National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-21T13:31:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Nie tylko ludzie kochają czworonogi. Opieka nad pupilami jest powszechna także u tych zwierząt
items: Wyjątkowo inteligentne, ale nie empatyczne. Kawki zaskoczyły naukowców
items: Myszy współodczuwają swój strach i ból. Nowe badanie
items: „W podróży ważny jest uśmiech". Rozmawiamy z Elżbietą Dzikowską
items: Od skrajnych altruistów po psychopatów. Jak empatia warunkuje nasze życie
items: Podróże zwiększają empatię i zbliżają kulturowo? Eksperci nie są zgodni
items: 03/20

Nie tylko ludzie kochają czworonogi. Opieka nad pupilami jest powszechna także u tych zwierząt
type: item
date: 2026-08-21T13:30:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: empatia
subject: małpy
subject: opieka
subject: udomowienie
description: Nowe badania nad relacjami międzygatunkowymi naczelnych przyniosły zaskakujące wyniki. Okazuje się, że u małp i ich krewniaków potrzeba opieki nad innymi zwierzętami jest powszechna. Naukowcy odkryli setki przypadków czułości, troski, zabawy i niezwykłej więzi między małpami a innymi gatunkami. Rzucają one nowe światło na ewolucyjne korzenie ludzkiej potrzeby posiadania zwierząt.
encoded: Wszystko zaczęło się od zaskakującej obserwacji w szanghajskim Zoo, gdzie samica gibbona białolicego, zamiast odpędzić mysz, która wbiegła na jej wybieg, delikatnie ją podniosła i zaczęła głaskać. To skłoniło biologów ewolucyjnych pod kierownictwem Cyrila Gruetera z Uniwersytetu Oksfordzkiego do przeanalizowania podobnych zachowań u naczelnych. Wyniki ich pracy, opublikowane w czasopiśmie „Primates”, dowodzą, że bliskie kontakty małp z innymi stworzeniami są znacznie powszechniejsze, niż dotychczas sądzono. Zebrane przez nich bardzo liczne przykłady pokazują, że ludzka miłość do czworonogów pochodzi prawdopodobnie od naszych zwierzęcych kuzynów. Naukowcy gromadzą setki przykładów Naukowcy przeanalizowali artykuły naukowe, doniesienia medialne oraz przeprowadzili globalną ankietę wśród 37 prymatologów. Zgromadzili 427 udokumentowanych przypadków bliskich interakcji międzygatunkowych. Zachowania te przejawiało 88 gatunków naczelnych oraz 127 innych gatunków zwierząt, zarówno w niewoli, jak i na wolności. Zebrała się z tego wszystkiego pokaźna i spójna baza danych, z których można już było wyciągać naukowe wnioski. Przykłady zaskakują różnorodnością. W Sri Lance hulman delikatnie głaskał wiewiórkę, młody samiec bonobo czule opiekował się młodą mangustą, w Tajlandii grupa makaków czyściła futro bezpańskiemu psu. Jednym z najciekawszych zachowań są relacje makaków japońskich z wyspy Yakushima z jeleniami wschodnimi. Choć zaczynają się od zjadania przez jelenie owoców zrzucanych z drzew przez małpy, przeradzają się w coś głębszego. Makaki nie tylko iskają jelenie i usuwają ich pasożyty, ale bawią się z nimi, jeżdżą na nich, a nawet podejmują próby kopulacji. Niektóre zebrane przez naukowców przykłady można zobaczyć na tym zdjęciu, dołączonym do artykułu naukowego (szczegółowe opisy pod zdjęciem): A: Samica kapucynki panamskiej (Cebus imitator) iska czepiaka czarnorękiego (Ateles geoffroyi) w Santa Rosa, Kostaryka; fot. Nicholas Chapoy. B: Langur ciemnogłowy (Trachypithecu…

GettyImages-1244737735-9053046.jpg
width: 2735
height: 1898

Wyjątkowo inteligentne, ale nie empatyczne. Kawki zaskoczyły naukowców
type: item
date: 2021-06-30T13:23:37.000Z
creator: Katarzyna Grzelak
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: empatia
subject: Lifestyle
subject: nauka
subject: ptaki
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Kawki zwykle łączą się w pary na całe życie. Kiedy samice pozostają w gnieździe z jajami, samce zbierają pożywienie dla siebie i partnerki. Ale nowe badania pokazują, że ich wspólne życie nie zawsze jest tak udane.
encoded: Wśród kawek często zdarza się, że obce samce odwiedzają cudze gniazdo pod nieobecność „pana domu” i atakują samotną samicę, próbując siłą doprowadzić do kopulacji. Naukowcy z Uniwersytetu Exeter obserwowali kawki w podobnych sytuacjach. Oczekiwali, że po takim traumatycznym przeżyciu partner samicy będzie próbował ją pocieszać – pozostanie blisko partnerki i okaże jej swoje zaangażowanie przez znane i dobrze zbadane zachowania społeczne, takie jak muskanie piór. Niestety, obserwacje pokazały, że naukowcy się przeliczyli. Po atakach obcego samca, samiec-partner zdawał się bardziej koncentrować na własnym bezpieczeństwie. Nadal przynosił do gniazda pokarm, ale rzadziej w nim bywał i spędzał mniej czasu z samicą. Młode kruki równie mądre co małpy człowiekowate Bonobo, goryle, szympansy i orangutany wielokrotnie w badaniach udowadniały swoje umysłowe zdolności. Okazuje się, że nasi dalecy kuzyni mieliby problem wygrać z krukami, i to nawet bardzo m.. Wiążą się na całe życie Naukowcy wpadli na pomysł eksperymentu, chcąc się przekonać, czy kawki – które mają złożone życie społeczne i tworzą związki partnerskie na całe życie – potrafią się wzajemnie pocieszać. – Ludzie często pocieszają przyjaciół lub bliskich w niebezpieczeństwie, ale nie jest jasne, czy zwierzęta żyjące na wolności zachowują się podobnie. Wcześniejsze badania wykazały istnienie zachowań podobnych do pocieszenia u niektórych zwierząt, ale często istnieje inne wytłumaczenie motywujące te zachowania, niż rzeczywista chęć pocieszenia – wyjaśnia współautorka badań Beki Hooper. W eksperymencie nie dochodziło do rzeczywistych ataków na samotne samice – zastrzegają naukowcy. Zamiast tego wykorzystano zarejestrowane wcześniej odgłosy, jakie wydaje obcy samiec zbliżający się do samotnej samicy oraz nagrania samców atakujących samice wysiadujące jaja. Po takich doświadczeniach (czyli atakowaniu dźwiękami) samice stawały się niespokojne, a ich partnerzy po powrocie do gniazda wyraźnie to wyczuwali. Ich zachowanie zm…

kawki-sa-wyjatkowo-inteligentnymi-ptakami-o-bogatym-zyciu-spolecznym-fot-getty-images-30f1be8.jpeg
width: 3300
height: 1856

Myszy współodczuwają swój strach i ból. Nowe badanie
type: item
date: 2021-01-19T15:57:55.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: empatia
subject: myszy
description: Nowe badanie zademonstrowało istnienie połączeń w mózgu potrzebnych do tego, by mysz, której nic się nie dzieje, współodczuwała strach oraz ból innej, z którą dzieli klatkę. Także tych „obwodów”, dzięki którym zaczyna się lepiej czuć wyłącznie dzięki kontaktowi z towarzyszką, której łagodzi się cierpienia farmakologicznie.
encoded: Serię doświadczeń i obserwacji na myszach laboratoryjnych, którym podawano środek wywołujący stan zapalny (ból) lub morfinę (ulgę) przeprowadzili naukowcy uczelni Stanforda, m.in. neurobiolodzy Monique Smith i Robert Malenka. Oboje opowiadali w serwisach naukowych o swoich doświadczeniach opisanych w styczniowym numerze czasopisma „Science” Jak Smith wyjaśniła na portalu Science News, wraz z kolegami badała elementy składowe mechanizmu empatii u zwierząt. Poznając je na modelu zwierzęcym być może łatwiej będziemy mogli rozumieć procesy zachodzące w ciele człowieka, szczególnie tych objętych chorobami pozbawiającymi zdolności do odczuwania emocji drugiej istoty (narcyzm, psychopatia) - Ból jest nie tylko doświadczeniem fizycznym, ale i emocjonalnym – przekonuje neurobiolożka. Gdy w tylnią łapę jednej z dwóch myszy przebywających w klatce podano środek wywołujący ból stawów jak u chorych na artretyzm, po godzinie razem „ta stojąca z boku” czuła się niewiele lepiej niż mysz, której podano zastrzyk. Zachowywała się, jakby bolała ją jej własna noga. Testy wykazały i niej obniżony próg odczuwania bólu. W kolejnym eksperymencie obie myszy dostały „reumatyczny” zastrzyk wywołujący ból w nodze, ale jedna chwilę później także dawkę uśmierzającej ból morfiny. Po czterech godzinach spędzonych w jednej klatce ta, której nie dawano środka przeciwbólowego zachowywała się w sposób, jak gdyby jej też go wstrzyknięto. – Testy wykazały u niej podwyższony próg bólu wyłącznie w konsekwencji przebywania z myszą, której zmniejszono cierpienia – zauważa Robert Malenka w rozmowie z „The Scientist” W trzecim eksperymencie na oczach jednej myszy drugą porażono lekko prądem wywołując reakcję obronną (gryzoń zastygł). Gdy wcześniejszego obserwatora umieszczono w tym samym miejscu, gdzie jej koleżanka zastygła przerażona, ona sama też znieruchomiała, choć niczego z nią nie robiono. Potwierdzałoby to hipotezę autorów badania, że myszy zdolne są do reakcji empatycznych na widok krzywdy dziejącej s…

myszy-76aeed0.jpeg
width: 1030
height: 580

„W podróży ważny jest uśmiech". Rozmawiamy z Elżbietą Dzikowską
type: item
date: 2020-09-13T19:45:32.000Z
subject: Adventure
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: elżbieta dzikowska
subject: empatia
subject: muzeum podróżników
subject: podróże
subject: tony halik
subject: Travel
subject: wywiady
subject: zjednoczone emiraty arabskie
description: Elżbieta Dzikowska to ikona polskiego podróżowania. Travelerka, historyczka sztuki, sinolożka, autorka książek, przewodników, programów telewizyjnych i audycji radiowych. Z mężem Tonym Halikiem zrealizowali ponad 300 filmów podróżniczych, odkryli dawną stolicę Inków Vilcabambę.
encoded: W tym artykule: Podróże to niebezpieczny wirus Podróżniczka z obiektywem Ludzie w drodze Natura podróżniczki Materiał archiwalny. Wywiad ukazał się w magazynie National Geographic Traveler w 2009 roku. Trochę jest Pani zajęta. Tak, ale ja sobie innego życia nie wyobrażam. (Dzwoni telefon). „Ach, witaj, jak miło cię słyszeć! Jak dojechałeś?...”. Przepraszam bardzo, ale to znajomy, musiałam mu poświęcić parę chwil, razem byliśmy w Peru. Co Elżbieta Dzikowska tam robiła? Tym razem grupa moich znajomych poprosiła mnie, żebym im pokazała kawałek tego kraju. To są ludzie, którzy zaangażowali się w budowę pomnika Ernesta Malinowskiego. Z tego pomnika jestem bardzo dumna, bo byłam inicjatorką jego powstania, ale jeszcze większym powodem do dumy jest to, że to polski inżynier wybudował najwyżej na świecie położoną kolej, dopiero ostatnio prześcignęli go Chińczycy. Zauważyliśmy, że pomnik wtopił się w miejscowe życie. Dzieci z pobliskiej szkoły się nim opiekują, a premier Donald Tusk zawiózł im komputery. Poza tym pokazałam znajomym mniej uczęszczane przez turystów szlaki, ale w Machu Picchu też oczywiście byliśmy. Chociaż jest zadeptane przez turystów i za kilkadziesiąt lat w ogóle go nie będzie, tak wiele szkód się tam wyrządza, to jednak wciąż jest cudem świata. Byliśmy też na północy, gdzie powstają piękne dzieła złotnicze. O, a tutaj mam kilka czapeczek z wyspy Taquile na jeziorze Titicaca. Tę najbardziej kolorową noszą starcy, ludzie, którzy są najmądrzejsi, zdobyli największą wiedzę. U nas takie czapeczki kupuje się dzieciom. No właśnie, nam wydają się dziecinne. A tę niemal zdarłam z głowy pewnej Indiance. Proszę spojrzeć, to już nie jest pamiątka turystyczna – tu jest kawałek jakiegoś kocyka, tutaj ręcznie tkane tasiemki. I dlaczego jej to Pani zabrała? Bo ja z każdej podróży staram się przywieźć coś oryginalnego dla Muzeum Podróżników w Toruniu, które powstało, żeby pomieścić pamiątki po Tonym. Przekazałam tam jego zbiory i zdjęcia. Przecież on dokumentował życie pl…

elzbieta-dzikowska-12e596b.jpg
width: 2048
height: 1536

Od skrajnych altruistów po psychopatów. Jak empatia warunkuje nasze życie
type: item
date: 2020-09-08T07:00:08.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: emocje
subject: empatia
subject: psychiatria
subject: psychologia
subject: Społeczeństwo
subject: Zdrowie
description: Empatię, zdaniem naukowców, powodują połączenia nerwowe w naszych mózgach oraz mogą wpływać na to, na ile empatyczni jesteśmy. W ostatnich dziesięcioleciach badacze dokonali znacznych postępów, zbliżając się do naukowego zrozumienia tego, co skłania ludzi do dobra lub zła. Jak się wydaje, jedno i drugie powiązane jest z kluczową cechą emocjonalną: empatią, czyli naturalną umiejętnością doświadczania przez mózg tego, jak czuje się inna osoba.
encoded: Z okna kuchni swej przyczepy mieszkalnej w Auburn w stanie Illinois Ashley Aldridge dobrze widziała odległy o jakieś 100 m przejazd kolejowy. Ta 19-letnia matka właśnie nakarmiła dwójkę swoich dzieci – roczne i trzyletnie – i zabierała się do zmywania po obiedzie, gdy nagle zwróciła uwagę na wózek inwalidzki, który zobaczyła chwilę wcześniej. Wózek się nie przemieszczał, utkwił na torach. Niepełnosprawny mężczyzna wołał o pomoc. Minął go motocykl i dwa samochody, ale żaden pojazd się nie zatrzymał. Ashley wybiegła z przyczepy i krzyknęła do sąsiadki, by rzuciła okiem na jej dzieci. Chciała pomóc człowiekowi na wózku. Wtedy usłyszała ostrzegawczy gwizd pociągu i dzwonki towarzyszące opadającym szlabanom. Ashley pobiegła boso po żwirze. Gdy dopadła do niepełnosprawnego, pociąg znajdował się w odległości niecałego kilometra i zbliżał się z prędkością ok. 125 km/h. Ashley nie zdołała uwolnić zaklinowanego wózka, objęła więc mężczyznę za pierś i próbowała go podnieść. Nie była w stanie. Dźwignęła jeszcze raz, ciągnąc z całych sił. Przewróciła się, a niepełnosprawny upadł na ziemię obok niej. Parę sekund później lokomotywa zmiażdżyła wózek. Ashley Aldridge nie znała mężczyzny, któremu uratowała życie. Mimo to starała się go ocalić, narażając własne życie. Jej bohaterski czyn to przykład ekstremalnego altruizmu – tak naukowcy nazywają bezinteresowne akty pomocy obcym osobom, jeśli ten, kto im pomaga, ryzykuje przy tym poniesieniem olbrzymiej szkody. Nie jest zaskakujące, że wielu spośród takich bohaterów wykonuje profesje, w których narażanie własnego życia po to, żeby uratować innych, należy do obowiązków zawodowych. Tak jak w przypadku izraelskiego majora Roia Kleina, który rzucił się na odbezpieczony granat, by ocalić swoich żołnierzy. Ale inni są przeciętnymi ludźmi. Mechanizm ewolucyjny Zestawmy najszlachetniejsze czyny z okropieństwami, jakich dopuszczają się ludzie: morderstwami, gwałtami, porwaniami, torturami. Pomyślmy o rzezi dokonanej przez mężczyznę, który w pa…

juz-kilkumiesieczne-dzieci-sa-w-stanie-odczuwac-empatie-ale-mozna-ja-tez-ksztaltowac-przez-cale-zycie-photo-by-sophie-elbaz-sygma-via-getty-images-c28d0ed.jpeg
width: 1300
height: 731

Podróże zwiększają empatię i zbliżają kulturowo? Eksperci nie są zgodni
type: item
date: 2020-09-07T12:54:22.000Z
creator: Katarzyna Grzelak
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: empatia
subject: podróże
subject: porady w podróży
subject: Travel
description: Mówi się, iż podróże sprawiają, że stajemy się bardziej otwarci na nowe kultury, bardziej tolerancyjni i empatyczni. Jednak wielu obserwatorów zauważa, że ta zaleta podróżowania dawno się zagubiła, a masowa turystyka przyczynia się raczej do wypierania rodzimych lokalnych zwyczajów, niż do ich celebrowania i wspierania.
encoded: Empatia, czyli zdolność do odczuwanie stanów emocjonalnych innych osób i tzw. „wejścia w ich buty”, to jedna z cech, które decydują o tym, jak kształtuje się nasza wrażliwość na innych, ich zwyczaje i kulturę – odmienne od naszych. Najnowsze badania wykazały, że choć w dużym stopniu empatia jest uwarunkowana genetycznie, to może również wykształcić się w czasie procesu socjalizacji, czyli wychowania i wzrastania w danym otoczeniu. Wcześniej sądzono, że empatia jako „kompetencja oparta na neurobiologii” musi być wrodzona i nie można się jej nauczyć. Jedną z dróg prowadzących do nauki empatii ma być podróżowanie i poznawanie innych kultur i obyczajów. Jednak pytanie, czy i na ile rzeczywiście turystyka wzbogaca empatię, wciąż pozostaje otwarte. W ankiecie Harris Pol (Harris Insights and Analytics), globalnej firmy badawczej i konsultingowej, przeprowadzonej w 2018 roku, na to pytanie odpowiedziało 1 300 osób podróżujących służbowo. 87 proc. z nich stwierdziło, że podróże służbowe pomogły im w okazywaniu większej empatii wobec innych. Z kolei wyniki badań z 2010 roku przeprowadzonych przez profesora Adama Galinsky’ego z Columbia Business School wykazały, że podróże „zwiększają świadomość podstawowych powiązań i skojarzeń z innymi kulturami”. Utrwala nierówności Światowa Organizacja Turystyki uznaje podróżowanie za prawo, jako „żywotną siłę dla pokoju na świecie, która może zapewnić moralną i intelektualną podstawę dla międzynarodowego zrozumienia i współzależności”. Nie brakuje jednak argumentów na to, że podróżowanie nie likwiduje nierówności, a raczej je utrwala. Nathan Thornburgh, wieloletni korespondent zagraniczny Timesa, zauważa, że współcześnie sam akt podróżowania przyczynia się do podtrzymywania i tworzenia nowych nierówności. Za przykład podaje nie tylko podział na klasy w liniach lotniczych, czy kolejach, ale nawet to, czy po przybyciu na miejsce możesz pozwolić sobie na zamówienie taksówki, czy musisz czekać na podmiejski autobus. Wyjątkowo ciekawy eksperym…

podroze-ksztalca-6c6dff7.jpeg
width: 1024
height: 683

03/20
type: item
date: 2020-02-14T13:10:00.000Z
creator: Katarzyna Zając
subject: Magazyn
subject: Traveler
subject: elżbieta dzikowska
subject: empatia
subject: muzeum podróżników
subject: podróże
subject: tony halik
subject: Travel
subject: wywiady
subject: zjednoczone emiraty arabskie
description: Magiczna podróż po Portugalii
encoded: Myślałam, że najpiękniejszym miastem Portugalii jest Lizbona, z jej skąpaną w czerwieni zachodzącego słońca Torre de Belém, którą zobaczyłam, jeszcze będąc dzieckiem, na zdjęciu i tak się zachwyciłam, że postanowiłam wpisać to miasto na listę tych, które koniecznie muszę zobaczyć. Chciałam przesiąknąć jej melancholijnym nastrojem, posłuchać fado w miejscu, gdzie się ono narodziło. A potem odwiedziłam Porto. Nie wiem, czy to wpływ porto – słodkiego wina, którego spróbowałam w jednej z tawern, a może to było słońce, które wyszło zza chmur, ale postanowiłam usiąść na ławce. I nie robić nic przez najbliższe godziny, tylko patrzeć. Na rzekę Duero, na rozpięte nad nią mosty wyglądające jak koronkowe dzieła sztuki, na oblepione kolorowymi domkami zbocza, na małe łódki kołyszące się na spokojnych falach, na ludzi, którzy tak jak ja zatrzymali się w biegu. I tak właśnie spędzać czas. Bez pośpiechu. Po Porto przyszedł czas na Algarve, krainę relaksu z malowniczymi klifami i oceanem, który wyrzeźbił tamtejsze skały w dziesiątki urokliwych zatok i klifów wysokich na 20 m, z falami będącymi marzeniem surferów. Alentejo – pustynną prowincję jakby zagubioną w czasie, gdzie życie toczy się nieśpiesznym utartym rytmem i każdy dla każdego ma czas. I nawet nie wiem, kiedy Portugalia stała się dla mnie miejscem, do którego wracam, by uczyć się żyć bez pośpiechu, doceniać walory lokalnej kuchni, słuchać muzyki, która porusza duszę, odwiedzać kolejne miasteczka i wioski, jedne piękniejsze od drugich. Mam nadzieję, że Portugalia, na którą stawiamy w tym wydaniu Travelera, również dla Was okaże się takim miejscem Redaktor naczelna - Agnieszka Franus PORTUGALIA WYBRZEŻE LIZBOŃSKIE Urokliwa stolica, luksusowe Estori, melancholijne Cascais, bajkowe zamki Sintry ALGARVE Smak wolności AVEIRO, COIMBRA, BRAGA Magia miasteczek SERRA DA ESTRELA Cisza absolutna NAZARÉ Tam, gdzie fale sięgają dziesiątego piętra ALENTEJO Kraina niespodzianka PORTO I DOLINA DUERO Poznaj wszystkie odcienie wina PARK NAR…

ng-t-03-20-ed6b2d0.jpeg
width: 393
height: 590