National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-09-12T11:48:23.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Rewolucja epigenetyczna w medycynie. Nowe metody wykrywania raka
items: Połowa naszych genów to „śmieciowe DNA”. Jesteśmy coraz bliżej wyjaśnienia jego roli
items: 106-latek z Kalabrii zdradza sekret długowieczności: „No bacco, no tabacco, no venere”
items: Co dziedziczymy po mamie? Nie tylko jej geny wpływają na całe nasze życie
items: Europejscy żeglarze z epoki kamienia. 8000 lat temu potrafili dopłynąć do Afryki
items: Odkryto gen odpowiedzialny za jeden z najbardziej śmiercionośnych typów raka piersi
items: Dwa słowa o bliźniętach. "Czasami przechodzi mnie dreszcz, gdy obserwuję niesamowite podobieństwo ich zachowań" [REPORTAŻ]

Rewolucja epigenetyczna w medycynie. Nowe metody wykrywania raka
type: item
date: 2025-09-13T13:59:02.000Z
creator: Tomasz K. Wojdacz
subject: Nauka
subject: biologia
subject: epigenetyka
subject: genetyka
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Mechanizmy epigenetyczne sterują rozwojem naszych komórek. Ich zrozumienie pozwoli skuteczniej wykrywać i leczyć choroby.
encoded: Spis treści: Co to jest epigenetyka? Dlaczego epigenetyka może być kluczem do wyjaśnienia, jak powstają choroby? Wczesne wykrywanie nowotworów oparte na epigenetyce Prewencja chorób cywilizacyjnych oparta na epigenetyce Większość z nas pamięta ze szkoły, że to jak wyglądamy i jak funkcjonuje nasze ciało zapisane jest w DNA – materiale genetycznym odziedziczonym od rodziców. Ten sam kod genetyczny znajduje się w niemal każdej komórce naszego ciała, których jest około 30–40 bilionów. I tu pojawia się pytanie, które przez wieki nurtowało naukowców. Jak to możliwe, że z identycznego DNA powstaje tak ogromna różnorodność komórkowa budujące ciało ludzkie? Ciało, w którym jedne komórki przewodzą prąd – komórki nerwowe, inne dają nam możliwość ruchu – komórki mięśniowe itd.? Co to jest epigenetyka? Odpowiedź na to pytanie jest zasadniczo prosta: DNA czytane jest na różne sposoby w różnych typach komórek. To rodzi następne pytanie: kto czy co decyduje o tym, jak materiał genetyczny jest czytany w konkretnej komórce? To właśnie mechanizmy epigenetyczne decydują o tym, jak DNA w komórce jest odczytywane. Dzięki nim z jednej, wspólnej instrukcji powstaje niezwykle złożony organizm, w którym każda komórka odgrywa precyzyjnie zaplanowaną rolę. Epigenetyka to dziedzina nauki badająca te mechanizmy. Dlaczego epigenetyka może być kluczem do wyjaśnienia, jak powstają choroby? Prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów epigenetycznych pozwala na rozwój tak skomplikowanej maszyny, jaką jest ludzki organizm, zbudowany z ok. 200 typów komórek. Gdyby taki organizm żył w idealnym środowisku, w którym żaden z czynników nie wpływałby negatywnie na funkcjonowanie mechanizmów epigenetycznych, żylibyśmy długo i w zasadzie bez większości chorób. Takie środowisko niestety nie istnieje. Od naszych pierwszych dni na świecie nasz organizm poddawany jest działaniu niekorzystnych czynników środowiskowych, które zmieniają funkcjonowanie mechanizmów epigenetycznych. Kiedyś myśleliśmy, że zmiany genetyczne, t…

epigenetyka-b2d08a2.jpg
width: 561
height: 374

Połowa naszych genów to „śmieciowe DNA”. Jesteśmy coraz bliżej wyjaśnienia jego roli
type: item
date: 2025-07-23T11:45:08.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: epigenetyka
subject: genetyka
description: Międzynarodowe badanie rzuca nowe światło na działanie ogromnej części naszego materiału genetycznego, długo uważanej za bezużyteczną. Okazuje się, że „śmieciowe DNA” może odgrywać ważną rolę w regulacji aktywności genów.
encoded: Spis treści: Czym są transpozony? Problemy w badaniach nad „śmieciowym DNA” Zaawansowana metoda lentiMPRA i jednoznaczne wyniki Międzynarodowe badanie opublikowane w „Science Advances” odkrywa nowe, nieznane dotąd funkcje tzw. śmieciowego DNA, które stanowi aż połowę całego ludzkiego materiału genetycznego. Uważa się, że śmieciowe DNA to fragmenty genomu pochodzące od wirusów, które zostały wchłonięte przez ludzki genom przed wieloma milionami lat. Rola tych fragmentów jak dotąd nie została jednoznacznie wyjaśniona. Czym są transpozony? Naukowcy z Japonii, Chin, Kanady i USA poświęcili szczególną uwagę tzw. sekwencjom MER11 – transpozonom, które stanowią niemal połowę naszego genomu. Transpozony to fragmenty DNA, które mają zdolność przemieszczania się w obrębie genomu tej samej komórki, nazywane często „skaczącymi genami”. Dawniej uznawane za bezużyteczne, obecnie są przedmiotem intensywnych badań. Ich pochodzenie pozostaje niejasne, ale najpopularniejsza hipoteza mówi, że są fragmentami wirusów, w szczególności retrowirusów, które utraciły geny odpowiedzialne za zjadliwość i wbudowały się w genom gospodarza. Naukowcy podejrzewali, że „śmieciowe DNA” bynajmniej nie jest bezużyteczne i najprawdopodobniej odgrywa rolę w regulowaniu ekspresji genów. Teraz te przypuszczenia się potwierdzają. Problemy w badaniach nad „śmieciowym DNA” Badanie przeprowadzone przez naukowców pokazało, że transpozony MER11, dotąd słabo opisane w bazach danych, mogą działać jak „przełączniki genetyczne” i odgrywać ważną rolę w ekspresji genów, szczególnie na wczesnym etapie rozwoju dziecka. Problemem w analizie była ich wysoka powtarzalność i podobieństwo sekwencji. Aby to obejść, badacze opracowali nową klasyfikację transpozonów, opartą na ich występowaniu w genomach innych naczelnych, a co za tym idzie – ich ewolucyjnej historii. Dzięki temu podejściu podzielili grupę MER11A/B/C na cztery podgrupy – od G1 do G4, od najstarszych do najmłodszych. Zaawansowana metoda lentiMPRA i jednoznaczne …

AdobeStock31485678-cb777a0.jpeg
width: 4300
height: 3225

106-latek z Kalabrii zdradza sekret długowieczności: „No bacco, no tabacco, no venere”
type: item
date: 2025-05-29T13:04:00.000Z
creator: Stephen S. Hall
subject: Ludzie
subject: choroby
subject: cukrzyca
subject: Czas na długowieczność
subject: diety
subject: długowieczność
subject: dna
subject: ekwador
subject: epigenetyka
subject: geny
subject: rak
subject: starość
subject: zdjęcia
subject: życie
description: Sto lat to dla niej dopiero początek. Seniorka z Sardynii ujawnia, co naprawdę działa na długowieczność – i to wcale nie dieta, aktywność fizyczna czy geny. Choć wielu szuka sekretu w superfoods, ona przekonuje, że klucz tkwi gdzie indziej – w czymś, co każdy z nas może wdrożyć już dziś.
encoded: Długowieczność to nie tylko kwestia genów czy diety – to fascynująca opowieść o stulatkach z Kalabrii, dzieciach z Ekwadoru, które nie rosną, ale nie chorują, i genetycznych sekretach ukrytych w archiwach, mitochondriach oraz krwi. Artykuł odkrywa, jak nowoczesna nauka próbuje rozwikłać zagadkę zdrowego, długiego życia i co łączy mieszkańców odizolowanych społeczności z całego świata. Molochio – wioska stulatków i genetyczny skarb Kalabrii Jest rześki styczniowy poranek, dalekie wierzchołki masywu Aspromonte pobielił śnieg, a w dolinie dojrzewają pomarańcze. Minivan Giuseppe Passarina mknie serpentynami Kalabrii, krainy w czubku włoskiego buta. Kierowca – genetyk z Uniwersytetu Kalabryjskiego – gawędzi z pasażerem Mauriziem Berardellim, geriatrą. Jadą do dwutysięcznej osady Molochio, w której żyje czworo stulatków i czworo 99-latków. Salvatore Caruso wygrzewa akurat swoje 106-letnie kości przed buzującym ogniem kominkiem. Caruso, zwany księgowym (u’raggiuneri) czyta artykuł o końcu świata w tabloidzie. Na półce nad kominkiem stoi oprawiona w ramki kopia metryki urodzenia – z datą 2 listopada 1905 r. Caruso nie narzeka na zdrowie ni pamięć. Dobrze pamięta śmierć ojca w 1913 r. czy wielką epidemię grypy hiszpanki z lat 1918–1919, w której omal nie stracił matki i brata. Geny kontra dieta – co naprawdę wydłuża życie? Pamięta, jak go przeniesiono z wojska do cywila w 1925 r. po wypadku, w którym złamał nogę w dwóch miejscach. Na pytanie Berardellego o przyczyny długowieczności, odpowiada z uśmiechem: – No bacco, no tabacco, no venere – czyli: „żadnego wina, tytoniu, kobiet”. I dodaje, że w młodości jadał głównie figi i fasolę, a ciemnego mięsa niemal nie tykał. Passarino i Berardelli mniej więcej to samo słyszą od 103-letniego Domenica Romea. Ten z kolei opisuje swój jadłospis tak: poco, ma tutto, czyli „po odrobinie wszystkiego”. Podobnie odżywiała się 104-letnia Maria Rosa Caruso. – Dość często mówią, że woleli jedzenie bezmięsne, czyli owoce i warzywa – zauważa Berar…

stulatek-GettyImages-657191892-ec35a76.jpg
width: 1024
height: 680

Co dziedziczymy po mamie? Nie tylko jej geny wpływają na całe nasze życie
type: item
date: 2025-05-24T13:55:55.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: epigenetyka
subject: genetyka
subject: matka
subject: nauka
description: Dziedziczenie to nie tylko kolor oczu czy fizyczne podobieństwo. To także molekularne ślady, który nosimy w każdej komórce ciała. Z okazji Dnia Matki przyglądamy się temu, co naprawdę dostajemy od mam – i jak bardzo wpływa to na nasze życie.
encoded: Spis treści: Mitochondria – pamiątka po matce, którą nosisz w każdej komórce Matczyny łańcuch pokoleń: co mówią naukowcy? Nie tylko DNA – imprinting i epigenetyka od mamy Kiedy myślimy o tym, co dostajemy od naszych matek, zwykle przychodzą nam do głowy cechy takie jak kolor oczu, temperament czy talent do jakiejś dziedziny. Od mamy dostajemy wszak 50% naszych genów. Jednak co dokładnie w nich otrzymujemy? Jak głęboko sięga wpływ matki nie tylko biologicznie, ale też molekularnie? Dziedziczenie matczyne to fascynujący obszar genetyki, który obejmuje nie tylko przekazywane przez DNA informacje, ale też sposób, w jaki są one regulowane i odczytywane przez nasze komórki. Mitochondria – pamiątka po matce, którą nosisz w każdej komórce Jednym z najbardziej bezpośrednich przykładów dziedziczenia matczynego jest mitochondrialne DNA (mtDNA). Mitochondria to organelle komórkowe. W ich wnętrzu zachodzi proces oddychania komórkowego, w którym z glukozy i tlenu powstaje ATP (adenozynotrójfosforan) — podstawowy nośnik energii w organizmach żywych. Są często określane jako „elektrownie komórek”. Posiadają własny materiał genetyczny, odrębny od DNA jądrowego. Najciekawsze jest to, że mtDNA dziedziczymy wyłącznie od matki. Dzieje się tak dlatego, że podczas zapłodnienia to komórka jajowa dostarcza większość cytoplazmy i organelli, w tym mitochondria, do rozwijającego się zarodka. Plemnik, choć również zawiera mitochondria, nie przekazuje ich dalej — przepadają podczas fuzji komórek rozrodczych. Oznacza to, że każdy z nas nosi w sobie molekularny ślad swojej matki, który można prześledzić tysiące pokoleń wstecz. Matczyny łańcuch pokoleń: co mówią naukowcy? Właśnie na podstawie analizy mtDNA naukowcy z Harvardu potrafili odtworzyć migracje ludzkich populacji i potwierdzić istnienie tzw. „mitochondrialnej Ewy”. Czyli hipotetycznej kobiety, od której wywodzi się linia mtDNA wszystkich współczesnych ludzi. Zatem oprócz naszych własnych mam, ludzkość posiada także prehistoryczną „pramatk…

AdobeStock423538770-2bfc7de.jpeg
width: 6500
height: 4031

Europejscy żeglarze z epoki kamienia. 8000 lat temu potrafili dopłynąć do Afryki
type: item
date: 2025-03-17T06:58:40.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: epigenetyka
subject: epoka kamienia
subject: pradzieje
description: Nowe badania genetyczne wykazały, że Europejczycy z epoki kamienia łupanego byli bardzo sprawnymi żeglarzami. Analiza DNA szczątków z północnej Afryki wykazała, że starożytni ludzie przypłynęli tam przez Morze Śródziemne.
encoded: Spis treści: Żegluga w epoce kamienia Naukowcy zbadali DNA 9 osób Nowe dowody na migracje pomiędzy Europą a Afryką w epoce kamienia Historia żeglarstwa sięga czasów prehistorycznych. Jedną z najstarszych łodzi, jaką kiedykolwiek odnaleziono, jest canoe Pesse. Ta pierwotna forma kajaka pochodzi z wczesnego okresu mezolitu i datowanie wykazało, że mogła powstać nawet 10 tys. lat temu. Łódź tę odnaleziono w holenderskiej wsi Pesse, której zawdzięcza swą nazwę. Żegluga w epoce kamienia Najstarsze łodzie były wykorzystywane do podróży najczęściej rzekami, aby przemieścić się z jednego miejsca do drugiego, a czasem, żeby zwyczajnie przeprawić się na drugi brzeg. Żegluga morska na większą skalę rozwinęła się w czasach starożytnych. Jednymi z najlepszych żeglarzy w tamtym okresie byli Fenicjanie. Dzięki swoim wybitnym umiejętnościom prowadzili handel w portach Morza Śródziemnego. Jednak najnowsze odkrycie rzuca zupełnie nowe światło na umiejętności żeglarskie ludzi żyjących w epoce kamienia łupanego. Na łamach czasopisma „Nature” naukowcy opisali badanie DNA prehistorycznych szczątków z Tunezji i północno-wschodniej Algierii. Okazuje się, że osoby te pochodziły z Europy i przypuszczalnie przybyły do Afryki ok. 8000 lat temu. – Starożytne DNA z regionu Morza Śródziemnego ujawniło dalekosiężne powiązania i transformacje populacji związane z rozprzestrzenianiem się gospodarek produkujących żywność. Jednak, w przeciwieństwie do Europy, dane genetyczne z tej kluczowej transformacji w północnej Afryce są ograniczone i były dostępne tylko z dalekiego zachodniego Maghrebu w Maroku – napisali w swojej pracy naukowcy, którzy pochodzili z USA, Włoch, Tunezji i Francji. Naukowcy zbadali DNA 9 osób Badacze przeanalizowali genomy dziewięciu osób, które żyły od późnej epoki kamienia do okresu neolitu. – Co najmniej jedna osoba z Dżebby (Tunezja), datowana na około 8000 lat p.n.e., miała geny, które pochodziły od europejskich łowców-zbieraczy. Prawdopodobnie odzwierciedla to migrację we wc…

zeglarze-epoka-kamienia-7d23f02.jpg
width: 1024
height: 684

Odkryto gen odpowiedzialny za jeden z najbardziej śmiercionośnych typów raka piersi
type: item
date: 2021-04-19T16:32:55.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: badania
subject: epigenetyka
subject: genetyka
subject: geny
subject: nowotwory
subject: rak
subject: Zdrowie
description: Gen o sygnaturze IntClust2 jest odpowiedzialny za szczególnie agresywną formę raka piersi. W badaniu na myszach udało się zablokować jego efekt i powstrzymać rozwój choroby.
encoded: Hormonozależność oznacza, że komórki nowotworowe rosną i namnażają się w odpowiedzi na żeński hormon płciowy estrogen. W przypadku guza z obecnym receptorem estrogenowym standardową terapią jest podawanie środka blokującego działanie hormonu na komórki nowotworowe. Nowotwór badany w instytucie medycznym im. Harry Perkinsa (z sygnaturą IntClust2) jest groźny, bo opierał się terapii i po jej zakończeniu doprowadzał do wznowienia lub powstania przerzutów. Od 2012 roku istnieje sposób klasyfikowania raka piersi według 10 sygnatur zwanych Integrative Clustering (IntClust). Każda z tych grup różni się typami stawianych genetyków wyzwań, każda niesie za sobą inną prognozę dla pacjentki. Hormonozależny IntClust2 zabija co drugą chorą na tę formę raka piersi, twierdzi epigenetyk Pilar Blancafort. IntClust charakteryzuje się jedną szczególnie zamplifikowaną (zwielokrotnioną) sekcją DNA chromosomu XI. Ten fragment kodu zawiera wiele znanych cancerogennych genów. Jeden z nich wzbudził szczególne zainteresowanie badaczy z Australii. W poszukiwaniu informacji na temat występowania AAMDC badacze z instytutu Perkinsa przyjrzeli się próbkom od 119 pacjentek dotkniętych guzami typu luminal B. Oceniali poziom ekspresji tego genu w próbkach. Ekspresja to proces, w którym informacja genetyczna zawarta w genie zostaje odczytana i przepisana na jego „produkty”, czyli białka czy różne formy RNA. Okazało się, że w 25 proc. próbek AAMDC było amplifikowane. Były to głównie nowotwory ER+. Stosując eksperymentalną technikę regulacji ekspresji genu zwaną knock down (ang. powalenie) naukowcy obniżyli poziom AAMDC w komórkach nowotworowych u myszy. Skutek? Wzrost komórek został powstrzymany i wiele z nich uruchomiło proces samozniszczenia. Tzw. zaprogramowana śmierć to prawidłowa reakcja komórki po wykryciu uszkodzenia. - Mamy nadzieję, że wykrycie skuteczności tej techniki dramatycznie wpłynie na niskie dotąd prognozy pacjentek z tą formą guza – zauważa w informacji prasowej Pilar Blancafort. AAM…

migracja-komorek-raka-piersi-480a32b.jpeg
width: 2309
height: 1299

Dwa słowa o bliźniętach. "Czasami przechodzi mnie dreszcz, gdy obserwuję niesamowite podobieństwo ich zachowań" [REPORTAŻ]
type: item
date: 2018-12-05T11:10:19.000Z
creator: Peter Miller
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: bliźnięta
subject: epigenetyka
subject: Kultura
subject: Parenting
subject: Zdrowie
description: Każdego lata w pierwszy weekend sierpnia tysiące bliźniąt zjeżdża do Twinsburga w amerykańskim stanie Ohio, miasteczka nazwanego na cześć bliźniąt przez braci bliźniaków dwa wieki temu.
encoded: Dave i Don Wolfowie z Fenton w stanie Michigan na festiwalu goszczą od lat. Tak jak większość bliźniąt przyjeżdżających do Twinsburga, bracia lubią przebywać w swoim towarzystwie. W zasadzie spędzili ze sobą całe życie. Przez ostatnie 18 lat 53-letni kierowcy z długimi, identycznymi brodami przejechali wspólnie ponad 5 mln kilometrów, wożąc po Stanach towary wielką ciężarówką. Kiedy jeden siedzi za kierownicą, drugi odsypia w kabinie. Słuchają tych samych stacji radiowych, muzyki w stylu country gospel, a ich ulubione przekąski w drodze to kiełbasa pepperoni, jabłka i ser cheddar. W wolne dni polują lub łowią ryby. Razem, rzecz jasna. Taki styl życia najbardziej im odpowiada. – To pewnie typowe dla bliźniąt – mówi Don. Dzisiejszego popołudnia na festiwalu bracia zatrzymali się przy stoisku badawczym sponsorowanym przez FBI, Uniwersytet Notre Dame i Uniwersytet West Virginia. Wewnątrz wielkiego białego namiotu technicy fotografują pary bliźniąt aparatami o dużej rozdzielczości, pobierają ich odciski palców i skanują tęczówki, by sprawdzić, czy najnowocześniejsze oprogramowanie będzie w stanie je rozróżnić. – Mimo że jednojajowe bliźnięta mogą wyglądać niemal identycznie, system cyfrowej identyfikacji potrafi wypatrzyć różnicę w układzie piegów, porów czy kąta ułożenia brwi – wyjaśnia informatyk Patrick Flynn. Jak dotąd nawet najbardziej zaawansowane technologicznie programy mylą się z powodu załamania światła czy zmiany wyrazu twarzy. Bracia Wolfowie stanowią dla naukowców nie lada wyzwanie, bo brody zasłaniają każdemu połowę twarzy. Badanie zdaje się ich bawić. – Gdy pstryknięto mi zdjęcie, zapytałem jednego z techników, czy gdybym teraz popełnił jakąś zbrodnię, a następnie zgolił brodę, rozpoznano by mnie na podstawie wcześniejszej fotografii. Mój rozmówca po chwili namysłu odparł, że prawdopodobnie nie, ale poradził, bym jednak tego nie robił. Biologia i środowisko Flynn i jego współpracownicy nie są jedynymi naukowcami prowadzącymi badania w Twinsburgu. Kilka inn…

bliznieta-274d49e.jpeg
width: 863
height: 491