National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-11T10:55:27.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Ten wulkan „sprzątał” po swojej erupcji. Nauka chce wykorzystać ten mechanizm do ochrony klimatu
items: AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
items: Pamiętasz ten wulkan? Eyjafjallajökull 15 lat temu zatrzymał świat. Czy znów może wybuchnąć?
items: Życie, które czeka na przebudzenie. Pod dnem oceanu żyją „uśpione” organizmy, które przygotowują się na powrót
items: Podwodny wulkan może wybuchnąć w każdej chwili. Naukowcy szykują się do erupcji
items: Jaki jest najgłośniejszy dźwięk, który kiedykolwiek nagrano? Nie został wywołany przez człowieka
items: Skąd się wzięła „czarna śmierć” w Europie? Nowe badanie przynosi zdumiewające wnioski i wywraca naszą wiedzę
items: „Opadała nam szczęka i napływały łzy” – tak wyglądała moja droga na wulkan Acatenango
items: Potężne wybuchy na południu Japonii: wulkan zakłóca ruch lotniczy
items: Stromboli to „latarnia Morza Śródziemnego”. Wulkan tworzący wyspę jest aktywny od tysięcy lat
items: „Każdego dnia budzę się z myślą, że wulkan może znów wybuchnąć” – tak się żyje na Stromboli
items: Tajemnicze trzęsienia ziemi na Santorynie. Naukowcy odkryli zaskakujące powiązanie
items: Czy Neapolowi grozi katastrofa? Superwulkan pod miastem staje się aktywny
items: Nie tylko lawa i dym. Co naprawdę skrywają najpotężniejsze wulkany świata?
items: Wyspy wulkaniczne są dowodem na siłę procesów, które zachodzą pod powierzchnią Ziemi
items: Topniejące lodowce a wulkany. Zaskakujące skutki zmian klimatu
items: Uciekali przed „fontanną lawy”. Tak wygląda turystyka u stóp wulkanu
items: To miejsce na Islandii zaskakuje: wulkany, maskonury i nocleg pod klifem
items: Wulkan Teide daje o sobie znać. Rośnie ryzyko erupcji na Teneryfie
items: Tlen na Ziemi to zasługa wulkanów? Nowa teoria japońskich naukowców
items: Archeolodzy odkryli zeszklony ludzki mózg. To pierwszy taki przypadek
items: Gdy słońce zniknęło, zaczęli składać w ofierze niezwykłe artefakty. To unikatowe znaleziska
items: Co się dzieje pod Yellowstone? W jednym miejscu zrobiło się szczególnie gorąco
items: Tajemnica erupcji Wezuwiusza. Odnaleziono dowody, że ponad 200 osób przeżyło wybuch wulkanu
items: W powierzchni Marsa jest wielka dziura. Naukowcy nie mają pojęcia, co znajduje się w środku

Ten wulkan „sprzątał” po swojej erupcji. Nauka chce wykorzystać ten mechanizm do ochrony klimatu
type: item
date: 2026-05-12T06:00:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: klimat
subject: metan
subject: ocieplenie klimatu
subject: wulkany
subject: zmiany klimatyczne
description: Erupcja wulkanu Hunga Tonga w 2022 roku była jednym z najpotężniejszych zjawisk tego typu w ostatnich dekadach. Analizując to wydarzenie, badacze odkryli coś, co wprawiło ich w osłupienie: wulkan zaczął „sprzątać” po sobie. Usuwał z atmosfery metan. Czy natura podsunęła nam gotowe rozwiązanie kryzysu klimatycznego?
encoded: W styczniu 2022 roku podwodny wulkan Hunga Tonga wyrzucił materiał na rekordową wysokość ponad 30, a momentami nawet 55 kilometrów. Wprowadził do stratosfery ogromne ilości pary wodnej i gazów. Gdy myślimy o erupcjach wulkanicznych stają nam przed oczami spore emisje zanieczyszczeń. W tym przypadku stało się jednak coś innego. Z badań tej erupcji, przeprowadzonych przez ekspertów z Holandii, Belgii i Hiszpanii wynika, że wulkan pomógł uprzątnąć część zanieczyszczeń metanowych, które sam uwolnił. Wnioski na ten temat opublikowano na łamach „Nature Communications”. Zagadka formaldehydu w chmurze wulkanicznej Kluczem do zrozumienia tego zjawiska stały się pomiary satelitarne wykonane przez instrument TROPOMI. Naukowcy zaobserwowali w chmurze wulkanicznej nienaturalnie wysokie stężenia formaldehydu (HCHO). Powstaje on w atmosferze jako krótkotrwały produkt pośredni podczas procesu utleniania (rozpadu) metanu. Obecność HCHO w pióropuszu wulkanicznym Hunga Tonga w 2022 roku była kluczowym dowodem na to, że metan był tam niszczony. Rekordowo wysokie stężenie formaldehydu utrzymywało się w chmurze przez ponad tydzień, co dowodzi, że proces usuwania metanu zachodził w sposób ciągły podczas przemieszczenia się pyłu nad oceanem aż do Ameryki Południowej. – Wiadomo, że wulkany emitują metan podczas erupcji, lecz dotychczas nie wiedzieliśmy, że pył wulkaniczny jest również zdolny do częściowego neutralizowania tego zanieczyszczenia – komentuje dr Maarten van Herpen z Acacia Impact Innovation BV, główny autor badania. Podobny proces odkryto w 2023 r. nad Atlantykiem. Pył z Sahary mieszał się tam z solą morską, tworząc aerozole soli żelaza. Słońce uwolniło z nich chlor, który niszczył metan w powietrzu. Mechanizm znany z Sahary zachodzi w troposferze, więc w niższej warstwie atmosfery, niż ten odkryty w związku z erupcją wulkanu. I to zaskoczyło badaczy, bo warunki fizyczne są tam zupełnie inne. Metan kontra klimat Zrozumienie naturalnych metod usuwania metanu ma kolosalne znaczen…

wulkan-cdc7237.jpg
width: 1688
height: 1125

AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
type: item
date: 2026-04-28T12:40:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: erupcja wulkanu
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pompeje
subject: pył wulkaniczny
subject: sztuczna inteligencja
subject: wezuwiusz
subject: włochy
description: Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który próbował przetrwać dwa tysiące lat temu erupcję Wezuwiusza. Biegnąc przez Pompeje, desperacko osłaniał głowę ceramicznym naczyniem. W ten sposób chronił się przed deszczem wulkanicznych odłamków. Dzięki zaawansowanej sztucznej inteligencji naukowcy zrekonstruowali jego wygląd i ostatnie chwile przed śmiercią.
encoded: Pompeje są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy Machu Picchu. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska od kilkuset lat. W 79 roku n.e. to rzymskie miasto zostało unicestwione przez wybuch Wezuwiusza – pokryła je gruba warstwa popiołów. A to dało wielką szansę archeologom – w ten sposób naturalna katastrofa na swój sposób zakonserwowała starożytną architekturę, ale także inne ślady. Nieskuteczne ucieczka Najnowsze wykopaliska ujawniły szczątki dwóch mężczyzn tuż za murami Pompejów na nekropolii Porta Stabia. Zginęli w różnych momentach erupcji. Eksperci, wśród których jest dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel, opublikowali właśnie na ten temat artykuł. Pierwsza ofiara, silnie umięśniony mężczyzna w wieku 18-20 lat, zginął prawdopodobnie drugiego dnia katastrofy. Został on uwięziony przez gwałtowną, energetyczną chmurę piroklastyczną – falę gorącego gazu i popiołu, która dotarła do Pompejów między godziną 7 a 8 rano. Przy jego stopach odnaleziono żelazne gwoździe (clavi caligarii), co sugeruje, że miał na sobie solidne, podkute sandały, typowe dla podróżnych lub legionistów. Moździerz nad głową, jak kask Druga ofiara, mężczyzna w wieku około 35 lat, zmarła kilka godzin wcześniej. Jego ciało znaleziono w pozycji skulonej, a prawa ręka wciąż zdawała się unosić ceramiczny moździerz, którym próbował osłonić głowę. Gest ten stanowi przejmujące potwierdzenie relacji Pliniusza Młodszego, który opisywał ludzi wiążących poduszki na głowach dla ochrony przed spadającymi kamieniami. Na moździerzu zachował się stempel rzemieślnika: „CN(aei) DOMITI / SALUTARIS”. Mężczyzna ten był przygotowany na dłuższą ucieczkę w ciemnościach – trzymał glinianą lampkę oliwną, miał na palcu metalowy sygnet, a przy pasie sakiewkę z dziesięcioma monetami. Sztuczna inteligencja użyta do rekonstrukcji Naukowcy postanowili wykorzystać sztuczną inteligencję do stworzenia cyfrowej rekonstrukcji mężczyzny (i jego otoczenia), który …

Foto-Vittime-San-Paolino-e-ricostruzione-IA-12-a34b22b.jpg
width: 2560
height: 1428

Pamiętasz ten wulkan? Eyjafjallajökull 15 lat temu zatrzymał świat. Czy znów może wybuchnąć?
type: item
date: 2026-03-29T09:27:45.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: islandia
subject: loty samolotem
subject: pył wulkaniczny
subject: wulkany
description: Eyjafjallajökull to jedno z tych miejsc na mapie świata, których nazwa sama w sobie stanowi wyzwanie, a jednocześnie kryje historię, która potrafi zatrzymać globalny ruch lotniczy i przyciągnąć uwagę milionów ludzi. To nie tylko islandzki wulkan, lecz także symbol potęgi natury w epoce nowoczesnych technologii. Jego erupcja w 2010 roku pokazała, jak ściśle powiązany jest współczesny świat i jak jedno zjawisko geologiczne może wpłynąć na życie całego kontynentu.
encoded: Spis treści: Geologia wulkanu Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny? Wulkan Eyjafjallajökull znajduje się w południowej części Islandii. Leży około 150 kilometrów od Reykjavíku, w sąsiedztwie innych znanych systemów wulkanicznych, w tym Katli. Jego charakterystyczną cechą jest to, że w całości ukryty jest pod lodowcem o tej samej nazwie. Gdy dochodzi do erupcji podlodowcowej, topniejący lód generuje dodatkowe ilości wody, co może prowadzić do powstawania gwałtownych powodzi glacjalnych, tzw. jökulhlaup. Islandia jako całość jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanicznie obszarów na Ziemi. Leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, czyli granicy rozchodzących się płyt tektonicznych – północnoamerykańskiej i eurazjatyckiej. To właśnie ich powolne odsuwanie się od siebie powoduje powstawanie szczelin, przez które magma może wydostawać się na powierzchnię. Eyjafjallajökull jest jednym z wulkanów powstałych w wyniku tego procesu. Sam masyw wznosi się na wysokość 1666 metrów nad poziomem morza. Choć nie jest najwyższym wulkanem Islandii, jego położenie pod lodowcem sprawia, że erupcje mają specyficzny, często gwałtowny charakter. Kontakt gorącej magmy z lodem i wodą prowadzi do intensywnych eksplozji pary wodnej, co zwiększa siłę wybuchów. Geologia wulkanu Eyjafjallajökull, którego wiek badacze określają na 800 000 lat, jest wulkanem warstwowym (stratowulkanem). Tego typu konstrukcja powstaje w wyniku kolejnych erupcji, które nie mają jednorodnego charakteru – część z nich jest efuzyjna (spokojny wypływ lawy), inne natomiast mają charakter eksplozywny. Pod lodowcem znajduje się kaldera, czyli zagłębienie powstałe w wyniku zapadnięcia się komory magmowej po jednej z wcześniejszych erupcji. Eyjafjallajökull jest zasilany przez komorę magmową, posiada otwory wentylacyjne i sieć szczelin, którymi magma może wydostawać się na powierzchnię. Warto podkreślić, że Eyjafjallajökull jest częścią większego systemu tektonicznego. W przeszłości obser…

Eyjafjallajokull-f98ee33.jpg
width: 1800
height: 1200

Życie, które czeka na przebudzenie. Pod dnem oceanu żyją „uśpione” organizmy, które przygotowują się na powrót
type: item
date: 2026-02-09T13:29:46.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: hibernacja
subject: mikroby
description: Pod powierzchnią Ziemi kryje się królestwo nieodkrytego, mikroskopijnego życia. Mieszkają tam organizmy, które potrafią spać przez setki tysięcy, a nawet miliony lat. Naukowcom wydaje się, że czekają na przebudzenie… tylko co ma je obudzić?
encoded: Istoty wewnątrzziemskie (z ang. intraterrestrials), żyjące pod skorupą Ziemi, są w stanie przetrwać nawet najtrudniejsze warunki na naszej planecie. Nie zauważają zmian pór roku, mijających lat czy tysiącleci. Naukowcy coraz śmielej badają koncepcję ewolucji życia, które może przetrwać w uśpieniu miliony lat. Czym są mikroby podpowierzchniowe? Mikroby podpowierzchniowe to mikroskopijne organizmy żyjące głęboko pod powierzchnią Ziemi. Intraterrestrials znajdziemy tak naprawdę na całym świecie – naukowcy co rusz trafiają na nie w osadach morskich znajdujących się pod dnem oceanu. Szczególnie bogata w te uśpione mikroby jest dolina ryftowa pomiędzy Amerykańską i Euroazjatycką płytą tektoniczną biegnąca przez Islandię – to w wyniku zachodzących w niej procesów obserwujemy na wyspie m.in. aktywność wulkaniczną. Istoty wewnątrzziemskie są w stanie przetrwać w ekstremalnych warunkach – całkowicie pozbawionych światła słonecznego, z ograniczonym dostępem do pożywienia i tlenu. To życie funkcjonuje w stanie niemal całkowitej bezczynności, ale wciąż pozostaje żywe. Jak to możliwe i jaki w tym cel? Nie rosną i się nie rozmnażają, a żyją miliony lat Podziemne mikroby nie rozmnażają się ani nie rosną nawet przez miliony lat. Musiały ewolucyjnie przystosować się do rodzaju „hibernacji” – biologicznego letargu, który pozwala im czekać na dogodne warunki. Naukowców fascynuje ta niezwykła zdolność. Zaobserwowali oni, że mikroorganizmy potrafią utrzymać ultraspowolniony metabolizm i wykazują zdolność do bardzo rzadkich podziałów komórkowych. To wszystko może jednak zmienić się w mgnieniu oka. Odkrył to japońsko-amerykański zespół, który wybudził mikroby uwięzione w osadach dna morskiego przez nawet 100 mln lat. Dostarczenie tlenu oraz pożywienia skutkowało wznowieniem podziałów komórkowych. Na co czekają podziemne mikroby? W przeciwieństwie do organizmów powierzchniowych, których cykl życiowy jest związany z dobowymi lub sezonowymi zmianami środowiska, mikroby z głębin mogą „czekać” …

GettyImages-505556698-4120912.jpg
width: 3264
height: 2448

Podwodny wulkan może wybuchnąć w każdej chwili. Naukowcy szykują się do erupcji
type: item
date: 2026-02-05T10:29:25.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: wulkany
description: Ukryty pod wodą wulkan Axial Seamount przygotowuje się do potężnego wybuchu. Gigant zlokalizowany około 500 kilometrów od wybrzeża Oregonu wykazuje aktywność, która według badaczy doprowadzi do erupcji jeszcze w tym roku.
encoded: Spis treści: Podwodny wulkan Erupcja nieunikniona Wulkanizm a maksimum słoneczne Wulkan Axial Seamount jest jednym z najlepiej zbadanych podwodnych wulkanów na świecie. Znajduje się na grzbiecie Juan de Fuca, w rejonie, gdzie dochodzi do rozciągania płyty tektonicznej. Dzięki takiemu położeniu odgrywa kluczową rolę w badaniach nad procesami wulkanicznymi i tektonicznymi na dnie oceanicznym. – Axial jest najaktywniejszym wulkanem na północno-wschodnim Pacyfiku, o czym być może niektórzy nie wiedzą, ponieważ jest ukryty pod oceanem – powiedział wulkanolog Bill Chadwick Jenn Chávezin w podcaście „Oregon Public Broadcasting”. Podwodny wulkan Warto podkreślić, że wulkan znajduje się w obrębie systemu grzbietów śródoceanicznych, gdzie stale tworzy się nowa skorupa oceaniczna. Axial jest tzw. wulkanem tarczowym. Charakteryzuje się rozległymi, łagodnymi zboczami zbudowanymi z bazaltowej lawy. Na szczycie wulkanu znajduje się duża kaldera o szerokości około 3 kilometrów i głębokości 100 metrów. Struktura tarczy zanurzonego szczytu wskazuje, że góra została uformowana z cienkiej warstwy lawy. Oznacza to, że erupcja wywoła jedynie pęknięcia na powierzchni, pozwalając magmie wyciekać i tworzyć nowe dno morskie. Czyli nie powinno dojść do dramatycznych wydarzeń takich jak tsunami. Jednak naukowcy monitorujący ten podwodny wulkan od 1997 roku, zaobserwowali ostatnio znaczny, dochodzący nawet do 100 epizodów dziennie, wzrost liczby trzęsień ziemi w pobliżu Axial Seamount. W dodatku wskaźnik aktywności sejsmicznej wulkanu wzrasta nieprzerwanie przez co najmniej pół roku. Dane zebrane przez Ocean Observatories Initiative Cabled Array wskazują na przyspieszony wzrost dna morskiego. Badacze przewidują się, że Axial Seamount może wybuchnąć w tym roku. Erupcja nieunikniona Zdaniem wulkanologów erupcja jest nieunikniona. Uspokajają jednak, że podwodna erupcja prawdopodobnie nie będzie stanowić zagrożenia dla ludzi. Monitorowanie wulkanu może pomóc naukowcom lepiej przewidywać bardziej ni…

Axial-Seamount-3691621.png
width: 2160
height: 1440

Jaki jest najgłośniejszy dźwięk, który kiedykolwiek nagrano? Nie został wywołany przez człowieka
type: item
date: 2025-12-13T11:14:11.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: dźwięki
subject: erupcja wulkanu
subject: hałas
subject: rekordy
subject: wulkany
description: Startujący odrzutowiec, ryk wieloryba czy impreza sąsiadów z piętra wyżej potrafią być bardzo dotkliwe, ale daleko im do najgłośniejszego dźwięku, który kiedykolwiek udało się nagrać. Erupcja wulkanu z Tonga wywołała odgłos tak potężny, że wielokrotnie okrążył on cały glob.
encoded: To nie zwierzęta czy maszyny dostarczają nowych rekordów w dziedzinie akustyki, a sam Wszechświat: wybuchy wulkaniczne czy upadki meteorytów potrafią siać spustoszenie nie tylko na powierzchni Ziemi, ale także w świecie dźwięku. Co było jednak najgłośniejsze? Najgłośniejszy dźwięk w całej historii Za najgłośniejszy zarejestrowany – a nie nagrany, to ważne w tej historii – dźwięk uważa się erupcję wulkanu Krakatau, która miała miejsce 27 sierpnia 1883 roku. Eksplozja była słyszana w promieniu ponad 4300 km – od Australii po wyspę Rodrigues na Oceanie Indyjskim. Skala tego zjawiska była tak ogromna, że relacje marynarzy oddalonych o ponad 60 km opisują pęknięcie błon bębenkowych od natężenia fali dźwiękowej. Według szacunków współczesnych naukowców wybuch osiągnął 310 dB w odległości 100 km od epicentrum, co znacząco przekracza próg bólu i wytrzymałości człowieka. Fala uderzeniowa była tak silna, że okrążyła kulę ziemską siedmiokrotnie, a zjawisko to zostało udokumentowane przez barometry na całym świecie. Trudno jednak zmierzyć dokładnie poziom dB: nie istniały wystarczająco precyzyjne instrumenty pomiarowe, co sprawia, że dane są obarczone dużym marginesem błędu. Wybuch Krakatau uwolnił energię równą 200 megatonom trotylu, wywołując nie tylko potężny huk, ale również ogromne zniszczenia oraz zmiany klimatyczne. Jest to przykład, jak naturalne zjawiska mogą osiągać poziom energetyczny niedostępny dla współczesnej technologii. Wybuch wulkanu Hunga jest najgłośniejszym nagranym dźwiękiem na świecie Krakatau wybuchł jednak dawno temu. W styczniu 2022 roku doszło do potężnej erupcji podwodnego wulkanu Hunga Tonga–Hunga Ha'apai położonego na wyspach Tonga. To niezwykle silne zjawisko wywołało nie tylko fale tsunami, ale również niespotykaną dotąd falę dźwiękową, która obiegła Ziemię wielokrotnie. Naukowcy uznali tę eksplozję za najgłośniejszy dźwięk zarejestrowany w nowoczesnej historii pomiarów. Eksplozja była na tyle silna, że dźwięk był słyszalny tysiące kilometrów od …

GettyImages-85493940-7fd37b5.jpg
width: 3000
height: 2206

Skąd się wzięła „czarna śmierć” w Europie? Nowe badanie przynosi zdumiewające wnioski i wywraca naszą wiedzę
type: item
date: 2025-12-07T11:52:04.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: badania naukowe
subject: epidemia
subject: erupcja wulkanu
subject: europa
description: Nowe badanie weryfikuje wiedzę o epidemii dżumy w XIV wieku. Okazuje się, że „czarna śmierć” prawdopodobnie miała związek z… wybuchem wulkanu. Erupcja musiała być tak silna, że wywołała krótki kryzys klimatyczny, a on z kolei – podróż dżumy do Europy.
encoded: Interdyscyplinarna analiza sugeruje, że kluczowym i pierwotnym czynnikiem odpowiedzialnym za katastrofalną epidemię dżumy w latach 40. XIV wieku mogła być erupcja wulkanu. Historyk Martin Bauch i paleoekolog Ulf Büntgen przeanalizowali dane z rdzeni lodowych, słojów drzew oraz średniowiecznych kronik. Wyłonił się z nich spójny obraz klimatycznego kryzysu, który pośrednio utorował drogę „czarnej śmierci”. Tajemnica ukryta w lodowych rdzeniach W rdzeniach lodowych wydobytych na Antarktydzie i Grenlandii, naukowcy znaleźli ślady charakterystyczne dla wielkich erupcji wulkanicznych, w warstwach datowanych na ok. 1345 rok. Widać w nich było gwałtowny wzrost poziomu siarki. Był to 18. pod względem wielkości skok siarki w ostatnich dwóch tysiącach lat. Mniejsze wzrosty z lat 1329, 1336 i 1341 wskazują na możliwą serię erupcji, jednak to wydarzenie z 1345 roku miało najbardziej dramatyczne skutki. Co znaleziono w słojach drzew? Z kolei analiza słojów drzew z ośmiu regionów Europy wykazała serię niezwykle chłodnych lat 1345–1347, szczególnie w basenie Morza Śródziemnego. Takie ochłodzenie to typowe następstwo erupcji wulkanicznej, kiedy gazy siarkowe tworzą w stratosferze odbijającą światło warstwę aerozoli. To z kolei zakłóciło wegetację i doprowadziło do nieurodzaju. Pisemne świadectwa z tego okresu mówią o zamglonym niebie, zimnych i mokrych latach oraz nieudanych żniwach. To wszystko składa się w zaskakującą, lecz logiczną całość. Dżuma znajduje podatny grunt W wyniku nieurodzaju ceny zboża gwałtownie wzrosły, a głód dotknął m.in. Hiszpanię, południową Francję, Włochy, Egipt oraz Lewant. Kryzys żywnościowy zmusił włoskie republiki morskie – Wenecję, Genuę i Pizę – do reorganizacji łańcuchów dostaw. W 1347 roku, po zniesieniu embarga handlowego z mongolską Złotą Ordą, do Włoch zaczęły napływać duże transporty zboża znad Morza Azowskiego. I to właśnie wtedy, jak pokazują najnowsze dane genetyczne i archeologiczne, pałeczka dżumy (Yersinia pestis) – najpewniej pochodząca z …

dzuma-c45bbc7.jpg
width: 1200
height: 722

„Opadała nam szczęka i napływały łzy” – tak wyglądała moja droga na wulkan Acatenango
type: item
date: 2025-11-29T07:34:04.000Z
creator: Piotr Jabłoński
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: erupcja wulkanu
subject: gwatemala
subject: trekking
subject: wulkany
description: Relacja Piotra Jabłońskiego z trekkingu na Acatenango znalazła się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
encoded: Spis treści: W krainie 37 wulkanów Trekking, który wystawia na próbę Base camp w cieniu Fuego Wschód słońca, którego nie da się zapomnieć W kraterze wulkanu Acatenango było jeszcze ciemno. Siedzieliśmy na zakurzonej ziemi i czekaliśmy. Nagle zaczął się niesamowity spektakl. Słońce zaczęło się wyłaniać. Noc powoli ustępowała, a świat pogrążony był jeszcze w delikatnym półmroku. Szarość nocy ustępowała miejsca grze świateł i cieni. Pojawiły się delikatne smugi różu i fioletu, jakby malarz zaczynał mieszać kolory na palecie nieba. Potem, coraz śmielej, wchodziły złote promienie, rozjaśniając horyzont i zamieniając go w morze barw. Po chwili sąsiedni wulkan Fuego był oświetlony. W tle kolejne. Patrzyliśmy przed siebie. Nie trzeba było nic robić. Świat budzący się do życia na tle wulkanów – to coś, czego się nie da zapomnieć. Na zmianę opadała nam szczęka i napływały do oczu łzy ze szczęścia. Takich widoków nie zapomina się nigdy. W krainie 37 wulkanów W Gwatemali jest 37 wulkanów. Najaktywniejszy z nich to Fuego, położony w niedalekiej odległości od przepięknego miasta Antigua w południowej części kraju. Erupcje Fuego można podziwiać z pobliskiego wulkanu Acatenango (3976 m n.p.m.), który jest idealną platformą widokową. Trekking, który wystawia na próbę Wejście na własną rękę teoretycznie jest możliwe, ale tę opcję odradza się ze względu na bezpieczeństwo oraz ciężar sprzętu kempingowego, który trzeba wnieść samemu. W Antigua działa wiele agencji turystycznych oferujących trekking na Acatenango. Trekkingi rozpoczynają się rano jednego dnia i kończą w południe następnego, obejmując nocleg na wysokości około 3600 m. Agencja zapewnia przewodników, transport, możliwość wypożyczenia sprzętu oraz namioty w obozowisku. Przed godziną 8 mikrobus organizatora przywiózł nas do siedziby firmy. Wypożyczyliśmy ciepłe kurtki, czapki, szaliki i rękawiczki. W pstrokatych, za dużych kurtkach bardziej przypominaliśmy ekipę kloszardów niż grupę gotową na wspinaczkę. Na początku trasy pies…

acatenango-GettyImages-511339576-5b2e315.jpg
width: 7250
height: 4839

Potężne wybuchy na południu Japonii: wulkan zakłóca ruch lotniczy
type: item
date: 2025-11-17T14:45:39.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: erupcja wulkanu
subject: japonia
subject: pył wulkaniczny
subject: wulkany
description: Japonia regeneruje się po trzech niedzielnych erupcjach wulkanu Sakurajima. Wybuch wyrzucił w powietrze tony popiołu, co zatrzymało ruch lotniczy na południu kraju. Władze ostrzegają również przed innymi szkodliwymi konsekwencjami tego zdarzenia.
encoded: Wulkan Sakurajima stanowi jeden z najbardziej monumentalnych widoków kraju ze stolicą w Tokio. Do 2025 roku ostatni wybuch miał miejsce w listopadzie 2019 roku. Wtedy to popiół wzbił się na wysokość ok. 5 kilometrów, co spowodowało liczne utrudnienia dla tamtejszej ludności. Na szczęście w żadnej z dwóch ostatnich erupcji nie doszło do żadnego zgonu. Gdzie doszło do erupcji? Wulkan Sakurajima znajduje się na trzeciej co do wielkości wyspie Japonii – Kiusiu, która ulokowana jest na samym południu kraju. Przez długie wieki, od momentu powstania, tworzył on oddzielną, niewielką wyspę w Zatoce Kagoshima. Po kilkumiesięcznym wypływie lawy, który miał miejsce podczas wielkiego trzęsienia ziemi z 1914 roku, doszło do połączenia wyspy z półwyspem Ōsumi. Od tamtej pory turyści odwiedzający południe Japonii mogą dostać się na wyspę „suchą stopą”. Jak przebiegły wybuchy? Do wybuchów doszło w niedzielę, w godzinach porannych. Pierwsza erupcja miała miejsce o godzinie 01:00 czasu lokalnego, dwie kolejne – o 02:30 i 08:50. W wyniku tych zdarzeń w powietrze zostały wyrzucone materiały piroklastyczne, takie jak popiół wulkaniczny, który wraz z dymem stworzył wysoki na 4,4 kilometra słup. Japońska Agencja Meteorologiczna (JMA) zaznacza, że chmury popiołu przesuwają się w stronę północnego wschodu, co może doprowadzić do opadów popiołu w prefekturach Kagoshima i Miyazaki. Konsekwencje erupcji Niedzielne wybuchy sprawiły, że władze prefektury Kagoshima musiały reagować na utrudnienia związane z unoszącym się w powietrzu popiołem wulkanicznym. Dym, który wzbił się na wysokość ponad 4 kilometrów, uniemożliwił ruch lotniczy w południowej części wyspy Kiusiu. Samoloty nie mogły ani lądować, ani startować z lotniska w Kagoshimie, co zmusiło władze do odwołania 30 lotów. Ponadto JMA apeluje o podjęcie szeregu środków ostrożności związanych z erupcją. Obywateli prosi się m.in. o używanie parasoli i masek oraz o ostrożną jazdę samochodem, która może być utrudniona przez wiszący w powietrzu po…

shutterstock2700402415-6512b1a.jpg
width: 8192
height: 5464

Stromboli to „latarnia Morza Śródziemnego”. Wulkan tworzący wyspę jest aktywny od tysięcy lat
type: item
date: 2025-10-05T06:31:18.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: erupcja wulkanu
subject: włochy
subject: wulkany
subject: wyspy
description: Stromboli to należąca do Włoch niewielka wyspa, którą tworzy jeden z czterech aktywnych wulkanów w tym kraju, jeden z najaktywniejszych na świecie. Niewielkie erupcje następują tam co kwadrans, a w cieniu „ognistej góry” na stałe żyje kilkaset osób. To także jedna z największych atrakcji turystycznych słonecznej Italii. Nic dziwnego. Nie ma wielu innych miejsc, gdzie można podziwiać tak spektakularny pokaz siły, drzemiącej pod powierzchnią naszej planety.
encoded: Spis treści: Ognisty kraniec Wysp Liparyjskich Wciąż bijące serce wyspy Przyroda na Stromboli Wulkaniczny spektakl Jakie inne atrakcje skrywa Stromboli? Aktywność Stromboli trwa nieprzerwanie od co najmniej 2000–5000 lat. Działalność wulkanu jest tak charakterystyczna, że na jej podstawie ukuto pojęcie erupcji strombolijskiej, która stanowi jeden z globalnych punktów odniesienia w wulkanologii. Wyróżnia się ona gwałtownymi eksplozjami rozżarzonej lawy, która zastyga w powietrzu i natychmiast opada jako bomby wulkaniczne. W ciągu dnia aktywność stożka przejawia się jako ulatniająca się z krateru struga dymu. Jednak gdy słońce znika za horyzontem, rozpoczyna się niesamowity pokaz siły natury, który ściąga na tę niewielką wyspę turystów z całego świata. Ognisty kraniec Wysp Liparyjskich Wyspy Liparyjskie to grupa siedemnastu wysp wulkanicznych na Morzu Tyrreńskim. Na dwóch z nich znajdują wciąż aktywne wulkany. Mowa o trzeciej największej w archipelagu wyspie Vulcano, gdzie przez fumarole krateru Gran Cratere wydobywają się gazy, i o mniejszej od niej wyspie Stromboli. Niewielki, bo zajmujący zaledwie 12,6 kilometra kwadratowego skrawek lądu, jest najbardziej wysuniętą na północny wschód częścią archipelagu. Wygląda niepozornie, ale w praktyce pozostaje jednym z najaktywniejszych wulkanów świata. Wyspa Stromboli jest oddalona od wybrzeży Sycylii o około 60 km, a od Neapolu – o około 240 km. Administracyjnie należy do prowincji Mesyna w regionie Sycylii. Wciąż bijące serce wyspy Tworzący wyspę stratowulkan wznosi się na wysokość 924 m n.p.m. Należy jednak podkreślić, że to, co widoczne, jest zaledwie wierzchołkiem ukrytego pod wodą kolosa. Baza tej masywnej struktury sięga bowiem na głębokość ok. 2000 m poniżej poziomu wody. To oznacza, że wyspa stanowi jedynie jedną trzecią całego wulkanu. Najbardziej charakterystycznym elementem stożka jest jego północno-zachodnie zbocze, nazywane Sciara del Fuoco. Stroma ściana powstała w wyniku gigantycznego osunięcia materiału skal…

stromboli-1a7d083.jpg
width: 1000
height: 667

„Każdego dnia budzę się z myślą, że wulkan może znów wybuchnąć” – tak się żyje na Stromboli
type: item
date: 2025-10-02T11:20:06.000Z
creator: Anna Kłossowska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: erupcja wulkanu
subject: morze śródziemne
subject: sycylia
subject: wulkany
subject: wyspy
description: Wyspa Stromboli to jedno z tych miejsc, które łączą w sobie piękno natury i żywioł nieprzewidywalności. Mieszkańcy tej niewielkiej włoskiej wyspy żyją w rytmie erupcji – na własnych zasadach i w cieniu jednego z najbardziej aktywnych wulkanów w Europie.
encoded: Spis treści: Jak wygląda życie u stóp nieprzewidywalnego wulkanu Stromboli? Historia, miłość i ewakuacja – Stromboli zaskakuje na każdym kroku Odys, Strombolinek i miecznik – czyli jak poznać Lipari na własnej skórze VIP-y, siarka i zgubiona bransoletka – jak pachnie wakacyjny relaks na Vulcano? Co warto wiedzieć o Wyspach Liparyjskich, zanim zaplanujesz podróż Jak zaplanować podróż na Stromboli – krok po kroku Codzienność na wyspie Stromboli to nie tylko bajeczne krajobrazy i bliskość Morza Tyrreńskiego. To również ciągłe nasłuchiwanie odgłosów wulkanu, którego aktywność potrafi zaskoczyć o każdej porze dnia i nocy. To jedno z najsłynniejszych miejsc wulkanicznych we Włoszech. Pomimo ryzyka, mieszkańcy nie wyobrażają sobie życia gdzie indziej. Ich podejście do natury, prostota codzienności i lokalna społeczność tworzą unikalny mikroświat, który fascynuje nie tylko podróżników, ale i naukowców. Jak wygląda życie u stóp nieprzewidywalnego wulkanu Stromboli? To właśnie wyspę Stromboli zauważam jako pierwszą z pokładu promu, który w sezonie kursuje co godzinę ze stałego lądu. W miarę jak się przybliżamy, szaro-zielona góra wynurza się majestatycznie z intensywnie szafirowego morza i z każdą chwilą potężnieje w oczach. Po chwili wydaje mi się gigantyczna – i nic dziwnego, bo wznosi się aż na 940 m n.p.m. Nad kraterem unosi się stała aureola dymu, a z oddali wyraźnie widać wyżłobioną przez lawę ścieżkę zwaną La Sciara del Fuoco, po której rozżarzony materiał skalny spływa bezpośrednio do morza. Stromboli to jeden z najaktywniejszych wulkanów na świecie – jest w stanie niemal ciągłej erupcji od ponad 2000 lat. Co 10 do 12 minut z trzech kraterów ulokowanych na szczycie wystrzeliwują eksplozje gazów i fragmentów lawy, które osiągają wysokość nawet 100 metrów. To zjawisko – zwane „erupcją stromboliańską” – nadało nazwę całemu typowi erupcji wulkanicznej. Od tych wybuchów drżą szyby i drzwi w domach rozrzuconych u podnóża wulkanu. Zastanawiam się, jak żyje się ludziom w tak …

stromboli-wyspa-GettyImages-2161901068-ad12f5e.jpg
width: 8256
height: 5504

Tajemnicze trzęsienia ziemi na Santorynie. Naukowcy odkryli zaskakujące powiązanie
type: item
date: 2025-09-28T10:15:44.000Z
creator: Robin George Andrews
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: morze egejskie
subject: natura
subject: przyroda
subject: wulkany
description: Tysiące trzęsień ziemi nawiedziły w tym roku Santoryn i pobliskie wyspy. Naukowcy odkryli, że stoją za nimi głębokie procesy magmowe, które mogą zmienić sposób, w jaki rozumiemy aktywność wulkaniczną w tym regionie.
encoded: Spis treści: Santoryn i Kolumbo: nowe odkrycie Sztuczna inteligencja kontra wulkan Nowa mapa wnętrza ziemi Wspólny system wulkanów Pod koniec stycznia coś zaczęło się poruszać pod idyllicznymi greckimi wyspami Santoryn, Amorgos i Anafi. Archipelag na Morzu Egejskim doświadczył serii ponad 28 000 trzęsień ziemi. Kilka z nich miało magnitudę powyżej 5,0. Mieszkańcy Santorynu obawiali się, że zbliża się gwałtowna erupcja wulkanu. Ku powszechnej uldze po mniej więcej miesiącu kryzys sejsmiczny wygasł bez konsekwencji. Teraz — dzięki zestawowi czujników i sztucznej inteligencji — naukowcy wskazują winowajcę. Z głębi skorupy ziemskiej gwałtownie uniosła się kurtyna magmy, która uruchomiła rój wstrząsów. Santoryn i Kolumbo: nowe odkrycie Analiza kryzysu, opublikowana 24 września w „Nature”, ujawniła też zaskakujące powiązanie Santorynu z Kolumbo — podmorskim wulkanem znajdującym się niedaleko wybrzeża. — One się ze sobą komunikują — mówi Jens Karstens, geofizyk z GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research w Kilonii, współautor badania. Zebrane informacje to dopiero drobny fragment tego, co naprawdę dzieje się w głębi. — Badacze wyciągnęli jednak coś naprawdę interesującego — mówi Isobel Yeo, wulkanolog morska z National Oceanography Centre w Southampton, która nie brała udziału w tej pracy. Naukowcy wiedzą też, że potrafią już śledzić ruch magmy pod regionem. Dzięki temu lepiej oszacują prawdopodobieństwo erupcji, gdy wyspy znów zaczną się trząść. Ta część Morza Egejskiego ma wybuchową wulkaniczną historię. Santoryn — magmowy kocioł z parą drobnych wysepek wulkanicznych wystających z zatopionego środka kaldery — jest pod tym względem niesławny. Szczególnie potężna erupcja w 1560 r. p.n.e. przyczyniła się do upadku cywilizacji. Kolumbo, ukryty pod wodą nieco ponad 6,4 km na północny wschód, też bywa kapryśny. W 1650 r. jego eksplozja wzbudziła wysokie fale tsunami i rozsiała śmiercionośną mgłę toksycznych gazów. Oba systemy są aktywne i pewnego dnia znów dadzą o sobie znać …

GettyImages-537543624-918733b.jpg
width: 5612
height: 3741

Czy Neapolowi grozi katastrofa? Superwulkan pod miastem staje się aktywny
type: item
date: 2025-09-04T09:03:06.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: neapol
subject: włochy
subject: wulkany
description: Neapol i okolice żyją w cieniu zagrożenia. Ostatnie badania pokazują, że superwulkan Campi Flegrei wykazuje oznaki przebudzenia, a włoskie władze przygotowały plan ewakuacji setek tysięcy mieszkańców.
encoded: Spis treści: Rośnie zagrożenie dla Neapolu Nie tylko Campi Flegrei zaskakuje badaczy Neapol to obok Rzymu i Mediolanu jedno z najchętniej odwiedzanych miast we Włoszech. Mało kto wie jednak, że niedaleko Neapolu znajduje się jeden z najgroźniejszych superwulkanów świata, czyli Campi Flegrei. I to właśnie przez jego aktywność w ostatnich dniach dosłownie zawrzało. Rośnie zagrożenie dla Neapolu Giuseppe Mastrolorenzo, wulkanolog z włoskiego Narodowego Instytutu Geofizyki i Wulkanologii (INGV), ostrzega, że erupcja może nastąpić w każdej chwili. – Nie można porównywać Campi Flegrei do bardziej znanych wulkanów, takich jak Etna. Ten wulkan może wybuchnąć znienacka, nawet jeśli wcześniej nie zaobserwujemy żadnych oznak deformacji gruntu czy bradyseizmu – mówi badacz cytowany przez przez serwis „The Munich Eye”. Tu warto wyjaśnić, że bradyseizm to bardzo powolne ruchy sejsmiczne, które mogą unosić powierzchnię terenu. Obecnie ziemia w rejonie Pozzuoli, miasteczka położonego zaledwie 14 km od Neapolu, podnosi się w tempie 3 centymetrów miesięcznie. To powoduje m.in. wysychanie basenów portowych. Lokalne władze opracowały już plany ewakuacji nawet pół miliona osób w ciągu 72 godzin. Większość ekspertów uważa, że zagrożenie nie jest bezpośrednie. Mastrolorenzo ma jednak inne zdanie. Jak twierdzi, nauka nie dysponuje wystarczającą wiedzą, by przewidzieć erupcję superwulkanu. Dodatkowym problemem jest brak danych historycznych oraz skomplikowana natura tego typu wulkanów. Nawet jeśli naukowcy spróbują ocenić ryzyko erupcji, nie da się tego zrobić z dużą pewnością. Niepokój wzbudzają również ostatnie wstrząsy. Na początku maja zanotowano tam trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,4. Takie zjawiska mogą być zapowiedzią większej aktywności wulkanicznej. Szacuje się, że potencjalna erupcja Campi Flegrei mogłaby uwolnić dziesięć razy więcej energii niż słynna katastrofa Wezuwiusza z 79 roku n.e., która zniszczyła Pompeje i Herkulanum. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/v…

wulkan-9f5c12e.jpg
width: 5315
height: 3538

Nie tylko lawa i dym. Co naprawdę skrywają najpotężniejsze wulkany świata?
type: item
date: 2025-08-24T09:28:42.000Z
creator: Maya WeI-Haas
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: wulkany
description: Wulkany od tysięcy lat budzą respekt i fascynację. Tworzą lądy, niszczą miasta i wpływają na klimat. Jak działają, dlaczego wybuchają i czy potrafimy przewidzieć ich zachowanie?
encoded: Spis treści: Od czego zależy typ erupcji? Jak powstają wulkany? Gdzie znajdują się aktywne wulkany? Największa erupcja w historii Ogniste wulkany wyrzucają roztopioną skałę, gorący popiół i gazy od momentu uformowania się Ziemi miliardy lat temu. Wulkany są geologicznymi architektami naszej planety. Stworzyły ponad 80 procent powierzchni Ziemi, stanowiąc fundament, który pozwolił rozkwitać życiu. Ich eksplozje tworzą zarówno góry, jak i kratery. Rzeki lawy rozlewają się po surowych krajobrazach. Z biegiem czasu czynniki atmosferyczne rozkładają te wulkaniczne skały, uwalniając składniki odżywcze z ich kamiennych więzień i tworząc niezwykle żyzne gleby, które pozwoliły cywilizacjom rozkwitać. Wulkany występują na każdym kontynencie, nawet na Antarktydzie. Około 1500 wulkanów jest dziś uznawanych za potencjalnie aktywne. Wulkany znajdują się również w Polsce. Od czego zależy typ erupcji? Jednak każdy wulkan jest inny. Niektóre wybuchają gwałtownie, jak erupcja Mount St. Helens, inne natomiast „bekają” rzekami lawy w tzw. erupcji efuzywnej. Różnice te wynikają z chemii napędzającej aktywność magmy. Erupcje efuzywne występują częściej, gdy magma jest mniej lepka, czyli bardziej płynna, co pozwala gazom się ulatniać, a magmie spływać po zboczach wulkanu. Z kolei erupcje eksplozywne zachodzą wtedy, gdy lepka magma zatrzymuje gazy, powodując wzrost ciśnienia, które ostatecznie prowadzi do gwałtownego wybuchu. Jak powstają wulkany? Większość wulkanów na świecie powstaje wzdłuż granic płyt tektonicznych. Gdy płyty tektoniczne się zderzają, jedna z nich często zanurza się pod drugą, tworząc strefę subdukcji. W miarę jak zanurzający się fragment pogrąża się w głąb planety, rosną temperatura i ciśnienie, co powoduje uwolnienie wody ze skał i tworzenie magmy. Innym sposobem ich powstawania jest tzw. wulkanizm plam gorąca, czyli aktywność magmowa w środku płyty tektonicznej. Tak właśnie powstał łańcuch wulkaniczny Hawajów. Wulkany występują w różnych kształtach i rozmiarach. Niek…

Pacaya-2ff967f.jpg
width: 6000
height: 4000

Wyspy wulkaniczne są dowodem na siłę procesów, które zachodzą pod powierzchnią Ziemi
type: item
date: 2025-08-15T11:04:13.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: wulkany
subject: wyspy
description: Wyspy wulkaniczne, będące namacalnym świadectwem procesów, które zachodzą pod powierzchnią naszej planety, należą do najbardziej spektakularnych formacji geologicznych. Pojawiają się w następstwie podmorskiej aktywności wulkanicznej, zwykle przy okazji kataklizmu. Formują się rzadko, a wiele z nich znika wkrótce po wynurzeniu na powierzchnię. Jak powstają wyspy wulkaniczne? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Czym właściwie jest wyspa wulkaniczna? Jak formują się wyspy wulkaniczne? Związek atoli z wyspami wulkanicznymi Naturalne wyspy powstają w następstwie różnorakich procesów. Z tego względu dzieli się je na dwie podstawowe kategorie: kontynentalne i oceaniczne. Wyspa kontynentalna stanowi oddzielony od głównych mas lądowych fragment skorupy kontynentalnej. Za jej powstawanie odpowiadają ruchy tektoniczne, zmiany poziomu mórz, procesy orogenezy i sedymentacja osadów. Z kolei wyspa oceaniczna, występująca na otwartych wodach, nie jest związana z szelfem kontynentalnym. W ogromnej większości pochodzenie tej formacji jest związane z wulkanizmem. Czym właściwie jest wyspa wulkaniczna? Mówiąc o wyspach wulkanicznych, na myśli trzeba mieć otoczony ze wszystkich stron wodami trwały fragment powierzchni Ziemi, który powstał, gdy wzniesienie wulkaniczne wynurzyło się ponad powierzchnię wody. Bez względu na to, czy mowa o niewielkich, samotnych skrawkach lądu, czy o rozległych archipelagach, formacje te są geologicznymi cudami. Fascynują swoim niezwykłym pięknem, a przy tym stanowią naturalne laboratorium, umożliwiające przeprowadzenie badań z zakresu procesów geologicznych i ewolucji życia. Wulkanizm, czyli proces, w przebiegu którego magma wydobywa się na powierzchnię Ziemi w postaci lawy, jest bezpośrednio związany ruchami płyt tektonicznych. W miejscach, gdzie magma znajduje drogę ucieczki ku powierzchni, powstają trwałe fragmenty lądu. Unosząc się z płaszcza, tworzy zupełnie nową skorupę. Należy jednak podkreślić, że tego typu formacje nie powstają w jednolity sposób. Jak formują się wyspy wulkaniczne? Badacze wyróżniają trzy główne scenariusze geologiczne, w następstwie których formują się wyspy wulkaniczne. Każdy jest związany z innym typem aktywności tektonicznej. Granice rozbieżne płyt tektonicznych Płyty litosfery nieustannie przemieszczają się względem siebie. W następstwie tego zjawiska dochodzi do wystąpienia trzech głównych typów interakcji na ich gran…

wyspy-wulkaniczne-d170192.jpg
width: 1000
height: 749

Topniejące lodowce a wulkany. Zaskakujące skutki zmian klimatu
type: item
date: 2025-07-10T09:59:03.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: ocieplenie klimatu
subject: pogoda
subject: ruchy sejsmiczne
subject: wulkany
description: Globalne ocieplenie może rozpalić nie tylko debatę o klimacie. W niektórych miejscach Ziemi topniejący lód dosłownie budzi wulkany do życia.
encoded: Spis treści: Zmiany klimatu a erupcje wulkanów Gdzie erupcje mogą być częstsze? Zmiany klimatu w różnym stopniu są już odczuwalne niemal na całej planecie. Jednym z najbardziej widocznych (i dotkliwych) skutków globalnego ocieplenia jest topnienie lodowców, co przyczynia się do podnoszenia poziomów mórz. Mniej oczywistą konsekwencją jest rosnące ryzyko erupcji wulkanicznych. Coraz więcej badań, w tym najnowsze opublikowane na łamach czasopisma „GSA Bulletin” wskazuje, że cofające się lodowce mogą przyczyniać się do wzrostu aktywności wulkanicznej. To dotyczy zarówno siły, jak i częstotliwości wybuchów. Zmiany klimatu a erupcje wulkanów Jak działa ta zależność? Można ją wytłumaczyć w logiczny sposób. Lodowce, zwłaszcza te grube i rozległe jak Patagoński Lądolód czy czapa lodowa Antarktydy Zachodniej, wywierają olbrzymi nacisk na skorupę ziemską. Ten ciężar stabilizuje podziemne zbiorniki magmy, tłumiąc potencjalne erupcje. Kiedy lód się topi, ta presja znika. W efekcie magma może łatwiej przemieszczać się ku powierzchni. Przykładem tego zjawiska może być położona na styku płyt tektonicznych Islandia. Kraj od kilku lat przechodzi fazę intensywnej aktywności wulkanicznej. Od końca 2023 roku półwysep Reykjanes doświadczył już ośmiu erupcji. Naukowcy wskazują, że podobna sekwencja zdarzeń mogła dziać się około 10 tysięcy lat temu, po ustąpieniu lodowców z końca epoki lodowcowej. Wówczas częstotliwość erupcji wzrosła nawet pięćdziesięciokrotnie. Autorzy najnowszego badania koncentrują się m.in. na kompleksie wulkanicznym Mocho-Choshuenco w południowym Chile. Datowanie argonowe skał wykazało, że do największego nagromadzenia magmy doszło w czasie maksymalnego zlodowacenia, a wzrost aktywności erupcyjnej nastąpił, gdy lądolód zaczął ustępować. Gdzie erupcje mogą być częstsze? Największe obawy naukowców budzi dziś jednak sytuacja na Antarktydzie. Pod Zachodnim Lądolodem Antarktycznym znajduje się ponad 100 aktywnych wulkanów. Wiele z nich jest ukrytych pod setkami metrów lod…

Erupcja-wulkanu-na-Islandii-ad87712.jpg
width: 6028
height: 4019

Uciekali przed „fontanną lawy”. Tak wygląda turystyka u stóp wulkanu
type: item
date: 2025-06-07T08:45:46.000Z
creator: Rachel Ng
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: erupcja wulkanu
subject: pył wulkaniczny
subject: turystyka
subject: wulkan etna
subject: wulkany
description: Turystyka wulkaniczna przyciąga coraz więcej podróżników – od Islandii po Hawaje. Ostatnia erupcja Etny znów przypomniała, że to nie tylko piękne, ale i niebezpieczne zjawisko.
encoded: Spis treści: Wzrost liczby „łowców lawy” Celowanie w erupcje Życie w cieniu wulkanu Zmierzch mrocznej turystyki 2 czerwca 2025 roku włoska Etna – jeden z najbardziej aktywnych wulkanów na Ziemi – znów wybuchła, uwalniając to, co eksperci nazwali „fontanną lawy”. To spowodowało, że turyści rzucili się do ucieczki w dół zbocza, by zapewnić sobie bezpieczeństwo. Pod koniec marca 2021 roku tysiące osób w Islandii wędrowało do doliny Geldingadalur, by oglądać ognistą lawę tryskającą i wylewającą się z krateru wulkanu Fagradalsfjall, który wybuchł po raz pierwszy od prawie 800 lat. Gdy białe chmury popiołu unosiły się nad smugami świecącej, stopionej skały pełznącej przez postrzępione czarne kamienie, niektórzy odwiedzający robili zdjęcia. Inni siedzieli w cichej zadumie, a kilku opiekało pianki nad lawowymi strumieniami. Fotograf Chris Burkard, który uchwycił erupcję dla National Geographic, również był zahipnotyzowany tym złowieszczym, ale pięknym krajobrazem. „To było hipnotyzujące” – mówi. „Nigdy nie przypuszczałem, że coś tak prostego jak stopiona skała może mnie aż tak podekscytować”. Skutki erupcji stworzyły dobre warunki dla turystyki. Japońscy turyści nocowali w onsen ryokanach (gospody z gorącymi źródłami) w wioskach w pobliżu wulkanów już od VIII wieku. Ruiny starożytnego rzymskiego miasta Pompeje, zachowane pod warstwą popiołu, gdy Wezuwiusz wybuchł w 79 r. n.e., przyciągały niezliczonych turystów podczas europejskich „Grand Tour” w XVII i XVIII wieku. Ale para, trzaski i wybuchy aktywnych wulkanów mają swój własny urok. „To jedna z najbardziej pierwotnych sił natury, jakie możemy obserwować” – mówi Benjamin Hayes, szef interpretacji i edukacji w Hawaii Volcanoes National Park na Big Island. „Czuć potęgę Matki Ziemi w pobliżu tej krwiobiegu planety”. Podróżowanie do aktywnego wulkanu nie jest pozbawione ryzyka ani pytań etycznych. Może być to przygoda życia – albo śmiertelna pokusa. Zanim się podekscytujesz na myśl o zobaczeniu czegoś takiego, oto, co powinien…

Icelands-Fagradalsfjall-volcano-3318f74.jpg
width: 5386
height: 3588

To miejsce na Islandii zaskakuje: wulkany, maskonury i nocleg pod klifem
type: item
date: 2025-06-07T07:57:44.000Z
creator: Filip Nowek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archipelagi
subject: erupcja wulkanu
subject: golf
subject: islandia
subject: wulkany
description: Vestmannaeyjar to archipelag, który pokazuje pełnię sił natury: od dramatycznych erupcji, przez maskonury, aż po noclegi pod klifem. Oto Islandia w pigułce.
encoded: Spis treści: Rejs na wyspę Port Vestmannaeyjar Wulkan Eldfell i dramatyczna erupcja z 1973 roku Golf, maskonury i nocleg pod klifem Trudno o lepsze miejsce, by na własne oczy się przekonać, jak potężna i piękna potrafi być natura. Archipelag Vestmannaeyjar to Islandia w pigułce: wulkany, maskonury i… golf. Gdy rankiem docieram na terminal w Landeyjahofn, przy nabrzeżu czeka już zacumowany prom. Na dziobie ma wymalowaną nazwę: „Herjolfur”. Mimo wczesnej pory panuje tu duży ruch. Do brzucha stalowego olbrzyma wtaczają się ciężarówki i samochody osobowe, a w budynku poczekalni podróżni z biletami czekają na zaokrętowanie. Odczytuję niebieski napis na bocznej burcie: „Vestmannaeyjar”. Rejs na wyspę Chwilę później komunikat portowy zaprasza pasażerów na pokład. Po schodach wdrapuję się do wnętrza statku. Wkrótce powietrze przeszywa ryk syreny i odbijamy z przystani. Prom pruje ciemną taflę oceanu, delikatnie drżąc i kołysząc się miarowo. Silnik mruczy jednostajnie, a nad naszymi głowami wrzeszczą mewy. Morze jest dziś spokojne i gładkie. Wychodzę na pokład. Płyniemy w gęstej mlecznobiałej mgle, w której znikają kontury wyspy. Próbuję coś wypatrzeć – bez skutku. Otaczający nas obłok jest gęsty jak wata. Za to z każdą chwilą ląduje na mnie coraz więcej lodowatych kropel. Wkrótce jestem tak mokry, że trzęsę się z zimna. Chowam się w ciepłym wnętrzu statku, zamawiam kawę i poddaję się powolnemu rytmowi podroży. Po trzech kwadransach niespodziewanie z mgieł wynurzają się ciemne pionowe klify. Wyglądają jak gigantyczne wrota. Kapitan sprawnie manewruje między nimi i po chwili wpływamy do portu. Wita nas charakterystyczny morski zapach – ciężki i oleisty. Przynosi go powiew z pobliskich przetwórni ryb. Choć szybko zniknie za sprawą silnego wiatru, na długo pozostanie na ubraniach, a w mojej pamięci – na zawsze. Port Vestmannaeyjar W drodze od jednego z pasażerów, który okazał się lokalnym rybakiem, usłyszałem, że tutejszy port jest jednym z największych w Islandii. Teraz widzę,…

Vestmannaeyjar-097190c.jpg
width: 8660
height: 5773

Wulkan Teide daje o sobie znać. Rośnie ryzyko erupcji na Teneryfie
type: item
date: 2025-04-02T10:42:37.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: erupcja wulkanu
subject: wulkany
subject: wyspy
description: Choć Teneryfa dopiero przygotowuje się na letni napływ turystów, już teraz mówi się o niej coraz częściej. Powodem jest „Piekielna góra”, która po latach znów daje o sobie znać. Czy planujący urlop na Wyspach Kanaryjskich mają powody do niepokoju?
encoded: Spis treści: Co się dzieje na Teneryfie? Wulkan Teide nie daje o sobie zapomnieć Erupcja wulkanu na La Palmie Wyspy Kanaryjskie przez cały rok przyciągają turystów malowniczymi krajobrazami i łagodnym klimatem. Nawet zimą temperatury sięgają tam 20 stopni Celsjusza, a słońce umożliwia wygrzewanie na piaszczystych plażach. Archipelag jest niezwykle różnorodny, dzięki czemu turyści – także z Polski – chętnie wracają tam, zmieniając jedynie docelowe miejsce wypoczynku. Co się dzieje na Teneryfie? Największa z Wysp Kanaryjskich to Teneryfa. W ostatnim czasie media w Europie donoszą jednak nie o jej turystycznych walorach, a o wzmożonej aktywności wulkanu Teide. To z kolei budzi pytania o bezpieczeństwo mieszkańców i odwiedzających. Od 2016 roku sejsmolodzy obserwują zwiększoną aktywność sejsmiczną pod Teneryfą, z zauważalnym nasileniem od 2022 roku. Szczególnie niepokojące były wydarzenia z 22 stycznia 2024 roku, kiedy w pobliżu miejscowości Vilaflor, u południowych zboczy Teide, zarejestrowano serię trzęsień ziemi o magnitudzie od 0,6 do 1,5, na głębokościach od 3 do 13 kilometrów. Takie zjawiska sugerują ruchy magmy pod powierzchnią wyspy. Wulkan Teide nie daje o sobie zapomnieć Najnowsze pomiary geodezyjne wskazują, że Teneryfa podniosła się o około 1 centymetr. Choć zmiana ta wydaje się niewielka, może świadczyć o gromadzeniu się magmy pod wyspą, co powoduje wzrost ciśnienia i deformację terenu. Co więcej, w rejonie krateru Las Cañadas zaobserwowano zwiększoną emisję pary wodnej z wysoką zawartością siarki. To z kolei wskazuje na podgrzewanie systemu hydrotermalnego przez magmę. Itahiza Domínguez, szefowa Instytutu Geograficznego Wysp Kanaryjskich, przewiduje, że erupcja Teide jest nieunikniona. Trudno jednak przewidzieć, kiedy dokładnie nastąpi. – Do wybuchu może dojść za dwa lata lub za 50. Ważne, by ludność była przygotowana – zaznacza Domínguez cytowana przez lokalne media. Warto dodać, ostatni raz wulkan Teide przypomniał o sobie w 1909 roku erupcją boczną. Dos…

wulkan-teide-teneryfa-cfae05c.jpg
width: 2120
height: 1414

Tlen na Ziemi to zasługa wulkanów? Nowa teoria japońskich naukowców
type: item
date: 2025-03-11T15:53:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dwutlenek węgla
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: powietrze
subject: prehistoria
subject: tlen
subject: wulkany
subject: ziemia
description: To aktywność wulkaniczna miliardy lat temu przygotowała grunt pod bogatą w tlen atmosferę, od której zależy całe życie na Ziemi – to nowa koncepcja japońskich badaczy.
encoded: Spis treści: Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Model numeryczny prawdę ci powie Oddychanie jest dla nas czymś automatycznym i nieustannym. Oddychamy nawet wtedy, gdy nie myślimy, że mamy to robić. Kluczowym składnikiem życiodajnego powietrza, które wdychamy do płuc, jest tlen. Stanowi jedynie 21 proc. jego mieszanki. Ale nie zawsze tak było. Podczas kilku masowych wymierań w dziejach naszej planety skład mieszanki gazów ulegał dramatycznym zmianom. Około 3 miliardy lat temu tlen prawie w ogóle nie istniał. Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Do tej pory sugerowano występowanie przed miliardami lat przejściowych epizodów natlenienia atmosfery, znanych jako „podmuchy tlenu” (ang. whiffs of oxygen). Ich natura i przyczyny pozostawały niejasne. Naukowcy uważali, że te „podmuchy” poprzedzały Wielkie Natlenienie (GOE), czyli pierwsze znaczące zwiększenie się ilości tlenu w atmosferze około 2,5–2,2 miliarda lat temu. Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Zespół japońskich badaczy z Uniwersytetu Tokijskiego opublikował właśnie artykuł na łamach „Communications Earth & Environment”, w którym przedstawił nową koncepcję na temat pojawienia się tlenu na Ziemi. W jej myśl to erupcje superwulkanów (w ramach jak to określono „rozległych prowincji magmowych”) mogły przyczynić się do przejściowych epizodów natlenienia, które trwały nawet kilka milionów lat. Do takiego wnioski badacze doszli wykorzystując model biogeochemiczny. Takie epizody natlenienia mogły otworzyć drzwi dla wzrostu liczby mikroorganizmów zdolnych do przeprowadzania fotosyntezy. Stało się to 2,5 mld lat temu. – Aktywność mikroorganizmów w oceanie odegrała kluczową rolę w ewolucji tlenu atmosferycznego. Uważamy jednak, że nie doprowadziłoby to natychmiast do natlenienia atmosfery, ponieważ ilość składników odżywczych, takich jak fosforany w oceanie w tamtym czasie była ograniczona, co limitowało aktywność cyjanobakterii – grupy bakterii zdolnych do fotosyntezy –…

narodziny-tlenu-c978af8.jpg
width: 1000
height: 667

Archeolodzy odkryli zeszklony ludzki mózg. To pierwszy taki przypadek
type: item
date: 2025-02-28T08:00:51.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: erupcja wulkanu
subject: pył wulkaniczny
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: włochy
description: W 79 roku n.e. gorąca chmura gazu i popiołów zabiła tysiące mieszkańców Pompejów i Herkulanum. Część z nich dosłownie wyparowała. Ale archeolodzy odkryli też szczątki jednej osoby, której mózg zamienił się w szkło.
encoded: Spis treści: Przepis na zeszklony mózg Ekstremalne warunki temperaturowe Kim był człowiek z zeszklonym mózgiem i gdzie pracował? Ta słynna erupcja Wezuwiusza zniszczyła doszczętnie dwa rzymskie miasta, zasypując je gorącym popiołem. Od czasów nowożytnych w Pompejach i Herkulanum trwają intensywne wykopaliska. Oba miasta stały się zamkniętymi kapsułami czasu: dzięki pracującym na ich terenie archeologom uzyskujemy wgląd w życie codzienne sprzed dwóch tysięcy lat. W 2020 roku włoscy naukowcy po raz pierwszy poinformowali o odkryciu szczątków ludzkich z Herkulanum, których mózg uległ zeszkleniu. Zeszklenie, czyli witryfikacja, jest procesem, w którym materiał jest podgrzewany do tak wysokiej temperatury, że zamienia się w ciecz, a następnie gwałtownie schładzany, co powoduje zamianę w szkło lub szkliwo. W kolejnych latach trwały dalsze analizy tego nietypowego odkrycia. Wnioskami podzielono się właśnie na łamach „Scientific Reports”. Przepis na zeszklony mózg Wulkanolog prof. Guido Giordano z Uniwersytetu Roma Tre wraz z zespołem przeanalizowali fragmenty szkła pobrane z wnętrza czaszki i rdzenia kręgowego zmarłej osoby z Herkulanum. Zeszklone fragmenty mózgu przypominają obsydian (są czarne i połyskujące). Co ciekawe, widać w nich nawet zachowane struktury sieci neuronowej, aksony i inne struktury nerwowe. Wykorzystano szeroki zakres metod badawczych: spektroskopię rentgenowską, mikroskopię elektronową, tomografię komputerową 3D, spektroskopię Ramana. Naukowcy już wiedzą, w jaki sposób przebiegał proces zeszklenia. Aby mózg stał się szkłem, musiał zostać podgrzany do temperatury zdecydowanie powyżej 510 stopni Celsjusza, a następnie szybko schłodzony. Nie mogło do tego dojść pod wpływem tzw. przepływów piroklastycznych, składających się z mieszaniny gorących gazów wulkanicznych, popiołów i okruchów skalnych. W przypadku erupcji Wezuwiusza nie osiągnęły one temperatury wyższej niż 465 stopni Celsjusza, zatem stygłyby powoli. Ekstremalne warunki temperaturowe W oparciu …

zeszklony-mozg-4b842e4.png
width: 1200
height: 630

Gdy słońce zniknęło, zaczęli składać w ofierze niezwykłe artefakty. To unikatowe znaleziska
type: item
date: 2025-01-16T11:00:47.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bornholm
subject: erupcja wulkanu
subject: klimat
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pył wulkaniczny
subject: słońce
subject: wierzenia
description: Blisko 5000 lat temu niebo nad północną Europą na dłuższy czas zasnuło się ciemnym pyłem. Dla mieszkańców wyspy Bornholm była to katastrofa. Postanowili przebłagać bogów, by słońce powróciło. W tym celu użyli niezwykłych artefaktów, które teraz odkryli archeolodzy.
encoded: Spis treści: Groźne wulkany Ciemny pradziejowy Bornholm Niezwykłe artefakty: przebłagalne „słoneczne kamienie” Katastrofy naturalne o mniej lub bardziej globalnym charakterze uprzykrzały życie ludziom już tysiące lat temu. Wygląda na to, że próbę walki z jednym z takich żywiołów odkryli archeolodzy na wyspie Bornholm. Groźne wulkany Dla ludzi groźne są na przykład erupcje wulkanów. Najsłynniejsza jest chyba katastrofa we włoskich Pompejach z 79 roku n.e., kiedy to popioły Wezuwiusza pokryły starożytne miasto i pogrzebały kilku tysięcy osób. Jednak nie zawsze wulkany zabijały od razu. Czasami ich erupcje miały dla społeczeństw poważne długofalowe konsekwencje. Wyrzucony w atmosferę pył przyczyniał się do spadku temperatur, ograniczenia światła słonecznego, a w konsekwencji – ubogich żniw. Na przykład w 43 r. p.n.e., kiedy wulkan na Alasce wyrzucił do stratosfery duże ilości siarki, w kolejnych latach w krajach basenu Morza Śródziemnego plony były niewystarczające, co spowodowało głód i choroby. Wydarzenie to jest dobrze udokumentowane w źródłach pisanych ze starożytnej Grecji i Rzymu. Zdecydowanie trudniej jest znaleźć dowody takich katastrofalnych wydarzeń z czasów sprzed pojawienia się pisma. Jednak jest to możliwe. Ciemny pradziejowy Bornholm Naukowcom udało się zlokalizować na osi czasu intensywne erupcje wulkaniczne, które miały konsekwencje dla północnej Europy w okresie schyłku epoki neolitu. Z odwiertów wykonanych na Grenlandii i w Antarktyce wynika, że w atmosferze około 2900 roku p.n.e. było sporo pyłów. Wybuch wulkanu w tym czasie wpłynął na pogodę i uprawy rolne na półkuli północnej. Naukowcy sugerują, że to wydarzenie miało również szersze konsekwencje gospodarcze i społeczne dla ludzi żyjących w tym czasie w południowej Skandynawii. Nastąpiła wówczas znaczna zmiana w kulturze materialnej – na przykład zaprzestano wznoszenia grobowców megalitycznych. Być może spadła liczebność populacji i wybuchła jakaś zaraza. Tymczasem mieszkańcy Bornholmu próbowali za…

dyski-sloneczne-34a5a9b.png
width: 1200
height: 630

Co się dzieje pod Yellowstone? W jednym miejscu zrobiło się szczególnie gorąco
type: item
date: 2025-01-02T11:27:02.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: erupcja wulkanu
subject: stany zjednoczone
subject: wulkany
subject: yellowstone
description: Naukowcy pracujący w Parku Narodowym Yellowstone ustalili, że najważniejsze rezerwuary magmy uformowały się pod północno-wschodnią częścią kaldery. Przyszła aktywność superwulkanu może koncentrować się właśnie w tym miejscu, podejrzewają badacze w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Nature”.
encoded: Spis treści: Kiedy wybuchnie następny superwulkan? Czy da się przewidzieć wybuch wulkanu? Co się dzieje pod Kalderą Yellowstone? Ludzkość miała ostatnio sporo szczęścia. Od kilkunastu tysięcy lat – czyli przez cały okres po rewolucji agrarnej i powstaniu pierwszych miast – nigdy nie doświadczyliśmy kataklizmu na skalę globalną. Mogliśmy rozwijać naszą cywilizację w stosunkowo spokojnych i stabilnych warunkach klimatycznych. A to są na Ziemi nadzwyczajne okoliczności. Nasza planeta ma bowiem pod swoją powierzchnią kilkadziesiąt drzemiących olbrzymów. Mowa o superwulkanach, których na razie znamy około 20. Wybuchają co 50–100 tys. lat, a każdy taki wybuch jest potężnym wstrząsem dla całego globu. Na razie nie doświadczyliśmy żadnego z nich. A przynajmniej nie stało się to w okresie, kiedy ludzkość wynalazła pismo. Ostatni wybuch superwulkanu nastąpił około 25 700 lat temu na terenie dzisiejszej Nowej Zelandii. Była to tak zwana erupcja Oruanui, w czasie której eksplodował superwulkan Taupō (zlokalizowany pod istniejącym dzisiaj Jeziorem Taupō). Erupcja osiągnęła ósmy, najwyższy stopień w skali VEI (ang. Volcanic Explosivity Index, pol. Indeks eksplozywności wulkanicznej). Po niej Taupō ożywiał się jeszcze wielokrotnie, jednak za każdym razem wybuchy nie były już tak silne. Kiedy wybuchnie następny superwulkan? Superwulkany wybuchają więc regularnie, a ich aktywność pozostawia na ziemskiej skorupie wyraźne ślady. Przybierają one postać ogromnych rozmiarów wgłębień, zwanych kalderami. Kaldera powstaje, gdy komora magmowa – podziemny zbiornik na płynne skały – zapada się po erupcji. Kaldery mają kształt okrągłych kociołków, pod którymi cały czas coś wrze. Najsłynniejsza kaldera znajduje się w Stanach Zjednoczonych, w Wyoming. Na jej terenie zlokalizowany jest Park Narodowy Yellowstone. Pod nim zaś znajduje się bodajże najsłynniejszy ziemski superwulkan. Kaldera Yellowstone ma imponujące wymiary 55 na 80 km. Uformowała się w wyniku trzech erupcji, do których doszło 2,1 ml…

shutterstock2464869467-8ff367d.jpg
width: 1000
height: 462

Tajemnica erupcji Wezuwiusza. Odnaleziono dowody, że ponad 200 osób przeżyło wybuch wulkanu
type: item
date: 2024-06-12T06:53:58.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: erupcja wulkanu
subject: historia
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: wezuwiusz
subject: wulkany
description: W starożytnych rzymskich źródłach archeolodzy znaleźli dowody, że pewna grupa ludzi przeżyła wybuch Wezuwiusza w 79 r. n.e. Uciekinierzy mieli opuścić Pompeje i Herkulanum, by rozpocząć nowe życie.
encoded: W tym artykule: Śmiertelny wybuch Wezuwiusza Co najmniej 200 osób przeżyło erupcje Uchodźcy pomagali sobie wzajemnie W I wieku n.e. doszło do jednej z najbardziej tragicznych erupcji w dziejach ludzkości. Dokładnie w 79 roku wybuchł Wezuwiusz, wulkan położony we Włoszech, nad Zatoką Neapolitańską. Erupcja zebrała śmiertelne żniwo. Uważa się, że mogło zginąć wówczas nawet 16 tysięcy ówczesnych mieszkańców Pompejów, Herkulanum, Stabii, a także Oplontis. Śmiertelny wybuch Wezuwiusza W literaturze przez lata dominował pogląd, że wybuch ten unicestwił wszystkie te miasta. Zginęli więc praktycznie wszyscy ludzie, którzy je zamieszkiwali. Umacniały to znaleziska, które odkryto w Pompejach, m.in. zwęglone ciała osób, które uciekały przed kataklizmem. Skądinąd szczątki te, jak i inne znaleziska, są dziś niezwykle wartościowym materiałem badawczym, który rzuca światło na to, jak w starożytności wyglądały rzymskie miasta. – Pompeje i Herkulanum były dwoma zamożnymi miastami na wybrzeżu Włoch, na południe od Neapolu. W tym pierwszym żyła społeczność licząca około 30 tys. mieszkańców. Funkcjonował tam kwitnący przemysł. Aktywne było życie polityczne i finansowe. Herkulanum, liczące około 5000 mieszkańców, posiadało swoją flotę rybacką i szereg warsztatów. Wokół obu miast znajdowały się wille zamożnych Rzymian – pisze na łamach The Conversation Steven L. Tuck, historyk z Uniwersytetu w Miami. Co najmniej 200 osób przeżyło erupcje Naukowiec przypomina, że w kulturze popularnej erupcja wulkanów jest najczęściej przedstawiana jako apokaliptyczne wydarzenie, a to oznacza, że nie ma ocalonych. Jednak to nieprawda. Badacz spędził ostatnie lata na analizowaniu źródeł. Ostatecznie doprowadziły go one do co najmniej 200 osób, które przeżyły katastrofę. – Niektóre z rodzin, które uciekły, najwyraźniej nadal prosperowały w swoich nowych społecznościach – wyjaśnia. – Uciekły i rozpoczęły nowe życie gdzie indziej – dodaje Tuck. Większość mieszkańców Pompejów udusiło się w kwadrans po erupcji …

pompeje-e732e9c.jpg
width: 1024
height: 719

W powierzchni Marsa jest wielka dziura. Naukowcy nie mają pojęcia, co znajduje się w środku
type: item
date: 2024-05-31T11:59:25.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Czerwona Planeta
subject: erupcja wulkanu
subject: mars
subject: Wolny czas
subject: wulkany
description: Czerwona Planeta ma zaskakujące cechy. Niekiedy jej powierzchnia zapada się, odsłaniając swoje wnętrze. Do czego prowadzi tajemnicza marsjańska wielka dziura? Być może to wejście do kanałów lawowych albo jaskini.
encoded: W tym artykule: Wielka dziura w Czerwonej Planecie Wulkany na Marsie Co się kryje w kanałach lawowych? Kanały czy nie? Mars nie przestaje nas zadziwiać. I to nawet wtedy, kiedy oglądamy go wyłącznie na zdjęciach zrobionych z orbity. Sondy wyposażone w kamery wysokiej rozdzielczości już kilkukrotnie wychwytywały nietypowe struktury na Czerwonej Planecie. Choć znajdują się na globie odległym od nas średnio o 228 mln km, wyglądają zdumiewająco znajomo. Zaledwie miesiąc temu NASA wypuściła elektryzujące zdjęcie „marsjańskich pajączków”. Na fotografii widać małe, ciemne struktury przypominające gromady pajęczaków. Oczywiście nie są to żywe organizmy. Tylko wzory powstające, gdy pod wpływem światła słonecznego sublimuje zamarznięty dwutlenek węgla. Jeśli prosto ze stanu stałego przechodzi w gaz, wraz z ciemnym płynem wystrzeliwuje w górę, po czym opada, tworząc „pajączki”. Inne przykłady? Dwa lat temu na Czerwonej Planecie wypatrzono zagadkowe drzwi. W 2021 r. pojawiły się nowe fotografie krateru „Happy Face” – wyglądającego dokładnie tak, jak wskazuje jego nazwa. W zeszłym roku zaś sonda Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) za pomocą kamery HiRISE sfotografowała na Marsie głowę pluszowego misia. Wielka dziura w Czerwonej Planecie Wszystkie te fotografie łączy jedno. Naukowcy potrafią rozpoznać, co naprawdę się na nich znajduje. A także wytłumaczyć, jak powstały zagadkowe formacje. Nieco inaczej jest w przypadku marsjańskich dziur. O ich istnieniu opowiada artykuł opublikowany wczoraj na portalu „Universe Today”. Przypomina on zdjęcie zrobione przez tę samą sondę, która wyśledziła na Czerwonej Planecie uśmiechniętego niedźwiadka – czyli MRO. Fotografując wulkan Arsia Mons, uchwyciła ona tajemnicze wgłębienie średnicy kilku metrów. Wulkany na Marsie Gdzie znajduje się ta dziura? Tam, gdzie są najwyższe góry w całym Układzie Słonecznym. Ziemi z Mont Everestem daleko do marsjańskich wulkanów, takich jak np. Olympus Mons mający 21 km wysokości. Leży on na wyżynie wulkanicznej Th…

w-powierzchni-marsa-jest-wielka-dziura-naukowcy-nie-maja-pojecia-co-znajduje-sie-w-srodku-d62d898.jpg
width: 2000
height: 1200