Taka okazja zdarza się raz na 5000 lat: ogromna planetoida przeleci nad Polską
13 kwietnia 2029 r. ogromna planetoida minie Ziemię wyjątkowo blisko. Przeleci nad nami niżej niż niejeden sztuczny satelita – w odległości ok. 32 tys. km. Będzie widoczna, także w Polsce, gołym okiem. Taka okazja według astronomów zdarza się raz na 5000 lat.
13 kwietnia 2029 r. planetoida (99942) Apophis minie Ziemię w odległości 32–40 tys. Obiekt będzie można dostrzec gołym okiem, z terenu Europy, Afryki i zachodniej Azji. Będzie widoczny także z terenu Polski. Okazja raz na 5000 lat O ile dopisze pogoda, w Polsce okno obserwacyjne nastąpi w godzinach 22:00–00:00, z maksimum jasności około 22:35. Apophis ma świecić jak jasna gwiazda, jej jasność według przewidywań astronomów sięgnie 3,1–3,3 magnitudo. To powinno wystarczyć do obserwacji gołym okiem, zwłaszcza z miejsc nieoświetlonych sztucznym światłem. Według pomiarów Europejskiej Agencji Kosmicznej, planetoida ma około 375 m średnicy. Obiekt tej wielkości mijający Ziemię tak blisko to wydarzenie wyjątkowo rzadkie. Według różnych ujęć zdarza się raz na 5000–1500 lat. Zatem dla każdego miłośnika astronomii taka okazja zdarzy się tylko raz w życiu. Czy piątek, 13 kwietnia 2029 będzie pechowy? Piątek, 13 kwietnia 2029 roku, był niegdyś typowany na najbardziej pechowy dzień w historii Ziemi. Odkryty w 2004 roku Apophis wywołał globalny niepokój: pierwsze obliczenia toru jego lotu sugerowały możliwość uderzenia w naszą planetę. Stąd też jej nazwa, pochodząca od staroegipskiego bóstwa chaosu. Późniejsze obserwacje wykluczyły jednak jakiekolwiek ryzyko kolizji co najmniej przez sto lat. Obecnie Apophis jest klasyfikowany jako „planetoida potencjalnie niebezpieczna”, ale nie dlatego, że stanowi realne zagrożenie, lecz ze względu na swój rozmiar oraz bliską odległość przelotu. Agencje kosmiczne zacierają ręce Europejska Agencja Kosmiczna rozważa misję na Apophisa. Nazwana RAMSES (Rapid Apophis Mission for Space Safety), miałaby wystartować w 2028 r. i obserwować planetoidę z bliska przed i w trakcie przelotu. Polska firma Astronika ma dostarczyć specjalne anteny radarowe dla misji. NASA z kolei planuje, by OSIRIS-APEX zbliżył się do Apophisa w czerwcu 2029 r. To ten sam statek, który jako OSIRIS-REx dostarczył próbkę z planetoidy Bennu w 2023 r. Planowana jest także komercyjna misja Apophis EX firmy ExLabs. Swoją własną misję planuje też Rosja. Chce wykorzystać swoje małe satelity CubeSat, które miałyby przeprowadzić badania w czasie przelotu. Jeśli te wszystkie plany dojdą do skutku, 13 kwietnia 2029 r. stanie się nie tylko gratką dla obserwatorów, ale i niezwykle ważnym momentem dla nauki i badań kosmosu. Źródła: Space.com, ESA, Onet, Interia Geekweek Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zagadkowa kometa 3I/ATLAS prześwietlona. Sonda JUICE doskonale wykorzystała okazję
Wystrzelona trzy lata temu sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE leci w kierunku księżyców Jowisza. Trafi tam dopiero w roku 2031, lecz już teraz pokazała, co potrafią jej czułe instrumenty. Naukowcy misji wykorzystali sondę do zbadania międzygwiezdnej komety, która od ubiegłego roku elektryzuje środowisko naukowe.
„Ekstremalna, ale nie egzotyczna” – tak naukowcy misji JUICE podsumowują dane zebrane przez JUICE podczas obserwacji komety 3I/ATLAS. Co takiego zobaczyły oczy Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE)? Pięć zagadek 3I/ATLAS JUICE przemierza Układ Słoneczny wykorzystując asysty grawitacyjne, by dotrzeć do tzw. układu Jowisza zużywając jak najmniej paliwa potrzebnego do badań na miejscu. W listopadzie 2025 r. sonda znalazła się we właściwym miejscu we właściwym czasie, by obserwować międzygwiezdną kometę 3I/ATLAS tuż po jej największym zbliżeniu do Słońca. Zespoły operacyjne misji uruchomiły pięć instrumentów naukowych sondy, aby zebrać informacje o zachowaniu aktywnej komety. Po trzymiesięcznym oczekiwaniu na przesłanie danych na Ziemię, naukowcy spędzili kolejne tygodnie na ich analizie. Wyniki są nadal wstępne, prace trwają, ale już sporo się dowiedzieliśmy. Analizy podzielono na pięć kluczowych kwestii. Oto one: 1. Para wodna zapełniłaby 70 basenów olimpijskich 2 listopada 2025 r. spektrometr MAJIS wykrył, że kometa emitowała 2000 kg pary wodnej na sekundę – co odpowiada 70 basenom olimpijskim dziennie. Komety składają się głównie z lodu, który wraz ze zbliżaniem się obiektu do Słońca sublimuje, czyli przechodzi w gaz. Ilość pary wodnej nie jest tu wyjątkowa, ale znajduje się powyższej oczekiwanego zakresu dla komety blisko Słońca, w porównaniu z wcześniej badanymi, takimi jak 67P (300 kg/s) i Halley (20 000 kg/s). 2. Większość pary wodnej była uwalniana w kierunku Słońca Instrument SWI również wykrył parę wodną. Pokazał że była uwalniana głównie ze strony skierowanej ku Słońcu. Dane sugerują też, że znaczna część tej pary nie pochodzi bezpośrednio z jądra komety, lecz z lodowych ziaren pyłu unoszących się w otoczce gazowo-pyłowej, czyli tzw. komie. Zespół instrumentu SWI analizuje dane, aby określić proporcje „lekkiej” wody (H₂O) do „półciężkiej” (HDO), mierzonej przez teleskopy ALMA i Webb. Stosunek tych form wody jest ważnym wskaźnikiem – swoistym „odciskiem palca”, który opisuje gdzie i jak powstał dany obiekt. ALMA i Webb wykazały, że stosunek ten dla 3I/ATLAS jest niezwykle wysoki – prawdopodobnie dlatego, że powstała w bardzo zimnym i starym środowisku, z silnym promieniowaniem ultrafioletowym młodych gwiazd. Zespół SWI bada, czy dane z Juice potwierdzają te wyniki. 3. Ogon pyłowy ma co najmniej 5 milionów km. Spektrograf UVS obserwował światło emitowane przez atomy tlenu, wodoru i węgla w komecie i jej ogonie pyłowym. Każdy z tych pierwiastków emituje światło o określonych długościach fal, które UVS rejestruje. Wykryto wszystkie trzy pierwiastki, w obszarze sięgającym ponad 5 milionów km. od jądra komety. Ogony pyłowe są powszechne w aktywnych kometach i mogą osiągać długość nawet 10 milionów km. 4. Ta międzygwiezdna kometa wygląda… jak zwykła kometa! Kamera wysokiej rozdzielczości JANUS również zarejestrowała gaz i pył. Mimo odległości ponad 60 milionów km., JANUS dostrzegł wyraźną komę oraz dwa ogony. Rozciągają się one w kierunku przeciwnym do Słońca, wzdłuż toru ruchu komety. Widać też słabsze struktury wskazujące na interakcje z promieniowaniem, cząstkami i polem magnetycznym Słońca. Mimo międzygwiezdnego pochodzenia, 3I/ATLAS zachowuje się jak typowa kometa Układu Słonecznego. 5. 3I/ATLAS wspiera obronę planetarną Na podstawie obserwacji teleskopowych ustalono, że kometa pochodzi z dysku Drogi Mlecznej i powstała ponad 10 miliardów lat temu. Instrument NavCam uzyskał inny punkt widzenia niż teleskopy naziemne, także wtedy gdy kometa nie była widoczna z Ziemi. Zespół obrony planetarnej ESA mógł dokładniej określić jej pozycję i trajektorię. Dodatkowo, ponieważ trajektoria komety jest zmieniana przez emisję gazu i pyłu, dane z NavCam pomagają badać skład materii pozostawianej przez kometę. – 3I/ATLAS to rzadki i nieoczekiwany gość – pojawienie się tej komety było całkowitym zaskoczeniem – mówi dr Olivier Witasse, kierujący misją z ramienia ESA. – Gdy zdaliśmy sobie sprawę, że JUICE znajdzie się blisko komety, mieliśmy niepowtarzalną okazję do zebrania wyjątkowych danych. Obserwacje były trudne, bez gwarancji sukcesu, ale okazały się ogromnym bonusem dla misji – podsumowuje. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Satelita Proba-3 zadzwonił do domu! ESA przywróciła kontakt ze statkiem przełomowej misji tworzącej sztuczne zaćmienia Słońca
Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła w czwartek 19 marca, że ponownie nawiązała łączność ze statkiem kosmicznym będącym częścią misji Proba-3, po utracie kontaktu miesiąc temu. To znakomita informacja. Pozostaje jednak pytanie, czy uda się przywrócić statkom pełną operacyjność?
Wystrzelona w grudniu 2024 roku misja ESA Proba-3 wykorzystuje dwa statki kosmiczne lecące w ultraprecyzyjnej formacji, aby symulować zaćmienie Słońca ponad 60 tys. kilometrów nad Ziemią. Jeden z satelitów, wyposażony w osłonę o średnicy 1,4 metra, która odgrywa rolę Księżyca – blokuje światło słoneczne – podczas gdy drugi obserwuje koronę z obszaru cienia. Takie sztuczne zaćmienie trwa przez sześć godzin i możliwe jest raz na około 19 godzin, bo tyle trwa pełna obieg po wyznaczonej orbicie. Pierwsze zdjęcia z tego typu sztucznych zaćmień Słońca opublikowano w czerwcu 2025 r. roku. Były dowodem, że udało się uzyskać precyzyjny lot w formacji, który w przyszłości może być podstawą procesów tankowania satelitów na orbicie, orbitalnych elektrowni solarnych, a nawet stoczni orbitalnych. Z drugiej strony, utworzony przez dwa statki koronograf pokazał swoją ogromną wartość naukową. Walentynkowa anomalia Jednak 14 lutego 2026 r. doszło do anomalii na jednym z dwóch satelitów tego kosmicznego tandemu. – W oprogramowaniu komputera pokładowego jednej z części misji Proba-3 – statku kosmicznym Coronagraph (CSC) – wystąpiła anomalia. Najprawdopodobniej problem został spowodowany przez dwa niemal jednoczesne zdarzenia, które doprowadziły do zablokowania tzw. „semafora” w oprogramowaniu, czyli prostego licznika kontrolującego, która część systemu może korzystać ze współdzielonego zasobu (takiego jak dane czy element sprzętowy), tak aby zadania nie kolidowały ze sobą – mówi dr Marek Stęślicki, heliofizyk z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. Dr Stęślicki jest jednym z głównych naukowców misji Proba-3. Jak wyjaśnia ekspert, w weekend 14–15 lutego CSC miał wykonać rutynową operację: tzw. desaturację koła reakcyjnego, służącego do koercji położenia w przestrzeni (obracania) statku kosmicznego. Gdy koła reakcyjne działają z maksymalną prędkość obrotową, oprogramowanie dodatkowo nakazuje użycie silników napędowych, aby pomóc podczas zwalniania kół reakcyjnych. Przed użyciem silniki muszą osiągnąć odpowiednią temperaturę. Podczas działania funkcji oprogramowania odpowiedzialnej za rozgrzewanie silników temperatura sprzętu przekroczyła dopuszczalny próg. Spowodowało to przerwanie funkcji dokładnie w momencie blokowania niektórych semaforów, co spowodowało nieprzewidzianą kombinację stanów semaforów. Jeden zablokowany semafor – Prawdopodobieństwo wystąpienia takiego zdarzenia jest bardzo niskie, dlatego ta luka w zabezpieczeniach oprogramowania nie została wykryta podczas testów. Zablokowany semafor uniemożliwił zmniejszania prędkości koła reakcyjnego, co spowodowało stopniową utratę prawidłowej orientacji statku kosmicznego. Co za tym idzie, panel słoneczny przestał być skierowany w stronę Słońca. W końcu utracono kontakt z CSC. Trwało to ponad miesiąc. Na całe szczęście panel słoneczny ustawił się tak, aby dostarczać odpowiedną ilość energii do systemów sondy i udało się ponownie nawiązać kontakt! W trakcie najbliższych spotkań konsorcjum naukowego misji poznamy dalsze procedury, które – mamy nadzieję – pozwolą uzyskać pełną sterowność i przywrócą możliwość obserwacji korony słonecznej – podsumowuje dr Stęślicki. Demonstracja technologii – Misja Proba-3 jest demonstracją technologii i technik umożliwiających tworzenie niezwykle precyzyjnych formacji satelitarnych. Patrząc na misję pod tym kątem, możemy mówić o pełnym sukcesie. Satelity Proba-3 ponad 50-krotnie ustawiły się w idealnej formacji, tworząc tym samym najdłuższy koronograf świata. Jest to bardzo ważny krok w kierunku przyszłych systemów wielosatelitarnych, działających z precyzją pojedynczego statku kosmicznego. Jednak poza demonstracją technologii misja ma też wymiar naukowy. Możliwość tworzenia sześciogodzinnych sztucznych zaćmień Słońca i badania jego korony daje heliofizykom niespotykane dotąd możliwości badawcze. Dlatego odzyskanie kontaktu ze statkiem Coronagraph jest tak świetną i wyczekiwaną informacją. Przed Proba-3 jeszcze wiele odkryć – komentuje dr hab. Piotr Orleański, dyrektor Centrum Badań Kosmicznych PAN. CBK PAN zaangażowane jest w misję zarówno inżynieryjnie, jak i naukowo. CBK PAN kierowało konsorcjum opracowującym tzw. Coronograph Control Box (CCB), czyli sterownik koronografu słonecznego, który zarządza głównym ładunkiem naukowym misji. W skład konsorcjum wchodziły firmy N7 Space, Creotech Instruments oraz Astri Polska. Drugim budowanym w CBK PAN urządzeniem misji jest Filter Wheel Assembly & Polarisers (FWA) – zestaw filtrów optycznych i polaryzatorów, które pozwalają wybierać, jakie światło obserwujemy i w jaki sposób je analizujemy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy na Polskę spadnie chińska rakieta? Polska Agencja Kosmiczna i inne instytucje monitorują sytuację. Deorbitacja jest nieunikniona
Obiekt ZQ-3 R/B to drugi stopień chińskiej rakiety Zhuque-3. Ma około 20 metrów długości i waży 12 ton. I najprawdopodobniej spadnie z orbity na Ziemię , a wśród możliwych lokalizacji jest także cześć terenu Polski. Deorbitację monitorują najważniejsze europejskie organizacje, w tym Polska Agencja Kosmiczna.
Nad Polską szykuje się powtórka sytuacji sprzed niemal dokładnie roku, kiedy to nastąpiła deorbitacja członu rakiety Falcon 9 firmy SpaceX, a jej szczątki spadły m.in. w Komornikach pod Poznaniem. Tym razem w atmosferę wleci jednak obiekt cięższy, bo ważący (prawdopodobnie) aż 12 ton. Falcon 9 ważył 4 tony. Tak masywny obiekt najprawdopodobniej nie spali się w ziemskiej atmosferze do końca i jakieś jego fragmenty dotrą do powierzchni Ziemi. Deorbitacja nastąpi między innymi nad Europą, a wśród lokalizacji, nad którymi przelatywać będzie ZQ-3 R/B jest północno-wschodnia Polska. Polska Agencja Kosmiczna, inne instytucje i pasjonaci śledzą chińską rakietę W najnowszym, dzisiejszym komunikacie, POLSA pisze: „Szacujemy wejście obiektu ZQ-3 R/B w atmosferę Ziemi pomiędzy 2026-01-30 02:35 UTC i 2026-01-30 15:51 UTC. Środek okna niepewności wejścia w atmosferę szacowany jest obecnie na: 2026-01-30 09:13 UTC +/- 06:38 godz., i może ulec zmianie”. Czas UTC to godzina wcześniej niż w Polsce. „Trajektoria obiektu w obecnym momencie pozostaje zgodna z predykcjami, które mogą zmienić się m. in. ze względu na właściwości aerodynamiczne stopnia rakiety oraz niedawną aktywność słoneczną – śledzenie obiektu za pomocą sensorów optycznych i radarowych pozwala na zmniejszenie niepewności przewidywań. Krajowe służby i instytucje są na bieżąco informowane wg obowiązujących porozumień i procedur operacyjnych”. – pisze POLSA Popularyzator astronomii, Karol Wójcicki, na swoim fanpage-u „Z głową w gwiazdach” przytacza najnowsze dane europejskiego systemu EU SST: „EU SST wyznacza obecnie centralny moment deorbitacji na piątek 30 stycznia około godziny 12:04 czasu polskiego, przy wciąż bardzo szerokim oknie niepewności – od około 05:04 do 19:04. To normalne na tym etapie: przy tak niskiej orbicie nawet niewielkie zmiany gęstości atmosfery (zależne m.in. od aktywności słonecznej) czasami potrafią przesuwać moment wejścia o wiele godzin”. Komentarz Obserwatorium Astrogeodynamicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN Dla National Geographic sytuację komentuje dr Paweł Lejba, kierownik Obserwatorium Astrogeodynamicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN w Borówcu. – Obiekt spadnie na ziemię, to pewne. Jego rozmiary i masa są na tyle duże, że nie wszystko ulegnie spaleniu w atmosferze. Najprawdopodobniej rozpadnie się na wiele fragmentów i część z nich się spali, a część spadnie. To zjawisko losowe, przypadkowe – mówi dr Lejba. Dodaje, że sytuacja jest monitorowana przez wiele instytucji, nie tylko w Europie, m.in. amerykańską sieć sensorów Space Surveillance Network. Śledzenie takiego obiektu w czasie rzeczywistym jest jednak bardzo trudne. Teleskopy optyczne potrzebują czystego nieba, a dane radarowe są mniej dokładne. – Będą pojawiać się dokładniejsze dane, ale stuprocentowej pewności co do lokalizacji i czasu deorbitacji mieć nie będziemy – dodaje Paweł Lejba. Wejście obiektu w ziemską atmosferę jest już nieuniknione i pozostaje uważnie śledzić napływające informacje. Najważniejszy moment wciąż przed nami, a tzw. „okno niepewności” będzie się zawężać, na podstawie kolejnych danych napływających do obserwatoriów. Źródła: POLSA, Z Głową w Gwiazdach Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Awaria europejskiej sondy JUICE. Straciła kontakt z Ziemią tuż przed zbliżającym się przelotem nad Wenus
Już 31 sierpnia sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE (Jupiter Icy Moons Explorer) zbliży się Wenus, by wykonać manewr tzw. asysty grawitacyjnej. Jednak przez kilka długich dni nie było kontaktu ze statkiem kosmicznym, a inżynierowie obawiali się, że sonda weszła w tryb przetrwania.
Wystrzelona 14 kwietnia 2023 roku sonda JUICE leci w kierunku Jowisza, by na miejscu zbadać trzy księżyce gazowego olbrzyma – Ganimedesa, Kalisto i Europę. To światy, o których wiemy, że posiadają ogromne oceany, czyli mogą być środowiskiem przyjaznym życiu. Jednak po ponad dwóch latach praktycznie bezproblemowego lotu, nagle utracono kontakt z sondą. Problem pojawił się 16 lipca podczas rutynowego przelotu nad stacją naziemną. Antena ESA do komunikacji z kosmosem znajdująca się w Cebreros w Hiszpanii nie nawiązała kontaktu z JUICE o przewidywanej godzinie 04:50 CEST. Wstępne kontrole wykluczyły problemy ze stacją naziemną, co wymusiło przekazanie sprawy do zespołu kontroli JUICE w Europejskim Centrum Operacji Kosmicznych ESA w Darmstadt (ESOC). Próby nawiązania kontaktu ze statkiem kosmicznym za pośrednictwem innej stacji ESA w New Norcia również zakończyły się niepowodzeniem, co potwierdziło, że problem leżał po stronie statku. Jak zdiagnozować sondę kosmiczną? Bez sygnału i telemetrii inżynierowie obawiali się, że JUICE mogła przejść w tryb przetrwania – konfigurację, która jest uruchamiana w przypadku wielokrotnych awarii systemów pokładowych. W takim stanie statek kosmiczny obraca się powoli, przesuwając antenę nad Ziemią raz na godzinę. Nie wykryto jednak takiego przerywanego sygnału. – Utrata kontaktu ze statkiem kosmicznym jest jednym z najpoważniejszych scenariuszy, z jakimi możemy się zetknąć. Bez telemetrii znacznie trudniej jest zdiagnozować i rozwiązać podstawową przyczynę problemu – powiedziała Angela Dietz, kierowniczka ds. operacyjnych statku kosmicznego JUICE. Inżynierowie projektu podejrzewali albo niewłaściwe ustawienie tzw. anteny średniego zysku JUICE, albo awarię nadajnika lub wzmacniacza sygnału. Rozważano dwie strategie naprawcze: poczekanie na następny automatyczny reset statku kosmicznego za 14 dni lub wysłanie „na ślepo” poleceń w kierunku, w którym powinna znajdować się sonda. – Czekanie nie wchodziło w grę. Musieliśmy działać szybko. Czekanie dwa tygodnie na reset oznaczałoby opóźnienie ważnych przygotowań do przelotu obok Wenus – podkreśla Angela Dietz. Sygnał raz na 22 minuty Wysyłanie poleceń do znajdującej się po drugiej stronie Słońca, około 200 milionów km od Ziemi sondy było ogromnym wyzwaniem. Każdy sygnał ratunkowy potrzebował 11 minut, aby dotrzeć do statku kosmicznego. Następnie zespół musiał czekać kolejne 11 minut, aby ustalić, czy kontakt się powiódł. Sześć prób skierowania anteny średniego zysku w stronę Ziemi zakończyło się niepowodzeniem. Prace nad przywróceniem łączności trwały przez całą noc, prawie 20 godzin. Konieczne było ręczne uruchomienie pokładowych systemów komunikacyjnych sondy JUICE. W końcu polecenie dotarło do sondy JUICE i aktywowało wzmacniacz sygnału, który zwiększa siłę sygnału wysyłanego przez sondę JUICE w kierunku Ziemi. Kontakt został przywrócony, a sonda JUICE okazała się być w doskonałym stanie. Żaden z systemów nie uległ awarii. Zawiodła synchronizacja Wszystko wskazuje na to, że przyczyną problemu był błąd oprogramowania związany z synchronizacją. Funkcja oprogramowania, która włącza i wyłącza wzmacniacz sygnału, opiera się na wewnętrznym zegarze. Zegar ten nieustannie odlicza czas i co 16 miesięcy resetuje się do zera. Jeśli funkcja korzysta z zegara dokładnie w momencie jego resetowania, wzmacniacz pozostaje wyłączony, a sygnał sondy JUICE jest zbyt słaby, aby można go było wykryć z Ziemi. – Zidentyfikowaliśmy kilka możliwych sposobów, aby zapewnić, że sytuacja ta nie powtórzy się. Obecnie decydujemy, które rozwiązanie będzie najlepsze do wdrożenia – twierdzi Angela Dietz. Dodaje, że był to podręcznikowy przykład pracy zespołowej pod presją. – Dzięki spokojnemu i metodycznemu podejściu zespołu udało nam się przywrócić działanie JUICE bez trwałego wpływu na misję – przekonuje. Po usunięciu anomalii zespół JUICE ponownie skupił się na przygotowaniach do przelotu obok Wenus. JUICE minie najbliższy punkt Wenus o godz. 07:28 CEST w niedzielę 31 sierpnia, kończąc tym samym drugi z czterech planowanych manewrów asysty grawitacyjnej. Udział w misji Polaków Zaprojektowana z myślą o zimnym, ciemnym środowisku Jowisza, JUICE musi dostosować się do intensywnego ciepła słonecznego w pobliżu Wenus. Aby chronić swoje wrażliwe komponenty, statek kosmiczny wykorzystuje swoją główną antenę o wysokim zysku jako osłonę termiczną. Ze względu na ograniczenia termiczne, jego instrumenty teledetekcyjne nie mogą być aktywne podczas przelotu, więc nie zostaną zarejestrowane żadne zdjęcia Wenus. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/opracowane-przez-polakow-przyrzady-sondy-juice-rozlozyly-sie-i-dzialaja-misja-zmierza-ku-jowiszowi-ryc-esa-aoes-d9eb3cb.jpg" width="1768" height="887" alt="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" title="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" /> Przypomnijmy, że JUICE jest pierwszą misją klasy L (Large-class) w programie Cosmic Vision Europejskiej Agencji Kosmicznej. Sonda ma przeprowadzić szczegółowe obserwacje Jowisza i jego trzech dużych pokrytych oceanami księżyców – Ganimedesa, Kallisto i Europy – za pomocą zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Misja scharakteryzuje te księżyce zarówno jako obiekty planetarne, jak i potencjalne siedliska, dogłębnie zbada złożone środowisko Jowisza oraz zbada szerszy układ Jowisza jako archetyp gazowych gigantów w całym Wszechświecie. Sonda dotrze do układu Jowisza w lipcu 2031 roku. Swój udział w misji mają polskie podmioty kosmiczne. Przede wszystkim Centrum Badań Kosmicznych PAN, zaangażowane w misję naukowo i inżynieryjnie, oraz firma Astronika. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
ESA opublikowała dane z głębokich obserwacji kosmicznego łowcy ciemnej materii – teleskopu Euclid
Liczne gromady galaktyk, pierwsze badanie klasyfikacyjne ponad 380 tys. galaktyk i ich aktywnych jąder to wciąż wierzchołek góry lodowej danych, jakie dzisiaj opublikowała Europejska Agencja Kosmiczna. Dane zostały zebrane przez obserwatorium kosmiczne Euclid i przeanalizowane przez badaczy projektu. Pokazują, że najnowszy europejski teleskop kosmiczny jest prawdziwą maszyną do wielkoskalowego badania Wszechświata.
Spis treści: Mechaniczny odkrywca Głębokie pole Euklidesa Wielkoskalowa organizacja galaktyk Kosmiczna sztuczna inteligencja Wszechświat w zasięgu Euclida Zaprezentowane dzisiaj wyniki z obserwacji kosmicznego teleskopu Euclid to zaledwie pierwsza partia danych pozyskanych przez obserwatorium. Uwagę przykuwają setki tysięcy galaktyk o różnych kształtach i rozmiarach, ukazujących ich wielkoskalową organizację w kosmicznej sieci. Publikacja obejmuje również liczne gromady galaktyk oraz pierwsze badanie klasyfikacyjne ponad 380 tys. galaktyk zebrane dzięki połączonym wysiłkom sztucznej inteligencji i nauki obywatelskiej. Wszystko to pokazuje, że obserwatorium ciemnego Wszechświata, czyli Euclid ma szansę poszerzyć naszą kosmiczną wiedzę do niewyobrażalnego poziomu. Mechaniczny odkrywca – Euclid po raz kolejny pokazuje, że jest znakomitym mechanicznym odkrywcą. Teleskop bada galaktyki na ogromną skalę, umożliwiając nam zbadanie naszej kosmicznej historii i niewidzialnych sił kształtujących Wszechświat – mówi dyrektor naukowa ESA, prof. Carole Mundell. Badaczka dodaje, że wraz z publikacją pierwszych danych z obserwacji Euclida, agencja odblokowuje skarbnicę informacji dla naukowców, aby mogli zagłębić się w niektóre z najbardziej intrygujących pytań we współczesnej nauce. – W ten sposób ESA realizuje swoje zobowiązanie mające umożliwić przyszłym pokoleniom niebywały postęp naukowy – wyjaśnia dyrektor naukowa ESA. Do tej pory Euclid zbadał trzy obszary na niebie będące celem najgłębszych obserwacji wyznaczonych dla tej misji. Nowoczesnemu teleskopowi wystarczył tydzień, by zaobserwować aż 26 milionów galaktyk. Najdalsze z nich znajdują się w odległości do 10,5 miliarda lat świetlnych. Pola te zawierają również niewielką populację jasnych kwazarów, które można dostrzec znacznie dalej. Euclid przeczesze te trzy regiony dziesiątki razy, rejestrując znacznie więcej odległych galaktyk, dzięki czemu pod koniec nominalnej misji pola te staną się naprawdę „głębokie”. Głębokie pole Euklidesa Jednak pierwsze spojrzenie na 63 stopnie kwadratowe nieba, obszar odpowiadający ponad 300-krotności Księżyca w pełni, już teraz daje imponujący podgląd skali wielkiego kosmicznego atlasu Euclida, jaki powstanie po zakończeniu misji. Atlas ten obejmie jedną trzecią całego nieba – 14 tys. stopni kwadratowych – w tak wysokiej jakości szczegółach. – Już jedna obserwacja obszarów głębokiego pola przyniosła nam bogactwo danych, które można wykorzystać do różnych astronomicznych celów: od badania kształtów galaktyk, po silne soczewki grawitacyjne, gromady i formowanie się gwiazd – mówi Valeria Pettorino, naukowczyni projektu Euclid w ESA. Dodaje, że każde z tych głębokich pól będzie obserwowane w czasie sześcioletniej misji teleskopu od 30 do 52 razy. Każda kolejna obserwacja poprawi rozdzielczość zdjęć i doda do obrazu kolejne obiekty. – Czekają na nas niewyobrażalne odkrycia – zapowiada Pettorino. Wielkoskalowa organizacja galaktyk Euclid bardzo precyzyjnie mierzy ogromną różnorodność kształtów i rozmieszczenie miliardów galaktyk za pomocą instrumentu o wysokiej rozdzielczości obrazowania (VIS). Jego instrument bliskiej podczerwieni (NISP) jest niezbędny do określania rozmiarów i mas galaktyk. Opublikowane właśnie obrazy prezentują już tę zdolność dla setek tysięcy galaktyk, pokazując jednocześnie wielkoskalową organizację tych galaktyk w kosmicznej sieci. Włókna zwykłej materii i ciemnej materii przeplatają się w kosmosie, a z nich formują się i ewoluują galaktyki. Jest to niezbędny element dla zrozumienia tajemniczej natury ciemnej materii i ciemnej energii, które razem wydają się stanowić 95% Wszechświata. Podczas swojej sześcioletniej misji Euclid powinien zarejestrować obrazy ponad 1,5 miliarda galaktyk. Każdego dnia wysyła na Ziemię około 100 GB danych. Tak imponujący zbiór stanowi wyzwanie dla ludzi. Dlatego zdecydowano się zaprząc do analizy danych algorytmy sztucznej inteligencji. Właśnie AI w połączeniu z tysiącami wolontariuszy i ekspertów w dziedzinie nauki obywatelskiej, odgrywa kluczową rolę w analizowaniu danych z teleskopu. Kosmiczna sztuczna inteligencja – Musimy nauczyć się radzić sobie z wielkoskalowymi badaniami w astronomii. Sztuczna inteligencja jest fundamentalną i niezbędną częścią tego procesu. Bez niej nie wykorzystamy w pełni ogromnego zbioru danych pozyskanych przez Euclida – mówi Mike Walmsley, naukowiec konsorcjum z Uniwersytetu w Toronto w Kanadzie. Badacz przez ostatnią dekadę był mocno zaangażowany w astronomiczne algorytmy głębokiego uczenia się. Przełomem jasno demonstrującym zasadność takich wysiłków jest pierwszy szczegółowy katalog ponad 380 tys. galaktyk. Zostały sklasyfikowane według cech takich jak ramiona spiralne, centralne poprzeczki i ogony pływowe wskazujące na łączenie się galaktyk. Katalog został stworzony przez algorytm sztucznej inteligencji „Zoobot”. Podczas intensywnej miesięcznej kampanii na Galaxy Zoo w zeszłym roku, 9976 ochotników pracowało wspólnie, aby nauczyć Zoobota rozpoznawania cech galaktyk poprzez klasyfikację obrazów Euklidesa. Wszechświat w zasięgu Euclida Dodajmy, że opublikowany dziś pierwszy katalog stanowi zaledwie 0,4% całkowitej liczby galaktyk o podobnej rozdzielczości, które mają zostać zobrazowane w całym okresie pracy Euclidesa. Ostateczny katalog przedstawi szczegółową morfologię co najmniej o rząd wielkości większej liczby galaktyk niż kiedykolwiek wcześniej zmierzono. Pomoże to naukowcom poznać takie zagadnienia, jak formowanie się ramion spiralnych i wzrost supermasywnych czarnych dziur. – Euclid to prawdziwa kopalnia danych. Jego obserwacje odmienią wiele kwestii w naszym postrzeganiu procesów kosmicznych, od ewolucji galaktyk po szersze cele kosmologiczne misji – podsumowuje Mike Walmsley. Źródła: ESA, MPIA. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dzisiaj startuje misja Hera. Będzie badać układ planetoid, w który uderzyła sonda DART
Na stanowisku startowym SpaceX kosmodromu Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy'ego na Florydzie stoi już rakieta Falcon 9, w luku której spoczywa wyjątkowy satelita. Hera, bo taką nazwę nadano urządzeniu, jest częścią europejskiego programu obrony planetarnej. Zadaniem sondy jest ocena działania impaktora kinetycznego misji DART, który wbił się w planetoidę i zmienił jej prędkość.
Spis treści: Co zrobił DART? Impaktor kinetyczny Hera to potrójna sonda Problemy firmy SpaceX To już ostatnie chwile przed wystrzeleniem Hery, misji Europejskiej Agencji Kosmicznej. Okno startowe otwiera się 7 października i jeśli wszystko pójdzie pomyślnie, to o godzinie 16.52 naszego czasu Falcon 9 odpali rakiety pierwszego stopnia i zacznie wznosić się ku niebu. Co zrobił DART? Hera, misja Europejskiej Agencji Kosmicznej nazwana na cześć greckiej bogini małżeństwa, kobiet i rodziny, odwiedzi Dimorphosa. To planetoida o średnicy 150 metrów, w którą we wrześniu 2022 roku uderzyła sonda NASA DART (Double Asteroid Redirection Test). Dimorphos tworzy układ podwójny z inną planetoidą – Didymosem. Wynikiem zderzenia było zepchnięcie Dimorphosa z kursu i zmiana jego prędkości. A chociaż od tamtego czasu pojawiło się wiele badań efektów tego zdarzenia, to Hera umożliwi zebranie bardzo szczegółowych danych. Będą one dotyczyć zarówno powierzchni planetoidy, jak i je struktury wewnętrznej. Sonda zbada miejsce uderzenia impaktora kinetycznego i dokona szczegółowych pomiarów Dimorphosa. Wszystko po to, by pomóc naukowcom udoskonalić strategie obrony Ziemi na wypadek, gdyby w przyszłości Ziemi zagroziła jakaś planetoida. Np. taka, która mogłaby zrobić z nami to, co planetoida Chicxulub zrobiła z dinozaurami. Pierwszy realny test obrony planetarnej Ziemi, czyli właśnie DART, został uznana za sukces. Impaktor kinetyczny – DART zdołał zmienić orbitę Dimorphosa bardzo skutecznie, nawet przekraczając oczekiwania. Teraz naukowcy muszą wiedzieć szczegółowo, co się stało i jakie skutki miało to uderzenie w planetoidę – powiedział Paolo Martino, główny inżynier i zastępca kierownika projektu z bazy ESA w Noordwijk w Holandii. Po tym, jak impaktor kinetyczny DART uderzył w Dimorphosa, pęd sondy i siła pochodząca od odłamków wyrzuconych z planetoidy wybiły ją na 33 minuty z okresu orbitalnego wokół Didymosa. Zderzenie zmieniło kształt tego ciała niebieskiego i wysłało pióropusz pyłu i skał na tysiące kilometrów w przestrzeń kosmiczną. Instrumenty Hery będą rejestrować dokładny rozmiar, kształt, masę i orbitę Dimorphosa. Dzięki temu naukowcy będą mogli ustalić, jak efektywnie pęd został przeniesiony z sondy DART na kosmiczną skałę i w jakim stanie planetoida została po kolizji. Hera to potrójna sonda Misja składa się z trzech satelitów: głównego statku kosmicznego Hera oraz dwóch partnerskich cubesatów o imionach Milani i Juventas. Po przybyciu misji na miejsce, co zaplanowane jest na grudzień 2026 roku, statki rozłączą się. Cubesaty mają za zadanie mapować powierzchnię w najdrobniejszych szczegółach i mierzyć pył wokół ciała. Umieszczą też na Dimorphosie radar penetrujący grunt, co pozwoli ocenić wewnętrzną strukturę planetoidy. Następnie cubesaty podejmą próbę lądowania na planetoidzie i dokonają dalszych pomiarów. Jeśli start będzie pomyślny i Hera wejdzie na wyliczoną trajektorię, to już w marcu przyszłego roku przeleci obok Marsa. Aby dotrzeć do Dimorphosa będzie musiała przemierzyć 177 milionów kilometrów. Hera ma poruszać się w trakcie swojego lotu kosmicznego z prędkością około 6,6 km/s względem Ziemi. – Czeka nas seria zapierających dech w piersiach momentów – powiedział Paolo Martino, główny inżynier i zastępca kierownika projektu z bazy ESA w Noordwijk w Holandii. – Pierwszym z nich jest przetrwanie przez statek fazy wzbijania się rakiety w niebo. Problemy firmy SpaceX Poza rutynowym ryzykiem związanym ze złą pogodą i problemami technicznymi, które mogą zatrzymać misje na platformie startowej, pojawiły się wątpliwości co do tego, czy rakieta SpaceX będzie mogła latać. W zeszłym tygodniu Falcon 9 został uziemiony przez amerykańską Federalną Administrację Lotnictwa po raz trzeci w ciągu trzech miesięcy. Stało się to po tym, jak doświadczył awarii górnego stopnia, gdy spadał z powrotem na Ziemię. Dzisiejszy start można oglądać m.in. na oficjalnym kanale ESA. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Europejska rakieta Ariane 6 zadebiutowała w pięknym stylu! Czy będzie konkurencją dla Falcona 9 SpaceX?
Późnym wieczorem 9 lipca, z europejskiego kosmodromu w Gujanie Francuskiej, wystartowała długo oczekiwana ciężka rakieta Ariane 6. Pierwsza faza lotu przebiegała podręcznikowo. Rakietę można było dostrzec nawet na polskim niebie. Czy nowa rakieta ArianeGroup da Europie niezbędną, kosmiczną samodzielność w wynoszeniu dużych sond i mniejszych ładunków? Rozstrzygnie to pewnie kwestia kosztów.
W tym artykule: Europejskie okno w kosmos Silnik nazwany na cześć Leonarda da Vinci Ile kosztuje jeden lot Ariane 6? Punktualnie o godzinie 21 czasu środkowoeuropejskiego, ze specjalnie przygotowanego stanowiska startowego <a href="http://Punktualnie%20o%20godzinie%2021%20czasu%20%C5%9Brodkowoeuropejskiego,%20ze%20specjalnie%20przygotowanego%20stanowiska%20startowego%20Guja%C5%84skiego%20Centrum%20Kosmicznego,%20wystartowa%C5%82a%20Ariane%206,%20nast%C4%99pczyni%20wys%C5%82u%C5%BConej%20i%20zas%C5%82u%C5%BConej%20ci%C4%99%C5%BCkiej%20rakiety%20Ariane%205.%20Na%20ten%20moment%20czekali%C5%9Bmy%20rok,%20cho%C4%87%20je%C5%9Bli%20licz%C4%85c%20od%20pocz%C4%85tku%20prac%20projektowych,%20to%20nawet%20dekad%C4%99.%20Nowa%20rakieta%20mia%C5%82a%20wej%C5%9B%C4%87%20do%20u%C5%BCytku%20tu%C5%BC%20po%20tym,%20jak%20Ariane%205%20wykona%C5%82a%20sw%C3%B3j%20ostatni%20lot%20w%202023%20roku.%20Ariane%205%20wykona%C5%82a%20w%20sumie%20117%20misji,%20wynosz%C4%85c%20tak%20wa%C5%BCne%20urz%C4%85dzenia,%20jak%20Kosmiczny%20Teleskop%20Jamesa%20Webba%20oraz%20sond%C4%99%20JUICE.%20%20Europejskie%20okno%20w%20kosmos%20Gdy%20zosta%C5%82a%20wycofana,%20a%20kolejna,%20unowocze%C5%9Bniona%20wersja,%20wci%C4%85%C5%BC%20nie%20by%C5%82a%20operacyjna,%20jedyn%C4%85%20dzia%C5%82aj%C4%85c%C4%85%20rakiet%C4%85%20orbitaln%C4%85%20w%20europejskiej%20stajni%20by%C5%82a%20wyrzutnia%20ma%C5%82ych%20satelit%C3%B3w%20Vega.%20W%C5%82a%C5%9Bnie%20dlatego%20Europa%20pok%C5%82ada%20tak%20wielkie%20nadzieje%20w%20Ariane%206.%20%20-%20Ariane%206%20wyniesie%20Europ%C4%99%20w%20kosmos.%20Ariane%206%20przejdzie%20do%20historii%20-%20napisa%C5%82%20o%20wczorajszym%20starcie%20Josef%20Aschbacher,%20dyrektor%20generalny%20Europejskiej%20Agencji%20Kosmicznej%20(ESA).%20W%20takim%20razie%20przyjrzyjmy%20si%C4%99%20samej%20rakiecie.%20Ariane%206%20%20produkowana%20jest%20w%20dw%C3%B3ch%20wersjach:%20Ariane%2062%20ma%20dwa%20boostery,%20podczas%20gdy%20Ariane%2064%20%20a%C5%BC%20cztery.%20Generuj%C4%85%20one%20przy%20starcie%20si%C5%82%C4%99%20ci%C4%85gu%20odpowiednio:%20-%20%2062:%208400%20kN;%20-%2064:%2015%20400%20kN.%20Gdyby%20przeliczy%C4%87%20to%20na%20przeci%C4%99tn%C4%85%20si%C5%82%C4%99%20ci%C4%85gu%20generowan%C4%85%20przez%20lokomotyw%C4%99,%20da%C5%82oby%20to%20odpowiednio%2021%20i%2038%20lokomotyw.%20Ud%C5%BAwig?%20%20W%20przypadku%20wersji%20z%20dwoma%20boosterami%20-%20nieco%20ponad%2010%20ton%20na%20nisk%C4%85%20orbit%C4%99%20ziemsk%C4%85%20i%204,5%20na%20orbit%C4%99%20geostacjonarn%C4%85.%20Ariane%2064%20mo%C5%BCe%20wynie%C5%9B%C4%87%20na%20nisk%C4%85%20orbit%C4%99%20a%C5%BC%2021,6%20ton,%20a%20na%20geostacjonarn%C4%85%20%E2%80%93%2011,5%20ton.%20W%20trakcie%20wczorajszego%20debiutu%20wykorzystano%20wersj%C4%99%20z%20dwoma%20boosterami.%20Oba,%20w%20trakcie%20dwuminutowego%20lotu,%20spali%C5%82y%20300%20ton%20paliwa.%20%20Silnik%20nazwany%20na%20cze%C5%9B%C4%87%20Leonarda%20da%20Vinci%20Rodzina%20rakiet%20Ariane%206%20ma%20konstrukcj%C4%85%20dwustopniow%C4%85%20i%20wyposa%C5%BCona%20jest%20w%20silniki%20Vulcain%202.1%20na%20paliwo%20kriogeniczne%20%E2%80%93%20ciek%C5%82y%20tlen%20i%20ciek%C5%82y%20wod%C3%B3r.%20Ale%20to%20silnik%20g%C3%B3rnego%20cz%C5%82onu%20jest%20tak%20naprawd%C4%99%20interesuj%C4%85cy.%20Nosi%20nazw%C4%99%20Vinci%20i%20mo%C5%BCe%20si%C4%99%20kilkukrotnie%20w%C5%82%C4%85cza%C4%87%20i%20wy%C5%82%C4%85cza%C4%87%20na%20orbicie.%20Dzi%C4%99ki%20temu%20ma%20mo%C5%BCliwo%C5%9B%C4%87%20wynoszenia%20satelit%C3%B3w%20na%20r%C3%B3%C5%BCne%20orbity%20podczas%20jednego%20lotu.%20I%20w%C5%82a%C5%9Bnie%20to%20jest%20ewidentn%C4%85%20przewag%C4%85%20Ariane%206%20wobec%20jej%20kosmicznej%20konkurencji.%20Po%20wczorajszym,%20bardzo%20udanym%20te%C5%9Bcie,%20zar%C3%B3wno%20Europejska%20Agencja%20Kosmiczna,%20jak%20i%20ArianeGroup%20powinny%20przyj%C4%85%C4%87%20zas%C5%82u%C5%BCone%20brawa.%20Z%20drugiej%20strony,%20czy%20w%20czasach,%20w%20kt%C3%B3rych%20ju%C5%BC%20dobrze%20wiemy,%20%C5%BCe%20przynajmniej%20jeden%20cz%C5%82on%20rakiety%20mo%C5%BCe%20by%C4%87%20odzyskiwany,%20jak%20w%20przypadku%20Falcon%209%20SpaceX,%20budowanie%20rakiet%20do%20jednorazowego%20u%C5%BCytku%20ma%20sens?%20Gdy%20w%202014%20rozpocz%C4%99to%20prace%20nad%20Ariane%206,%20Falcon%209%20by%C5%82%20ju%C5%BC%20operacyjny.%20W%20pewnym%20sensie%20mo%C5%BCna%20powiedzie%C4%87,%20%C5%BCe%20ArianeGroup%20przegapi%C5%82a%20swoj%C4%85%20szans%C4%99%20na%20budow%C4%99%20nowoczesnej,%20odzyskiwalnej%20rakiety.%20Z%20drugiej%20strony%20Ariane%206%20nie%20jest%20jedyn%C4%85%20now%C4%85%20rakiet%C4%85%20jednorazowego%20u%C5%BCytku.%20Wystarczy%20spojrze%C4%87%20chocia%C5%BCby%20na%20SLS,%20kt%C3%B3ra%20ma%20by%C4%87%20koniem%20poci%C4%85gowym%20programu%20Artemis.%20Ile%20kosztuje%20jeden%20lot%20Ariane%206?%20Mo%C5%BCe%20wi%C4%99c%20Ariane%206%20b%C4%99dzie%20konkurencyjna%20cenowo?%20K%C5%82opot%20w%20tym,%20%C5%BCe%20koszt%20jednego%20lotu%20Ariane%206%20jest%20trudny%20do%20okre%C5%9Blenia%20ze%20wzgl%C4%99du%20na%20polityk%C4%99%20ArianeSpace.%20Szacuje%20si%C4%99,%20%C5%BCe%20bazowa%20cena%20startu%20poprzedniej%20wersji%20rakiety%20-%20Ariane%205%20-%20wynosi%C5%82a%20oko%C5%82o%20150%20mln%20euro,%20co%20sugeruje,%20%C5%BCe%20docelowa%20cena%20misji%20Ariane%206%20b%C4%99dzie%20wynosi%C4%87%20oko%C5%82o%2075%20mln%20euro.%20Wed%C5%82ug%20magazynu%20%E2%80%9EArs%20Technica%E2%80%9D,%20nowa%20rakieta%20by%C5%82aby%20%22rozs%C4%85dnie%20konkurencyjna%22%20w%20por%C3%B3wnaniu%20do%20Falcona%209,%20kt%C3%B3rego%20lot%20kosztuje%2067%20mln%20USD.%20Dodatkowo%20pa%C5%84stwa%20cz%C5%82onkowskie%20ESA%20zobowi%C4%85za%C5%82y%20si%C4%99%20do%20subsydiowania%20Ariane%206%20w%20wysoko%C5%9Bci%20od%20290%20do%20340%20mln%20euro%20rocznie%20do%20oko%C5%82o%202031%20roku,%20co%20oznacza,%20%C5%BCe%20rzeczywisty%20koszt%20ka%C5%BCdego%20startu%20b%C4%99dzie%20wy%C5%BCszy%20ni%C5%BC%20zap%C5%82ac%C4%85%20klienci.%20Ariane%206%20ma%20ju%C5%BC%20zaplanowanych%2030%20lot%C3%B3w,%20z%20kt%C3%B3rych%2018%20pomo%C5%BCe%20zbudowa%C4%87%20now%C4%85%20konstelacj%C4%99%20satelitarno-internetow%C4%85%20Kuiper%20firmy%20Amazon.%20Nowa%20rakieta%20prawdopodobnie%20wykona%20jeszcze%20jedn%C4%85%20misj%C4%99%20w%20tym%20roku,%20a%20nast%C4%99pnie%20sze%C5%9B%C4%87%20lot%C3%B3w%20w%202025%20r.,%20osiem%20w%202026%20r.%20i%2010%20w%202027%20r.%20Oczywi%C5%9Bcie,%20%C5%BCe%20daje%20to%20szans%C4%99%20na%20wzmocnienie%20rynku.%20Z%20drugiej%20strony%20Falcon%209%20od%20stycznia%20do%20czerwca%20tego%20roku%20wykona%C5%82%20%20a%C5%BC%2063%20misje,%20a%20kolejne%2031%20jest%20ju%C5%BC%20zaplanowanych.">Gujańskiego Centrum Kosmicznego, wystartowała Ariane 6, następczyni wysłużonej i zasłużonej ciężkiej rakiety Ariane 5. Na ten moment czekaliśmy rok, choć jeśli licząc od początku prac projektowych, to nawet dekadę. Nowa rakieta miała wejść do użytku tuż po tym, jak Ariane 5 wykonała swój ostatni lot w 2023 roku. Ariane 5 wykonała w sumie 117 misji, wynosząc tak ważne urządzenia, jak Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba oraz sondę JUICE. Europejskie okno w kosmos Gdy Ariane 5 została wycofana, a kolejna, unowocześniona wersja, wciąż nie była operacyjna, jedyną działającą rakietą orbitalną w europejskiej stajni była wyrzutnia małych satelitów Vega. Właśnie dlatego Europa pokłada tak wielkie nadzieje w Ariane 6. – Ariane 6 wyniesie Europę w kosmos. Ariane 6 przejdzie do historii – napisał o wczorajszym starcie Josef Aschbacher, dyrektor generalny Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). View oEmbed on the source website Przyjrzyjmy się samej rakiecie. Ariane 6 produkowana jest w dwóch wersjach: Ariane 62 ma dwa boostery, podczas gdy Ariane 64 aż cztery. Generują one przy starcie siłę ciągu odpowiednio: 62: 8400 kN; 64: 15 400 kN. Gdyby przeliczyć to na przeciętną siłę ciągu generowaną przez lokomotywę, dałoby to odpowiednio 21 i 38 lokomotyw. Udźwig? W przypadku wersji z dwoma boosterami – nieco ponad 10 ton na niską orbitę ziemską i 4,5 na orbitę geostacjonarną. Ariane 64 może wynieść na niską orbitę aż 21,6 ton, a na geostacjonarną – 11,5 ton. W trakcie wczorajszego debiutu wykorzystano wersję z dwoma boosterami. Oba, w trakcie dwuminutowego lotu, spaliły 300 ton paliwa. Silnik nazwany na cześć Leonarda da Vinci Rodzina rakiet Ariane 6 ma konstrukcją dwustopniową i wyposażona jest w silniki Vulcain 2.1 na paliwo kriogeniczne – ciekły tlen i ciekły wodór. Ale to silnik górnego członu jest tak naprawdę interesujący. Nosi nazwę Vinci (od słynnego Leonarda da Vinciego) i może się kilkukrotnie włączać i wyłączać na orbicie. Dzięki temu ma możliwość wynoszenia satelitów na różne orbity podczas jednego lotu. I właśnie to jest ewidentną przewagą Ariane 6 wobec jej kosmicznej konkurencji Z drugiej strony to właśnie problemy z Vinci sprawiły, że misja nie została wykonana w 100 procentach, a ostatni człon rakiety zamiast spłonąć w atmosferze, dołączył do kosmicznych smieci. Po wczorajszym, bardzo udanym teście, zarówno Europejska Agencja Kosmiczna, jak i ArianeGroup powinny przyjąć zasłużone brawa. Z drugiej strony, czy w czasach, w których już dobrze wiemy, że przynajmniej jeden człon rakiety może być odzyskiwany, jak w przypadku Falcon 9 SpaceX, budowanie rakiet do jednorazowego użytku ma sens? Gdy w 2014 rozpoczęto prace nad Ariane 6, Falcon 9 był już operacyjny. W pewnym sensie można powiedzieć, że ArianeGroup przegapiła swoją szansę na budowę nowoczesnej, odzyskiwalnej rakiety. Z drugiej strony Ariane 6 nie jest jedyną nową rakietą jednorazowego użytku. Wystarczy spojrzeć chociażby na SLS, która ma być koniem pociągowym programu Artemis. Ile kosztuje jeden lot Ariane 6? Może więc Ariane 6 będzie konkurencyjna cenowo? Kłopot w tym, że koszt jednego lotu Ariane 6 jest trudny do określenia ze względu na politykę ArianeSpace. Szacuje się, że bazowa cena startu poprzedniej wersji rakiety – Ariane 5 – wynosiła około 150 mln euro, co sugeruje, że docelowa cena misji Ariane 6 będzie wynosić około 75 mln euro. Według magazynu „Ars Technica”, nowa rakieta byłaby „rozsądnie konkurencyjna” w porównaniu do Falcona 9, którego lot kosztuje 67 mln USD. Dodatkowo państwa członkowskie ESA zobowiązały się do subsydiowania Ariane 6 w wysokości od 290 do 340 mln euro rocznie do około 2031 roku, co oznacza, że rzeczywisty koszt każdego startu będzie wyższy, niż zapłacą klienci. Ariane 6 ma już zaplanowanych 30 lotów, z których 18 pomoże zbudować nową konstelację satelitarno-internetową Kuiper firmy Amazon. Nowa rakieta prawdopodobnie wykona jeszcze jedną misję w tym roku, a następnie sześć lotów w 2025 r., osiem w 2026 r. i 10 w 2027 r. Oczywiście, że daje to szansę na wzmocnienie rynku. Z drugiej strony Falcon 9 od stycznia do czerwca tego roku wykonał aż 63 misji, a kolejnych 31 jest już zaplanowanych. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polskie firmy opracowują zaawansowane robotyczne ramię. Urządzenie ma trafić na Księżyc
Musi dźwigać i precyzyjnie manipulować ładunkami o masie kilkuset kilogramów. Jego zadaniem będzie nie tylko rozładowywanie lądownika księżycowego, ale także precyzyjne rozmieszczanie urządzeń dostarczonych na Srebrny Glob. Polska firma kosmiczna PIAP Space opracowuje manipulator księżycowy, mający być częścią systemu Argonaut Europejskiej Agencji Kosmicznej.
W tym artykule: Europejski lądownik księżycowy Argonaut Polskie ramię dla Argonaut Projekt MANUS Trudne warunki na Księżycu Polska ma szansę na udział w misji księżycowej Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) opracowuje właśnie szereg rozwiązań, jakie docelowo mają wspomóc astronautów w trakcie długich misji księżycowych. Bo skoro program Artemis zakłada powrót na Księżyc i pozostanie na nim, konieczne jest opracowanie na tyle niezawodnych technologii i opartych na nich urządzeń, by mogły działać w ekstremalnych warunkach przez długi czas. Europejski lądownik księżycowy Argonaut Jednym z projektów ESA jest lądownik Argonaut. Ma on być dostosowany do nowej rakiety nośnej Arianespace – Ariane 6. Jak przekuje ESA, Argonaut będzie w stanie dostarczyć ładunek, infrastrukturę i instrumenty naukowe na powierzchnię Księżyca. Tym samym ma wspierać międzynarodową eksplorację Księżyca, w szczególności program NASA Artemis, oraz projekt ESA Terrae Novae. Celem tego ostatniego jest sprowadzenie europejskich astronautów na Księżyc w ciągu następnej dekady. Argonaut ma być lądownikiem transportowym. W tej chwili nie przewiduje się wersji załogowej. Statek ma być wyposażony w precyzyjny, robotyczny manipulator kosmiczny. Przypominać on będzie legendarne Canadarm – używane na promach kosmicznych – oraz Canadarm 2 – świetnie sprawujące się na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Polskie ramię dla Argonaut Jednak polski projekt opiera się na innej konstrukcji. Konkretnie na manipulatorze Titan, który PIAP Space projektowała dla ESA do precyzyjnych operacji na orbicie. W tym do inspekcji i serwisowania satelitów oraz usuwania z orbity nieaktywnych lub uszkodzonych obiektów. – Projekt Argonauta dopiero się rozkręca. W tej chwili przeszliśmy do fazy nieco bardziej zaawansowanej niż prototypowanie – mówi Marcin Dobrowolski, prezes PIAP Space. Wyjaśnia, że przystąpienie do prac nad manipulatorem księżycowym było możliwe ze względu na rozwiązania, jakie firma zaproponowała w Titanie. Opiewający na 2,5 miliona euro projekt zakładał budowę ramienia robotycznego do serwisowania satelitów na orbicie. Firma przygotowała prototyp wieloprzegubowego ramienia robotycznego do przyszłej deorbitacji i serwisowania satelitów. Projekt MANUS Manipulator jest nadal w fazie testów. Jednak wypracowane na jego potrzeby rozwiązania służą teraz w projekcie MANUS. Czyli Breadboarding of a Robotic Manipulator for Lunar Missions. – Podstawowe elementy urządzenia opracowaliśmy w trakcie prac nad Titanem. Teraz musimy dostosować je do manipulatora księżycowego i rozwiązać szereg problemów technicznych, z jakimi MANUS zetknie się na Księżycu – wyjaśnia Marcin Dobrowolski. Trudne warunki na Księżycu O jakich problemach mowa? Po pierwsze o wszechobecnym pyle, jaki wzbija się na Księżycu przy każdym ruchu. Może on wnikać w nieizolowane elementy mechaniczne i w wyjątkowo szybkim tempie unieruchomić urządzenie. Szczególnie istotne jest uszczelnienie wszystkich licznych przegubów. Na dodatek na Księżycu panuje niemal całkowita próżnia, a ta może doprowadzić do zjawiska zwanego spawaniem na zimno. – Poza tym manipulator ma pracować nie przez kilka dni, jak urządzenia wykorzystywane w ramach misji Apollo, ale przez wiele miesięcy lub jeszcze dłużej. Oznacza to, że będzie musiał przetrwać trwającą dwa tygodnie noc księżycową, kiedy to temperatura na satelicie spada do minus 150 stopni Celsjusza – wylicza Maciej Dobrowolski. Polska ma szansę na udział w misji księżycowej PIAP Space ma opracować dokumentację techniczną oraz wykonać model urządzenia. Ten zostanie przetransportowany do Europejskiego Centrum Badań i Technologii ESA (ESTEC) i poddany szeregowi testów. Model lotny, czyli ten, który będzie zainstalowany na lądowniku, to dopiero kolejny, odległy w czasie krok. – Nie podpisaliśmy z ESA kontraktu na budowę ramienia, które de facto znajdzie się na Księżycu. W tej chwili mamy kontrakt na ramię, które ma udowodnić, że może wykonać postawione przed nim zadania. Kolejnym wyzwaniem będzie uzyskanie kontraktu z ESA na budowę ramienia, które de facto znajdzie się na Księżycu – wyjaśnia Marcin Dobrowolski. W pracy nad ramieniem wesprą PIAP Space firmy GMV Polska oraz Astronika. Ta pierwsza bierze na siebie część oprogramowania sterującego. Natomiast kolejna ma wesprzeć PIAP Space m.in. w kwestii integracji podzespołów urządzenia. Kluczowym partnerem jest włoska firma Leonardo. Urządzenie testowe, które trafi do holenderskiego ESTEC-u, powinno być gotowe za około rok do 18 miesięcy. Czy faktycznie trafi do wyposażenia lądownika Argonaut? Chociaż trzymamy za to kciuki, to droga do tego jest jeszcze długa. Z drugiej strony, samo opracowanie i przetestowanie technologii, która może być wykorzystywana przy różnych projektach jest już ogromnym sukcesem. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sławosz Uznański: potrzebuję wyzwań. Nowy polski astronauta trenuje do lotu w kosmos
W tej chwili bliżej mi do wypełniającego polecenia żołnierza niż rozporządzającego swoim czasem naukowca – mówi Sławosz Uznański. To polski kandydat na astronautę.
W tym artykule: Codzienne życie kandydata na astronautę Intensywne treningi Sport w kosmosie Jak zainspirować przyszłych naukowców Minął rok od ogłoszenia składu nowego korpusu astronautycznego Europejskiej Agencji Kosmicznej. Wśród wybrańców znalazł się Polak – dr Sławosz Uznański. Trafił do grupy astronautów rezerwowych. Jak wygląda codzienne życie człowieka, który ma szansę stać się drugim Polakiem w kosmosie? Codzienne życie kandydata na astronautę O której dzisiaj wstałeś? – Punkt siódma. Dalej prysznic, śniadanie i do pracy. O ósmej rano siedziałem już przy komputerze. Miałem godzinę na sprawdzenie maili, przejrzenie najważniejszych tematów, bo równo o dziewiątej rozpoczął się długi ciąg spotkań. Teraz jest 17, a przede mną jeszcze wciąż całkiem sporo aktywności. Sławosz Uznański został rezerwowym astronautą ESA. Czy doczekamy się drugiego Polaka w kosmosie? Został wybrany spośród 22,5 tys. osób, które zgłosiły się do zeszłorocznego naboru. Niebawem Sławosz Uznański, który poza pracą naukową zajmuje się żeglarstwem, będzie miał szans.. Przede wszystkim trening. Sport jest ważny. Muszę być w dobrej formie i to nie tylko dlatego, że jestem astronautą. Potrzebuję tego dla dobrego samopoczucia. Po treningu mamy jeszcze spotkanie grupy astronautek i astronautów rezerwowych ESA. Minął rok od ogłoszenia wyników nowego naboru i cała grupa zjechała właśnie do Kolonii, gdzie aktualnie przebywam. Co jest w Kolonii? – Europejskie Centrum Astronautyczne, miejsce, w którym astronauci trenują do misji załogowych. To tutaj testuje się nasze zdrowie, odporność, umiejętności i przydatność do poszczególnych zadań w trakcie misji. W Niemczech znajduje się też analog Columbusa, czyli modułu badawczego Europejskiej Agencji Kosmicznej, będącego częścią Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. To w Columbusie europejscy astronauci prowadzą badania. Dlatego musimy mieć wszystko przetrenowanie. Czuć się w nim, jak w domu, jak w miejscu, które znasz tak dobrze, że możesz poruszać się po nim z zamkniętymi oczami lub w ciemności. Dzisiaj pokazywałem centrum grupie, która jeszcze nie trenuje. Oprowadziłem ich po wszystkim. Było zabawnie. Intensywne treningi Zabawnie? Zżyliśmy się ze sobą w trakcie rekrutacji, kolejnych testów. Spędzaliśmy razem całkiem sporo czasu, więc tak, zabawnie i przyjemnie było spotkać się ponownie. Poza tym mam w naturze bycie przewodnikiem. Również w CERN (Europejska Organizacja Badań Jądrowych), gdzie spędziłem ostatnich 12 lat, zawsze bardzo lubiłem wycieczki. Możliwość pokazania innym kawałka swojego świata – i to kawałka, który wciąż budzi uśmiech na mojej twarzy – to po prostu wielka frajda. Wieczorem ponownie spotkam się z moimi koleżankami i kolegami z grupy nowych astronautów ESA, może ocenią moje talenty pilota wycieczek. Mówisz o spotkaniach służbowych, oprowadzaniu po centrum przyjaciół. A mi się zawsze wydawało, że astronauci głównie trenują, po czym trenują jeszcze więcej. W przerwach się uczą i czasami jeszcze śpią. – Można powiedzieć, że miałem dzisiaj nieco luźniejszy dzień. Faktycznie tych treningów i nauki jest dużo. Moje dni są wypełnione od rana do nocy. Mam niewielki wpływ na swoje życie. W tej chwili bliżej mi do wypełniającego polecenia żołnierza niż rozporządzającego swoim czasem naukowca. To nie ja decyduję o tym, czym i jak będę się zajmował w kolejnych dniach. Nie ja określam terminy wyjazdów, spotkań. Nie do końca wiem, gdzie będę w kolejnym tygodniu, co wówczas będę robił. Muszę się podporządkować. Brakuje mi czasu, którym mógłbym dysponować sam. Nawet urlopu wziąć nie mogę. W ostatnie lato przypadkiem złożyło się tak, że miałem trzy wolne dni z rzędu. Raptem trzy dni, dłuższy weekend. A dla mnie to było jak wakacje. Pojechałem w góry, mogłem się powspinać. Taki krótki powrót do przeszłości. Sport w kosmosie Jestem przekonana, że gdyby udało mi się wyrwać trzy wolne dni między wyczerpującymi treningami, ostatnią rzeczą, o jakiej bym pomyślała, byłby kolejny wysiłek. – Tyle, że ja lubię sport. Jest integralną częścią mojego życia. Potrzebuję ruchu, wysiłku, wyzwań. Uwielbiam żeglować, wielokrotnie brałem udział w regatach. Pociąga mnie wspinaczka wysokogórska. Sport uczy wytrwałości, przełamywania siebie i ograniczeń. Jest też kuźnią charakteru. Ale niełatwo się go uprawia w mikrograwitacji, jaka panuje na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. – Trzeba się przypinać pasami, aby nie odlecieć. I tak naprawdę trenując nie walczy się z grawitacją, tylko z samym sobą. Jestem tego bardzo ciekawy. Treningu i funkcjonowania ciała w warunkach mikrograwitacji. Bardzo chętnie zostanę królikiem doświadczalnym do badań nad sportem w warunkach kosmicznych. Jak zainspirować przyszłych naukowców Definiujesz się jako sportowiec? Bo w naszej krótkiej rozmowie o sporcie było najwięcej. – Być może gdzieś we mnie, całkiem nieświadomie, właśnie to przeważa. Ale to nie znaczy, że nie czuję się naukowcem. Jestem jednym i drugim, choć być może w różnych momentach proporcje się zmieniają. Astronauta ubiera się u Prady. Luksusowa marka zaprojektuje skafandry kosmiczne dla Axiom Space Takiej współpracy w historii eksploracji kosmosu jeszcze nie było. Mediolańska luksusowa marka odzieżowa Prada podpisała umowę z komercyjną firmą kosmiczną Axiom Space. Mają wspólnie pr... Najbardziej poukładane to miałem w czasie pracy w CERN. Pracowałem przy Wielkim Zderzaczu Hadronów. W prawdziwej mekce fizyków. Ale w weekendy mogłem żeglować, albo chodzić po górach. Wszystko było poukładane. Miałem czas dla przyjaciół, dla siebie. Trochę mi tego brakuje. Z drugiej strony, przeżywasz największą przygodę życia. Tak wielką, że raz na zawsze określi, kim jesteś. Nie przytłacza cię otaczające cię już sława? I to sława o tendencji zwyżkowej? – Od kilkunastu lat nie mieszkam w Polsce, a tutaj, w Kolonii, jestem anonimową osobą, więc nie. Rzecz jasna to się zmienia, gdy przyjeżdżam do Polski. Czy przytłacza mnie to? Może czasami. Ale z drugiej strony całym sobą czuję, że jeśli spotkanie ze mną przekona choć jedną osobę, by zajęła się nauką, by uwierzyła w siebie i nie porzucała marzeń, to wiesz co – warto. Po prostu warto to wszystko robić. Dr inż. Sławosz Uznański, urodzony w 1984 roku w Łodzi. Absolwent Politechniki Łódzkiej oraz Université de Nantes (Francja). W 2011 roku obronił pracę doktorską poświęconą projektom odpornym na promieniowanie do zastosowań kosmicznych na Université d’Aix-Marseille (Francja). W tym samym roku dołączył do Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN) w Genewie w Szwajcarii. Specjalizował się w projektowaniu elektroniki pracującej w akceleratorach. Projektował m.in. system sterowania mocą Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC). W latach 2018–2020 był inżynierem odpowiedzialnym za całodobową pracę i optymalne funkcjonowanie Wielkiego Zderzacza Hadronów. Wziął udział w rekrutacji do Europejskiego Korpusu Astronautów, rozpoczętej przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) w marcu 2021 roku. Spośród 22,5 tys. osób, w tym 549 z Polski, ESA wybrała 17 astronautów, w tym 11 rezerwistów, którzy w razie potrzeby mogą być powołani do korpusu podstawowego. Uznański znalazł się w tej drugiej grupie. 28 czerwca 2023 roku działające przy premierze Centrum GovTech poinformowało, że Uznański, jako drugi Polak w historii, poleci w kosmos. 1 września 2023 roku dołączył do Europejskiego Korpusu Astronautów jako astronauta projektowy ESA. Posługuje się płynnie trzema językami: polskim, angielskim i francuskim. W wolnym czasie bierze udział w wyprawach wysokogórskich, podróżuje lub spędza czas żeglując ze znajomymi, dzieląc się swoim żeglarskim doświadczeniem lub biorąc udział w regatach. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Europejczycy chcą mieć własną stację orbitalną – Starlab. ESA właśnie podpisała w tej sprawie umowę
Dni Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) są policzone. Zasłużona placówka, która pozwoliła dopracować technologię lotów załogowych za kilka lat zakończy działalność. Schedę po ISS przejmą firmy komercyjne. Za to Europejska Agencja Kosmiczna właśnie wróciła do projektu utworzenia własnej jednostki orbitującej o nazwie Starlab.
W tym artykule: Jak Europejczycy dostaną się na orbitę? Starlab – następca ISS Prywatne stacje kosmiczne Jak powstanie europejska stacja badawcza Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) podpisała z Airbusem i Voyager Space umowę na zbadanie możliwości wykorzystania komercyjnej stacji kosmicznej Starlab. Ma ona być następczynią wysłużonej Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Tzw. memorandum of understanding (MOU) z ESA zostało podpisane 9 listopada, podczas Europejskiego Szczytu Kosmicznego odbywającego się w Sewilli w Hiszpanii. Według założeń umowy obie firmy oraz ESA będą wstępnie badać, w jaki sposób planowana stacja kosmiczna Starlab może zostać wykorzystana do zapewnienia stałego dostępu do przestrzeni kosmicznej dla Europy po wycofaniu ISS. Mowa zarówno o prowadzeniu eksperymentów naukowych w warunkach mikrograwitacji, jak i o misjach załogowych na orbitę. Jak Europejczycy dostaną się na orbitę? ESA zobowiązała się również zapewnić transport ładunków i załogi dla planowanej stacji orbitalnej. Jest to ogromne zadanie, ponieważ Europa obecnie nie posiada własnego załogowego statku kosmicznego. Co prawda już w latach 1975–1977 francuskie Narodowe Centrum Badań Kosmicznych (CNES) opracowało europejski wahadłowiec Hermes. Jego budową miały zająć się firmy Aérospatiale i Avions Marcel Dassault-Breguet Aviation. Jednak w 1992 roku projekt anulowano. Hermes był dostosowany do rakiet Ariane 5 i kolejnej wersji – Ariane 6. W 2009 roku głośno było o innej propozycji – orbitalnym systemie transportowym Advanced Re-Entry Vehicle. Ale również z tego nic nie wyszło. Europejczycy co prawda zbudowali własny statek bezzałogowy, który miał zaopatrywać ISS. Jednak odbyło się tylko pięć lotów Automated Transfer Vehicle, ATV. Nigdy nie doszło do przekształcenia statku w kapsułę załogową. Czy teraz, dzięki wsparciu partnerów komercyjnych, sytuacja ulegnie zmianie? Starlab – następca ISS Nowa, ogłoszona w Hiszpanii inicjatywa, ma również rozpocząć się od budowy statku zaopatrzeniowego. Ma on być gotowy najpóźniej do 2028 roku. Gdy się sprawdzi, zostanie przekształcony w pojazd załogowy. – ESA docenia transatlantycką inicjatywę przemysłową, mającą powołać komercyjną stację kosmiczną Starlab. Mamy potencjał, wsparcie instytucjonalne i silny europejski przemysł kosmiczny, który można zaangażować do tego przedsięwzięcia – napisał w oświadczeniu dyrektor generalny ESA Josef Aschbacher. ISS ma działać do 2030 roku. Kraje partnerskie współtworzące nasz kosmiczny dom od kilku lat rozważają co zrobić, by zapewnić możliwość stałej obecności załogowej na orbicie po zakończeniu działalności ISS. Amerykanie stawiają na firmy komercyjne. Prywatne stacje kosmiczne NASA chce, aby co najmniej jedna komercyjna stacja działała na niskiej orbicie okołoziemskiej, zanim ISS przejdzie na emeryturę. Pod koniec 2021 roku agencja przyznała łącznie 415 milionów dolarów trzem prywatnym zespołom. Kierują nimi firmy Blue Origin, Nanoracks i Northrop Grumman. Już w sierpniu 2025 roku ma trafić na orbitę Haven-1 – pierwszy moduł prywatnej stacji kosmicznej startupu Vast Space. Natomiast Axiom Space zamierza w przeciągu kilku kolejnych lat wystrzelić własne moduły, które zostaną dołączone do ISS. Mają być tam testowane i użytkowane przez prywatne załogi Axiom Space. Docelowo firma będzie chciała odłączyć swoje moduły od ISS, zanim jednostka zostanie zdeorbitowana i utonie w oceanie. Warto pamiętać, że własną stację orbitalną zbudowały już Chiny. Nosi ona nazwę Tiangong (Podniebny Pałac). Podobne plany ogłaszali Rosjanie, ale trudno traktować je poważne. Zwłaszcza po nieudanej misji księżycowej Łuna 25. Jak powstanie europejska stacja badawcza Wszystkie powyższe stacje komercyjne mogą, rzecz jasna, przyjmować astronautów z dowolnych miejsc świata. Jednak Europejczycy stawiają na własny dom w kosmosie. – Umowa z ESA ma kluczowe znaczenie dla projektu zastąpienia ISS stacją Starlab. Stacja, analogicznie do ISS, ma być wynikiem wielkiej międzynarodowej współpracy – oświadczył Matthew Kuta, prezes Voygaer Space. Voyager już wcześniej zrobił krok w kierunku umożliwienia Europejczykom dostępu do planowanej stacji. W sierpniu 2023 roku ogłosił wspólne przedsięwzięcie z europejskim gigantem Airbusem w celu rozwoju Starlab. Zaangażowanie Airbusa pomaga nie tylko w rozwoju technicznym Starlabu, ale także w rozwoju biznesowym. – Mamy świetne relacje z ESA, ale oczywiście Airbus ma jeszcze lepsze relacje – powiedział wówczas prezes Voygaer Space. – Nasza współpraca dotycząca stacji kosmicznej nowej generacji opiera się na długiej i udanej współpracy między ESA i Airbusem w zakresie rozwoju i eksploatacji szerokiej gamy załogowych i bezzałogowych statków kosmicznych – powiedział Mike Schoellhorn, dyrektor generalny Airbus Defence and Space. Oprócz joint venture z Airbusem, Voyager Space ogłosił w październiku partnerstwo z Northrop Grumman, który rozwija własną komercyjną stację kosmiczną. Northrop zaoferuje wersję swojego statku towarowego Cygnus, zdolną do autonomicznego dokowania do Starlabu, wraz z innymi potencjalnymi wkładami. Źródło: space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sławosz Uznański poleci na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Jest to na pewno dobra wiadomość dla Polski?
9 sierpnia zapadła decyzja, że rezerwowy astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej Sławosz Uznański poleci w przyszłym roku na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Misję Polaka komentuje Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka, dziennikarka naukowa National-Geographic.pl
W tym artykule: Trudna droga Polaka na ISS Po co Polsce astronauta? Polak miałby trafić na Międzynarodową Stację Kosmiczną dzięki Axiom Space. Amerykańska firma wysłała już na pokład stacji orbitalnej dwie załogi. W styczniu planuje wysłać trzecią. NASA poinformowała również, że podpisała z Axiom Space umowę na czwartą, dwutygodniową misję, która miałaby zostać zrealizowana jesienią przyszłego roku. To właśnie w tej misji miałby wziąć udział Sławosz Uznański. Trudna droga Polaka na ISS Astronauta miałby dostać się na stację statkiem załogowym Dragon firmy SpaceX, który jest wynoszony przez rakietę Falcon 9. W przypadku wcześniejszych misji Axiom Space realizowanych przez SpaceX, cena za osobę wynosiła 55 milionów dolarów. Chociaż ogłoszono już, że to Sławosz Uznański trafi na ISS, jednoznacznie przychylną opinię musi wyrazić jeszcze ESA. Pamiętajmy, że Polak został wybrany rezerwowym astronautą i jest w tej chwili po prostu pracownikiem ESA, niezależnie od przynależności państwowej. Tymczasem ESA, w związku ze zwiększeniem przez Polskę składki o 295 milionów euro, rozpisała konkurs na polski eksperyment na ISS. Zwiększenie kwoty składki jest ogromne, bo jeszcze w trakcie rady ministerialnej Europejskiej Agencji Kosmicznej, która odbyła się w listopadzie 2022 roku, Polska deklarowała przekazanie 51 milionów euro w ciągu trzech lat. Konkurs na eksperymenty zostanie rozstrzygnięty we wrześniu. W tej chwili polskie firmy i instytucje naukowe składają propozycje. Należy dodać, że posiadanie własnego astronauty nie jest kluczowe dla możliwości prowadzenia eksperymentów na ISS. Polska – jako członek ESA – ma do tego pełne prawo. Niezależnie czy miałby je wykonywać Polak czy nie. Trzeba tylko taki eksperyment zgłosić i za niego zapłacić. Inną kwestią, co stanie się ze zwiększoną składką. Jaka jej część zostanie przeznaczona na trening astronautyczny, a jaka wróci do Polskich firm i instytucji w postaci zamówień. Kwestią otwartą są również same zamówienia i ich jakość. Jest pomysł, aby przekształcić asteroidę w kosmiczną bazę. Wskazano potencjalną kandydatkę Czy asteroida mogłaby zostać bazą kosmiczną zamieszkaną przez ludzi? Według pewnego naukowca taki projekt jest wykonalny i stosunkowo niedrogi. Po co Polsce astronauta? Czy oznacza to, że Polska nie powinna starać się o posiadanie własnego astronauty? Wydaje mi się to cenne głównie z punktu widzenia edukacyjnego. Tysiące pracowników amerykańskiego NASA zajęło się naukami kosmicznymi, ponieważ w dzieciństwie widzieli na szklanym ekranie Neila Armstronga i Buzza Aldrina skaczących po powierzchni Księżyca. Podobnie wielu Polaków zajęło się kosmosem dzięki lotowi Mirosława Hermaszewskiego. Sama dobrze pamiętam leżące w szufladzie zdjęcie Hermaszewskiego z orzełkiem na piersi i dumę, jaką odczuwałam patrząc na Polaka w kombinezonie astronauty. Nie wątpię, że miało to ogromny wpływ na moje wybory. Widziałam też nie raz ogromną radość dzieci, które miały szansę porozmawiać z Hermaszewskim. I wierzę, że świetnie wykształcony, pracujący w CERN, wysportowany i zawsze uśmiechnięty Sławosz Uznański, może i powinien przejąć schedę po zmarłym generale. Bo nauki kosmiczne to rozwój wiedzy, technologii, umiejętności budowania zespołów. To coś, co w unikatowy sposób popycha nas do przodu. I jeśli Sławosz Uznański sprawi, że ławy uczelni technicznych zapełnią się, że w Polsce zaczną powstawać firmy o znaczeniu światowym, a nasza nauka zyska właściwe jej miejsce, to jest to warte więcej niż lot na ISS. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dziś satelita Europejskiej Agencji Kosmicznej spadnie na Ziemię. Gdzie uderzy?
W tym tygodniu ESA zamierza przeprowadzić operację sprowadzania swojego martwego satelity na Ziemię. Niestety, nie wróci on do nas w jednym kawałku.
W tym artykule: Martwy satelita spada na Ziemię Jak sprowadzić satelitę z orbity Ryzyko operacji ESA Jak sobie poradzić ze śmieciami kosmicznymi To będzie pierwsza tego typu operacja, która – miejmy nadzieję – utoruje drogę do bezpiecznego sprowadzania z orbity urządzeń kosmicznych. W tym tygodniu Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) planuje pomóc satelicie Aeolus ponownie wejść w atmosferę ziemską. Kluczowa część operacji została zaplanowana na piątek, 28 lipca. Ale procedura sprowadzenia urządzenia z powrotem na naszą planetę rozpoczęła się już kilka dni wcześniej – w poniedziałek, 24 lipca. Martwy satelita spada na Ziemię Aeolus został wyniesiony na orbitę w 2018 roku. Jego głównym celem naukowym było badanie wiatrów w atmosferze ziemskiej. Orbiter miał działać przez rok, jednak misję przedłużono. Ale w połowie 2023 r. okazało się, że paliwo niezbędne do manewrów na orbicie wyczerpało się. To wymusiło zakończenie misji. Od tego czasu statek kosmiczny opada w kierunku Ziemi z coraz większą prędkością. W poniedziałek zszedł na wysokość 280 kilometrów. To umożliwiło naukowcom z ESA rozpoczęcie pionierskiej misji sprowadzenia Aeolusa na Ziemię z wykorzystaniem resztek paliwa. Jak sprowadzić satelitę z orbity – Robimy coś wyjątkowego i pionierskiego. W całej historii lotów kosmicznych jeszcze nikt się o to nie pokusił – powiedział Holger Krag, szef Biura Śmieci Kosmicznych ESA podczas briefingu prasowego. Satelita niemal całkowicie wykonany w Polsce. Wiadomo, kiedy poleci w kosmos Pod koniec tego roku gliwickie KP Labs może stać się drugą polską firmą komercyjną z własnym satelitą na orbicie. Satelita ma części zaprojektowane i zbudowane przez inżynierów KP Labs. – Procedura rozpocznie się sekwencją manewrów, których celem jest umieszczenie Aeolusa na eliptycznej orbicie – powiedziała Isabel Rojo Escude-Cofiner z ESA Spacecraft Operations. – Kolejne manewry będą miały na celu obniżenie trajektorii do wysokości 150 km. Wszystko to jest przygotowaniem do finału operacji w piątek, kiedy naukowcy z ESA wydadzą Aeolusowi ostatnie polecenia. Następnie statek wykona manewry, aby obniżyć wysokość do około 100 km nad Ziemią. Pięć godzin później satelita wejdzie w ziemską atmosferę nad Oceanem Atlantyckim. Specjaliści ESA będą śledzili całą procedurę dzięki radarom. Sytuacja będzie też raportowana na stronie agencji. Ryzyko operacji ESA – Zanim wykonamy jakiekolwiek manewry, przeanalizujemy dokładnie ryzyko zderzenia z innym obiektem – powiedziała Escude-Cofiner. – Przewidujemy pewne odchylenie od pierwotnego planu. Jest to, rzecz jasna, wyzwanie, ale musimy je podjąć, jeśli chcemy nauczyć się sprowadzać obiekty z orbity. Jeśli dojdzie do problemów w trakcie zejścia, Aeolus po prostu spłonie w atmosferze, zupełnie jak inne nieaktywne satelity na niskiej orbicie. Należy podkreślić, że nawet jeśli misja sprowadzenia Aeolusa zakończy się pełnym sukcesem, bezpieczne zejście satelity na Ziemię nie oznacza jeszcze, że powróci on na planetę w jednym kawałku. Naukowcy z ESA wyjaśnili, że spodziewają się, że około 80 proc. Aeolusa ulegnie zniszczeniu w trakcie spadania przez atmosferę. Pozostałe 20 proc. wpadnie do Atlantyku. Nie ma planów odzyskania jakichkolwiek kawałków satelity. Nie można więc myśleć o jakimkolwiek recyklingu części czy materiałów. Jak sobie poradzić ze śmieciami kosmicznymi Gdzie w takim razie w tym planie sprowadzenie i odzyskanie satelity, skoro całość przebiegnie w standardowy sposób? Holger Krag wyjaśnił, że „bezpieczny" aspekt tej misji nie odnosi się do faktu, iż satelita zostanie odzyskany. Chodzi raczej o to, że cały projekt może pomóc naukowcom zbudować podstawy dla przyszłych misji, które sprowadzą inny sprzęt kosmiczny z powrotem na Ziemię przy niewielkim ryzyku. Może być to jednym z pomysłów radzenia sobie z wciąż rosnącą liczbą śmieci kosmicznych na orbicie. „Punkt Nemo” na Oceanie Spokojnym to wyjątkowe cmentarzysko statków kosmicznych i satelitów Jest takie miejsce na Ziemi, do którego najbliżej jest z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przemieszczającej się około 400 km nad powierzchnią planety. To miejsce nosi nazwę Point ... – W tej chwili mamy 10 tysięcy statków kosmicznych w kosmosie, z których co drugi nie działa. Mówimy o masie 10,9 tys. ton – powiedział Krag na konferencji prasowej. Naukowiec z ESA dodał, że każdego roku około 100 ton stworzonych przez człowieka śmieci kosmicznych ponownie wchodzi w ziemską atmosferę, a duże, a co za tym idzie niebezpieczne obiekty, spadają na naszą planetę raz na tydzień. Chociaż nie było jeszcze żadnych poważnych incydentów wywołanych śmieciami kosmicznymi, rosnące wykorzystanie orbity i niekontrolowane spadanie zużytych satelitów może doprowadzić do problemów. ESA traktuje takie zagrożenie bardzo poważnie. Źródła: ESA, space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sonda BepiColombo wykonała trzeci przelot w pobliżu Merkurego. Przesłała na Ziemię zachwycające zdjęcia
W poniedziałek 19 czerwca BepiColombo, sonda będąca wynikiem współpracy pomiędzy Europejską Agencją Kosmiczną i jej japońską odpowiedniczką JAXA, wykonała swój trzeci z sześciu planowanych przelotów w pobliżu pierwszej planety od Słońca. Pokazała nam usiany kraterami skalisty krajobraz Merkurego.
W tym artykule: Misja sondy BepiColombo Przeloty w pobliżu Merkurego Krater nazwany na cześć artystki Wyjątkowe zdjęcia Merkurego Przy sondzie BepiColombo pracowali Polacy ESA i JAXA opublikowały zdjęcia z trzeciego przelotu sondy BepiColombo w pobliżu Merkurego. Z każdym przelotem sonda zbliża się do planety coraz bardziej. Wykonuje przy tym więcej zdjęć nieuchwytnej skalistej powierzchni. Misja sondy BepiColombo Merkury znajduje się tak blisko gwiazdy, że teleskopy naziemne nie są w stanie wykonać szczegółowych obserwacji, gdyż zakłóca je Słońce. Aby dowiedzieć się więcej o małej, skalistej planecie, naukowcy i inżynierowie z Europejskiej Agencji Kosmicznej, we współpracy z Japonią, zbudowali statek kosmiczny BepiColombo. Sonda została wyniesiona w kosmos na pokładzie rakiety Ariane 5 w 2018 roku. Sonda ma docelowo wejść na orbitę Merkurego, następnie rozdzielić się i wypuścić orbitery. Te mają krążyć wokół pierwszej planety od Słońca przynajmniej przez dwa lata. Według planu BepiColombo ma wejść na orbitę planety w 2025 roku. Przeloty w pobliżu Merkurego Ale żeby tego dokonać, sonda musi uzyskać odpowiednią prędkość i kąt podejścia. W tym celu wykorzystuje się tzw. manewr asysty grawitacyjnej. W ramach tejże asysty BepiColombo już trzykrotnie przeleciała w pobliżu Merkurego: po raz pierwszy 1 października 2021 roku, kolejny 23 czerwca 2022 r., teraz – 19 czerwca 2023 r. – Wszystko poszło bardzo gładko podczas przelotu. Obrazy z kamer monitorujących wykonane podczas fazy bliskiego podejścia zostały przesłane na Ziemię – mówi Ignacio Clerigo, kierownik operacyjny statku kosmicznego BepiColombo w ESA. Ostatnie przejście było naprawdę bliskie. Sonda przeleciała na wysokości zaledwie 236 km nad powierzchnią planety. Takie zbliżenie pozwoliło na uzyskanie bardzo szczegółowych obrazów Merkurego. Zdjęcia zostały zarejestrowane przez dwie kamery umieszczone na module transferowym, czyli M-CAM 1 i M-CAM 3. Krater nazwany na cześć artystki Przelot pozwolił na pokazanie krateru Manley. Został on niedawno nazwany tak na cześć jamajskiej artystki Edny Manley. – Planując przelot zdaliśmy sobie sprawę, że kamery będą mogły sfotografować duży, wciąż nienazwany krater – wyjaśnia David Rothery, profesor nauk planetarnych i członek zespołu obrazującego BepiColombo MCAM. – Obserwacje krateru będą interesujące dla naukowców. Jest on pokryty ciemnym materiałem o niskim współczynniku odbicia światła, który może być pozostałością po wczesnej, bogatej w węgiel skorupie Merkurego. Ponadto dno basenu jest zalane gładką lawą. To świadczy o długiej historii aktywności wulkanicznej Merkurego. Krater Manley oraz inne formacje geologiczne Merkurego będą dalej badane przez BepiColombo z orbity. Instrumenty sondy spróbują ocenić, ile węgla zawiera powierzchnia Merkurego i jakie minerały są z nim związane. To pozwoli dowiedzieć się więcej o historii geologicznej pierwszej planety od Słońca. Wyjątkowe zdjęcia Merkurego Sonda zbliżała się do Merkurego od nocnej strony. Kilka struktur powierzchniowych zaczęło wyłaniać się z cienia około 12 minut po najbliższym podejściu, gdy BepiColombo znajdowała się już około 1800 km od powierzchni. Powierzchnia planety stała się lepiej oświetlona do obrazowania od około 20 minut po bliskim podejściu, co odpowiada odległości około 3500 km. Na tych bliższych zdjęciach widoczny jest mnóstwo cech geologicznych, w tym nowo nazwany krater. Na dwóch najbliższych zdjęciach można dostrzec jeden z najbardziej spektakularnych systemów ciągu geologicznego na planecie – skarpę Beagle Rupes. Można ją dostrzec w pobliżu tzw. linii terminatora planety, w prawym dolnym rogu anteny sondy. Beagle Rupes jest przykładem jednej z wielu skarp Merkurego, które prawdopodobnie powstały w wyniku chłodzenia i kurczenia się planety. W efekcie powierzchnia Merkurego stała się pomarszczona jak wysychające jabłko. Przy sondzie BepiColombo pracowali Polacy BepiColombo, nazwana na cześć włoskiego astronoma, matematyka i inżyniera Giuseppe Colombo, jest trzecim statkiem kosmicznym, jaki zbliżył się do Merkurego. Wcześniej miejsce to odwiedziły sondy NASA Mariner 10 i Messenger. W pracach nad sondą brali udział naukowcy z Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK PAN). Pracowali przy konstruowaniu spektrometru podczerwieni MERTIS. Jego zadaniem jest wykonywanie badań mineralogicznych i pomiar bilansu cieplnego. Spektrometr zbada skład i dynamikę egzosfery Merkurego, a także dynamikę i źródło pola magnetycznego planety. Wykona mapy całego globu w różnych długościach fal widma światła. METRIS sprawdzi też, czy w kraterach Merkurego występuje lód wodny. Za zaprojektowanie i zbudowanie instrumentu odpowiada przede wszystkim Niemiecka Agencja Kosmiczna DLR. Naukowcy z CBK PAN skonstruowali moduł METRIS zwany MPOI (Mercury POInting unit). Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi
W połowie kwietnia 2023 roku rakieta Ariane 5 wyniosła w kosmos sondę Europejskiej Agencji Kosmicznej – JUICE. Celem misji jest zbadanie lodowych księżyców gazowego olbrzyma Jowisza. W pracach nad sondą brali udział polscy naukowcy i inżynierowie. Wiemy już, że budowane przez nich urządzenia działają poprawnie.
W tym artykule: Polskie instrumenty na pokładzie misji ESA Pierwsze pomiary tego typu Misja sondy JUICE Udany start rakiety Ariane 5 z sondą JUICE (czyli Jupiter Icy Moons Explorer) na pokładzie miał miejsce w kwietniu 2023 r. Teraz przyszła kolej na zainicjowanie działania sensorów, rozkładanie anten i sprawdzanie kolejnych instrumentów badawczych umieszczonych na pokładzie satelity. W ostatnich dniach maja dowiedzieliśmy się, że instrument RPWI (Instrument Radio & Plasma Wave Investigation), współprojektowany przez konsorcjum naukowców i inżynierów miedzy innymi z Polski, pomyślnie przeszedł fazę rozkładanie poszczególnych sensorów i anten. – Pierwsze pomiary dokonane w przestrzeni kosmicznej, daleko poza magnetosferą Ziemi, udowodniły, że przyrząd działa poprawnie – komentuje dr hab. Hanna Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN, CoPrinciple Investigator przyrządu RPWI. Polskie instrumenty na pokładzie misji ESA Instrument RPWI posiada trzy unikatowe zestawy czujników: do pomiaru właściwości pola elektrycznego i magnetycznego oraz fal radiowych zjonizowanego gazu. Ów gaz, czyli plazma kosmiczna, otacza Jowisza i jego lodowe księżyce. Jeden zestaw to cztery sondy Langmuira (LP-PWI), zamontowane na wysuwanych wysięgnikach o długości trzech metrów. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Analizator pola elektrycznego składa się miedzy innymi z instrumentu Radio Wave Instrument (RWI) z trzema skrzyżowanymi antenami o długości 2,5 metra. Natomiast do diagnozowania pola magnetycznego przewidziany jest trójosiowy magnetometr (SCM), zamontowany w odległości 8,2 m od statku kosmicznego. Oba te instrumenty znajdują się na 10,6-metrowym wysięgniku. Wysięgniki LP-PWI i anteny RWI zostały pomyślnie rozłożone w zeszłym tygodniu. Natomiast magnetometr pomyślnie rozpoczął swoją pracę około miesiąc temu, podczas rozkładania wysięgnika innego przyrządu – magnetometru J-MAG. Wszystkie podzespoły instrumentu RPWI dostarczają danych naukowych do pokładowej jednostki przetwarzania danych DPU. Następnie są wysyłane na Ziemię. Moduł DPU oraz skrzynki elektroniki instrumentu RPWI zostały zaprojektowane i wykonane w CBK PAN. Natomiast wysięgniki do Sondy Langmuira oraz anteny RWI zostały zaprojektowane w CBK PAN, a wykonane w polskiej firmie Astronika. Pierwsze pomiary tego typu Pomiar pola elektrycznego będzie pierwszym tego typu w historii badań Jowisza i jego środowiska plazmowego. Diagnostyka ta odznacza się wysoką czułością na bardzo słabe sygnały. To pozwoli analizować sygnały elektromagnetyczne wywoływane miedzy innymi przez pływy i prądy w oceanach podpowierzchniowych księżyców oraz przez struktury plazmowe w ich otoczeniu. – Instrument RPWI po raz pierwszy połączy również trójwymiarowe pomiary fluktuacji pól elektrycznych z pełnymi wektorowymi pomiarami fluktuacji pola magnetycznego. Da nam to bezprecedensowe możliwości pełnego określenia właściwości polaryzacyjnych i propagacyjnych fal elektromagnetycznych oraz śledzenia ich źródeł. A nie jest możliwe w przypadku danych z innych, przeszłych i obecnych misji na Jowisza – mówi dr hab. Hanna Rothkaehl. – Dostarczy to nowych informacji na temat przenoszenia energii i pędu między lodowymi księżycami – Ganimedesem, Kallisto i Europą – a gigantyczną, obracającą się magnetosferą Jowisza. Takie pomiary pozwolą nam także zrozumieć właściwości plazmy wewnątrz magnetosfery Ganimedesa. Jest on jedynym naturalnym satelitą Układu Słonecznego, posiadającym własne pole magnetyczne. Wspomniany transfer energii napędza również zorzę polarną obserwowaną na Ganimedesie. Może nawet wpłynąć na możliwości życia w oceanach pod zamarzniętymi pokrywami lodowymi księżyców. Z kolei sprzężenie księżyc-magnetosfera silnie wpływa również na warunki panujące w górnych warstwach atmosfery Jowisza – dodaje dr Rothkaehl. Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-uklad-sloneczny-na-poczatku-byl-chaos-ktory-moze-sie-powtorzyc-i-zniszczyc-ziemie-fot-getty-images-41c4cab.jpg" width="938" height="600" alt="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" title="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" /> Instrument RPWI przeprowadzi także wiele pomiarów naukowych podczas prawie ośmioletniej podróży do Jowisza. Dostarczy to nam spektakularnych i nowych informacji np. na temat otoczenia plazmowego Wenus (sonda JUICE będzie przelatywała obok tej planety), magnetosfery Ziemi i właściwości oraz struktury wiatru słonecznego. Misja sondy JUICE – Cały nasz zespól jest niezwykle szczęśliwy i podekscytowany, iż ostanie kilkanaście lat naszej pracy przyniosło sukces. Te działania otworzą przed nami nowe możliwości badawcze. To będzie naukowa przygoda skoncentrowana na poznaniu budowy i procesów fizycznych obserwowanych w Układzie Słonecznym. A to także pozwoli nam zrozumieć lepiej, jak zbudowany jest cały Wszechświat – podsumowuje Hanna Rothkaehl. Sonda JUICE wykona szczegółowe obserwacje olbrzymiej planety gazowej i jej trzech dużych księżyców oceanicznych – Ganimedesa, Kallisto i Europy – za pomocą zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Misja scharakteryzuje te księżyce zarówno jako obiekty planetarne, jak i możliwe siedliska. Dogłębnie zbada złożone środowisko Jowisza i szerszy system Jowisza jako archetyp gazowych olbrzymów we Wszechświecie. Podróż do Układu Jowisza zajmie jej niemal osiem lat. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Już dziś start najbardziej oczekiwanej misji tego roku. W kosmos leci JUICE z polskim sprzętem na pokładzie
Rakieta Ariane 5, która wyniosła urządzenia tak wielkich misji, jak Rosetta, Solar Orbiter czy Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, stoi gotowa na stanowisku startowym. Kosmodrom Europejskiej Agencji Kosmicznej mieści się w Gujanie Francuskiej. To stamtąd w swoją niemal ośmioletnią podróż ku Układowi Jowisza wyruszy sonda JUICE. Start przełożono na piątek 14 kwietnia.
W tym artykule: Jowisz i jego księżyce to mały układ planetarny Ganimedes, księżyc większy od planety Polski wkład w misję JUICE Wyniki za 8 lat Prace nad misją JUICE, czyli Jupiter ICy moons Explorer rozpoczęły się około 15 lat temu. Pierwotnie zakładano, że będzie to wspólna misja NASA i ESA. Jednak NASA zrezygnowała z projektu, decydując się skupić na własnej sondzie – Juno. Ta została wystrzelona w 2011 roku, a dzięki korzystnemu układowi planet i wykorzystaniu manewru asysty grawitacyjnej dotarła do Jowisza w pięć lat. JUICE podróż do księżyców Jowisza zajmie dłużej, bo siedem i pół roku. Misja JUICE ma kategorię L, czyli large (duża). W prace nad sondą zaangażowane było: 18 instytucji, 83 firmy, 116 wykonawców przemysłowych. Łącznie nad misją pracowało ponad dwa tysiące naukowców i inżynierów z 23 krajów, w tym z Polski. Swojego wsparcia użyczyły też japońska, izraelska i amerykańska agencja kosmiczna. Wszystko po to, by w kierunku Jowisza poleciała najbardziej zaawansowana sonda kosmiczna. Jej celem będzie zbadanie środowiska lodowych księżyców tego gazowego olbrzyma. Jowisz i jego księżyce to mały układ planetarny Co konkretnie ma badać JUICE? W obrębie zainteresowania misji są cztery księżyce Jowisza, zwane, od imienia ich odkrywcy, galileuszowymi. Mowa o Ganimedesie, Kalisto, Europie i Io. Wraz z Jowiszem księżyce te tworzą „miniaturowy” układ, podobny trochę do Układu Słonecznego. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Badacze sądzą, że trzy pierwsze księżyce mogą mieć podpowierzchniowe oceany. To sprawia, że są bardzo ciekawymi miejscami pod kątem badań astrobiologicznych, czyli poszukiwania życia pozaziemskiego. Badając Ganimedesa, Europę i Kallisto, JUICE zbierze informacje dotyczące warunków środowiskowych każdego z nich i rzuci nowe światło na ich właściwości. W przypadku Io zainteresowani badaczy budzi przede wszystkim ogromna aktywność wulkaniczna tego księżyca. Jednym z celów misji jest sprawdzenie, czy Ganimedes, największy księżyc Układu Słonecznego, może stać się w przyszłości bazą przesiadkową dla wypraw w odległy kosmos. Ganimedes, księżyc większy od planety Ganimedes to wyjątkowe miejsce. Jest nie tylko większy od pierwszej planety naszego układu, czyli Merkurego. Jest też jedynym księżycem w Układzie Słonecznym, który generuje własne pole magnetyczne. JUICE wykona liczne przeloty wokół Ganimedesa i ostatecznie wejdzie na jego orbitę. Sonda zbada różne kluczowe zagadnienia: tajemnicze pole magnetyczne Ganimedesa, jego ukryty ocean, złożone jądro, zawartość lodu, interakcje księżyca z lokalnym środowiskiem i Jowiszem. W tej chwili przewiduje się, że sonda po zakończeniu pracy rozbije się właśnie na Ganimedesie. Ten plan może ulec zmianie, jeśli JUICE odkryje tam środowisko zdolne do podtrzymywania życia. Wówczas ryzyko zanieczyszczenia takiego środowiska ziemskimi mikrobami będzie zbyt duże i ESA będzie musiała znaleźć nowe rozwiązanie. Jednak zanim będziemy rozważać taką możliwość, sonda musi w ogóle opuścić Ziemię. Start misji został już raz przesunięty. JUICE miała wystartować w ubiegłym roku. Jednak plany pokrzyżowała pandemia i wynikające z niej opóźnienia. Sondę w kosmos wyniesie zasłużona rakieta Ariane 5. Będzie to jej przedostatni lot, bo w hangarach Arianespace stoi już jej następczyni – Ariane 6. Rakietę udekorowano rysunkiem wykonanym przez Ukrainkę – Jarynę. Dziewczynka miała osiem lat, gdy wygrała konkurs „JUICEup your rocket”. Polski wkład w misję JUICE Swój udział w misji mają również Polacy. Profesor Hanna Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN jest zastępcą głównego naukowca przyrządu Radio&Plasma Wave Investigation (RPWI). Specjaliści z CBK PAN pracowali także przy drugim instrumencie – Sub-millimetre wave instrument (SWI). Głównym partnerem przemysłowym CBK PAN w pracach nad RPWI była firma Astronika. Jeśli wszystko pójdzie pomyślnie i JUICE wystartuje, ponownie zawita w pobliże Ziemi w sierpniu 2024 roku. Wykona wówczas tzw. manewr asysty grawitacyjnej, która rozpędzi statek i skieruje go na odpowiednią orbitę. Kolejne przeloty w pobliżu Ziemi zaplanowane są na 2026 i 2029 rok. Wyniki za 8 lat Sonda znajdzie się w pobliżu Jowisza w 2031, by trzy lata później wejść na orbitę Ganimedesa. Oznacza to, że od rozpoczęcia prac nad misją do zakończenia fazy badawczej minie niemal 25 lat. A dane zebrane przez sondę będą stanowiły podstawę analiz naukowych przez kolejne dziesięciolecia. Start misji będzie można obejrzeć dzięki transmisji w ESA TV. W związku z ryzykiem burzowym przełożono go z 13 kwietnia na godz. 14:15 czasu polskiego w piątek, 14 kwietnia 2023 r. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Te satelity mają wywołać zaćmienie Słońca. Będą lecieć w wyjątkowo precyzyjnej formacji
Jeżeli ta misja się powiedzie, stanie się podstawą do tworzenia w przyszłości bardzo złożonych formacji satelitarnych. Dwa satelity mają w odpowiednim miejscu na orbicie utworzyć szyk i przemieszczać się w odległości dokładnie 144 m od siebie. Taka precyzja ma pozwolić na stworzenie sztucznego zaćmienia Słońca i badanie korony gwiazdy. W pracach nad Proba-3 biorą udział Polacy.
W tym artykule: Satelity Proba-3 przejdą rygorystyczne testy Sztuczne zaćmienie Słońca W misji Proba-3 biorą udział polskie firmy Jak zbudować mechanizm działający w kosmosie – Dwa statki kosmiczne tworzące misję ESA Proba-3, będącą testem technologii lotu w precyzyjnej formacji, są już ukończone. Wszystkie instrumenty i czujniki pozwalające im manewrować z dokładnością do milimetrów względem siebie zostały zintegrowane na pokładzie, a same satelity są zabezpieczone wielowarstwową izolacją. Tym samym Proba-3 jest gotowa do testowania w symulowanych warunkach kosmicznych – poinformowała Europejska Agencja Kosmiczna. Satelity przejdą teraz testy środowiskowe, które potrwają cztery miesiące. Satelity Proba-3 przejdą rygorystyczne testy – Testy środowiskowe składają się zwykle z trzech części. Testów w komorze termiczno-próżniowej, testów mechanicznych oraz testów kompatybilności elektromagnetycznej, zwanych EMC – mówi dr hab. Piotr Orleański, który brał udział w pracach nad Proba-3 z ramienia Centrum Badań Kosmicznych PAN. Testy w komorze termiczno-próżniowej zakładają ekspozycję urządzenia na warunki bardzo obniżonego ciśnienia, niemal próżni oraz wystawienie go na działanie zmiennej temperatury. Ta oscyluje od minus 100 stopni Celsjusza do znacznie ponad 100 stopni na plusie. Dodatkowo urządzenie może być oświetlane lampami ksenonowymi, co ma imitować promieniowanie słoneczne. Testy mechaniczne to głównie badanie odporności na wstrząsy, jakim sonda będzie poddana w trakcie startu rakiety. Natomiast testy EMC mają sprawdzić kompatybilność i pracę podzespołów elektrycznych sondy. Sztuczne zaćmienie Słońca Gdy kampania się zakończy, a testy dadzą pozytywne wyniki, misja wejdzie w okres przygotowania do startu. Ten powinien nastąpić w 2024 roku. – Misje kosmiczne serii „Proba” służą testowaniu innowacyjnych technologii kosmicznych i z założenia są niskobudżetowe. Proba-3 jest czwartą misją tego typu. Jej zadaniem jest wykazanie możliwości wielokrotnego automatycznego tworzenia i utrzymywania bardzo precyzyjnej, tworzonej z milimetrową dokładnością, formacji dwóch sond kosmicznych. Formacja oznacza utrzymanie obydwu satelitów znajdujących się w odległości 144 m precyzyjnie na linii przebiegającej przez środek tarczy Słońca – mówi dr Marek Stęślicki, heliofizyk z Zakładu Fizyki Słońca CBK PAN, zaangażowany naukowo w misję. Na pokładzie satelitów Proba-3 będą umieszczone dwa przyrządy naukowe. Jeden z nich, koronograf ASPIICS, będzie wykorzystywał precyzyjną konfigurację przestrzenną obu satelitów do nieprzerwanego prowadzenia obserwacji korony słonecznej w warunkach zbliżonych do panujących podczas całkowitego zaćmienia Słońca. Na jednym z satelitów – Coronagraph Spacecraft –zainstalowany zostanie teleskop. Drugi satelita – Occulter Spacecraft – będzie przesłaniał tarczę Słońca przy użyciu dysku sztucznego Księżyca. – To nowatorskie rozwiązanie pozwoli na obserwację bardzo niskiej korony słonecznej, poczynając od ok. 1,08 promienia Słońca od środka tarczy. Są to warunki zbliżone do naturalnych zaćmień Słońca wywoływanych przez Księżyc. Jednak potrwają znacznie dłużej, bo kilka godzin – mówi dr Stęślicki. Pozwoli to na zrozumienie procesów fizycznych zachodzących w koronie słonecznej, które silnie wpływają na tzw. pogodę kosmiczną. Rekordowo bliski przelot. Sonda Solar Orbiter zbliża się do Słońca i robi rewelacyjne zdjęcia Solar Orbiter, należąca do Europejskiej Agencji Kosmicznej najbardziej zaawansowana sonda solarna, 26 marca stała się najbliższym Słońcu sztucznym obiektem z wycelowanymi w nie teleskopami. ... – Dotychczasowe obserwacje koronograficzne Słońca nie pozwalały zajrzeć do tak niskiej korony. A to właśnie tu zachodzą zjawiska, które przyspieszają materię wyrzucaną przez Słońce w przestrzeń międzyplanetarną – wyjaśnia dr Stęślicki. W misji Proba-3 biorą udział polskie firmy Proba-3 jest dziełem całego szeregu europejskich instytutów naukowych i firm. Budowa głównego instrumentu koronografu jest koordynowana przez Centre Spatial de Liège z Belgii. Za budowę obu platform satelitarnych z zintegrowanymi na nich instrumentami odpowiadają SENER Aerospace, Airbus Defence and Space, Qinetiq Space, GMV, Celestia Antwerp BV i Spacebel. W pracach nad misją brali udział Polacy. A sama Proba-3 jest nierozłącznie związana ze wstąpieniem Polski do Europejskiej Agencji Kosmicznej i rozwojem rodzimego przemysłu kosmicznego. Gdy ponad 10 lat temu staliśmy się członkiem ESA, agencja szukała sposobów na zaktywizowanie podmiotów przemysłowych i pokazanie możliwości współpracy z agencją. Takim sposobem okazała się właśnie Proba-3. – Proba-3 to dla nas bardzo technologiczny temat. Po raz pierwszy na misję ESA budowaliśmy i integrowaliśmy cały duży komputer wraz z zasilaniem. Mówię o Coronograph Control Box, sercu głównego instrumentu misji. To system zasilania, sterowania, kontroli i monitorowania, ale także zbierania i pokładowej obróbki danych dla wszystkich instrumentów koronografu. Przy jego konstruowaniu współpracowaliśmy z dużą częścią polskiego przemysłu kosmicznego. Pracowaliśmy z Astri Polska, N7 i Creotech Instruments. Firma N7 jest odpowiedzialna za całe oprogramowanie komputera. Do pozostałych firm oddelegowaliśmy części projektu odpowiedzialne za hardware. W CBK PAN budowaliśmy też tzw. koło filtrów koronografu (FWA) – mówi dr hab. Piotr Orleański. – Urządzenie FWA służy do ustawiania różnych filtrów na drodze, po której biegnie światło słoneczne wewnątrz sondy kosmicznej. Chodzi o to, aby do koronografu trafiły fale o długościach z określonych pasm – mówi dr Tomasz Barciński kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej CBK PAN, które opracowało i wykonało urządzenie FWA. Jak zbudować mechanizm działający w kosmosie Wkładanie i wyjmowanie filtrów z toru optycznego wymaga poruszania się elementów urządzenia. Wydaje się to banalnym zadaniem. Jednak w urządzeniu, które ma przetrwać podróż i pracę w przestrzeni kosmicznej, już tak nie jest. Ogromne wibracje w rakiecie, a potem zmienność temperatury – w Słońcu i cieniu Ziemi – oraz próżnia to duże wyzwanie dla mechanizmów. – Wszystkie ruchome elementy, a w tym wypadku koło wraz z wałem i wirnikiem silnika, muszą być na tyle silnie dociśnięte w łożyskach, aby elementy nie uderzały w siebie w czasie lotu. Jednocześnie na tyle słabo, aby silnik mógł pokonać siły tarcia wywołane tym dociskiem. Wspomniane wcześniej uderzanie przypominałoby stukanie młotkiem setki tysięcy razy ze względu na częstotliwości wibracji i czas lotu. Byłoby to bardzo niepożądane – mówi dr Barciński. W centrum urządzenia znajduje się sześć „szkiełek” około trzycentymetrowej średnicy i półcentymetrowej grubości. Są to trzy filtry spektralne (kolorowe) oraz trzy polaryzatory, które, zmieniane w odpowiedniej sekwencji, pozawalają na analizę korony słonecznej. To bardzo kruche elementy, które muszą być utrzymywane na kole z bardzo starannie dobraną sztywnością. Chodzi o to, by nie pękły ani nie „stukały”. Sonda Solar Orbiter nagrała niesamowity film pokazujący biegun Słońca i „słonecznego jeża”. To trzeba zobaczyć! Wystrzelona dwa lata temu sonda zaczyna dostarczać danych, które zachwycają nie tylko naukowców. Europejska Agencja Kosmiczna właśnie pokazała zdjęcia i filmy, jakie powstały podczas zbli.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sonda-solar-orbiter-nagrala-niesamowity-film-pokazujacy-sloneczny-biegun-i-slonecznego-jeza-to-trzeba-zobaczyc-fot-esa-2c31b3f.jpeg" width="938" height="528" alt="Sonda Solar Orbiter nagrała niesamowity film pokazujący słoneczny biegun i „słonecznego jeża”. To trzeba zobaczyć! (fot. ESA)" title="Sonda Solar Orbiter nagrała niesamowity film pokazujący słoneczny biegun i „słonecznego jeża”. To trzeba zobaczyć! (fot. ESA)" /> – Urządzenie musi pracować poprawnie w szerokim zakresie temperatur – upale i chłodzie kosmicznym. Rozszerzalność termiczna ciał, a więc zmiany geometrii urządzenia powodujące powstanie naprężenia to kolejny problem, z którym musieliśmy się zmierzyć. Dodajmy do tego próżnię, w której następuje zjawisko tzw. spawania na zimno. Jeśli elementy przylegają do siebie, a ich powierzchnie nie są odpowiednio zabezpieczone, to z dużym prawdopodobieństwem i w krótkim czasie nastąpi ich trwałe połączenie, uniemożliwiające ruch – dodaje dr Barciński. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wokół Ziemi ma krążyć ARRAKIHS. To kosmiczny teleskop, który zapoluje na ciemną materię
Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) chce wysłać w kosmos ARRAKIHS. A chociaż nazwa nawiązuje bezpośrednio do „Diuny” Franka Herberta, nowe obserwatorium kosmiczne nie będzie czaić się na czerwie i przyprawę. Spróbuje zbadać coś nawet bardziej tajemniczego niż substancja z kultowej powieści. Zaczai się na ciemną materię.
W tym artykule: Teleskop ARRAKIHS będzie szukał ciemnej materii ARRAKIHS to misja podobna do Comet Interceptor Jak wykryć ciemną materię? ARRAKIHS zostanie wyposażony w superczułą kamerę Znany z „Diuny” melanż, zwany przyprawą, pozwalał nawigować pilotom statków kosmicznych. Dzięki tej substancji dostrzegali to, co niewidoczne, czyli np. bezpieczną ścieżkę w czasoprzestrzeni. Poza tym melanż był narkotykiem, bardzo skomplikowaną chemicznie substancją dającą niezwykłą moc. A choć o melanżu nie wiemy dużo, to jeszcze mniej wiemy o wyjątkowo tajemniczej ciemnej materii. To hipotetyczna forma materii, która nie emituje i nie odbija promieniowania elektromagnetycznego. Teleskop ARRAKIHS będzie szukał ciemnej materii Głównym celem misji ARRAKIHS jest właśnie badanie ciemnej materii. Według naukowców może być jej nawet do pięciu razy więcej we Wszechświecie niż zwykłej materii. Ze względu na jej właściwości, bezpośrednie wykrycie ciemnej materii jest bardzo trudne. Jej istnienie zdradzają jedynie wywierane przez nią efekty grawitacyjne. I właśnie te efekty grawitacyjne ma wykrywać teleskop ARRAKIHS. Poszuka ich w galaktykach karłowatych, okrążających galaktyki takie jak nasza Droga Mleczna. ARRAKIHS to misja podobna do Comet Interceptor Misja jest klasyfikowana jako szybka (F), czyli ma przyspieszony czas realizacji. Ten przyspieszony czas oznacza, że od momentu ogłoszenia misji do jej faktycznego startu nie powinno upłynąć więcej niż 10 lat. Pod względem realizacji będzie to misja analogiczna np. do Comet Interceptor. Ta misja ma zbadać tzw. dziewiczą kometę. Zgodnie z planem Comet Interceptor wystartuje w 2029 roku. Potem zakotwiczy potrójną sondę w tzw. punkcie libracyjnym L2. Zaledwie kilka miesięcy później ma wystartować ARRAKIHS. Ów satelita ma nawet przelecieć w pobliżu Comet Interceptora. Jak wykryć ciemną materię? Ponieważ ciemna materia wciąż wymyka się wykryciu, misja będzie celować w źródła światła, które są na nią wrażliwe. – Spodziewamy się, że normalna materia – ta, która faktycznie emituje światło, taka jak gwiazdy w galaktykach – porusza się głównie pod wpływem ciemnej materii. Wierzymy, że całe galaktyki są przemieszczane tam i z powrotem przez leżącą pod spodem ciemną materię – przekonuje dr Rafael Guzmán z Instytutu Fizyki Uniwersytetu w Kantabrii, twórca założeń misji. Uważa się, że ciemna materia jest nierównomiernie rozmieszczona we Wszechświecie. Tworzy swego rodzaju „kosmiczną sieć”, rozciągającą się na ogromnych odległościach. Niektóre z tych zagęszczeń powinny być wypełnione małymi galaktykami zwanymi galaktykami karłowatymi, podczas gdy inne składałyby się wyłącznie z ciemnej materii. Wskazówką mogą być również szczątki po tych galaktykach karłowatych, które zapuszczają się zbyt blisko swych galaktyk macierzystych. Gdy otaczająca ciemna materia rozrywa te galaktyki poprzez pływy grawitacyjne, zaczynają one rozpadać się w długie strumienie gwiazd. Te cienkie zasłony światła są kolejnym połączeniem z niewidzialnym. – Licząc i mierząc ich kształty, możemy wywnioskować, z jakiego rodzaju cząstek składa się ciemna materia. A ostatecznie, który model kosmologiczny jest najdokładniejszy – dodaje dr Guzmán. ARRAKIHS zostanie wyposażony w superczułą kamerę Obserwowanie tego słabego światła gwiazd okazało się wyzwaniem nawet dla największych teleskopów naziemnych. Wymaga to bardzo głębokiego obrazowania i przeglądu dużych części nieba. Poza tym atmosfera ziemska jest w tym przypadku przeszkodą. ARRAKIHS będzie prowadził obserwacje z kosmosu. Dokona tego za pomocą innowacyjnej kamery, która bada głębiej zarówno światło widzialne, jak i tzw. bliską podczerwień. Ma też szerokie pole widzenia i doskonałą rozdzielczość. Ciemna energia istnieje? We Włoszech prawdopodobnie zaobserwowano tajemnicze zjawisko W laboratorium półtora kilometra pod powierzchnią Ziemi zaobserwowano tajemnicze zjawisko. Wszystko sugerowało, że to ciemna energia... Nie, to nie jest początek nowej powieści sensacyjnej, ... Teleskop ma obserwować około sto układów podobnych do naszej Galaktyki. Znajdują się one w odległości do 100 milionów lat świetnych od nas. – ARRAKIHS odnajdzie wiele brakujących elementów układanki, której częścią kluczową jest ciemna materia. Pozwoli to uzupełnić naszą wiedzę o bliskim Wszechświecie. Stanie się również przyczynkiem do nowych, pogłębionych obserwacji prowadzonych dzięki budowanym obecnie obserwatoriom, takim jak Obserwatorium Very Rubin. Mamy nadzieję, że te szczegółowe, połączone obserwacje w końcu ujawnią tajemnicę ciemnej materii – mówi dr Guzmán. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W kierunku Układu Jowisza. Czas zacząć odliczanie do startu misji JUICE. Swój udział w niej ma Polska
Sześciotonowa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE czeka w Tuluzie na transport do Gujany Francuskiej. Tam zostanie zainstalowana w luku rakiety Ariane 5, która w połowie kwietnia wyniesie sondę w kierunku Układu Jowisza. Jest to pierwsza w historii misja ESA typu Large, w której znaczny udział mają Polacy.
W tym artykule: Co to jest Układ Jowisza? Polski wkład w misję JUICE Polskie urządzenia pomogą badać Jowisza i jego księżyce Czy w pobliżu Jowisza istnieje życie? Cztery lata na badania Układu Jowisza Start misji JUICE, czyli JUpiter ICy Moon Explorer, to najbardziej oczekiwane kosmiczne wydarzenie pierwszej połowy 2023 roku. Sonda miała wystartować już w ubiegłym roku, jednak spowolnienie z okresu pandemii spowodowało wydłużenie integracji podzespołów JUICE’a. Na szczęście w kwietniu otwiera się kolejne okienko startowe. Jeśli uda się wysłać sondę w tym momencie, to podróż do Układu Jowisza zajmie jej 8,5 roku. Aby tam dotrzeć będzie musiała przebyć 6,6 miliarda kilometrów. Co to jest Układ Jowisza? Dlaczego mówimy o Układzie Jowisza, a nie o samym Jowiszu i jego księżycach? Jak zwraca uwagę dr hab. Hanna Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN, pełniąca funkcję CoPI jednego z dużych instrumentów sondy, Jowisz ze swoimi księżycami tworzy coś w rodzaju układu planetarnego w układzie planetarnym. Polowanie na kometę spoza świata. Misja Comet Interceptor została zatwierdzona do realizacji To może być najbardziej brawurowa misja kosmiczna od czasu lądowania na jądrze komety Czurimowa-Gierasimienki w 2014 roku. Europejska Agencja Kosmiczna zamierza zaczaić się na kometę, która... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/polowanie-na-komete-spoza-swiata-misja-comet-interceptor-zostala-zatwierdzona-do-realizacji-fot-msc-ase-newobject-gdp-2697726.jpeg" width="883" height="488" alt="Polowanie na kometę spoza świata. Misja Comet Interceptor została zatwierdzona do realizacji (fot. MSc ASE NewObject GDP)" title="Polowanie na kometę spoza świata. Misja Comet Interceptor została zatwierdzona do realizacji (fot. MSc ASE NewObject GDP)" /> – Ta misja otworzy nam nowe okno do zrozumienia Wszechświata. Wiele wskazuje na to, że Jowisz mógł stać się gwiazdą, lecz jego ewolucja została przerwana. Jeśli poznamy jego strukturę, siły działające między tym gazowym olbrzymem a jego księżycami, lepiej zrozumiemy genezę Układu Słonecznego. A także powstawanie innych układów planetarnych – mówi prof. Hanna Rothkaehl. Polski wkład w misję JUICE – W JUICE, w największym jak dotąd zbudowanym na potrzeby interplanetarnej misji badawczej statku kosmicznym zainstalowano 10 instrumentów naukowych tworzonych przez rozbudowane zespoły międzynarodowe – wyjaśnia inż. Jędrzej Baran z CBK PAN. – Jeden z nich, RPWI (Radio Plasma Wave Investigation) służy do pomiarów właściwości fizycznych plazmy i jej interakcji ze środowiskiem kosmicznym. Ten instrument tworzony był w znacznej części przez polski zespół prowadzony przez profesor Hannę Rothkaehl. Po polskiej stronie konsorcjum RPWI złożone było z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz firmy Astronika. View oEmbed on the source website Wszystkie elementy systemów mechanicznych zostały w początkowym etapie misji opracowane w Centrum Badań Kosmicznych PAN. Następnie, na etapie implementacyjnym, przekazane zostały w celu wykonania dokładnego projektu, wykonania i testów do firmy Astronika. Za realizację zadań mechanicznych w CBK PAN odpowiadał zaś zespół Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej pod kierownictwem Tomasza Barcińskiego. Natomiast DPU (Data Processing Unit), czyli główny komputer instrumentu RPWI, został zbudowany przez zespół Marka Morawskiego, kierownika Laboratorium Konstrukcji Elektronicznych CBK PAN. Polskie urządzenia pomogą badać Jowisza i jego księżyce Dane zbierane przez RWPI pozwolą zrozumieć, w jaki sposób silne, pochodzące z Jowisza pola elektryczne i magnetyczne oddziałują na Ganimedesa i Europę, dwa największe księżyce Jowisza. Tworzona w Polsce część RPWI będzie mierzyła widmo fal elektromagnetycznych w dużym zakresie częstotliwości: od bardzo niskich (20 Hz) do bardzo wysokich (45 MHz). Drugi przyrząd, który powstaje z udziałem polskich inżynierów i naukowców to SWI. Czyli instrument służący do obserwacji fal submilimetrowych generowanych przez wzbudzone molekuły w atmosferze Jowisza. Czy w pobliżu Jowisza istnieje życie? Jednak Układ Jowisza fascynuje nie tylko ze względu na możliwość zrozumienia pochodzenia układów planetarnych. Tym, co najbardziej elektryzuje badaczy jest możliwość istnienia tam życia. – Księżyce Jowisza, w szczególności Europa, mają bardzo duże szanse być domem dla życia. Wszystko z uwagi na możliwość występowania płynnego oceanu wody pod powierzchnią lodu. Dotychczasowe obserwacje powierzchni tego księżyca wskazują, że jest on bardzo aktywny geologicznie, najpewniej za sprawą sił generowanych przez potężną grawitację Jowisza. Tak dostarczona energia powinna być wystarczająca do podtrzymana życia na obiekcie tak odległym od Słońca – wyjaśnia Jakub Janiec z Polskiego Towarzystwa Astrobiologicznego. Cztery lata na badania Układu Jowisza Głównym konstruktorem sondy JUICE jest Airbus. To w halach tego kosmicznego giganta zintegrowano 10 instrumentów badawczych JUICE’a w jedną ogromną sondę. To również tam zbudowano i zmontowano największe kiedykolwiek zainstalowane na sondzie panele solarne. Mają one aż 85 metrów kwadratowych powierzchni! View oEmbed on the source website Sonda ma badać układ gazowego olbrzyma przez niemal cztery lata. W tym czasie wykona 30 przelotów obserwacyjnych nad księżycami Jowisza. Samemu Ganimedesowi poświeci aż dziewięć przelotów. Aby jednak było to możliwe, musi najpierw pokonać długą drogę i wykonać cztery manewry asysty grawitacyjnej, których celem jest nadanie statkowi odpowiedniej prędkości. JUICE dołączy do sondy NASA Juno. W dalszej kolejności do Układu Jowisza trafi inna amerykańska sonda – Europa Clipper. Mają one współdziałać, by przesłać na Ziemię możliwie komplementarne i dokładne dane. Co ciekawe, zarówno JUICE, jak i Juno wywodzą się z innej misji – Europa Jupiter System Mission – Laplace. Miała ona być wspólnym przedsięwzięciem NASA i ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sławosz Uznański został rezerwowym astronautą ESA. Czy doczekamy się drugiego Polaka w kosmosie?
Został wybrany spośród 22,5 tys. osób, które zgłosiły się do zeszłorocznego naboru. Niebawem Sławosz Uznański, który poza pracą naukową zajmuje się żeglarstwem, będzie miał szansę pożeglować w kosmosie.
W tym artykule: Wybór Polaka to dobry sygnał Sławosz Uznański pracował w CERN-ie Przyszły astronauta pasjonuje się też żeglarstwem – Kosmos był zawsze bliski memu sercu. Urodziłem się 12 kwietnia, czyli w Międzynarodowym Dniu Kosmonautyki, ustanowionym w rocznicę lotu Jurija Gagarina. W moje urodziny mama składała mi życzenia, mówiąc: „Szczęśliwego dnia kosmonauty”. Szybko zrozumiałem, że chcę, by moje życie zawodowe było związane z kosmosem – opowiada Sławosz Uznański w krótkim filmie przygotowanym przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA). Ma 38 lat, ukończył z wyróżnieniem studia magisterskie na Politechnice Łódzkiej i uzyskał doktorat na Université d’Aix-Marseille we Francji. Pracuje w CERN i właśnie został członkiem rezerwy astronautów ESA. Wybór Polaka to dobry sygnał Dodaje, że myślał o wzięciu udziału w rekrutacji z roku 2008. Wówczas jednak był jeszcze za młody. W dodatku Polska nie była wtedy jeszcze pełnoprawnym członkiem ESA, co utrudniało wstąpienie w szeregi astronautów agencji. – Czekałem kolejne kilkanaście lat na swoją szansę. Gdy ESA ogłosiła rekrutację wiedziałem, że muszę spróbować – dodaje. – Jest to ogromny sukces naszego astronauty, ale także wyróżnienie dla Polski. Nasz rozwój i postęp cywilizacyjny, jaki nastąpił w ostatnich dziesięcioleciach, został zauważony i doceniony przez partnerów europejskich. W czasie spotkań ESA usłyszałem wiele ciepłych słów o naszych firmach i naukowcach, którzy odgrywają coraz większą rolę w programach ESA. Mam nadzieję, że wybór Polaka do rezerwy astronautycznej ESA będzie zarazem najlepszym bodźcem do dalszego rozwoju sektora kosmicznego w Polsce. To sygnał, że rozwój kraju odbywa się poprzez inwestycje w najnowocześniejsze technologie – w tym te kosmiczne – zaznaczył Grzegorz Wrochna, prezes Polskiej Agencji Kosmicznej. Sławosz Uznański pracował w CERN-ie View oEmbed on the source website Nasz nowy astronauta urodził się i wychował w Łodzi. Tam również podjął studia. Politechnikę Łódzką ukończył z wyróżnieniem. Podczas doktoratu, który Sławosz Uznański robił na Université d’Aix-Marseille we Francji, pracował już jako inżynier efektów radiacyjnych w STMicroelectronics. Koncentrował się na europejskich technologiach CMOS odpornych na promieniowanie, przeznaczonych do zastosowań kosmicznych. W 2011 roku dołączył do Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN) w Genewie, pracując jako ekspert ds. niezawodności. Do jego obowiązków należało m.in. prowadzenie kampanii testów promieniowania w ośrodkach ESA w celu zakwalifikowania komponentów i systemów elektronicznych do użytku w kosmosie i przy akceleratorze. Pracował przy Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC). Pełnił dyżury jako naczelny inżynier, nadzorujący na bieżąco pracę wszystkich urządzeń. Był również odpowiedzialny za stworzenie odpornego na promieniowanie systemu sterowania przetwornicą mocy, który od 2017 roku jest podstawową częścią Wielkiego Zderzacza Hadronów. W 2019 r. pełnił funkcję eksperta technicznego i ewaluatora unijnego programu finansowania badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020”. Wykonywał przegląd europejskich technologii kosmicznych dla Agencji Wykonawczej ds. Badań Naukowych (REA) przy Komisji Europejskiej w Brukseli. Przyszły astronauta pasjonuje się też żeglarstwem Obok kariery zawodowej zainteresowania Sławosza zawsze były ściśle związane z kosmosem. Wykładał projekty systemów kosmicznych dla międzynarodowych szkół inżynierów SERESSA 2014 i 2021 (School on the Effects of Radiation on Embedded Systems for Space Applications). Organizował też warsztaty CERN i NASA oraz dla sektora prywatnego. Książki o kosmosie – nasz TOP 5. Te pozycje sprawiają, że odległy Wszechświat staje się wyjątkowo bliski Co warto przeczytać, by zrozumieć czym był Wieki Wybuch, jakie są scenariusze końca Wszechświata, jakie trudności budzi badanie odległych miejsc Układu Słonecznego i dlaczego ludzie tak b... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ksiazki-o-kosmosie-nasz-top-5-te-pozycje-sprawiaja-ze-odlegly-wszechswiat-staje-sie-wyjatkowo-bliski-fot-cfoto-future-publishing-via-getty-images-2372815.jpg" width="938" height="624" alt="Książki o kosmosie – nasz TOP 5. Te pozycje sprawiają, że odległy Wszechświat staje się wyjątkowo bliski (fot. CFOTO/Future Publishing via Getty Images)" title="Książki o kosmosie – nasz TOP 5. Te pozycje sprawiają, że odległy Wszechświat staje się wyjątkowo bliski (fot. CFOTO/Future Publishing via Getty Images)" /> Jest autorem książki „Single Event Upsets in Sub-65nm CMOS technologies: Monte-Carlo simulations and contribution to understanding of physical mechanisms”. A także licznych publikacji naukowych. Od 2014 roku był również aktywnym wolontariuszem recenzującym wiele komercyjnych projektów satelitów kosmicznych, takich jak konstelacja ICEYE, oraz polskich misji kosmicznych, takich jak PW-SAT2 czy EagleEye. Sławosz ma też zacięcie sportowe. Testuje swoje granice na wysokogórskich wyprawach alpinistycznych, podróżuje w odległe miejsca. Spędza czas z przyjaciółmi na żaglówce, dzieli się doświadczeniem żeglarskim i bierze udział w regatach wyczynowych. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Woda na Marsie. Naukowcy odkryli olbrzymie ilości H2O
Orbiter ExoMars odkrył olbrzymie pokłady wody na Marsie. Z obserwacji wynika, że znajduje się w kanionie Valles Marineris, największym znanym kanionie Układu Słonecznego.
W tym artykule: Woda w Valles Marineris Przyszłość misji na Marsa Trace Gas Orbiter został wystrzelony 14 marca 2016 roku. Jest elementem wspólnej misji badawczej Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i Rosyjskiego Roskosmosu. W jej skład wchodzą orbiter i lądownik (rozbił się na powierzchni planety w wyniku nieudanego lądowania) oraz dwa łaziki. Celem miało być poszukiwanie wszelkich śladów biologicznych i geologicznych na Czerwonej Planecie. Po prawie 6 latach poszukiwań udało się odnaleźć bardzo duże pokłady wody w kanionie Valles Marineris. Według naukowców blisko 40% jego powierzchni może stanowić lód. Przykryty jest jednak warstwą regolitu. Woda w Valles Marineris Valles Marineris ma długość ok. 5 tysięcy kilometrów, a szerokość ok. 200 km. Najgłębsze miejsca mogą mieć nawet 11 km. Czyni go to największym kanionem w Układzie Słonecznym. Według NASA, gdyby kanion znajdował się na Ziemi, zajmowałby obszar od Nowego Jorku, po Kalifornię. Valles Marineris znajduje się na południe od równika Marsa, a na wschód od wyżyny wulkanicznej Tharsis. Od dawna wiadomo było, że lód znajduje się pod marsjańskim pyłem w regionach polarnych planety. Odkrycie pokładów wody w kanionie zaskakuje dlatego, że temperatury nie są tam wystarczająco niskie, aby lód utrzymywał się w swojej formie. Dane były zbierane przez orbiter od maja 2018 roku do lutego 2021 r. Odkrycia dokonano dzięki wykorzystaniu narzędzia FREND (Fine Resolution Exploration Neutron Detector), które jest na pokładzie orbitera. Instrument ten ma za zadanie badać obecność wodoru na powierzchni Marsa. Najnowsze informacje o wodzie na Czerwonej Planecie zostały opublikowane w magazynie naukowym Icarus. - FREND pozwala nam zobaczyć, co znajduje się nawet metr pod powierzchnią Marsa. Dzięki temu zlokalizowaliśmy "oazy" pełne wody, których nigdy wcześniej nikomu nie udało się wykryć. - mówi autor badań Igor Mitrofanov. FREND odkrył obszar z olbrzymią ilością wodoru w bardzo dużym systemie kanionów Valles Marineris. Zakładając, że odnaleziony wodór jest cząsteczkami H2O, nawet na czterdziestu proc. powierzchni tego obszaru może znajdować się woda. - dodaje. Instrument z orbitera skanuje emitowane neutrony, które znajdują się w glebie Czerwonej Planety. W przeszłości naukowcy znajdowali jedynie ślady substancji w marsjańskim pyle, których nie potrafili zidentyfikować. Przyszłość misji na Marsa Warto zaznaczyć, że naukowcy będą jeszcze badali w jakiej postaci jest woda, którą zidentyfikował FREND. Na razie badacze z misji ExoMars uważają, że najbardziej prawdopodobne jest to, że H2O występuje tam jako lód. Niezależnie od formy, nowe odkrycie jest bardzo dobrym punktem wyjścia dla kolejnych eksploracji Marsa. W przyszłości łaziki mogą badać te okolice, aby jeszcze dokładniej określić stan znajdującej się wody w kanionie. Być może w tym miejscu uda się odnaleźć pierwsze oznaki życia na Czerwonej Planecie. - Im więcej posiadamy informacji o tym, gdzie i jaka jest woda na Marsie, tym lepiej będziemy w stanie zrozumieć historię tej planety. Co równie ważne, jest to krok w kierunku odnalezienia idealnego środowiska, dla potencjalnych prób kolonizacji Marsa. - podsumowuje Colin Wilson, naukowiec z ExoMars. Źródło: ESA, Live Science, CNN
Satelity pomagają w odnajdywaniu rozbitków i ofiar katastrof
Międzynarodowa współpraca w ramach programu Cospas–Sarsat, który funkcjonuje od 1979 roku, doprowadziła do uratowania co najmniej 51 512 osób na lądzie i morzu, w okresie od września 1982 do grudnia 2020 roku.
W tym artykule: 50 satelitów na orbicie Nowe satelity z ESA Satelity mogą robić jeszcze więcej w przyszłości Cospas-Sarsat to międzynarodowy system satelitarny zajmujący się ratownictwem na lądzie, morzu i w powietrzu. Jego działalność została zapoczątkowana przez Związek Radziecki, który uruchomił system Cospas do którego dołączyły USA, Kanada i Francja. Dziś, jest to inicjatywa skupiająca 45 państw i organizacji z całego świata. Należą do nich państwa od Algierii, Indii, Malezji, Togo i Wietnamu po Niemcy, Wielką Brytanię czy Polskę. Członkami biorącymi aktywny udział w pracach Cospas-Sarsat, którzy nie są państwami są m.in. Unia Europejska, która użycza tutaj swojego programu nawigacji satelitarnej Galileo, czy Chunghwa Telecom Co., Ltd. – firma z Tajwanu zajmująca się dostarczaniem zaawansowanych technologicznie usług telekomunikacyjnych. 50 satelitów na orbicie System Cospas-Sarsat działa w oparciu o sieć ponad 50–ciu satelitów na orbicie wokół Ziemi, które są zdolne do wykrywania i lokalizowania nadajników alarmowych. To urządzenia emitujące sygnały radiowe, które mogą być aktywowane w różnych sytuacjach awaryjnych. Może się to odbywać ręcznie poprzez zwyczajne naciśnięcie przycisku, lub automatycznie po wykryciu określonych czynników wyzwalających, do których mogą należeć wstrząs fizyczny, kontakt z wodą, rejestracja nagłej utraty wysokości i innych. Wykorzystując sieć instrumentów na pokładzie satelitów, system wykrywa sygnały alarmowe nadawane przez samoloty, statki i ludzi w dowolnym miejscu na Ziemi, przekazując zakodowane informacje do stacji naziemnych w celu ich przetworzenia, a następnie przekazania do lokalnych ratowniczych centrów koordynacyjnych w celu podjęcia akcji ratowniczej. Nowe satelity z ESA Laboratorium kosmiczne OPS-SAT Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), które zostało wykorzystane w testach związanych z przyszłością systemu Cospas-Sarsat, wykazało niedawno, że dzięki przetwarzaniu danych z satelitów już w przestrzeni kosmicznej, a nie na Ziemi, jak ma to miejsce obecnie, cały proces można by usprawnić, oszczędzając dane i być może pomagając w ratowaniu życia poprzez szybszą reakcję. Laboratorium Kosmiczne OPS-SAT ESA to tak naprawdę orbitujący satelita CubeSat (mały satelita w kształcie sześcianu o wymiarach kilkunastu centymetrów). Posiada on bardzo wydajny komputer pokładowy i możliwość rekonfiguracji jego oprogramowania w przestrzeni kosmicznej dzięki komendom wysyłanym z Ziemi. Został on stworzony z myślą o testowaniu nowych możliwości kontroli misji kosmicznych na orbicie. Zdolność satelitów do bezpośredniego przetwarzania sygnałów w przestrzeni kosmicznej oznacza, że satelity przesyłają jedynie określone sygnały z powrotem na Ziemię, zamiast ciągłego nagrywania oryginalnych sygnałów (często pustych, ponieważ transmisje z tzw. „radiolatarni”, czyli specjalnych nadajników służących do wysyłania sygnałów o pomoc w ramach tego systemu, są sporadyczne). To pozwala na o wiele bardziej wydajną komunikację. Nadajnik służący do wysyłania radiowych sygnałów alarmowych w systemie Cospas-Sarsat (getty images) Satelity mogą robić jeszcze więcej w przyszłości Udział OPS-SAT ESA w działaniach systemu Cospas-Sarsat, zwraca przy okazji uwagę na bardzo ważny aspekt działalności satelitów. To, że mogą one przetwarzać dane z dużą szybkością może się to wydawać oczywistością w 2021 roku. Jednak wciąż, ich możliwości nie wszędzie są wykorzystywane w pełni, co w przypadku ratowania życia i akcji ratunkowych może mieć kolosalne znaczenie. Gdy satelity nie działają jedynie jako proste urządzenia przekazujące, zbierające dane i przekazujące je do bardziej kompetentnych ludzi lub maszyn na ziemi, a same zaczynają przetwarzać informacje, mogą odgrywać istotną rolę w przyspieszeniu wielu procesów. W szerszym ujęciu, gdy satelity zaczną być projektowane jako zdolne do podejmowania samodzielnych operacji (oczywiście w granicach tego, do czego zostaną zaprogramowane), będą mogły zmienić oblicze wielu dziedzin na Ziemi. Będzie to szczególnie ważne, gdy ludzkość wkroczy w erę „Internetu rzeczy", czyli gdy fizyczne przedmioty wokół nas zostaną połączone ze sobą za pośrednictwem Internetu, tworząc szeroką sieć technologii zdolnych do łączenia się i wymiany danych między sobą.
Europejska Agencja Kosmiczna poszukuje nowych astronautów. Będą mieli szansę stanąć na Księżycu
Po raz pierwszy od 11 lat Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) otwiera rekrutację w poszukiwaniu nowych astronautów. Szczególnie gorąco do składania kandydatur zachęca kobiety. Jakie wymagania powinien spełniać kandydat lub kandydatka na przyszłego kosmicznego podróżnika?
W tym artykule: Wymagania dla kandydatów na astronautów ESA stawia na kobiety Misja na Księżyc To pierwszy raz od 11 lat, kiedy ESA zapowiedziała otwarcie rekrutacji dla kandydatów i kandydatek na astronautów. Na razie agencja nie zdradziła zbyt wielu szczegółów dotyczących całego procesu kwalifikacyjnego. Oficjalne informacje pojawią się najpewniej w przyszłym tygodniu. Obecnie wiadomo, że przyjmowanie kandydatur rozpocznie się 31 marca i potrwa do 28 maja. Podania o przyjęcie będzie można składać online przez oficjalną stronę internetową agencji dotyczącą kariery. Następnie pracownicy ESA poddadzą wnioski analizie. Jeśli kandydaci spełnią wymagania formalne, rozpocznie się sześciostopniowy proces selekcji, który ma zakończyć się wyłonieniem nowych astronautów europejskiej agencji. Ale nazwisk wybranych nie poznamy zbyt szybko. Rozstrzygnięcie rekrutacji zapowiedziano na październik 2022 roku. Wymagania dla kandydatów na astronautów Choć oficjalnych szczegółowych wymagań jeszcze nie przedstawiono, to na stronie agencji można znaleźć informacje, że chętni aby zostać astronautami muszą być obywatelami państw członkowskich ESA, mieć wzrost mieszczący się w granicach od 153 do 190 centymetrów, być w dobrym stanie fizycznym, i najlepiej w wieku 27-37 lat. Ponadto od kandydatów wymaga się, aby potrafili mówić i czytać po angielsku, a także mogli pochwalić się dyplomem ukończenia studiów wyższych lub równorzędnych w zakresie nauk przyrodniczych, inżynierii lub medycyny. ESA preferuje też kandydatów z co najmniej trzyletnim doświadczeniem zawodowym w pokrewnej dziedzinie. „Wcześniejsze doświadczenie z operowaniem statkami powietrznymi będzie dodatkowym atutem, zwłaszcza jeśli obejmowało odpowiedzialne zadania, takie jak bycie pilotem doświadczalnym lub inżynierem pokładowym. Im więcej umiejętności i doświadczenia ma kandydat, tym lepiej, ponieważ zwiększy to jego zdolność do wykonywania różnorodnych zadań” - można przeczytać na stronie. ESA stawia na kobiety W informacji agencja podkreśliła, że „gorąco zachęca” kobiety do udziału w rekrutacji, ponieważ dąży do „zwiększenia różnorodności płci w szeregach”. – Aby pójść dalej niż kiedykolwiek wcześniej, musimy spojrzeć szerzej niż kiedykolwiek wcześniej. Ten proces rekrutacyjny jest pierwszym krokiem i nie mogę się doczekać, aby w nadchodzących latach obserwować rozwój agencji we wszystkich obszarach eksploracji kosmosu i innowacji wraz z naszymi międzynarodowymi partnerami – powiedział dyrektor generalny ESA Jan Wörner. Według Davida Parkera z ESA, agencja chętnie przyjmuje zgłoszenia od wszystkich grup społecznych. – Różnorodność w ESA powinna dotyczyć nie tylko pochodzenia, wieku, pochodzenia czy płci naszych astronautów, ale także być może niepełnosprawności fizycznej – powiedział Parker w oświadczeniu. Aby stało się to rzeczywistością, wraz z rekrutacją astronautów ESA uruchamia program Parastronaut Feasibility Project. Misja na Księżyc Astronauci wyłonieni w rekrutacji najpewniej będą mieli szansę stanąć na Księżycu. Po tym, jak NASA zapowiedziała wysłanie na Srebrny Glob pierwszej od niemal pół wieku misji załogowej, takie plany rozważa też ESA. W październiku europejska agencja podpisała umowę o współpracy z NASA, której celem jest ułatwienie zrównoważonej eksploracji Księżyca. Obie agencje będą współpracować w ramach księżycowej placówki Artemis Gateway, która ma służyć jako stacja przesiadkowa dla astronautów podróżujących z Ziemi na Księżyc. Jak powiedział szef ESA, europejski astronauta może polecieć na Księżyc do końca bieżącej dekady. Szacuje się, że misja załogowa mogłaby odbyć się w 2026 roku.
Kometa w środku jest puszysta, bardziej niż pianka na cappuccino. Odkrycie Europejskiej Agencji Kosmicznej
Pojazd z Ziemi rozbijając się na miękkiej niczym pianka komecie wydrapał 3,5-metrowy kawałek podłoża odsłaniając lód pamiętający początki Układu Słonecznego.
Martwy od lat lądownik Philae ostatnią transmisję nadał w lipcu 2015 roku. Choć od tamtej pory spoczywa pod nawisem skalnym na komecie 67P/Churyumov-Gerasimenko, naukowcy z ESA aż do teraz starali się rozwiązać ostatnią zagadkę związaną z misją Rosetta, pierwszym udanym (mniej więcej) lądowaniu na komecie. View oEmbed on the source website Rosetta była (rozbiła się) sondą, która w listopadzie 2014 roku dowiozła lądownik badawczy Philae na orbitę 67P/C-G i służyła później za stację przekaźnikową do komunikacji z Ziemią. Choć ESA poświęciła wiele pracy, by znaleźć dla lądownika odpowiednie miejsce, nie dało się wszystkiego przewidzieć i obliczyć. Gdy 12 listopada Philae opadł na powierzchnię komety z częściowo niesprawnym napędem, zamiast delikatnie osiąść (nie zadziałał też mechanizm kotwiczenia) uderzył w podłoże, odbił się na wysokość kilometra, potem znów opadł i zaczął turlać się do miejsca ostatniego spoczynku. View oEmbed on the source website Gdy poobijany i nieco powyginany w końcu zatrzymał się, ziemska technologia o dziwo zaczęła nadawanie, a misja badawcza mogła się rozpocząć. Naturalnie, nie wszystkie instrumenty działały, ale ESA korzystając z pozostałych wypełniła (jak oszacowano) 80 proc. pierwotnych planów. Dość szybko udało się ustalić miejsce pierwszego uderzenia w powierzchnię oraz miejsce finalnego spoczynku lądownika. Pomogły tu zdjęcia z krążącej nad kometą sondy Rosetta. Gdy jednak próbowano tą samą metodą zlokalizować miejsce drugiego uderzenia i przeturlania się (Philae obijał się po powierzchni niemal 2 minuty), na zdjęciach ciężko było dostrzec jakieś ślady. View oEmbed on the source website Naukowcy zdawali sobie sprawę, że uderzając najpewniej odsłonił jaśniejsze, lodowe podłoże i szukano tego na obrazach. Pomogły zmiana położenia względem Słońca (światło dotarło we wcześniej zacienione miejsca) oraz odczyty z samego lądownika. Dokładnie pomógł w szukaniu instrument ROMAP (ROsetta MAgnetometer and Plasma). Pierwotnie miał badać zmiany w lokalnym polu magnetycznym komety. 48 cm pałąk magnetometru wygiął się w stronę korpusu lądownika w chwili uderzenia. Odczyty, jakie odebrano z tego momentu, m.in. z akcelerometru, pozwoliły na dokładne odwzorowanie ruchu Philae na powierzchni komety. Idąc po nitce do kłębka naukowcy z ESA ustalili, że miejsce drugiego uderzenia było jedynie 30 metrów od ostatecznego położenia lądownika pod nawisem skalnym. Choć to kiepskie słowo, bo wyglądająca na niezwykle twardą skalistą, powierzchnia 67P/C-G bardziej przypomina piankę, a struktura wewnętrzna ”skał” bardziej przypomina zdaniem naukowców styropian niż twardy kamień. View oEmbed on the source website - Fakt, że Philae uderzył wewnątrz szczeliny wybranej na miejsce lądowania pozwoliło nam odkryć, że ta pradawna, mająca miliardy lat mikstura lodu i pyłu jest niezwykle miękka. Nawet bardziej niż pianka na cappuccino, pianka w kąpieli czy ta piana, jaką widać na wzburzonych falach oceanu – stwierdził w informacji prasowej astronom ESA Laurence O'Rourke. Kometa przypomina budową brudną kulę śniegową. Nieco zmrożoną, nieco zapiaszczoną, ale generalnie dość miękką i porowatą. Policzono, że aż 75 proc. 67P/C-G to pusta przestrzeń. Tak zbudowany jest choćby pumeks. Dość szokujące, zważywszy, że kometa ma ona 4,5 mld lat. Ta zdobyta nieco przypadkiem informacja o budowie komety jest ważna, bo zmienia nasze pojęcie o budowie tych międzygwiezdnych podróżników. Może pozwolić agencjom kosmicznym lepiej przygotować się do kolejnych misji jak ta Rosetty. Analizę zebranych danych na temat miejsca lądowania opublikowano w czasopiśmie ”Nature”. Warto przypomnieć, że ESA chcąc spopularyzować misję Rosetta poprosiła o pomoc Tomka Bagińskiego i jego Platige Image. Polski spec od efektów specjalnych i animacji stworzył krótki film ”Ambition” z udziałem Aidana Gillena oiraz Aisling Franciosi. View oEmbed on the source website
Hubble spogląda w przeszłość, żeby znaleźć pierwsze istniejące gwiazdy. Czy jest szansa na sukces?
Galaktyki musiały powstać znacznie wcześniej, niż nam się wydawało – odkryli astronomowie badający przestrzeń kosmiczną z pomocą teleskopu Habble’a. Zespół badaczy chciał odnaleźć pierwotne gwiazdy, jednak tych nie udało się znaleźć.
Grupa naukowców wykorzystała Hubble'a, aby spojrzeć wstecz w czasie – i przestrzeni – tak daleko, jak to możliwe. Mieli nadzieję na zaobserwowanie gwiazd pierwszej generacji, zwanych gwiazdami Populacji III – charakterystycznych dla wczesnego etapu powstania Wszechświata. Rachana Bhatawdekar z Europejskiej Agencji Kosmicznej, kierująca badaniami, powiedziała, że dzięki zastosowaniu nowych technik obserwacji, zespołowi udało się odkryć gwiazdy istniejące w okresie od 500 milionów do 1 miliarda lat po Wielkim Wybuchu. W ramach programu Frontier Fields Hubble'a możliwe było badanie wczesnego Wszechświata. Aby teleskop mógł jak najdalej spojrzeć wstecz, zastosowano soczewkowanie grawitacyjne, w którym masy gromad galaktyk na pierwszym planie są wystarczająco duże, aby zgiąć i powiększyć światło z bardziej odległych obiektów za nimi. Umożliwiło to Hubble'owi wykorzystanie tych kosmicznych szkieł powiększających do badania obiektów, które przekraczają jego nominalne możliwości operacyjne. Bhatawdekar i jej zespół opracowali nową technikę, która usuwa światło z jasnych galaktyk na pierwszym planie, tworzących soczewki grawitacyjne. To pozwoliło im odkryć galaktyki o masach od 10 do 100 razy mniejszych niż kiedykolwiek wcześniej zaobserwowane dzięki teleskopowi Hubble’a. Galaktyki te znajdują się w odległości wskazującej na to, że powstały, gdy Wszechświat miał mniej niż 1 mld lat. Astronomowie badali gromadę gwiazd MACSJ0416 i otaczające ją pole za pomocą teleskopu Hubble'a, a także wykorzystali dane pomocnicze z Kosmicznego Teleskopu Spitzera i naziemnego Very Large Telescope Europejskiego Obserwatorium Południowego. – Nie znaleźliśmy żadnych dowodów na istnienie gwiazd pierwszej generacji z populacji III w tym przedziale czasu. Wyniki te mają głębokie konsekwencje astrofizyczne, ponieważ pokazują, że galaktyki musiały powstać znacznie wcześniej, niż nam się wydawało – powiedział Bhatawdekar, mając na myśli przedział od 500 mln lat do 1 mld lat temu. Być może głębsze spojrzenie w przeszłość umożliwi teleskop Jamesa Webba, nad którym trwają pracę. Najstarsza gwiazda Nazwa gwiazd Populacji III jest nieco myląca, gdyż w rzeczywistości odnosi się do gwiazd, które zaistniały we Wszechświecie jako pierwsze. Astronomowie sklasyfikowali gwiazdy Drogi Mlecznej jako Populację I – np. gwiazdy takie jak Słońce, które są bogate w cięższe pierwiastki. Nazwa Populacja II została użyta do sklasyfikowania starszych gwiazd Drogi Mlecznej, o niskiej zawartości ciężkich pierwiastków. Z kolei określenie Populacja III funkcjonuje jako nazwa hipotetycznej populacji najstarszych gwiazd, które mogły powstawać przed uformowaniem się galaktyk. Są to gwiazdy, których pierwotny skład odpowiadał proporcji pierwiastków występujących po pierwotnej nukleosyntezie czyli zerowej metaliczności, tzn. gwiazdy takie zbudowane są wyłącznie z; wodoru, helu, z niewielką zawartością litu. Mają to być gwiazdy, które wyłoniły się z Wielkiego Wybuchu, około 13,8 miliarda lat temu. Katarzyna Grzelak