Bez GPS-u, satelitów i łączności. Logistyczny koszmar i niezwykli pasażerowie wyprawy Endurance
Jak zaplanować wyprawę na niezbadany kontynent, gdy jedynym oknem na świat jest papierowa mapa, a o telefonach satelitarnych nikomu się jeszcze nie śniło? Ernest Shackleton rzucił wyzwanie Antarktydzie w czasach, gdy logistyka opierała się na ślepej ufności we własne kalkulacje, a błąd oznaczał wyrok śmierci. W najnowszym odcinku podcastu redakcji National Geographic Polska Mikołaj Golachowski odsłania kulisy tej morderczej wyprawy od strony, której nie znacie.
Spis treści: 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance Szaleństwo na szczycie. Samobójczy zjazd w lodową przepaść Paradoks Shackletona. Genialny podróżnik, któremu nie wyszło Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Współczesne wyprawy polarne, choć wciąż niebezpieczne, dysponują technologią, która w kilka sekund potrafi skorygować plany. Satelitarne mapy lodowe, prognozy pogody aktualizowane co godzinę i stała łączność z bazą to dziś standard. W 1914 roku rzeczywistość wyglądała zgoła inaczej. 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance – Musimy sobie uświadomić, że oni nie mieli żadnych środków komunikacji. To nie jest tak, że teraz mogę zadzwonić do ciebie nawet na Antarktydzie i spytać się, czy już jesteś i czy nie zapomniałaś mi dołożyć skarpetek ciepłych do depozytu. Wszystko musiało być od początku do końca zaplanowane – tłumaczy w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej, Mikołaj Golachowski. Ta skomplikowana logistyka zakładała współpracę dwóch ekip po przeciwnych stronach kontynentu. Gdy Endurance utknął w lodzie, plan runął, a załoga została całkowicie odcięta od świata. Zanim Endurance stał się więzieniem w lodowym paku, na jego pokładzie tętniło niezwykle barwne – i głośne – życie. Ernest Shackleton zabrał ze sobą 69 psów zaprzęgowych sprowadzonych specjalnie z Kanady, które miały pomóc w planowanym trawersie Antarktydy. Zwierzęta w trakcie podróży zaczęły się rozmnażać, co tylko potęgowało chaos. – Trudno nawet sobie wyobrazić, jaki tam był rwetes i hałas podczas żeglowania – śmieje się w podcaście Mikołaj Golachowski, dodając natychmiast kolejny, mało znany szczegół: był z nimi również kot, który ponoć miał takie hobby, że uwielbiał przechadzać się po właśnie tych budach psich, żeby je jeszcze drażnić dodatkowo. Ten czworonożny celebryta (w rzeczywistości kocur o imieniu Mrs. Chippy, należący do cieśli McNisha) stał się maskotką całej załogi. Obok zwierząt, na statku znalazł się także ludzki pasażer na gapę – młody chłopak, który bardzo chciał wziąć udział w wyprawie. Choć Shackleton początkowo był wściekły, ostatecznie przyjął go do załogi. To właśnie ten najmłodszy uczestnik, podczas późniejszej ucieczki szalupami, przypłacił walkę z mrozem odmrożeniem i amputacją zaledwie dwóch palców u nogi – co przy skali całej katastrofy graniczyło z cudem. Szaleństwo na szczycie. Samobójczy zjazd w lodową przepaść Kiedy po miesiącach tułaczki Shackleton, Worsley i Crean wylądowali na Georgii Południowej, przed powrotem do cywilizacji dzielił ich już „tylko” nieludzki marsz przez nieznane pasmo górskie. Wycieńczeni dwuletnią walką o przetrwanie, bez map, szli na oślep przez lodowce pełne zdradliwych szczelin. To właśnie tam doszło do jednego z najbardziej brawurowych i szalonych momentów w historii eksploracji. Gdy znaleźli się na grani i zorientowali się, że zapada zmrok, a powrót oznacza zamarznięcie na kość, Shackleton podjął natychmiastową i skrajnie ryzykowną decyzję. Polarnicy usiedli na zadkach, chwycili się razem i po prostu zjechali kilkaset metrów w dół w kompletną ciemność, nie mając pojęcia, czy na dole nie czekają na nich ostre skały lub pionowe urwisko. – To na pewno była decyzja Shackletona – podkreśla z podziwem Golachowski. Przeżyli. Chwilę później, u podnóża gór, usłyszeli upragniony dźwięk – poranny gwizdek parowy w osadzie Stromness, wzywający wielorybników do pracy. Paradoks Shackletona. Genialny podróżnik, któremu nie wyszło Wyprawa Endurance zapisała się w historii złotymi zgłoskami, ale gdy przyjrzymy się jej celom czysto technicznym, ujawnia się fascynujący paradoks. Ernest Shackleton jest dziś uznawany za jednego z największych i najbardziej ikonicznych odkrywców polarnych, choć... nigdy nie osiągnął celów, które sobie zakładał. – Shackleton niewątpliwie jest jednym z najbardziej znanych odkrywców, tylko tyle że jak się zastanowisz, to jemu w życiu nie wyszło nic, co sobie postanowił – poza tym, że wrócił do domu. Nie osiągnął żadnego z tych swoich celów, które przed sobą stawiał – podsumowuje Mikołaj Golachowski. Nie zdobył bieguna jako pierwszy, nie przeszedł Antarktydy w poprzek, stracił swój flagowy statek i zadłużył wyprawę. Mimo to, jego nazwisko stało się synonimem absolutnego sukcesu. Dlaczego? Ponieważ udowodnił, że ludzka niezłomność i dbałość o drugiego człowieka są cenniejsze niż jakiekolwiek geograficzne rekordy. Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Chcesz poznać więcej wstrząsających szczegółów tej wyprawy? Dowiedzieć się, czym żywiła się załoga, by uniknąć szkorbutu i jak wyglądał powrót Shackletona po pozostałych na Wyspie Słoniowej 21 towarzyszy? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Mikołajem Golachowskim poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Żywy osioł czy martwy lew?”. Kulisy selekcji i brutalnej walki o życie załogi Shackletona
Wyprawa, która z góry była skazana na porażkę, przyniosła lekcję przywództwa, jakiej świat nigdy wcześniej nie widział. Kiedy Ernest Shackleton kompletował załogę na statek Endurance, jego kryteria wyboru ludzi mogły wydawać się co najmniej ekscentryczne. Jak się jednak okazało, intuicja go nie zawiodła. Przez dwa lata w morderczym klimacie Antarktyki, bez dachu nad głową i odcięci od jakiejkolwiek pomocy, jego ludzie nie dopuścili do buntu ani rozlewu krwi. W najnowszym odcinku podcastu redakcji National Geographic Polska Mikołaj Golachowski obnaża brutalną codzienność polarników, opowiadając o wełnianych ubraniach, diecie z surowych pingwinów i czterech miesiącach psychicznej tortury na Wyspie Słoniowej.
Spis treści: Brytyjska buta kontra surowa natura. Codzienność w przemoczonej wełnie Strach przed demoralizacją. Dlaczego „The Boss” musiał gasić bunty w zarodku? Cztery miesiące w cieniu śmierci. Koszmar porzuconych na Wyspie Słoniowej Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Trzon sukcesu akcji ratunkowej z lat 1914–1916 tkwił w wyjątkowej chemii między członkami załogi, którą Shackleton budował na przekór brytyjskim standardom wojskowym. W przeciwieństwie do swojego rywala, Roberta Falcona Scotta, „The Boss” nie szukał wyłącznie posłusznych żołnierzy, ale graczy zespołowych o specyficznych cechach charakteru. Jak zdradza w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Błońską polarnik i ekolog Mikołaj Golachowski, Shackleton potrafił rekrutować ludzi na podstawie czystej intuicji – czasem wystarczyło, że ktoś nosił okulary i wydał mu się interesujący. Ta z pozoru nonszalancka selekcja uratowała 28 żyć, gdy przyszło im spędzić niemal dwa lata na pękającym paku lodowym Morza Weddella. Brytyjska buta kontra surowa natura. Codzienność w przemoczonej wełnie Jednym z najbardziej uderzających wątków poruszonych w podcaście jest zderzenie kultur polarnych – skrajnie pragmatycznego stylu norweskiego i pełnego dumy stylu brytyjskiego. Podczas gdy Roald Amundsen uczył się od Inuitów, jak szyć ubrania ze skór i futer, Brytyjczycy wyruszyli na podbój Antarktydy w klasycznej, sprasowanej wełnie. – Wełna ma to do siebie, że póki jest sucha, jest okej. Natomiast jak zmoknie, to się robi ciężka i wcale już taka ciepła nie jest. Brytyjska buta, z którą podeszli do organizowania wyprawy, położyła cień na cały jej los – punktuje Mikołaj Golachowski. W takich warunkach, gdy pot i morska woda zamarzały bezpośrednio na ciele, jedynym ratunkiem przed zamarznięciem stała się drastyczna zmiana diety. Polarnicy, pozbawieni standardowych racji żywnościowych, musieli przestawić się na polowania na foki i pingwiny. Choć brzmi to makabrycznie, to właśnie czysty tłuszcz i surowe mięso utrzymały ich przy życiu. Co ciekawe, ta monotonna dieta uchroniła ich przed największą plagą dawnych wypraw – szkorbutem. Jak wyjaśnia ekspert, jedzenie surowego mięsa dostarczało organizmowi niezbędnych metabolitów, zastępujących brakującą witaminę C. Strach przed demoralizacją. Dlaczego „The Boss” musiał gasić bunty w zarodku? Dla Shackletona, po utracie zmiażdżonego przez lód statku Endurance, największym zagrożeniem nie był wcale mróz czy ocean. Prawdziwym wrogiem była psychika jego ludzi. Lider panicznie obawiał się utraty kontroli nad nastrojami grupy i rozpadu wewnętrznej dyscypliny. Gdy załoga dryfowała na lodowych krach, Shackleton zapisał w swoim dzienniku: „Myślę o wyruszeniu na zachód”. Ta nagła decyzja o ciągnięciu ciężkich szalup po pękającym lodzie była motywowana głównie psychologią – ludzie musieli mieć cel, by nie oszaleć z bezczynności. Shackleton potrafił bezbłędnie identyfikować i neutralizować ogniska napięć. Nie był jednak postacią bez skazy. W podcaście umawiamy m.in. jego głęboki konflikt z utalentowanym cieślą Harrym McNishem. Mimo że McNish swoimi modyfikacjami szalup bezpośrednio uratował życie załogi, Shackleton nigdy nie wybaczył mu chwilowego sprzeciwu i jako jednemu z nielicznych odmówił przyznania prestiżowego Medalu Polarnego. Cztery miesiące w cieniu śmierci. Koszmar porzuconych na Wyspie Słoniowej Gdy James Caird z Shackletonem na pokładzie odpływał w kierunku Georgii Południowej, na lodowatej, kamiennej plaży Wyspy Słoniowej zostało 21 ludzi. Ich sytuacja była psychotorturą. Przez kolejne cztery miesiące (aż do 30 sierpnia 1916 roku) żyli pod dwoma odwróconymi szalupami, nie wiedząc, czy ich dowódca w ogóle przeżył rejs przez ocean. – Wyobraź sobie, w jakim oni byli stanie. Wiedzieli, że ich szef wypłynął i tyle. Według wszelkiego prawdopodobieństwa byli przekonani, że już go nigdy nie zobaczą, i że za kilkadziesiąt lat ktoś znajdzie tu tylko ich szkielety – opisuje dramatyzm sytuacji Golachowski. Ocalenie nadeszło dopiero przy czwartej próbie ratunkowej, na pokładzie maleńkiego, chilijskiego parowca Yelcho. Wzruszającym zwieńczeniem tej historii są przytoczone w podcaście wspomnienia lekarza wyprawy, Aleksandra Macklina, który opuszczając pokład, widział swoją starą kurtkę Burberry wciąż łopoczącą na antarktycznym wietrze – symbolizującą kapitulację ludzkiej technologii przed potęgą natury. Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Chcesz poznać więcej wstrząsających szczegółów tej wyprawy? Dowiedzieć się, czym żywiła się załoga, by uniknąć szkorbutu i jak wyglądał powrót Shackletona po pozostałych na Wyspie Słoniowej 21 towarzyszy? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Mikołajem Golachowskim poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Największy cud na Antarktydzie. Jak załoga statku Endurance przetrwała dwa lata w lodowym piekle?
Więcej niż wyprawa – to historia o niemożliwym przetrwaniu, która do dziś fascynuje badaczy polarnych. Kiedy w 1914 roku brytyjski podróżnik Ernest Shackleton wyruszał na Antarktydę z ambitnym planem przejścia kontynentu, nie podejrzewał, że natura rzuci mu wyzwanie ostateczne. Jego legendarny statek Endurance został zgnieciony przez pakt lodowy, a 28-osobowa załoga została zupełnie sama, tysiące kilometrów od cywilizacji, bez żadnej łączności ze światem. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic ekolog, polarnik i były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego, Mikołaj Golachowski, zabiera nas w mroźną podróż śladami lidera wszech czasów. Dowiedz się, dlaczego ta spektakularna porażka stała się największym triumfem w historii polarnictwa.
Spis treści: Błędna filozofia i potęga lodu. Dlaczego Endurance musiał zatonąć? „Żywy osioł czy martwy lew?” Portret lidera wszech czasów Piekielny marsz i nawigacyjny majstersztyk na krańcu świata Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Odkrywanie krańców Ziemi na początku XX wieku było domeną ludzi o stalowych nerwach, jednak wyprawa Shackletona z lat 1914–1916 wymyka się wszelkim kategoriom. Choć cel transantarktycznego trawersu zakończył się fiaskiem, zanim badacze w ogóle postawili stopę na kontynencie, do historii przeszło coś o wiele ważniejszego – bezbłędne przywództwo w sytuacji absolutnie beznadziejnej. Jak zauważa w podcaście Mikołaj Golachowski, to wyprawa „najbardziej niewiarygodna, jaka wydarzyła się podczas tej ery wielkich odkrywców”. Przez ponad dwadzieścia miesięcy, odcięci od świata na zamarzniętym Morzu Weddella, polarnicy toczyli codzienną bitwę z chłodem, głodem i psychicznym załamaniem. Kluczem do ich ocalenia okazało się rodowe motto Shackletona: „Zwyciężymy wytrwałością”. Błędna filozofia i potęga lodu. Dlaczego Endurance musiał zatonąć? Zanim doszło do katastrofy, legendarny statek Endurance (początkowo nazwany Polaris) miał być najpotężniejszą drewnianą konstrukcją swoich czasów, stworzoną do taranowania polarnych lodów. Jak się jednak okazało, sama siła nie wystarczyła w starciu z antarktyczną przyrodą. Nasz ekspert Mikołaj Golachowski w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską z National Geographic Polska zwraca uwagę na fundamentalny błąd konstrukcyjny jednostki, porównując ją do słynnego norweskiego statku Fram. – Fram nie został zbudowany po to, żeby wytrzymać presję czy ciśnienie lodu. On miał dno zupełnie okrągłe. Pomysł Nansena polegał na tym, że jak będzie go lód ściskał, to ten statek po prostu będzie wychodził coraz wyżej, jak spławik w wodzie. W tych miejscach nie da się być silniejszym od przyrody, trzeba z nią współpracować. Budowanie takich statków jak Endurance było po prostu głupim pomysłem – wyjaśnia ekspert. W styczniu 1915 roku Endurance nieodwracalnie utknął w paku lodowym na Morzu Weddella, rozpoczynając wielomiesięczny dryf wraz z prądami morskimi. W listopadzie tego samego roku, pod wpływem gigantycznego naporu lodu, kadłub pękł jak zapałka. Załoga została dosłownie na lodzie – bez dachu nad głową, z zapasami uratowanymi w ostatniej chwili i trzema niewielkimi szalupami ratunkowymi. „Żywy osioł czy martwy lew?” Portret lidera wszech czasów Co sprawiło, że w obliczu tak ekstremalnego kryzysu załoga nie uległa chaosowi i buntowi? Odpowiedzią jest osobowość Ernesta Shackletona, którego podwładni z szacunkiem nazywali „The Boss” (Szef). Shackleton był geniuszem zarządzania ludźmi, dbającym o morale grupy bardziej niż o jakiekolwiek rekordy czy naukowe laury. Wyjątkowy charakter podróżnika ujawnił się już podczas jego wcześniejszej wyprawy z 1909 roku na statku Nimrod, kiedy będąc zaledwie 180 km od bieguna południowego, podjął decyzję o odwrocie, by ratować wycieńczonych towarzyszy. Napisał wtedy do żony słowa, które stały się legendą: „Uznałem, że będziesz wolała mieć żywego osła niż martwego lwa”. W podcaście przytoczony zostaje również słynny polarny cytat, idealnie oddający jego fenomen: Golachowski podkreśla, że Shackleton nie był liderem, który jedynie wydawał rozkazy. Znał imiona żon i dzieci wszystkich swoich ludzi, potrafił bezbłędnie gasić konflikty w zarodku i zawsze był pierwszy do najcięższej pracy. Kiedy morale drastycznie spadało, potrafił poderwać ludzi do działania, doskonale wiedząc, że bezczynność w arktycznym piekle oznacza natychmiastową śmierć. Piekielny marsz i nawigacyjny majstersztyk na krańcu świata Kiedy lód zaczął pękać, polarnicy musieli podjąć desperacką próbę ucieczki. Przez tydzień płynęli trzema przepełnionymi, otwartymi szalupami przez zdradliwe, lodowate fale, by ostatecznie dotrzeć do Wyspy Słoniowej. Choć po ponad 500 dniach poczuli pod nogami upragniony stały ląd, miejsce to okazało się surową, odizolowaną pułapką, gdzie nikt nie miał prawa ich szukać. – Ta wyspa jest niedostępna jak forteca. Ma pionowe ściany lodowców i skał, a dookoła niej z wody wystają kamienne szpile. Przestrzeń, jaką mieli do dyspozycji, była wielkości bardzo dużego pokoju. Kiedy szły sztormy, fale przelatywały przez tę plażę z jednej strony na drugą – relacjonuje Golachowski, który wielokrotnie badał te rejony. Shackleton podjął kolejną, niemal samobójczą decyzję. Wraz z pięcioma ludźmi wsiadł do zmodyfikowanej przez cieślę 8-metrowej szalupy James Caird i wyruszył w trwający 16 dni rejs przez najbardziej burzliwe morze świata w kierunku Georgii Południowej – oddalonej o 700 mil morskich. Kapitan Frank Worsley dokonał niewiarygodnego majstersztyku nawigacyjnego – widząc słońce zaledwie dwukrotnie w ciągu całej podróży, bezbłędnie trafił w wąską wyspę. To jednak nie był koniec. Po wylądowaniu na złej, niezamieszkanej stronie Georgii Południowej, wycieńczeni polarnicy bez profesjonalnego sprzętu górskiego dokonali pierwszego w historii trawersu niebezpiecznych, pokrytych lodowcami gór (wyższych od polskich Tatr), by dotrzeć do norweskiej stacji wielorybniczej Stromness. Gdy w drzwiach zarządcy stanął zniszczony sztormem Shackleton, norweski polarnik na jego widok po prostu wybuchnął płaczem. Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Chcesz poznać więcej wstrząsających szczegółów tej wyprawy? Dowiedzieć się, czym żywiła się załoga, by uniknąć szkorbutu i jak wyglądał powrót Shackletona po pozostałych na Wyspie Słoniowej 21 towarzyszy? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Mikołajem Golachowskim poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Oszałamiające zdjęcia słynnego wraku. Tak wygląda statek, który 107 lat spędził w arktycznych wodach
Nowe zdjęcia i skany 3D ujawniają nieznane wcześniej szczegóły wraku Endurance. Statek słynnego sir Ernesta Shackletona został w 1915 roku zmiażdżony przez lód i zatonął w zimnym Morzu Weddella.
Spis treści: Co się stało z Endurance? Misja skazana na porażkę Nowy film dokumentalny National Geographic W 1914 roku kapitan sir Ernest Shackleton wyruszył na niezwykle odważną misję dotarcia statkiem na Antarktydę. Irlandzki odkrywca chciał dokonać pierwszej lądowej przeprawy przez zamarznięty kontynent od Morza Weddella do Morza Rossa. Na pokład 44-metrowej barkentyny Endurance zabrał 27 marynarzy, którzy mieli mu w tym pomóc. Ta przygoda od samego początku skazana była jednak na porażkę. Co się stało z Endurance? Po 6 tygodniach żeglugi, gdy żeglarze dotarli do granic Antarktydy i zamrożonego morza, statek został uwięziony przez lód. Załoga musiała opuścić pokład. Na początku kilofami i innymi ciężkimi narzędziami próbowała zerwać pokrywę lodową z kadłuba, ale bezskutecznie. Wówczas rozpoczęła się walka o przetrwanie. Wszyscy marynarze przedzierali się przez krę lodową aż do otwartego morza, ciągnąc ze sobą szalupy ratunkowe. Żeglarzom udało się po wielu dniach dotrzeć do najbliższego lądu, Wyspy Słoniowej. Sir Ernest Shackleton na niewielkiej łodzi i wraz z pięcioma marynarzami wyruszyli następnie po pomoc na Georgię Południową, która znajdowała się ok. 1200 km od obozowiska rozbitków. Dopiero w sierpniu 1916 roku Irlandczyk wrócił, niemal półtora roku zajęła mu akcja ratunkowa. Cudem wszyscy przeżyli, a Irlandczyk już wtedy został okrzyknięty legendą i bohaterem. Shackleton nazwał po latach miejsce, w którym uwięzieni zostali marynarze „najgorszą częścią najgorszego morza na świecie”. Endurance po 10 miesiącach od opuszczenia pokładu został zmiażdżony przez lód i zatonął. Misja skazana na porażkę Statek przez 107 lat pozostawał na dnie lodowatego Morza Weddella. Aż do 2022 roku, gdy ekspedycja Endurance22 organizowana przez Falklands Maritime Heritage Trust i National Geographic dotarła w miejsce, w którym utknęli żeglarze. Choć trudno w to uwierzyć, biorąc pod uwagę sławę misji Shackletona, dopiero 2 lata temu odnaleziono ten wrak. Teraz naukowcy opublikowali nowe skany 3D i fotografie wykonane pod wodą, które rzucają nowe światło na losy wyprawy sir Ernesta Shackletona. Dokładnie widać na nich, że chociaż maszt i relingi uległy zniszczeniu, to fragmenty górnego pokładu wyglądają niemal jak nowe. Na pokładzie są przedmioty codziennego użytku, m.in. talerze. Sprawia to niemal wrażenie, jakby dosłownie chwilę wcześniej ktoś urządzał ucztę na tonącym okręcie. Nowy film dokumentalny National Geographic Wszystkie zdjęcia są częścią filmu dokumentalnego National Geographic, który premierę będzie miał 1 listopada. Produkcja przedstawia nie tylko historię śmiałej wyprawy sir Shackletona, ale także odkrywania wraku. – To największa opowieść o przetrwaniu w historii, ale jest to, niestety, też opowieść o porażce – mówi w zwiastunie Dan Snow, producent filmu. – W 1914 roku Shackleton był przekonany, że uda mu się dokonać najwspanialszej arktycznej wyprawy wszech czasów. Chciał przeprawić się z jednego końca kontynentu na drugi. Zaciągnął więc swoich ludzi na straconą misję – dodaje Snow. View oEmbed on the source website Sir Ernest Henry Shackleton był podróżnikiem i odkrywcą. Urodził się 15 lutego 1874 roku w irlandzkiej wiosce Ballitore. Był uczestnikiem ekspedycji Discovery w latach 1901–1904 pod kierownictwem Roberta F. Scotta. A także dowódcą trzech wypraw antarktycznych: ekspedycji Nimrod (1907–1909), Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej (1914–1916), wyprawy Shackletona–Rowetta (1921–1922). Źródło: Falklands Maritime Heritage Trust. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Znaleziono mleko w proszku zawiezione na Antarktydę przez sir Ernesta Shackletona. Przetrwało w bazie ponad 100 lat
Niezwykła kapsuła czasu została odkryta na Antarktydzie. W bazie pozostałej po wyprawie sprzed ponad stulecia znaleziono puszki z mlekiem w proszku. Naukowcy przebadali je, żeby sprawdzić, czym się różni od dzisiejszego.
W tym artykule: Mleko w proszku sprzed stu lat Wyprawa Shackletona na biegun południowy Zapasy w podróży na biegun Czy mleko w proszku zmieniło się przez ostatnie sto lat? Produkty inspirowane wyprawą na Antarktydę Dwa lata temu wszyscy znowu usłyszeli o sir Erneście Shackletonie. W marcu 2022 r. odnaleziono wrak statku Endurance. Była to barkentyna, na której irlandzki odkrywca i podróżnik odbył najsławniejszą i najbardziej dramatyczną wyprawę. Po tym jak statek utknął – a następnie zatonął – na Morzu Weddella w 1915 r., Shackleton i jego ludzie przez półtora roku walczyli o życie na lodowych pustkowiach Antarktydy. Mleko w proszku sprzed stu lat Wyprawa na Endurance nie była pierwszą, jaką poprowadził Shackleton. Kilka lat wcześniej zapisał na swoim koncie dwuletnią ekspedycję na statku Nimrod. Miała ona dotrzeć na biegun południowy. I chociaż tego ambitnego celu nie udało się go zrealizować (wyprawa zatrzymała się 180 km od bieguna), przedsięwzięcie zostało uznane za naukowy i eksploatacyjny sukces. Shackleton otrzymał za nie tytuł szlachecki. Po tamtej wyprawie na Antarktydzie pozostała niewielka baza na przylądku Cape Royds, składająca się z kilku chat. Od 2002 roku opiekuje się nią organizacja Antarctic Heritage Trust. W czasie prac konserwacyjnych w bazie znaleziono różne cenne przedmioty pozostawione przez Shackletona. Takie jak whisky Mackinlay. A także puszki z mlekiem w proszku wyprodukowanym przed stuleciem. Mleko to zostało właśnie przebadane. Jak się okazało, mimo że minęło ponad sto lat, jego składniki nie różnią się bardzo od dzisiejszego. Wyprawa Shackletona na biegun południowy Mało brakowało, a kariera sir Ernesta Shackletona skończyłaby się, zanim w ogóle się zaczęła. W 1902 r. jako młodszy oficer popłynął wraz z Robertem Scottem na statku Discovery na swoją pierwszą ekspedycję antarktyczną. Niestety nie dotrwał do jej końca: w 1903 r. z powodu kłopotów ze zdrowiem został odesłany do domu. Scott uznał, że Shackleton może nie podołać dalszym trudom wyprawy i nie powinien ryzykować jej kontynuowania. Przyszły dowódca Endurance bardzo przeżył to niepowodzenie. Choć proponowano mu powrót na wyprawę na pokładzie Terra Nova, odmówił. Dopiero w 1906 r. wykurował się na tyle, by znów zacząć myśleć o Antarktydzie. Sam zajął się gromadzeniem funduszy na niskobudżetową ekspedycję, którą ostatecznie odbył na niedużym statku Nimrod. Podróż życia: Antarktyda Mimo że wyprawa na Antarktydę nie jest ani łatwa, ani tania, co roku na lodowym lądzie stawia stopę ponad 20 tys. turystów z całego świata. Zapasy w podróży na biegun Wyprawa wyruszyła 1 stycznia 1908 r. z Lyttleton Harbour w Nowej Zelandii. Na pokład Nimroda zapakowano zapasy dla wieloosobowej ekspedycji. Należały do nich m.in. prawie 90 kg masła, a także 454 kg mleka w proszku sprzedawanego pod marką Defiance. Mieściło się ono w 68 dużych puszkach. Znajdowała się na nich etykieta z nazwą darczyńcy – firmą Imperial Dry Milk Company - oraz informacją, że produkt powstał w Nowej Zelandii. „Preparat ten, zawierający stałe składniki świeżego mleka, był cennym dodatkiem do naszych artykułów spożywczych” – napisał Shackleton w książce relacjonującej przebieg wyprawy (ang. The Heart of the Antarctic: Being the Story of the British Antarctic Expedition 1907-1909). Czy mleko w proszku zmieniło się przez ostatnie sto lat? Na szczęście podróżnicy nie zużyli całego mleka. W czasie prac konserwatorskich w bazie znaleziono pozostawione tam puszki z mlekiem w proszku. Niewielka jego ilość trafiła do naukowców z Fonterra Research and Development Centre in Palmerston North. Przebadali je, porównując ze współcześnie wytwarzanym mlekiem w proszku. Wyniki tych badań zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Dairy Science”. Okazało się, że choć całkowicie zmienił się sposób produkcji, skład mleka już niekoniecznie. Badacze porównali Defiance z mlekiem w proszku nowozelandzkiej firmy mleczarskiej Fronterra, sponsora badań. Produkty inspirowane wyprawą na Antarktydę Jeśli chodzi o białka i tłuszcze, a także składniki mineralne, mleko zabrane na wyprawę przez Shackletona okazało się bardzo podobne do współczesnego. W mleku „polarnym” było za to sporo ołowiu, żelaza, cyny i innych minerałów śladowych. Związki te pochodziły najprawdopodobniej z ocynowanej puszki, w którym było przechowywane. Mleko Shackletona wyglądało też nieco gorzej: było żółtawe i sklejone w większe „płatki”. „Czasami spotyka się twierdzenia, że dzisiejsze mleko różni się od tego, które spożywały poprzednie pokolenia. Jednakże to badanie porównawcze wykazało, że mleko w proszku Shackletona generalnie jest podobne do współczesnego” – podsumowują naukowcy w swojej pracy. Nie jest wykluczone, że badania będą miały podobny skutek jak analiza whisky znalezionego w bazie podróżników. Po jej przebadaniu właściciel marki Mackinlay wyprodukował i rozpoczął sprzedaż współczesnej wersji tamtego trunku. Być może doczekamy się więc – a jeśli nie my, to przynajmniej mieszkańcy Nowej Zelandii - mleka w proszku Defiance z charakterystycznym logiem czarnego koguta. Źródła: Phys.org, Journal of Dairy Science Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nie przestajemy marzyć, bo każda, czy to wielka, czy mała wyprawa zaczyna się w naszej głowie, od planów. Podróżowanie to pasja, z której nie da się zrezygnować, można ją tylko chwilowo zawiesić w czasie. Wiem, że czujecie podobnie. Planując to wydanie, zastanawialiśmy się w redakcji, jakie będą nasze pierwsze pokoronawirusowe podróże, i zgodnie stwierdziliśmy: wybierzemy się gdzieś na rowerze. Bo rower to wolność, przygoda, lepsza kondycja, endorfiny, wreszcie jeden z najtańszych i najbezpieczniejszych sposobów podróżowania, co w obecnej sytuacji nie jest bez znaczenia. Dlatego w tym wydaniu Travelera znajdziecie propozycje tras bliższych i dalszych wybranych przez naszych rowerowych ekspertów. Z Mateuszem Waligórą, specjalistą od wypraw nie tylko ekstremalnych, objedziecie Amerykę Południową, Jakub Rybicki, który z kolei na rowerze pokonał zimą m.in. Bajkał, tym razem mniej wyczynowo zabierze Was w góry Ałtaj, a Szymon Nitka, skarbnica wiedzy nie tylko o polskich szlakach rowerowych – do Holandii. Ja już wiem, że na pierwszą rowerową wycieczkę ruszę szlakiem dookoła Warszawy, śladami redakcyjnej koleżanki Magdy Rudzkiej. A w przyszłości, wyznaczając sobie ambitniejsze cele – do Azji Środkowej, bo moim marzeniem jest przejechanie Korytarza Wachańskiego, o którym pisze Michał Głombiowski. Jesteśmy też bardzo ciekawi Waszych rowerowych podróży po Polsce, więc podzielcie się nimi z nami, a najlepsze opublikujemy w Travelerze. Piszcie na: pozdrowienia@burdamedia.pl.​ Redaktor naczelna Agnieszka Franus
Człowiek, który powrócił do żywych po lodowej próbie przetrwania. Jego wyprawa przeszła do historii
Jego trzecia wyprawa polarna okazała się gehenną. Zanim na dobre się zaczęła, statek Endurance płynący na Antarktydę utknął w lodowym paku na Morzu Weddella. Dla Shackletona był to koniec zorganizowanej z wielkim trudem ekspedycji i początek najcięższej próby przetrwania. Na długie miesiące został uwięziony z załogą na statku w bezkresnej śnieżnej pustyni. Najgorsze miało jednak dopiero nastąpić.
Imię i nazwisko: Sir Ernest Shackleton Urodzony/zmarł: 15 II 1874 r./5 I 1922 r. Status: powrócił do żywych Urodził się w Irlandii jako syn lekarza. W wieku szesnastu lat wstąpił do Brytyjskiej marynarki handlowej. Zdążył poznać kawał świata, pływając na regularnych połączeniach m.in. z Southampton do Kapsztadu, zanim w 1901 r. wyruszył na swoją pierwszą ekspedycję polarną – Narodową Wyprawę Antarktyczną na statku Discovery. Trzyosobowa ekipa złożona z Roberta Scotta, Edwarda Wilda i Shackletona dowlokła się wtedy 745 mil na północ od bieguna południowego. Ich zdrowie i kondycja były jednak tak nadszarpnięte, że musieli zawrócić, jeśli chcieli przeżyć. Osiem lat później Shackleton z trzema towarzyszami popłynął na Antarktydę na statku Nimrod. Na 88 stopniu, około stu mil od bieguna, Shackleton – głodny, wyczerpany i z odmrożeniami – znów musiał podjąć gorzką decyzję o powrocie. Mimo że nie odniósł sukcesu, został w Anglii bohaterem narodowym i otrzymał tytuł szlachecki. Stał się też znany jako dowódca, dla którego najważniejsi są ludzie. Już wtedy zapowiadał kolejną wyprawę. Gdy w 1911 r. dotarła wieść o zdobyciu bieguna południowego przez Amundsena, a następnie przez Scotta, Shackleton musiał zmienić plany. Postanowił przejść Antarktydę od morza do morza – przez biegun. W broszurze na temat swojej Imperialnej Ekspedycji Transantarktycznej napisał: Z sentymentalnego punktu widzenia to ostatnia wielka wyprawa polarna, której można dokonać. Będzie ona znaczniejsza niż wyprawa na biegun i z powrotem. Uważam też, że do narodu brytyjskiego należy dokonanie tego, ponieważ pobito nas w zdobyciu bieguna północnego i w zdobyciu bieguna południowego. Teraz pozostaje największa i najbardziej niezwykła podróż ze wszystkich – przeprawa przez kontynent. Plan jest następujący: Shackleton na statku Endurance (Wytrwałość) dopłynie do Morza Weddella i w Zatoce Vahsel rozpocznie z częścią załogi wędrówkę lądem; będą korzystać z nart, psich zaprzęgów i sań motorowych. Endurance powróci z resztą ludzi w cywilizowane rejony. Druga jednostka, Aurora, dotrze do Morza Rossa. Tam sześć osób wyruszy w kierunku bieguna, rozmieszczając po drodze zapasy żywności przeznaczone dla idącego z naprzeciwka Shackletona. Plan nie uwzględnia jednak specyfiki Morza Weddella, co okaże się brzemienne w skutki. Jego wody otoczone z trzech stron lądem płyną po półokręgu zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Z tego powodu lód, który tworzy się tu o każdej porze roku, nigdy nie wypływa na północ, na cieplejszy ocean, lecz zniesiony dryfem gromadzi się u wybrzeży Półwyspu Antarktycznego. Shackleton przygotowuje się do wyprawy przez kilka miesięcy – zbiera fundusze (m.in. sprzedaje z góry wszystkie „prawa do wiadomości i ilustracji” z ekspedycji), testuje w Norwegii nowe namioty, zasięga porad dietetyka, zamawia psy zaprzęgowe. Pod koniec lipca wszystko jest gotowe i 1 sierpnia 1914 r. Statek Imperialnej Ekspedycji Transantarktycznej wypływa z Londynu. Nagłówki gazet donoszą jednak o innym, ważniejszym wydarzeniu – Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji. Mimo generalnej mobilizacji Shackleton otrzymuje telegram, by kontynuować wyprawę. 8 sierpnia. Endurance wyrusza z Plymouth w swój dziewiczy rejs. Trzystutonowy drewniany trójmasztowiec długości 44 m pochodzi z norweskiej stoczni specjalizującej się w jednostkach polarnych. Shackletona nie ma na pokładzie – dołączy dopiero w połowie października w Buenos Aires, gdzie dwa tygodnie potrwają załadunek i kompletowanie załogi. Shackleton starannie dobiera członków wyprawy. Fizyka pyta o umiejętność śpiewu zamiast o szczegóły jego pracy naukowej na Antarktydzie. Doświadczony polarnik wie, że w trudnych sytuacjach ważne są charakter i temperament. Fizyk okaże się później jednym z najlepszych aktorów w skeczach, które będą gwoździem programu rozrywkowego na statku. 26 października. Statek obiera kurs na Georgię Południową. Samotna wyspa na Atlantyku ma być ostatnim portem pośrednim przed wyruszeniem na Antarktydę. Na pokładzie znajduje się 28 mężczyzn, 69 psów zaprzęgowych i kot. Załogę stanowi mieszane towarzystwo oficerów, naukowców i marynarzy, jest też fotograf wyprawy. 5 listopada. W norweskiej stacji wielorybniczej Grytviken na Georgii Południowej wielorybnicy doradzają Shack-letonowi, żeby zaczekał do pełni lata ze względu na bardzo trudne warunki lodowe na morzu – tego roku pak, dryfujący po morzu lód, sięga na północ dalej niż kiedykolwiek. Niektórzy sugerują nawet, by wstrzymał się aż do następnego sezonu. Shackleton nie może sobie jednak na to pozwolić – zadłużył się, organizując ekspedycję, poza tym w Europie trwa wojna. 5 grudnia. Statek z wypoczętą po miesięcznym postoju załogą kieruje się do Zatoki Vahsel u wybrzeży Antarktydy. Jest wyposażony w 160 ton węgla, żywność (m.in. dwie żywe świnie) i ciepłe ubrania kupione na kredyt u wielorybników. Na pokładzie znajduje się też odbiornik radiowy, ale z braku funduszy nie został zakupiony przekaźnik. 25 grudnia. Załoga hucznie obchodzi Boże Narodzenie. Od kilku tygodni statek kluczy w lodowym labiryncie. Ostatniego dnia 1914 r. Endurance przekracza krąg polarny. O północy Shackleton wymienia na mostku kapitańskim uściski dłoni z Wildem – swoim zastępcą, Worsleyem – kapitanem statku, oraz fotografem, życząc im szczęśliwego Nowego Roku. 10 stycznia 1915 r. Statek podpływa do wysokiej na 30 m bariery lodowej, skąd widać ląd. Do Zatoki Vahsel pozostaje tydzień drogi, ale zła pogoda zmusza statek do dryfowania. Przez kolejne dni Shackleton z resztą załogi znosi kaprysy pogody i lodu. Pak raz się otwiera, pozwalając pokonać niewielkie odcinki, to znów zamyka. Wiatr osiąga 8 stopni w skali Beauforta. Niezakotwiczonym statkiem rzuca na wszystkie strony. 18 stycznia. Wiatr słabnie i Endurance przepływa pod żaglami kilkadziesiąt mil, by znów utknąć w lodzie. Od planowanej bazy, Zatoki Vahsel, dzieli go tylko 80 mil. Jednak w nocy pak ściśle otacza kadłub. 24 stycznia. Sto metrów od statku otwiera się kanał. Endurance pod żaglami i pełną parą bezskutecznie próbuje się przebić na wolność. Wreszcie do ataku rusza załoga uzbrojona w dłuta i łomy. Trud jest jednak daremny. Kolejne dni także przynoszą same rozczarowania. Nie pojawia się żaden nowy kanał, temperatura spada do minus 12ºC i kra na dobre cementuje się wokół kadłuba. Na dodatek sonda, która jeszcze kilkanaście dni wcześniej wskazywała bliskość lądu, teraz pokazuje, że statek coraz bardziej się od niego oddala. Nawigator Hudson wielokrotnie próbuje zmusić radio pokładowe do odebrania sygnału z najbliższych stacji nadawczych zlokalizowanych na Falklandach. Pozbawiony przekaźnika odbiornik milczy – nikt na świecie nie pozna położenia statku. 24 lutego. Shackleton oznajmia, że ekspedycja spędzi zimę w paku. Wcześniej załoga kilkakrotnie próbuje wycinać lód wokół statku, widząc otwierające się kanały. Pak jest jednak nie do ruszenia, a powolny dryf już przesuwa jednostkę na północ. Shackleton ani razu nie okazuje załodze rozczarowania, które przecież musi być wyjątkowo gorzkie. W perspektywie ma długą noc polarną, podczas której musi zadbać o zdrowie i morale załogi. Nie traci jednak nadziei, że na wiosnę, po otwarciu się paku, można będzie kontynuować wyprawę. 11 marca. Naukowcy i oficerowie przenoszą się do ciasnych kwater ochrzczonych „Ritzem”, wybudowanych w nieco cieplejszej przestrzeni między pokładami. Temperatura na zewnątrz spada do –31ºC. Psy i świnie mieszkają poza statkiem w lodowych „psigloo” i „świgloo”. Życie toczy się ustalonym rytmem: śniadanie o 9.00, 13.00 lunch, 16.00 herbata, o 18.00 kolacja. Załoga je mięso fok, przy czym, jak wspomina Shackleton, wszyscy wolą foki krabojady od fok Weddela. Krabojady wydają się czystsze i zdrowsze. Kwiecień. Najwięcej rozrywki dostarczają wyścigi psich zaprzęgów. Szkolenie oraz doglądanie zwierząt, które jeszcze pozostały przy życiu (nikt nie przewidział, że jedną z najbardziej brakujących rzeczy na wyprawie okażą się leki przeciw pasożytom jelitowym) zajmuje kilka godzin dziennie. Wieczorami odbywają się wspólne śpiewy, którym przewodzi meteorolog grający na banjo. Dołącza do nich, fałszując, Shackleton. Dowódca z łatwością znajduje kontakt zarówno z marynarzami, jak i „wyższymi stanem” oficerami i naukowcami. 1 maja. Słońce chowa się za horyzontem na długie cztery miesiące. W południe pojawia się poświata, która znika po dwóch godzinach. Powodzeniem cieszą się szachy, warcaby, karty. Załoga czyta książki ze świetnie zaopatrzonej biblioteki i prowadzi długie dyskusje na temat wojny w Europie. Pod koniec miesiąca wszyscy, nie wyłączając Shackletona, golą głowy i wśród ogólnej wesołości pozują do zdjęć. Dowódcy z pewnością nie jest do śmiechu, stara się jednak wyglądać na pogodnego, by zapewnić załodze poczucie bezpieczeństwa. Z nikim nie dzieli się swoimi obawami. Na początku kwietnia lód dwukrotnie wypiętrzył się niedaleko statku, ściskając burty i powodując ich lekkie wibracje. To był pierwszy pomruk niebezpieczeństwa, które miało osiągnąć niebywałe rozmiary w następnych miesiącach – pisze później w swojej książce South. 12 lipca. Endurance znów drży pod naporem lodu. Do kajuty Shackletona wchodzą zaniepokojeni Wild i Worsley. Dowódca wyjawia im wreszcie myśli, które dręczą go od kilku miesięcy. – Statek tego nie wytrzyma – mówi spokojnie – i jest to kwestią kilku miesięcy, a może tylko tygodni lub nawet dni, bo jak lód chwyci, to nie puści. 1 sierpnia. Kry miażdżą psie budy chwilę po wprowadzeniu zwierząt na pokład. Szaleje sztorm, napierający lód przechyla statek na lewą burtę i wygina wręgi. Shackleton oblicza, że w czasie trzech sztormowych dni wiatr zniósł Endurance aż o 37 mil na północ. 2 września. Wypaczają się żelazne płyty w maszynowni i framugi drzwi, ale po krótkim ataku lodu wszystko się uspokaja. Załoga wraca do codziennych zajęć: wyprowadzania psów i polowania na foki, które pojawiają się przy statku, zwiastując wiosnę. Shackleton oblicza odległość od najbliższego znanego lądu: wynosi ona 250 mil. 13 października. Trwająca od kilku dni odwilż sprawia, że pęka kra, do której jest przymarznięty Endurance. Pak jest na tyle luźny, że Shackleton każe postawić żagle, ale jednostka nie jest w stanie się przedrzeć. Trzy dni później kra wypiera kadłub i statek gwałtownie przechyla się na lewą burtę o 30 stopni. Wyją psy, które zsunęły się razem z budami, saniami i zapasami. Po kilku godzinach statek znów stoi w pionie. 24 października. Irlandzka ballada płynie z gramofonu po niedzielnej kolacji, gdy nagle słychać przerażające uderzenie. Statek przechyla się na prawą burtę. Ludzie, oswojeni z ciągłym hukiem i wstrząsami, słuchają muzyki do końca i dopiero potem wychodzą na pokład. Shackleton stoi na lodzie i patrzy na przeciekający kadłub. Załoga rzuca się do uruchomienia pomp i budowy wodoszczelnej grodzi. Trwają pośpieszne przygotowania do zejścia na lód: gromadzenie ubrań, jedzenia i sprzętu. W bibliotece Worsley wyrywa z książek mapy i zdjęcia miejsc, w których potencjalnie będzie można lądować. 27 października. Lód napiera coraz silniej. Po południu kra unosi rufę, odrywa ster i tylnicę, a następnie zwalnia morderczy uścisk. Woda wpływa do wnętrza statku. O 17.00 Shackleton wydaje rozkaz opuszczenia Endurance. Wciąga na maszt brytyjską banderę, a załoga, stojąc na lodzie, trzykrotnie wiwatuje. Okrutnym zrządzeniem losu na pokładzie zapala się światło awaryjne i mruga aż do następnego ranka. Shackleton zwołuje zbiórkę na lodzie, wydaje śpiwory i każe rozbić namioty niedaleko statku. Umęczonym ludziom nie dany jest jednak spokojny sen – w nocy kra trzykrotnie pęka pod nimi. Odgłosy lodu napierającego na kadłub przypominają, według jednego z członków załogi, „krzyki żywej istoty”. Shackleton całą noc chodzi po lodzie i patrzy na światło Endurance. Notuje później: Trudno mi opisać, co czuję. Statek dla marynarza jest czymś więcej niż tylko pływającym domem. 30 października. Zaczyna się marsz w kierunku lądu. Każdy ma prawo wziąć nie więcej niż kilogram rzeczy osobistych. Shackleton wydaje to polecenie z myślą o przyszłej żegludze możliwej po otwarciu się lodu. Każe też zastrzelić psy nieprzyuczone do zaprzęgu i kota, który przez długie miesiące dryfowania stał się maskotką wyprawy. Po południu w bezmiarze bieli pojawia się osobliwy widok: bezładna kolumna ludzi ciągnących na płozach łódź ratunkową oraz siedem psich zaprzęgów. Do wieczora pokonują milę. Następnego dnia Shackleton zarządza rozbicie nowego obozu – nazwanego Oceanicznym – zaledwie półtorej mili od Endurance. Ma nadzieję, że dryf zniesie ich w pobliże wyspy Paulet odległej jakieś 250 mil na północ. Gdy kra pęknie, będzie można popłynąć dalej łodziami. Na razie załoga kursuje jednak między namiotami a wrakiem – udaje się jej uratować trzy tony zapasów oraz mnóstwo lin, desek i żagli. 21 listopada. – Tonie! – w obozie słychać okrzyk Shackletona. Wszyscy wybiegają z namiotów, by po raz ostatni zobaczyć Endurance. O siedemnastej zatonął dziobem do przodu: rufa, przyczyna wszystkich problemów, ostatnia poszła pod wodę. Nie mogę o tym pisać – notuje Shackleton. 22 grudnia. Odwilż sprawia, że obóz tonie w chlapie, a w namiotach panuje „nieznośny upał”: ponad 20ºC. Zgodnie z obwieszczeniem Shackletona dzień letniego przesilenia jest obchodzony jako Boże Narodzenie. Mimo świątecznej uczty w obozie panują ponure nastroje: następnego ranka obóz ma zostać zwinięty i mężczyźni po raz drugi podejmą marsz w kierunku lądu. Chociaż przeważa dryf na pożądany północny zachód, zdarzają się przesunięcia na wschód, które oddalają ludzi od najbliższych wysp. O świcie 23 grudnia rozpoczyna się marsz po rozmiękłym śniegu. 29 grudnia. Po kilku dniach morderczego wysiłku i buncie jednego z członków załogi Shackleton decyduje się przerwać marsz i założyć kolejny obóz – „Cierpliwości”. Lód nie jest tu jednak tak stabilny jak w poprzednim obozie i mocno nasycony wodą. Pobyt w nowym miejscu okazuje się poważną próbą dla wszystkich. W paku nie pojawia się żadne pęknięcie, doskwiera nuda, zapasy jedzenia szybko topnieją. W połowie stycznia zostają zastrzelone psy z pięciu zaprzęgów – psie jedzenie staje się podstawą wyżywienia załogi. Wkrótce zaczyna brakować mięsa fok. Pod koniec lutego udaje się jednak zabić trzysta małych pingwinów Adeli. 9 marca 1916 r. Pod stopami daje się odczuć falowanie paku. Na rozkaz Shackletona odbywają się ćwiczenia w ładowaniu łodzi na wypadek nagłego pęknięcia kry, na której stoi obóz. Dwa tygodnie później na zachodzie ukazuje się ląd, pierwszy od szesnastu miesięcy – wyspa Joinville. Nie ma jednak możliwości dotarcia do niej: pak jest zbyt zbity, by płynąć, i zbyt luźny, by iść na piechotę. Shackleton w milczeniu przygląda się mijanej wyspie. Obawia się teraz najgorszego – zniesienia przez dryf poza krańce Półwyspu Antarktycznego. Z końcem marca żywot kończą pozostałe psy; te młodsze zostają zjedzone. Zamiast żalu załoga wyraża zaskoczenie dobrym smakiem ich mięsa. 9 kwietnia. Shackleton wydaje długo oczekiwany rozkaz wodowania i trzy łodzie zaczynają kluczyć między ścierającymi się masami lodu. Pierwszą noc rozbitkowie spędzają na niewielkiej rozkołysanej krze. Przed północą Shackleton, tknięty złym przeczuciem, wychodzi rozejrzeć się po obozie. Gdy mija jeden z namiotów, kra pęka i do wody wpada dwóch marynarzy. Jeden wydostaje się o własnych siłach, drugiego wyciąga dowódca wyprawy. Chwilę później szczelina w lodzie się zamyka. Nikt już nie śpi tej nocy. Kolejne dni okazują się koszmarem. Załoga osłabiona monotonną dietą zmaga się z wiatrem osiągającym 9 stopni w skali Beauforta. Niemożliwe okazuje się płynięcie po otwartym, wzburzonym morzu i łodzie muszą błądzić w labiryncie paku. Shackleton poważnie się niepokoi, że prąd zniesie ich na otwarty Atlantyk. Wszyscy są przemoczeni i zziębnięci, niektórzy cierpią na chorobę morską. Wokół łodzi złowieszczo pływa stado orek. Na dodatek przeprowadzone naprędce pomiary wskazują, że nie przybliżyli się do lądu ani o milę. Wyspy Króla Jerzego i Deception znalazły się poza zasięgiem, najbliższym lądem jest Wyspa Słonia. 15 kwietnia. Po trzech potwornych nocach na wzburzonym morzu, bez słodkiej wody, ludzie wychodzą na kamienistą plażę Wyspy Słonia. Niektórzy wyglądają jakby oszaleli – tarzają się albo napychają kieszenie kamieniami. Shackleton nie przespał ani jednej nocy od chwili opuszczenia Obozu Cierpliwości. Mimo to kilka dni po wylądowaniu ogłasza, że z pięcioma osobami wyruszy najlepszą łodzią do stacji wielorybniczej na Georgii Południowej odległej o 800 mil. Kolejne dni oznaczają przygotowywania do zadania, które – gdyby rozważyć wszystkie okoliczności – jest niewykonalne. Zaledwie 7-metrowa łódź James Caird ma się zimą zmierzyć z najgroźniejszym oceanem na świecie. Jeśli nie dotrze do celu, reszta załogi ma na wiosnę spróbować dopłynąć na wyspę Deception odwiedzaną przez wielorybników. 28 kwietnia. Piątego dnia żeglugi uspokaja się wiatr, który gna stateczek po wzburzonym morzu, fale stają się jednak nieprawdopodobnie wysokie. Pojawia się dodatkowe niebezpieczeństwo: pył wodny zamarza, tworząc na łodzi skorupę grubości ok. 40 cm. Przeciążona James Caird zaczyna tonąć. Załoga, której każdy ruch sprawia nieznośny ból z powodu odmrożeń i czyraków wywołanych słoną wodą, rozpoczyna żmudne skuwanie lodu. 2 maja. Wichura przybiera na sile, Shackleton widzi jednak za łodzią skrawek czystego nieba. W następnej chwili zdaję sobie sprawę, że nie jest to szczelina między chmurami, lecz biały grzbiet kolosalnej fali. Łódź cudem przeżywa to uderzenie. Piętnastego dnia podróży otuchy dodają załodze kormorany, które nie oddalają się od lądu na więcej niż 15 mil. Po południu ludzie mogą już cieszyć oczy widokiem ziemi. Brzeg jest jednak niedostępny – fale rozbijają się na podwodnych skałach. Następnego dnia zrywa się wichura, która zmienia się w huragan. Wyczerpana załoga stara się utrzymać stateczek z dala od zdradliwych klifów, na które pcha go wiatr. W tym samym czasie u brzegów wyspy tonie z ludźmi pięćsettonowy parowiec. 10 maja. Po siedemnastu dniach żeglugi łódź z trudem dobija do brzegu w zatoce Króla Haakona. Rejs Jamesa Cairda zostanie później uznany za jeden z największych rejsów łodzią, jakie kiedykolwiek się odbyły. Jednak koniec wyczerpującego rejsu nie oznacza jeszcze wybawienia. Sześciu ludzi znajduje się w wąskiej cieśninie otoczonej wysokimi górami i odległej ok. 150 mil od stacji wielorybniczych. Na mapach wnętrza lądu zieją białe plamy. Zima zbliża się wielkimi krokami i szanse na wydostanie się z zatoki maleją z każdym dniem. 19 maja. W księżycową noc Shackleton, Worsley i Crean (drugi oficer na Endurance) wyruszają w kierunku stacji Husvik na wschodnim wybrzeżu. Zesztywniali ze zmęczenia i zimna kilkakrotnie mylą drogę, co zmusza ich do uciążliwego szukania nowych przejść. 20 maja. Po trzydziestu sześciu godzinach marszu docierają do obrzeży Stacji Stromness. Obdarci, brudni, ze skołtunionymi włosami i twarzami czarnymi od dymu wyglądają strasznie. Napotkanego brygadzistę proszą, by zaprowadził ich do zarządcy. Okazuje się nim Thoralf Sørrle – Shackleton poznał go dwa lata wcześniej, jeszcze przed rozpoczęciem wyprawy. Sørrle staje w drzwiach swego domu i rzuca pytające: – Tak? – Nie poznaje mnie pan? – pyta jeden z obdartych mężczyzn. – Kim, u diabła, jesteście? – Nazywam się Shackleton – pada cicha odpowiedź. Następnego dnia statek odebrał resztę załogi z Zatoki Księcia Haakona, zaś Shackleton z zarządcą stacji omawiali plany uratowania ludzi z Wyspy Słonia. Podczas przedłużających się poszukiwań statku ratowniczego Shackleton, posiwiały z troski o załogę, wysłał z Falklandów depeszę do Anglii z wiadomością, że żyje. Wywołała ona prawdziwą sensację. Król przesłał gratulacje, żywiąc jednocześnie nadzieję, że ludzie z Wyspy Słonia zostaną wkrótce uratowani. Nie nastąpiło to szybko. Dopiero 30 sierpnia, dwa lata po rozpoczęciu ekspedycji, wkroczyli oni na pokład chilijskiego holownika Yelcho. Shackleton powrócił na Georgię Południową po sześciu latach, 4 stycznia 1922 r., na pokładzie statku Quest. Następnego ranka zmarł na atak serca. Nie ukończył 48 lat. Zgodnie z wolą żony został pochowany w stacji wielorybniczej Grytviken.
Negatyw wywołany po 100 latach! Odnaleziono go w lodowcu
W kawałku lodu odnaleziono negatyw, na którym został utrwalony jeden z ocalałych członków załogi Ernesta Shackletona
Ernest Shackleton w towarzystwie 27 śmiałków we wrześniu 1914 wyruszył na podbój Antarktydy. Cel wyprawy? Przeciąć kontynent w poprzek od Morza Weddella do Morza Rossa, zaliczając po drodze sam biegun. Niestety natura dała znać o swojej sile. Po sześciu tygodniach zmagań z oceanem trójmasztowiec „Endurance” został zmiażdżony przez krę, pozostawiając rozbitków na pastwę antarktycznej zimy, gdy znajdowali się 160 km od lądu Antarktydy. Lód skuł wodę i uwięził statek oraz załogę, która rozpoczęła walkę o przetrwanie. 27 października 1915 roku Endurance został zmiażdżony i zatonął pod lodem. Cała załoga podjęła desperacką próbę dotarcia na kraniec kry lodowej ciągnąc za sobą 3 szalupy ratunkowe. Załoga szczęśliwie dopłynęła do Wyspy Słoniowej i tam rozbiła swoje obozowisko. Większość członków wyprawy pozostała na wyspie pod dowództwem Franka Wilda, zaś Shackleton przedostał się w małej łodzi ratunkowej przez najburzliwsze morze świata na odległą o 1200 km Georgię Południową, aby sprowadzić pomoc dla swojej załogi. 20 maja 1916 roku, po 36 godzinnym marszu wszyscy dotarł do przystani. Wszyscy członkowie wyprawy zostali uratowani przez Shackletona do końca sierpnia 1916 roku. Część polarników utknęła jednak na Lodowcu Szelfowym Rossa. A wszystko z powodu statku „Aurora”, który miał zabrać do domu ekipę z Lodowca Rossa oraz resztę powracającej z bieguna wyprawy. Niestety zerwał się z cumy podczas zamieci i odpłynął w nieznane. W efekcie, polarnicy na Lodowcu Szelfowym Rossa, zamiast spędzić tam kilka miesięcy, zostali odcięci od świata na całe dwa lata – od stycznia 1915 roku do stycznia 1917 roku, kiedy to załodze „Aurory” wreszcie udało się ich uratować. W tym czasie załoga zmagała się z ekstremalnymi mrozami, głodem oraz chorobami. Otaczającą codzienność dokumentowała na nitrocelulozowych negatywach, które porzuciła na wyspie. Po 100 latach zostały one odkryte w lodzie podczas renowacji budynku, w porzuconej przez polarników chacie. Nowozelandzki konserwator z trudem zdołał odzyskać zrobione przed wiekiem fotografie. Na zdjęciu, które przetrwało tyle czasu ukryte w bloku lodowym na Antarktydzie, widać jednego z ocalałych członków wyprawy - Alexandra Stevensa.