, żyjących na pustyni Atacama około 7500–3500 lat temu; późniejszych, prehiszpańskich rolników; współczesnych Chilijczyków. Czaszki zostały przebadane tomografem komputerowym, a następnie na jego podstawie wykonano trójwymiarowe modele, pozwalające na precyzyjne obliczenie objętości wewnątrzczaszkowej (ICV). Wszystko po to, by sprawdzić, jak na przestrzeni tysięcy lat zmieniała się objętość ludzkiego mózgu oraz ocenić, co mogło wpływać na te zmiany. Dotychczas niewiele wiadomo było o tym, w jaki sposób dieta, środowisko oraz czynniki genetyczne wpływaj…

chilijki-GettyImages-97762292-6852832.jpg
width: 5700
height: 3800

Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
type: item
date: 2025-11-25T14:20:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dżungla
subject: ewolucja
subject: konflikty
subject: małpy
subject: szympansy
subject: wojna
description: W postapokaliptycznej serii Fallout słyszeliśmy na każdym kroku, że „wojna nigdy się nie zmienia”. Obecnie wiemy, że to stwierdzenie pasujące nie tylko do ludzi, ale także do zwierząt. Badacze udowodnili, że krwawa, 10-letnia wojna pomiędzy plemionami szympansów zakończyła się dominacją jednego stada, które odniosło z niej ogromne korzyści. Gloria victoribus, vae victis.
encoded: Zachowania społeczne szympansów – najbliżej spokrewnionych z nami naczelnych – od lat fascynują badaczy. Szczególne zainteresowanie budzi ich agresja oraz konflikty pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Okazuje się, że szympansy nie tylko współpracują i okazją sobie empatię, ale potrafią także prowadzić zorganizowane i długotrwałe wojny przypominające ludzkie konflikty zbrojne, z których czerpią wymierne korzyści. Czemu szympansy nie mogą żyć w zgodzie? Szympansy są zwierzętami terytorialnymi i żyją w silnie zorganizowanych społecznościach. Terytorium każdej grupy jest nie tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim źródłem pożywienia i bezpieczeństwa. Konflikty wybuchają najczęściej na tle rywalizacji o zasoby – przede wszystkim o dostęp do pożywienia, wody czy atrakcyjnych miejsc do odpoczynku. Ważnym czynnikiem prowadzącym do konfliktów jest również struktura społeczna szympansów. Każda grupa ma ściśle określoną hierarchię z dominującymi samcami na czele. Walka o pozycję w grupie powoduje wzrost napięć i sprzyja wybuchom agresji. Liczba członków grupy także wpływa na prawdopodobieństwo rozpoczęcia wojny – większe grupy częściej angażują się w agresywne działania wobec sąsiadów. Tak jak ludzie. Krwawe wojny to domena nie tylko ludzi Jane Goodall, angielska antropolożka, prymatolożka i jedna najwybitniejszych na świecie badaczek dzikiej fauny, nieodłącznie kojarzona jest z naszymi najbliższymi kuzynami ze świata zwierząt. Sama jednak twierdziła, że szympansy zdecydowanie nie są jej ulubionymi zwierzętami – są zbyt podobne do ludzi. I nie miała na myśli naszej empatii czy kreatywności. W latach 70. XX w. opisała ona trwającą 4 lata wojnę między szympansami w Tanzanii, które podzieliły się na dwa wrogie obozy po śmierci dominującego samca. Jego odejście skutkowało do rywalizacji, a następnie otwartej wojny pomiędzy młodszymi zwierzętami. Ostatecznie konflikt zakończył się całkowitym wyniszczeniem jednej z grup, a zwycięzcy przejęli ich ziemię. Wojna dziesięc…

GettyImages-467572747-9c3e268.jpg
width: 3354
height: 2396

Kiedy doszło do pierwszego pocałunku? Naukowcy wskazują na bardzo odległą epokę
type: item
date: 2025-11-19T11:40:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: neandertalczycy
subject: pradzieje
description: Całowanie wyewoluowało u wspólnego przodka ludzi i innych dużych małp około 21 milionów lat temu – ustalił zespół brytyjskich naukowców. Ta przyjemna czynność była praktykowana również później, u krewnych człowieka – neandertalczyków. Co było powodem pierwszego pocałunku?
encoded: Do dzisiaj naukowcy spierają się o to, dlaczego ludzie się całują. Wygląda na to, że nasze instynkty sięgają dawnych zachowań pielęgnacyjnych wśród małp człekokształtnych. Czynność zbliżona do całowania mogła być początkowo sposobem na sprawdzenie stanu zdrowia partnera i wzmacnianie więzi w grupie. Teraz grupa naukowców z Uniwersytetu Oxfordzkiego wzięła sobie za cel zrekonstruowanie historii ewolucyjnej całowania i próbę ustalenia, kiedy całowanie pojawiło się w linii rodowej naczelnych. Badacze przyjęli szeroką ewolucyjną perspektywę. Wyniki opublikowali na łamach „Evolution and Human Behavior”. Badanie ulotnego całowania. Jak to się robi? Naukowcy przeprowadzili pierwszą próbę rekonstrukcji ewolucyjnej historii całowania za pomocą podejścia międzygatunkowego. Zaczęli od zdefiniowania „całowania”. Jest to nieagresywny kontakt usta-usta, który nie wiązał się z przekazywaniem jedzenia. Następnie naukowcy zebrali dane na temat zaobserwowanego całowania u współczesnych dużych małp, w tym szympansów i bonobo. Następnie zastosowano analizę filogenetyczną (opartą na drzewie rodowym naczelnych), traktując całowanie jako „cechę”. W tej analizie nie badano fizycznych szczątków. Użyto modelowania statystycznego, aby wyciągnąć wnioski na temat cech, które się nie są w stanie przetrwać do naszych czasów, a więc takich jak zachowanie. Badacze potraktowali całowanie jako cechę (jak np. kolor sierści) i nanosili ją na drzewo rodowe naczelnych. Pewność wyniku ma zapewniać to, że model symulacji uruchomiono aż 10 milionów razy, aby uzyskać bardzo pewne szacunki statystyczne. – Po raz pierwszy ktoś przyjął szerokie ewolucyjne spojrzenie na całowanie się. Nasze odkrycia uzupełniają rosnący dorobek naukowy, podkreślający niezwykłą różnorodność zachowań seksualnych naszych kuzynów naczelnych – komentuje dr Matilda Brindle, główna autorka i biolożka ewolucyjna z Wydziału Biologii Uniwersytetu Oksfordzkiego. Pierwszy pocałunek wytropiony Na podstawie uzyskanych wyników naukowcy stwierdz…

kissing-b9d1192.jpg
width: 3888
height: 2592

Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
type: item
date: 2025-11-19T08:02:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: życie
description: Najwcześniejsze życie na Ziemi pozostawiło po sobie bardzo niewiele molekularnych śladów. Nieliczne pozostałości, takie jak pradawne komórki i maty mikrobiologiczne, przeszły przez wiele procesów geochemicznych, które niemal całkowicie zatarły biosygnatury zawierające kluczowe informacje o pochodzeniu i wczesnej ewolucji życia. Jednak zespół badaczy z Carnegie Institution for Science znalazł sposób na odnajdywanie molekularnych śladów dawnych istot.
encoded: – Liczące miliardy lat skały pełne są intrygujących zagadek opowiadających historię życia na Ziemi, ale zawsze brakuje w nich kilku elementów. Połączenie analizy chemicznej z uczeniem maszynowym ujawniło biologiczne wskazówki dotyczące dawnego, niedostrzeżonego wcześniej życia – mówi Katie Maloney z Michigan State University, adiunktka w Katedrze Nauk o Ziemi i Środowisku. Maloney bada ewolucję wczesnych form złożonego życia i ich wpływ na dawne ekosystemy. SI szuka śladów życia Katie Maloney jest jedną z międzynarodowego grona naukowców, kierowanych przez badaczy z Carnegie Institution for Science, które połączyło zaawansowaną chemię ze sztuczną inteligencją, aby odkryć subtelne chemiczne ślady biologii uwięzione w liczących miliardy lat skałach. Bazując na algorytmach uczenia maszynowego badacze wytrenowali komputery do rozpoznawania ledwo dostrzegalnych molekularnych „odcisków palców” pozostawianych przez żywe organizmy. Co najważniejsze, tak wytrenowany system potrafi odkryć oryginalne biomolekuły, gdy te dawno już uległy degradacji. Opublikowane właśnie w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) analizy zespołu ujawniły nie tylko chemiczne dowody życia w skałach liczących ponad 3,3 miliarda lat. Odnaleziono także molekularne ślady wskazujące, że fotosynteza tlenowa pojawiła się niemal miliard lat wcześniej, niż dotąd sądzono. Wzorce życia Naukowcy poddali analizie ponad 400 próbek. Znalazły się wśród nich pradawne osady, skamieniałości, a także całkiem współczesne rośliny i żyjące obecnie zwierzęta. Do próbek dołączono nawet materiał z meteorytów. Zaawansowana analiza chemiczna pozwoliła rozłożyć zebrane materiały organiczne i nieorganiczne na najprostsze składniki. Następnie Michael L. Wong i Anirudh Prabhu ze współpracownikami wytrenowali sztuczną inteligencję do rozpoznawania chemicznych „odcisków palców” pozostawionych przez życie – sygnałów możliwych do wykrycia nawet po miliardach lat geologicznych przekształceń. Wy…

najstarsze-zycie-1-98153b3.jpg
width: 2070
height: 675

Przełomowe odkrycie dotyczące psów. Znacząco się różniły od siebie na długo przed współczesną hodowlą
type: item
date: 2025-11-14T12:03:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: psy
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Przełomowe badania obalają popularny mit. Przez lata sądzono, że spektakularna różnorodność psów – od malutkich chihuahua po ogromne dogi niemieckie – jest wynikiem intensywnych hodowli rozpoczętych zaledwie 200 lat temu. Tymczasem różnorodność czworonogów odnotowano już wiele tysięcy lat temu.
encoded: Psy to nie tylko ukochane zwierzęta domowe, ale również wielka zagadka dla badaczy przeszłości. Archeolodzy od lat próbują ustalić, kiedy doszło do udomowienia wilka i od kiedy czworonogi na stałe związały się z ludźmi. Szacunki są różne: od 30 do kilkunastu tysięcy lat. Inne zagadnienie dotyczy tego, kiedy psy stały się różnorodne, czyli jak bardzo różniły się budową. Do tej pory uważano, że wyjątkowy zakres zróżnicowania fizycznego, jaki wykazują psy domowe (np. różnice w kształcie czaszki i rozmiarze ciała), jest głównie wynikiem intensywnej selekcji i hodowli, która rozpoczęła się w ciągu ostatnich 200–300 lat. Nowe międzynarodowe badanie ukazało to zagadnienie w nowym świetle. Opublikowano je na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. Przełomowa inwentaryzacja 3D Badacze z Uniwersytetu Exeter i francuskiego CNRS przeprowadzili najbardziej wszechstronną analizę czaszek psowatych w historii – pod lupę wzięto ich blisko 650. Zbadano okazy z okresu od plejstocenu aż po czasy współczesne, włączając w to wilki, wczesne okazy archeologiczne, współczesne rasy oraz psy uliczne. Kluczem do sukcesu okazała się technologia. Zespół międzynarodowych ekspertów stworzył cyfrowe modele 3D każdej czaszki. Używając precyzyjnej metody zwanej morfometrią geometryczną, uczeni byli w stanie zmierzyć nawet subtelne różnice w rozmiarze i kształcie czaszek. Kiedy psy zaczęły się zmieniać? Ustalenia były jednoznaczne: zróżnicowanie psów jest znacznie starsze, niż się wydawało. Najwcześniejszy okaz sklasyfikowany jako pies domowy w tej analizie pochodzi z mezolitycznego stanowiska Veretye w Rosji, datowanego na około 11 000 lat. Niedługo później, około 8200 lat temu, zmienność kształtu czaszki zaczęła gwałtownie rosnąć. – Te wyniki podkreślają głęboką historię naszej relacji z psami. Różnorodność wśród psów to nie tylko zasługa hodowców z epoki wiktoriańskiej, ale dziedzictwo tysięcy lat koewolucji z ludzkimi społecznościami – powiedziała współautorka artykułu, dr Carly Ameen …

shutterstock1493675675-103a4f1.jpg
width: 6720
height: 4480

Płazy, które łamią zasady– ropuchy z gór Tanzanii zaskoczyły naukowców
type: item
date: 2025-11-07T11:22:28.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: ewolucja
subject: ropucha
subject: tasmania
description: Trzy nowe gatunki ropuch zostały odkryte w górach Tanzanii przez międzynarodowy zespół naukowców. Co czyni to odkrycie wyjątkowym? Te płazy stosują jedną z najrzadszych strategii rozrodczych w świecie zwierząt.
encoded: Badania były prowadzone przez międzynarodowy zespół składający się m.in. z uczonych z Wielkiej Brytanii, Danii czy Niemiec. Przy projektowaniu metodologii, naukowcy wykorzystali technikę muzeomiki, która polega na pozyskiwaniu i analizie DNA z historycznych próbek biologicznych. W ten sposób badacze wyodrębnili trzy nowe gatunki zwierząt, dające przykład tego, jak ewolucja potrafi przystosować osobniki do panujących warunków środowiskowych. 257 ropuch pod lupą – jak przebiegały badania? Od 1905 roku biolodzy żyli w przekonaniu, że jedynym endemiczny gatunkiem ropuch w całej Tanzanii jest Nectophrynoides viviparus. Płazy, opisane po raz pierwszy przez niemieckiego zoologa Gustava Torniera, różniły się od siebie wyglądem w obrębie jednej populacji. Ta różnorodność skłoniła naukowców do przeprowadzenia wnikliwych badań, w trakcie których przeanalizowano 257 kodów genetycznych poszczególnych osobników. Okazy, nad którymi pochylili się naukowcy, były zarówno płazami żyjącymi współcześnie, jak i tymi złapanymi aż 120 lat temu, przy okazji pierwszych badań nad tym gatunkiem. Zespół porównywał próbki z poprzedniego stulecia z tymi współczesnymi i na ich podstawie ustalał stopień pokrewieństwa badanych gatunków. Kierowniczka badań muzeomicznych, Alice Petzold, tak argumentuje wykorzystanie archiwalnych ropuch: „Nasze analizy pozwoliły dokładnie ustalić, do jakich populacji należały te stare okazy. A to daje nam znacznie większą pewność w przyszłych badaniach nad tymi ropuchami”. Jak przetrwać bez wody? – trzy nowe gatunki ropuch Badania udokumentowały występowanie trzech – wcześniej nieopisanych – gatunków ropuch z rodzaju Nectophrynoides. Odkrycie to nie byłoby tak niezwykłe, gdyby nie fakt, który od lat fascynuje naukowców. Nectophrynoides nie stosują bowiem klasycznej dla płazów drogi rozmnażania. Ograniczony dostęp do wody, w której zwykle wykluwają się kijanki, zmusił te zwierzęta do noszenia zapłodnionych zarodków w swoim ciele. Ropucha, niczym w ciąży, nosi w sobie mł…

GettyImages-1041346600-ed13ad7.jpg
width: 5527
height: 3686

To jedne z najstarszych stworzeń na Ziemi. Uczą się i zapamiętują, choć nie mają mózgu
type: item
date: 2025-11-03T10:40:45.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ewolucja
subject: meduzy
subject: mózg
subject: Onet
subject: przyroda
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Tylko zwierzęta z mózgiem i milionami neuronów potrafią uczyć się na błędach? Nic bardziej mylnego. Naukowcy odkryli, że tę zdolność mają także meduzy – stworzenia, które żyją na Ziemi już od pół miliarda lat.
encoded: W tym artykule: Małe i parzące jamochłony Zmyślne meduzy z Karaibów Zalety posiadania układu nerwowego Ludzki mózg składa się z 86 mld neuronów i jest efektem ewolucji trwającej miliony lat. Nic dziwnego, że daje nam tak niezwykłe możliwości. Mamy znakomitą pamięć i rozwinięte zdolności poznawcze, które wyróżniają nas w świecie zwierząt. Jesteśmy w stanie się uczyć i to na wiele różnych sposobów. Wyciągamy wnioski z przeszłości i naprawiamy błędy, które popełniliśmy, żeby ponownie nie wpakować się w kłopoty. Jak się okazuje, to ostatnia umiejętność ma bardzo stare korzenie. Posiadają ją nawet meduzy – jamochłony zaliczane do parzydełkowców. To jedne z najstarszych zwierząt, jakie pojawiły się na Ziemi. Ich układ nerwowy jest bardzo prosty. Meduzy nie mają mózgu, jedynie kilka tysięcy neuronów znajdujących się w całym ciele. A jednak to wystarcza, by łączyć bodźce różnego rodzaju i wyciągać z nich wnioski. Przełomowe badania, rzucające światło na to, jak kształtował się układ nerwowy zwierząt, zostały opublikowane w najnowszym numerze czasopisma „Current Biology”. Przeprowadził je zespół pod kierunkiem neurologa Andersa Garma z Uniwersytetu Kopenhaskiego oraz Jana Bieleckiego z Uniwersytetu Kiel. Małe i parzące jamochłony − Dawniej zakładano, że meduzy uczą się jedynie w najprostsze możliwe sposoby. Jednym z nich jest habituacja, czyli zdolność przyzwyczajania się do pewnego określonego bodźca, takiego jak stały dźwięk albo dotyk – mówi Anders Garm. To właśnie habituacja sprawia, że nie czujemy ubrania, które nosimy. Ponieważ cały czas dotyka ono naszego ciała, nasz mózg przyzwyczaja się do bodźca. W rezultacie przestajemy go odczuwać. − Teraz jednak odkryliśmy, że meduzy posiadają również zaawansowane umiejętności uczenia się. A nawet, że uczą się na błędach. Dzięki nim modyfikują swoje zachowanie – opowiada Garm. Naukowcy doszli do tego wniosku, przeprowadzając eksperymenty z meduzami Tripedalia cystophora. To nieduże zwierzęta należące do kostkowców: gromady skupi…

Meduzy-sa-madrzejsze-niz-myslisz-a7d69be.jpg
width: 5472
height: 3648

Czy zwierząta też mają złudzenia optyczne? Te ptaki okazały się całkiem odporne
type: item
date: 2025-10-25T07:56:35.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: psychologia zwierząt
subject: ptaki
subject: ryby
description: Czy to możliwe, że niektóre zwierzęta mogą padać ofiarą złudzeń optycznych podobnie jak ludzie? Naukowcy przeprowadzili nietypowy eksperyment z udziałem ryb i ptaków. Zastosowano prosty wizualny trik, znany z psychologii człowieka. Rezultat badań określono jako „uderzający”.
encoded: Czy kiedykolwiek patrzyłeś na dwa koła o dokładnie tej samej wielkości i przysiągłeś, że jedno jest większe? Gdy umieścimy koło wśród innych mniejszych kół – wydaje się większe, a gdy wśród większych – skurczy się na naszych oczach. To tzw. iluzja Ebbinghausa, klasyczny przykład tego, jak kontekst może kształtować to, co widzimy. Dr Maria Santacà z Wydziału Biologii Behawioralnej i Kognitywnej na Uniwersytecie Wiedeńskim poddała tej próbie… ptaki i ryby. Ekspertka bada powiązanie złudzeń wzrokowych z ewolucyjnymi korzeniami percepcji. Zastanawia ją to, czy podobieństwa i różnice między gatunkami odzwierciedlają wspólne pochodzenie i złożoność neuronalną, czy też unikatowe adaptacje do środowisk ekologicznych i społecznych. Ryby kontra ptaki: dwa światy widzenia W eksperymencie wzięły udział dwa bardzo różne gatunki: ryba gupik (Poecilia reticulata) i gołąb (Streptopelia risoria). Gupiki zamieszkują płytkie tropikalne strumienie pełne migoczącego światła, gęstej roślinności i nieprzewidywalnych drapieżników. Ich przetrwanie zależy od szybkich decyzji: wyboru partnera, dołączenia do ławic i ucieczki przed zagrożeniami. W tak urozmaiconym świecie możliwość oceny względnej wielkości może być kluczowa. Z kolei w przypadku gołębi (Streptopelia risoria) mamy do czynienia z lądowymi ptakami spożywającymi ziarno. Spędzają większość czasu na dziobaniu małych nasion rozrzuconych na ziemi. Precyzja i dbałość o szczegóły mogą być ważniejsze niż analiza otoczenia. Co więcej, ich widzenie obuoczne pozwala im na trafną ocenę odległości i rozmiaru w zupełnie innym kontekście. Kręgi złudzenia W eksperymentach naukowcy układali karmę w formie kręgów. Wyniki były uderzające: gupiki konsekwentnie ulegały iluzji. Gdy pokarm był otoczony mniejszymi kręgami, gupiki wybierały go częściej, jakby rzeczywiście był większy i było go więcej. Ich percepcja była bardzo podobna do percepcji ludzi. U ptaków sytuacja wyglądała jednak inaczej. Na poziomie grupy nie wykazywały one wyraźnej podatności n…

shutterstock2454094853-938a1fd.jpg
width: 10000
height: 5625

Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
type: item
date: 2025-10-23T08:28:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: czaszka
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: małpy
subject: mózg
description: Dyskusja o tempie ewolucji człowieka i jego odmienności względem innych naczelnych nie ustaje od dekad. Zaawansowane metody obrazowania, takie jak trójwymiarowe analizy czaszek, a także przełomowe odkrycia paleontologiczne dostarczają jednak coraz bardziej precyzyjnych odpowiedzi. Czy rzeczywiście Homo sapiens ewoluował szybciej niż inne małpy i jak to się stało?
encoded: Ludzie wyewoluowali zaskakująco szybko: tak wynika z badań naukowców z University College London. Wykazali oni, że w porównaniu do naszych kuzynów wykształciliśmy duże mózgi i płaskie twarze w wyjątkowym tempie. Jakie mechanizmy za tym stoją i czemu akurat my? Odpowiedź zakodowana w czaszkach Wielu naukowców od dawna podejrzewało, że ewolucja człowieka przebiegała szybciej niż innych naczelnych. Tematem zainteresowali się badacze z Londynu pod kierownictwem dr Aidy Gomez-Robles, którzy przeanalizowali ewolucyjną różnorodność czaszek ludzi i spokrewnionych z nimi małp człekokształtnych na przestrzeni milionów lat. Było to możliwe dzięki zastosowaniu zaawansowanej analizy 3D. Swoje wyniki, które wskazywały, że struktura czaszki człowieka ewoluowała znacznie szybciej niż pozostałych małp człekokształtnych (np. goryli, szympansów czy gibonów), opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Jak udało im się do tego dojść? Co siedzi w małpiej głowie? W ramach badania porównano trójwymiarowe model czaszek siedmiu gatunków hominidów – m. in. Homo sapiens, goryli, szympansów – oraz dziewięciu gibonowatych. Okazało się, że w linii hominidów, szczególnie u ludzi, tempo zmian anatomicznych było niemal dwukrotnie wyższe, niż wynikałoby to z samego upływu czasu ewolucyjnego. Hominidy i gibonowate rozdzieliły się ewolucyjnie około 20 mln lat temu. W tym czasie anatomia hominidów uległa znacznie większemu zróżnicowaniu niż u innych małp. U gibonów czaszki różnych gatunków są niemal identyczne, podczas gdy u człowieka, szympansa czy goryla różnice widoczne są gołym okiem. Ludzie mają wyjątkowe czaszki Homo sapiens charakteryzuje się niezwykle dużą puszką mózgową – może ona mierzyć nawet 1350 cm³, podczas gdy ta należąca do szympansa ma zwykle jedynie 420 cm³. Wyjątkowa jest także ludzka wyraźnie spłaszczona twarz, pionowe czoło, rozwinięty podbródek oraz zmniejszona żuchwa. Porównując te cechy z cechami czaszek innych małp człekoksz…

FABRIC-KOLAZ-32-9-ef76cde.jpg
width: 2813
height: 1875

Ludzka dłoń zmieniła historię. Oto dlaczego jest tak wyjątkowa
type: item
date: 2025-10-22T10:30:00.000Z
creator: Juan Luis Arsuaga
subject: Historia
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ciało
subject: ewolucja
subject: homo sapiens
subject: książki
description: Czy historia człowieka rozpoczęła się od dłoni? Jej budowa, a zwłaszcza unikalny układ kciuka, pozwoliły nam sięgnąć po rzeczy, które były poza zasięgiem innych naczelnych. Nasza dłoń nie tylko chwyta, ale też umożliwia wykonywanie precyzyjnych manipulacji. Oto jej niezwykła historia.
encoded: Spis treści: Do czego kiedyś służyły nam dłonie? Wytrzymałe człowiecze paliczki Mechanika kciuka Kciuk obrócony – od jak dawna? Król wśród palców – kciuk Nieznany mięsień Szympansy przede wszystkim podczas chodzenia po ziemi opierają się na grzbietach środkowych paliczków palców od drugiego do piątego (od wskazującego do małego), co nieformalnie nazywa się „podpieraniem się na knykciach”. Robią to również goryle. Ponieważ małpy te opierają się nie na dłoniach, lecz na podeszwach stóp, ich ramiona są uniesione, a plecy pochylają się w kierunku bioder. Do czego kiedyś służyły nam dłonie? Toczy się spór o to, czy w naszej historii ewolucyjnej kiedykolwiek wspieraliśmy się na grzbietach środkowych paliczków palców rąk (z wyłączeniem kciuka). Ręka australopiteka była już zasadniczo podobna do naszej. Aby dowiedzieć się, jak wyglądała ręka jeszcze starszych przodków, potrzebujemy skamieniałości, a najlepszym przykładem jest Ardi. Szympansy, zwisając z gałęzi drzew bez udziału kciuka, używają ręki jako haka. Nie zamierzam prosić cię o to, abyś zawisł teraz na drążku, bo być może siedzisz w domu i czytasz, ale zaproponuję coś prostszego. Proszę ująć w dłoń rączkę aktówki lub walizki, jeśli jest pod ręką (obecnie często zastępują je plecaki lub walizki na kółkach). Chwyt jest (mniej więcej) taki sam jak w przypadku gałęzi, tylko w drugą stronę, ponieważ to walizka zwisa z ręki, a nie ręka z walizki. Łatwo zauważyć, że główną rolę odgrywa paliczek środkowy (tym razem po stronie dłoniowej, a nie grzbietowej) palców od wskazującego do małego. Proszę zauważyć, że to zupełnie inny chwyt niż w przypadku podnoszenia młotka w celu wbicia gwoździa lub rakiety do gry w tenisa. Podczas trzymania kija lub uchwytu pięść jest całkowicie zaciśnięta, zaangażowane są również paliczki bliższe i dalsze, a nie tylko środkowe, kij lub uchwyt jest dociskany do dłoni, zaś kciuk zachodzi na palec wskazujący lub środkowy. Jeśli jednak chcielibyśmy uderzyć precyzyjnie, a nie najmocniej, jak to możliw…

shutterstock2195622815-fa88904.jpg
width: 6000
height: 4000

Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
type: item
date: 2025-10-21T14:15:36.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Nauka
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: historia
subject: paleontologia
subject: wykopaliska
description: Był znacznie silniejszy niż człowiek współczesny, choć dorównywał nam zręcznością i potrafił wytwarzać narzędzia. Odkrycie skamieniałych dłoni wymarłego hominina jest jak powrót do miejsca, w którym nasi przodkowie łączyli cechy małp człekokształtnych z nowymi możliwościami ewolucyjnymi.
encoded: Paleontolodzy odnaleźli parę skamieniałych dłoni należących do zagadkowego, wymarłego hominina – istoty należącej do linii ewolucyjnej człowieka po jej rozdzieleniu się z linią szympansów, żyjącej około 1,5 miliona lat temu. Mowa o Paranthropus boisei, odkrytym po raz pierwszy w 1959 roku przez archeolożkę Mary Leakey w wąwozie Olduvai w Tanzanii. Zręczny jak człowiek Czaszka tego gatunku znajdowała się obok kamiennych narzędzi, co sugeruje, że homininy te były zręczne, inteligentne i są jednymi z najstarszych przodków człowieka potrafiącymi wytwarzać narzędzia. Mowa o tzw. narzędziach olduwajskich, czyli prostych kamiennych przedmiotach wykonanych z odłupanych fragmentów skał. Ostre odłupki służyły do cięcia mięsa, skórowania i obróbki drewna. Pojawiły się około 2,6 miliona lat temu, głównie we wschodniej Afryce (wąwóz Olduvai w Tanzanii – od którego pochodzi nazwa), potem w innych częściach Afryki i dalej w Eurazji. Zdaniem naukowców narzędzia kultury olduwajskiej wyznaczają początek technologii w historii naszego gatunku oraz dowodzą, że homininy potrafiły planować, wykorzystywać środowisko i przetwarzać surowce. Odkrycia babki i wnuczki Niestety, w przypadku pierwszego odkrycia P. boisei w 1959, potwierdzenie tej tezy było niemożliwe, bo w odkrytych szczątkach brakowało rąk. Dopiero teraz odnalezienie pary dłoni P. boisei potwierdziło zręczność naszych przodków. Co ciekawe odkrycia tego dokonała wnuczka Mary Leakey – Louise Leakey, paleontolożka z Uniwersytetu Stony Brook w Nowym Jorku. Wraz ze swoją grupą badawczą odnalazła niepełny szkielet osobnika P. boisei w okolicach jeziora Turkana w Kenii. W tym m.in. dłonie, czaszkę oraz fragmenty stóp należące prawdopodobnie do samca. Dodajmy, że odnalezienie w miarę kompletnej dłoni hominina to niezwykle rzadkie wydarzenie. Żelazny uścisk dłoni Według członkini zespołu, Carrie Mongle, dłonie miały proporcje zbliżone do ludzkich i prostsze palce niż u wcześniejszych gatunków homininów. – Są mniej więcej tej samej wielk…

composite-hand-e86d215.jpg
width: 1202
height: 802

Niewielka rybka z czasów dinozaurów to przodek karpia. Odkrycie sprzed milionów lat
type: item
date: 2025-10-07T06:33:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: karp
subject: paleontologia
subject: ryby
description: Zwykle, kiedy myślimy o czasach T. rexa, stają nam przed oczami gigantyczne dinozaury. Ale najnowsze odkrycie naukowców z tego okresu to malutka, 4-centymetrowa rybka. Stanowi klucz do poznania pochodzenia większości znanych dziś ryb słodkowodnych, w tym karpi i sumów.
encoded: – Dinozaury są dość ekscytujące, więc poświęcono im dużo czasu i wysiłku. Dzięki temu wiemy wiele o tym, jak wyglądały, ale zaledwie liznęliśmy temat, jeśli chodzi o zrozumienie różnorodności prehistorycznych ryb słodkowodnych – mówi dr Don Brinkman, który analizował nowo opisaną skamieniałość. Wygląda na to, że teraz paleontolodzy poczynili ważny krok w tym kierunku. Odkryli nieznany gatunek ryby słodkowodnej, która była praprzodkiem m.in. dzisiejszego karpia. Maleńka ryba z czasów dinozaurów Skamieniałość odkryta w kanadyjskiej Albercie jest niewielka. Ryba miała zaledwie 4 cm długości. Nazwano ją Acronichthys maccagnoi. Opisano ją właśnie na łamach prestiżowego czasopisma „Science”. Szczątki tej ryby dostarczają nowych informacji na temat pochodzenia i ewolucji ryb otwartopęcherzowych, do których należą obecnie dwie trzecie wszystkich gatunków słodkowodnych, w tym sumy czy karpie. Okaz pochodzi z późnej kredy, około 100,5–66 milionów lat temu, czyli z czasów, w których żyły dinozaury, w tym na przykład słynny tyranozaur. Znaczenie odkrycia To znalezisko jest ważne z kilku powodów. Po pierwsze – to nieznany nauce gatunek. Po drugie, znalezisko to sugeruje, że transformacja gatunków morskich do słodkowodnych nastąpiło co najmniej dwukrotnie w trakcie ewolucji ryb otwartopęcherzowych. – Acronichthys jest tak ekscytujący, ponieważ wypełnia lukę w naszej historii nadrzędu ryb otwartopęcherzowych. Jest najstarszym północnoamerykańskim przedstawicielem tej grupy. Dostarcza niesamowitych danych, które pomagają udokumentować pochodzenie i wczesną ewolucję tak wielu żyjących obecnie ryb słodkowodnych – wyjaśnia współautor artykułu, prof. Neil Banerjee. Zagadka rozprzestrzenia ryb słodkowodnych To, jak zbudowana była ta niewielka ryba umożliwiło zobrazowanie wykonane z pomocą mikrotomografu komputerowego. Dostrzeżono pierwsze cztery kręgi zmodyfikowane w taki sposób, aby przekazywać drgania z pęcherza pławnego do „ucha”. Pęcherz pławny to organ wypełniony gazem, który pozwa…

FABRIC-KOLAZ-32-1-cd94519.jpg
width: 1688
height: 1125

Dlaczego mężczyźni żyją krócej od kobiet? Rozwiązaniem zagadki jest świat zwierząt
type: item
date: 2025-10-06T06:40:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: kobiety
subject: mężczyźni
subject: życie
description: Dlaczego kobiety żyją dłużej niż mężczyźni? Wyjaśnienie tego fenomenu nie jest wcale takie oczywiste. Aby odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy przeanalizowali przeżywalności ponad tysiąca gatunków zwierząt. Wyniki są intrygujące.
encoded: Zarówno naukowców, jak i ogół społeczeństwa od dawna intrygują stosunkowo duże i stałe różnice w przeżywalności między kobietami a mężczyznami. Panie na całym świecie żyją średnio o 5,4 roku dłużej niż panowie. Taka prawidłowość obserwowana jest niezależnie od kontekstu kulturowego czy społecznego. Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem naukowców z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku postanowił zbadać tę sprawę dogłębnie i sprawdzić, jak przeżywalność wygląda w przypadku zwierząt. Wnioski opublikowano w „Science Advances”. Długowieczność zaklęta w genetyce? U ssaków samice zazwyczaj żyją dłużej. Tak jest np. u pawianów i goryli. Jednak ten wzorzec nie jest uniwersalny: u wielu ptaków, owadów i gadów płcią żyjącą dłużej są samce. Jedno z wyjaśnień genetycznych to tzw. hipoteza płci heterogametycznej – wskazuje na różnice w chromosomach płci. U ssaków samice mają dwa chromosomy X, podczas gdy samce mają tylko jeden chromosom X i jeden Y (co czyni je płcią heterogametyczną). Niektóre badania sugerują, że posiadanie dwóch chromosomów X może chronić samice przed szkodliwymi mutacjami, dając im przewagę w przetrwaniu. U ptaków jednak system jest odwrócony: samice są płcią heterogametyczną – dlatego to samce żyją dłużej. Tyle że w nowe badanie nie do końca potwierdza tę hipotezę. Dłuższe życie? To skomplikowane Korzystając z danych z systemu zarządzania informacją zoologiczną dotyczących ponad 1176 gatunków ptaków i ssaków w ogrodach zoologicznych na całym świecie, naukowcy odkryli uderzający kontrast w długości życia potwierdzający hipotezę heterogametyczną: u większości ssaków (72%) samice żyły dłużej, średnio o 12%; u większości gatunków ptaków (68%) samce żyły dłużej, średnio o 5%. Ale dalsze analizy zburzyły porządek. – Niektóre gatunki wykazywały odwrotny do oczekiwanego wzorzec – mówi główna autorka dr Johanna Stärk z Instytutu Maxa Plancka. – Na przykład u wielu ptaków drapieżnych samice są zarówno większe, jak i żyją dłużej niż sa…

shutterstock628988195-2003f1e.jpg
width: 3107
height: 2330

Szczęki jak z „Obcego”: te ryby oszukały ewolucję, by przetrwać w wodach Antarktyki
type: item
date: 2025-10-03T08:39:28.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: ewolucja
subject: ocean południowy
subject: ryby
description: Nototeniowce odniosły sukces w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi: Oceanie Południowym. Naukowcy zbadali, co dokładnie dało im przewagę nad innymi gatunkami. Ich sekret tkwi w konstrukcji szczęk.
encoded: W antarktycznym Oceanie Południowym temperatura wody spada poniżej zera i miesiącami panuje ciemność. A jednak to właśnie w nim świetnie radzi sobie grupa niezwykłych ryb: nototeniowców. Są nie tylko odporne na niskie temperatury – okazuje się, że ich czaszki mają też niespotykaną u innych ryb konstrukcję. „Ryby lodowe” – królowie Oceanu Południowego Po angielsku zwane „icefish” (ryby lodowe), nototeniowce wyewoluowały z jednego przodka do setek gatunków. Jedne pływają tuż pod powierzchnią, inne żyją na dnie, a jeszcze inne w toni wodnej. Zajęły nisze, w których inne ryby nie przetrwałyby ani chwili. Tajemnica tego sukcesu została niedawno odsłonięta przez badaczy z Rice University (Teksas, USA). Okazuje się, że nototeniowce przebudowały własne czaszki, tworząc unikalne rozwiązania konstrukcyjne. Modularność, czyli osobne ścieżki ewolucji Kluczowa okazała modularność – podział ciała na półniezależne części, które mogą ewoluować oddzielnie. Dzięki temu organizm zyskuje większą swobodę zmian, bo modyfikacja jednego modułu nie wymaga przeobrażenia całej reszty. Modularność występuje w świecie zwierząt powszechnie – na przykład ptasie dzioby ewoluują niezależnie od skrzydeł. Jednak historia nototeniowców jest wyjątkowa. Naukowcy przeanalizowali budowę ponad 170 gatunków nototeniowców. Za pomocą mikrotomografii komputerowej stworzyli trójwymiarowe modele ich czaszek. Odkryli, że ryby rozdzieliły szczęki na górny i dolny segment, które zaczęły ewoluować niezależnie od siebie. Jak podkreśla zespół badawczy, natura dała nototeniowcom dodatkowe narzędzie, otwierające całkiem nowe możliwości. Dwie szczęki, dwa kierunki rozwoju Ta innowacja przyniosła zdumiewające skutki. Oddzielne szczęki mogły szybciej dostosowywać się do różnych strategii żerowania. Część gatunków wykształciła potężne, miażdżące szczęki, idealne do polowania na przydenne organizmy. Inne wyspecjalizowały się w szybkim zasysaniu drobnych, ruchliwych zdobyczy w otwartej wodzie. Modułowe szczęki były kluczowe w…

antarctic-icefish-rewi-c50b311.jpg
width: 1280
height: 933

Czy to wąż, czy jaszczurka? Niezwykłe odkrycie sprzed milionów lat
type: item
date: 2025-10-02T13:50:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: gady
subject: paleontologia
subject: węże
description: To zwierzę do tej pory nieznane nauce, które żyło 167 milionów lat temu, miało cechy węża i jaszczurki jednocześnie. Badacze odkryli jego szczątki na malowniczej szkockiej wyspie Skye. Stanowi dowód na to, że ewolucja nadal jest dla nas pełna zagadek.
encoded: Do odkrycia skamieniałości doszło w 2016 roku. Ale dopiero bliższa analiza ujawniła rangę tego znaleziska. Stig Walsh z National Museums Scotland, który natknął się na nieznane zwierzę sprzed milionów lat, uczestniczył w ekspedycji na wyspie Skye w Szkocji, która badała jurajskie skamieniałości. Po wydobyciu okazu naukowcy spędzili prawie 10 lat na jego preparowaniu. Zastosowali tomografię komputerową (CT) oraz wysokowydajne promienie rentgenowskie w Europejskim Ośrodku Synchrotronu w Grenoble we Francji, aby dokładnie przeanalizować skamieniałość. Wnioski przeszły oczekiwania badaczy. Odkrycie „fałszywego węża” Na łamach „Nature” ukazała się właśnie praca autorstwa badaczy z USA, Wielkiej Brytanii i Francji na temat tej skamieniałości. Okazało się, że mamy do czynienia z nieznanym nauce gatunkiem zwierzęcia łączącego cechy węża i jaszczurki – jest to jedna z najstarszych jaszczurek kopalnych, jakie kiedykolwiek znaleziono. Nazwano ją Breugnathair elgolensis, czyli „fałszywy wąż Elgola”, nawiązując do obszaru na szkockiej wyspie Skye, gdzie został odkryty. Breugnathair, mierzący prawie 40 cm długości od głowy do ogona, był jedną z największych jaszczurek w swoim ekosystemie. Prawdopodobnie polował na mniejsze jaszczurki, a nawet młode dinozaury. Wąż czy jaszczurka? Pytania o ewolucję wczesnych zwierząt Dlaczego to zwierzę jest dla naukowców dziwne? Otóż żyło około 167 milionów lat temu i charakteryzuje się zagadkowym zestawem cech obserwowanych u węży i ​​gekonów – dwóch bardzo odległych krewnych. Breugnathair miał szczęki przypominające te należące do węża i haczykowate, zakrzywione zęby, podobne do zębów współczesnych pytonów, w połączeniu z krótkim ciałem i w pełni ukształtowanymi kończynami jaszczurki. Znaczenie odkrycia wężojaszczura Jak wyjaśnia Roger Benson, główny autor badania i kustosz Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, Breugnathair elgolensis ma wężopodobne cechy zębów i szczęk, ale pod innymi względami jest zaskakująco prymitywny. –…

Low-ResFinal-Jurassic-lizard-illustrationMick-Ellison-1961c83.jpg
width: 700
height: 551

Czy strusie kiedyś latały? Naukowcy twierdzą, że pokonywały ogromne odległości
type: item
date: 2025-10-01T09:39:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: latanie
subject: ptak kiwi
subject: ptaki
description: Strusie budzą podziw i są symbolem Afryki. W odróżnieniu od innych ptaków nie kojarzą nam się z lataniem, a szybkim biegiem. Umożliwiają im to długie i silnie umięśnione nogi. Naukowcy udowodnili jednak, że przodkowie strusi i innych wielkich nielotów pokonywali niegdyś ogromne odległości tylko za pomocą swoich skrzydeł. Kiedy straciły tę umiejętność, która najprawdopodobniej umożliwiła im zasiedlenie innych kontynentów?
encoded: Pochodzenie nielotów było odwieczną zagadką, ale być może właśnie udało się ją rozwiązać. Badacze ustalili, że przodkowie wszystkich olbrzymich biegaczy musieli potrafić latać – i to na spore odległości. Tak chcą wytłumaczyć ich obecność na wielu różnych kontynentach. Strusie, emu czy kiwi – co je łączy? Większość nielotów należy do jednej grupy taksonomicznej: Palaeognathae, w której znajdziemy kazuary, emu, strusie, nandu, kusacze czy kiwi. Mniejsze z nich potrafią nawet latać, ale tylko na niewielkie odległości – prezentują tak zwany lot zrywowy, czyli technikę używaną m.in. przez bażanty i umożliwiającą pokonywanie niewielkich odległości. Dalej latać nie potrafią, więc trudno jest wyjaśnić ich obecność zarówno w Ameryce Południowej, jak i Afryce, Australii czy Nowej Zelandii. Skąd wzięły się ptaki nieloty? W połowie XX wieku sądzono, że odpowiedzialna jest teoria tektoniki płyt. W jej myśl różne populacje przedstawicieli Palaeognathae mogły po prostu od siebie odpłynąć w czasie rozpadania się superkontynentu Pangei. Obecnie twierdzenie to jest zdyskredytowane. Niektóre gatunki nielotów są genetycznie bliższe niektórym paleognatom niż innym. Oznacza to, że nie miały wspólnego nielotnego przodka – wszystkie utraciły zdolność latania niezależnie od siebie. Badania genetyczne wskazały dodatkowo, że poszczególnie linie Palaeognathae zaczęły się rozdzielać wiele milionów lat po rozpadzie Pangei, a więc zdecydowanie zbyt późno, by dryf kontynentów miał na to wpływ. Latające strusie Kiedy gatunek ptaka znajdzie się w sytuacji, w której może zdobyć pożywienie na ziemi i nie musi latać, by uciec przed drapieżnikami – na przykład ze względu na swoją siłę i rozmiar – prawdopodobnie wyewoluuje w kierunku nielotności. Prastrusie korzystały jednak z dobrodziejstw przestworzy. Te duże ptaki dostały się na poszczególne kontynenty najprawdopodobniej na swoich równie ogromnych skrzydłach, a dopiero tam przyjęły przyziemny styl życia. Miały ku temu idealne warunki: dinozaury wyginę…

GettyImages-200207493-001-ee8e7f5.jpg
width: 5142
height: 3398

Odkryto najstarsze zwierzęta na Ziemi. Żyły w oceanach, ponad pół miliarda lat temu
type: item
date: 2025-09-30T13:28:15.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: paleontologia
subject: życie
description: Najstarsze zwierzęta zostawiły po sobie nie skamieniałości, ale unikalne ślady chemiczne. Zespół badaczy z MIT i Caltech odkrył w skałach rzadkie substancje, które wskazują na pradawne gąbki. Potomkowie tych organizmów żyją na Ziemi do dziś.
encoded: Geochemicy odkryli nowe ślady pierwszych zwierzęcych organizmów, w skałach sprzed 541 milionów lat. Badano tzw. skamieniałości chemiczne czyli ślady związków organicznych, które kiedyś były częścią żywych organizmów i zachowały się w osadach. W skład zespołu weszli m.in. Lubna Shawar (Caltech), Roger Summons (MIT), Gordon Love (UC Riverside) i Paco Cárdenas (Uniwersytet w Uppsali). Gąbki – pionierki życia Ślady te wskazują na to, że jednymi z pierwszych zwierząt na Ziemi były stworzenia podobne do dzisiejszych morskich gąbek. W skałach badacze znaleźli specyficzne, trwałe formy steroli (należy do nich m.in. cholesterol). Takie cząsteczki występują w błonach komórkowych złożonych, wielokomórkowych organizmów. Znalezione w pradawnych osadach cząsteczki były podobne do występujących we współczesnych gąbkach z gromady demospongiae. Po polsku to gąbki pospolite, różnoszkieletowe lub niewapienne. Dzisiejsze gąbki pospolite występują w oceanach całego świata. To miękkie, porowate organizmy, nieustannie filtrujące wodę w poszukiwaniu drobinek pokarmu. Przeważnie żyją w koloniach, czasami o ogromnych rozmiarach. Jak wyglądały pierwsze gąbki? – Nie wiemy dokładnie, jak te organizmy wyglądały, ale z całą pewnością żyły w oceanie, miały miękkie ciała i przypuszczamy, że nie posiadały szkieletu krzemionkowego – mówi Roger Summons, profesor geobiologii na Wydziale Nauk o Ziemi, Atmosferze i Planetach (EAPS) MIT. Odkrycie dostarcza kolejnych, mocnych argumentów, że to właśnie gąbki były pierwszymi zwierzętami, które pojawiły się przed gwałtowną eksplozją życia w okresie kambru (ok. 538-486 mln lat temu). Ślady pragąbek w skałach z całego świata W 2009 r., w skałach z Omanu z datowanych na okres ediakaru (635–541 mln lat temu), także odkryto ślady steroli. Był to pierwszy dowód na obecność gąbek jeszcze przed pojawieniem się innych organizmów wielokomórkowych. Jednak początkowo sądzono, że związki te powstały w wyniku innych procesów biologicznych, lub nawet geologicznych. Tym raze…

AdobeStock9201408661-7c5226e.jpeg
width: 4000
height: 3000

Kamuflaż czy jaskrawe kolory? Naukowcy sprawdzili, co lepiej chroni zwierzęta
type: item
date: 2025-09-29T07:03:39.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: ewolucja
subject: kolory
subject: zwierzęta
description: Niektóre zwierzęta niemal doskonale stapiają się z otoczeniem, a inne wybierają jaskrawe kolory – w świecie zwierząt jest wiele zadziwiających strategii na to, by nie zostać zjedzonym. Możemy wyróżnić dwa główne nurty, które wykształciły się na drodze ewolucji: kamuflaż i jego przeciwieństwo – rzucające się w oczy wzory ostrzegawcze. Który jest bardziej skuteczny?
encoded: W prestiżowym czasopiśmie „Science” ukazało się badanie, którego wyniki pomagają wyjaśnić ewolucję i rozpowszechnienie na świecie najpopularniejszych strategii kolorystycznych wykorzystywanych przez zwierzęta. Naukowcy wykazali, kiedy lepiej rzucać się w oczy, a kiedy wtopić w tło. Jaki kolor odstrasza drapieżniki? Kolorystyczne eksperymenty zostały przeprowadzone na sześciu kontynentach i wzięło w nich udział ponad 50 naukowców. Wykorzystali oni 15 000 sztucznych ofiar reprezentujących trzy różne rodzaje umaszczenia: ostrzegawczy kolor pomarańczowy połączony z czernią, matowy brąz umożliwiający wtopienie się w otoczenie czy nietypowy, rzadko występujący w przyrodzie jasny błękit. Okazało się, że nie ma jednej odpowiedzi. Ta jest bardziej złożona i zależy w dużej mierze od środowiska. Co zaskakujące, ukrycie się nie zawsze było najlepszą opcją. Dr Iliana Medina Guzman z Uniwersytetu w Melbourne, główna autorka badania, nie kryła zdziwienia. – Nasze odkrycia wykazały, że nie ma jednej, najlepszej strategii odstraszania drapieżników poprzez wykorzystanie koloru: kluczowe znaczenie ma kontekst – wyjaśniła. Uczeni doszli jednak do pewnych wniosków. Kiedy warto się schować, a kiedy wyjść przed szereg? Badaczom udało się ustalić, kiedy sprawdzają się poszczególne strategie. Które sztuczne ofiary radziły sobie gorzej w eksperymencie? – W środowiskach, w których drapieżniki intensywnie konkurują o pożywienie, częściej ryzykują ataki na ofiary, które mogą być niebezpieczne lub niesmaczne. Dlatego zauważyliśmy, że kamuflaż sprawdza się najlepiej na obszarach o dużej liczbie drapieżników – tłumaczy dr Guzman. Z drugiej strony w miejscach, w których wiele zwierząt używa kamuflażu, ukrywanie się staje się mniej skuteczne. Drapieżniki po prostu uczą się, jak skutecznie wypatrywać swoich ofiar i wolą poszukać schowanych smakołyków, niż ryzykować spożycia potencjalnie trujących przekąsek. Nowe spojrzenie na znane mechanizmy Odkrycia badaczy pozwalają lepiej zrozumieć, czemu określo…

GettyImages-88198131-c675cf0.jpg
width: 2084
height: 1944

Nie myśliwi, a ofiary. AI udowodniła, że praludzie byli przysmakiem w diecie lampartów
type: item
date: 2025-09-25T07:43:47.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: drapieżniki
subject: ewolucja
subject: homo habilis
subject: lamparty
description: Do tej pory Homo habilis – gatunek praludzi – uważano za ten, który wprowadził nas na szczyt łańcucha pokarmowego. Sugerowano, że to właśnie wtedy z ofiar staliśmy się myśliwymi i rozpoczęliśmy nasze niepodzielne rządy w świecie zwierząt. Analizy znalezisk archeologicznych sugerują jednak, że ci wcześni ludzie dużo częściej byli ofiarami drapieżników, niż sami chcieliby przyznać.
encoded: Naukowcy z hiszpańskiego Uniwersytetu Alcalá wykazali za pomocą sztucznej inteligencji, że drobne ślady zębów wykryte na kościach Homo habilis pochodzą od starożytnych drapieżników. To może sugerować, że wcześni ludzie wcale nie znajdowali się tak wysoko na łańcuchu pokarmowym, jak chcielibyśmy uważać. Starożytne ugryzienia pod lupą AI W swoim artykule opublikowanym w czasopiśmie „Annals of the New York Academy of Sciences” naukowcy szczegółowo opisują pomoc, jaką otrzymali od AI. Sztuczna inteligencja pozwoliła im przeanalizować bibliotekę 1496 zdjęć śladów zębów pozostawionych przez współczesne drapieżniki: między innymi wilki, lwy, krokodyle, hieny czy lamparty. Następnie porównali wiedzę zebraną przez AI z rzeczywistymi śladami na kościach praludzi. Efekt? Sztuczna inteligencja z ponad 90-procentową pewnością doszła do wniosku, że ślady zębów pozostawiły lamparty. Kluczowy okazał się charakterystyczny, ale trudny do zauważenia trójkątny kształt zagłębień po zębach na kościach. Ofiara czy drapieżnik? – Efekty badań są doniosłe: dowodzą, że Homo habilis nadal był bardziej ofiarą niż drapieżnikiem. Dowodzi to również, że pozycja troficzna [grupa organizmów zajmująca podobną rolę w przepływie energii i obiegu materii w ekosystemie – przyp. red.] niektórych najwcześniejszych przedstawicieli rodzaju Homo nie różniła się od pozycji innych australopiteków – twierdzą naukowcy w swoim artykule. To nic dziwnego, że praludzie byli atakowani przez zwierzęta: zdarzało się to przez całą historię naszego gatunku. Najważniejsze jest jednak to, że było to ugryzienie właśnie lamparta. Gdyby Homo habilis był silnym gatunkiem mogącym konkurować z mięsożercami, jego kości byłyby prawdopodobnie niszczone przez padlinożerców, np. hieny. Fakt, że ugryzienia na kościach Homo habilis pochodziły od drapieżnika żywiącego się mięsem, oznacza, że lamparty aktywnie polowały na wczesnych ludzi. Na dominującą pozycję w łańcuchu pokarmowym musieliśmy wejść w takim razie na późniejszym etapie ewol…

GettyImages-2208583028-3ce803a.jpg
width: 4800
height: 3200

Pająki podróżują latając, nawet na setki kilometrów. I robią to właśnie teraz
type: item
date: 2025-09-23T08:03:20.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ewolucja
subject: jesień
subject: pająki
description: Babie lato to nie tylko piękne zjawisko – to sposób, w jaki młode pająki kolonizują nowe tereny, unosząc się na delikatnych niciach. O znaczeniu tej strategii opowiada biolog, prof. Stanisław Czachorowski.
encoded: Ciepły jesienny dzień, specyficzne światło które zawdzięczamy coraz niższej pozycji Słońca na niebie i one – srebrne niteczki lecące przez przestrzeń w nieznanym kierunku. Babie lato, zjawisko budzące nostalgię i obecne nawet w wielkich dziełach sztuki, to tak naprawdę strategia przetrwania pająków. Na swoich leciutkich niciach młode pajączki potrafią pokonać setki kilometrów. O znaczeniu tego zjawiska opowiedział PAP ekspert, dr hab. Stanisław Czachorowski, entomolog, profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jak pająki latają? Sekret balonowania Jak wyjaśnia naukowiec, młode pająki przędą delikatne nici, wspinają się na rośliny i wykorzystując elektrostatykę oraz ruchy powietrza, unoszą się niczym na miniaturowych latawcach. Proces ten, zwany balonowaniem, pozwala im „latać” na wysokości nawet półtora kilometra i pokonywać setki kilometrów. To kluczowe dla zasiedlania nowych terenów. Na własnych nogach żaden pająk nie zaszedłby tak daleko. Ta forma zasiedlania ma fundamentalne znaczenie dla przetrwania gatunków, które to robią. Babie lato to zjawisko nie tylko jesienne Choć babie lato kojarzymy głównie z jesienią, tak naprawdę występuje od maja do października. Jesienią staje się jednak szczególnie widoczne – poranna rosa osiadająca na niciach sprawia, że błyszczą w słońcu, a niski kąt padania światła potęguje efekt. W tym czasie cykl rozwojowy wielu gatunków dobiega końca, więc młodych pająków szukających nowych siedlisk jest wyjątkowo dużo. Aeroplankton: życie unoszące się w powietrzu Dyspersja (rozprzestrzenianie się gatunków po świecie) nie jest zarezerwowana tylko dla pająków. To uniwersalny mechanizm w przyrodzie. Rośliny rozsiewają nasiona dzięki wiatrowi, wodzie czy zwierzętom, a pająki i inne bezkręgowce korzystają z ruchów powietrza. Organizmy unoszone w atmosferze określa się mianem aeroplanktonu, analogicznie do planktonu wodnego. Stanowią one źródło pokarmu dla owadożernych ptaków, takich jak jaskółki czy jerzyki. Babie lato to ewolucyjna konieczno…

AdobeStock622371976-39d4a73.jpeg
width: 6720
height: 4480

100 mln lat temu świat przyrody eksplodował kolorami. Skąd wzięła się ta cecha?
type: item
date: 2025-08-21T10:30:57.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dzikie zwierzęta
subject: ewolucja
subject: kolory
subject: przyroda
description: Badacze przyjrzeli się ewolucji widzenia barw w przyrodzie. Okazało się, że zwierzęta zaczęły widzieć kolory już 500 milionów lat temu. Ale dopiero 100 milionów lat temu natura rozkwitła feerią barw. Dlaczego tak się stało?
encoded: Spis treści: Co było pierwsze: jajko czy kura? Nowe badania nad kolorami Jak w przyrodzie pojawiły się kolory Jakiego koloru jest światło? Tak postawione pytanie jest oczywiście podstępne. Ludzki wzrok rejestruje światło widzialne, czyli fale promieniowania elektromagnetycznego o zakresie długości od 380 do 740 nm. Generalnie światło słoneczne wydaje nam się białe, jednak ta finalna barwa to składowa kilku kolorów. Udowodnił to już Isaac Newton, przepuszczając wiązkę światło słonecznego przez pryzmat. Pryzmat sprawiał, że światło słoneczne zamieniało się w kolorową tęczę. Dzisiaj wiemy, że to, co postrzegamy jako kolor, to po prostu fala promieniowania elektromagnetycznego określonej długości. Barwa niebieska to fala długości między ok. 420 a 490 nm, barwa czerwona – między 620 a 750 nm. Kiedy światło pada na maskę czerwonego samochodu, większość fali jest pochłaniana. Wyjątkiem są fale z zakresu odpowiadającego kolorowi czerwonemu, które rejestruje nasz wzrok. To zaś jest możliwe, ponieważ nasz narząd wzroku wyposażony jest w czopki – światłoczułe fotoreceptory, które absorbują światło o różnych długościach fali odpowiadające różnym kolorom. Co było pierwsze: jajko czy kura? Powyższy opis widzenia barwnego jest oczywiście uproszczony. Interesujące pytanie brzmi – po co w ogóle nam, ludziom, także innym zwierzętom, zdolność widzenia barw? Na pewno uzyskujemy dzięki nim wiele istotnych informacji o otoczeniu. Kolor żywności sygnalizuje, czy się nie zepsuła, barwa owoców – czy są już dojrzałe i nadają się do zjedzenia. Zwierzęta z kolei dzięki kolorom zyskują informacje o potencjalnych partnerach do rozrodu. A także odbierają intensywne krzykliwe barwy jako ostrzeżenie, by zachować dystans i np. do danej rośliny albo owada się nie zbliżać. Takie wyjaśnienie prowadzi do kwestii, która od dawna rozpala uwagę naukowców. Co było pierwsze – zdolność widzenia barw czy kolory przyrodzie? Zagadnienie jest wbrew pozorom nietrywialne. Po co rośliny miałyby na drodze ewolucji na…

100-mln-lat-temu-swiat-przyrody-eksplodowal-kolorami-18e11a7.jpg
width: 2925
height: 1950

Paleontologiczna niespodzianka. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej gatunek australopiteka
type: item
date: 2025-08-19T10:12:03.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: paleontologia
description: Międzynarodowy zespół naukowców na stanowisku Ledi-Geraru w Etiopii odnalazł ślady nieznanego wcześniej australopiteka – wymarłego ssaka z rodziny człowiekowatych. Ponadto badacze odkryli, że najstarsze homininy i australopiteki żyły wspólnie w tym samym miejscu i czasie w okresie między 2,6 a 2,8 miliona lat temu.
encoded: Spis treści: 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w podobnym okresie Wymarły rodzaj naczelnych Potrzebne są dalsze badania Ewolucja gatunku ludzkiego jest fascynującą i niezwykle ważną dziedziną nauki, ponieważ pozwala nam zrozumieć, skąd pochodzimy i jakie procesy ukształtowały współczesnego człowieka. Badania nad naszymi przodkami i pierwszymi przedstawicielami rodziny ludzkiej pokazują, jak stopniowo rozwijały się cechy odróżniające nas od innych zwierząt. To na przykład dwunożność, zdolność posługiwania się narzędziami, język i mowa, czy myślenie abstrakcyjne. 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Najnowsze badania naukowców ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji i Etiopii rzucają nowe światło na to, jak rozwijał się człowiek. Badacze prowadzili wykopaliska w Ledi-Geraru. To stanowisko w dystrykcie Mille, w regionie Afar, w północno-wschodniej Etiopii, które leży wzdłuż rzek Ledi i Geraru. Pierwsze badania rozpoczęto tam już w latach 70. Tym razem naukowcom udało się odnaleźć 13 zębów, które następnie poddano dokładnym analizom. Okazało się, że należały do nieznanego wcześniej australopiteka, a nie Australopithecus afarensis, którego najsłynniejszą przedstawicielką jest Lucy. – Odkrycie potwierdza, że wciąż nie ma dowodów na to, iż Lucy pochodziła sprzed mniej niż 2,95 miliona lat – napisali w swojej pracy autorzy. – Przedział czasowy między około trzema a dwoma milionami lat temu to krytyczny okres w ewolucji człowieka. To wtedy rodzaje Homo i Paranthropus po raz pierwszy pojawiają się w zapisie kopalnym, a prawdopodobny przodek tych rodzajów, Australopithecus afarensis, znika. We wschodniej Afryce próby weryfikacji hipotez dotyczących kontekstów adaptacyjnych, które doprowadziły do tych wydarzeń, są ograniczone przez niedobór miejsc zawierających skamieniałości, które uchwyciłyby ten okres – tłumaczą naukowcy w swojej pracy opublikowanej na łamach czasopisma „Nature”. Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w po…

australopitek-1-62e7068.jpg
width: 1000
height: 667

Biomimetyka, czyli sztuka kopiowania doskonałości. Jak natura inspiruje technologie
type: item
date: 2025-08-03T06:33:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: biologia
subject: ewolucja
subject: inżynieria
description: Biomimetyka to dziedzina, która pozwala rozwiązać ludzkie problemy dzięki naśladowaniu natury. Nawet najprostsze organizmy żywe potrafią dostosować się do najbardziej niesprzyjających warunków. W praktyce przyroda oferuje nam całą masę gotowych rozwiązań. Naszym zadaniem jest tylko skopiować je i przenieść na grunt inżynierii. Jakie sekrety skrywa świat roślin i zwierząt, które możemy zastosować w technologii?
encoded: Spis treści: Natura jest najdoskonalszym inżynierem Biomimetyka, czyli sztuka naśladowania natury Jak to się zaczęło? Jakie dziedziny zrewolucjonizowała biomimetyka? Praktyczne zastosowanie rozwiązań biomimetycznych Natura kształtowała się w toku trwających miliony lat procesów. Człowiek od dawna bada jej złożoność, ale mimo galopującej technologii świat przyrody wciąż skrywa przed nami wiele tajemnic. Nie ustajemy jednak w pogoni za ich poznaniem, co znajduje odzwierciedlenie w otaczającym nas świecie. Gdybyśmy nie obserwowali organizmów żywych, z całą pewnością nie powstałoby wiele przełomowych wynalazków. Natura jest najdoskonalszym inżynierem Postęp technologiczny, który dokonuje się na naszych oczach, jest nieprawdopodobny. Współczesne rozwiązania cechuje nieporównywalnie większa efektywność i trwałość względem tych, które były stosowane jeszcze nie tak dawno temu. Należy jednak podkreślić, że w kwestii zdolności inżynieryjnych, człowiek nie może równać się z naturą. Wszystko, co najdoskonalsze, powstało w wyniku naturalnych procesów. Weźmy choćby pajęczą sieć. Nici jedwabiu pajęczego wykazują wielokrotnie większą wytrzymałość na rozciąganie niż stal o tym samym przekroju. Albo plaster miodu – struktura składająca się z sześciokątnych komórek, która przy zachowaniu niskiej masy wykazuje niebywałą sztywność i wytrzymałość na ściskanie. Inny przykład? Proszę bardzo – skóra rekina, która dzięki swojej specyficznej budowie znacząco minimalizuje opór wody. Przykładów potwierdzających doskonałość natury jest cała masa. A gdyby tak wykorzystać zaobserwowane w przyrodzie wzorce i procesy, tworząc na ich podstawie rozwiązania dla wielu dziedzin? To już się dzieje i nie ulega wątpliwości, że naśladowanie natury jest przyszłością nauki. Biomimetyka, czyli sztuka naśladowania natury Już sama nazwa „biomimetyka” wskazuje, z jaką dziedziną nauki mamy do czynienia. „Bios”, czyli „życie” i „mimesis”, czyli naśladowanie – biomimetyka to nic innego, jak sztuka naśladowania przyr…

Biomimetyka-49c9df2.jpg
width: 1000
height: 667