Wszyscy kojarzą ją z procesami zbrodniarzy z czasów II wojny światowej. Ale Norymberga to idealne miejsce na city break
Muzeum procesów norymberskich przyciąga tysiące odwiedzających. To ważne i poruszające miejsce, ale w Norymberdze historia nie kończy się na sali sądowej. To niemieckie miasto urzeka piękną architekturą i historią siegającą setki lat wstecz. Tutaj zobaczycie najstarszy globus świata i odwiedzicie domostwo twórcy logotypu – Albrechta Dürera.
W tym artykule: Kaiserburg w Norymberdze Norymberga – centrum Europy Najstarszy globus świata Twórca logotypu Dziedzictwo III Rzeszy Procesy norymberskie Norymberskie zagadki Informacje praktyczne Widzę światełko w tunelu. Dosłownie. Zbliża się do mnie. Powoli jasność staje się coraz bardziej intensywna. Jedno światełko okazuje się tak naprawdę czterema jasnymi punktami. W końcu dostrzegam źródło. To cztery świece przytwierdzone do płyty. Wpatruję się do wnętrza bardzo głębokiej studni. Ma pięćdziesiąt metrów głębokości. Wykuto ją zapewne już w XIII wieku. Kaiserburg w Norymberdze Jestem na zamku w Norymberdze w niemieckiej Bawarii. To drugie największe miasto tego landu zamieszkuje pół miliona osób. Wykucie studni, w której czeluści spoglądam, trwało być może nawet 10 lat. Nie było to zadanie arcytrudne, bo zamek położony jest na miękkiej, piaskowcowej skale. Wystarczy nieco mocniej skrobnąć paznokciami po kamieniu otaczającym źródło, by wykruszyć z niej ziarenka tworzące tę skałę. Przez setki lat studnia ulegała zanieczyszczeniom, mimo że znajduje się w silnie ufortyfikowanym budynku. W 2012 roku w czasie akcji czyszczenia wyciągnięto z niej m.in. niewielkiego plastikowego dinozaura, okulary, figurkę kobiety, kości czy widelec. Przedmioty są eksponowane w gablocie obok studni. Twierdzę wzniósł w tym miejscu Henryk III Salicki, który w 1046 roku został cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wokół zamku powstała osada. W 1219 roku miasto otrzymało pierwsze prawa miejskie. Norymberga była świetnie usytuowanym miastem od okresu średniowiecza do renesansu. Znajdowała się na szlaku handlowym wiodącym do północnej Europy, ale trafiali tu kupcy z innych rejonów. Na zakupach można było trafić na niezwykłe produkty z całego świata, na przykład kość słoniową. Norymberga – centrum Europy W XV wieku sam papież Pius II miał stwierdzić, że nawet królowie Szkocji nie mieszkają tak komfortowo, jak zwykli obywatele Norymbergi. W XVI wieku określana była nawet terminem „Quasi Centrum Europae”, czyli „mniej więcej środkiem Europy”. To w tym czasie miasto zainwestowało w nowy system umocnień tuż przy zamku. Potężne bastiony można dzisiaj odwiedzać od środka z przewodnikiem. Warto jednak ubrać się ciepło i wybrać trekkingowe obuwie, bo jest w nich chłodno, bardzo mokro i bywa chwilami dość ciasno. Do początku XVIII wieku Norymberga rozwijała się bardzo dynamicznie. Chociaż XIX wiek wcale nie był do końca nieudany – w 1835 otwarto tam pierwsze połączenie kolejowe z pobliskim Fürth. Ale wcześniej miasto odgrywało wiodącą rolę w dziedzinie obróbki metalu. Pracowali tam najwybitniejsi złotnicy i rzeźbiarze Europy. W Norymberdze przez jakiś czas działał na przykład słynny niemiecki artysta Wit Stwosz, który spędził w Polsce około 20 lat i stworzył ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie. Najstarszy globus świata To z tego miasta pochodzi najstarszy zachowany do naszych czasów globus. Obecnie można go podziwiać w Germańskim Muzeum Narodowym w Norymberdze. Ten wyjątkowy globus pokryty jest setkami piktogramów i nazw miejscowości, krótkimi opisami, wizerunkami władców, herbami, postaciami mitycznych istot oraz egzotycznych zwierząt. To kompendium wiedzy geograficznej i historycznej okresu schyłku średniowiecza. Ma około 530 lat. Wykonał go Martin Beheim. Przedmiot ten stał się częścią światowego dziedzictwa dokumentacyjnego UNESCO. Naprawdę robi wrażenie, mimo że nie ma nim jeszcze Ameryki. Warto przyjrzeć się za to w jaki sposób przedstawiono obszary Polski. Twórca logotypu „Volkswagen, Adidas, Puma, Mercedes, Lufthansa – oto słynne niemieckie marki, mające swoje znaki firmowe – logo, takie jak splecione ze sobą litery V i W w przypadku Volkswagena, trzy szerokie paski Adidasa czy trójramienna gwiazda Mercedesa. Samo logo jest zresztą wynalazkiem niemieckim: logotyp był wieloliterowym znakiem i zarazem metodą, jakiej używali drukarze, by przyozdobić stronicę i ułatwić lub przyspieszyć ręczne składanie książki” – pisze Neil MacGregor w książce „Niemcy. Zbiorowa pamięć narodu”. Tuż pod norymberską twierdzą i obok północno-zachodnich umocnień pochodzących z XVI wieku stoi po dziś dzień niezwykły dom, do którego udaję się po zwiedzeniu zamku. Należał właśnie do wynalazcy logotypu. Albrecht Dürer (1471–1528) sygnował swoje obrazy i fotografie inicjałami: wysmukłą i jednocześnie spłaszczoną u góry literą A i literą D pomiędzy nóżkami pierwszej litery imienia. Dürer to artysta znany każdemu Niemcowi. Jako pierwszy sprzedawał swoje dzieła w całej Europie. Wśród najbardziej znanych są drzeworyty „Nosorożec” czy „Czterej jeźdźcy Apokalipsy”. Jak zauważa MacGregor, ryciny Dürera były pierwszymi w Europie wielkimi dziełami sztuki, produkowanymi na masową skalę dzięki wykorzystaniu maszyny drukarskiej. Jego dzieła były kopiowane i fałszowane już w jego czasach. Tak je ceniono. Norymberga została bardzo zniszczona na skutek bombardowań aliantów w czasie II wojny światowej. Siatka ulic i stylistyka domostw nadal nawiązuje do układu miasta sprzed stuleci. Poza tym stosunkowo nieźle zachowały się gotyckie kościoły. Dom Dürera ucierpiał, ale przetrwał. Mieści się w nim muzeum, ale znajdują się w nim zasadzie tylko kopie jego dzieł. Oryginały rozsiane są po całych Niemczech. Jego dzieła można podziwiać w Polsce, na przykład w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Jest też inny ciekawy polski wątek. Brat Albrechta, Hans Dürer był malarzem na dworze króla Zygmunta Starego. Stworzył polichromie na Wawelu. Dziedzictwo III Rzeszy Objętość gruzów, które wywieziono po zakończeniu wojny z centrum Norymbergi robi wrażenie. To zdecydowanie więcej niż kubatura piramidy Cheopsa w Gizie, o czym dowiemy się z dwóch sugestywnych modeli piramidek wykonanych w skali, które prezentowane są w podziemiach pod zamkiem. Nazistowska przeszłość Norymbergi nie pozwala o sobie zapomnieć. W 1935 roku to tutaj uchwalono ustawę, na mocy której odebrano ludności żydowskiej wszelkie prawa obywatelskie. Hitlerowcy uczynili Norymbergę miejscem swoich zjazdów. Spotkania partii NSDAP odbywały się w południowo-zachodniej części Norymbergi, w rejonie określanym jako Reichsparteitagsgelände. Jednym z elementów architektonicznych jest trybuna powstała w latach 193–1938 na wzór ołtarza pergamońskiego. Znana była z występów Hitlera, które starannie filmowano i inscenizowano na potrzeby produkcji propagandowych. W dużej części zachowała się do dziś. W 1973 roku wpisano ją na listę zabytków, a w 2013 roku rozpoczęto proces konserwacji. Ma być zachowana dla przyszłych pokoleń dla celów edukacyjnych. I ku przestrodze, by czasy nazistowskie nigdy się nie powtórzyły. Gdy o poranku przechadzam się wzdłuż trybuny, wykorzystywanej dziś między innymi jako widownia do wydarzeń sportowych, dostrzegam biegaczy i osoby na spacerach z czworonogami. Część trybuny jest ogrodzona wysokim płotem. Ciągle trwają prace nad przystosowaniem tego obszaru dla ruchu turystycznego i nadania odpowiedniej oprawy narracyjnej. Gdzieniegdzie znajdują się pojedyncze plansze informacyjne w języku niemieckim i angielskim. Procesy norymberskie W pełni przemyślaną koncepcję uzyskało za to już miejsce procesów norymberskich. W ciągle działającym kompleksie sądowym wydzielono część, w której znajduje się sala rozpraw. To tu w latach 1945–1949 sądzono głównych zbrodniarzy III Rzeszy. Zwiedzający siadają w przebudowanej po latach widowni, na której zasiadali w czasie procesów dziennikarze. Do ucha mam przytkniętego audioguide’a. Gdy już chcę opuszczać pomieszczenie, nagle automatycznie zasuwają się zasłony na wielkich oknach sali sądowej. Przede mną opuszcza się wielki półprzezroczysty ekran. Trwająca kilkanaście minut prezentacja świetnie przybliża historię procesów. Jest to też multimedialny majstersztyk. Wychodzę z sali sądowe.j poruszony pokazem nawiązującym też do łamania praw człowieka dzisiaj przez Rosjan na Ukrainie. Na pomalowanej na mlecznobiały kolor ścianie klatki schodowej prowadzącej do wyjścia dostrzegam odciśniętą czarną dłoń. To oczywiście przypadek, ale skojarzenie miałem jedno: ilu w tych murach było arcyłotrów i zbrodniarzy, którzy mieli brudne, umoczone w krwi ręce. Niestety, wielu z nich ułaskawiono. Norymberskie zagadki Powracam myślami do średniowiecznej studni na zamku w Norymberdze. Źródło niesie za sobą głęboką symbolikę w wielu kulturach. Woda z niego ma mieć właściwości oczyszczające. Przeglądanie się w wodzie w studni to zaglądanie w głąb własnego „ja” i własnej duszy. Lustro wody jest jednak tak daleko, że nie jestem w stanie go dostrzec z góry. Gdy przewodnik wylewa wodę z miedzianego naczynia w dół, chluśnięcie słychać dopiero po 5 sekundach. To jedyny dowód na to, że woda się nadal tam znajduje. Skrywa się głęboko w studni, jak wiele do tej pory nieznanych tajemnic Norymbergi. Informacje praktyczne Z Polski można tutaj dotrzeć pociągiem z przesiadką w Berlinie albo samolotem, najczęściej z transferem we Frankfurcie nad Menem; Stare Miasto ma tyle atrakcji, że można śmiało spędzić tutaj kilka dni. Poza tym liczne deptaki ze sklepami kuszą swoją bogatą ofertą; To idealne miasto na długie przechadzki. Nie warto po nim przemieszczać się samochodem, w centrum ruch jest mocno ograniczony dla aut; Karta norymberska ważna 48 godzin oferuje darmowy transport publiczny i wstęp do głównych muzeów. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zaskakujący lider europejskiego zestawienia. To polskie miasto najlepiej nadaje się na bezstresowy city break
Wiele osób chętnie korzysta z weekendowych wypadów, odkrywając europejskie miasta w krótkim, intensywnym rytmie. Najnowszy ranking pokazuje jednak, że to właśnie w Polsce znajduje się miejsce, które najlepiej sprzyja prawdziwemu odpoczynkowi.
Szukasz krótkiego wyjazdu, który pozwoli zredukować stres zamiast go generować? Według najnowszego zestawienia Easy Breaks Index, przygotowanego przez portal LateRooms, najbardziej komfortowe i najmniej stresujące europejskie miasto na city break znajduje się w Małopolsce. W indeksie porównano 50 popularnych miast Europy, biorąc pod uwagę czas trwania lotu, koszty i łatwość transferu z lotniska, średnie ceny hoteli oraz oceny największych atrakcji turystycznych. W tym zestawieniu polski zwycięzca okazał się bezkonkurencyjny. Najmniej stresujące miasto w Europie? Ranking wskazuje na Kraków Pierwsze miejsce w zestawieniu zajął Kraków, który – jak zauważają twórcy rankingu – „może nie jest typowym celem krótkich wypadów”, jednak w praktyce okazał się bezkonkurencyjny. Autorzy Easy Breaks Index podkreślają, że to właśnie połączenie łatwości podróży, przystępnych cen i minimalnego poziomu „stresu organizacyjnego” sprawia, że dawna stolica Polski idealnie wpisuje się w definicję bezproblemowego city breaku. Już sam początek wizyty jest wyjątkowo prosty: z lotniska do centrum można dotrzeć w około 17 minut, a stacje łączy kładka dla pieszych, co eliminuje konieczność korzystania z taksówek, stania w kolejkach czy mierzenia się ze skomplikowaną logistyką tuż po przylocie. Zdaniem twórców indeksu to jeden z najszybszych i najbardziej intuicyjnych transferów lotniskowych w Europie. Eksperci zwracają uwagę, że Kraków należy do najłatwiejszych do zwiedzania miast kontynentu – większość najważniejszych atrakcji znajduje się w zasięgu krótkiego spaceru, a całe Stare Miasto, wpisane na listę UNESCO, otacza zielony pierścień Plant. Taka kompaktowość znacząco zmniejsza presję, którą turyści często odczuwają podczas krótkich wyjazdów, gdy próbują „zobaczyć wszystko naraz”. Twórcy zestawienia przypominają również o badaniach Harvard Health, według których już 20 minut spaceru na świeżym powietrzu obniża poziom kortyzolu, a krótkie „mikrowakacje” wyraźnie poprawiają samopoczucie. Kraków według nich naturalnie wpisuje się w tę filozofię powolnego, regenerującego zwiedzania. Co więcej, na komfort odwiedzających wpływa także lokalna gastronomia. Eksperci podkreślają, że krakowskie kawiarnie i restauracje często mieszczą się w historycznych piwnicach, na dziedzińcach i w zacisznych zaułkach, co sprzyja niespiesznemu odkrywaniu miasta. Jednocześnie koszty życia są tu znacząco niższe niż w wielu europejskich kierunkach. „Nawet rzekomo tanie miejsca, takie jak Berlin czy Lizbona, są droższe niż Kraków, a restauracje w tym polskim mieście są o około jedną trzecią tańsze” – podkreślają autorzy raportu. Wszystko to sprawia, że Kraków nie tylko pozwala realnie odpocząć, lecz także czyni krótki wyjazd wyjątkowo przystępnym i pozbawionym stresu. TOP europejskie bezstresowe kierunki na city break Na kolejnych miejscach rankingu znalazły się europejskie miasta, które – podobnie jak Kraków – łączą wygodę podróży z niskim poziomem stresu. Tym samym drugie miejsce zajęła Kopenhaga, doceniona za szybki, 15-minutowy transfer z lotniska oraz niezwykłą kompaktowość, dzięki której większość atrakcji (od kolorowego Nyhavn, po Ogrody Tivoli) można zwiedzać pieszo lub na rowerze. Trzecia w zestawieniu Praga wyróżniła się przystępnością cenową: dojazd z lotniska kosztuje tu niewiele, a noclegi należą do najtańszych spośród analizowanych destynacji. Na czwartej pozycji uplasował się Berlin, który zdobył wysokie oceny za infrastrukturę, sprawną komunikację oraz bogatą ofertę kulturalną – od Bramy Brandenburskiej, po tętniące życiem nocnym dzielnice. Piątą lokatę zajęła z kolei Wenecja, chwalona za romantyczny charakter i możliwość zwiedzania większości zabytków podczas niespiesznych spacerów wśród kanałów i mostów. Szóste miejsce przypadło Palmie de Mallorca, zachwycającej krótkim, 20-minutowym transferem z lotniska i sprzyjającym klimatem, co uczyniło ją jednym z najlepszych miejsc na słoneczny city break. Tuż za nią znalazła się Barcelona, doceniona za imponującą liczbę atrakcji (od Sagrady Famílii, po miejskie plaże) oraz szybkie połączenie kolejowe, które pozwala maksymalnie wykorzystać czas na zwiedzanie. Ósma jest Florencja, wysoko oceniona za kuchnię, kulturę oraz to, że większość jej zabytków znajduje się w zasięgu krótkiego spaceru. W zestawieniu znalazł się również Tallinn, określany jako „ukryty klejnot”. Według autorów rankingu jego bajkowa starówka i niewielkie rozmiary tworzą idealne warunki do spokojnego, niedrogiego city breaku. Listę natomiast zamknęła Malaga, najwyżej oceniona w kategorii zimowej pogody. Miejsce w pierwszej dziesiątce zapewnił jej zaledwie 12-minutowy transfer, a także połączenie plaż, muzeów i łagodnych, słonecznych temperatur utrzymujących się przez cały rok. Źródła: LateRooms, Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najlepsze jarmarki świąteczne w Europie 2025. Na liście znalazło się też polskie miasto
Wielkimi krokami zbliża się czas, który wielu uważa za najpiękniejszy w roku. Nastrojowe iluminacje, zapach korzennych przypraw i dźwięk kolęd powracają na europejskie place, gdzie co roku odbywają się jedne z najbardziej widowiskowych jarmarków świątecznych. Te wyjątkowe wydarzenia przyciągają tysiące odwiedzających i z roku na rok zyskują na popularności.
Święta już niemal za progiem, a wraz z początkiem zimowego sezonu miliony osób planują podróże, by zobaczyć najsłynniejsze europejskie jarmarki bożonarodzeniowe. Wybór nie należy jednak do łatwych – na mapie kontynentu znajdują się setki takich wydarzeń, różniących się klimatem, skalą i tradycjami. Najnowsze zestawienie przygotowane przez firmę Tollwayr wskazuje dziesięć najlepszych europejskich jarmarków świątecznych na 2025 rok. Ranking ten powstał na podstawie liczby dni ich działania, średnich kosztów noclegu, popularności w wyszukiwarkach oraz liczby postów publikowanych w mediach społecznościowych. Dzięki temu udało się wyłonić miejsca oferujące najbardziej wyjątkowe świąteczne doświadczenia. Świąteczne hity Europy. Trzy jarmarki, które zdobyły najwyższe oceny Budapeszteński jarmark na placu Vörösmarty, który w tym roku zajął pierwsze miejsce w europejskim rankingu z wynikiem 7,41/10, od lat uchodzi za jedno z najbardziej klimatycznych miejsc w okresie adwentu. Centralny plac Budapesztu zamienia się wówczas w świąteczną wioskę pełną drewnianych straganów, rękodzieła i tradycyjnych węgierskich potraw, a aromat grzanego wina i langosza tworzy atmosferę, której próżno szukać gdzie indziej. Jarmark działa aż przez 52 dni, oferując korzystne ceny noclegów (średnio 131 euro za trzygwiazdkowy hotel). Jego popularność potwierdzają media społecznościowe: na Instagramie zgromadzono ponad 14 tys. postów, a na TikToku blisko 970 nagrań związanych z tym miejscem. Drugą pozycję w zestawieniu zajął strasburski Christkindelsmärik, oceniony na 7,37/10. To jeden z najstarszych jarmarków na kontynencie – jego tradycja sięga 1570 roku, przez co stolica Alzacji od lat uchodzi za „bożonarodzeniową stolicę Europy”. Wąskie uliczki starego miasta, odbijające światło iluminacji kanały i monumentalna katedra tworzą scenerię niczym ze świątecznej pocztówki. Strasburg dominuje także pod względem popularności w sieci: generuje 27 tys. wyszukiwań w Google i może pochwalić się 36,8 tys. postów na Instagramie. Jarmark działa 29 dni, a średni koszt noclegu wynosi 221 euro. Na trzecim miejscu znalazł się z kolei wiedeński Christkindlmarkt, który uzyskał 7,06/10 punktów. Plac przed neogotyckim ratuszem rozświetlają setki lampek, a przestrzeń wypełnia się co roku lodowiskiem i dziesiątkami stoisk, tworząc atmosferę elegancji i nostalgii. Wiedeński jarmark generuje 25 tys. wyszukiwań w Google, a zdjęcia z wydarzenia pojawiają się w ponad 26,8 tys. postów na Instagramie. Kiermasz trwa 34 dni, a średnia cena noclegu w trzygwiazdkowym hotelu wynosi 175 euro. Różnorodność europejskich jarmarków bożonarodzeniowych Pozostałe jarmarki, które znalazły się w zestawieniu Tollwayr, pokazują, jak różnorodna i zaskakująca potrafi być świąteczna mapa Europy. Tuż za podium, na czwartej pozycji, uplasował się praski Old Town Market, który – jak wynika z analizy – doskonale odnajduje się w świecie mediów społecznościowych. To właśnie on dominuje na TikToku, osiągając ponad 1060 postów, a jednocześnie zajmuje wysoką pozycję w Google (około 23 tys. wyszukiwań) i na Instagramie (11,5 tys. postów). Dalej znalazł się paryski jarmark bożonarodzeniowy (5. miejsce), ceniony za elegancję i różnorodność lokalizacji, a tuż za nim – Köln Weihnachtsmarkt w Kolonii, którego świąteczna oprawa przy katedrze od lat przyciąga tysiące odwiedzających. Siódme miejsce przypadło Frankfurtowi i to właśnie on oferuje najtańsze noclegi w całym rankingu, z ceną trzygwiazdkowego hotelu wynoszącą średnio 78 euro za noc. To czyni miasto jednym z najatrakcyjniejszych wyborów dla osób ceniących świąteczny klimat, ale zwracających uwagę na budżet. Dodatkowo Frankfurt wyróżnia się wysoką liczbą postów na Instagramie (12,4 tys.), co potwierdza jego wyjątkowy, fotograficzny charakter. W zestawieniu pojawiła się także Kopenhaga (8. miejsce), która – podobnie jak Budapeszt – może pochwalić się jednym z najdłużej działających jarmarków w Europie (aż 52 dni). Na dziewiątej pozycji znalazł się Kraków, wyróżniony za wyjątkową przystępność cen (trzygwiazdkowy nocleg kosztuje średnio 88 euro, co czyni go jednym z najlepszych kierunków dla osób poszukujących autentycznego, wschodnioeuropejskiego klimatu w rozsądnej cenie). Listę zamknęła Brugia, której jarmark Winter Glow cieszy się rosnącą popularnością, dzięki malowniczej scenerii i wysokiemu zaangażowaniu w mediach społecznościowych. Mattijs Wijnmalen, CEO Tollwayr, podkreślił, że wszystkie te jarmarki pełnią w europejskiej tradycji świątecznej niezwykle ważną rolę. – Są sercem i duszą europejskiego sezonu świątecznego. W tym roku podróżni mają do wyboru wyjątkowo wiele fantastycznych miejsc. Nasze zestawienie pokazuje także ogromną różnorodność – od najbardziej rozpoznawalnych kierunków po te bardziej przystępne cenowo, jak Kraków czy Frankfurt. To dowód, że aby poczuć magię europejskich świąt, wcale nie trzeba wydawać fortuny – dodał. Źródło: Tollwayr Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To najstarsze miasto w Hiszpanii. Ma ponad 3 tysiące lat i nazywane jest „Kubą Europy"
Kadyks to prawdziwa perła Andaluzji i jedno z najstarszych miast w Europie. Jego historia sięga 3 tysięcy lat, a położenie nad Atlantykiem uczyniło go niegdyś morską potęgą. Dziś zachwyca turystów muzyką, kuchnią i atmosferą.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje Kadyksu Kadyks dla miłośników historii Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Wino sherry – lokalny specjał Kadyks to miejsce, gdzie historia splata się z codziennym życiem. Odkrywanie zabytków, spacer po wąskich uliczkach czy degustacja lokalnych przysmaków to tylko niektóre z atrakcji, które czekają na turystów. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem historii, czy smakoszem, Kadyks z pewnością dostarczy Ci niezapomnianych wrażeń. Najważniejsze atrakcje Kadyksu Katedra w Kadyksie – arcydzieło architektury barokowej i klasycystycznej Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Kadyksu jest katedra, której budowa trwała 116 lat. Rozpoczęta w 1722 roku w stylu barokowym, zakończona została w stylu klasycystycznym, co sprawia, że jest to unikatowe dzieło architektury. Złocista kopuła góruje nad zabudową, będąc punktem rozpoznawczym, który doskonale widać z wielu części miasta. Zwiedzanie wnętrza katedry oraz wspinaczka na jej wieżę pozwalają podziwiać widok na miasto i zatokę​. Teatro Romano – ślad rzymskiego dziedzictwa W sercu miasta znajdują się pozostałości Teatru Rzymskiego, odkrytego przypadkowo w 1980 roku podczas pożaru. Ten starożytny teatr, zbudowany prawdopodobnie w I wieku p.n.e., był jednym z największych w imperium rzymskim i mógł pomieścić około 20 tysięcy widzów. Choć dziś zachowały się jedynie fragmenty widowni, miejsce to przypomina o wielkiej przeszłości Kadyksu. Torre Tavira – najwyższy punkt widokowy Kadyksu Torre Tavira to najwyższa z ponad 130 wież strażniczych, które kiedyś służyły do obserwacji portu i nadciągających okrętów. Wieże te były nieodłącznym elementem codziennego życia Kadyksu w XVIII wieku, kiedy miasto pełniło rolę ważnego centrum handlowego. Torre Tavira została zbudowana w 1778 roku i szybko stała się najważniejszym punktem obserwacyjnym. Na szczycie wieży znajduje się camera obscura, czyli specjalne urządzenie, które dzięki systemowi soczewek rzuca obraz miasta na ekran, tworząc efekt realistycznej projekcji na żywo. To interaktywne doświadczenie pozwala podziwiać miasto w czasie rzeczywistym z zupełnie nowej perspektywy​. Widok z samego szczytu wieży oferuje niesamowity pejzaż Kadyksu – śnieżnobiałe budynki, złocistą kopułę katedry, a także rozległą panoramę Atlantyku i portu. Kadyks dla miłośników historii Krzysztof Kolumb i wyprawy z Kadyksu Kadyks odegrał kluczową rolę w wyprawach odkrywczych Krzysztofa Kolumba. To właśnie z tego portu wyruszył na swoje drugą i czwartą wyprawę do Nowego Świata. Miasto, położone nad Atlantykiem, przez wieki było jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Hiszpanii. Dzięki bliskości morza Kadyks rozkwitł jako port handlowy, a historia związana z Kolumbem dodaje mu niezwykłego prestiżu​. La Pepa – krok w stronę nowoczesności Na Plaza de San Antonio w marcu 1812 roku w Kadyksie uchwalono pierwszą hiszpańską konstytucję, zwaną „La Pepa”. Dokument ten stał się symbolem walki o wolność i zmiany społeczne w Hiszpanii, wprowadzając zasady, które były niezwykle postępowe na tamte czasy. To ważne wydarzenie miało ogromny wpływ na rozwój państwa. Wprowadzono m.in. trójpodział władzy, zniesienie inkwizycji oraz gwarantując prawa obywatelskie. Mimo że konstytucja nie została na dłużej wprowadzona, zapisała się na stałe w historii jako pierwszy krok ku modernizacji Hiszpanii​. Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Freidurias – smażone owoce morza Freidurias to charakterystyczne dla Kadyksu smażalnie, gdzie serwowane są świeżo złowione owoce morza, takie jak krewetki, kalmary czy sardele. Potrawy te podawane są w prostych papierowych rożkach, co sprawia, że można je spożywać na ulicy, delektując się widokami miasta. Dania są przygotowywane w panierce z mąki pszennej i ciecierzycy, co stanowi lokalną specjalność​. Restauracje i tapas bary – od El Faro do Mercado Central W Kadyksie znajdziesz zarówno eleganckie restauracje, jak Restaurante El Faro, słynącą z wykwintnych owoców morza, jak i proste, ale urokliwe freidurias. Warto również odwiedzić Mercado Central de Abastos. Poza zakupami świeżych ryb, owoców i warzyw, można skosztować tam lokalnych specjałów, takich jak krokiety z cukinii czy empanady​. Wino sherry – lokalny specjał Sherry, czyli jerez, to andaluzyjski specjał znany na całym świecie. Trunek ten, początkowo wytwarzany przez Maurów, jest wzmacniany destylatem wina, co sprawia, że charakteryzuje się bogatym, złożonym smakiem. Długowieczność sherry sprawia, że wino to nigdy nie osiąga ostatecznej formy – każda beczka zawiera mieszankę młodego i starzejącego się wina​. Gdzie spróbować najlepszego wina sherry w Kadyksie? Jednym z miejsc, gdzie warto spróbować sherry, jest Taberna La Manzanilla, prowadzona przez rodzinę Garcia od trzech pokoleń. Tradycyjne beczki o pojemności 500 litrów przechowują wino, które zyskuje na smaku wraz z upływem lat. Degustacja tego wina to obowiązkowy punkt wizyty w Kadyksie​.
Wybrano najlepszy kierunek podróży w Europie. Pokonał Grecję i Francję
Tegoroczne wyróżnienia podczas World Travel Awards pokazują wyraźne zmiany w europejskiej turystyce: podróżni coraz częściej wybierają miejsca, które oferują coś więcej niż słońce i plażę. Stawiają na autentyczność, różnorodność i zrównoważony rozwój – wartości, które definiują współczesne podróżowanie i nadają mu nową jakość.
Kilka dni temu w Forte Village Resort na Sardynii odbyła się 32. gala World Travel Awards, podczas której uhonorowano najlepsze firmy i destynacje turystyczne na świecie. W kategorii „Najlepszy kierunek podróży w Europie w 2025 roku” zwyciężył kraj słynący z malowniczych wybrzeży, bogatej historii i gościnności na najwyższym poziomie. Portugalia znów na szczycie europejskiej turystyki Portugalia po raz kolejny udowodniła, że należy do czołówki światowych potęg turystycznych. W plebiscycie World Travel Awards 2025 kraj ten odzyskał tytuł „Najlepszego kierunku podróży w Europie”, triumfując nad takimi rywalami jak Francja, Hiszpania, Włochy, Niemcy czy Turcja. Po rocznej przerwie, gdy pierwsze miejsce przypadło Grecji, Portugalia ponownie znalazła się na szczycie zestawienia – i to już po raz szósty od 2017 roku. Ten imponujący wynik potwierdza, że kraj Fado, oceanicznych klifów i słynnych azulejos wciąż potrafi oczarować podróżnych autentycznością, klimatem i różnorodnością. Sukces Portugalii nie ograniczył się jednak do głównego tytułu. Jury wyróżniło również jej najpiękniejsze regiony i miasta: Lizbona zdobyła tytuł „Najlepszego miejsca w Europie na citybreak”, Porto uznano za „Najlepsze miasto na kontynencie”, a Madera ponownie zwyciężyła w kategorii „Najlepsza destynacja wyspiarska w Europie”. To potrójne zwycięstwo nie jest dziełem przypadku. Jak podkreślił sekretarz stanu ds. turystyki, handlu i usług Pedro Machado, nagrody te są efektem długofalowych działań na rzecz jakości oferty turystycznej, dbałości o autentyczne doświadczenia podróżnych i świadomego podejścia do ochrony środowiska. Z kolei prezes Turismo de Portugal, Carlos Abade, zaznaczył, że wyróżnienia te „umacniają pozycję, którą Portugalia konsekwentnie buduje”, oraz stanowią „zachętę do dalszego doskonalenia oferty i wprowadzania innowacji, aby jak najlepiej odpowiadać na rosnące oczekiwania podróżnych”. Dzięki takiej strategii Portugalia nie tylko utrzymuje swoją markę w czołówce europejskiej turystyki, lecz także wyznacza kierunek rozwoju całej branży, łącząc nowoczesność z poszanowaniem tradycji i natury. Najpiękniejsze miejsca w Europie według World Travel Awards 2025 Tegoroczna gala World Travel Awards Europe przyniosła wiele znaczących i symbolicznych wyróżnień także południowej Europie. W kategorii „Najlepszy kierunek turystyki przygodowej” zwyciężyła Huesca La Magia w Hiszpanii, wyprzedzając ubiegłorocznych laureatów – Azory. To potwierdzenie rosnącej popularności regionów oferujących kontakt z naturą, aktywny wypoczynek i autentyczne doświadczenia z dala od tłumów. Położona u podnóża Pirenejów Huesca od lat przyciąga miłośników górskich wędrówek, wspinaczki i sportów ekstremalnych, łącząc dzikie krajobrazy z lokalnym, niepowtarzalnym klimatem. Grecja także ma powody do dumy – region Wschodniej Macedonii i Tracji został uznany za „Najlepiej rozwijający się kierunek turystyczny w Europie”. To wyróżnienie pokazuje, że coraz większe znaczenie zyskują mniej znane miejsca, które dopiero niedawno otworzyły się na turystów. Region ten, bogaty w dziedzictwo historyczne i przyrodnicze, łączy śródziemnomorską kulturę z bałkańską różnorodnością, stając się alternatywą dla popularnych greckich wysp. Uwagę jurorów zwróciły również inne regiony, które zyskały uznanie dzięki wyjątkowej atmosferze i autentyczności. Batumi w Gruzji otrzymało tytuł „Najlepszego miejsca do odwiedzenia o każdej porze roku”, podkreślając rosnącą atrakcyjność Kaukazu jako kierunku turystycznego. Z kolei Costa Navarino w Grecji została wyróżniona jako jedno z najpiękniejszych miejsc na wypoczynek nad morzem – luksusowe, a zarazem wierne naturze i lokalnej tradycji. Chorwacki Dubrownik z kolei po raz trzeci z rzędu zdobył tytuł „Najlepszego kierunku rejsów”, utrzymując status perły Adriatyku. Francja natomiast została uhonorowana jako „Najlepszy kierunek kulturalny Europy”, a Ateny – jako „Najlepsze miasto” w tej kategorii, co podkreśla, że turystyka w Europie coraz częściej koncentruje się nie tylko na wypoczynku, lecz także na odkrywaniu historii, sztuki i lokalnych wartości. Źródła: World Travel Awards, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Skąd tak naprawdę pochodzili Sarmaci? Nowe badania DNA i ulubiona legenda Polaków
Termin „Sarmacja” był używany przez polską szlachtę XVII wieku do określenia Polski. Opierali się na swoim wyjątkowym, mitycznym pochodzeniu od starożytnego ludu Sarmatów. Czy ta polska legenda w ogóle ma sens? Najnowsze badania DNA rozwiązują zagadkę pochodzenia tajemniczego, koczowniczego ludu Sarmatów.
Sarmaci od wieków rozpalają wyobraźnię historyków na całym świecie, a jej polskie piece płoną w tej sprawie wyjątkowo głośno. Ten koczowniczy lud z jakiegoś powodu zawładnął umysłami polskiej szlachty, a przez to miał ogromny – chociaż nieuświadomiony – wpływ na historię naszego kraju. Polscy i litewscy szlachcice rozpaczliwie poszukiwali swoich rzymsko-sarmackich korzeni, ale ich mit może wkrótce runąć z hukiem. Zaawansowane badania DNA dają nam wgląd w przeszłość koczowników. Skąd Sarmaci wzięli się w Europie? W ostatnich latach nastąpił prawdziwy przełom w badaniach nad pochodzeniem Sarmatów. Dzięki analizom genomów starożytnych populacji dowiedzieliśmy się więcej na temat tego nieco zagadkowego, koczowniczego ludu. Kluczowe znaczenie miały prace zespołu dr Oszkára Schütza, który przebadał 156 starożytnych genomów Sarmatów z okresu od I do V wieku n.e. Wyniki tych badań pozwoliły zweryfikować i rozszerzyć wcześniejsze hipotezy dotyczące ich migracji. Dzięki nim za kolebkę Sarmatów uznaje się step pontyjski oraz południowe podnóża Uralu, czyli tereny dzisiejszej Rosji i północnego Kazachstanu. To właśnie tam około IV–II wieku p.n.e. zaczęła kształtować się ich odrębność kulturowa i etniczna inspirująca polską szlachtę. Geny wojowniczych Sarmatów krążyły w Europie Badania DNA ujawniły, że migracje Sarmatów miały charakter głównie męski, co potwierdza szybkie rozprzestrzenianie się haplogrupy R1a chromosomu Y. Ten wariant genetyczny jest typowy zarówno dla ludów stepowych, jak i wielu współczesnych populacji Europy Środkowej i Wschodniej, w tym także Polski. Nie oznacza to jednak, że pochodzimy bezpośrednio od Sarmatów, chociaż tak chciała myśleć polska klasa wyższa XVII wieku. Mitochondrialne DNA potomków Sarmatów, dziedziczone po matce, sugeruje przewagę lokalnego, europejskiego komponentu genetycznego. Oznacza to, że sarmaccy wojownicy migrowali na zachód, zawierali związki z miejscowymi kobietami i w tej sposób powstawała charakterystyczna mieszanka genetyczna. Trasa migracji Sarmatów Koczownicy wyruszali z podnóża Uralu i stopniowo przesuwali się na zachód, zajmując rozległe obszary między Wołgą, Donem a północnym Kaukazem. W I wieku n.e. dotarli do Basenu Karpackiego, tworząc genetyczny i kulturowy „pomost” pomiędzy stepem a Europą Środkową. Badania genomów dowiodły, że na tereny dzisiejszych Węgier i Rumunii dotarli przedstawiciele jednej, silnie powiązanej ze stepem grupy Sarmatów. Z czasem jednak ich geny zaczęły się rozpraszać zgodnie z tzw. „efektem założyciela”. Wynikał on z tego, że migracja miała głównie męski charakter, co wykazały analizy Y-DNA. Mit sarmackiego rodowodu polskiej szlachty W XVI wieku w Rzeczypospolitej Obojga Narodów narodził się tzw. „mit sarmacki”. Według tej koncepcji polska szlachta – w odróżnieniu od chłopów – miała wywodzić się w prostej linii od Sarmatów. Mit ten miał służyć legitymizacji uprzywilejowanej pozycji społecznej szlachty, podkreśleniu jej wyjątkowości oraz odrębności kulturowej. Kuszące było skojarzenie z ludem, który we współpracy z Germanami zatrząsł Imperium Rzymskim. Źródła historyczne opisują jednak Sarmatów jako konglomerat plemion, których jedność była bardziej wytworem rzymskich kronikarzy niż rzeczywistością. Polskiej szlachcie to jednak nie przeszkadzało. Współczesne badania genetyczne rozwiewają marzenia. Kluczowe okazały się zwłaszcza te poświęcone haplogrupie R1a, które nie potwierdziły prostego pokrewieństwa Polaków z Sarmatami. R1a występuje szeroko u ludów indoeuropejskich, w tym w populacjach słowiańskich, irańskich, a także w Azji Centralnej. Sarmacka linia ojcowska ojcowska obecna jest tak samo w Polsce, jak na Węgrzech czy na Ukrainie. Ich dziedzictwo to prawdziwa mozaika. Źródła: Current Biology, Uniwersytet Warszawski Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten region na końcu Europy tworzy kilkanaście miasteczek. Każde wygląda jak z innej epoki
Alentejo to portugalski region, który wciąż umyka tłumom – znajdziesz tu miasteczka jak z bajki, przemytnicze szlaki i jezioro, które zmieniło cały krajobraz. Wyruszając śladem orłów, dębów korkowych i średniowiecznych murów, poznaj miejsca, gdzie czas płynie inaczej, a codzienność przypomina sen na jawie.
Spis treści: Gdzie orły krążą nad murami – historia i symbole Marvão Na granicy dwóch światów – wspomnienie przemytniczych szlaków Złota Wyspa i gwiazdy nad głową – odkrywanie jeziora Alqueva Miasto kości i proporców – Évora pełna historii i kontrastówa Jak zaplanować podróż do Alentejo Gdy o świcie wymykam się z hotelu, czuję się, jakbym był jedynym mieszkańcem Marvão. Brukowane ulice mieściny osadzonej na szczycie granitowej skały są opustoszałe, powtarzając echem odgłos moich kroków. Turyści nie zdążyli jeszcze przyjechać, a miejscowi nie mają powodów, by zaczynać dzień pośpiechem. W Alentejo, największym regionie Portugalii, pośpiech nie jest zresztą w cenie – to kraina prostoty, powolnych ruchów i długo podejmowanych decyzji. Gdzie orły krążą nad murami – historia i symbole Marvão Marvão, ulokowane na północno-wschodnim krańcu regionu, tuż przy granicy z Hiszpanią, jest kwintesencją tego świata. Niesie ze sobą wielowiekową historię i otoczone jest oszałamiającą scenerią, którą podziwiam, wędrując szczytem kamiennych murów oplatających wioskę. Jej główny punkt wyznacza zamek – rankiem dostęp do niego chroni zaryglowana brama. Początki tej osady sięgają IX w., to wtedy Ibn Maruan – arabski przywódca wojskowy i religijny, buntownik przeciwko emirowi Kordoby i założyciel autonomicznego królestwa z siedzibą w Badajoz – wzniósł na skale niewielką fortecę. W 1160 r. miejsce przeszło pod władanie chrześcijan – Arabowie opuścili wzgórze w trakcie oblężenia. Od tego czasu Marvão to zyskiwało, to traciło na znaczeniu, jedno jednak pozostało niezmienne: widok orłów południowych (nazywanych też orzełkami Bonellego) dostojnie szybujących wokół zamkowej skały. Wspominają o nich już arabskie kroniki (Ibn Marwan skradł orłom wierzchołek grzbietu), ptaki żyją tu więc nieprzerwanie przynajmniej od tysiąca lat. Alentejo słynie z takich zatrzymanych w czasie klejnotów: średniowiecznych zamków, zabytkowych latyfundiów, tysiącletnich sadów oliwnych, wiekowych dębów korkowych. Te ostatnie są chyba najbardziej znanym symbolem regionu. Niskie, grube pnie drzew widzi się tu nieustannie. Ponad 50% upraw portugalskich dębów przypada właśnie na Alentejo. – Winorośl, drzewa oliwne i dęby to święta trójca tych ziem – mówi mi kilka godzin później António Picado Nunes. – Ale to uprawa dębów wymaga największej cierpliwości. Sadzi się je z myślą o zyskach nawet nie swoich dzieci, lecz wnuków. Zanim drzewo osiągnie odpowiedni wiek, by móc zacząć je eksploatować, mijają dziesięciolecia. A nawet gdy się to już stanie, zbiory kory, z której oprócz korków do butelek z winem robi się też dziesiątki innych przedmiotów, odbywają się raz na 9 lat. Gdy idziemy ścieżką prowadzącą ku granicy z Hiszpanią, mijamy drzewa z pniami ozdobionymi namalowanymi białą farbą cyframi. To ostatnia liczba roku, w którym je okorowano. Wskazuje ona plantatorom, ile lat pozostało do następnych zbiorów. Jeżeli jest to przykładowo „dwa”, oznacza, że okorowywanie odbyło się w 2022 r. – kolejne będzie więc za sześć lat. Na granicy dwóch światów – wspomnienie przemytniczych szlaków António Picado Nunes zarządza muzeum oliwy we wsi Galegos nieopodal Marvão, jest producentem oliwy i właścicielem butikowego hotelu, ale przede wszystkim zajmuje się promocją regionu. Poprowadził mnie w czterokilometrową trasę polnymi ścieżkami kluczącymi pomiędzy dębami i usianymi kwiatami łąkami, by pokazać mi dawne trasy przemytników. – Aż do lat 70. zarówno my, jak i Hiszpanie żyliśmy w zamkniętych dyktaturach, a oba kraje rozdzielała granica – mówi. – Przez dekady mieszkańcy przygranicznych rejonów przemycali podstawowe produkty, takie jak kawa, cukier czy ubrania. To nie były grupy przestępcze. Ludzie próbowali choć trochę polepszyć swój byt w czasach, gdy brakowało nie tylko pieniędzy, ale nawet jedzenia. Idziemy nieśpiesznie, kierując się oznaczeniami, które postawiono z myślą o przyciągnięciu na szlak turystów. Nad nami krążą sępy płowe. Próbuję sobie wyobrazić ciemne noce, podczas których kobiety z okolicznych wiosek – bo to głównie one przekraczały po cichu granice – przemykały wąskimi ścieżkami, starając się uniknąć wzroku celników. Po dwóch godzinach docieramy do wioski La Fontanera. Kilkanaście bielonych domów stoi po drugiej stronie granicy, o czym zaświadcza niski przydrożny słupek, na którego przeciwległych bokach wyryto litery „P” i „E”. To jedyny znak tego, że w tym miejscu kończy się Portugalia, a zaczyna Hiszpania. Granica jest tu tylko linią na mapie, nie mając praktycznie żadnego znaczenia. Dziś ludzie żyjący tuż obok siebie mogą budować swoją codzienność bez sztucznie narzuconych podziałów. I bez konieczności uciekania się do przemytu. Złota Wyspa i gwiazdy nad głową – odkrywanie jeziora Alqueva Alentejo zajmuje niemal jedną trzecią kraju. Nie dziwi mnie więc, że to właśnie tu znajduje się największy sztucznie stworzony akwen w Europie – jezioro Alqueva. Podziwiam je ze wzniesienia, na którym osadzono miasteczko Monsaraz. Miejscowość jest nieco mniejszą kopią Marvão – bielone domy, brukowane uliczki i kamienny zamek wieńczący klif. Wspiąłem się na jego mury, by objąć wzrokiem jezioro, szybko przekonuję się jednak, że nie da się tego uczynić jednym spojrzeniem. Zbiornik o poszarpanej linii brzegowej zajmuje około 250 km² powierzchni. W 2002 r., po dekadach przymiarek, ukończono budowę betonowej tamy na rzece Gwadiana, która dała początek jezioru. To powiększało się sukcesywnie przez kilka kolejnych lat, wraz z powolnym napełnianiem zbiornika. Inwestycja diametralnie odmieniła krajobraz Alentejo – wysuszony, niemal pustynny wcześniej region zyskał nagle ogromny rezerwuar wody. I choć jezioro Alqueva powstało głównie na potrzeby rolnictwa i elektrowni, stało się też ważnym punktem dla ptaków wodnych. Przy okazji rozwinął się ruch turystyczny, choć przyjeżdżają tu głównie Portugalczycy i Hiszpanie. Po południu idę w ich ślady i zajeżdżam na plażę Fluvial de Monsaraz, skąd startują łodzie wycieczkowe i gdzie można wypożyczyć kajak czy deskę lub spędzić przyjemnie czas w plażowym barze. Wybieram półtoragodzinny rejs łodzią motorową. Podróż upływa mi w cudownie odprężających, niemal sennych okolicznościach, przełamanych jedynie krótką wizytą na Ilha Dourada – Złotej Wyspie. Tutejszy piach, na skutek obecności gliny o wysokiej zawartości minerałów, przybrał wygląd drobinek cennego kruszcu. Ta relaksująca atmosfera sprawia, że zaczynam żałować, iż nie zdecydowałem się na droższą wersję rejsu – wynajem większej łodzi na większość doby i nocleg na jej pokładzie, z widokiem rozgwieżdżonego nieba nad głową. Tym bardziej że okolice jeziora uważane są za jedno z lepszych w Europie miejsc do obserwowania gwiazd. W Alentejo większych miast trzeba się zresztą trochę naszukać – podróżując, mija się jedynie pojedyncze domy migające bielą pomiędzy drzewami czy uprawami. Mieszka tu zaledwie 7% portugalskiego społeczeństwa, dla osób pragnących odpocząć od tłumów ten region jest więc kierunkiem wymarzonym. Po kilku dniach spędzonych w otoczeniu dębów korkowych, średniowiecznych zamków i gajów oliwnych jestem jednak spragniony widoku ludzi, jadę więc do stolicy regionu, Évory. Nawet ona okazuje się miejscem kameralnym. Miasto kości i proporców – Évora pełna historii i kontrastów Najstarsza część miejscowości opleciona jest kamiennym murem, w którym wprawne oko dostrzeże układające się w kolejne warstwy ślady poszczególnych nacji, które tu zamieszkiwały. Najmniejsze i położone na samym dole muru otoczaki pozostawili jeszcze starożytni Rzymianie. Czasy Cesarstwa są tu jednak reprezentowane w bardziej okazały sposób – na głównym placu przystaję przed imponującymi kolumnami będącymi pozostałością świątyni z II w. Przez lata uważana była ona za miejsce kultu Diany, dziś, po nowych badaniach archeologów, raczej za świątynię Jowisza. Ruiny zachowały się w doskonałym stanie głównie dlatego, że były używane na długo po zniknięciu Rzymian, choć już nie jako miejsce modłów. W średniowieczu w publicznych egzekucjach tracili tu głowy ci, którzy podpadli świętej inkwizycji, później gościł tu teatr, magazyn amunicji, a nawet rzeźnia. W XII w. świątynia zyskała sąsiedztwo romańskiej katedry, jej pierwotny surowy styl zniknął jednak podczas kolejnych przebudów. To w nawie tego budynku klęczał przed ołtarzem Vasco da Gama, licząc, że zapewni mu to przychylność Nieba i powodzenie wyprawy do Indii. I to tu poświęcił proporce, które zabrał na okręt. Wśród turystów większe zainteresowanie budzi natomiast pobliska, ale dużo mniejsza świątynia – kościół św. Franciszka. Cieszy się ona opinią jednego z najbardziej osobliwych miejsc w mieście, a być może w całej Portugalii. Kościelna kaplica wypełniona jest kośćmi i czaszkami ponad 5 tys. osób. Zaczęto je tu gromadzić w XV w., znosząc szczątki z grobów w kościele klasztornym oraz z innych świątyń i cmentarzy w Évorze. Zespolone warstwą cementu pokrywają ściany aż do sufitu. I choć dziś to nieco makabryczne miejsce skłania turystów głównie do robienia sobie selfie, franciszkańscy twórcy kaplicy mieli inną intencję. Świadczy o tym napis nad wejściem. „My, kości, które tu leżymy, na wasze czekamy” – głosi. Celem mnichów było przypomnienie wszystkim o przemijaniu i kruchości ludzkiego życia. Nie po to jednak, by wywołać rozpacz, lecz by skłonić do celebrowania każdej chwili. Tu, w Alentejo, w otoczeniu spektakularnych krajobrazów, z dala od codziennej gonitwy, z doskonałym winem i kuchnią w zasięgu ręki, oddanie się tej sztuce wydaje się wyjątkowo łatwe. Jak zaplanować podróż do Alentejo Dojazd Do Lizbony dolecisz z Warszawy liniami lotniczymi TAP. Ceny biletów za podróż w obie strony zaczynają się w promocji od 800 zł. Transport Z Lizbony do Évory możesz co prawda dojechać pociągiem lub autobusem (ceny 30–70 zł), jednak poruszanie się po mniej uczęszczanych rejonach Alentejo transportem publicznym jest trudne, czasochłonne, a czasem nawet niemożliwe. Konieczny może okazać się wynajem auta. Jeżeli chcesz zrobić to już w Évorze, polecam firmę International Car na ulicy Armando Antunes da Silva 10. Małe auto wynajmiesz od 50 euro za dobę. Nocleg Vitoria Stone Hotel w Évorze to wygodny czterogwiazdkowy hotel, który zgodnie z nazwą nie stroni w wystroju od kamiennych elementów, szczególnie chętnie wykorzystując motyw kamiennego jaja. Ceny pokoi 2-osobowych od ok. 350 zł. Pousada Marvão to elegancki hotel w centrum miasteczka. Ceny od ok. 550 zł za pokój 2-os. Warto wiedzieć Najkrótsze rejsy po jeziorze Alqueva trwają godzinę i kosztują ok. 12 euro od osoby, ale to trochę za mało czasu, by chociaż pobieżnie poznać akwen. Interesującą opcją jest 2-godzinna wycieczka z przewidzianym poczęstunkiem i winem (jedzenie i alkohol to tradycyjne wyroby alenteżańskie). Cena: od 30 euro. Więcej informacji na: alquevacruzeiros.pt. Zobacz więcej Elvas słynie z rozległego systemu fortyfikacji i potężnego akweduktu. São Pedro do Corval – wioska, w której wciąż żywe są alenteżańskie tradycje garncarskie. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler”.
Mimo słońca i pięknych plaż wciąż nie ma tłumów turystów. To jedna z ostatnich tak wyjątkowych wysp w Europie
W świecie zdominowanym przez masową turystykę wciąż istnieją miejsca, które potrafią oprzeć się komercji. Na tej małej śródziemnomorskiej wyspie nie ma tłumów, głośnych kurortów ani pośpiechu. Jesienią wciąż panuje tu dobra pogoda na słoneczny odpoczynek.
Choć większość hiszpańskich wysp od dawna tętni rytmem masowej turystyki, wciąż można znaleźć miejsca, które zachowały spokój i kameralny urok. Jednym z nich jest niewielka wyspa na Morzu Śródziemnym, gdzie życie płynie niespiesznie, a po wąskich uliczkach częściej niż ludzie przechadzają się koty. To wyjątkowy zakątek Hiszpanii, wolny od zgiełku, w którym wciąż można poczuć atmosferę prostego nadmorskiego życia. Historia najmniejszej zamieszkanej wyspy Hiszpanii Położona u wybrzeży Alicante niewielka wyspa Nueva Tabarca ma zaledwie 1,8 kilometra długości i nieco ponad 400 metrów szerokości. To najmniejsza zamieszkana wyspa Hiszpanii – jej stała populacja liczy około 50 osób, choć w sezonie letnim liczba ta potrafi wzrosnąć kilkukrotnie. Skromne rozmiary rekompensuje bogatą historią i niepowtarzalnym charakterem. Choć administracyjnie należy do Alicante, jej położenie na Morzu Śródziemnym pozwoliło zachować wyjątkową tożsamość i spokojny rytm życia. W przeciwieństwie do zatłoczonego Costa Blanca Tabarca oparła się masowej turystyce i zachowała niemal nienaruszony krajobraz – kamienne uliczki, niską zabudowę i ciszę przerywaną jedynie odgłosami morza. Dzieje wyspy sięgają XVIII wieku i niezwykłej historii uchodźców z północnoafrykańskiej Tabarki. W 1741 roku wojska beja Tunisu zajęły tamtejszą osadę genueńskich handlarzy koralowcem, zmuszając wielu mieszkańców do ucieczki. Hiszpański król zaoferował im schronienie na bezludnej wówczas Illa Plana, która wkrótce otrzymała nową nazwę – Nueva Tabarca – na pamiątkę utraconego domu. Osada została zaplanowana według zasad oświeceniowego urbanizmu: ulice krzyżowały się pod kątem prostym, a solidne mury miały chronić mieszkańców przed piratami. Do dziś zachował się ten charakterystyczny układ oraz surowe piękno dawnej zabudowy. Choć część Tabarkianów osiedliła się także na Sardynii, to właśnie hiszpańska Tabarca pozostała symbolem ich historii i miejscem, w którym czas płynie wolniej. Wyspa Tabarca – raj dla turystów, wyzwanie dla mieszkańców Turystyka stanowi podstawę gospodarki Tabarki, lecz jej charakter pozostaje sezonowy. Choć klimat sprzyja odwiedzinom przez cały rok, większość turystów przybywa tu jedynie latem, i to najczęściej na jeden dzień. Około 20 niewielkich rodzinnych firm obsługuje wówczas setki osób dziennie, jednak wraz z końcem wakacji wyspa niemal pustoszeje. Jak w rozmowie z CNN wyjaśniła María del Mar Valera, restauratorka i prezes stowarzyszenia APEHA z Alicante, „zimą nikt tu nie przyjeżdża”. Szacuje się, że 80–90% odwiedzających stanowią turyści zagraniczni, głównie z Europy Północnej. Gdy sezon się kończy, ulice pustoszeją, a ciszę przerywa jedynie szum fal i odgłosy kotów, których (według badań z 2023 roku) jest tu dwukrotnie więcej niż mieszkańców. Latem sytuacja diametralnie się zmienia. W szczycie sezonu liczba przyjezdnych sięga nawet 10 tys. dziennie, co stanowi ogromne obciążenie dla niewielkiej infrastruktury. Po ich wyjeździe na wyspie pozostają jedynie stali mieszkańcy, którzy zmagają się z innymi problemami. Otóż zimą drastycznie maleje liczba kursujących promów, co utrudnia codzienne życie. – Zimą normalne życie staje się prawie niemożliwe, gdyż trudno dotrzeć na stały ląd i wrócić tego samego dnia – wyznała Carmen Martí, przewodnicząca lokalnego stowarzyszenia mieszkańców. Właśnie dlatego część starszych osób decyduje się opuścić wyspę, aby mieć łatwiejszy dostęp do opieki medycznej i usług publicznych. Równocześnie władze Alicante starają się znaleźć równowagę między ochroną dziedzictwa a potrzebami lokalnej społeczności. W maju 2025 roku wprowadzono przepisy mające chronić historyczną zabudowę Tabarki, w tym ufortyfikowaną wieżę w niezamieszkanej części wyspy. – Naszym celem jest zachowanie unikalnych elementów architektury i znalezienie nowych funkcji dla zabytkowych budynków – podkreślił José Manuel Pérez, dyrektor ds. dziedzictwa miejskiego w Alicante. Dziś z murów fortu można dostrzec na horyzoncie wieżowce Alicante – symbol kontrastu między masową turystyką a wyspą, która wciąż zachowuje autentyczny rytm życia. Źródło: CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Hipopotamy w Europie? Żyły w niej dłużej, niż do tej pory sądzono
Hipopotamy wcale nie wyginęły w Europie wraz z rozpoczęciem się ostatniego zlodowacenia 115 tysięcy lat temu. Przetrwały aż do czasów, w których pojawił się człowiek współczesny. Czy to on przyczynił się do ich zagłady?
Naukowcy twierdzili, że hipopotamy pospolite (Hippopotamus amphibius) są zwierzętami, które nie są w stanie wytrzymać niskich temperatur. Dlatego też były one uznawane za kluczowy wskaźnik klimatu umiarkowanego. Przez dziesięciolecia badacze zakładali, że gatunek ten całkowicie wymarł w Europie Środkowej, gdy tylko zaczęło się ostatnie zlodowacenie (tzw. zlodowacenie Wisły), około 115 tysięcy lat temu. Jednak dokładny moment ich wyginięcia oraz to, jak blisko były spokrewnione ze swoimi współczesnymi kuzynami w Afryce, pozostawało zagadką. W zupełnie nowym świetle to zagadnienie zaprezentowali badacze w artykule na łamach czasopisma „Current Biology”. Okazuje się, że te masywne ssaki znacznie dłużej walczyły o przetrwanie na kontynencie, niż ktokolwiek sądził. Kości w laboratorium sporo zdradzają W ramach badania zastosowano zintegrowane podejście. Łączyło nowoczesną paleogenomikę (analizę kopalnego DNA) ze szczegółowym datowaniem. W laboratorium przebadano kilkanaście próbek zębów i kości hipopotamów pozyskanych z różnych stanowisk archeologicznych w Nadrenii-Palatynacie i z Hesji w Niemczech. Wiek określono z pomocą datowania radiowęglowego. Okazało się, że zwierzęta te przechadzały się po tej części Europy aż do około 31 tysięcy lat temu, co oznacza, że przetrwały dużą część ostatniego zlodowacenia. Równie ciekawe informacje pozyskano w czasie analizy DNA. Sekwencjonowanie paleogenomu europejskich hipopotamów wykazało, że były one ściśle powiązane genetycznie ze współczesnymi hipopotamami afrykańskimi, których następcy żyją dziś w strefie subsaharyjskiej. Niewiele było hipopotamów w Europie dziesiątki tysięcy lat temu. Świadczy o tym ich niska różnorodność genetyczna. Była to więc grupa mała i izolowana. Co ciekawe, w tym samych warstwach, w których odkryto kości hipopotamów były też szczątki typowych zwierząt zimnolubnych, takich jak mamuty włochate i nosorożce włochate. Sugeruje to, że gatunki te albo współwystępowały, albo na przemian zasiedlały region w krótkich cyklach klimatycznych. Ostatni bastion hipopotamów Wygląda na to, że basen górnego Renu był dla hipopotamów refugium, czyli bezpiecznym miejscem na mapie Europy. Tym wielkim zwierzętom udało się przetrwać zapewne dzięki cieplejszym wahnięciom (interstadiałom) klimatycznym w czasie ostatniego zlodowacenia. Wówczas zbiorniki wodne na tym obszarze nie zamarzały całkowicie w zimie. Ostateczne hipopotamy w Europie wyginęły, gdy te łagodne interstadiały przestały występować i nastąpił szczyt zlodowacenia. Wygląda na to, że zimno było w pewnym momencie nie do wytrzymania. To ustalenie jest bardzo ważne, ponieważ podważa tradycyjną chronologię. Być może warto przyjrzeć się innym szczątkom zwierząt znajdującym się w magazynach. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co kryją Wyspy Owcze? Ciekawostki o najbardziej niezwykłym archipelagu Europy
18 wulkanicznych wysp na styku Morza Północnego, Grenlandzkiego i Norweskiego budzi wiele emocji – zwykle jednak głównie piłkarskich. O Wyspach Owczych warto dowiedzieć się więcej, bo to archipelag wyjątkowy w skali świata.
Mieszkańcy Wysp Owczych – Farerzy – żyją w izolacji od reszty Europy. O zamieszkiwanym przez populację mniejszą od Pabianic archipelagu mówi się prawie wyłącznie wtedy, gdy grają oni mecze piłkarskie. Szczególnie, gdy tak jak ostatnio, sensacyjnie pokonują Czechów w Eliminacjach Mistrzostw Świata. Te wyjątkowe wyspy to jednak raj dla tych turystów, którzy kochają miejsca nietypowe. Co warto wiedzieć? Najbardziej niezwykłe wyspy Europy Wypoczynek na oceanicznych wyspach może kojarzyć się z upałem, palmami i piaszczystą plażą. Wyspy Owcze nie mają żadnej z tych rzeczy, ale mimo to przyciągają tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego szaleństwa. Niemal bezdrzewne skrawki ziemi tworzą krajobraz, który przywodzi na myśl świat mitów i legend. Chociaż technicznie archipelag jest częścią Królestwa Danii, to posiada swój własny parlament i język oraz zachowuje szeroką autonomię. Nie jest też częścią Unii Europejskiej. Za unikalny klimat regionu odpowiadają obmywające Wyspy prądy morskie – stanowiący przedłużenie Golfsztromu ciepły prąd Północnoatlantycki i zimny Wschodniogrenladzki. Klimat na Wyspach Owczych jest dosyć łagodny – przynajmniej jak na tę część świata – chociaż należy przygotować się pogodę wietrzną i deszczową: pada tu przez 280 dni w roku. Poczujemy to jednak tylko wtedy, gdy uda nam się tam dostać, bo lądowanie na lotnisku Vágar uchodzi za jedno z najtrudniejszych w Europie i wymaga ogromnej precyzji od pilotów. Ciekawostki o Wyspach Owczych Jest wiele powodów, dla których turyści przyjeżdżają na Wyspy Owcze. Zwykle wskazują oni na krajobraz: 18 głównych wysp to przede wszystkim pagórki porośnięte trawą, które kończą się gwałtownie i ostrymi klifami przecinają niespokojne wody oceanu. Warto lubić wodę, bo z każdego miejsca na Wyspach Owczych do brzegu jest najdalej… 5 kilometrów. Co jeszcze jest tam niezwykłego? Fauna i flora Chociaż na Faroe niemalże nie ma drzew (ich rozwój ograniczają silne wiatry), to fauna rozkwita: mówi się, że na wyspach jest niemal dwa razy więcej owiec niż ludzi. Wyspy Owcze zamieszkuje 54 719 przedstawicieli naszego gatunku (dane z 2024 roku), więc matematykę pozostawiamy czytelnikom. Pogoda dla każdego Zmienna pogoda na Wyspach nie musi być problemem. Mieszkańcy mówią żartobliwie, że dla każdego coś się znajdzie. W języku farerskim funkcjonuje nawet powiedzenie: „jeśli nie podoba Ci się pogoda, poczekaj 5 minut”. Historyczny język Język farerski sam w sobie mógłby być ciekawym przyczynkiem do przyjazdu. Nie przeszedł on gwałtownych zmian, które spotkały inne języki europejskie i uważa się, że jest najbliższy historycznemu językowi wikingów. Próżno szukać go też w popularnych tłumaczach internetowych, jednak istnieje specjalny słownik tworzony przez wolontariuszy. Google Sheep View Za dzikość wysp niech poświadczy fakt, że zdjęcia do map robiły tam... owce, wykorzystując specjalne aparaty zamontowane na swoich grzbietach. Akcję ochrzczono humorystycznym mianem Google Sheep View. Zwierzęta te stanowią ważny filar gospodarki Wysp – nomen omen – Owczych, więc mają nawet pierwszeństwo na drodze. Warto uważać! Małe, średnie i duże wyspy Archipelag składa się z 18 głównych wysp, a tylko jedna z nich – Litla Dimun – nie jest zamieszkana. W stolicy – Tórshavn – mieszka niemal połowa całej ludności, a np. wyspę Koltur zamieszkują raptem dwie osoby. To raj dla tych, którzy poszukują samotności. Na każdej z nich zapłacimy zarówno koronami duńskimi, jak i farerskimi, które turyści często zabierają jako pamiątki. Są wyjątkowo ładne. To tylko wierzchołek góry lodowej tajemnic, które kryją Wyspy Owcze. Mówi się o nich coraz głośniej, ale wciąż są nieodkrytym rajem turystycznym. Surowy klimat i przelotne, niemal codzienne opady mogą odstraszać, ale archipelag odwdzięcza się za cierpliwość pięknym krajobrazem, spokojem i niezwykłą historią. Źródło: ONZ, Britannica, faroeislands.fo Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odkryto nieznaną barwę epoki lodowcowej. „Głęboka wiedza na temat pigmentów”
Ludzie zdobili ciała i barwili odzienie na niebiesko już nawet 13 tysięcy lat temu. Zastosowanie pigmentu o takiej barwie w Europie epoki lodowcowej jest dla archeologów zaskoczeniem. Podważa dotychczasowe przekonanie o ograniczonej palecie barw paleolitu. W jakim celu stosowano ten pigment?
Europejska epoka lodowcowa kojarzona jest często ze sztuką naskalną we Francji i Hiszpanii. To stamtąd znane są słynne jaskinie z przepięknymi przedstawieniami dzikiej zwierzyny. Wiele z nich wykonano z pomocą ochry – mineralnego pigmentu o barwie czerwonej, brązowej i żółtawej. Popularny był też czarny kolor. Naukowcy długo sądzili, że wcześni europejscy osadnicy nie znali szerszej palety barw. Przez wiele tysiącleci miano wykorzystywać tylko takie odcienie. Tymczasem archeolodzy dokonali ciekawego odkrycia na terenie kraju związkowego Hesja w Niemczech. Zagadkowy artefakt Ten tajemniczy zabytek znaleziono kilka dekad temu na paleolitycznym stanowisku archeologicznym sprzed 13 tysięcy lat w Mühlheim-Dietesheim w Niemczech. To obrobiony kamień, który ma miseczkowate wklęśnięcie. Badacze długo uważali, że był to rodzaj lampki – we wklęśnięciu mógł znajdować się łój, do którego wsadzono prosty knot. Uwadze badaczy nie uszły niewielkie niebieskie przebarwienia. Eksperci postanowili się im dokładnie przyjrzeć z pomocą specjalistycznego sprzętu – zaawansowanego mikroskopu i fluorescencji rentgenowskiej (XRF), która umożliwia określenie składu mineralnego. Ledwie widoczne ślady okazały się być pozostałościami po mineralnym pigmencie – azurycie. – To podważa naszą wiedzę na temat stosowania pigmentów w paleolicie – mówi główna autorka badania, dr Izzy Wisher z Uniwersytetu w Aarhus. „Głęboka wiedza” pradawnych ludzi Do tej pory naukowcy uważali, że artyści paleolitu używali głównie czerwonych i czarnych pigmentów – w sztuce tego okresu nie występują żadne inne kolory. Uważano, że wynikało to z braku niebieskich minerałów lub ich ograniczonej atrakcyjności wizualnej. Nowe odkrycie sugeruje, że niebieskie pigmenty mineralne mogły być używane do ozdabiania ciała lub barwienia tkanin – czynności, które pozostawiają niewiele śladów archeologicznych. – Obecność azurytu dowodzi, że ludzie paleolitu posiadali głęboką wiedzę na temat pigmentów mineralnych i mieli dostęp do znacznie szerszej palety barw, niż wcześniej sądziliśmy – i mogli być selektywni w sposobie używania określonych kolorów – mówi dr Wisher. Azuryt mógł być stosowany do malowania i dekorowania ciała, bo tak się działo w czasach neolitu, czyli pierwszych rolników. Wtedy azuryt był używany np. w pochówkach lub do zdobienia figurek antropomorficznych. Lampa stała się mieszadłem Zdaniem badaczy niewielki wyżłobiony kamień, które miał być lampką, w rzeczywistości miał inne zastosowanie. To w jego wnętrzu mieszano niebieski pigment – zapewne dodawano do niego inne składniki. To nowe ustalenie wskazuje na nieznane do tej pory wyrafinowane tradycje artystyczne lub kosmetyczne, które pozostają w dużej mierze nieuchwytne dziś dla archeologów. Brak podobnych znalezisk wynikał z kilku wzajemnie powiązanych przyczyn. Archeolodzy nie szukali takich śladów, więc ich nie znajdowali. Bo się ich po prostu nie spodziewali. Dlatego czasem warto jeszcze raz na spokojnie spojrzeć na zabytki znajdujące się w magazynach. Te przestrzenie z pewnością kryją jeszcze wiele ciekawych informacji. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tu spoczął „polski Lancelot”. Dijon to miasto pełne niespodzianek
W sercu Burgundii odnajdziemy nie tylko najlepsze wina i aromatyczną musztardę. To właśnie w jej stolicy, w Dijon, zmarł Władysław Biały – ostatni Piast kujawski, który wybrał życie zakonnika. Miasto skrywa jego grób i legendę. Co jeszcze warto zobaczyć w tym mieście?
Spis treści: Dijon to uczta dla miłośników architektury Filip Śmiały i jego pałac Polska królowa Francji Wino i jego klimaty Niezwykłe muzeum archeologiczne Piast kujawski mnichem Dijon, czyli kolebka musztardy Burgundia to jedna z najbardziej nieokiełznanych geograficznie krain Europy. Zmieniała na przestrzeni wieków kształt oraz rozmiar, by w wyniku politycznych aliansów zniknąć z mapy. Francuska prowincja Bourgogne, której stolicą jest Dijon, obejmuje tylko jeden z regionów średniowiecznego księstwa Burgundii. Dzisiaj wina z tego regionu uznawane są za najlepsze na świecie, a obiekty oraz budynki związane z ich produkcją są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dijon to uczta dla miłośników architektury Dijon najlepiej prezentuje się wczesnym porankiem. Słońce powoli zaczyna oświetlać dachówki z emaliowanej terakoty, które zdobią dachy miasta. Jakimś cudem ominęły to miejsce dewastacje wojen XX wieku, a ucierpiało ono poważniej jedynie podczas rewolucji francuskiej. Tym samym spacer przez starówkę jest też wędrówką przez historię i architekturę. My spacerujemy na linii wschód–zachód przez Rue de la Liberté. Szachulcowe budynki mieszczańskie, gotyckie świątynie, rezydencje burżuazji oraz książąt stoją dumnie od stuleci i czekają na miłośników architektury. Najbardziej reprezentacyjną budowlą miasta jest bez wątpienia Pałac książąt burgundzkich. Filip Śmiały i jego pałac Dijon szczyt potęgi osiągnęło w XV wieku za panowania dynastii burgundzkiej, bocznej linii Walezjuszów. Decyzją jej pierwszego przedstawiciela – Filipa Śmiałego – rozbudowano stary castrum na nową siedzibę władców, która miała odzwierciedlać ich ambicje. Pałac książąt burgundzkich, wraz z książęcym placem po południowej stronie, jest dzisiaj wizytówką miasta oraz najważniejszą instytucją muzealną. Pałac rozbudowywano przez kolejne stulecia, przez co zwiedzając jego część muzealną możemy podziwiać oryginalne wnętrza pomieszczeń gotyckich, renesansowych i barokowych. Polska królowa Francji Czujne oko wyłapać powinno polski akcent wśród obrazów w pomieszczeniach barokowych. Wisi tu bowiem osiemnastowieczna kopia portretu Marii Leszczyńskiej, królowej Francji, żony Ludwika XV, córki Stanisława Leszczyńskiego. Wnętrza galerii udekorowane są też dziełami sztuki burgundzkiej, w rozmaitych formach, jak na przykład gobeliny tkane złotymi nićmi. Samo skrzydło muzealne było wcześniej siedzibą Orderu Złotego Runa. Wino i jego klimaty Pałac książąt jest też częścią światowego dziedzictwa UNESCO obejmującego winnice Burgundii. Od czasów późnego średniowiecza, pod wpływem zakonów benedyktyńskich i cysterskich, oraz wsparciu książąt Burgundii, rozwijała się polityka identyfikacji wina z miejscem jego produkcji. Dało to początek systemowi działek gruntu. Precyzyjnie wyznaczone działki winorośli na wąskim, niespełna dwukilometrowym pasie winnic pomiędzy Dijon a Beaune, wyróżniają się specyficznymi warunkami naturalnymi. Warunki te, ukształtowane przez pracę mnichów, stopniowo identyfikowane były w odniesieniu do produkowanego wina. Głównymi szczepami uprawianymi tutaj są czerwony pinot noir i białe chardonnay. Wśród amatorów powszechna jest opinia, iż najlepsze wina na świecie z tych szczepów powstają właśnie na tych działkach. Niezwykłe muzeum archeologiczne Kończymy spacer na Placu św. Benignego, tuż przy katedrze pod tym samym wezwaniem. Kompleks katedralny to dawny klasztor benedyktynów. W jego refektarzu, dormitorium oraz kryptach zlokalizowane jest Muzeum Archeologiczne. Ekspozycja muzeum oraz piękne wnętrza dają wyśmienite wprowadzenie do zwiedzania samej katedry, której niewątpliwą atrakcją główną jest krypta, zwana też rotundą. Tę inspirowaną rzymskim Panteonem budowlę postawiono nad grobem św. Benignego we wczesnym średniowieczu. Szybko stała się jednym z głównych przystanków pielgrzymki z Trewiru do Composteli. Rotunda została częściowo zniszczona i zasypana podczas wojen rewolucyjnych, przez co zapomniano o niej na kilka dekad. Dziś, pieczołowicie odnowioną, można zwiedzać tylko z przewodnikiem, dwa razy dziennie, za niewielką opłatą. Piast kujawski mnichem Z katedrą łączy się też historia ostatniego piasta kujawskiego, Władysława Białego. Ten starannie wykształcony i pobożny władca małego księstwa gniewkowskiego miał duże ambicje polityczne oraz duszę prawdziwego podróżnika. Zaliczył m.in. pielgrzymkę do Ziemi Świętej oraz audiencję u papieża Urbana w Awinionie. Podczas krucjaty na Litwie, razem z Filipem Śmiałym walczył z poganami, po czym zdecydował się wstąpić do zakonu cystersów w Citeaux, na południe od Dijon. Zrzucił habit jeszcze kilkukrotnie i przy wsparciu księcia Burgundii próbował szczęścia w zmaganiach o koronę polską po śmierci ostatniego Piasta, Kazimierza Wielkiego. Misja ta zakończyła się jednak bez sukcesu i Władysław wrócił do Dijon, gdzie zakończył żywot. Wśród lokalnych mnichów znany był jako „Le Roy Lancelot” (Król Lancelot). Pochowano go w krypcie Katedry św. Benignego. Płytę nagrobną uratował od zapomnienia i wyeksponował w nawie bocznej Władysław Czartoryski, przywódca Hotelu Lambert i znawca sztuki. Dijon, czyli kolebka musztardy Za panowania Filipa Śmiałego miał też zostać pierwszy raz uregulowany prawnie przepis na produkcję musztardy. Dziś musztarda dijońska jest chyba jeszcze bardziej znana niż burgundzkie wino. Zgodnie z legendą, francuskie słowo „moutarde” ma pochodzić od motta używanego przez książąt Burgundii, „Moult me ​​tarde” (oznaczającego „Wielu na mnie czeka”). Książę Filip miał je wykrzyknąć do mieszkańców Dijon, którzy przybyli na jego wezwanie, aby walczyć obronie Burgundii w 1381 roku. Wytwórcy musztardy oddali mu wówczas hołd, dodając motto do swoich garnków z musztardą. Spacer można kontynuować w kierunku południowym, gdzie od 2022 roku czeka na podróżnych Cité Internationale de la Gastronomie et du Vin. Jego misją jest promocja zarówno francuskiej kuchni (można na przykład zrobić własną musztardę), jak i „klimatów” burgundzkich winnic, wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jeżeli nie jesteśmy spragnieni i głodni, a ciekawość regionu nie została zaspokojona, to więcej o kulturze burgundzkiej dowiemy się w Muzeum Życia Burgundzkiego Perrin de Puy Cousin, zlokalizowanym w dawnym klasztorze bernardynów. Co zobaczyć w okolicy Dijon? 70 km na północny-zachód znajduje się Opactwo Fontenay. Jest jednym z najstarszych zachowanych opactw cysterskich, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. 40 km na południe jest zlokalizowany Hôtel-dieu de Beaune, dawne hospicjum. Tu gdzie kończy się pas winnic czeka na nas budynek będący kwintesencją architektury Burgundii. Dziś mieści się tu muzeum, a sam budynek również znajduje się na liście UNESCO. Źródło: National Geographic Polska
To miasto to włoska mekka kawoszy. Cappuccino po południu nikogo tutaj nie dziwi
Triest nie bez powodu uchodzi za włoską stolicę kawy. Na jego charakter wpłynęły wiedeńskie salony z epoki Habsburgów. Kawa to tutaj codzienny rytuał, a jej spożycie jest dwa razy wyższe niż średnia we Włoszech.
Spis treści: Historia kawy illy Zwiedzanie Triestu Zamawianie kawy w Trieście Caffé San Marco i historia Triestu Wraz z dyrektorem Università del Caffè Illy w Trieście wąchamy 16 nut, które składają się na charakterystyczny zapach włoskiej kawy. – Współpracowaliśmy z „Nosem” – weneckim mistrzem perfumiarstwa Lorenzo Dante Ferro – aby je zidentyfikować – opowiada Moreno, wysoki, szybko mówiący Rzymianin. Miłość do kawy sprowadziła go tutaj, do najdalszego północno-wschodniego zakątka Włoch trzy dekady temu. Historia kawy illy To w Trieście w 1933 roku została założona słynna firma illycaffè. Znajduje się tu również wspominany uniwersytet kawowy, oferujący program wykładów, degustacji i warsztatów. Profesjonaliści z branży i zapaleni konsumenci, tacy jak ja, uczą się wszystkiego o kofeinowych ziarnach. W kawiarni illy popijam jedwabiste cold brew. Pod sufitem zawieszona jest galeria limitowanych edycji filiżanek do kawy. Co roku projekt angażuje innego artystę do dekorowania firmowej filiżanki do espresso illy. Na liście są m.in. Judy Chicago, Jeff Koons i Yoko Ono. Ściany są udekorowane zabytkowymi ekspresami do kawy, puszkami i plakatami. Wśród nich – oryginalna reklama firmy zamówiona przez założyciela, Ernesto Illy’ego. Przedstawia sylwetkę kobiety popijającej espresso w stylu art déco i wydaje się kwintesencją Włoch. Ernesto Illy był jednak Węgrem z Wiednia. Historia miasta jest podobna do niego pod wieloma względami. Triest założyli Rzymianie, a to włoskie miasto ukształtowała jego długa przynależność do Imperium Habsburgów – od 1382 do 1918 roku. Zwiedzanie Triestu – Cały ten obszar został zaprojektowany w XVIII wieku przez Marię Teresę, cesarzową Habsburgów. Sama nigdy nie odwiedziła Triestu – mówi moja przewodniczka Joorinde Steinhorst, gdy spotykamy się w centralnej dzielnicy miasta Borgo Teresiano. Nazwana na cześć cesarzowej, pełna jest kolorowych rezydencji w kwiecistym stylu secesyjnym. Przypomina ulice Wiednia, Pragi lub Budapesztu. Potem zwiedzamy dzielnicę otoczoną brutalistycznymi budynkami bankowymi, sąsiadującymi z ruinami rzymskich murów miejskich. Joorinde pokazuje też średniowieczne domy dawnego getta żydowskiego. A wszystko to na tle gór, które stromo wznoszą się u wybrzeży. Tworzą naturalną granicę ze Słowenią, która jest oddalona o kilka minut jazdy samochodem. Zamawianie kawy w Trieście Triest jest chyba najlepiej oglądać z góry. W Barakin, najwyższej klasy kawiarnianym kiosku na szczycie klifu na południe od Borgo, siadamy przy jednym z rozrzuconych stolików w cieniu drzew z widokiem na miasto i morze poniżej. Serwują tu kawę z Antica Tostatura Triestina, jednej z miejskich ekskluzywnych palarni, opalanej drewnem. Triest nie tylko poważnie traktuje parzenie kawy. Ma też odrębny słownik do zamawiania tego napoju. Joorinde mi pomaga. – Jeśli chcesz espresso, powiedz nero. Zamawiając caffe latte dostaniesz napój przypominający cappuccino – mówi. W przeciwieństwie do reszty Włoch, Triest nie trzyma się niepisanej zasady, że kawa z mlekiem jest zakazana po południu. – Cappo – skrót od cappuccino – to mała, mocna kawa z gęstą pianką mleczną – kontynuuje przewodniczka. – Cappo in b – od włoskiego słowa bicchiere, oznaczającego szklankę – jest bardzo popularne. Tutaj pijemy dużo kawy w szklankach. Podobno dlatego, że Triest obsługiwał wielu marynarzy. Potrzebowali czegoś, czym mogliby łatwo ogrzać ręce. Triest to największy port Włoch. W jego okolicy zaglądam do czegoś, co wygląda jak wyciągnięty na brzeg transatlantyk. To Caffè degli Specchi – piękność z czasów belle epoque, z pozłacanymi lustrami. Tu do każdej kawy standardowo podaje się małą szklankę pitnej czekolady – gorącą zimą, schłodzoną latem. Caffé San Marco i historia Triestu Mówi się, że mieszkańcy Triestu piją dwa razy więcej kawy niż przeciętny Włoch. Jednak kofeiny nie należy przyjmować zbyt dużo. Idę więc na drinka o zachodzie słońca do Caffé San Marco. To rozległy salon w klimacie środkowoeuropejskim, ze ścianami w odcieniu nikotyny, ciemnym drewnem i lśniącymi mosiężnymi ekspresami do kawy. Zamawiam domowy wermut, oczywiście o smaku kawy, z nutą pomarańczy. Delektując się jego bardziej karmelowym niż kawowym smakiem, siadam w kawiarnianej księgarni. Tutaj znajduję prace byłych bywalców lokalu: Jamesa Joyce’a, Jan Morris i ukochanego włosko-węgierskiego autora Umberto Saby. Caffé San Marco było też centrum fałszowania paszportów, gdy Włochy wypowiedziały wojnę Austrii w 1915 r. Dokumenty kupowali włoscy lojaliści, którzy chcieli przedostać się do ojczyzny. A w sumie mogli poczekać. Zaledwie trzy lata później, po ponad 500 latach rządów austriackich, Triest znów stał się włoski. Jednak nawet teraz, pod wysokimi wiedeńskimi sufitami salonu kawiarni dziedzictwo Habsburgów wciąż jest obecne. Źródło: National Geographic.
Wołga to rzeka zakorzeniona w rosyjskiej historii i kulturze. Jest najdłuższa w Europie
Wołga, rzeka zajmująca pierwsze miejsce na liście najdłuższych w Europie, pojawiała się na kartach powieści, płótnach wielkich i mniej znanych artystów i w ludowych pieśniach. Dla Rosjan była i nadal jest symbolem narodowego ducha i historii kraju. Nieodłącznie związana z tamtejszą kulturą i tożsamością narodową, dziś króluje także w przewodnikach turystycznych.
Spis treści: Caryca europejskich rzek Głęboki związek Rosjan z Wołgą Turystyczne oblicze Wołgi Już we wczesnym średniowieczu Wołga była ważnym szlakiem handlowym i komunikacyjnym, łączącym północ z południowym wschodem. Do dziś stanowi najważniejszą śródlądową arterię wodną Rosji. Należy jednak podkreślić, że dla Rosjan jest czymś więcej niż tylko ogromnym ciekiem, łączącym miasta i jednostki geograficzne. Na przestrzeni wieków, była dla nich żywicielką i świadkinią wielu tragicznych wydarzeń. Caryca europejskich rzek Rosja ma wiele imponujących rzek, ale w przeduralskiej części kraju niepodzielnie rządzi tylko jedna. Wołga mierzy aż 3531 km długości. To czyni ją nie tylko najdłuższą rzeką w europejskiej części macierzystego kraju, ale także rekordzistką Europy. Drugi na tej liście Dunaj jest krótszy o niemal 650 km. Należy też wspomnieć, że Wołga dzierży jeszcze jeden rekord. Jest największą i najdłuższą rzeką świata uchodzącą do jeziora. Jej źródła znajdują się na wzgórzach Wałdaj (w pobliżu wsi Wołgowierchowje), na wysokości 229 metrów n.p.m. Stamtąd Wołga płynie na wschód. Jeszcze na obszarze Wyżyny Wałdajskiej przecina wiele niewielkich jezior, w tym Wsieług, Pieno i Wołgo, poniżej którego napotyka wybudowaną w 1843 roku zaporę. Dalej wypływa na Nizinę Środkoworosyjską, skąd wąską doliną płynie na wschód, przecinając dwie wyżyny: Uglicko-Daniłowską i Galicko-Czuchłomską, a dalej – niziny Unżeńską i Bałachnińską, by w okolicy Kazania skręcić na południe i przejąć Kamę, swój największy dopływ. Poniżej Wołgogradu płynie na południowy wschód. 21 km dalej oddziela się jej odnoga – Achtuba. Miejscem ujścia rzeki jest Morze Kaspijskie. Tworzy tam największą deltę w Europie. Jej powierzchnia wynosi około 19 tys. kilometrów kwadratowych. Głęboki związek Rosjan z Wołgą Wołga to jednak nie tylko suche dane. Jako matka, żywicielka i świadkini dziejów, dla Rosjan, jest prawdziwym symbolem Matuszki Rosiji. Serce i dusza Rosji Ze swoimi długimi nurtami i żyznymi dolinami, przez wieki była dosłownie żywicielką milionów Rosjan. Dostarczała im wodę, ryby, była szlakiem handlowym i komunikacyjnym, a także czynnikiem, bez którego nie byłaby możliwa uprawa roli. Łączyła i do dziś łączy różne regiony, a co za tym idzie – także kultury. Wzdłuż jej brzegów rozwijały się ośrodki handlowe, klasztory i miasta, jak Twer, Jarosław, Niżny Nowogród, Kazań, Samara czy Wołgograd. Wołga natchnieniem artystów Dla ludzi kultury i sztuki, jest niewyczerpanym źródłem inspiracji. Rzeka jest obecna w ludowych pieśniach, jak „Wołga, Wołga, mat’ rodnaia” czy „Ej, uchniem!”. Pojawia się w dziełach wielu znakomitych pisarzy. W tym miejscu wypada wskazać na tytuły takie jak „Burza” Aleksandra Ostrowskiego, „Dzieciństwo” Maksima Gorkiego czy „Wołga-Missisipi” Konstantina Fiedina. Była natchnieniem malarzy. Ilja Riepin na słynnym obrazie „Burłacy na Wołdze” utrwalił trudny los rosyjskiego ludu. Świadkini dziejów Można wymienić wiele historycznych wydarzeń, które rozegrały się nad Wołgą. Tym, które na kartach historii zapisało się największymi literami, była bitwa pod Stalingradem, jeden z przełomowych momentów II wojny światowej. Miasto nad Wołgą stało się symbolem bohaterskiego oporu i triumfu nad nazistowskimi Niemcami. Turystyczne oblicze Wołgi Dziś Wołga to nie tylko ważny szlak handlowy i arteria komunikacyjna. Rzeka stała się też jednym z kluczowych elementów turystyki w Rosji. Nic dziwnego. Ogromna rzeka przyciąga turystów z taką samą łatwością, z jaką magnes przyciąga opiłki żelaza. Wołgą pływa wiele statków wycieczkowych, w tym luksusowe jednostki, oferujące wszelkie możliwe udogodnienia. Rzeka jest żeglowna na długości 3500 km. Niektóre wycieczki trwają kilka, a inne kilkanaście dni, zwłaszcza te, które są połączone ze zwiedzaniem miast wzdłuż Wołgi. A jest co zwiedzać. Jarosław, Kostroma, Suzdal, Kazań czy Niżny Nowogród – to tylko niektóre perły. Wiele miast nad Wołgą, zwłaszcza te, w których zachowały się unikatowe zabytki historii i kultury ruskiej, należy do szlaku Złotego Pierścienia Rosji. Wołga wraz ze swoimi rozległymi terenami zalewowymi jest też prawdziwym rajem dla miłośników przyrody. Rozległe lasy, wspaniałe jeziora i tereny podmokłe stwarzają idealne warunki do długich wędrówek, kajakarstwa czy wędkarstwa. Nie można nie wspomnieć, że wzdłuż rzeki nadal można znaleźć tereny, które są niemal całkowicie dzikie. O takie najłatwiej w obszarze delty. Dzika delta Wołgi Może wydawać się to nieprawdopodobne, ale obszar o powierzchni 19 tys. kilometrów kwadratowych w około 90% pozostaje niezamieszkały. To prawdziwie pierwotna kraina, gdzie rządzi nie człowiek, a przyroda. Tysiące rozlewisk, mokradeł i kanałów tworzy idealne warunki dla flory i fauny, czyniąc ten obszar niezwykle różnorodnym. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nowy sezon „Białego Lotosu” zaskoczy widzów. Twórcy wybrali niezwykłe miejsce w Europie
Nowy sezon „Białego Lotosu” najprawdopodobniej zabierze widzów do jednego z najbardziej malowniczych zakątków Europy. Luksusowe hotele, spektakularne krajobrazy i aura tajemnicy stworzą scenerię idealną dla kolejnych dramatów i intryg.
Spis treści: Lokalizacja 4. sezonu serialu „Biały Lotos” Luksusowy hotel z tradycją. Ulubione miejsce gwiazd i elit Co można zobaczyć w pobliżu Grand-Hôtel du Cap-Ferrat? „Biały Lotos” to bez wątpienia jeden z największych hitów HBO Max ostatnich lat. Już pierwszy sezon, którego akcja toczyła się na Hawajach, przyciągnął ogromną widownię, a sycylijska odsłona tylko umocniła pozycję serialu. Z kolei trzecia część, rozgrywająca się w Tajlandii, odniosła rekordowy sukces, zdobywając aż 10 nominacji do nagród Emmy. Każda kolejna lokalizacja nadaje kolejnym sezonom wyjątkowy charakter i pozwala twórcy, Mike’owi White’owi, snuć historie w odmiennych kontekstach kulturowych. To właśnie te zmieniające się scenerie sprawiają, że „Biały Lotos” pozostaje świeży i nieprzewidywalny, wciąż podsycając ciekawość fanów. Teraz ogłoszono, że kolejny sezon powstanie w Europie Zachodniej. Pytanie tylko – gdzie dokładnie? Lokalizacja 4. sezonu serialu „Biały Lotos” Dotychczas ekipa „Białego Lotosu” wykorzystywała hotele Four Seasons jako scenerię dla ekskluzywnych kurortów, w których rozgrywały się mroczne historie serialu. Choć sieć ta zarządza ponad 120 obiektami na całym świecie, coraz więcej wskazuje na to, gdzie powstanie kolejny sezon produkcji HBO. – W czwartym sezonie chciałbym trochę odejść od scenerii z rozbijającymi się o wybrzeże falami, ale w hotelach Białego Lotosu zawsze znajdzie się miejsce na kolejne morderstwa – mówił niedawno Mike White, zapowiadając, że tym razem wydarzenia nie będą osadzone w gorących kurortach. Jak ustalił „Deadline”, twórca zdecydował się na Francję i właśnie tam zamierza umieścić kolejne opowieści o uprzywilejowanych turystach oraz ich skomplikowanych relacjach. Choć dokładna lokalizacja wciąż pozostaje tajemnicą, jeśli produkcja pozostanie wierna tradycji współpracy z Four Seasons, w grę wchodzą trzy francuskie hotele: Grand-Hôtel du Cap-Ferrat na Lazurowym Wybrzeżu, górski resort w Megève oraz legendarny Hotel George V w samym sercu Paryża. Najmniejsze szanse ma jednak Megève, gdyż Mike White wielokrotnie przyznawał, że nie przepada za chłodnym klimatem i odrzucał pomysły osadzenia akcji w narciarskim kurorcie. Najbardziej prawdopodobnym wyborem wydaje się z kolei Grand-Hôtel du Cap-Ferrat – jeden z najbardziej prestiżowych hoteli sieci, położony na wzniesieniu w pobliżu Cannes. Luksusowe wnętrza i filmowa tradycja Riwiery Francuskiej tworzą scenerię idealną dla kolejnej odsłony serialu. Spektakularne pejzaże i ekskluzywne przestrzenie, połączone z charakterystyczną dla produkcji aurą intrygi, zapowiadają, że czwarty sezon znów wzbudzi ogromne emocje. Co ciekawe, Mike White był ostatnio widziany w innym ikonicznym obiekcie regionu – Hotelu Negresco w Nicei, co dodatkowo podsyciło spekulacje, że właśnie francuska Riwiera stanie się miejscem akcji. Luksusowy hotel z tradycją. Ulubione miejsce gwiazd i elit Grand-Hôtel du Cap-Ferrat położony jest na wysokości 140 m n.p.m., na malowniczym półwyspie Saint-Jean, zaledwie 20 minut drogi od lotniska w Nicei i tyle samo od Monako oraz Monte Carlo. To jeden z najsłynniejszych i najbardziej prestiżowych hoteli na całym Lazurowym Wybrzeżu. Ziemia, na której stoi, należała w XIX wieku do króla Belgii Leopolda II, który zachwycił się tutejszym krajobrazem. Półwysep porasta gęsta roślinność – sosny, palmy i cyprysy – ciągnąca się aż do skalistego wybrzeża. Hotel został otwarty w 1908 roku i początkowo składał się jedynie z dwóch skrzydeł. Rok później dobudowano do niego rotundę według projektu Gustawa Eiffla, twórcy słynnej paryskiej wieży. Jedną z największych atrakcji obiektu jest klub Dauphin z basenem typu infinity, powstałym w 1939 roku. Podgrzewana, błękitna woda niemal stapia się tam z panoramą Morza Śródziemnego, tworząc widok, który zapiera dech w piersiach. Od początku swojego istnienia Grand-Hôtel du Cap-Ferrat przyciągał elity z całego świata. W 2009 roku znalazł się na liście Condé Nast Traveller jako „Najlepsze miejsce w Europie”. Przez dekady bywały tu takie osobistości, jak Charlie Chaplin, Pablo Picasso, Elizabeth Taylor, Winston Churchill, Frank Sinatra, Coco Chanel, Marlene Dietrich czy Tina Turner. Dziś hotel nadal przyciąga światowe gwiazdy – wśród jego gości można spotkać m.in. Stellę McCartney, Gérarda Depardieu czy Eltona Johna. Co można zobaczyć w pobliżu Grand-Hôtel du Cap-Ferrat? Odwiedzając Saint-Jean-Cap-Ferrat, warto jednak wyjść poza mury luksusowego Grand-Hôtel i odkryć uroki Riwiery Francuskiej. Zaledwie kilka kilometrów dalej znajduje się Villefranche-sur-Mer, miasteczko z jedną z najpiękniejszych zatok na całym wybrzeżu, otoczoną kolorowymi kamienicami i stromymi, wąskimi uliczkami. Miłośników widoków zapiera dech Èze – średniowieczna wioska położona na klifie, słynąca z ogrodów egzotycznych, skąd rozciąga się panorama Morza Śródziemnego. Z kolei w Nicei warto przejść się Promenade des Anglais, czyli tętniącą życiem promenadą, a wieczorem zajrzeć do tutejszych restauracji serwujących lokalne specjały: prowansalską zupę rybną bouillabaisse czy socca – placek z mąki z ciecierzycy. Kilkanaście minut jazdy dzieli też Cap-Ferrat od Monako, gdzie luksus kasyna w Monte Carlo od dekad przyciąga gwiazdy kina i poszukiwaczy mocnych wrażeń. Region ten słynie również z bogactwa kulinarnego – świeże owoce morza, dojrzewające sery i wina z winnic Prowansji tworzą kuchnię, która idealnie współgra z klimatem Riwiery. Choć na razie HBO nie ujawnia daty premiery czwartego sezonu, to jedno jest pewne: luksus, dramat i czarny humor powrócą – tym razem w wyjątkowo francuskim wydaniu. Źródła: Filmweb, RTV Maniak, FDB, Deadline Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Spacer w chmurach pozwala spojrzeć na świat innej perspektywy. Gdzie można pospacerować wśród obłoków?
Trudno wyobrazić sobie bardziej spektakularną atrakcję niż spacer w chmurach. Kładki i ścieżki, zapewniające zapierające dech w piersiach widoki i pozwalające poczuć autentyczny dreszczyk emocji stają się coraz popularniejsze. Trudno się temu dziwić. W końcu mówimy tu o jedynym w swoim rodzaju doświadczeniu. Gdzie można pospacerować wśród chmur? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Niezwykłe konstrukcje w niezwykłych miejscach Mostem lub ścieżką wśród obłoków Co wyjdzie z połączenia nowoczesnej, zaawansowanej inżynierii i naturalnego piękna krajobrazu? Unikatowe doświadczenie. Wędrówka górskimi szlakami sama w sobie jest emocjonująca. W wielu miejscach nie brakuje przecież eksponowanych fragmentów. Takie atrakcje nie są jednak dostępne dla wszystkich, a wiele osób chce przeżyć autentyczną przygodę w bezpiecznych warunkach. Właśnie im (i nie tylko) z pomocą przychodzą ścieżki w chmurach – długie wiszące mosty, kładki, a nawet szklane platformy. Niezwykłe konstrukcje w niezwykłych miejscach Europa nie jest aż tak płaska, jak mogłoby się wydawać. Góry pokrywają około 25% lądowej powierzchni Starego Kontynentu, a według niektórych źródeł – nawet 35%. Nic więc dziwnego, że w wielu krajach powstają zaawansowane konstrukcje umożliwiające przeżycie niezapomnianej przygody. Ścieżki w chmurach w Europie zapewniają widoki, których po prostu nie da się zapomnieć. Jak pod tym względem wypada nizinna Polska? Góry stanowią najmniejszą część powierzchni naszego kraju, ale nie oznacza to, że ścieżki w chmurach w Polsce nie istnieją. Przeciwnie, takich atrakcji jest coraz więcej. Mostem lub ścieżką wśród obłoków Zaczynamy tuż za polsko-czeską granicą, w gminie Dolní Morava. Znajdują się tam dwie spektakularne atrakcje: Ścieżka w Obłokach i Sky Bridge 721. Niezwykła wieża widokowa Pierwsza to nieco abstrakcyjna w swojej formie stalowo-drewniana wieża widokowa, z której rozpościera się fantastyczny widok na cały Masyw Śnieżnika. Konstrukcję mierzącą 55 metrów wybudowano na zboczu góry Slamník, na wysokości 1116 m n.p.m. Na najwyższy poziom szeroka drewniana kładka, którą mogą pokonać także rodzice z dziećmi w wózkach i osoby z niepełnosprawnością, poruszające się na wózku. Po drodze można zapoznać się z historią regionu, rozpisaną na tablicach informacyjnych. Gdy droga na najwyższe piętro za bardzo da się we znaki, niewielkie platformy widokowe z sieci okażą się zbawienne. Nagrodą za wysiłek jest spektakularny widok, ale nie tylko. Zejście z platformy także jest nie lada atrakcją. Na dół prowadzi długa na 101 metrów zjeżdżalnia. Najdłuższa na świecie kładka O wiele mocniejsze wrażenia zapewnia Sky Bridge 721. Kładka zawieszona na 95 metrach nad doliną, między schroniskiem Slaměnka na zboczu szczytu Slamník a zboczem góry Chlum, mierzy 721 metrów długości, jak wskazuje na to sama nazwa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdluzszy-most-w-czechach-to-atrakcja-dla-odwaznych-mocne-wrazenia-sa-gwarantowane-fot-shutterstock-226f646.jpg" width="1000" height="667" alt="Najdłuższy most w Czechach to atrakcja dla odważnych. Mocne wrażenia są gwarantowane (fot. Shutterstock)" title="Najdłuższy most w Czechach to atrakcja dla odważnych. Mocne wrażenia są gwarantowane (fot. Shutterstock)" /> Wykonać krok w pustkę Z Czech przenosimy się do Francji, gdzie na alpejskim szczycie Aiguille du Midi znajduje się jedna z najbardziej spektakularnych platform widokowych na świecie. Mowa o Le Pas dans le Vide, co dosłownie oznacza „krok w pustkę”. Niesamowita konstrukcja w formie szklanego boksu jest zawieszona na wysokości 3842 m n.p.m. Od zbocza góry dzielą ją 2 metry. Wchodząc do tej niezwykłej atrakcji, ma się wrażenie lewitowania w powietrzu. 1000 metrów nad ziemią Kolejna niesamowita atrakcja znajduje się u naszych zachodnich sąsiadów. AlpspiX to platforma zlokalizowana 50 m nad górną stacją kolejki Alpspitzbahn, w pobliżu najwyższego niemieckiego szczytu – Zugspitze. Dwa krzyżujące się ramiona konstrukcji znajdują się na wysokości ponad 2100 m n.p.m. Każdy, kto odważy się wejść na jeden z tarasów widokowych, znajdzie się na wysokości 1000 m nad ziemią. Wieża w malowniczych Izerach Czas przenieść się do Polski, a konkretnie – do Świeradowa-Zdroju. SkyWalk to wysoka na 62 m wieża, na szczyt której prowadzi kręta kładka o długości 850 m. Jaka nagroda czeka na tych, którzy odważą się podjąć wysiłek? Z najwyższego poziomu ze szklaną platformą roztacza się fantastyczna panorama uzdrowiska i Gór Izerskich. Dodatkową atrakcją jest mierząca 105 m zjeżdżalnia, którą bez wysiłku i obciążania kolan można wrócić na dół. Taras z widokiem na Tatry Kolejna warta uwagi atrakcja, pozwalająca pospacerować w chmurach, znajduje się w Tatrach. SkyWalk Serce Poronina to szeroka na 2,5 m i mierząca 854 m długości ścieżka. Po pokonaniu łagodnie nachylonej trasy, którą odważni mogą sobie skrócić dzięki siatkom wspinaczkowym, dociera się do szklanych tarasów widokowych. Wrócić można tą samą drogą lub jedną z dwóch zjeżdżalni. Ponad koronami drzew Nasza ostatnia propozycja znajduje się w Beskidzie Sądeckim, a konkretnie – w Krynicy-Zdroju. Tamtejsza drewniana wieża widokowa w koronach drzew sięga niemal 50 m i wznosi się ponad lasy pasma Jaworzyny Krynickiej. Sama ścieżka mierzy 1030 m. Na trasie znalazło się miejsce dla instalacji edukacyjnych, które pozwalają bliżej poznać tamtejszą przyrodę i przybliżają historię regionu. Atrakcją dla najmłodszych jest 60-metrowa zjeżdżalnia. Warto wspomnieć, że każdy, kto nie chce lub nie może wejść na taras widokowy o własnych siłach, może skorzystać z kolejki krzesełkowej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Republika San Marino należy do najmniejszych państw. Jednak nie brakuje tam atrakcji
Republika San Marino to trzeci najmniejszy kraj Europy, jednak należy podkreślić, że maleńka enklawa, rozpościerająca się w samym sercu Włoch to coś więcej niż tylko niewielki punkt na mapie. Najstarsza na świecie suwerenna republika konstytucyjna jest prawdziwym pomnikiem wolności. To idealny cel podróży dla każdego, kto choć trochę interesuje się historią, ale nie tylko. Mikropaństwo skrywa także fantastyczne widoki i choć jego powierzchnia nie wskazuje na to, jest tam także sporo atrakcji.
Spis treści: Najbardziej malownicza enklawa w Europie, a może i na świecie Jedno z najmniejszych państw na świecie Historia San Marino Jakie atrakcje skrywa Republika San Marino? Pod względem zajmowanej powierzchni, San Marino musi uznać wyższość prawie każdego europejskiego państwa. Mniejsze są tylko dwa miasta-państwa: Księstwo Monako i Watykan. Mimo to (a może właśnie dzięki temu), kraj ten odwiedza około 2 mln turystów rocznie. Nie jest to specjalnie zaskakujące. Malownicza lokalizacja, wspaniała starówka, spektakularnie umiejscowiony zamek i niesamowita przyroda to zaledwie początek listy atrakcji tego mikropaństwa. Najbardziej malownicza enklawa w Europie, a może i na świecie Republika San Marino, enklawa na terytorium włoskim, rozciąga się między regionami Emilia-Romania i Marche, na górzystym terenie pasma Apeninów. Najwyższym szczytem państwa jest Monte Titano (739 metrów n.p.m.). Z kolei najniższym punktem jest zlokalizowana na wysokości 55 metrów n.p.m. rzeka Ausa. Od Rimini, jednego z najsłynniejszych włoskich kurortów, San Marino jest oddalone o zaledwie 20 km. Geografia San Marino pozwoliła zachować republice niepodległość przez ponad 1700 lat. Górskie zbocza zapewniają jej izolację i decydują o naturalnych walorach obronnych. Obecnie ma natomiast inną zaletę – zapierający dech w piersiach krajobraz. Spoglądając ze szczytu Monte Titano na zachód i południe, można podziwiać łagodne, zielone wzgórza i szczyty Apeninów. W oddali da się dostrzec kolejne pasma górskie. Widok ten jest nacechowany typową dla środkowych Włoch sielskością, na którą składają się mozaiki pól uprawnych, winnice i gaje oliwne, poprzecinane wioskami i miasteczkami. Spoglądając na wschód, można zobaczyć błękitne wody Morza Adriatyckiego. Jedno z najmniejszych państw na świecie San Marino ma powierzchnię 61 kilometrów kwadratowych, a jego populacja wynosi około 33 tys. mieszkańców. Kraj jest więc o ok. 8 kilometrów kwadratowych mniejszy od Bytomia, miasta na Śląsku zamieszkanego przez około 128 tys. osób. Pod względem powierzchni, Republika San Marino plasuje się na piątym miejscu na świecie. Poza Watykanem i Monako, mniejsza jest tylko Republika Nauru (21 kilometrów kwadratowych) i Tuvalu (26 kilometrów kwadratowych). Historia San Marino Co sprawiło, że to niezwykłe miejsce znalazło się na mapie Europy? Tradycyjnie za symboliczny początek San Marino uważa się 301 rok, kiedy chrześcijański kamieniarz Marinus (później kanonizowany na św. Maryna), uciekając przed rzymskim prześladowaniem, założył tam niewielką wspólnotę religijną. Pierwsza pisemna wzmianka na temat miasta San Marino pochodzi z XI stulecia. Mowa o dokumencie Placito Feretrano, który jest kopią pisma z 885 roku, w którym opisano spor biskupa Rimini z opatem klasztoru na Monte Titano. W IX wieku San Marino uniezależniło się od lokalnych feudałów i zostało przekształcone w komunę miejską. Posiadało samorząd, którego ustrój naśladował funkcjonujący w przeszłości w greckich poleis i państwie rzymskim. Pierwszą udokumentowaną strukturą rządową San Marino jest Arengo – samorządne zgromadzenie składające się z głów każdej rodziny. Stanowiska kapitanów regentów jako wspólnych głów państwa ustanowiono w 1243 roku. Najstarsze statuty państwowe, będące prawną podstawą republiki, są datowane na 1263 rok. W 1291 roku Państwo Kościelne uznało niepodległość San Marino. 8 października 1600 roku państwo przyjęło konstytucję. Jakie atrakcje skrywa Republika San Marino? Wiele osób, które spędzają urlop we Włoszech, traktuje San Marino jako cel jednodniowego wypadu. Warto jednak zatrzymać się tam na noc. Gdy zapada zmrok, a na średniowieczną architekturę pada światło latarni, sceneria staje się iście bajkowa. Co warto zobaczyć, będąc na miejscu? Poniżej wymieniamy najciekawsze atrakcje San Marino. Ikoniczne trzy wieże Monte Titano Nad stolicą państwa, miastem San Marino, górują trzy średniowieczne fortyfikacje obronne, które należą do najważniejszych zabytków w kraju. Pierwsza, La Guaita, jest najstarszą i największą. Powstała w XI stuleciu i pełniła funkcję strategicznego posterunku obronnego oraz więzienia. Obiekt jest otwarty dla zwiedzających. Z tarasu widokowego można podziwiać niesamowitą panoramę. Druga wieża, La Cesta, powstała w XIII stuleciu, na najwyższym wierzchołku Monte Titano. Od wieży La Guaita jest oddalona o ok. 350 metrów. Także stamtąd rozpościerają się fantastyczne widoki. Wewnątrz znajduje się Muzeum Starej Broni, które ma w swoich zbiorach ponad 1500 sztuk oręża, z czasów średniowiecznych aż do XIX wieku. Trzecia wieża, Montale, powstała w XIV wieku. Jest najmniejsza i najbardziej odosobniona ze wszystkich trzech fortyfikacji. Służyła przede wszystkim jako wieża strażnicza, a także jako więzienie. Jest jedyną wieżą, którą można oglądać tylko z zewnątrz. Palazzo Pubblico i Piazza della Libertà Palazzo Pubblico jest sercem życia politycznego i kulturalnego w San Marino. Imponujący budynek z kwadratową, krenelowaną wieżą został zaprojektowany pod koniec XIX wieku, przez architekta Francesco Azzurriego. Piazza della Libertà, czyli rozciągający się przed pałacem plac, jest jednym z najpopularniejszych miejsc w kraju. To niezwykle atrakcyjny zakątek, ale turystów przyciągają przede wszystkim ceremonie zmiany warty, wykonywane przez Guardie di Rocca. Bazylika św. Maryna Ważnym miejscem na mapie kraju jest pochodząca z XIX wieku neoklasyczna bazylika. Powstała na fundamentach romańskiego kościoła, który powstał w IV stuleciu. Wnętrze bazyliki, z długą nawą główną i dwiema bocznymi, jest bogato zdobione freskami i ikonami. Przy ołtarzu głównym znajduje się urna z relikwiami patrona republiki. Kolejka linowa W San Marino kolejka linowa spełnia przede wszystkim funkcję praktyczną – ułatwia mieszkańcom zlokalizowanego niżej Borgo dostanie się do miasta San Marino. Podczas wjazdu zboczem Monte Titano do historycznego centrum, można podziwiać rozległe panoramy wybrzeża Adriatyku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Architekci chcieli zbudować tu dom. Działka skrywała miasto sprzed 2 tys. lat
Prawie cztery metry szerokości ma droga odkryta przez archeologów w Kaiseraugst w Szwajcarii. Wzdłuż niej znajdowały się pozostałości obszernych domostw. To ruiny miasta z czasów rzymskich.
Spis treści: Co archeolodzy odkryli pod ziemią w Kaiseraugst? Ulica prawie jak dzisiejsza Intrygujące i unikatowe zabytki Wiele współczesnych zachodnioeuropejskich miast skrywa pod sobą relikty z czasów rzymskich. Tak jest na przykład w przypadku Londynu w Anglii czy Kolonii w Niemczech. Również mnie znane miejscowości mają pod sobą fundamenty budowli powstałych w czasach Imperium Rzymskiego. Co archeolodzy odkryli pod ziemią w Kaiseraugst? W dzisiejszych czasach archeolodzy dokonują ciekawych odkryć bardzo często w czasie badań ratowniczych. Takie wykopaliska poprzedzają budowę domów czy inne inwestycje. Tak też było w tym przypadku. W Kaiseraugst w północnej Szwajcarii badacze przyszłości weszli na plac budowy domu mieszkalnego o powierzchni około 1800 metrów kwadratowych. Ulica prawie jak dzisiejsza Po wbiciu łopaty w ziemię okazało się, że był to teren kwartału mieszkalnego z okresu końca I w. n.e.–III w. n.e. Co zaskakujące, na niektórych działkach rzymskie budowle nie były wykonane z kamienia. Były to konstrukcje drewniane – zachowały się doły posłupowe. Najciekawszym znaleziskiem jest odcinek wybrukowanej drogi rzymskiej z przyległymi reliktami budynków po obu stronach i podwórkami. Archeolodzy ustalili, że drogę remontowano kilkukrotnie. W ostatniej, najpóźniejszej fazie miała blisko 4 metry szerokości! To całkiem dobry wynik, bo minimalna szerokość pasa ruchu według polskiego prawa to 2,5 m. To Rzymianie stworzyli pierwszy złożony system dróg, rozciągający się po całym terytorium imperium – od Brytanii po Mezopotamię. Szacuje się, że w sumie zbudowali ok. 80 tys. km takich traktów o twardej nawierzchni. Te starożytne „autostrady” służyły głównie wojsku, ale też ułatwiały dalekosiężny handel. Intrygujące i unikatowe zabytki W czasie wykopalisk w Kaiseraugst udało się też znaleźć cenne artefakty. Wśród nich jest mała figurka pantery z brązu, wieniec wotywny z tufu i szklany przęślik. Takie znaleziska zdarzają się rzadko. Archeolodzy natknęli się też na liczne późnorzymskie monety, świadczące o intensywnym życiu ówczesnych mieszczan. Odkrycie rzymskiej architektury i zabytków w tym miejscu nie jest zaskoczeniem. W rejonie Kaiseraugst znajduje się muzeum na wolnym powietrzu, gdzie można obejrzeć inne relikty miasta z czasów rzymskich, w tym amfiteatr. Należą do Augusta Raurica, znaczącej rzymskiej osady założonej w 44 r. p.n.e. i uznawanej za najlepiej zachowane rzymskie osiedle na północ od Alp. Źródło: Kanton Aargau Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Golfsztrom traci swoją moc? To dzięki niemu Europa jest tak dobrym miejscem do życia
Prąd Zatokowy, inaczej Golfsztrom, ma kluczowy wpływ na klimat w Europie. Przecież tak naprawdę Barcelona leży na tej samej szerokości geograficznej co Chicago, a Vancouver bardziej na południu niż Warszawa. Holenderscy naukowcy ostrzegają, że nasz oceaniczny zbawca może zacząć wytracać swoją moc. Co to oznacza dla Starego Kontynentu?
Ciepło przenoszone przez Golfsztrom (Prąd Zatokowy) ma ogromny wpływ na mieszkańców wielu kontynentów. Naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie alarmują, że w wyniku zmian klimatycznych może on rozpocząć proces nieodwracalnego osłabienia już w 2060 roku. Czym jest Golfsztrom? Golfsztrom to wyjątkowy prąd morski występujący na północnym Atlantyku. Przenosi on ciepłą wodę pomiędzy półkulami naszej planety: z Zatoki Meksykańskiej w kierunku Islandii, Wielkiej Brytanii i kontynentalnej Europy. Prąd Zatokowy wziął swoją nazwę od Zatoki Meksykańskiej, w której sąsiedztwie się formuje. Sprawia on, że zimą w Europie jest cieplej niż na innych kontynentach o podobnej szerokości geograficznej. Nie wszyscy wiedzą bowiem, że Nowy Jork ma podobne współrzędne, co… Rzym. AMOC, czyli od czego zależy klimat Europy Atlantic Meridional Overturning Circulation (Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna), której jednym najważniejszym elementów jest Golfsztrom, działa jak taśmociąg, który transferuje ciepło z jednej półkuli na drugą. Gdy przerwiemy tę cyrkulację, grożą nam nie tylko dużo chłodniejsze zimy i szalejące burze, ale przede wszystkim – według reportów naukowców – spadek plonów nawet o jedną trzecią w Europie czy dalszy wzrost temperatury na całej półkuli południowej. Załamanie Prądu Zatokowego mogłoby oznaczać obniżenie temperatury na Starym Kontynencie o nawet 10–15 stopni Celsjusza. Czy Golfsztrom słabnie? – Nasze modele pokazują, że przy umiarkowanej emisji CO2 załamanie AMOC może zacząć się ok. 2063 roku, a przy wysokiej nawet już w 2055 – ostrzega kierujący badaniami Rene van Westen. To dużo wcześniej, niż zakładały wcześniejsze analizy. Czy można jakos zatrzymać te zmiany? Najlepszym sposobem na przeciwdziałanie załamaniu Prądu Zatokowego jest szeroko zakrojone podejście do łagodzenia zmian klimatu. Oznaczałoby to ograniczenie emisji czy ochronę i odbudowę lasów, które pełniłyby funkcję pochłaniaczy dwutlenku węgla. Chodzi przede wszystkim o ograniczenie napływu słodkiej wody do oceanu, która osłabia działanie prądu. Ta zaś dociera do niego głównie poprzez topnienie lodowców. Konserwacja arktycznego lodu powinna być więc priorytetem w kontekście ochrony całej planety. Źródło: Arctic Ice Project, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Łóżko zamiast fotela, cisza zamiast hałasu. Nowa sieć autobusów zmieni podróżowanie po Europie
Projekt ten ma na celu stworzenie zrównoważonej alternatywy dla lotów krótkodystansowych i uzupełnienie rosnącej infrastruktury nocnych połączeń kolejowych, odpowiadając na rosnące zapotrzebowanie na ekologiczne formy transportu w Europie.
Już wkrótce podróżowanie po Europie może zyskać zupełnie nowy wymiar. Na trasach łączących najważniejsze punkty turystyczne kontynentu pojawi się nowa sieć nocnych autobusów, która ma zmienić sposób, w jaki myślimy o transporcie dalekobieżnym. Inicjatywa realizowana przez szwajcarską firmę Twiliner obiecuje wypełnić „lukę komfortu”, czyli przestrzeń pomiędzy tanimi, ale niewygodnymi opcjami podróży a drogimi, luksusowymi środkami transportu. Projekt ma ambicję stać się odpowiedzią na rosnące potrzeby świadomych podróżnych, którzy chcą przemieszczać się wygodnie, ekologicznie i bez konieczności rezygnowania ze snu czy jakości wypoczynku. Nowy standard podróży w Europie. Komfort, który konkuruje z klasą biznes Nowa usługa ma ruszyć już w listopadzie 2025 roku i połączyć Szwajcarię, Luksemburg, Belgię, Holandię oraz Hiszpanię. Stojąca za tym projektem firma podkreśla, że nocne autobusy sypialne nie tylko zapewnią komfort porównywalny z klasą biznes w samolotach, ale także będą stanowić realną alternatywę dla lotów krótkodystansowych. Dla rosnącej grupy podróżnych, którzy zwracają uwagę na ślad węglowy, może to być wybór nie tylko wygodniejszy, ale również bardziej odpowiedzialny środowiskowo. Jak twierdzą przedstawiciele Twiliner, podróż autokarem generuje nawet o 85% mniej emisji CO₂ w porównaniu z samolotem. Dodatkowo pojazdy napędzane będą olejem napędowym HVO – paliwem wytwarzanym z tłuszczów odpadowych i olejów roślinnych, co jeszcze bardziej zmniejsza ich wpływ na środowisko. Jednak kluczowym elementem nowej oferty ma być komfort. To pierwsze autobusy w Europie, w których każdy z 21 foteli (18 na górnym pokładzie i 3 na dolnym) można jednym przyciskiem przekształcić w pełnowymiarowe łóżko. Konstrukcja siedzeń inspirowana jest klasą biznes w lotnictwie i obejmuje m.in. indywidualne poduszki i koce, stoliki, lampki do czytania, gniazdka elektryczne oraz dostęp do wifi. Pasażerowie będą mogli skorzystać też z przestronnej łazienki, przebieralni, a także baru z przekąskami na dolnym pokładzie. Co więcej, podróżni będą mieli możliwość przewozu jednej walizki (do 23 kg) oraz bagażu podręcznego (do 5 kg). Po wcześniejszej rezerwacji akceptowane będą również przedmioty niestandardowe, takie jak rowery, narty czy deski surfingowe – co sugeruje, że nowa sieć ma szansę zaspokoić potrzeby nie tylko osób udających się w podróż służbową, ale także bardziej wymagających turystów. Europejska siatka nocnych autobusów ma objąć największe metropolie Nowa sieć zadebiutuje na dwóch trasach: z Zurychu do Amsterdamu (z przystankami w Bazylei, Luksemburgu, Brukseli i Rotterdamie) oraz z Zurychu do Barcelony (przez Gironę). Połączenia będą realizowane kilka razy w tygodniu, a w 2026 roku prawdopodobnie staną się codzienne. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od około 180 euro. Na trasach nie przewidziano postojów poza obowiązkowymi zmianami kierowców, co ma zapewnić płynność i maksymalnie wykorzystać czas podróży na odpoczynek. Twiliner wyraźnie podkreśla, że jego usługa jest skierowana do dorosłych podróżnych oraz starszych dzieci, które potrafią dostosować się do spokojnego otoczenia. Dzieci poniżej piątego roku życia nie będą przyjmowane na pokład. Firma chce utrzymać atmosferę sprzyjającą wypoczynkowi i ciszy, nawiązując tym samym do tradycji nocnych wagonów sypialnych, w których podróż była nie tylko środkiem transportu, lecz również formą regeneracji. W perspektywie kilku lat Twiliner planuje rozszerzyć swoją działalność i połączyć 25 najpopularniejszych europejskich miast w ramach kompleksowej sieci nocnych przejazdów. Źródło: Euronews, Twiliner Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Od ludu bałtyckiego do twierdzy militarnych gigantów – tak narodziły się Prusy
Prusy to nie tylko państwo, ale fenomen historyczny, który odcisnął trwały ślad w dziejach Europy. Poniżej przybliżamy pełny obraz Prus – od ich plemiennych początków, przez okres dominacji militarnej i politycznej, aż po ich kres i dziedzictwo, którego ślady widać do dziś.
Spis treści: Początki Prus – od plemion do zakonu krzyżackiego Od Księstwa Pruskiego do Królestwa Prus Apogeum potęgi – Prusy w XVIII i XIX wieku Kultura, gospodarka i administracja w Prusach Upadek Prus i ich likwidacja po II wojnie światowej Dziedzictwo i obraz Prus we współczesnej Europie Historia Prus to fascynująca opowieść o transformacji – od bałtyjskich plemion, przez chrystianizację i państwo zakonne, aż po potężne Królestwo Prus, które stało się jednym z filarów Cesarstwa Niemieckiego. Państwo to przez wieki budowało swą potęgę dzięki nowoczesnej administracji, silnej armii i skutecznej polityce wewnętrznej. Prusy odegrały kluczową rolę w geopolityce Europy – zarówno jako sojusznik, jak i rywal mocarstw. Upadek Pruspo II wojnie światowej nie zakończył jednak debaty o ich znaczeniu – pamięć o Prusach wciąż kształtuje współczesne narracje historyczne i kulturowe w Niemczech, Polsce i Europie Środkowej. Początki Prus – od plemion do zakonu krzyżackiego Prusowie – ludy bałtyjskie i ich kultura Na długo przed pojawieniem się Prus jako państwa o strukturze militarno-administracyjnej, terytorium dzisiejszych północno-wschodnich Niemiec, Polski i zachodniej Litwy zamieszkiwały plemiona bałtyjskie – Prusowie. Był to lud pogański, etnicznie i językowo spokrewniony z Litwinami i Łotyszami, który rozwijał się niezależnie od wpływów zachodnioeuropejskich. Język pruski, obecnie całkowicie wymarły, był jednym z najstarszych reprezentantów języków bałtyjskich. Prusowie tworzyli luźną strukturę plemienną, złożoną z lokalnych klanów i wodzów, bez jednolitego ośrodka władzy ani scentralizowanego systemu prawnego. Gospodarka Prusów opierała się głównie na rolnictwie, hodowli, łowiectwie oraz zbieractwie, a religia miała charakter animistyczny, z silnym kultem przyrody, drzew i kamieni. Brak silnej struktury militarnej i dyplomatycznej uczynił ich podatnymi na ekspansję zewnętrzną, szczególnie w kontekście rosnącej potęgi chrześcijańskich sąsiadów. Podbój i chrystianizacja przez Krzyżaków W XIII wieku rozpoczął się jeden z najważniejszych procesów w historii regionu – chrystianizacja i militaryzacja ziem pruskich. Zakon Krzyżacki, sprowadzony na te tereny z poparciem papieża i książąt polskich, przyjął na siebie misję nawrócenia Prusów „ogniem i mieczem”. W rzeczywistości jednak kampanie krzyżackie miały charakter systematycznej ekspansji terytorialnej, obejmującej nie tylko walki zbrojne, ale także budowę twierdz, konfiskatę ziem i przymusowe przesiedlenia. Zakon stworzył teokratyczne państwo zakonne, oparte na surowej strukturze klasztorno-wojskowej, z własnym systemem sądowniczym, administracją i walutą. Ośrodki takie jak Malbork, Królewiec i Toruń stały się ważnymi punktami administracyjnymi i symbolicznymi władzy krzyżackiej. Eksterminacja Prusów – poprzez wojny, przymusową chrystianizację, głód oraz politykę germanizacyjną – doprowadziła do całkowitej zagłady ich odrębności kulturowej. Język pruski zanikł ostatecznie w XVII wieku, a jego ostatnie ślady przetrwały jedynie w toponimii i źródłach pisanych. Od Księstwa Pruskiego do Królestwa Prus Hołd pruski i sekularyzacja zakonu Po upadku militarnej potęgi Zakonu Krzyżackiego i klęsce w wojnie z Polską, zakon przeszedł radykalną transformację. W 1525 roku wielki mistrz Albrecht Hohenzollern, będący jednocześnie księciem niemieckiego rodu panującego w Brandenburgii, ogłosił sekularyzację Zakonu i przyjęcie luteranizmu. Wydarzenie to, znane jako hołd pruski, miało miejsce w Krakowie, gdzie Albrecht złożył przysięgę wierności królowi Polski Zygmuntowi I Staremu. W ten sposób powstało Księstwo Pruskie – pierwsze w Europie państwo protestanckie, które pozostawało lennem Królestwa Polskiego. Był to precedensowy przypadek konwersji zakonu religijnego w świecką monarchię dziedziczną. Choć formalnie lojalne wobec Polski, księstwo zyskiwało coraz większą niezależność, budując podwaliny pod nową formę państwowości – nowoczesnego absolutyzmu konfederacyjnego. Unia personalna z Brandenburgią W 1618 roku doszło do połączenia Księstwa Pruskiego z Brandenburgią w ramach unii personalnej, zarządzanej przez dynastię Hohenzollernów. Powstała w ten sposób struktura polityczna, znana jako Brandenburgia-Prusy, była początkiem nowej potęgi regionalnej w Europie Środkowej. Chociaż formalnie Prusy nadal pozostawały lennem Polski, rzeczywista władza znajdowała się w rękach Hohenzollernów, którzy prowadzili politykę ekspansji, centralizacji administracji i rozwoju militarnego. To właśnie w tym okresie zaczęło się formować świadomość „pruska” – oparta na efektywności biurokratycznej, etosie służby wojskowej i ambicjach imperialnych. Fundamenty te umożliwiły w późniejszych dekadach utworzenie Królestwa Prus – jednego z najpotężniejszych państw nowożytnej Europy. Apogeum potęgi – Prusy w XVIII i XIX wieku Fryderyk Wielki i militaryzacja państwa Królestwo Prus zostało oficjalnie proklamowane w 1701 roku, kiedy Fryderyk I koronował się w Królewcu. Jednak prawdziwy przełom nastąpił dopiero za panowania jego wnuka, Fryderyka II Wielkiego (1740–1786), który przekształcił Prusy w jedno z najpotężniejszych państw nowożytnej Europy. Król ten był nie tylko wybitnym strategiem i reformatorem, ale także mecenatem kultury i filozofem oświecenia. Fryderyk II wprowadził radykalne reformy administracyjne, oparte na centralizacji i profesjonalizacji aparatu państwowego. Rozbudował sieć sądów, szkolnictwa i administracji, co przyczyniło się do znacznego wzrostu efektywności zarządzania. System edukacji publicznej, rozwijany już wcześniej, został podniesiony do poziomu ogólnokrajowego standardu, co wyróżniało Prusy na tle innych monarchii europejskich. Jednocześnie Fryderyk był twórcą pruskiego etosu wojskowego, który stał się fundamentem narodowej tożsamości. Obowiązkowa służba wojskowa oraz system tzw. kantonalny (podział terytorium na rejony rekrutacyjne) umożliwiały utrzymanie stałej, dobrze wyszkolonej armii, której dyscyplina i taktyka były wzorem dla innych państw. Armia pruska stała się synonimem nowoczesnego, sprawnego wojska – cechowała się nie tylko siłą bojową, lecz także innowacyjnym podejściem do logistyki, rekrutacji i planowania strategicznego. Prusy prowadziły też ekspansję terytorialną – zdobycie Śląska w wojnach śląskich, udział w rozbiorach Polski już od I rozbioru, a także kolonizacja Pomorza i Prus Wschodnich, znacząco powiększyły potencjał państwa. Połączenie militaryzmu, centralizacji i racjonalnej biurokracji stworzyło model państwa, który był postrzegany jako efektywny, choć autorytarny. Prusy jako filar Cesarstwa Niemieckiego Po klęsce Napoleona i upadku jego imperium, Prusy rozpoczęły ofensywę polityczną na niemieckiej scenie międzynarodowej. Choć formalnie wchodziły w skład Związku Niemieckiego, dążyły do jego przekształcenia pod własnym przywództwem. Istotną rolę odegrały w tym reformy wewnętrzne – modernizacja armii, rozwój przemysłu i budowa nowoczesnej infrastruktury, jak koleje i kanały. Decydującym momentem była wojna prusko-austriacka w 1866 roku, która wyeliminowała Habsburgów z niemieckiej polityki, oraz wojna francusko-pruska (1870–1871), zakończona zwycięstwem Prus i proklamacją Cesarstwa Niemieckiego w Wersalu w 1871 roku. Otto von Bismarck, kanclerz Prus i architekt zjednoczenia, stworzył model Rzeszy, w której dominującą rolę odgrywały Prusy. Prusy stały się trzonem nowo powstałego państwa niemieckiego – zajmowały ponad 60% jego terytorium i liczby ludności, miały przewagę w administracji, wojsku i finansach. Berlin, dawna stolica Królestwa Prus, został stolicą nowego imperium, a instytucje pruskie – takie jak kodeksy prawa, struktury sądownictwa czy model edukacyjny – zostały zaadaptowane na poziomie ogólnoniemieckim. Tym samym Prusy u szczytu swojej potęgi nie tylko zdominowały Europę Środkową politycznie i militarnie, ale także narzuciły reszcie Rzeszy swoją kulturę instytucjonalną, administracyjną i ideologiczną. Model ten miał istotny wpływ na dalszy rozwój Niemiec aż do końca II wojny światowej. Kultura, gospodarka i administracja w Prusach System edukacyjny i reformy społeczne Już od XVIII wieku Prusy uchodziły za wzór nowoczesnego państwa biurokratycznego, które skutecznie łączyło centralizację władzy z reformami społecznymi. Jednym z najważniejszych osiągnięć był obowiązek szkolny, wprowadzony w 1763 roku przez Fryderyka II. Ustanowiono państwowy system szkolnictwa elementarnego, który objął wszystkie dzieci – bez względu na status społeczny czy pochodzenie. Reforma ta nie tylko przyczyniła się do wzrostu alfabetyzacji społeczeństwa, ale także legitymizowała władzę państwową jako opiekuna edukacji i moralności publicznej. System edukacyjny był ściśle powiązany z ideologią państwową – szkoły uczyły posłuszeństwa, obowiązku, porządku oraz lojalności wobec monarchii. Pruski model edukacji opierał się na silnej dyscyplinie, jednolitym programie i kształceniu nauczycieli w seminariach pedagogicznych. Do dzisiaj uważany jest za fundament nowoczesnych systemów edukacyjnych w Europie. Równolegle rozwijano strukturę administracyjną i sądowniczą. Rozbudowany aparat urzędniczy – lojalny wobec króla i wykształcony w duchu racjonalizmu – gwarantował wysoką efektywność w zarządzaniu. Powstały instytucje centralne (np. Generaldirektorium), które nadzorowały prowincje, gromadziły dane statystyczne, zarządzały finansami i poborem do wojska. Dzięki temu Prusy stały się prototypem państwa zarządzanego przez profesjonalną biurokrację, a nie arystokrację rodową. Dodatkowo w XIX wieku wdrażano reformy społeczne, które miały na celu nie tylko wzmocnienie państwa, ale i poprawę sytuacji ludności – m.in. zniesienie poddaństwa chłopów (reformy Stein-Hardenberga), ograniczenie feudalnych obciążeń i wprowadzenie nowoczesnych kodeksów prawa. Gospodarka przemysłowa i infrastruktura W XIX wieku Prusy rozpoczęły dynamiczną industrializację, stając się jednym z liderów gospodarczych kontynentu. Proces ten obejmował zarówno rozwój przemysłu ciężkiego, jak i nowoczesnych gałęzi produkcji, takich jak chemia, maszyny czy elektrotechnika. Szczególnie istotne znaczenie miało Zagłębie Ruhry, które stało się centrum hutnictwa i górnictwa węgla kamiennego – podstawowego surowca dla rosnącej gospodarki. Państwo pruskie aktywnie wspierało rozwój infrastruktury. Budowano tysiące kilometrów linii kolejowych, które łączyły główne ośrodki przemysłowe z portami morskimi, a także umożliwiały szybki transport wojska. Powstały nowoczesne kanały żeglugowe, mosty i drogi bite, co nie tylko przyspieszyło wymianę towarów, ale również integrowało rozległe terytoria państwa. Rozwój gospodarki był też możliwy dzięki silnemu systemowi finansowemu – powstały banki centralne, giełdy i towarzystwa ubezpieczeniowe, które wspierały inwestycje i stabilność rynku. Prusy jako jedno z pierwszych państw wprowadziły też kodeksy handlowe i prawa pracy, które regulowały stosunki między pracodawcami a robotnikami. Gospodarka była nierozerwalnie związana z polityką – przemysł wspierał militaryzację, dostarczając broni, taborów i surowców, a bogacące się społeczeństwo tworzyło podatkową bazę dla dalszego wzmacniania aparatu państwowego. Dzięki temu Prusy mogły realizować ekspansywną politykę wewnętrzną i zagraniczną, bez obawy o destabilizację ekonomiczną. Upadek Prus i ich likwidacja po II wojnie światowej Konferencja poczdamska i podział terytoriów Po klęsce III Rzeszy w 1945 roku, terytoria historycznych Prus znalazły się w centrum powojennego porządku geopolitycznego Europy. Na mocy decyzji podjętych podczas konferencji poczdamskiej, ziemie dawnego Królestwa Prus zostały rozdzielone między Polskę, Związek Radziecki i państwa zachodnie. Główne obszary – Prusy Wschodnie, Pomorze Zachodnie, Dolny Śląsk – przeszły pod administrację polską i radziecką. Równocześnie rozpoczął się masowy proces wysiedleń ludności niemieckiej, określany mianem „transferu ludności” – miliony Niemców zostało przymusowo przesiedlonych na zachód, a na ich miejsce sprowadzano ludność z centralnej Polski, Ukrainy i Białorusi. Tereny te uległy pełnej transformacji etnicznej i kulturowej. Nowe władze przejęły infrastrukturę, administrację oraz mienie porzucone przez niemieckich mieszkańców, a jednocześnie zintensyfikowano politykę „odpruszczania”, polegającą m.in. na zmianie nazw miejscowości, burzeniu symboli niemieckich i reinterpretacji przeszłości. Likwidacja państwa pruskiego w 1947 roku 25 lutego 1947 roku Rada Kontroli Niemiec ogłosiła formalną likwidację państwa pruskiego jako jednostki polityczno-administracyjnej. Uzasadniano to dążeniem do dezintegracji struktur odpowiadających za militaryzm i autorytaryzm niemiecki. W uzasadnieniu wskazano, że Prusy były „nosicielem militaryzmu i reakcyjnych tradycji w Niemczech” i jako takie nie mogą być odbudowane. Decyzja ta miała nie tylko wymiar administracyjny, ale również głęboki wymiar symboliczny – oznaczała koniec wielowiekowej obecności Prus na mapie Europy, a także zamknięcie epoki, w której Prusy były głównym aktorem europejskiej polityki, wojny i dyplomacji. W ten sposób zakończyła się historia jednego z najbardziej wpływowych państw nowożytnych, które w różnych formach istniało przez blisko 700 lat. Dziedzictwo i obraz Prus we współczesnej Europie Mimo likwidacji, dziedzictwo Prus pozostaje wciąż żywe – choć jego obraz jest niejednoznaczny i silnie zróżnicowany. W przestrzeni publicznej i kulturowej Europy Środkowej odnaleźć można wiele śladów pruskiej obecności – klasycystyczna architektura Berlina, monumentalne zamki krzyżackie w Polsce, jak zamek w Malborku, układ urbanistyczny miast Prus Wschodnich, a także system edukacyjny i administracyjny, który stał się wzorem dla wielu państw europejskich. Z drugiej strony, po 1945 roku w Niemczech narastała świadoma niechęć wobec dziedzictwa pruskiego, szczególnie jego aspektów związanych z militaryzmem, autorytaryzmem i centralizacją władzy. W NRD podjęto próbę redefinicji tożsamości pruskiej – tzw. „pruski Renesans” promowała obraz Prus jako przestrzeni kultury, racjonalizmu i oświecenia, odcinając się od ich imperialnej spuścizny. Prusy w historiografii – jak zmieniała się narracja W historiografii Prusy przeszły długą ewolucję interpretacyjną. W XIX wieku dominowała narracja heroiczna, zgodna z ideą państwa narodowego – Prusy były ukazywane jako budowniczy nowoczesnych Niemiec, bastion cywilizacji i porządku. W okresie międzywojennym i po II wojnie światowej nastąpił zwrot krytyczny – badacze zaczęli analizować negatywne aspekty pruskiego dziedzictwa, takie jak bezwzględna dyscyplina, kult siły, brak pluralizmu i militaryzm, które miały przyczynić się do sukcesu narodowego socjalizmu. Współczesne badania są znacznie bardziej zniuansowane. Historycy i socjolodzy podkreślają złożoność struktury pruskiej państwowości – wskazując na jej wpływ na rozwój nowoczesnego państwa prawa, administracji publicznej, systemu edukacji, roli urzędnika i obywatela. Prusy nie są już tylko postrzegane przez pryzmat militarnego imperium, lecz także jako laboratorium nowoczesnej państwowości. Dziś Prusy stanowią przedmiot refleksji nad rolą państwa w społeczeństwie, relacją między władzą a jednostką oraz mechanizmami legitymizacji autorytetu. Są także wyzwaniem dla współczesnej pamięci historycznej – ich symbolika, mitologia i dziedzictwo wciąż dzielą historyków, polityków i opinię publiczną. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Poznaj najbezpieczniejsze kierunki w Europie. W rankingu znalazły się też polskie miasta
Gdzie w Europie można czuć się naprawdę bezpiecznie podczas podróży? Nowy ranking pokazuje miasta, w których niski poziom przestępczości i przyjazna atmosfera sprawiają, że turyści mogą skupić się wyłącznie na odkrywaniu lokalnych atrakcji.
Spis treści: Poziom bezpieczeństwa w Europie Najbezpieczniejsze miasto w Europie Ranking najbezpieczniejszych europejskich destynacji Choć przy wyborze miejsca na wakacje zwykle kierujemy się atrakcjami, pogodą i budżetem, równie istotnym kryterium pozostaje bezpieczeństwo. Świadomość, że spędzamy czas w stosunkowo bezpiecznym mieście, sprzyja pełnemu relaksowi i czerpaniu radości z podróży. Z tego względu jedno z biur podróży przygotowało zestawienie najbezpieczniejszych destynacji turystycznych. Poziom bezpieczeństwa w Europie W mediach opublikowano właśnie ranking najbezpieczniejszych miast w Europie, przygotowany przez biuro podróży Riviera Travel. Zestawienie powstało na podstawie analizy wzrostu wskaźnika przestępczości w ciągu ostatnich pięciu lat oraz jego obecnego poziomu, co pozwoliło wyłonić łączny wynik bezpieczeństwa. Im niższy wskaźnik, tym bezpieczniejsze miasto. – Te wyniki potwierdzają, że Europa oferuje nie tylko bogactwo kultury i pięknych krajobrazów, lecz także wysoki poziom bezpieczeństwa. Od średniowiecznego uroku Dubrownika, przez imponującą panoramę Pragi, pełną wież i iglic – najbezpieczniejsze europejskie destynacje pozwalają podróżować z pełnym spokojem ducha. Mimo to warto zachować ostrożność i czujność podczas odwiedzania nowych miejsc – podkreśliła Joanne Lynn, dyrektor ds. produktów europejskich w Riviera Travel, w rozmowie z „Euronews”. Najbezpieczniejsze miasto w Europie Dubrownik, jedno z najchętniej odwiedzanych miast Chorwacji, według rankingu Riviera Travel został uznany za najbezpieczniejsze w Europie, z ogólnym wskaźnikiem bezpieczeństwa na poziomie 44,1. „Perła Adriatyku”, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, słynie z doskonale zachowanego, ufortyfikowanego Starego Miasta i unikalnej średniowiecznej architektury. Choć Dubrownik cieszy się reputacją popularnego imprezowego miejsca, poziom przestępczości pozostaje tu bardzo niski, a liczba incydentów odnotowanych w ciągu ostatnich pięciu lat jest niewielka. Nocne zwiedzanie, nawet w pojedynkę, jest tu bezpieczne – miasto sprzyja spacerom, a ulice Starego Miasta są wyjątkowo dobrze oświetlone. Jak podkreśliło Lonely Planet, Dubrownik wyróżnia silne poczucie wspólnoty i przyjazna atmosfera, która zapewnia bezpieczeństwo zarówno turystom, jak i mieszkańcom. Przestępstwa z użyciem przemocy zdarzają się rzadko, choć sporadycznie mogą wystąpić kradzieże kieszonkowe, drobne oszustwa turystyczne czy zawyżone ceny w taksówkach. A jak przestawiają się pozostałe pozycje w rankingu? Ranking najbezpieczniejszych europejskich destynacji Tallinn, z wynikiem bezpieczeństwa 55,8, zajął drugie miejsce w rankingu i jest jedną z najbezpieczniejszych stolic Europy Północnej. Jego Stare Miasto, wpisane na Listę UNESCO, uchodzi za doskonale zachowany przykład średniowiecznego miasta handlowego. Wiele osób pracujących w turystyce i usługach biegle mówi po angielsku, co ułatwia podróżnym uzyskanie pomocy. Popularne aplikacje do zamawiania przejazdów, jak Bolt, oferują opcję „Kobiety dla kobiet”, a nowoczesne usługi publiczne i system e-administracji zapewniają wysoki poziom bezpieczeństwa i łatwy dostęp do informacji. Trzecie miejsce w rankingu zajęła Warszawa, z wynikiem bezpieczeństwa 60,2. Choć w ostatnich pięciu latach odnotowano umiarkowany wzrost przestępczości, obecnie jej poziom i tak jest bardzo niski. Odbudowane po wojnie zabytkowe dzielnice oraz nowoczesna architektura przyciągają wielu turystów. Liczne patrole policji i dobrze oświetlone ulice sprawiają, że podróżni czują się bezpiecznie także nocą. Według Statista, poprawa sytuacji gospodarczej i spadek bezrobocia w Polsce dodatkowo przyczyniły się do ograniczenia przestępczości. Na czwartej pozycji na liście uplasowała się Praga z wynikiem bezpieczeństwa 60,9. Choć w ostatnich pięciu latach odnotowano tam umiarkowany wzrost przestępczości, obecny jej poziom jest bardzo niski. „Miasto stu wież” łączy wyjątkowe widoki z poczuciem bezpieczeństwa. Jak podał portal Prague Views, policja skutecznie zwalcza kradzieże kieszonkowe i inne wykroczenia, a dobry system monitoringu wspiera utrzymanie porządku. Stabilna sytuacja społeczna i czujność mieszkańców oraz turystów dodatkowo sprzyjają bezpieczeństwu. Na piątym miejscu znalazło się kolejne polskie miasto. Kraków zyskał ogólny wynik bezpieczeństwa wynoszący 64,3. Zaznaczono, że poziom przestępczości w stolicy Małopolski jest niski, choć w ostatnich pięciu latach odnotowano w niej umiarkowany wzrost. Visit Krakow dodał, że duża obecność policji w rejonach turystycznych zwiększa poczucie bezpieczeństwa i odstrasza potencjalnych sprawców. Podobnie jak Dubrownik, Kraków słynie z przyjaznego nastawienia do turystów, a Stare Miasto i inne popularne miejsca są dobrze oświetlone i tętnią życiem. Władze mają duże doświadczenie w rozwiązywaniu problemów typowych dla ruchu turystycznego, a transport publiczny pozostaje bezpieczny nawet nocą. Z kolei jako szósty został wymieniony Amsterdam. Choć w ostatnich pięciu latach w stolicy Holandii odnotowano umiarkowany wzrost przestępczości, obecnie jej poziom jest niski. Ultimate Party Experiences poinformował, że wysoki poziom zaufania do policji sprawia, że mieszkańcy i turyści chętniej zgłaszają incydenty, co pomaga ograniczać liczbę przestępstw. Liberalne podejście miasta do kwestii takich jak prostytucja czy marihuana zmniejsza ryzyko związanych z nimi wykroczeń, natomiast swobodna atmosfera, tolerancja oraz silne poczucie wspólnoty dodatkowo wpływają na bezpieczeństwo. Źródła: Euronews, Riviera Travel Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Archeolodzy odkrywają starożytną zagadkę. Przodkowie narodów ugrofińskich mogą pochodzić z Syberii
Najnowsze badanie starożytnego DNA wykazało, że Estończycy, Finowie i Węgrzy mają wspólnych przodków. Ci ludzie ponad 4500 lat temu żyli na Syberii.
Spis treści: Skąd pochodzą narody ugrofińskie? Naukowcy wyodrębnili nową grupę przodków ludów uralskich Badanie migracji przez analizę języków Badania DNA od wielu lat są coraz częściej wykorzystywane w archeologii. Dzięki analizie zachowanych fragmentów genomów sprzed tysięcy lat, naukowcy mogą dziś nie tylko śledzić migracje dawnych ludów, ale również odkrywać nieznane wcześniej związki między współczesnymi narodami a ich odległymi przodkami. Potwierdza to również najnowsza praca, opublikowana na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”. Skąd pochodzą narody ugrofińskie? Międzynarodowy zespół naukowców badał pochodzenie ludów uralskich i jenisejskich. W tym celu naukowcy przeanalizowali geny 180 osób, które zamieszkiwały północną Eurazję między mezolitem a epoką brązu, czyli w okresie od 11 tysięcy do 4 tysięcy lat temu. Uczeni dodali te osoby do bazy danych obejmującej ponad 1300 wcześniej przeanalizowanych osób i ich DNA, a następnie porównali ich genomy z genomami współczesnych ludzi. – Północnoeurazjatyckie strefy leśne i leśno-stepowe od tysiącleci utrzymywały relacje społeczno-kulturowe między ludami północy, ale znaczna część ich historii jest słabo poznana. W szczególności geneza populacji posługujących się dziś językami uralskimi i jenisejskim jest nieznana – podkreślają we wstępie do swojej pracy autorzy. Z badania wynika, że współcześni Węgrzy, Finowie i Estończycy mają korzenie syberyjskie. Ich przodkowie prawdopodobnie rozprzestrzenili się na zachód, a pochodzili od grupy ludzi zamieszkującej leśne stepy Ałtaju w Azji Środkowej i Wschodniej 4500 lat temu. Grupę tę badacze w badaniu opisali jako Jakucja LNBA. Naukowcy wyodrębnili nową grupę przodków ludów uralskich – Grupa ta po raz pierwszy rozprzestrzeniła się na zachód od dorzecza Leny około 4000 lat temu, w regionie Ałtaju i Sajanu, a także w społecznościach zachodniosyberyjskich związanych kulturą Sejma-Turbino. 16 osób z tego okresu było zróżnicowanych pod względem pochodzenia, nosząc również DNA pochodzące od indoirańskich pasterzy oraz od różnych grup łowiecko-zbierackich – wyjaśniają badacze. – Zatem zarówno transmisja kulturowa, jak i migracja odegrały kluczową rolę w fenomenie Sejma-Turbino, który przyczynił się do początkowego rozprzestrzeniania się społeczności posługujących się językiem uralskim – napisali w badaniu. Czym jest fenomen Sejma-Turbino? To określenie stosowane przez archeologów na bardzo szybkie rozprzestrzenienie się technologii metalurgicznej, stylu broni oraz kultury materialnej na ogromnym obszarze Eurazji w epoce brązu – od Syberii po Europę Wschodnią w okresie prehistorycznym. Proces ten jest udokumentowany przez szereg stanowisk archeologicznych. Badanie migracji przez analizę języków I właśnie przodkowie krajów ugrofińskich mieliby przyczynić się do tego procesu. Jak jednak naukowcy odkryli te korzenie? Naukowcy zidentyfikowali nowo wyodrębnioną grupę Jakucja LNBA dzięki badaniom kości ludzi, którzy żyli na Syberii między 4500 a 3200 lat temu. – Mogli oni należeć do Ymyyachtakh, starożytnej kultury w północno-wschodniej Syberii, która wytwarzała ceramikę, posługiwała się przedmiotami z brązu i grotami strzał wykonanymi z kamienia i kości – twierdzą badacze. Już wcześniej badacze odkryli, że ceramika z kultury Ymyyachtakh rozprzestrzeniła się na południe, na stepy leśne regionu Ałtaj-Saja. Naukowcy twierdzą, że wzór DNA z Jakucji może być powiązany z prehistorycznymi kulturami uralskojęzycznymi. – Ludzie z grupy Jakucja LNBA to jedyni przodkowie z Azji Wschodniej obecni w materiale genetycznym niemal wszystkich obecnych i dawnych populacji posługujących się językiem uralskim – wyjaśnia Live Science Tian Chen Zeng, student biologii ewolucyjnej człowieka na Uniwersytecie Harvarda i jeden z autorów badania. – Najprostszym wyjaśnieniem jest to, że przodkowie tej grupy językowej rozprzestrzenili się ze wschodu na zachód wraz z językami uralskimi – dodaje Zeng. – Uważamy, że Jakucja LNBA może służyć jako doskonały punkt odniesienia dla rozprzestrzeniania się wczesnych społeczności uralskojęzycznych – zauważają badacze w swojej pracy. Co to ma zatem wspólnego z Estończykami, Finami i Węgrami? Przedstawiciele wszystkich tych trzech krajów posługują się językami ugrofińskimi, które tworzą podgrupę języków uralskich. Dzięki analizie starożytnego genomu naukowcy mogli nakreślić biologiczne tło tych języków, łącząc je z realnymi populacjami sprzed tysięcy lat. Historia Finów, Estończyków i Węgrów zaczyna się więc na dalekiej Syberii, w społecznościach łowiecko-zbierackich, które przez stepy i lasy przemierzały kontynent. Nowe badanie to kolejny element układanki prehistorycznej migracji, która ukształtowała dzisiejszą Europę. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Czy w Polsce przepłacamy za kawę? Statystyki z całej Europy
Portal Numbeo przeanalizował ceny kawy w całej Europie. W raporcie wyraźnie widać kto płaci najwięcej, kto ma największą siłę nabywczą i jak wypada Polska.
Spis treści Polska na tle Europy – spożycie i ceny kawy Gdzie najdrożej, a gdzie najtaniej? „Indeks cappuccino” – relacja cen kawy do zarobków Czy przepłacamy za kawę? Kawa kupiona w kawiarni stała się w Polsce czymś równie oczywistym, co herbata wypita w domu. A także podróże, które pokazują nam, że w niektórych krajach jest ona znacznie tańsza niż u nas. Czy to prawda i faktycznie przepłacamy za kawę? Polska na tle Europy – spożycie i ceny kawy Polacy są trzecimi największymi konsumentami kawy na wynos w Europie – przeciętny pracownik kupuje 1,77 filiżanki dziennie. Wyprzedzają nas tylko Brytyjczycy (1,96 filiżanki) i Belgowie (1,79). Pod względem ceny, Polska plasuje się pośrodku stawki – cappuccino w Warszawie kosztuje średnio 3,64 euro i jest wyraźnie droższe niż w krajach sąsiadujących (z wyjątkiem Niemiec), np. na Słowacji czy w Czechach. Mimo silnej pozycji na rynku kawowym (Polska jest piątym eksporterem kawy w Europie) ceny detaliczne są relatywnie wysokie. Przyczyną mogą być wysokie koszty najmu, podatków i prowadzenia lokali gastronomicznych. Gdzie najdrożej, a gdzie najtaniej? Najdroższe dla kawosza kraje Europy nie zaskakują. Za filiżankę cappuccino najwięcej trzeba zapłacić w Danii – 5,81 euro. Kolejne najdroższe kraje to Islandia (5,33 euro) i Szwajcaria (5,27 euro). Z kolei najtańsze cappuccino można wypić w Kosowie (1,27 euro), Ukrainie (1,36 euro) i we Włoszech (1,53 euro). Warszawa ze średnią ceną 3,64 euro lokuje się pośrodku, ale lokalnie ceny bywają tu wyższe niż w wielu krajach południowej i wschodniej Europy. „Indeks cappuccino” – relacja cen kawy do zarobków Same ceny kawy w Europie jednak nie odzwierciedlają do końca jej rzeczywistej wartości dla mieszkańców – bo zarobki potrafią się na naszym kontynencie diametralnie różnić. W Danii kawa stanowi tylko 0,004% rocznej pensji netto, we Francji 0,0106%, a na Litwie aż 0,021%. Najlepszy stosunek ceny cappuccino do zarobków notuje się we Włoszech – mieszkańcy Rzymu mogą kupić aż 1399 filiżanek za średnią pensję. Na kolejnych miejscach pod tym względem plasują się Szwajcaria, Holandia i Irlandia. Porównując siłę nabywczą, także najdroższa Dania okazuje się jedną z tańszych – ale tylko dla dobrze zarabiających mieszkańców. W krajach Europy Wschodniej ten współczynnik jest znacznie niższy, co potwierdza, że kawa na wynos jest tam mniej dostępna finansowo. Czy przepłacamy za kawę? Choć sam koszt kawy w espresso to tylko ok. 0,00009 euro (przy 9 gramach ziaren), realny koszt filiżanki obejmuje też opłaty za personel, energię, opakowania i dodatki. Średni koszt energii dla firm w UE wynosi 155,80 EUR/MWh (dane Eurostatu z 2024 r.), ale w krajach takich jak Irlandia, Chorwacja czy Węgry ceny te są znacznie wyższe, co również wpływa na ceny kawy. Źródło: Euronews Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Mljet to Chorwacja w najpiękniejszym wydaniu. Urzeka zielenią i spokojem
Mljet, znana jako „zielona wyspa”, to zdaniem wielu najpiękniejsze miejsce w Chorwacji. Zachwyca dziką przyrodą i błogim spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Na jej terenie rozciąga się park narodowy, chroniący tamtejszą przyrodę.
Spis treści: Gdzie znajduje się Mljet? Park Narodowy Mljet Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Przyroda Parku Narodowego Mljet Atrakcje wyspy Mljet Rajska wyspa niedaleko Polski? Tak, jest taka. To Mljet – ósma pod względem wielkości wyspa Adriatyku. Należy do Chorwacji, czyli bezdyskusyjnie jednej z najpopularniejszych destynacji zagranicznych wojaży Polaków. Około 75 proc. powierzchni wyspy porastają lasy, a ponad 30 proc. podlega ochronie w ramach parku narodowego. Gdzie znajduje się Mljet? Mljet, najbardziej wysunięta na południe ze wszystkich większych wysp Chorwacji, należy do Południowej Dalmacji. Jest zlokalizowana na zachód od Dubrownika i na południe od półwyspu Pelješac, od którego oddziela ją Mljetski kanal. Wyspa Mljet ma 37 km długości, a jej szerokość nie przekracza 3 km. Park Narodowy Mljet W Chorwacji nie brakuje pięknych miejsc, które cechują się wybitnymi walorami przyrodniczymi. Park Narodowy Krka, czyli cud natury w środkowej części malowniczej Dalmacji czy górski Park Przyrody Biokovo – takie przykłady można mnożyć i mnożyć. Wśród najpiękniejszych zakątków śródziemnomorskiego kraju nie można nie wymienić trzech parków narodowych, które znajdują się na wyspach. To PN Wysp Briońskich, PN Koranti i „bohater” tego artykułu – Park Narodowy Mljet. Mljet National Park obejmuje swoimi granicami północno-zachodnią część wyspy. Rozciąga się od terenu Crna klada do przylądka Goli, czyli do najdalej wysuniętego na zachód punktu. Swoimi granicami obejmuje miejscowości: Polače, Goveđari, Soline, Pristanište, Pomena. Park Narodowy Mljet został powołany 11 listopada 1960 roku. To wydarzenie śmiało można określić mianem przełomowego. Nie można bowiem nie wspomnieć, że wcześniej nie podejmowano prób objęcia ochroną oryginalnego ekosystemu na Adriatyku. Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Park Narodowy Mljet obejmuje obszar o powierzchni 5375 ha. W jego granicach znajduje się nie tylko teren w głębi wyspy, ale także pas morski o długości ok. 500 m. Krajobraz parku jest mocno pofałdowany. Tamtejsze wzgórza wapienne wznoszą się stromo i górują nad powierzchnią Adriatyku, odsłaniając bogactwo form krasowych. Obszary leśne są rozległe. Mljet jest jednym z niewielu miejsc, gdzie utrzymały się w swojej pierwotnej postaci. Jedną z największych osobliwości tamtejszej przyrody jest system słonych jezior. Przyroda Parku Narodowego Mljet Przyroda w parku jest niezwykle bujna i w wielu miejscach niemal nietknięta ręką człowieka. Ogromne zielone połacie tworzą niesamowity krajobraz i stwarzają dogodne warunki do bytowania wielu gatunkom zwierząt. Flora wyspy Mljet Do najcenniejszych skarbów parku i całej wyspy należy zaliczyć lasy sosny alpejskiej i dębu ostrolistnego. To właśnie te kompleksy należą do najbardziej nienaruszonych. Nie można zapomnieć o licznie występujących tam endemitach. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak: Centaurea ragusina (dubrovačka zečina), Anthyllis barba-jovis (Jupiterova brada), Euphorbia dendroides (drvenasta mlječika). Fauna wyspy Mljet Niegdyś świat zwierząt Mljet był bardziej zróżnicowany i liczniej reprezentowany. Zmieniło się to po 1909 roku, gdy na wyspę introdukowano mangustę małą, która miała ograniczyć tamtejszą populację węży. Udało się to osiągnąć, ale przy okazji zmniejszyła się też liczebność innych zwierząt, w tym ptaków, a mały drapieżnik zaczął tez wyrządzać szkody w gospodarstwach. Wśród ssaków dominują dziki euroazjatyckie, owce kanadyjskie i daniele zwyczajne. Wśród ptaków warto wymienić puchacza, puszczyka, syczka zwyczajnego, pustułkę zwyczajną, krogulca zwyczajnego i słowika rdzawego. Podwodny świat jest reprezentowany nie tylko przez liczne gatunki ryb, ale także przez małże i kraby. Węże zostały niemal całkowicie wytępione przez mangusty. Nie brakuje tam za to jaszczurek: zielonych, ostropyskich, murówek zwyczajnych i gekonów tureckich. Endemity wyspy Mljet Prawdziwe osobliwości kryją się w krasowych siedliskach podziemnych. We wciąż jeszcze niedokładnie zbadanych jaskiniach i jamach odkryto wiele endemicznych bezkręgowców, w tym gatunki takie jak: Pergamasus meledensis, Meledella werneri, Strouhaloniscus meledensis, Otiorrhynchus meledanus. Atrakcje wyspy Mljet Wyspa Mljet skrywa wiele wspaniałych atrakcji. Jej największym skarbem jest wspaniała przyroda, ale nie brakuje tam także ciekawych obiektów historycznych. Słone jeziora Jedną z największych ciekawostek są tamtejsze słone jeziora, które mają cechy ekosystemu morskiego i słodkowodnego. Ten osobliwy system tworzą dwa zbiorniki wodne: Wielkie Jezioro i Małe Jezioro. Wielkie Jezioro (Veliko jezero) zajmuje powierzchnię 145 ha i osiąga głębokość 46 m. Powstało w następstwie zalewania krasowego pola. Z otwartym morzem łączy się szerokim kanałem, który znajduje się w miejscu znanym jako Veliki most. Małe Jezioro (Malo jezero) znajduje się w północno-zachodniej części większego z dwóch słonych zbiorników. Łączy się z nim kanałem o długości 30 m i głębokości 50 cm, w miejscu znanym jako Mali most. Zajmuje powierzchnię 24 ha. W najgłębszym punkcie osiąga 29 m. Wyspa św. Marii i klasztor benedyktynów Niewielka Wyspa św. Marii znajduje się w centralnej części Wielkiego Jeziora. To właśnie tam swój klasztor wznieśli benedyktyni, którzy przybyli na wyspę w XII wieku. Na przestrzeni lat obiekt podlegał licznym przebudowom. Ostatnia nadała mu cechy renesansowe i gotyckie. Dwupiętrową budowlę z arkadowym korytarzem z dwóch stron otacza dziedziniec. W południowo-wschodnim narożniku muru obronnego wzniesiono wieżę obronną. Klasztor został opuszczony w 1869 roku. Gdy zakonnicy opuścili wyspę, budynek zaczął popadać w ruinę. Częściowo odnowiony, stał się siedzibą władz leśnych parku narodowego. Później działał tam hotel, który zamknięto w 1991 roku. Siedem lat później budynek został przywrócony diecezji dubrownickiej. Ruiny rzymskiego pałacu w Polače Pałac wzniesiony w III wieku miał charakter luksusowej rezydencji. Lokalizacja nie została wybrana przypadkowo. Obiekt powstał w miejscu, w którym był całkowicie odizolowany od wpływu wiatru i które zapewniało bliskość wody pitnej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.