National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-01-16T09:29:01.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: „To może być najstarszy meczet w Afryce”. Polacy odkrywają w Etiopii zaginione dziedzictwo islamu
items: „Ekspozycje będą żywe”. Muzeum Kultur Świata w Poznaniu pyta: czym jest „egzotyka”?
items: Czy alkohol przyczynił się do powstania cywilizacji? Archeolodzy na tropie
items: Co to jest etnografia? Definicja, metody badawcze i zastosowania
items: Wacław Sieroszewski to buntownik, anarchista i etnograf. Jako jeden z pierwszych badaczy opisał Koreę
items: Wyginęły w czasach dinozaurów. Malowidła ukazujące te zwierzęta odkryto w Afryce
items: Bronisław Piłsudski między Sybirem a Japonią. Zadziwiająca historia brata marszałka
items: Mniejszości etniczne w Polsce to zaledwie ułamek społeczeństwa. Jednej z nich wciąż odmawia się tego statusu
items: Przełomowy moment w kolekcjach muzeów na świecie. Znikają z nich tysiące zabytków
items: Nan Madol, czyli zagadkowe ruiny zwane „Wenecją Pacyfiku”. Obrosły niezwykłymi legendami
items: National Geographic 8/23
items: Im większy brzuch tym lepiej. Etiopscy Bodi są u siebie wzorami piękna
items: Najpiękniejsi mężczyźni świata. Reportaż z Nigru
items: Meksyk: wspólny stół w Milpa Alta. Tu dzieje się coś świętego
items: Imperialne drogi Inków. Poznaj historię dawnej potęgi
items: Zdjęcia tak piękne jak ta tradycja. Koronkowe dziedzictwo Bretanii
items: Tajemniczy Aztek. Duchowość, która "tkwi w psychice Meksyku"
items: Jak rodziły się religie? Odpowiedzi kryją starożytne miejsca kultu
items: 7 miliardów ludzi. Czy Ziemia to wytrzyma?
items: Radość jedzenia
items: Wędrówka dusz. O co chodzi w reinkarnacji?
items: Viva Basket! już za nami
items: Wikingowie
items: Nowa historia ewolucji człowieka
items: 7 Nowych Cudów Polski: Sierpc – Mazowsze w pigułce

„To może być najstarszy meczet w Afryce”. Polacy odkrywają w Etiopii zaginione dziedzictwo islamu
type: item
date: 2026-01-16T08:39:59.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: etiopia
subject: etnografia
subject: islam
subject: meczet
description: Niedaleko Aksum, kolebki państwa etiopskiego, polscy naukowcy odkrywają sekrety jednej z najbardziej niezwykłych ucieczek w historii. Badania zaczęły się od ruin zagadkowego meczetu. Czy należał do pierwszych muzułmanów szukających schronienia w Afryce?
encoded: Spis treści: Zaginiony meczet Tradycja wiecznie żywa Muzułmanie uciekają do chrześcijan Polacy wspierają lokalną społeczność Negasz jest niepozorną miejscowością leżącą przy głównej trasie łączącej stolicę regionu Tigraj, Mekelie, z Aksum, pierwszą stolicą Etiopii. Choć niewielka, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii wczesnego islamu oraz regionu. To tutaj w 615 roku Muhammad – prorok i założyciel islamu – wysłał grupę swoich towarzyszy, aby zapewnić im bezpieczeństwo przed prześladowaniami na Półwyspie Arabskim. Znaleźli schronienie wśród… chrześcijan. Właśnie w Negaszu szeroko zakrojone badania rozpoczęli naukowcy z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Kamila Kuraszkiewicza i dr Zuzanny Augustyniak. Polscy badacze pracują wspólnie z ekspertami z Mekelle University, Tigray Culture and Tourism Bureau oraz Ethiopian Heritage Authority. Zaginiony meczet Zespół skupił się na razie na ruinach starego meczetu, który znajduje się około 300 metrów od współczesnego miasta, gdzie do dziś mieszkają potomkowie muzułmanów sprzed 1400 lat oraz ich chrześcijańscy sąsiedzi. Meczet był niewielki, przypominał raczej skromny dom mieszkalny niż monumentalną świątynię. Miał zaledwie 5 metrów szerokości i 6 metrów długości. Zbudowano go z lokalnych, nieregularnych kamieni. Zamiast wysokiego minaretu posiadał jedynie mały podest dla muezzina, czyli mężczyzny pięć razy dziennie wzywającego wiernych do modlitwy. Dach wspierał się na pojedynczej drewnianej kolumnie, która do dziś stoi w jednym z prywatnych domów. Badacze odkryli też mihrab, czyli wnękę wskazującą kierunek modlitwy. Cały kompleks otaczał mur, w obrębie którego znajdowała się wydzielona przestrzeń dla kobiet. Tradycja wiecznie żywa Kiedy powstała ta budowla? Czy wznieśli ją pierwsi muzułmanie przybyli do Etiopii? Być może dalsze badania rzucą światło na to zagadnienie. – Jeszcze nie jesteśmy pewni, w którym dokładnie momencie powstał ten meczet. Początkowo prawdopodobnie modlitwy odbyw…

IMG6429sm-990ed11.jpg
width: 1500
height: 1125

„Ekspozycje będą żywe”. Muzeum Kultur Świata w Poznaniu pyta: czym jest „egzotyka”?
type: item
date: 2025-10-30T15:45:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Lifestyle
subject: Traveler
subject: Czas na egzotykę
subject: etnografia
subject: muzeum
subject: poznań
description: Kilkaset obiektów z całego świata można zobaczyć w Muzeum Kultur Świata. Nowa atrakcja turystyczna Poznania znajduje się w tajemniczym budynku, należącym niegdyś do loży masońskiej.
encoded: Muzeum Kultur Świata to tak naprawdę odnowione dawne Muzeum Etnograficzne, które należy do Muzeum Narodowego w Poznaniu. Mieści się przy ulicy Mostowej 7. Jest to dawny budynek loży masońskiej. – Kolekcja muzeum, ukazująca niezwykłe bogactwo i różnorodność kultur oraz wyrażająca szacunek i pokorę wobec ich twórców, stała się impulsem do refleksji nad nazwą instytucji. W rezultacie od 2025 roku nosi ona nazwę Muzeum Kultur Świata, która w pełni oddaje charakter zgromadzonych zbiorów – wyjaśnia kierownik Muzeum Kultur Świata, Aneta Skibińska. Oficjalne otwarcie placówki w nowej odsłonie miało miejsce pod koniec października. Dlaczego warto tam wpaść? Co to znaczy „egzotyczne”? „Muzeum i zgromadzone tu z całego świata kolekcje artefaktów – dzięki nowej koncepcji i aranżacji – czynią to miejsce jednym z najbardziej charakterystycznych i wyjątkowych punktów kulturalnych Poznania” – czytamy w komunikacie placówki. Na otwarcie placówki przygotowano dwie nowe wystawy stałe: „EXotica?” oraz „Kreacje. Stroje ludowe rysowane na miarę”. Na pierwszej można zobaczyć około 600 obiektów pozyskanych podczas naukowych wypraw i badań terenowych. Ekspozycja wpisuje się w modny ostatnio trend w muzeach etnologicznych. Chodzi o refleksję nad etyką pozyskiwania obiektów spoza Europy i dawne podejście kolonialne do niektórych społeczności rdzennych. „Naszym zadaniem jest stworzenie przestrzeni do rozmów, wymiany myśli i wiedzy, dlatego wystawa stanowi nie tylko estetyczną prezentację różnorodnych kolekcji, ale także punkt wyjścia do wielu równoległych opowieści” – wyjaśniają muzealnicy. Dlatego organizatorzy wystawy stworzyli zaskakujące zestawienia przedmiotów z m.in. Indii, Peru, Amazonii, Tybetu,, Afganistanu czy Maroko z tymi pochodzącymi z Polski. Ma to pozwolić dostrzec podobieństwa tam, gdzie zwykle widzimy różnice. Ta ekspozycja to dowód na poważne zmiany zachodzące w muzeach w ostatnim czasie. Stroje, których nie ma Druga wystawa „Kreacje. Stroje ludowe rysowane na miarę” prezentu…

DSC0974-1794f96.jpg
width: 1920
height: 1280

Czy alkohol przyczynił się do powstania cywilizacji? Archeolodzy na tropie
type: item
date: 2025-07-20T11:46:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: alkohole
subject: archeologia
subject: etnografia
subject: pradzieje
description: Alkohol znany jest od tysiącleci. Na przykład polscy archeolodzy odkryli jedne z najstarszych browarów na świecie w Egipcie. Część badaczy sądzi, że alkohol odegrał kluczową rolę w kształtowaniu cywilizacji. Teraz badacze sprawdzili tę hipotezę.
encoded: Spis treści: Alkohol motorem cywilizacji? Badania etnograficzne kluczem do rozwiązania zagadki? Alkohol jako jeden z wielu czynników Co spowodowało powstanie cywilizacji? W zależności od regionu świata scentralizowane i zhierarchizowane społeczeństwa pojawiły się w różnym okresie. Najczęściej było to związane z rozwojem rolnictwa i osiadłego trybu życia. Ale co było przyczyną, a co efektem? To jedno z najtrudniejszych pytań. Alkohol motorem cywilizacji? Naukowcy nie mają najmniejszych wątpliwości: nawet najmniejsza ilość alkoholu w organizmie jest szkodliwa. Nie zmienia to faktu, że według części badaczy ten trunek odegrał ważną rolę w powstaniu cywilizacji. Był integralną częścią wielu wczesnych cywilizacji, od starożytnej Mezopotamii i Egiptu, po starożytną Grecję, Chiny oraz imperia Majów i Inków W międzykulturowym badaniu eksperci z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku, czeskiej Akademii Nauk i Uniwersytetu w Auckland sprawdzili, w jakim stopniu spożywanie wina i piwa sprzyjało ewolucji społeczeństw ludzkich. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Humanities and Social Sciences Communications”. Badania etnograficzne kluczem do rozwiązania zagadki? Według jednej z hipotez alkohol miał ułatwiać rozwój społeczeństw złożonych, ponieważ sprzyjał tworzeniu więzów społecznych, zwiększał współpracę i wzmacniał ludzką kreatywność. Test tej hipotezy polegał na analizie 186 społeczeństw nieuprzemysłowionych, które istniały w XIX i na początku XX wieku. Aby zrozumieć związek między alkoholem a złożonością kulturową, wykorzystano modele statystyczne. Były to więc w dużej mierze badania czerpiące z danych etnologicznych. Alkohol jako jeden z wielu czynników Badanie wykazało pozytywny związek między obecnością napojów fermentowanych takich jak miód pitny, wino i piwo, a wyższym poziomem złożoności politycznej. Jednak wpływ ten był – jak napisano – „umiarkowany”. Alkohol mógł oddziaływać na złożoność polityczną. Na przykład elity polityczne mogły wyko…

Zrzut-ekranu-2025-07-18-143232-dba5da3.png
width: 1370
height: 910

Co to jest etnografia? Definicja, metody badawcze i zastosowania
type: item
date: 2025-06-07T12:32:19.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: etnografia
subject: fakty i mity
subject: nauka
description: Co to jest etnografia? To pytanie prowadzi nas do zrozumienia jednej z kluczowych metod badawczych w naukach społecznych. Etnografia pozwala na dogłębne poznanie kultur i społeczności poprzez bezpośrednią obserwację i uczestnictwo.
encoded: Spis treści: Definicja etnografii Historia etnografii Metody badawcze w etnografii Zastosowania etnografii Etnografia a inne metody badawcze Przykłady badań etnograficznych Wyzwania i etyka w badaniach etnograficznych Znani polscy etnografowie Etnografia, jako metoda badawcza, odgrywa istotną rolę w antropologii, socjologii oraz innych naukach społecznych. Poprzez bezpośrednią interakcję z obserwowanymi społecznościami, badacze mogą zgłębiać ich codzienne życie, zwyczaje i wartości. Definicja etnografii Pochodzenie terminu Słowo „etnografia” pochodzi z języka greckiego: „ethnos” oznacza „lud”, a „grapho” – „piszę”. Dosłownie tłumaczone jako „opis ludu”, termin ten odnosi się do naukowego badania i opisu kultur oraz społeczności ludzkich. Etnografia jako nauka i metoda badawcza Etnografia to dyscyplina naukowa zajmująca się całościowym opisem i analizą kultur ludowych różnych społeczności i grup etnicznych. Zakres tej nauki obejmuje teorię kultury ludowej oraz badanie poszczególnych jej dziedzin i wytworów materialnych, takich jak: obrzędy, zwyczaje, wierzenia, rzemiosło, sztuka, ubiór, język, struktury społeczne. W kontekście metodologicznym etnografia opiera się na jakościowym podejściu badawczym, którego fundamentem jest bliski kontakt z badaną grupą – często poprzez długoterminowy pobyt w terenie i obserwację uczestniczącą. Badacz nie tylko rejestruje zjawiska kulturowe, ale także próbuje zrozumieć ich znaczenie z perspektywy członków danej społeczności. Proces ten często łączy się z prowadzeniem wywiadów pogłębionych, gromadzeniem materiałów wizualnych i tworzeniem szczegółowych notatek terenowych. Etnografia nie ogranicza się wyłącznie do społeczności tradycyjnych – współczesne badania obejmują również środowiska miejskie, cyfrowe, subkultury, organizacje korporacyjne, a nawet społeczności internetowe. Coraz częściej etnografowie analizują również zmiany kulturowe wynikające z globalizacji, migracji, nowych technologii i przemian społeczno-politycznych. W ujęci…

etnografia-polska-GettyImages-1163199288-1b80dc1.jpg
width: 2121
height: 1414

Wacław Sieroszewski to buntownik, anarchista i etnograf. Jako jeden z pierwszych badaczy opisał Koreę
type: item
date: 2024-09-25T09:22:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: etnografia
subject: korea południowa
subject: nauka
subject: syberia
description: Z rosyjskiej niewoli „wykupił się”… prowadzeniem badań naukowych na Syberii. Ukazał tajemniczy świat Jakutów. Wacław Sieroszewski zasłynął również z jednego z pierwszych opisów Korei, który stworzył ponad 100 lat temu. Poznajcie tę nietuzinkową postać.
encoded: Spis treści: Wacław Sieroszewski. Barwa postać, która żyła w niespokojnych czasach Dorobek Wacława Sieroszewskiego Zaskoczenia i ciekawostki. Jak powstawał film o Sieroszewskim? Wacław Sieroszewski (1858–1945) jest nieco zapomnianym polskim działaczem niepodległościowym, ale też badaczem i etnografem Syberii i Azji. Jego sylwetkę postanowił przybliżyć podróżnik, dziennikarz, fotograf i filmowiec Marcin Jamkowski. Jest on reżyserem produkcji na temat Sieroszewskiego zatytułowanej „Korea. Klucz Dalekiego Wschodu”, którą można obejrzeć poniżej. Wacław Sieroszewski. Barwa postać, która żyła w niespokojnych czasach Sieroszewski wychował się w patriotycznej rodzinie. Jego ojciec walczył w powstaniu styczniowym w 1863 roku. Sam Wacław za przynależność do tajnych stowarzyszeniach patriotycznych został wydalony przez władze rosyjskie z gimnazjum. Później, w 1878 roku, za aktywność w ruchach socjalistycznych aresztowano go i trafił do Cytadeli Warszawskiej. Podczas buntu osadzonych miał rzucić w generała ramą okienną. Cudem uniknął za ten czyn rozstrzelania. Zesłano go na Syberię. Tam spędził wiele lat. Ożenił się w Jakutką i zainteresował lokalnymi ludami. Był jednak niespokojnym duchem. Kilkukrotnie próbował uciec z zesłania. Chciał przejść przez Alaskę do USA. Za etnograficzne opisy Syberii doceniło go Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne i dzięki temu odzyskał wolność. Wgląd w tajemnicze rytuały, które opisał w książce, uzyskał ponoć dzięki znajomości z jednym z szamanów. Uzyskał na jakiś czas wolność, ale gdy ponownie zaangażował się w działalność niepodległościową, powtórnie go aresztowano. Jednak miał poparcie rosyjskich kręgów naukowych, dzięki czemu znów odzyskał wolność. View oEmbed on the source website W latach 1903–1904 odbył wyprawę na dalekie rubieże Rosji i wyprawę naukową na Wyspy Japońskie. To był początek przygód. Na Hokkaido wspólnie z Bronisławem Piłsudskim przeprowadził badał Ajnów. W kolejnym roku odwiedził Koreę, Chiny, Cejlon i Egipt, po czym powrócił d…

NG-wystawki-Facebook-3fa554f.png
width: 1200
height: 630

Wyginęły w czasach dinozaurów. Malowidła ukazujące te zwierzęta odkryto w Afryce
type: item
date: 2024-09-19T06:42:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: archeologia
subject: etnografia
subject: malowidła naskalne
subject: paleontologia
subject: RPA
subject: sztuka
description: Masywne zwierzęta z kłami namalowano 200 lat temu na ścianie skalnej w Republice Południowej Afryki. Wyglądają jak gatunek wymarły dziesiątki milionów lat temu. Skąd o nim wiedziały lokalne społeczności?
encoded: Spis treści: Tajemnicze zwierzę z kłami Dicynodonty w sztuce naskalnej Lud San – pierwsi archeolodzy i paleontolodzy Sztuka naskalna jest skarbnicą wiedzy na temat wierzeń dawnych ludów i środowiska, w którym żyły. Najbardziej słynne są malowidła pochodzące z zachodniej Europy – Francji i Hiszpanii. Pochodzą z czasów paleolitu, mają zatem nawet kilkadziesiąt tysięcy lat. Zachowały się w jaskiniach i ukazują zwierzęta, ale też różnego rodzaju symbole. Sztuka naskalna jest fenomenem znanym na całym świecie. Ryty i malowidła są interpretowane na różne sposoby. Interesujące spostrzeżenia na temat takich obraz z Republiki Południowej Afryki opublikowano właśnie na łamach czasopisma naukowego „Plos ONE”. Tajemnicze zwierzę z kłami Prof. Julien Benoit z Uniwersytetu Witwatersrand w Johannesburgu w RPA przeanalizował malowidła naskalne wykonane na ścianie skalnej określanej Panelem Rogatego Węża. Widać na nich różne zwierzęta i inne przedstawienia. Wykonała je społeczność San w latach 1821–1835. Wśród namalowanych zwierząt znalazła się też zagadkowa postać. To istota o długim ciele z kłami skierowanymi w dół. Różni się również od słonia brakiem trąby. Na innych malowidłach są tez zwierzęta z kłami zwróconymi w górę, które znane są współcześnie Naukowiec był zdziwiony, bo nie był w stanie przypisać tego przedstawienia do żadnego żyjącego obecnie w okolicy gatunku. Było to tym bardziej zagadkowe, że malowidła mają około 200 lat. A w tym czasie w RPA nie wyginęło takie zwierzę. Co zatem lud San namalował na Panelu Rogatego Węża? Według prof. Benoita jest to dicynodont, czyli zwierzę wymarłe wraz z pojawieniem się dinozaurów. Dicynodonty były pierwszymi lądowymi zwierzętami roślinożernymi, które zamieszkiwały całą Ziemię. Jeśli lokalne społeczności nie mogły stanąć z nimi twarzą w twarz, to skąd wiedziały o ich istnieniu? Na te pytania należało poszukać odpowiedzi. Dicynodonty w sztuce naskalnej Dicydonty zostały odkryte i opisane przez angielskiego naukowca, sir Richarda Owena…

NG-wystawki-Facebook-1b16ec6.png
width: 1200
height: 630

Bronisław Piłsudski między Sybirem a Japonią. Zadziwiająca historia brata marszałka
type: item
date: 2024-07-28T06:29:04.000Z
creator: Sławomir Borkowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: daleki wschód
subject: Edukacja
subject: etnografia
subject: japonia
subject: plemiona
subject: rosja
description: Bronisław Piłsudski najpierw skazany został na śmierć, a potem na etnografię. W pewnym sensie, bo gdyby nie zesłanie na Sachalin, z pewnością nigdy by nie pomyślał o badaniu Ajnów. Może nawet nie byłby świadomy istnienia tego ludu. Tymczasem właśnie dzięki niemu zapisał się w historii, a japońskie dzieci uczą się o nim w szkołach.
encoded: W tym artykule: Na Dzikim Wschodzie Narodziny fascynacji Pionierski badacz i społecznik Wałki Bronisława Piłsudskiego Górale jak Ajnowie Wielu Polaków zesłanych na Syberię zrobiło kariery i stało się badaczami bezkresnego wschodu carskiego imperium. Wystarczy wspomnieć Jana Czerskiego, Wacława Sieroszewskiego czy Benedykta Dybowskiego. Żaden jednak nie zrósł się tak z jednym miejscem i jednym ludem, jak Bronisław Piłsudski. Urodził się w 1866 r. na Wileńszczyźnie, na dworze w Zułowie, rodzinnej posiadłości Piłsudskich. Był synem Józefa Wincentego Piłsudskiego i Marii Piłsudskiej z Billewiczów. Po pożarze dworu rodzina przeniosła się do Wilna. Tam w gimnazjum organizował samokształceniowe kółko. Na studia – prawnicze – trafił do Petersburga, na tamtejszy cieszący się renomą w całym imperium uniwersytet. Tam młody inteligent dał się porwać politycznej gorączce i wplątał w spisek przeciwko caratowi. Działał we Frakcji Terrorystycznej Narodnej Woli, m.in. wraz z bratem Lenina Aleksandrem Uljanowem. Obaj zostali w 1887 r. aresztowani i skazani na śmierć – za planowanie zabicia cara Aleksandra III. Uljanow zawisł na szubienicy. Natomiast Bronisławowi karę zamieniono na zesłanie na rosyjski Daleki Wschód. Za łaskawością carskiego aparatu represji najpewniej stały działania, a zwłaszcza pieniądze rodziny młodzieńca. Za politycznie zaangażowanie obu braci Piłsudskich (Józef Piłsudski także zamieszany był w tę sprawę, a skazano go na 5 lat zesłania) zapłaciła ona ekonomicznym upadkiem. Zmuszona była sprzedać trzy swoje majątki, w tym Zułów, m.in. po to, by sfinansować kary i starania związane z wyrokami Bronisława i Józefa. Na Dzikim Wschodzie W owym czasie Sachalin był wielką kolonią karną, do której trafiali nie tylko więźniowie polityczni, ale i kryminaliści. Tamtejszy klimat jest surowy, ciężki do zniesienia. Bronisław dotarł tam jako 21-latek, a podróż odbył statkiem, przez dwa miesiące płynąc parowcem z Odessy. Kolej transsyberyjska bowiem jeszcze wówczas nie istniała –…

bronislaw-pilsudski-fot-piotrus-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-241faef.jpg
width: 458
height: 361

Mniejszości etniczne w Polsce to zaledwie ułamek społeczeństwa. Jednej z nich wciąż odmawia się tego statusu
type: item
date: 2024-05-31T07:39:02.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: ludzie
subject: polska
subject: Społeczeństwo
description: Mniejszości etniczne w Polsce są reprezentowane przez cztery grupy, których przedstawiciele stanowią około 0,1 proc. ogółu społeczeństwa. Mimo tak skromnej reprezentacji, ludność etniczna Polski ma silne poczucie własnej kultury, a dawne tradycje wciąż jeszcze są przez nią kultywowane. Jakie mniejszości etniczne mieszkają w Polsce? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: W tym artykule: Jakie są mniejszości etniczne w Polsce? Ilu przedstawicieli mniejszości etnicznych mieszka w Polsce? Najliczniejsza mniejszość etniczna w Polsce Pozostałe mniejszości etniczne w Polsce Czy Ślązacy są mniejszością etniczną? Już w I i II Rzeczpospolitej funkcjonowały obok siebie różne grupy etniczne i to nie zmieniło się do dziś. W demokratycznym państwie przedstawiciele mniejszości mogą liczyć na skuteczniejszą niż kiedykolwiek wcześniej ochronę swoich praw. Jednak żeby te zadania mogły być realizowane, najpierw trzeba było określić zakres zainteresowanej grupy. Mniejszości etniczne, podobnie jak mniejszości narodowe w Polsce, zostały zdefiniowane i wskazane w Ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Jakie są mniejszości etniczne w Polsce? Ustawodawca wskazał, że mniejszość etniczną należy definiować jako grupę obywateli polskich, która jest mniej liczna od pozostałej części ludności, odróżnia się od pozostałych obywateli (językiem, kulturą lub tradycją) i dąży do zachowania swojej kultury. Przedstawiciele mniejszości powinni mieć świadomość własnej wspólnoty etnicznej wynikającej z uwarunkowań historycznych, przodkowie danej grupy zamieszkiwali obszar Polski od co najmniej 100 lat, a sama grupa nie powinna utożsamiać się z narodem zorganizowanym we własnym państwie. Zdaniem ustawodawcy, te kryteria spełniają cztery mniejszości: Polscy Tatarzy: Święto ofiarowania Kurban Bajram Tatarzy rozproszeni są po całym kraju. Doroczne święto zbliża ich do siebie. karaimska, łemkowska, romska, tatarska. Ilu przedstawicieli mniejszości etnicznych mieszka w Polsce? Ostatni spis ludności, przeprowadzony przez Główny Urząd Statystyczny, wskazał że mniejszości narodowe i etniczne w Polsce są reprezentowane przez 1 404 773 mieszkańców, którzy zadeklarowali przynależność narodową lub etniczną inną niż polską. Ta grupa stanowiła 3,74 proc., jednak należy podkreślić, że przedstawicieli samych mniejszości etniczn…

mniejszosci-etniczne-w-polsce-to-zaledwie-ulamek-spoleczenstwa-fot-getty-images-09d8a42.jpg
width: 1024
height: 687

Przełomowy moment w kolekcjach muzeów na świecie. Znikają z nich tysiące zabytków
type: item
date: 2024-04-30T11:28:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: muzeum
subject: muzeum etnograficzne
subject: plemiona
subject: Wolny czas
description: Tego jeszcze w historii muzealnictwa nie było. Z wielkich europejskich i amerykańskich muzeów znikają tysiące zabytków. Co się z nimi dzieje? Artefakty trafiają tam, skąd przybyły – do krajów Globalnego Południa. Ale też zdecydowanie bliżej.
encoded: W tym artykule: Kamień z Rosetty. Gdzie jest jego miejsce? Gdzie powinny znajdować się zabytki? Kradzieże na własnym podwórku Saamowie na wielkim ekranie Millennium Docs Against Gravity 2024 Od ponad 200 lat w Muzeum Brytyjskim w Londynie można podziwiać niezwykły zabytek. Jest to kamień z Rosetty. W 1799 roku odkryli go francuscy żołnierze armii Napoleona Bonapartego w Delcie Nilu. Kampania Francuzów w kraju faraonów okazała się jednak porażką. Zabytek ten ostatecznie trafił więc do zwycięzców – Anglików i ich stolicy, Londynu. Kamień z Rosetty. Gdzie jest jego miejsce? Jest to unikatowy artefakt w postaci kamiennej steli, na której wyryto ten sam tekst w dwóch językach: greckim i egipskim (w zapisie hieroglificznym i demotycznym). Demotyka jest systemem zapisu języka egipskiego, który jest porównywany do stenografii. Wykształciła się na późniejszym etapie historii. O jego powrót do Egiptu od wielu lat walczy archeolog dr Zahii Hawass, były szef Najwyższej Rady Starożytności i minister resortu odpowiadającego za dziedzictwo kraju. Najciekawsze muzea w Polsce. Już nie musisz szukać! Najciekawsze muzea w Polsce udowadniają, że dzięki różnorodności i niebanalnemu podejściu do tematu potrafią przyciągnąć tłumy zwiedzających. Na które z nich szczególnie warto zwróc... Naukowiec dąży do repatriacji również innych artefaktów skradzionych z Egiptu. We wrześniu 2023 roku pod petycją dotyczącą zwrotu z kamienia z Rosetty podpisało się 200 tysięcy osób. Na Muzeum Brytyjskim nie zrobiło to jednak większego wrażenia. Zabytek nadal jest w Londynie. Gdzie powinny znajdować się zabytki? To tylko jeden z tysięcy przykładów. W czasach kolonialnych, czyli od okresu wielkich odkryć geograficznych do połowy XX wieku, Europejczycy i Amerykanie z samego Bliskiego Wschodu wywieźli tysiące bezcennych zabytków. Czy było to zgodne z prawem? W papierach czasami tak, ale potęgi kolonialne sprawowały tam władzę autorytarną, więc trudno tu mówić o legalności czy sprawiedliwości. Z tego powodu wi…

przelomowy-moment-w-muzeach-na-swiecie-znikaja-z-nich-tysiace-zabytkow-fot-anton-ivanov-shutterstock-2f4d61e.jpg
width: 1000
height: 666

Nan Madol, czyli zagadkowe ruiny zwane „Wenecją Pacyfiku”. Obrosły niezwykłymi legendami
type: item
date: 2024-02-17T09:01:32.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: etnografia
subject: historia
subject: oceania
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Wolny czas
description: Na ponad stu sztucznie wykonanych wysepkach w Mikronezji do dzisiaj widoczne są relikty po zapomnianej kulturze. To Nan Madol. Jednym z jej pierwszych badaczy był Polak.
encoded: W tym artykule: Nan Madol – bardzo cenne dziedzictwo historii Nan Madol – kiedy i dlaczego powstało? Polski wątek badań Nan Madol Teorie dotyczące zaginionego lądu Nan Madol – „Wenecja Mikronezji” Nan Madol znajduje się na liście tych miejsc, które owianą są tajemnicą. To ruiny w dość odosobnionej części świata jaką jest Oceania. Co wiemy o Nan Madol dziś? Nan Madol – bardzo cenne dziedzictwo historii Nan Madol tak naprawdę nie jest jednym miejscem, ale około 100 wysepkami rozsianymi na wschód od wyspy Pohnpei w Mikronezji na Pacyfiku. Jest to stanowisko archeologiczne w postaci opuszczonego miasta. Nie jest to jednak typowa osada. Wysepki wyniesione w sztuczny sposób. Obłożono je ścianami z bloków bazaltowych i koralowców. Było to olbrzymie przedsięwzięcie. Szacuje się, że przemieszczono od 500 000 do 750 000 ton materiałów budowlanych z różnych odległości. Na wysepkach archeolodzy odkryli narzędzia i ozdoby z muszli oraz naczynia ceramiczne. Nan Madol – kiedy i dlaczego powstało? Z badań naukowców wynika, że Nan Madol funkcjonowało w latach 1200-1500 n.e., ale działalność budowlana w ograniczonym zakresie rozpoczęła się już w VI wieku. Z kamienia wykonano pałace, świątynie, grobowce i domostwa. Było to centrum ceremonialne dynastii Saudeleur. Zaczęło chylić się ku upadkowi w początkach XVI wieku. Budową zajmowała się populacja około 25-30 tysięcy osób. Na samych wyspach mieszkało pewnie około 1000 osób. Co było powodem opuszczenia Nan Madol? Wysepki nie były samowystarczalne. Pełniły rolę swego rodzaju świątyń na wyspach, które były wręcz miniaturowe. Bez pomocy z zewnątrz, dostarczania żywności i zapasów, mieszkanie na nich nie było możliwe. Musiało zatem dojść do jakiegoś rozprzężenia władzy na Pohnpei, pobliskiej większej wyspie, która nadawała się do zamieszkania i pozyskiwania żywności. W 2016 roku Nan Madol trafiło na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jedyny wpis z obszaru Mikronezji. – Ogromna skala budowli, ich wyrafinowanie techniczne i koncentracja…

nan-madol-czyli-zagadkowe-ruiny-zwane-wenecja-pacyfiku-obrosly-niezwyklymi-legendami-a2b70cd.jpg
width: 1000
height: 667

National Geographic 8/23
type: item
date: 2023-07-20T14:16:06.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Magazyn
subject: National Geographic
subject: czad
subject: etnografia
subject: Kosmetyki
subject: Lifestyle
subject: plemiona
subject: Sport
subject: Travel
subject: Uroda
subject: Wolny czas
description: Bez wyjścia. Co się stało z członkami zaginionej arktycznej ekspedycji?
encoded: Nietrudno jest pisać o swoich bohaterach. Zapytany o własnych, bez wahania pomyślałem o Robercie Pearym, Edmundzie Hillarym oraz Wandzie Rutkiewicz. Robert Peary zapisał się w historii jako pierwszy człowiek na biegunie północnym. Jego triumf obrazuje nieustające dążenie ludzkości do wiedzy i pogoń za pozornie nieosiągalnym. Imię sir Edmunda Hillary’ego na zawsze splotło się z wysokimi ścianami Mount Everestu. Wejście na najwyższy szczyt na Ziemi wraz z Szerpą Tenzingiem Norgayem pokazało niezwykły hart ludzkiego ducha. Wanda Rutkiewicz, mimo iż sprawiała wrażenie delikatnej, cichej i nieśmiałej, była osobą bardzo ambitną, nieustępliwą i upartą. I zapewne dzięki takim właśnie cechom mogła jako pierwsza kobieta na świecie stanąć na wierzchołku K2, uznawanego za najtrudniejszą do zdobycia górę na naszym globie. To tylko troje eksploratorów, którzy swoimi śmiałymi dążeniami potrafili rozpalić zbiorowe emocje. W tym wydaniu magazynu przypominamy innego sławnego eksploratora – Johna Franklina. Jemu nie było dane zakosztować sukcesu, czyli znaleźć Przejście Północno-Zachodnie z Atlantyku na Pacyfik. Tu emocje budzi fakt, że ekspedycja Franklina w pewnym sensie rozpłynęła się w lodach Arktyki. Blisko 180 lat później jej tajemnica nadal fascynuje wielu ludzi. My relacjonujemy wyprawę, która próbuje odsłonić dramatyczny przebieg tamtych wydarzeń. W niniejszym numerze oprócz tajemnic Arktyki proponujemy jeszcze m.in. sekrety egipskiej mumifikacji i podziwianie piękna niezwykłych form życia, jakimi są śluzowce. Życzę przyjemnej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści PORTFOLIO Życie kropli wody Gołym okiem raczej ich nie dostrzeżesz, ale tam są. To zadziwiające, ile maleńkich, przyciągających wzrok stworzeń można znaleźć w pojedynczej kropli morskiej wody. Zdjęcia A. Fitor | s. 8 PONADTO Szybki błysk radiowy Psitakozaur REPORTAŻE Bez wyjścia Próba odsłonięcia tajemnic zaginionej ekspedycji wymagała wytrwałości, hartu i szczęścia. Tego ostatniego wyprawie NG nieco…

national-geographic-7-23-c488169.jpg
width: 2148
height: 3000

Im większy brzuch tym lepiej. Etiopscy Bodi są u siebie wzorami piękna
type: item
date: 2020-02-10T06:42:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etiopia
subject: etnografia
subject: otyłość
subject: podróże
subject: rzeka omo
subject: Travel
description: Im większy brzuch, tym atrakcyjniejszy kawaler – twierdzą afrykańscy Bodi. Dla zdobycia kobiecych serc tuczą się więc na potęgę.
encoded: Pokaźny brzuch to w całej niemal Afryce oznaka zdrowia, sukcesu i zamożności. Jednak członkowie plemienia Bodi z południowej Etiopii wierzą w to chyba najmocniej. Większość mężczyzn ma nadwagę, a prawdziwy wyraz temu przekonaniu dają w dorocznych obchodach Nowego Roku, który w kalendarzu Bodich przypada na przełom czerwca i lipca. Organizowana wówczas ceremonia Kael stanowi prawdziwą pochwałę otyłości. Imponujące gabaryty są efektem wymagającej „brzuchodajnej” diety, na której uczestnicy ceremonii spędzają poprzedzające pół roku. Jej podstawą jest mieszanka bydlęcej krwi, mleka i miodu. Fotograf Eric Lafforgue, który udokumentował niezwykły rytuał, przekonuje, że codzienne picie tej mikstury wymaga zdecydowania. – W czterdziestostopniowym upale krew trzeba wypić duszkiem, zanim skrzepnie – zauważa. Dietetyczny rygor w skrajnych przypadkach skutkuje nawet trzykrotnym wzrostem masy. Wszystko po to, by na czas Kael brzuch był jak największy i przerósł te, którymi chwalić się będą konkurenci. Podczas ceremonii wszyscy jej uczestnicy wysmarują się gliną i popiołem, a potem ubrani tylko w przepaski i czapki ze strusich piór będą tańczyć wokół świętego drzewa. Wydęte brzuchy i pośladki nie wywołają szyderczych uśmiechów, przeciwnie – wzbudzą wyrazy uznania. Zwłaszcza wśród kobiet, które nakłuwając je, będą sprawdzać, czy nie zostały wypełnione wodą. Wygra posiadacz brzucha o największym obwodzie. Zdobędzie szacunek rywali i damskie serca. Bez problemu znajdzie też żonę. Bodi to jedno z plemion zamieszkujących dolinę rzeki Omo na kenijsko-etiopskim pograniczu. Ten region uchodzi za prawdziwy matecznik ludzkości. Pełno tu skamieniałych szczątków przodków Homo sapiens, tutejsze plemiona prezentują zaś mozaikę bardzo starych wierzeń i zwyczajów, które przetrwały żywe aż do naszych czasów. Bodi od zawsze byli pasterzami. Dziś coraz częściej zajmują się rolnictwem, uprawiając na wydartych sawannie poletkach sorgo, kukurydzę i kawę. Głównie dzięki deszczom, których jest tu trochę…

bodi-0e7651e.jpg
width: 1979
height: 1400

Najpiękniejsi mężczyźni świata. Reportaż z Nigru
type: item
date: 2019-10-15T00:33:18.000Z
creator: Światosław Wojtkowiak
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: czad
subject: etnografia
subject: Kosmetyki
subject: Lifestyle
subject: plemiona
subject: Sport
subject: Travel
subject: Uroda
subject: Wolny czas
description: Młody mężczyzna starannie nakłada żółty podkład, rysuje czarne obwódki wokół oczu i ust, kontrastujące z białymi zębami i białkami oczu. Pionowa biała linia biegnąca przez środek twarzy podkreśla jej symetrię (asymetryczne znaczy brzydkie) i wydłuża nos – bo ładny nos to nos długi i wąski.
encoded: Twarz też musi być pociągła, a najprostszym sposobem na optyczne jej wydłużenie jest wygolenie włosów na czole. Włosy nad uszami utrefione naturalnymi olejkami dają osobliwy efekt skrzyżowania fryzur hiphopowca z Brooklynu i ortodoksyjnego chasyda. Z turbanu ze strusim piórem zwisają muszelki, kawałki skóry, monety i rozliczne amulety. Mile widziane, bo świadczące o kreatywności, są innowacje – błyszczący zamek błyskawiczny wymontowany ze starej walizki czy tarcza od zegarka Casio. Panowie z nigerskiego plemienia Wodaabe szykują się do najważniejszego święta: dorocznego konkursu piękności Gerewol (czyli „wybieranie najlepszego”). Odbywa się on jesienią, pod koniec pory deszczowej, mniej więcej w tym samym czasie, co wybory Miss World. To festiwal swatów, podczas którego kobiety dobierają sobie partnerów wyłącznie na podstawie tego, co da się zobaczyć gołym okiem (czasem nieśmiało przysłoniętym jedną dłonią). Powierzchowność, fizyczne piękno jest dla nomadów Wodaabe z rodziny Fulani najwyższą wartością, która określa człowieka i decyduje o jego istnieniu. W ich języku fulfulde słowa „być” i „być pięknym” są niezwykle sobie bliskie – jeśli ktoś lub coś piękne nie jest, właściwie nie istnieje lub istnieć nie powinno. Wodaabe na „piękny” mówią wodi, zaś woodi oznacza „jest, istnieje”. Przeciwieństwo piękna to wodde, natomiast woodde to „coś, co powinno zniknąć”. Przygotowanie perfekcyjnego makijażu jest czasochłonne i wymaga wielkiego zaangażowania. Po żółty barwnik mężczyźni wędrują na górę w okolicach Jongoori na północ od Malbazy w centralnym Nigrze. Przemierzają, bagatela, 700 km w jedną stronę przez pozbawiony ludzkich osad busz. Czarny barwnik jest łatwiejszy do zdobycia. Niektórzy Wodaabe z charakterystyczną dla tego niepiśmiennego ludu fantazją mówią, że pozyskują go z pewnego gatunku ptaka żyjącego w buszu, by podczas konkursu wydawać z siebie dźwięki naśladujące jego śpiew. Inni twierdzą, że jego źródłem są toksyczne wnętrza baterii albo sproszkowana skóra kam…

wodaabe-2a74edf.jpeg
width: 940
height: 662

Meksyk: wspólny stół w Milpa Alta. Tu dzieje się coś świętego
type: item
date: 2019-07-24T07:55:00.000Z
creator: Victoria Pope
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: Kuchnia
subject: meksyk
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Co roku, od lat, ludność Milpa Alta w Meksyku przygotowuje przed świętami Bożego Narodzenia ucztę, której obfitość wydaje się być efektem cudu.
encoded: 60 tys. tamali (ciasto z mąki kukurydzianej z nadzieniem owinięte liściem kukurydzy, gotowane na parze), blisko 2 tys. litrów gorącej czekolady, czyli ilość wystarczająca do nakarmienia tysięcy uczestników fiesty. To wszystko przygotowywane jest w niecały tydzień. Nakarmienie tłumów to nieprosta sprawa. – Mam mnóstwo roboty – rzuca Virginia Meza Torres, dając znać, że nie ma czasu na gadanie. W białej bluzce z piki wygląda schludnie, jest energiczna i zdecydowana. Obok na patio stoi jej mąż, Fermín Lara Jiménez, równie porządnie ubrany, w białą koszulkę polo i szarą kamizelkę. Virginia i Fermín są mistrzami ceremonii. Zostali wybrani na organizatorów dorocznej pielgrzymki do sanktuarium Chalma, które znajduje się blisko 100 km stąd. Na ten zaszczyt czekali 14 lat. Fiesta nazywa się La Rejunta, co można przetłumaczyć jako „zgromadzenie”. Jej zadaniem jest przygotowanie pątników do drogi, wprowadzenie w odpowiedni nastrój. 20 tys. osób – mężczyzn, kobiet, dzieci – idzie pieszo z Milpa Alta przez góry, do świętej od niepamiętnych czasów jaskini, w której stoi pociemniały ze starości naturalnych rozmiarów posąg Jezusa, El Señor de Chalma. Tu jeszcze przed hiszpańską konkwistą czczono bóstwo rozporządzające magicznymi mocami. Gdy przybyli misjonarze, w jaskini pojawił się Jezus. Ogłoszono cud – i Chalma stała się ośrodkiem katolickiego kultu. Zaczęli tu ściągać ludzie z całego Meksyku. Z Milpa Alta wyruszają pieszo co roku 3 stycznia. La Rejunta to zapłata dla tych wszystkich, którzy ofiarowali na rzecz imprezy pieniądze, dary albo tylko swój czas. Virginia idzie do urzędu, żeby dostać pozwolenie na procesję ze świętymi obrazami, które przybędą do ich domu w niedzielę. Fermín jedzie swoją czarną furgonetką na wieś, po suszoną indiańską kukurydzę, która zostanie zmielona i posłuży jako składnik atole – sezonowego napoju kukurydzianego z czekoladą, cynamonem i wanilią. Dla przeciętnego Meksykanina jest on symbolem dzieciństwa i Bożego Narodzenia. Każdy kolejny etap La Reju…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/9cea48b74a827556f2676ef5ae7686ed4ddd75e0-4a07af3.jpeg
width: 1536
height: 1025

Imperialne drogi Inków. Poznaj historię dawnej potęgi
type: item
date: 2019-05-20T08:18:00.000Z
creator: Heather Pringle
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: etnografia
subject: Kuchnia
subject: Kultura
subject: machu picchu
subject: natura
subject: odkrycia
subject: paleontologia
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Plac na wyspie Taquile na wielkim jeziorze Titicaca, w jego części należącej do Peru. Setki ludzi stoją w milczeniu, podczas gdy ksiądz odprawia nabożeństwo. Mieszkańcy Taquile to w dużej części potomkowie przybyłych tu ponad 500 lat temu Inków, którzy żyją podobnie jak ich przodkowie. Noszą kolorowe tradycyjne stroje, mówią w keczua, dawnym języku Inków, i uprawiają pola tymi samymi metodami. W dni świąteczne spotykają się na głównym placu miejscowości i tańczą przy muzyce drewnianych piszczałek i bębnów.
encoded: Plac na wyspie Taquile na wielkim jeziorze Titicaca, w jego części należącej do Peru. Setki ludzi stoją w milczeniu, podczas gdy ksiądz odprawia nabożeństwo. Mieszkańcy Taquile to w dużej części potomkowie przybyłych tu ponad 500 lat temu Inków, którzy żyją podobnie jak ich przodkowie. Noszą kolorowe tradycyjne stroje, mówią w keczua, dawnym języku Inków, i uprawiają pola tymi samymi metodami. W dni świąteczne spotykają się na głównym placu miejscowości i tańczą przy muzyce drewnianych piszczałek i bębnów. Dzisiaj, w pogodne letnie popołudnie, stoję na uboczu i przyglądam się, jak świętują fiestę Santiago, czyli dzień św. Jakuba. W czasach Inków byłoby to święto Illapy, boga piorunów. Kiedy nabożeństwo zbliża się do końca, czterej na czarno ubrani mężczyźni podnoszą drewnianą lektykę z polichromowaną figurą Santiago. Podążają za księdzem w niewielkiej procesji, pokazując świętego wszystkim obecnym na placu – Inkowie tak samo obnosili na ramionach mumie swoich czczonych królów. Ich imiona wciąż brzmią władczo, choć potęga imperium przeminęła wieki temu: Viracocha Inka (Król Bóg Stwórca), Huascar Inka (Król Złotego Łańcucha) czy Pachacutec Inka Yupan-qui (Ten, Który Zmienia Świat). Oni rzeczywiście zmieniali świat. Odkąd w XIII w. pojawiła się na arenie dziejów w dolinie Cuzco (dziś w Peru), królewska dynastia Inków uwodziła, przekupywała, zastraszała i podbijała swoich sąsiadów, aż w końcu stworzyła największe imperium Nowego Świata ery przedkolumbijskiej. Naukowcy o życiu królów Inków wiedzieli niewiele, jeśli nie liczyć wyidealizowanych opowieści, które dostojnicy inkascy przedstawiali hiszpańskim konkwistadorom. W przeciwieństwie do Majów Inkowie nie mieli pisma hieroglificznego, nie zachowały się też żadne portrety ich władców. Cuzco, królewska stolica, szybko wpadła w ręce najeźdźców, którzy zrównali ją z ziemią. Na ruinach wyrosło hiszpańskie kolonialne miasto, grzebiąc inkaską przeszłość. Z kolei na początku lat 80. XX w. w peruwiańskich Andach wybuchły niepok…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/4e46923fbf35d57c6ab75004f03fbc7b6369f611-383dede.jpeg
width: 714
height: 476

Zdjęcia tak piękne jak ta tradycja. Koronkowe dziedzictwo Bretanii
type: item
date: 2019-03-01T07:02:00.000Z
creator: Amanda Fiegl
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: moda
subject: Travel
subject: Uroda
description: Wioski w północno-zachodniej Francji były niegdyś znane z wyjątkowych nakryć głowy i strojów. Dzisiaj tę tradycję kontynuuje młode pokolenie Bretonek.
encoded: Wydostanie się z małolitrażowego samochodu nie jest proste, zwłaszcza dla kogoś, kto ma 90 lat, a na głowie kapelusz o wysokości 33 cm. Mimo to Marie-Louise Lopéré i o trzy lata młodsza Alexia Caoudal tylne siedzenie srebrnego citroena opuszczają z niezwykłą gracją. Gospodarz wychodzi im na powitanie z uniżonym uśmiechem, jakby należały do rodziny królewskiej. Kobiety zamiast na dworze większość życia spędziły jednak w miejscowych wytwórniach konserw rybnych. Mimo to w regionie Finistère na południowo-zachodnim krańcu Bretanii Caoudal i Lopéré cieszą się statusem niemal celebryckim. Są jedynymi kobietami, które regularnie noszą tzw. coiffe, wysokie nakrycia głowy, które w tej części Francji były dawniej stałym elementem damskiej garderoby. Choć z wiekiem ich ciała skurczyły się i przygarbiły, sztywna koronka wciąż pnie się niewzruszenie po białych włosach i niczym latarnia morska informuje dumnie: „Oto ja, mieszkanka Bigouden”. ZOBACZ GALERIĘ! Istnieją dziesiątki regionalnych strojów, różniących się w zależności od wsi, okazji, na które je zakładano, i okresu w historii. Proste czepki kobiety nosiły niegdyś ze skromności i dla ochrony przed złą pogodą. W wiekach XIX i XX w. zaczęły one jednak przybierać coraz bardziej wymyślne formy i zwiększać rozmiary. Budząc powszechny zachwyt, przyciągały do Bretanii słynnych artystów, m.in. Paula Gauguina. – Coiffe dla kobiety był wówczas niczym dowód osobisty – wyjaśnia Solenn Boennec, młodszy kurator w Musée Bigouden w Pont-l’Abbé. – Nakrycie głowy określało ich tożsamość, informowało skąd pochodzą i czy są w żałobie. Do lat 50. XX w. większość młodych kobiet zarzuciła tę tradycję. Obecnie dekoracyjne czepki można zobaczyć jedynie na głowach dziewczyn z tzw. Celtyckich Kręgów, czyli zespołów tanecznych występujących podczas letnich festiwali. – Dzisiaj ta tradycja uchodzi za mniej staromodną, niż gdy byłyśmy młodsze – opowiada 20-letnia Apoline Kersaudy, od szóstego roku życia członkini jednego z klubów kultywujących tradycję…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/979fe1b616d83570f3492a99ed0c0c5a06c91b0e-902b6af.jpeg
width: 1320
height: 1005

Tajemniczy Aztek. Duchowość, która "tkwi w psychice Meksyku"
type: item
date: 2019-02-14T09:00:00.000Z
creator: Robert Draper
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: etnografia
subject: Kultura
subject: Travel
description: Na skraju Zócalo, słynnego placu w stołecznym Meksyku, obok ruin świętej piramidy Azteków znanej jako Templo Mayor odkryto szczątki zwierzęcia, być może psa albo wilka. Stworzenie nie żyło od 500 lat i leżało w ocembrowanym kamieniem szybie głębokości 2,5 m. Ten anonimowy przedstawiciel psowatych najwyraźniej wiele dla kogoś znaczył. Nosił obrożę z nefrytowych paciorków i turkusowe zatyczki w uszach, a przy jego kostkach wisiały bransoletki z małymi dzwoneczkami z czystego złota.
encoded: Zespół archeologów kierowany przez Leonarda Lópeza Lujána odkrył ten obiekt, nazwany Aristo Canine, latem 2008 r. Początkiem wykopalisk było zadziwiające znalezisko, na jakie robotnicy natrafili podczas prac przy fundamentach nowego budynku: 12-tonowy prostokątny monolit z różowawego andezytu, przełamany na cztery fragmenty. Widniała na nim hipnotyzująca podobizna bogini ziemi, życia i śmierci. Bogini przykucała do porodu, pijąc zarazem własną krew, pożerając własne dzieło. Był to trzeci płaski monolit aztecki odkryty w okolicy Templo Mayor, obok 24-tonowego Kamienia Słońca z bazaltu (odkopanego w 1790 r.) oraz ośmiotonowego Dysku Coyolxauhqui, bogini księżyca (1978 r.). Po latach metodycznych poszukiwań zespół Lópeza Lujána natrafił na umieszczone w głębokiej jamie obok monolitu niezwykłe ofiary: 21 noży z białego krzemienia pomalowanego na czerwono. Miały wyobrażać zęby i dziąsła azteckiej bogini ziemi z paszczą otwartą na przyjęcie zmarłych. Kopiąc dalej, badacze znaleźli zawiniątko z liści agawy. Skrywało kolekcję ofiarnych przebijaków z kości jaguara, używanych przez kapłanów do rozlewania własnej krwi jako podarunku dla bogów. Obok przebijaków znajdowały się bryłki kopalu – kadzidła służącego kapłanom do duchowego oczyszczenia, pióra i nefrytowe koraliki. Ku zaskoczeniu Lópeza Lujána kilka metrów pod wspomnianym zawiniątkiem znajdowała się druga ofiara, tym razem złożona w kamiennej skrzyni. Zawierała szkielety dwóch orłów przednich – symboli słońca – skierowane głowami na zachód. Wokół ptaków spoczywało 7 noży ofiarnych, z których 24 były ozdobione m.in. futrem, przypominając postrzępione lalki. Miały wyobrażać bóstwa kojarzone z zachodzącym słońcem. Do stycznia zespół odkrył w tym szybie sześć ofiar. Ostatnia z nich, znajdująca się 7 m poniżej poziomu ulicy, to ceramiczny dzban wypełniony 310 koralikami, zatyczkami do uszu i figurynkami z zielonego kamienia. Wygląda na to, że wszystkie obiekty zostały umieszczone w sposób przemyślany, tak by odtwarzać całą k…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7f5cc749a3069cf315ed5710d4c2442d4bf49450-73a5bb0.jpeg
width: 550
height: 366

Jak rodziły się religie? Odpowiedzi kryją starożytne miejsca kultu
type: item
date: 2019-02-14T04:00:00.000Z
creator: Charles Mann
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: cywilizacja
subject: Edukacja
subject: etnografia
subject: historia
subject: Kultura
subject: religie
subject: Travel
subject: turcja
description: Długo myśleliśmy, że miasta, a potem pismo i religia powstały w efekcie rozwoju rolnictwa. Ale najstarsza świątynia świata wskazuje, że cywilizację stworzyły potrzeby duchowe.
encoded: Aktorami są tłumy turystów. klimatyzowane autokary krążą po krętej drodze, by w końcu dotrzeć do grzbietu wzniesienia, gdzie zatrzymują się przed kamiennym portalem. Przewodnicy wykrzykują polecenia i wyjaśnienia, ale turyści nie zwracając na nie uwagi, gramolą się do góry. Gdy docierają na sam szczyt, otwierają szeroko usta, robiąc „o”, zupełnie jak w dowcipie rysunkowym. Przed nimi zespół kręgów złożonych z dziesiątków masywnych kamiennych słupów, opierających się wzajemnie o siebie. Stanowisko przypomina nieco Stonehenge, lecz Göbekli Tepe powstało znacznie wcześniej. I nie jest zbudowane z byle jak ociosanych bloków, ale precyzyjnie obrobionych kolumn pokrytych płaskorzeźbami zwierząt. Ten kompleks powstał 11 600 lat temu – siedem tysięcy lat przed wielką piramidą – i z pewnością jest najstarszym ze znanych nam dzieł architektury monumentalnej. W tamtych czasach większość rasy ludzkiej koczowała w małych plemiennych grupach, które żywiły się, zbierając rośliny i polując. Budowa Göbekli Tepe musiała zapewne wymagać bezprecedensowego zgromadzenia ludności w jednym miejscu. Niewiarygodne, lecz budowniczowie świątyni potrafili wyciosać, wyrzeźbić i przetransportować na odległość setek metrów głazy o wadze 16 ton, mimo że nie mieli pojazdów kołowych ani zwierząt pociągowych. Przybywający do Göbekli Tepe pielgrzymi żyli w świecie bez pisma, metali czy ceramiki. Gdy zbliżali się do świątyni od dołu, górujące nad otoczeniem kolumny musiały wydawać się im skamieniałymi olbrzymami, a zwierzęta na skale, drżące w świetle ogni – wysłannikami z duchowego świata, który ludzki umysł dopiero zaczął sobie wyobrażać. Od pierwszej chwili Klaus Schmidt wiedział, że w Göbekli Tepe spędzi masę czasu. Jesienią 1994 r. wędrował po południowo-wschodniej Turcji w poszukiwaniu nowego stanowiska archeologicznego. Największym miastem regionu jest Şanliurfa. To ośrodek nieprawdopodobnie stary – miał się w nim urodzić prorok Abraham. Schmidt szukał miejsca, przy którym Şanliurfa byłaby młoda.…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/e23eb8954b8f75fcaedc5fe7437453b4a53b5e33-f6fb83e.jpeg
width: 714
height: 476

7 miliardów ludzi. Czy Ziemia to wytrzyma?
type: item
date: 2018-07-02T09:24:00.000Z
creator: Robert Kunzig
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: Kultura
subject: Travel
subject: Zdrowie
description: Do roku 2050 liczba ludności świata ma dojść do dziewięciu miliardów.
encoded: Pora się nad tym zastanowić, bo ludzkość w roku 2011 osiągnęła okrągłą liczbę 7 mld. W nadchodzących dekadach, mimo malejącego współczynnika urodzeń, liczba ludności będzie nadal rosła, zwłaszcza w krajach ubogich. Jeśli miliardy ludzi pragnących wydostać się z biedy pójdą w ślady mieszkańców krajów zamożnych, może się okazać, że poważnie naruszą ziemskie zasoby. Jak liczebna naprawdę stanie się ludzkość? Jak będzie wyglądać Ziemia w 2045 r.? W niniejszym numerze przyjrzymy się tym pytaniom. A odpowiedzi na nie będą zależały od decyzji, które podejmuje każdy z nas. Kupiec bławatny Antonie van Leeuwenhoek z Delftu, który zapewne posłużył Janowi Vermeerowi jako długowłosy model do obrazów Astronom i Geograf, żył z handlu suknem i jedwabiami, jednak jego prawdziwą pasją były obserwacje świata w skali mikro. I w tej właśnie skali dokonał bardzo ważnego odkrycia. Choć czworo z pięciorga jego dzieci zmarło w niemowlęctwie, nie miał w planach prokreacji, gdy pewnego jesiennego dnia 1677 r. poszedł z żoną do łóżka. Przerwał więc miłosne zabiegi (nim minęło sześć uderzeń pulsu, jak napisał w sprawozdaniu dla londyńskiego stowarzyszenia naukowego Royal Society) i pospieszył do warsztatu, zabierając ze sobą próbkę. Tam przyjrzał się nasieniu przez szkło powiększające. Soczewka była maleńka, nie większa niż kropla deszczu, ale dawała powiększenie ponadstukrotne. Leeuwenhoek sam ją oszlifował (nikt inny nie umiał wytwarzać tak silnie powiększających soczewek) i zmyślnie osadził. Uczeni mężowie w Londynie wciąż starali się zweryfikować jego wcześniejsze doniesienia o obserwacjach „żyjątek” zamieszkujących tysiącami każdą kroplę jeziornej wody, a nawet wina. Kolejne doniesienie miało dotyczyć sprawy delikatnej: nasienie mężczyzny też zawiera żyjątka. Niekiedy ponad tysiąc – pisał naukowiec amator – w porcji nie większej niż ziarnko piasku. Przyciskając szkło powiększające do oka, Leeuwenhoek obserwował swoje żyjątka, jak pływają we wszystkie strony, wymachując długimi ogonkami. Sz…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/9ca8e09da0c2b50daebd1fcabc237662c0f558ef-d94cc9b.jpeg
width: 714
height: 476

Radość jedzenia
type: item
date: 2014-12-29T06:48:00.000Z
creator: Victoria Pope
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: jedzenie
description: Jemy nie tylko po to, żeby żyć. Wspólny posiłek może być sposobem na zawarcie przyjaźni, formą zalotów, wyrazem wdzięczności za to, co nas spotyka.
encoded: Wspólnota stołu to stały element dziejów człowieka. W jaskini Qesem niedaleko Tel Awiwu archeolodzy znaleźli ślady sprzed 300 tys. lat wskazujące na to, że ludzie przyrządzali tam jedzenie na ogniu i wspólnie je spożywali. Pod popiołem Wezuwiusza znaleziono okrągły bochen pieczywa z zaznaczonymi liniami do pokrojenia go w kliny jak tort. W starym jak Biblia zwrocie „łamać się chlebem” uchwycona została siła, z jaką wspólne spożywanie posiłku sprzyja tworzeniu się więzi międzyludzkich, łagodzeniu gniewu, wywoływaniu wesołości. Dzieci, naśladując zwyczaje dorosłych, uwielbiają robić babki z piasku, bawić się w proszony obiad, wymieniać smakołykami na dowód przyjaźni. Już świętowanie pierwszych urodzin nie obywa się bez tortu; skojarzenie jedzenia z miłością będzie trwało do końca życia – a w niektórych systemach wierzeń także i w życiu pozagrobowym. Przypomnijmy grupy etniczne, które kładą pokarmy na grobach bliskich, aby zmarli wiedzieli, że o nich nie zapomniano. Nawet w czasach kryzysu potrzeba świętowania nie ginie. W 1902 r. w Antarktyce, podczas wyprawy Roberta Scotta na żaglowcu Discovery, załoga przygotowała wystawny bankiet dla uczczenia dnia przesilenia zimowego. Sięgnięto do najlepszych zapasów, zarżnięto 45 owiec. Na chwilę można było zapomnieć o mrozie, ciemności, oddaleniu od domu. Po takiej kolacji stwierdziliśmy, że w Antarktyce warto żyć – zapisał Scott. Więcej o jedzeniu w kończącym nasz cykl "Głodna planeta" grudniowym wydaniu "National Geographic Polska" – do nabycia w kioskach w całym kraju.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/0cff42d5f656726ba5cd87847ad8c045e8b63c21-d29b53e.jpeg
width: 1536
height: 2305

Wędrówka dusz. O co chodzi w reinkarnacji?
type: item
date: 2014-11-04T11:50:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: buddyzm
subject: etnografia
subject: podróże
subject: religie
subject: Travel
description: Reinkarnacja jest czymś, co można by uznać za wspólny mianownik hinduistycznych wierzeń.
encoded: Hindusi, podobnie jak chrześcijanie, wierzą, że dusza jest nieśmiertelna i została stworzona na podobieństwo boga. W odróżnieniu od niego, nie jest jednak doskonała i aby się z nim połączyć, przechodzi przez kolejne, coraz wyższe wcielenia; od przedmiotu, przez postać rośliny, zwierzęcia, człowieka (i jeszcze parę wyższych). Podczas tej wędrówki – nazywanej sansarą – duch porzuca zużyte ciało tak, jak człowiek znoszoną odzież. O tym, czy kolejne wcielenie okaże się lepsze, czy gorsze, decyduje dobra lub zła karma (dobre lub złe uczynki). Ku mokszy, czyli oświeceniu Wyjście poza cykl ponownych narodzin i kolejnych wcieleń po śmierci kończy moksza, odpowiednik buddyjskiego oświecenia. Według wisznuizmu – jednego z głównych nurtów filozoficznych hinduizmu – może to nastąpić dzięki pozbyciu się materialnych pragnień. Ostateczne zjednoczenie z Absolutem, czyli bezosobowym Brahmanem, to miłosny związek indywidualnej duszy z Duszą Najwyższą. Możliwe jest dzięki jednej z trzech dróg: bhaktijodze (miłości i oddaniu), dźńajodze (zdobywaniu mądrości duchowej) lub karmajodze (bezinteresownemu działaniu). Reinkarnacja jest również podstawą filozofii buddyjskiej, choć zamiast duszy kolejnym wcieleniom podlega tu anatman (dosłownie „nie-dusza” lub „nie-ja”) zbudowana z pięciu skupisk: formy materialnej, uczuć, percepcji, mentalności oraz świadomości. O jej odrodzeniu – podobnie jak w hinduizmie – decyduje jednak prawo karmy, czyli rezultaty niezliczonych uczynków popełnianych zarówno w obecnym życiu, poprzednich wcieleniach, jak i przejściowym stanie po śmierci – tuż przed kolejnymi narodzinami. Są one jednak nieprzewidywalne, dlatego w buddyjskiej filozofii nie ma fatalizmu, z góry skazującego kogoś na gorsze wcielenie. Nikt nie może też go zbawić ani potępić, bo w tej koncepcji nie istnieje zdolny do tego bóg. Reinkarnacja w religiach świata Wiara w reinkarnację łączy nie tylko liczne odłamy hinduizmu. Znajdziemy ją m.in. w wierzeniach afrykańskich, świecie islamu (wierzą w nią …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a3a149d0a9be7041ff629d5c7a3f3e6bf3ef4384-bdd720f.jpeg
width: 878
height: 604

Viva Basket! już za nami
type: item
date: 2014-08-12T11:57:00.000Z
creator: Materiały prasowe
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: konferencja
description: Plotło się, plecie się i będzie się pleść! Plecionkarstwo od wieków stanowi część historii człowieka
encoded: Dla Serfenty jest światowym rzemiosłem i wspólnym językiem, który opowiada o naszej przeszłości i przyszłości. Konferencja „Viva Basket!” pokazała, jak istotną i różnorodną rolę pełni w życiu człowieka. 7 i 8 sierpnia 2014 roku w Cieszynie odbyła się konferencja „Viva Basket!”. Dzięki Hildigard Mufukare dowiedzieliśmy się, że w Zimbabwe, kraju, w którym stopa bezrobocia sięga 95 procent, kobiety dzięki tworzeniu koszy mogą utrzymać swoje rodziny i zapewnić edukację swym dzieciom. Organizacja Lupane Women’s Centre nie tylko dba o zbyt produktów, ale też pomaga kobietom w podniesieniu poczucia własnej wartości. Podobną rolę pełni realizowany w Ugandzie społeczny projekt Danida, m.in. przez Jette Melgren i Jana Johansena z Danii. Gaura Mancacaritadipura, doradca wiceministra kultury w Ministerstwie Edukacji i Kultury Indonezji, opowiedział o wyrobach Noken, wytwarzanych przez grupy etniczne Papui, z których część zamieszkuje w lasach, z dala od cywilizacji. Tworzone z włókien drzewnych torby, siatki, nakrycia głowy Noken zostały wpisane na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Oprócz konferencji odbył się plener artystyczny „On the border” , zapraszamy do obejrzenia jego efektów w okolicch "różowego mostu" w Cieszynie oraz w Parku im. A. Sikory w Czeskim Cieszynie, gdzie powstały instalacje duńskiego duetu Jette Mellgren i Jana Johansena, Hiszpana Carlosa Fontalesa, Żywej Architektury z Cieszyna oraz Lois Walpole z Wielkiej Brytanii. Z kolei w Zamku Cieszyn czeka na nas hiszpańska wystawa "Więcej niż kosze" Carlosa Fontalesa, a w Muzeum Śląska Cieszyńskiego wystawa Stowarzyszenia Serfenta „Niech się plecie!”. Projekt „Niech żyje kosz!/Viva Basket!” ruszył w maju 2014 i jest kontynuacją działań realizowanych przez Stowarzyszenie Serfenta. Organizacja od pięciu lat dokumentuje, popularyzuje, edukuje i podejmuje działania wspierające proces rewitalizacji plecionkarstwa. Teraz trwają badania etnograficzne w Polsce i Norwegii. Ekipa badawcza dąży do pokazania bo…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bcba4bf986808d3e33e5b0e1fba2d07c93062fb6-518730b.jpeg
width: 2736
height: 1824

Wikingowie
type: item
date: 2014-03-26T12:42:00.000Z
creator: Heather Pringle
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: archeologia
subject: etnografia
subject: grenlandia
subject: Kultura
subject: nauka
subject: odkrycia
subject: wikingowie
description: Wikingowie i rdzenni Amerykanie - spotkanie bez przelewu krwi. Przeczytaj tekst Heather Pringle i zobacz niesamowite zdjęcia, których autorem jest David Coventry
encoded: Patricia Sutherland zauważyła to od razu. Takie miękkie w dotyku, jakby puszyste. Ich kawałki znaleziono w opuszczonej osadzie na północnym cyplu Ziemi Baffina, kanadyjskiej wyspy leżącej daleko za kołem podbiegunowym. 700 lat temu przedstawiciele tubylczych plemion łowieckich ogrzewali się tu lampkami opalanymi foczym łojem. Owe miękkie sznurki zdziwiły już pewnego misjonarza w latach 80. XX w., który w pozostałościach osady wykopał ich bardzo wiele. Zrobiono je z sierści zająca polarnego wyskubywanej z futer. Różnią się bardzo od strun ze ścięgien zwierzęcych stosowanych przez tutejszych łowców-zbieraczy. Skąd się tu wzięły? Stary misjonarz nie znalazł odpowiedzi na to pytanie, więc zapakował sznurki wraz z resztą znalezisk i przesłał wszystko do Musée Canadien des Civilisations w Gatineau w Quebecu. Minęły lata. Pewnego dnia w 1999 r. Sutherland, archeolog zatrudniona w muzeum do opracowania znalezisk z obszarów polarnych, przyjrzała się sznurkom pod mikroskopem i zauważyła, że to przędza z krótkiego włosia. Tymczasem dawni myśliwi z Ziemi Baffina nie umieli ani prząść, ani tkać. Skórzaną odzież zszywali strunami otrzymanymi ze ścięgien. Skąd zatem wzięła się przędza? Sutherland zaczęło coś świtać. Parę lat wcześniej brała udział w wykopaliskach na Grenlandii, gdzie widziała podobną przędzę wygrzebaną z klepiska tkalni w osadzie wikingów. Dlatego od razu sięgnęła po telefon i zadzwoniła do koleżanki z Danii, specjalistki od wyrobów włókienniczych wikingów. Po kilku tygodniach otrzymała informację, że jej kanadyjskie sznurki nie różnią się niczym od wyrobów staroskandynawskich prządek z Grenlandii. – Oniemiałam – wspomina Sutherland. Odkrycie potwierdzało przeczucie, które nawiedzało Sutherland od lat, skłaniając do żmudnych naukowych poszukiwań. Czyżby drużyna wikingów wylądowała na brzegach Ziemi Baffina i zetknęła się z jej rdzennymi mieszkańcami? Czyżby ta przędza stanowiła klucz do zaginionego rozdziału dziejów Nowego Świata? Wikingowie w Nowym Świecie Średni…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/65560bb4e237a63445bed18cc2fe87b6b233218c-a340321.jpeg
width: 1500
height: 1000

Nowa historia ewolucji człowieka
type: item
date: 2014-03-10T10:20:00.000Z
creator: redakcjang
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: etnografia
subject: ewolucja
subject: nauka
description: Człowiek to tylko trochę doskonalsza małpa – przekonuje autor książki
encoded: Brytyjski psycholog ewolucyjny Robin Dunbar niezwykle zgrabnie prowadzi wywód o tym, skąd wziął się gatunek ludzki. Wbrew tytułowi nie dokonuje jednak przy okazji żadnej rewolucji naukowej. Zamiast tego zastanawia się, co odróżnia homo sapiens od ich najbliższych małpich kuzynów. Skąd nasza umiejętność pojmowania abstraktu, podczas gdy inne człekokształtne radzą sobie tylko z konkretem? Co stało się z naszymi przodkami – gatunkiem homo erectus? I wreszcie – co wspólnego ma ekspansja homo sapiens z nagłym zniknięciem neandertalczyków? Fakt ten jest – jak zauważa Dunbar – podejrzany, jeśli weźmiemy pod uwagę, że ta nieprzeciętnie skuteczna ewolucyjnie rasa zamieszkiwała Europę od Półwyspu Iberyjskiego na zachodzie aż po Uzbekistan i Iran na wschodzie przez większą część 300 tys. lat – nieco dłużej niż my, ludzie współcześni, dotąd w ogóle istniejemy! Cóż, jesteśmy tylko trochę doskonalszą małpą – konstatuje Brytyjczyk, wskazując równocześnie sytuacje, w których ewolucja mogła sobie poradzić z nami trochę lepiej. Opisuje, dlaczego w imię dwunożności nasi przodkowie musieli zrezygnować z chodzenia po drzewach oraz co powoduje, że narodziny dziecka są dla matki Homo sapiens tak bolesne. Książka ukazała się nakładem Copernicus Center Press.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/290c223d1ef49a28cad11da36f441f6b89ea121c-d21c36a.jpeg
width: 591
height: 907

7 Nowych Cudów Polski: Sierpc – Mazowsze w pigułce
type: item
date: 2013-02-07T07:00:00.000Z
creator: Marcin Dzierżanowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: 7 nowych cudów polski
subject: etnografia
subject: Kultura
subject: mazowsze
subject: muzeum
description: Nawet jeśli nigdy nie byliście w Sierpcu, na pewno oglądaliście tutejszy skansen. Bo to tu kręcono takie szlagiery filmowe jak Pan Tadeusz czy Ogniem i mieczem
encoded: Proszę zamknąć oczy, przenosimy się w inne czasy i do innego świata – w ten oryginalny sposób Jan Rzeszotarski, dyrektor Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, próbuje mi wytłumaczyć idee kierowanej przez siebie placówki. Posłusznie wykonuje polecenie i przekonuje się, że magia działa! Na ponad 50 ha zrekonstruowano tu całkiem spora mazowiecka wieś sprzed lat. To jeden z największych tego typu obiektów w Polsce, ale nie tylko to decyduje o jego wyjątkowości. – Zależy nam, by nie było tu martwej ekspozycji. Dlatego dbamy, by obok zagród kwitły przydomowe ogródki i sady, hodujemy też zwierzęta gospodarskie – mówi Jan Rzeszotarski. Od kilku lat w skansenie rosną stare, zapomniane juz gatunki jabłoni, grusz czy śliw. Odtworzono je specjalnie na potrzeby Sierpca w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa im. Stanisława Pieniążka w Skierniewicach. Poczuć wieś Muzeum mieści się na terenie dawnego majątku ziemskiego Bojanowo, który w drugiej połowie XIX w. założył Józef Wolibner. Decyzje o stworzeniu skansenu podjęto w połowie lat 70. ubiegłego stulecia. Ale jego złote czasy zaczęły się jakieś 10 lat temu, kiedy dzięki wsparciu samorządu województwa mazowieckiego w znacznej mierze zmienił on swoje oblicze. Odtworzono 11 budynków gospodarczych, translokowano unikatowy XVIII-wieczny kościół z Drążdżewa, odtworzono też dworski folwark. Obecnie w nowych pomieszczeniach można oglądać kolekcję rzeźby ludowej, powozy dworskie oraz wnętrza szlacheckie z przełomu XIX i XX w. Najważniejsze jednak, że dawną wieś można tu nie tylko zobaczyć, ale też poczuć. Zagrody, karczmy, kuźnia, wiatrak czy olejarnia tętnią życiem – zwłaszcza od maja do września, kiedy w niedzielę odbywają się tu pokazy dawnych prac gospodarskich. Można więc spróbować świeżo utłuczonego masła, własnoręcznie skosić kosą trawę, podpatrzeć prace wikliniarza i kowala, a nawet porozmawiać z najprawdziwszym szewcem, który zanim zaczął współpracę z muzeum, przez kilkadziesiąt lat rzeczywiście utrzymywał się z szycia butów. A tak…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bf5e89ce019340d9845703539b44998c745c077f-eae6643.jpeg
width: 1245
height: 827