Po co flirtujemy i kto robi to najczęściej? Badacze pochylili się nad osobowością „flirciarzy”
Nowe badanie pokazuje, że flirt to nie tylko niewinna zabawa przy barze (lub w pracy). Osoby o cechach osobowości z tzw. mrocznej triady wykorzystują go do osiągania korzyści, a kobiety są w tym bardziej skuteczne niż mężczyźni.
Badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetów w Alabamie i Connecticut rzuca światło na to, jak cechy osobowości wpływają na sposób flirtowania. W eksperymencie wzięło udział 955 uczestników, a ich spostrzeżenia zostały zweryfikowane opiniami niemal 2000 znających ich informatorów. Kto flirtuje? Flirt funkcjonuje w niemal wszystkich kulturach świata. Jego mechanizmy są jednak różne: jednym służy jako narzędzie do poszukiwania autentycznych relacji, a innym jako taktyczny sposób na osiągnięcie określonych celów. Okazuje się, że ludzie o poszczególnych cechach osobowości postrzegają flirt w określony sposób. Ciemna triada i instrumentalne podejście do flirtu Badania naukowców wykazały, że osoby prezentujące cechy tzw. ciemnej triady osobowości – która obejmuje narcyzm, makiawelizm oraz psychopatię – chętniej wykorzystują flirt jako narzędzie do osiągania osobistych korzyści. Może to być awans w pracy, zdobycie bezpośrednich gratyfikacji materialnych (np. darmowych drinków) czy uzyskanie wpływu społecznego. Tego typu instrumentalne podejście do flirtu jest szczególnie widoczne w sytuacjach, gdzie gra toczy się o konkretne profity. Wyjątkiem są osoby o wysokim poziomie narcyzmu, które mogą flirtować głównie z potrzeby bycia w centrum uwagi. W ich przypadku flirt staje się raczej sposobem na potwierdzenie własnej atrakcyjności. Warto zauważyć, że tego typu zachowania są częściej zauważalne u osób pewnych siebie, przebojowych i otwartych na ryzyko. Jasne cechy osobowości – autentyczność ponad korzyści Nietrudno się w takim razie domyślić, że osoby, które wykazują jasne cechy osobowości, takie jak wysoki poziom humanizmu, empatii czy wiary w ludzi, rzadziej traktują flirt instrumentalnie. Dla nich główną motywacją jest autentyczne nawiązywanie relacji romantycznej czy budowanie zaufania. Tacy ludzie doceniają szczerość, otwartość i bezinteresowność w kontaktach z innymi, co sprawia, że ich flirt ma często subtelniejszy charakter i służy głębszemu poznaniu drugiej osoby. W odróżnieniu od przedstawicieli ciemnej triady, osoby o jasnych cechach osobowości są mniej skłonne do wykorzystywania flirtu do osiągania doraźnych korzyści. Kto flirtuje lepiej: kobiety czy mężczyźni? W badaniu porównano również zachowania kobiet i mężczyzn. Wyniki były jednoznaczne – kobiety częściej niż mężczyźni używają flirtu w sposób instrumentalny. Co więcej, są w tym skuteczniejsze. Naukowcy sugerują, że może to wynikać z faktu, że kobiety są częściej odbiorcami nagród społecznych, takich jak darmowe drinki czy zaproszenia na imprezy, co sprzyja rozwinięciu tej formy zachowania. Instrumentalne flirtowanie kobiet może również odzwierciedlać większą społeczną skuteczność w komunikacji interpersonalnej i zdolność adaptacji do sytuacji, w których osiąganie celów, poprzez patriarchalny układ społeczny, wymaga od nich subtelnej manipulacji. Inaczej flirtuje się w barze, inaczej w pracy a inaczej w parku Badanie objęło także analizę flirtowania w siedmiu różnych kontekstach społecznych, takich jak randki, imprezy czy miejsce pracy. Ciekawe jest to, że dla flirtu motywowanego chęcią nawiązania relacji to właśnie środowisko miało największe znaczenie. Kiedy flirtujemy w celu poznania drugiej osoby, bardziej wpływa na nas atmosfera miejsca, w którym się znajdujemy niż nasze wewnętrzne cechy. Przykładowo, osoba introwertyczna może wykazywać się większą otwartością w sprzyjającym, nieformalnym otoczeniu, jakim jest impreza towarzyska niż w formalnym środowisku pracy. Gdy jednak flirtujemy, by osiągnąć korzyść, atmosfera miejsca nie ma żadnego znaczenia. To po prostu gra czy sport. Zrozumienie, jakie motywacje stoją za określonymi formami flirtu, może pomóc w bardziej świadomym podejściu do relacji międzyludzkich. Dla niektórych flirt to gra o nagrody, dla innych — sposób na autentyczne spotkanie z drugim człowiekiem. Niedobrze, gdy bezwiednie uczestniczą w nim jednocześnie. Źródło: Personality and Individual Differences Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego niektóre budynki wydają się nawiedzone? To nie duchy: to mózg nas straszy
Niektóre przestrzenie – mimo braku duchów – wywołują irracjonalny niepokój. Naukowcy tłumaczą, że to nie magia, lecz mechanizmy działania ludzkiego mózgu. Poznaj tajemnice architektury, która wytrąca nas z równowagi.
Spis treści: Jak mózg bada przestrzeń? Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? Gdy dezorientacja uruchamia lęk Dlaczego mózg „błądzi” w takich miejscach? Instynkty pierwotne w nowoczesnych przestrzeniach Zwykle myślimy o domach i hotelach jako o miejscach bezpiecznych i przewidywalnych. Wystarczy jednak wejść w ciemny korytarz, a tętno przyspiesza, zanim zdążymy to sobie uświadomić. Naukowcy twierdzą, że te odczucia to nie zabobon, ale mózg błędnie odczytujący otoczenie. Eksperci pokazują, jak architektura – za sprawą ścian, światła i dźwięku – potrafi zmylić zmysły i zamienić znane miejsca w coś niepokojąco obcego. Jak mózg bada przestrzeń? Gdy wchodzimy do nowego miejsca, zmienia się powietrze i światło. Na moment ciało zastyga – to chwila, gdy przekraczamy próg budynku, którego nie znamy. Tak się dzieje, ponieważ mózg niemal natychmiast zaczyna budować wewnętrzną mapę przestrzeni – wyjaśnia Lisa Giocomo, profesor neurobiologii na Stanford University School of Medicine. Pomagają w tym ściany, narożniki i wyraziste punkty orientacyjne. Gdy taka mapa już powstanie, mózg nakłada na nią znaczenia zaczerpnięte z pamięci i doświadczenia. Rozpoznajemy budynek jako restaurację, więc oczekujemy, gdzie zamówić lub odebrać jedzenie. Ta mapa służy mózgowi nie tylko do ustalenia, gdzie jesteśmy teraz, ale też dokąd możemy pójść w tej przestrzeni w przyszłości – dodaje Giocomo. To nieustanne przewidywanie tego, co dalej (zwane przetwarzaniem predykcyjnym), daje nam poczucie bezpieczeństwa. Gdy jednak przestrzeń łamie te oczekiwania, system się zacina. A nasze poczucie bezpieczeństwa słabnie. Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? – Mózg jest wyczulony na ślady rozkładu. W starych hotelach, dworach czy opuszczonych salach subtelne bodźce – zapach stęchlizny, pleśni i kurzu – sygnalizują biologiczny rozpad. Podpowiadają, że przestrzeń nie nadaje się do zamieszkania – mówi Beth Tauke z University at Buffalo, badaczka percepcji przestrzeni. Dołóżmy echo kroków, które potęguje poczucie izolacji. Na koniec chłodne, wilgotne powietrze – przywodzące na myśl podziemia. Zrujnoane budynki wywołują skojarzenia ze śmiercią. Myślami wracamy do tych, którzy tu bywali – i do tego, co się stało. Ta narracyjna pustka, połączona z niepewnością wzrokową, pobudza sieć spoczynkową układu nerwowego (default mode network) – system odpowiedzialny za wyobraźnię i pamięć – nadając przestrzeni niemal nawiedzony charakter – tłumaczy Tauke. Mózg dopowiada sobie historie, żeby zrozumieć ruinę. A te historie zwykle skręcają w stronę zagrożenia. Gdy dezorientacja uruchamia lęk Wiele rzekomo nawiedzonych miejsc nie ma punktów orientacyjnych, na których polegamy podczas nawigacji. W korytarzach każdy zakręt wygląda tak samo. Długie hale z powtarzalnymi ścianami, drzwiami i obrazami po obu stronach zostawiają nas bez pewności, gdzie byliśmy i dokąd można pójść. Bez punktów orientacyjnych i widocznego końca mózgowi trudno określić, gdzie jesteśmy w przestrzeni – mówi Tauke. Pojawia się dezorientacja i poczucie braku bezpieczeństwa. Badanie z 2021 roku dotyczące formy architektonicznej i zmysłów wykazało, że zmiany krzywizn i oświetlenia wpływają na pobudzenie fizjologiczne – gdy poruszamy się przez określone pomieszczenia, rośnie czujność. Architekci korzystali z tych zasad od dawna, świadomie lub nie – od dezorientującej symetrii Sali Lustrzanej w Wersalu po dudniące pustki budynków brutalistycznych. Powtarzalność potęguje niepokój. Środowisko staje się zbyt przewidywalne, by wydawało się prawdziwe. Tak rodzi się to niepokojące wrażenie czegoś prawie, ale jednak nie całkiem znajomego. Jednolite oświetlenie potrafi zniwelować głębię i cienie, osłabiając wskazówki przestrzenne – mówi Tauke. Brak ruchu i dźwięku sygnalizują "dziwność" środowiska. Dlaczego mózg „błądzi” w takich miejscach? System mapowania przestrzeni w mózgu opiera się na stałości – podkreśla Giocomo. Gdy pojawia się niepewność, coś narusza nasze przewidywania – na przykład nagły, niespodziewany ślepy zaułek – albo gdy bodźce są sprzeczne, jak wtedy, gdy ściany zdają się przesuwać szybciej lub wolniej, niż wskazuje ruch naszego ciała, rodzi się dyskomfort i niepokój – dodaje. „Nawiedzone przestrzenie” często zawierają korytarze wracające do punktu wyjścia, przypadkowe ślepe zaułki lub idealnie symetryczne skrzyżowania czy wielkie, zrujnowane schody opadające w ciemność. Psychologicznie ciemna klatka schodowa oznacza zejście do nieświadomości, gdzie kryją się wyparte lęki – mówi Tauke. Nawet bez realnego zagrożenia ten obraz niesie suspens. Ciemność spłaszcza pole widzenia. Oczy i ciało dostarczają wtedy sprzecznych sygnałów do układu przedsionkowego, który odpowiada za równowagę. Gdy światła jest mało lub cienie zamazują stopnie, kora wzrokowa otrzymuje niepełne informacje o głębi, kontraście i krawędziach – wyjaśnia Tauke. Niedopasowanie między oczekiwanym a rzeczywistym – na przykład tam, gdzie powinna być kolejna krawędź stopnia – tworzy błędy przewidywania, które nakręcają uwagę i pobudzenie. Instynkty pierwotne w nowoczesnych przestrzeniach Bardzo wysokie pomieszczenia także wywołują niepokój, bo mózg ma trudność z oceną skali i lokalizacją potencjalnych zagrożeń. Dodajmy echo – a efekt się pogłębia. Echo oznacza, że dźwięk dochodzi z wielu stron z niewielkimi opóźnieniami. Trudniej wtedy namierzyć źródło – także ewentualne niebezpieczeństwo – mówi Sina Esteky z Miami University, badaczka zachowań i projektowania. Akustyka dużych pomieszczeń może sprawić, że znajome odgłosy brzmią obco lub zniekształcają się. Zmysły pracują wtedy na podwyższonych obrotach. Pozostajemy w lekkim stanie czujności. Przestrzenie ciasne generują inny rodzaj stresu. W ciasnocie mamy ograniczone możliwości poruszania się i ucieczki, co uruchamia reakcje stresowe nawet bez realnego zagrożenia – wyjaśnia Esteky. „Ewolucyjnie bycie uwięzionym oznaczało podatność na drapieżniki.” Te instynkty wpisują się w teorię perspektywy i schronienia (prospect–refuge), według której preferujemy miejsca oferujące jednocześnie szeroki widok i poczucie osłony. Schody są tu wzorcowym przykładem. Strome spadki kojarzą się z urwiskami, a nawet do pułapkami, w które można wpaść. Krzywizny i kształt litery L zasłaniają pole widzenia przed drapieżnikami. Brak poręczy sugeruje brak czegoś, czego można się chwycić – jak roślin czy skalnych krawędzi. Zejście po schodach ujawnia to jeszcze wyraźniej. Na górze czujemy kontrolę. W połowie – niewiadoma w dole i za plecami odbiera poczucie schronienia. Na dole pojawia się ulga, bo mózg znów potwierdza stabilność i drogi ucieczki – dodaje Tauke. Podobnie działają pomieszczenia bez okien. Bez widoku na zewnątrz tracimy wskazówki przestrzenne i czasowe – światło dzienne, informacje o pogodzie i potencjalnych drogach ewakuacji. Pokoje bez okien odbierają nam perspektywę, tworząc wrażenie odcięcia od szerszego świata i niemożności oceny zewnętrznych warunków czy zagrożeń – mówi Esteky. To odcięcie wzmacnia poczucie zamknięcia, lekką klaustrofobię lub niepokój. Świadomość, jak głęboko przestrzeń kształtuje emocje, sprawia, że architekci i neurobiolodzy projektują dziś budynki z myślą o nastroju – kojące szpitale, uspokajające węzły komunikacyjne, a nawet miejsca pracy zmniejszające przeciążenie sensoryczne. Te same zasady, które potrafią sprawić, że korytarz wydaje się złowieszczy, mogą też uczynić pokój kojącym. Źródło: National Geographic
Jak pozbyć się gniewu? Naukowcy proponują prosty i tani sposób. Trzeba tylko podrzeć kartkę papieru
Przepełniają cię negatywne emocje? Spisz swoje myśli na kartce papieru. Następnie zgnieć ją i wyrzuć do kosza. Albo po prostu podrzyj na kawałki. Zdaniem badaczy to pomoże pozbyć się gniewu.
W tym artykule: Jak się pozbyć gniewu Nowe doświadczenia Zapisz i zniszcz Zgodnie z tradycją Gniew zastanawiał ludzi od dawien dawna. Starożytny stoik Lucjusz Seneka poświęcił mu cały traktat zatytułowany „De ira”, czyli „O gniewie”. Analizował w nim przyczyny tego gwałtownego uczucia. A także skutki, jakie wywiera na ludzi i ich postępowanie. Jak łatwo się domyślić, Seneka nie widział w gniewie niczego dobrego. Jego zdaniem to uczucie nie przydaje się nawet żołnierzom na polu bitwy. Według filozofa najlepiej w ogóle nie popadać w gniew i – o ile to możliwe – zwalczać go w zarodku. Kiedy zaś już szalejemy z gniewu, najskuteczniejszą strategią jest go przeczekać. Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Na szczęście współcześni naukowcy mają dla nas znacznie bardziej praktyczne rady niż ćwiczenie opanowania. A nawet niż wyładowanie emocji na siłowni albo w czasie joggingu. Zdaniem japońskich badaczy do pozbycia się gniewu wystarczy kartka papieru. Jak się pozbyć gniewu Co należy z nią zrobić? Najpierw opisać, co nam leży na duszy. Czyli, co wywołało lub wywołuje nasz gniew. Następnie kartkę trzeba zmieść i wyrzucić albo podrzeć. To wszystko. – Spodziewaliśmy się, że ta metoda pozwoli w pewnym stopniu stłumić gniew – mówi „Guardianowi” Nobuyuki Kawai z Nagoya University. – Jednak zaskoczyło nas, że po zastosowaniu tego sposobu gniew został wyeliminowany niemal całkowicie – dodaje badacz. Nobuyuki Kawai jest głównym autorem pracy o nowym sposobie pozbywania się gniewu opublikowanej w „Scientific Reports”. Nowe doświadczenia Jak japońscy naukowcy odkryli zbawienną moc rwania kartek? Najpierw przeprowadzili doświadczenia, w których wzięło udział 50 osób. Zostały one poproszone o przedstawienie pisemnej opinii na ważny społecznie temat: np. palenia papierosów w miejscach publicznych. Prace te zostały następnie ocenione, a oceny – celowo zaniżone. Po otrzymaniu z powrotem swoich rozprawek autorzy zobaczyli, że ich inteligencja, logika czy racjonalność zostały skrytykowane. I to nie przez przypadkowe osoby, ale przez uniwersyteckich doktorantów. Jakby tego było mało, obok ocen umieszczono nieprzychylne, a nawet obraźliwe komentarze. Np. takie jak: „Nie mogę uwierzyć, że wykształcony człowiek myśli w ten sposób”. Łatwo się domyśleć celu tej części eksperymentu. Jego uczestników celowo rozzłoszczono. Gdy już byli źli, poproszono ich, by spisali swoje gniewne myśli. Gdy szuranie, chrupanie są nie do zniesienia. Jak żyć z mizofonią? Nadwrażliwość na dźwięki, czyli mizofonia, nazywana także SSSS (od skrótu Selective Sound Sensivity Syndrome) to prawdziwe przekleństwo. Szuranie, siorbanie, skrzypienie i tysiące innych d... Zapisz i zniszcz Następnie badani zostali podzieleni na dwie grupy. Pierwsza miała albo wyrzucić zapis negatywnych emocji do kosza albo zostawić go na biurku. Druga – podrzeć kartkę albo schować ją w plastikowym pojemniku. W obu grupach efekt był podobny. Pozbycie się karki z opisem negatywnego przeżycia zredukowało gniew badanych do poziomu wyjściowego. Nie miało przy tym znaczenia, czy kartka została wyrzucona czy porwana. Usunięcie jej zrobiło swoje. Natomiast samo spisanie gniewnych myśli nie dało niemal nic – poziom gniewu uczestników spadł tylko nieznacznie. Zdaniem badaczy najważniejsze okazuje się pozbycie się kartki. Interakcja między człowiekiem a fizycznym obiektem – w tym przypadku zniszczenie go lub usunięcie – jest tym, co prowadzi do wyzbycia się gniewu. – Technikę tę można zastosować natychmiastowo, zapisując przyczynę złości. Robisz notkę, a następnie ją wyrzucasz – mówi Nobuyuki Kawai. Zgodnie z tradycją Co ciekawe, w Japonii przeprowadzana jest ceremonia zbliżona do opisanych wyżej działań. Co roku w świątyni szintoistycznej w Kiyosu odbywa się festiwal związany z tradycją hakidashisara. W czasie tego święta ludzie celowo rozbijają małe okrągłe dyski reprezentujące talerze. Symbolizują one rzeczy, które ich złoszczą. Po festiwalu wielu jego uczestników odczuwa ulgę. Opisane wyżej badania mogą tłumaczyć, dlaczego. Źródła: EurekAlert, Scientific Reports, Guardian Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Poważna zmiana w tekstach piosenek na przestrzeni ostatnich 40 lat. Co się wydarzyło?
Teksty anglojęzycznych piosenek stały się prostsze i bardziej powtarzalne w ciągu ostatnich 40 lat. Zmniejszyło się też urozmaicenie słownictwa. Tak wynika z analizy 12 tysięcy piosenek nagrywanych w latach 1980–2020.
W tym artykule: Teksty piosenek pod lupą naukowców Teksty piosenek są coraz prostsze Piosenki pełne emocji Przyszłość analiz tekstów może pomóc w ulepszeniu streamingu Muzyka towarzyszy człowiekowi od zarania. Archeolodzy odkopują coraz to nowe dowody przesuwające ten moment w coraz głębsze pradzieje. Okazuje się, że instrumenty muzyczne wykonywał już krewny człowieka współczesnego, neandertalczyk. Teksty piosenek pod lupą naukowców Również dzisiaj nie wyobrażamy sobie życia bez muzyki i śpiewu. Towarzyszą nam na co dzień i w czasie ważnych uroczystości, od pogrzebów po wesela. Grupa badaczy z Niemiec (w tym z Norymbergii) i Austrii postanowiła sprawdzić, jak zmieniały się teksty anglojęzycznych piosenek na przestrzeni ostatnich 40 lat. Pod lupę wzięto 12 000 piosenek rapowych, country, popowych, R&B i rockowych (po 2400 piosenek na gatunek) wydanych w latach 1980-2020. Eksperci podzielili się wnioskami w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Scientific Reports”. Odkrycia te zapewniają dalszy wgląd w ewolucję muzyki w ciągu ostatnich 40 lat. Teksty piosenek są coraz prostsze Co wykazały analizy? Autorzy badania stwierdzili, że teksty piosenek stały się z czasem prostsze i łatwiejsze do zrozumienia. Urozmaicenie słów używanych w piosenkach również uległo zmniejszeniu. Dotyczy to szczególnie utworów rapowych i rockowych. Inna ciekawa obserwacja dotyczy rapu. Naukowcy zauważyli, że liczba słów składających się z trzech lub więcej sylab wzrosła w piosenkach nagrywanych w tym stylu od 1980 roku. Mimo że słowa są dłuższe, to ogólny wzrost powtarzalności słów w wielu gatunkach doprowadził do ogólnego uproszczenia tekstów. Piosenki pełne emocji Zdaniem naukowców trend w kierunku prostszych tekstów może odzwierciedlać zmiany w konsumpcji muzyki. Przejawia się on, chociażby przez wzrost liczby piosenek odtwarzanych jako muzyka w tle. Ciekawostką jest to, że teksty są prostsze, ale jednocześnie wydźwięk utworów stał się z czasem bardziej emocjonalny i osobisty. Użycie słów naładowanych pozytywnymi i negatywnych emocjami wzrosło w piosenkach rapowych. Podczas gdy użycie emocjonalnie negatywnych tekstów wzrosło w piosenkach R&B, pop i country. We wszystkich gatunkach muzyki zauważono wzrost użycia słów związanych z gniewem. Badacze odnotowali też ciekawą zależność dotyczącą rocka i country. Analizy wyświetleń 12 000 tekstów piosenek na internetowej platformie tekstów piosenek Genius wykazały, że teksty starszych piosenek rockowych są częściej czytane niż teksty nowszych piosenek rockowych. Ale teksty nowszych piosenek country są częściej czytane niż teksty starszych piosenek country. Może to wskazywać, że słuchacze rocka wolą teksty starszych piosenek, podczas gdy słuchacze country mogą preferować teksty nowszych utworów – konkludują badacze. Przyszłość analiz tekstów może pomóc w ulepszeniu streamingu Autorzy artykułu zauważają, że muzyka otacza nas każdego dnia. Jest wszechobecna w dzisiejszym społeczeństwie i pełni wiele funkcji. Na przykład, ludzie słuchają muzyki, aby zwalczyć nudę, wypełnić czymś niewygodną ciszę lub odzyskać równowagę emocjonalną. W przypadku piosenek, czyli utworów z tekstami, najistotniejszymi elementami związanymi z polubieniem utworu jest głos osoby śpiewającej i tekst piosenki. Słowa wpływają na emocjonalną warstwę muzyki. Naukowcy zbadali najstarszy znany gwizdek z terenu Polski. Posłuchaj, jak brzmi Najstarszy znany z terenu Polski gwizdek nadal działa i jest bardzo głośny. Ma blisko 6 tysięcy lat. Naukowcy ustalili, że z jego pomocą można naśladować odgłos kani rudej. – Uważamy, że rola tekstów piosenek jest niedostatecznie zbadana i że nasze wyniki mogą być wykorzystane do dalszego badania i monitorowania artefaktów kulturowych i zmian w społeczeństwie – piszą naukowcy. Wskazują na ciekawe kierunki. Na przykład można by porównać badania nad zmieniającymi się nastrojami w społeczeństwach i zmianach w używaniu emocjonalnie naładowanych słów oraz nastrojów wyrażanych w tekstach piosenek konsumowanych przez różnych odbiorców ze względu na ich wiek czy płeć. W ocenie badaczy głębsze zrozumienie tekstów piosenek i ich ewolucji może pomóc systemamom rekomendacji, które są obecnie wykorzystywane przez platformy streamujące muzykę. Kto wie, być może w przyszłości polecenia kolejnych utworów do przesłuchania poszerzą się o preferencje tekstowe użytkowników. Źródło: Scientific Reports. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niektórzy ludzie mają szczególnie silny wpływ na nasz mózg. Zostawiają w nim ślad chemiczny
Choć ślad chemiczny brzmi mało zachęcająco, chodzi o bardzo przyjemne doznania. Naukowcy przyjrzeli się ciekawemu aspektowi relacji. Czy uczucie między ludźmi może trwać bez końca?
W tym artykule: Ślad chemiczny w mózgu a relacje społeczne Tak kochają norniki preriowe Mózg lekiem na złamane serce? Powiedzieć, że mózg to najbardziej skomplikowany narząd w naszym ciele, to jak nic nie powiedzieć. Centrum układu nerwowego odpowiada za to, jak poznajemy i odbieramy świat dookoła. Dotyczy to nie tylko zmysłów takich jak dotyk czy zapach, ale też (a dla niektórych przede wszystkim) emocji. Jak na przykład wytłumaczyć, że z jednymi osobami pragniemy spędzać czas bardziej niż z innymi? Dlaczego wyjście z kimś, kogo niewiele znamy, wydaje nam się znacznie mniej interesujące niż wieczór w towarzystwie drugiej połówki? Naukowcy próbujący odpowiedzieć na te pytania doszli do zaskakujących wniosków. Pomogły im w tym... norniki preriowe, gryzonie żyjące w Ameryce Północnej. Ślad chemiczny w mózgu a relacje społeczne Skąd pomysł, by połączyć mózg, ludzkie uczucia i gryzonie w jednym badaniu? Dla osób, które wiedzą o nornikach nieco więcej, jest to dość oczywiste. Już kilka lat temu naukowcy sugerowali na łamach „Science”, że norniki preriowe pocieszają bliskie im osobniki będące w stresie. To zasługa oksytocyny, nazywanej hormonem miłości. Co więcej, stworzenia te, jako jedne z nielicznych, tak jak ludzie tworzą monogamiczne relacje. Dzięki temu są niezwykle cenne dla badaczy analizujących wszystkie aspekty ludzkich związków. Tym razem przyjrzała się im Zoe Donaldson. Badaczka sprawdziła, co dzieje się w mózgu podczas nawiązywania i zrywania relacji partnerskich. Cały nasz świat społeczny jest definiowany przez różne stopnie selektywnego pragnienia interakcji z różnymi ludźmi. Niezależnie od tego, czy jest to partner romantyczny, czy bliscy przyjaciele. Badanie sugeruje, że niektórzy ludzie pozostawiają w naszym mózgu unikalny ślad chemiczny, który motywuje nas do utrzymywania tych więzi w miarę upływu czasu. Tak kochają norniki preriowe Autorzy badania wykorzystali najnowsze metody neuroobrazowania. Dzięki nim mogli sprawdzić, co dzieje się w mózgach norników w czasie rzeczywistym, gdy są separowane od partnerów. Gryzonie zostały przetestowane w różnych sytuacjach. Najpierw dwie pary zostały oddzielone drzwiami, które trzeba było otworzyć za pomocą dźwigni. W kolejnym etapie samica musiała pokonać płot, aby dotrzeć do samca, z którym tworzy relację. I tu przydatna okazała się wiedza o mózgu z badań na ludziach. Jak wiadomo, jądro półleżące odgrywa rolę motywatora w dążeniu do otrzymania nagrody. Kiedy angażujemy się w coś, co finalnie ma nas doprowadzić do spełnienia pragnień, mózg zalewa dopamina, czyli hormon szczęścia. Podobny proces zachodzi w mózgach norników preriowych. Naukowcy potwierdzili to dzięki miniaturowym czujnikom światłowodowym, które zapalały się za każdym razem, gdy wykryły dawkę dopaminy. Kiedy norniki wreszcie spotykały się ze swoimi partnerami, lampki świeciły najintensywniej. Z kolei, gdy były od siebie oddalone, czujniki przygasały. – To sugeruje, że dopamina motywuje nas nie tylko do szukania partnera. W rzeczywistości więcej dopaminy przepływa przez nasz ośrodek nagrody, gdy jesteśmy z partnerem, niż wtedy, gdy jesteśmy z nieznajomym – wyjaśnia Anne Pierce, główna autorka badań. Regularne ćwiczenia fizyczne mają wpływ na nasz mózg. Oto, co osiągniemy, ćwicząc Nowe badanie wykazało, że nawet umiarkowane, lecz regularne ćwiczenia fizyczne, mogą poprawiać zdolności uczenia się i zapamiętywania. Naukowcy twierdzą, że treningi zwiększają objęt... Mózg lekiem na złamane serce? W kolejnym etapie eksperymentu parę norników rozdzielono na cztery tygodnie. W przypadku zwierząt żyjących na wolności po takim czasie nornik zaczyna szukać nowego partnera lub partnerki. Można to porównać do przeżywania żałoby lub bolesnego rozstania u ludzi. Co ciekawe, kiedy norniki wreszcie spotkały się po długiej rozłące, okazało się, że wprawdzie nie zapomniały o sobie, ale charakterystyczny przypływ dopaminy minął. Naukowcy nazwali to rodzajem resetu w mózgu, który „pozwala zwierzęciu działać dalej i potencjalnie tworzyć nową więź”. To może być dobra wiadomość dla wszystkich złamanych serc. Wygląda na to, że nasz mózg ma mechanizmy, dzięki którym możemy „ruszyć dalej” po rozpadzie związku. Za wcześnie jednak, aby bezpośrednio przekładać wyniki eksperymentu na nornikach na doświadczenia ludzi. Koniecznie będą dalsze badania. Wnioski mogą pomóc osobom, które borykają się z żałobą lub mają trudności z nawiązaniem intymnych relacji. Źródło: Current Biology Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie
Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zostało skrytykowane przez innych uczonych.
W tym artykule: Jak przeprowadzono badania, w których psy płaczą? Czy to oksytocyna sprawia, że psy płaczą? Kontrowersyjne badania Sposób na człowieka? Co w nas, ludziach, jest szczególnego? Za jedną z takich cech bardzo długo uważano unikatową zdolność płakania np. ze szczęścia. „Wydzielanie łez pod wpływem emocji jest powszechnym i wyłącznie ludzkim zachowaniem” – pisali w 2018 r. autorzy pracy naukowej zatytułowanej „Dlaczego tylko ludzie ronią emocjonalne łzy”. Stwierdzenie jest konsensusem naukowym, co do którego jeszcze do niedawna nie było wątpliwości. Jednak w lipcu 2022 r. w czasopiśmie naukowym „Current Biology” ukazał się niewielki artykuł, który obala tezę o naszej wyjątkowości. Japońscy naukowcy opisali w nim doświadczenia, w których wzięły udział psy. Badacze twierdzą, że udało im się wykazać, iż psy płaczą. Naszym czworonożnym pupilom wilgotnieją oczy pod wpływem silnych uczuć. Które odczuwają np. wtedy, gdy po kilku godzinach nieobecności ponownie spotykają się ze swoim opiekunem. Jak przeprowadzono badania, w których psy płaczą? W serii eksperymentów wzięło udział osiemnaście psów. W pierwszym teście naukowcy mierzyli, jak zmienia się wilgotność oczu psa, gdy po 5–7 godzinach wraca do nich opiekun. By to ocenić, w psów przeprowadzono tzw. test Schirmera. Czy psy naprawdę się do nas uśmiechają? Naukowcy to sprawdzili Szeroko otwarty pysk, uniesione kąciki , wysunięty język. Czy to naprawdę uśmiech? Naukowcy z Wielkiej Brytanii postanowili sprawdzić, czy psy używają mimiki w podobny sposób jak ludzie,... Polega on na umieszczeniu paska bibułki między dolną powieką a rogówką oka. W ten sposób weterynarz może zbadać, czy wilgotność psiego oka jest odpowiednia. W tym przypadku naukowcy ustalili, że gdy psy widzą po dłuższej nieobecności swojego opiekuna, ich oczy są o 10 proc. bardziej wilgotne, niż gdy pojawia się przy nich inny znajomy dorosły, który nie jest ich właścicielem. Czy to oksytocyna sprawia, że psy płaczą? By wyjaśnić, co stoi za tym mechanizmem, badacze przeprowadzili kolejny test. Tym razem psie oczy zakraplano roztworem zwierającym oksytocynę. To spowodowało, że na kontrolnych paskach pojawiło się więcej psich łez. Zdaniem badaczy udało się w ten sposób wykazać, że gdy do psa wraca opiekun, w organizmie zwierzaka wydziela się więcej oksytocyny. A to sprawia, że jego oczy robią się wilgotne. – Nigdy nie słyszeliśmy o tym, by odkryto, że zwierzęta mogą płakać z radości – komentuje Takefumi Kikusui, zwierzęcy behawiorysta z Uniwersytetu Azabu w Japonii, jeden z autorów badań. – Bardzo się cieszymy, że udowodniliśmy to jako pierwsi na świecie! – dodaje. Kontrowersyjne badania Ale czy opisane wyżej na pewno eksperymenty dowiodły tego, o czym mówią ich autorzy? Inni badacze mają co do tego poważne wątpliwości. Krytykują zarówno wnioski płynące z badań, jak i przyjętą metodologię. U zwierząt wydzielanie łez służy oczyszczeniu oka z zabrudzeń lub substancji drażniących. Krytycy przypominają, że gdy pies wita swojego opiekuna, skacze lub kręci się z radości. Gwałtowne ruchy mogły spowodować przesuwanie się pasków kontrolnych, drażniąc oko zwierząt i powodując większe łzawienie. To samo dotyczy roztworu z oksytocyną – psy mogły mieć po niej wilgotniejsze oczy, bo substancja była po prostu dla nich drażniąca. – Gdyby przyjąć wyniki tych badań za prawdziwe, byłoby to jedno z najdonioślejszych odkryć dotyczących ekspresji emocji u zwierząt, jakich kiedykolwiek dokonano – zauważa Clive Wynne, behawiorysta zwierzęcy z Uniwersytetu Stanowego Arizony, cytowany przez „New York Times”. – Jednak potrzeba o wiele więcej, by mnie przekonać. Na razie tego nie kupuję – zaznacza naukowiec. Zwierzęta nie okazują wszystkich emocji, co nie oznacza, że ich nie czują. Jak je zrozumieć? Emocje zwierząt od dekad interesują naukowców i nie tylko. Jak się okazuje, psy potrafią zsynchronizować się emocjonalnie ze swoim właścicielem. Zdradzamy, na czym polega to zjawisko. Jak podaje „New York Times”, badania dr Kikusui wzbudziły wątpliwości również u Lauren M. Bylsmy, psycholożki klinicznej z Uniwersytetu w Pittsburghu. Dr Bylsma jest współautorką wspomnianej na początku pracy o tym, że tylko ludzie ronią emocjonalne łzy. Sposób na człowieka? Co ciekawe jednak, pewien wniosek z badań nie wzbudził kontrowersji. Japońscy naukowcy pokazywali zdjęcia dziesięciu psów 74 osobom. Potem zapytali ich, jakie uczucia wzbudzają w nich różne fotografie czworonogów. Jak łatwo się domyślić, psy z załzawionymi oczami budziły większą chęć opieki niż te, których oczy były suche. – Być może te psy, których oczy robiły się bardziej wilgotne podczas interakcji z opiekunem, zyskiwały więcej opieki i troski – zastanawia się dr Kikusui. Byłby to więc swoisty sposób na zdobycie uczuć opiekuna – podobny do robienia wielkich psich oczu, gdy zwierzę o coś prosi. Jak wykazano trzy lata temu, mięśni potrzebnych do uzyskania proszącego wyrazu pyska (doskonale znanego wszystkim właścicielom psów), nie mają wilki. Mięśnie te pojawiły się dopiero u psów. Zdaniem badaczy po to, by wzmacniać ich relację z ludzkim opiekunem. Źródła: Current Biology, The New York Times, PNAS, National Library of Medicine. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy owady odczuwają ból tak jak ludzie? Jest na to coraz więcej dowodów
Kiedy następnym razem będziesz chciał zamachnąć się na muchę lub osę, dwa razy się zastanów. Owady te prawdopodobnie odczuwają ból tak samo, jak ludzie.
W tym artykule: Owady są niezwykle pożyteczne dla ekosystemów Czy owady potrafią odczuwać ból? Muszka owocowa odczuwa ból po stracie odnóży „Jest bardzo dużo dowodów, że owady odczuwają ból zupełnie jak ludzie” Na świecie istnieje kilkadziesiąt milionów gatunków owadów. Stanowią ważną i elementarną część ziemskich ekosystemów. Jest to najbardziej zróżnicowana gatunkowo gromada zwierząt. Owady zapylają większość roślin użytkowych, oczyszczają ziemię z martwych resztek organicznych lub poprawiają strukturę gleb. Owady są niezwykle pożyteczne dla ekosystemów Znaczenie owadów w przyrodzie jest niezwykle pozytywne, choć nie można zapominać również o tych negatywnych aspektach. Niektóre insekty niszczą lasy, uprawy i ogrody, a inne przenoszą bardzo groźne choroby m.in. malarię, dengę lub boreliozę. Jadalne owady, którymi zajadają się ludzie na całym świecie. Są niezwykle pożywne i... bardzo smaczne Jadalne owady coraz częściej trafiają na stoły, a nawet do restauracyjnego menu. Choć dla wielu to wciąż nie do pomyślenia, warto wiedzieć, które gatunki mogą znaleźć się na talerzu, ... Niemniej jednak owady, głównie ze względu na swoje rozmiary, często postrzegane są jako niezbyt mądre i irytujące stworzenia, niebędące w stanie odczuwać żadnych emocji. Coraz więcej badań pokazuje, że takie myślenie może być błędne. Czy owady potrafią odczuwać ból? Częstym pytaniem o uczucia i emocje, jest pytanie o ból. Na początku warto zastanowić się, czym ból w ogóle jest. Według definicji Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu jest to „subiektywnie przykre i negatywne wrażenie zmysłowe i emocjonalne, powstające pod wypływem bodźców, które uszkadzają tkankę lub zagrażają jej uszkodzeniem”. Receptorami bólu są nocyceptory. To receptory bólowe, które reagują na bodźce uszkadzające tkanki. Właśnie one wywołują wszelkiego rodzaju mechanizmy obronne, m.in. odruchy bezwarunkowe. Intensywność bólu jest regulowana przez układ przeciwbólowy, którego działanie polega na ograniczeniu impulsów bólowych, docierających do mózgu. Owady znikają w alarmującym tempie. To wbrew pozorom bardzo zła dla nas wiadomość Owady mogą nas żądlić lub przestraszać, ale dzięki nim planeta nadaje się do życia. Niektóre ich populacje gwałtownie maleją, a naukowcy próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje €.. Czy w takim razie owady potrafią odczuwać cierpienie fizyczne i posiadają takie receptory bólu? Jeżeli tak, to w jaki sposób? Badania z ostatnich lat wykazały, że wiele gatunków owadów odpowiednio reagują na potencjalne niebezpieczeństwo, które może wyrządzić im krzywdę. Muszka owocowa odczuwa ból po stracie odnóży W 2019 roku przeprowadzono kompleksowe badania na dobrze znanych muszkach owocowych (Drosophila melanogaster). Okazało się, że insekty te wykazywały objawy przewlekłego bólu po usunięciu członu jednego odnóża. Co więcej, badacze odkryli, że po jej regeneracji, przeciwległe odnóże stało się nadwrażliwe na wszelkie bodźce. Boisz się owadów? Kiedyś były naprawdę ogromne Wyobraź sobie gigantyczne karaluchy, metrowej długości skorpiony i towarzyszące im dwumetrowe węże. Straszne prawda? Tak kiedyś było na Ziemi! Autorzy najnowszych badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the Royal Society B” postanowili dokładniej przyjrzeć się dowodom na to, czy owady odczuwają ból. Prof. Matilda Gibbons wyjaśnia, że jej zespół chciał sprawdzić, czy owady posiadają mechanizmy nerwowe, które uświadamiają im ból i zagrożenie z nim związane. „Jest bardzo dużo dowodów, że owady odczuwają ból zupełnie jak ludzie” Uczeni twierdzą, że jest dużo behawioralnych dowodów na to, że owady odczuwają ból zupełnie tak samo, jak ludzie. Co więcej, mają w mózgu neurony, które przetwarzają informacje i wywołują reakcję obronną przed potencjalnym niebezpieczeństwem. Prof. Gibbons podaje za przykład m.in. zawisaka tytoniowego. Owad ten nie dość, że odczuwa ból, to dodatkowo na swój sposób „pielęgnuje” zranione miejsca. – Sądzimy, że ośrodkowy układ nerwowy owadów jest skonstruowany tak, że potrafią odczuwać ból. Istnieje szereg dowodów, które to potwierdzają – piszą w artykule naukowcy. Naukowcy podkreślają, że taka perspektywa stawia dodatkowe pytania o etyczność dalszych badań nad emocjonalnością insektów. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zespół Otella. Jak sobie radzą chorzy z zazdrości
Część psychologów wiąże podatność na zespół Otella z zaburzeniami osobowości, szczególnie osobowością paranoiczną, którą cechuje stała tendencja do nadmiernej podejrzliwości.
W tym artykule: Szukając pomocy Zazdrość czy choroba? Otello bywa kobietą Zespół Otella: Tylko ja mam rację Jak sobie radzić, żyjąc z Otellem? Narzeczony Agnieszki wciąż posądza ją o zdradę. Zabronił utrzymywania kontaktów z kolegami ze studiów i pracy. Jednego ze znajomych pobił, twierdząc, że mężczyzna zachowuje się szarmancko, by ją uwieść. Agnieszka nie potrafi policzyć, ile razy nazwał ją dziwką, oskarżając o seks z kim popadnie. Wyzwiska przeplatają się z wyrazami czułości i zapewnieniami miłości – przecież ją kocha. – Nie zawsze tak było, chociaż od początku bywał o mnie zazdrosny. Po zaręczynach to jeszcze się nasiliło. A najgorzej jest po paru piwach – opowiada Agnieszka. Szukając pomocy – Mam wrażenie, że zaczęło się od takiego milczącego przeciągłego przyglądania się mi. Z czasem zaczął analizować każde moje zachowanie i nastrój. Jeśli byłam zbyt wesoła, oznaczało to, że mam kogoś na boku. Gdy byłam smutna, mówił, że tęsknię za kochasiem – mówi kobieta. Czasem przez tydzień lub dwa jest spokojnie, aż nagle narzeczony Agnieszki wykrzykuje, że nie da się dłużej robić w konia. O rzekomej niewierności partnerki opowiada też innym. Kontroluje jej esemesy i maile, sprawdza ją, wypytuje, śledzi. Po powrocie do domu wciąga powietrze i mówi, że czuje zapach mężczyzny. Agnieszka w swoim doświadczeniu nie jest odosobniona. – Mój partner ciągle oskarża mnie o zdradę. Na cały dzień włącza kamerę i nagrywa drzwi, a po pracy ogląda, czy ktoś przychodził. Cały czas mnie śledzi, sprawdza, kontroluje – pisze „Irys” na forum internetowym. Inna kobieta opowiada: – Też mam męża z chorą zazdrością. Na początku wymagał, bym się nie malowała, mówił, że źle się ubieram itp. (...) Zawozi mnie do pracy i przywozi, jestem na każdym kroku kontrolowana. Nigdy go nie zdradziłam, ale sama popadam w paranoję. Wydaje mi się, że wszystko robię źle. W internecie pod niemal każdą informacją na temat zespołu Otella wrze. Kilkanaście czy nawet kilkadziesiąt osób dzieli się swoimi przeżyciami. Zwykle są to kobiety, ale zdarzają się także wypowiedzi mężczyzn – tych, którzy walczą z chorobą, i tych, których żony przez całe życie niesłusznie podejrzewają o zdradę. – Urojenia zazdrości to nie jest tylko problem mężczyzn. Powiedzmy to w końcu głośno – domaga się sprawiedliwości jeden z internautów. Zazdrość czy choroba? Chorobliwa zazdrość nazywana jest zespołem Otella, obłędem alkoholowym lub obłędem zazdrości. Istotą problemu są urojenia związane z niewiernością partnera lub partnerki. Mimo że nie ma realnych oznak zdrady, osoba chora jest przekonana, że partner nie jest jej wierny. – Część specjalistów wiąże podatność na zespół Otella z zaburzeniami osobowości, szczególnie osobowością paranoiczną, którą cechuje stała tendencja do nadmiernej podejrzliwości – wyjaśnia Maria Rotkiel, psycholożka, certyfikowana terapeutka poznawczo-behawioralna. – Przyczyną takiego zachowania może być też uszkodzenie układu nerwowego spowodowane alkoholem. Nadużywanie alkoholu powoduje degradację układu nerwowego, czego objawem są m.in. urojenia, które w przypadku zespołu Otella przejawiają się patologiczną zazdrością. Nie jest jednoznaczne, dlaczego część uzależnionych od alkoholu mężczyzn zapada na zespół Otella, a inni nie. – Najprawdopodobniej jest to związane ze stopniem uszkodzenia układu nerwowego oraz predyspozycjami osobowościowymi i dotychczasowymi wzorcami zachowań – tłumaczy Maria Rotkiel. Ludzie o osobowości paranoicznej są też nadmiernie wrażliwi na porażki, przeceniają swoje znaczenie dla innych i mają skłonność do tworzenia spiskowych teorii. Zdaniem ekspertów przy występowaniu zespołu Otella nie bez znaczenia może też być tendencja do agresji, nieufność, skłonność do reagowania lękiem i złością w relacjach z bliskimi Otello bywa kobietą Nazwa choroby nawiązuje do szekspirowskiego dramatu „Otello”. Bohater zaślepiony przez graniczącą z obłędem zazdrość zabija ukochaną żonę Desdemonę. Gdy potem przekonuje się, że kobieta była mu wierna, popełnia samobójstwo. Wbrew powszechnej opinii zespół Otella dotyka nie tylko mężczyzn. – Na „obłęd zazdrości" chorują także kobiety i osoby w starszym wieku, które cierpią na psychozę z powodu zmian w ośrodkowym układzie nerwowym – mówi Maria Rotkiel. Szekspirowski Otello zabija żonę, a później sam targa się na swoje życie. Czy los pary, z której jedno dotknięte jest chorobą, może być równie tragiczny? – Chory jest przekonany, że jest zdradzany, i w związku z silnym napięciem, frustracją, złością, które odczuwa, oraz ograniczoną zdolnością do kontroli swojego zachowania potrafi być agresywny. Jeśli dodatkowo jest pod wpływem alkoholu, może zachowywać się w sposób zagrażający życiu i zdrowiu innych osób. Alkoholik ma ograniczoną zdolność samokontroli, dlatego chory na zespół Otella pobudzony silnymi emocjami może stanowić poważne zagrożenie – potwierdza Maria Rotkiel. Zespół Otella: Tylko ja mam rację Agresja i lęk w zespole Otella są związane z zaniżoną samooceną i strachem przed rozstaniem i utratą partnerki. – Osoba z zespołem Otella, jak wszyscy chorzy cierpiący na psychozę urojeniową, jest przekonana o słuszności swoich podejrzeń i kieruje się silnymi emocjami – dodaje ekspertka. Dowodem zdrady może być dosłownie wszystko: rachunek z kawiarni, paragon ze sklepu czy pięć minut spóźnienia. Wraz z rozwojem choroby cierpiący na nią coraz więcej energii angażuje w kontrolowanie, śledzenie i inwigilację. Bywa na przykład, że instaluje podsłuch lub kamerę, sprawdza billingi telefoniczne, esemesy, pocztę internetową, wynajmuje prywatnego detektywa, kontroluje bieliznę osobistą i pościelową. Nieustannie wypytuje o każdy krok, posuwa się do agresji, by wymóc przyznanie się do winy. Objawy mogą się nasilać i czasowo ustępować, ale z reguły im dłużej trwa choroba, tym dotkliwsze symptomy. Z czasem chorego całkowicie pochłaniają urojenia zdrady. Koniecznością jest więc podjęcie leczenia psychiatrycznego. Jego podstawa to rezygnacja z alkoholu i przyjmowanie leków przeciwpsychotycznych. Niestety, bardzo trudno zachęcić osobę chorą do leczenia się, bo nieufna wobec partnera uważa, że wmawia mu on chorobę, by zatuszować zdradę. Rzadko zdarza się, żeby pacjenci podejmowali terapię z własnej woli. Zazwyczaj decydują się na wizytę u psychiatry dopiero, kiedy bliscy stawiają ultimatum, lub z nakazu sądu. Jak sobie radzić, żyjąc z Otellem? Jak reagować na natarczywe bezpodstawne oskarżenia o niewierność? Zaprzeczać, ignorować, przytaknąć dla świętego spokoju? Maria Rotkiel: Przyznanie się do bezpodstawnych oskarżeń najczęściej tylko nasila problem. Chory, utwierdzony w swoich podejrzeniach, coraz bardziej dręczy ofiary. Stosuje przemoc psychiczną i fizyczną. Ryzyko agresywnego zachowania wzrasta z czasem, jest też związane z osobowością chorego. Pamiętajmy jednak, że agresja to nie tylko przemoc fizyczna i bezpośrednie zagrożenie życia. Ofiary nie są bezpieczne, bo są maltretowane psychicznie. Żyją w ciągłym strachu, są poniżane i prześladowane. Dlatego często zapadają na choroby psychosomatyczne wywołane stresem, i psychiczne, takie jak depresja czy zaburzenia lękowe. Czy da się przekonać partnera o swojej wierności? M.R.: Urojenie to objaw psychotyczny, czyli wiara w niedorzeczne, bezpodstawne, absurdalne przekonanie. Chory nie wie, że jest to wytwór jego fantazji, i jest przekonany o prawdziwości swoich podejrzeń. Nie da się mu po prostu wytłumaczyć, że się myli. Próby rozmowy powodują silną złość i wyzwalają zachowania agresywne. Właśnie na tym polega psychoza – na nieodróżnianiu fikcji od rzeczywistości. A abstynencja pomoże? M.R.: Jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym, często wskazane jest leczenie farmakologiczne. Najczęściej są to leki stosowane też w leczeniu schizofrenii, i przede wszystkim psychoterapia, która pomaga w powrocie do odpowiednich, nieagresywnych zachowań. Ludzie latami trwają w takich związkach, akceptując to, że partner nie chce poddać się leczeniu. Dlaczego? M.R.: Jest wiele czynników odpowiedzialnych za bierną postawę w związku, w którym jest przemoc. Czasem jest to kwestia związana ze światopoglądem, czasem lęk przed zmianą, a czasem zaniżona samoocena i własne problemy, takie jak depresja, która jest częstym skutkiem pozostawania w przemocowej relacji. Wpada się w błędne koło przygnębienia i lęku. Im dłużej ofiara jest dręczona, tym ma mniej siły i motywacji do podjęcia konstruktywnych działań. Rozwiązaniem wydaje się naleganie na rozpoczęcie leczenia? M.R.: Najlepsze rozwiązanie to zmotywowanie partnera do podjęcia terapii indywidualnej i podjęcie wspólnej terapii, pomagającej w zbudowaniu relacji partnerskiej, wolnej od zachowań agresywnych. Osoba chora powinna być pod kontrolą psychiatry i pójść na odwyk, jeśli jest uzależniona. Utrzymywanie abstynencji, farmakoterapia i stała kontrola lekarza oraz psychoterapia indywidualna i rodzinna – to warunki konieczne leczenia. Do tego należy dodać motywację, czyli chęć pacjenta do poddania się leczeniu – jak wynika z mojego doświadczenia, o ten warunek jest najtrudniej.
Psy nie okazują wszystkich emocji, co nie oznacza, że ich nie czują. Jak zrozumieć emocje zwierząt?
Emocje zwierząt od dekad interesują naukowców i nie tylko. Jak się okazuje, psy potrafią zsynchronizować się emocjonalnie ze swoim właścicielem. Zdradzamy, na czym polega to zjawisko.
W tym artykule: Emocje zwierząt – jak je rozpoznać? Synchronizacja emocjonalna u psów i ludzi Emocje zwierząt bez tajemnic Choć wielu osobom nadal może wydawać się to kontrowersyjne i niezrozumiałe, zwierzęta, podobnie jak ludzie, odczuwają konkretne emocje. Niestety, nie potrafią wyrazić ich werbalnie, dlatego często są błędnie interpretowane przez ich opiekunów. Mamy tendencję do antropomorfizacji zwierząt, doszukując się w nich ludzkich ekspresji. Okazuje się, że klucz do zrozumienia naszych pupili znajduje się w ich sercach. Na przykład niedźwiedzie amerykańskie nie zachowują się inaczej, kiedy przelatują nad nimi drony. Ale naukowcy zbadali, że obecność latających obiektów bardzo je niepokoi, nawet jeśli tego nie pokazują. Emocje zwierząt – jak je rozpoznać? Claudia Wascher z Anglia Ruskin University opracowała odkrycia naukowców, którzy badali emocje zwierząt właśnie. W tym celu zmierzyli, jak częstotliwość rytmu ich serc zmienia się w zależności od różnych sytuacji. To pozwoliło im zbliżyć się odpowiedzi na pytanie, jak czuje się nasz pies. Zarówno u ludzi, jak i u zwierząt natężenie emocji jest związane z liczbą uderzeń serca na minutę. Dzięki specjalnym pasom do pomiarów tętna naukowcy mogli lepiej poznać emocje zwierząt. Jak udało im się ustalić, akcja serca u czworonogów (i nie tylko) znacznie przyspiesza, kiedy dochodzi do walk lub innych sytuacji wzbudzających agresję. Tętno wyraźnie uspokaja się z kolei podczas przyjaznych interakcji, również podczas wzajemnego uwodzenia. Kundle czy rasowe – naukowcy nie mają wątpliwości, kto jest lepszym przyjacielem człowieka Jak to się stało, że kundle trafiły na sam szczyt psiego królestwa? Odpowiedź dają najnowsze badania. Synchronizacja emocjonalna u psów i ludzi Badacze posłużyli się przykładem gęsi gęgaw. Tętno podczas odpoczynku wynosi u nich średnio 84 uderzenia na minutę, a w czasie konfrontacji z innymi osobnikami wrasta nawet do 157 uderzeń. Teoretycznie tę zależność można wytłumaczyć aktywnością fizyczną, która zawsze pobudza akcję serca. Ale naukowcy ustalili, że tętno przyspiesza nie tylko u gęsi czynnie zaangażowanych w walkę, ale również obserwujących. W tym przypadku przyspieszenie bicia serca jest zatem związanie nie z wysiłkiem, a z pobudzeniem emocjonalnym. Co ciekawe, u gęsi obserwujących walki swoich partnerów lub innych bliskich osobników, tętno było jeszcze wyższe. Podobne zjawisko zaobserwowano pomiędzy psami i ich właścicielami. Badanie wykazało, że liczba uderzeń serca na minutę u psów wzrasta wtedy, kiedy opiekunom podnosi się tętno. To oznacza, że ich emocje zwierząt synchronizowały się z ludzkimi pomimo przynależności do różnych gatunków. Warto dodać, że zależność była silniejsza, jeśli pies mieszkał ze swoim właścicielem przez wiele lat. Dlaczego psy i koty biegają jak szalone? Naukowcy znaleźli odpowiedź W jednej chwili pupil spokojnie zajada się karmą, by nagle wyrwać się do biegu po domu, jakby palił mu się ogon? Takie wybuchy aktywności leżą w naturze wielu zwierząt. Emocje zwierząt bez tajemnic Badania naukowców nad emocjami i tętnem zwierząt pozwalają zauważyć jeszcze jedno powiązanie ze zdolnościami poznawczymi. U szympansów przykładowo, liczba uderzeń serca na minutę zmieniała się w zależności od tego, czy na zdjęciach przedstawiane były małpy nastawione agresywnie lub przyjaźnie. Inne badania wykazały z kolei, że kozy, konie, bydło, czy szpaki europejskie doświadczają podwyższonego tętna w trakcie zdobywania nowych umiejętności, co świadczyło również o ich zaangażowaniu emocjonalnym. Emocje zwierząt jeszcze długo nie będą dla nas w pełni zrozumiałe. Rozszyfrowanie ich niektórych zachowań oraz informacji zawartych w tętnie może się jednak okazać bardzo pomocne dla właścicieli i hodowców. Temat ten coraz częściej jest obiektem badań. Niedawno naukowcy po raz pierwszy przeanalizowali, jakie emocje kryją się za chrumkaniem świń.
Wrażliwość i empatię mamy zapisane w genach. To udowodnione
Niektórzy ludzie z natury są bardziej mili, wykazują większą empatię i wrażliwość. Okazuje się, że to nie tylko kwestia wychowania, ale w dużej mierze także genów. Udowadniają to badania przeprowadzone na 2800 bliźniętach.
Badacze z Queen Mary University w Londynie przeprowadzili ankietę wśród 17-letnich brytyjskich bliźniaków – zarówno jednojajowych, jak i dwujajowych. Nastolatków poproszono o wypełnienie ankiety dotyczącej ich doświadczeń i przemyśleń. Eksperci odkryli, że niektórzy badani byli bardziej życzliwi i współczujący niż inni, a połowa z tych różnic została „zapisana genetycznie”. Na bycie miłym i wrażliwym człowiekiem wpływa także wychowanie oraz doświadczenia życiowe. Wcześniejsze badania nad genetycznym uwarunkowaniem osobowości sugerowało, że genetyka jedynie w 10 procentach odpowiada za ludzką życzliwość i wrażliwość. Zgodnie z nowymi wynikami wartość ta może być nawet pięciokrotnie wyższa. Odkrycie rzuca też nowe światło na nasze bliskie relacje z ludźmi i zachowanie w różnych sytuacjach – od miejsca pracy po życie towarzyskie. Nasze zachowania, a także odbiór określonych sytuacji może być zależny od genów. Kwestionariusz wrażliwości Główny autor badań, profesor Michael Pluess z Queen Mary University podkreśla, że istotny wpływ na kształtowanie się wrażliwości u każdego z nas mają życiowe doświadczenia i wychowanie, ale sama wrażliwość jest „wspólną cechą ludzką”, choć posiadaną przez nas w różnym stopniu. – Różnimy się także wpływem, jaki mają na nas nasze doświadczenia. Naukowcy zawsze uważali, że istnieje genetyczna podstawa wrażliwości. Po raz pierwszy udało nam się oszacować, na ile różnice w wrażliwości można tłumaczyć czynnikami genetycznymi – powiedział Pluess, cytowany przez „Daily Mail”. Pluess i koledzy zmierzyli „poziom wrażliwości” uczestników, porównując, na ile silnie wpłynęły na nich pozytywne lub negatywne doświadczenia.Celem analizy było ustalenie, na ile wrażliwość człowieka kształtowana jest przez czynniki środowiskowe w procesie rozwoju i wychowania, a na ile jest wrodzona. Analizując dane z ankiet wypełnionych przez uczestników, Pluess i jego zespół stwierdzili, że 47 procent czynników wpływających na budowanie wrażliwości było spowodowane przez genetykę, a 53 procent to czynniki środowiskowe. Dlatego też pod uwagę wzięto bliźnięta. Zakładając, że zazwyczaj warunki, w jakich dorastają, są takie same, a do tego bliźnięta jednojajowe mają te same geny, podczas gdy bliźnięta dwujajowe mają inne DNA. Naukowcy postawili tezę, zgodnie z którą gdyby bliźnięta jednojajowe wykazywały różnice w poziomie wrażliwości proporcjonalne do różnic między bliźniętami dwujajowymi, oznaczałoby to, że geny nie mają wpływu na wrażliwość. Badanie, które objęło około 1000 jednojajowych i 1800 dwujajowych bliźniaków, udowodniło że geny mają znaczenie dla naszej osobowości. Wrażliwość to nie wada Dr Elham Assary, współautor badania, powiedział, że jeśli dziecko jest bardziej wrażliwe na negatywne doświadczenia, może też być bardziej podatne na stres. – Z drugiej strony, jeśli dziecko ma większą wrażliwość na pozytywne doświadczenia, być może jest bardziej wrażliwe na dobre rodzicielstwo lub więcej korzysta z interwencji psychologicznych w szkole – skomentował Assary. Naukowcy zbadali też związek między wrażliwością a głównymi cechami osobowości znanymi jako „wielka piątka”. Według zespołu badawczego są to: otwartość, sumienność, ugodowość, ekstrawersja i neurotyzm. Odkryli, że istnieje wspólny element genetyczny między wrażliwością a dwiema ostatnimi cechami, ale nie istnieje związek z pozostałymi. – Ponieważ wiemy, że wrażliwość wynika w równym stopniu z biologii, co z czynników środowiskowych, ważne jest, aby ludzie zaakceptowali wrażliwość jako ważną część tego, kim są i uważali ją za siłę, nie tylko za słabość – powiedział Pluess. Test wrażliwości ma zostać udostępniony online, aby każdy mógł ocenić, jak bardzo jest wrażliwy. Odkrycia zostały opublikowane w czasopiśmie Molecular Psychiatry.
Tych 16 emocji okazujemy tak samo na całym świecie. Udowadnia to interaktywna mapa
Niezależnie od tego, czy na przyjęciu urodzinowym w Brazylii, na pogrzebie w Kenii czy na protestach w Hongkongu, wszyscy ludzie używają różnych odmian tego samego wyrazu twarzy w podobnych kontekstach społecznych – wynika z badania przeprowadzonego przez Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley.
Nowe badanie wykazało, że ludzka ekspresja emocjonalna wyrażana za pomocą mimiki jest uniwersalna dla całej populacji. Ludzie na całym świecie w podobnych sytuacjach społecznych używają różnych odmian tego samego wyrazu twarzy. To dziedzictwo przekraczające granice geograficzne i kulturowe. Odkrycia opublikowane w czasopiśmie Nature potwierdzają uniwersalność ludzkiej ekspresji emocjonalnej. – To badanie pokazuje, jak niezwykle podobni są ludzie w różnych zakątkach świata pod względem sposobu, w jaki wyrażamy emocje w obliczu najbardziej znaczących kontekstów naszego życia – mówi współautor badania Dacher Keltner, profesor psychologii na Uniwersytecie Kalifornijskim, cytowany przez Daily Science. 6 mln klipów wideo Badacze z UC Berkeley i Google’a do przeprowadzenia badań wykorzystali technologię uczenia maszynowego znaną jako „głęboka sieć neuronowa”. Dzięki narzędziu przeanalizowali ok. 6 mln klipów ze 144 krajów, przedstawiających wydarzenia i interakcje z całego świata, takie jak oglądanie fajerwerków, radosny taniec lub pocieszanie szlochającego dziecka. Sztuczna inteligencja najpierw gromadziła wszystkie obrazy, na których zarejestrowany był wyraz twarzy. Następnie użyto algorytmu do rozpoznania wyrazów twarzy, które zwykle kojarzą się z 16 emocjami: rozbawieniem, złością, podziwem, koncentracją, zagubieniem, pogardą, zadowoleniem, pożądaniem, rozczarowaniem, zwątpieniem, radością, zainteresowaniem, bólem, smutkiem, zaskoczeniem i triumfem. View oEmbed on the source website W kolejnym kroku badacze skorelowali mimikę twarzy z kontekstami, w jakich zostały zaobserwowane w różnych regionach świata. Dzięki analizie odkryli niezwykłe podobieństwa w sposobie, w jaki ludzie na całym świecie używają mimiki w różnych kontekstach społecznych. – Jest to pierwsza ogólnoświatowa analiza tego, jak mimika twarzy jest używana w życiu codziennym i pokazuje nam, że uniwersalna ludzka ekspresja emocjonalna jest o wiele bogatsza i bardziej złożona, niż zakładało wcześniej wielu naukowców – powiedział główny autor Alan Cowen, naukowiec współpracujący zarówno z UC Berkeley, jak i Google. – Odkryliśmy, że bogate niuanse w zachowaniu twarzy – w tym subtelne wyrażenia, które kojarzą nam się z podziwem, bólem, triumfem i 13 innymi uczuciami – są używane w podobnych sytuacjach społecznych na całym świecie – powiedział Cowen. Darwin miał rację Badanie pokazało, że na całym świecie podziwianiu fajerwerków towarzyszy podziw, weselom – radość, sztukom walki – wyraz twarzy świadczący o koncentracji, a podnoszeniu ciężarów – o bólu. Zgodnie z wynikami aż 70 proc. naszej mimika jest wspólne dla całej światowej populacji, bez względu na kraj pochodzenia, wychowania czy kręgi kulturowe. – To potwierdza teorię Darwina, że wyrażanie emocji poprzez mimikę jest powszechne wśród ludzi. Fizyczny przejaw naszych emocji może określić, kim jesteśmy jako gatunek, poprawiając nasze umiejętności komunikacji i współpracy oraz zapewniając nam przetrwanie – komentuje prof. Dacher Keltner. Cowen stworzył interaktywną mapę online, która pokazuje, w jaki sposób algorytm śledzi wariacje mimiki twarzy związane z 16 emocjami. Oprócz promowania międzykulturowej empatii, projekt może być potencjalnie pomocny dla osób, które mają problemy z odczytywaniem emocji – na przykład dzieciom i dorosłym z autyzmem.
Persy i koty himalajskie nie potrafią okazywać bólu. Zastygły w jednym grymasie
Koty o płaskich pyskach zostały pozbawione możliwości wyrażania emocji, takich jak ból, strach czy niepokój. Brytyjscy naukowcy twierdzą, że winna jest selektywna hodowla i dążenie ludzi do realizowania swoich opiekuńczych instynktów kosztem zwierząt.
Nowe badania opublikowane w czasopiśmie Frontiers of Veterinary Science sugerują, że selektywna hodowla ras brachycefalicznych zahamowała zdolność przedstawicieli tych ras do precyzyjnego wyrażania emocji. Brachycefalia, zwana też płaskogłowiem, to deformacja czaszki polegająca na jej spłaszczeniu. U wielu gatunków, także u ludzi, uważana jest za poważną wadę okołoporodową. Ale w procesie hodowli człowiek ukształtował brachycefaliczne rasy kotów i psów. Brachycefalia jest powiązana ze zwężeniem dróg oddechowych i płytkimi oczodołami. Może powodować różnego rodzaju problemy zdrowotne, a także trudności w oddychaniu, a u psów tych ras zwiększone ryzyko śmiertelnych chorób, takich jak udar cieplny. Ale problemy zdrowotne to nie jedyne trudności. Bracychefalia może negatywnie wpływać na zdolność zwierząt do skutecznego komunikowania się i wyrażania siebie. Zespół naukowców z Nottingham Trent University postanowił zbadać, czy koty z ras o charakterystycznych płaskich pyskach różnią się mimiką od swoich „zwyczajnych” krewnych o bardziej wypukłych pyszczkach. W tym celu obserwacji poddano koty dochodzące do siebie po rutynowych operacjach i zabiegach. Wieczny grymas bólu Do analizowania danych wykorzystano algorytm komputerowy, który miał przyjrzeć się ponad 2000 zdjęć kotów, a następnie każdemu zarejestrowanemu wyrazowi twarzy przypisać ocenę – od neutralnej do wyrażającej silny ból. „Po przeanalizowaniu zdjęć prawie 2000 kocich min stwierdziliśmy, że typy brachycefaliczne wydają się wykazywać bardziej „bolesny” wyraz twarzy, mimo że koty nie były uważane za cierpiące. Dotyczyło to w szczególności kotów rasy szkocki zwisłouchy, których rysy twarzy osiągały wyższe wyniki, nawet w porównaniu z domowymi krótkowłosymi kotami, które faktycznie odczuwały ból” - pisze główna autorka badania Lauren Finka, na łamach The Conversation. Innymi słowy – pyski kotów ras brachycefalicznych przypominają twarze zastygłe w grymasie bólu, nawet jeśli w rzeczywistości zwierzęciu nic nie dolega. Taki trwały grymas jest o tyle groźny, że opiekunowie kotów mogą nie być w stanie rozpoznać, gdy ich pupil zacznie naprawdę cierpieć – podkreśla Finka w rozmowie z Live Science. – Te wyniki naprawdę otworzyły mi oczy. Nie spodziewałam się, że stwierdzę, że brachycefaliczne twarze będą miały bolesny wyraz – powiedziała badaczka. Potrzeba współczucia Skoro brachycefalia jest utrudnieniem zarówno dla zwierzęcia, jak i dla opiekuna, to dlaczego stworzyliśmy rasy sprawiające wrażenie stale pogrążonych w bólu? Jedna z teorii głosi, że hodujemy zwierzęta tak, aby dłużej pozostawały w stanie infantylnym, w procesie zwanym neotenizacją. Potwierdzać mogą to upodobania do ras miniaturowych. Niemowlęta sporo płaczą, a my – jako opiekunowie – zapewniamy im pocieszenie, przez co realizujemy swoje opiekuńcze instynkty. – Prawdopodobnie mamy wrodzoną skłonność do cech przypominających ból, ponieważ wpisują się one w nasze dążenie do pielęgnowania. Współczujemy tym zwierzętom – wyjaśnia Finka. Nasze upodobanie do „dziecięcych twarzyczek” i uroczych smutnych pyszczków jest jednak zagrożeniem dla zwierząt. Także wcześniejsze badania wykazały, że ekstremalne modyfikacje pysków u kotów wiążą się z wieloma dolegliwościami, od zwężonych dróg oddechowych, po problemy ze wzrokiem. „Niestety dla naszych zwierząt oznacza to, że możemy nadal preferować istnienie ras z poważnymi problemami zdrowotnymi, które mogą również mieć trudności z komunikacją z nami i potencjalnie innymi zwierzętami” - przestrzega Finka. Badaczka apeluje do potencjalnych nabywców kotów, aby przed decyzją o kupnie zwierzaka dowiedzieli się jak najwięcej o brachycefalii i jej skutkach dla zwierzęcia. - Ważne jest, abyśmy wzięli pod uwagę także zdolności komunikacyjne naszych zwierząt – dodała. Po to, aby nie przegapić sytuacji, w której nasz pupil rzeczywiście będzie cierpiał, a my nie będziemy w stanie tego odczytać.
Twoja umiejętność czytania psich emocji mówi o tym, skąd pochodzisz
Po spędzeniu co najmniej 30 tys. lat u boku ludzi psy stały się naprawdę dobre w odczytywaniu naszych emocji. Rozumieją nie tylko niektóre słowa, znaki i gesty, ale potrafią też rozpoznać wyraz twarzy człowieka i określić, czy nasze reakcje są pozytywne, czy negatywne. Czy ludzie odczytują psie emocje równie dobrze? Nowe badania sugerują, że zależy to przede wszystkim od tego, gdzie i w jaki sposób dorastaliśmy, a nie od tego, czy kiedykolwiek posiadaliśmy psa.
Zgodnie z jedną z hipotez, tych 30 000 lat wspólnej ewolucji doprowadziło ludzi i psy do wzajemnego zrozumienia – psy nauczyły się odczytywać nasze emocje, a my nie pozostaliśmy im dłużni. Według tej teorii, nawet jeśli właściciele bywają być lepsi w rozumieniu emocji swoich zwierząt domowych, zdolność ta powinna być w jakimś stopniu obecna u wszystkich ludzi. Jest to bardzo ciekawa hipoteza, ale badania nad jej prawdziwością dostarczyły sprzeczne wyniki. Niektóre wykazały, że ludzie, którzy nie mają doświadczenia z psami, są lepsi w czytaniu emocji tych zwierząt, podczas gdy inne analizy nie znalazły żadnej różnicy między właścicielami psów a ludźmi, którzy nie mają czworonożnych towarzyszy. Nowe badanie opublikowane na łamach serwisu Scientific Reports wykazało częściowe poparcie dla tej hipotezy. Według jego autorów rozpoznawanie wyrazu twarzy psa nie jest cechą wyselekcjonowaną ewolucyjnie, lecz raczej wpływem środowiska kulturowego, w którym się wychowujemy. Badanie zostało przeprowadzone na 89 dorosłych i 77 dzieciach w wieku od pięciu do sześciu lat. Na początku zostali oni podzieleni na dwie grupy – w pierwszej znalazły się osoby, które były muzułmańskimi Europejczykami, a w drugiej niemuzułmańscy mieszkańcy Europy. Następnie obie grupy zostały podzielone na podgrupy w zależności od postawy kulturowej wobec psów i historii posiadania czworonogów. W dalszym etapie badań poproszono wszystkie grupy o obejrzenie serii zdjęć różnych zwierząt oraz ludzi i ocenę, jakie emocje odczytują z zaprezentowanych fotografii. Podczas gdy niektóre emocje były stosunkowo łatwo rozpoznawalne nawet przez najmłodszych uczestników badania, wyniki sugerują, że niezależnie od faktu posiadania lub nieposiadania psa, umiejętność odczytywania emocji w przypadku tego gatunku zwierząt jest nabywana głównie z wiekiem i doświadczeniem, nawet jeśli to doświadczenie jest bezpośrednie. Autorzy stwierdzili, że ci uczestnicy, którzy dorastali w europejskiej kulturze, traktującej psa jako członka rodziny i zwierzę ściśle zintegrowane ze społeczeństwem, generalnie lepiej rozpoznają psie emocje, nawet jeśli sami nigdy nie posiadali czworonoga. "Wyniki te są godne uwagi" – mówi antropolog ewolucyjny Federica Amici z Instytutu Maxa Plancka – "Sugerują one, że niekoniecznie to bezpośrednie doświadczenie z psami wpływa na zdolność ludzi do rozpoznawania emocji tych zwierząt, a raczej środowisko kulturowe, w którym ci ludzie dorastają". Naukowcy zapowiadają dalsze badania w tym obszarze, tym razem skupione wokół tego, jakie aspekty kulturowe mają wpływ na zdolność rozumienia emocji u psów.
Od skrajnych altruistów po psychopatów. Jak empatia warunkuje nasze życie
Empatię, zdaniem naukowców, powodują połączenia nerwowe w naszych mózgach oraz mogą wpływać na to, na ile empatyczni jesteśmy. W ostatnich dziesięcioleciach badacze dokonali znacznych postępów, zbliżając się do naukowego zrozumienia tego, co skłania ludzi do dobra lub zła. Jak się wydaje, jedno i drugie powiązane jest z kluczową cechą emocjonalną: empatią, czyli naturalną umiejętnością doświadczania przez mózg tego, jak czuje się inna osoba.
Z okna kuchni swej przyczepy mieszkalnej w Auburn w stanie Illinois Ashley Aldridge dobrze widziała odległy o jakieś 100 m przejazd kolejowy. Ta 19-letnia matka właśnie nakarmiła dwójkę swoich dzieci – roczne i trzyletnie – i zabierała się do zmywania po obiedzie, gdy nagle zwróciła uwagę na wózek inwalidzki, który zobaczyła chwilę wcześniej. Wózek się nie przemieszczał, utkwił na torach. Niepełnosprawny mężczyzna wołał o pomoc. Minął go motocykl i dwa samochody, ale żaden pojazd się nie zatrzymał. Ashley wybiegła z przyczepy i krzyknęła do sąsiadki, by rzuciła okiem na jej dzieci. Chciała pomóc człowiekowi na wózku. Wtedy usłyszała ostrzegawczy gwizd pociągu i dzwonki towarzyszące opadającym szlabanom. Ashley pobiegła boso po żwirze. Gdy dopadła do niepełnosprawnego, pociąg znajdował się w odległości niecałego kilometra i zbliżał się z prędkością ok. 125 km/h. Ashley nie zdołała uwolnić zaklinowanego wózka, objęła więc mężczyznę za pierś i próbowała go podnieść. Nie była w stanie. Dźwignęła jeszcze raz, ciągnąc z całych sił. Przewróciła się, a niepełnosprawny upadł na ziemię obok niej. Parę sekund później lokomotywa zmiażdżyła wózek. Ashley Aldridge nie znała mężczyzny, któremu uratowała życie. Mimo to starała się go ocalić, narażając własne życie. Jej bohaterski czyn to przykład ekstremalnego altruizmu – tak naukowcy nazywają bezinteresowne akty pomocy obcym osobom, jeśli ten, kto im pomaga, ryzykuje przy tym poniesieniem olbrzymiej szkody. Nie jest zaskakujące, że wielu spośród takich bohaterów wykonuje profesje, w których narażanie własnego życia po to, żeby uratować innych, należy do obowiązków zawodowych. Tak jak w przypadku izraelskiego majora Roia Kleina, który rzucił się na odbezpieczony granat, by ocalić swoich żołnierzy. Ale inni są przeciętnymi ludźmi. Mechanizm ewolucyjny Zestawmy najszlachetniejsze czyny z okropieństwami, jakich dopuszczają się ludzie: morderstwami, gwałtami, porwaniami, torturami. Pomyślmy o rzezi dokonanej przez mężczyznę, który w październiku zasypywał kulami ludzi stłoczonych na festiwalu muzyki country w Las Vegas, zabijając 58 osób i raniąc aż 546. Takie okropieństwa są wprawdzie dalekie od normy, a jednak wydarzają się dostatecznie często, żebyśmy zdawali sobie sprawę ze smutnej prawdy: ludzie są zdolni do niewysłowionego okrucieństwa. Ekstremalni altruiści i psychopaci dostarczają nam przykładów najlepszych oraz najgorszych spośród ludzkich instynktów. Na jednym krańcu moralnego spektrum mamy poświęcenie, ofiarność i inne szlachetne cechy. Na drugim – egoizm, przemoc i niszczycielskie impulsy. Według badaczy oba te typy zachowań mają korzenie w naszej ewolucyjnej przeszłości. Stawiają oni hipotezę, iż ludzie (i wiele innych gatunków, choć w mniejszym stopniu niż my) rozwinęli w sobie pragnienie pomagania sobie nawzajem, bo do przeżycia niezbędna była współpraca w ramach dużych grup społecznych. Ale że owe grupy musiały konkurować ze sobą o zasoby, kluczowe znaczenie miała też gotowość do okaleczania i zabijania przeciwników. – Jesteśmy najbardziej społecznym, a także najbardziej skłonnym do przemocy gatunkiem na ziemi – twierdzi neurosocjolog Jean Decety. – Mamy dwa oblicza, ponieważ oba mocno przydawały się do przeżycia. Przez wieki pytanie o źródła dobra i zła w człowieku było przedmiotem debaty filozoficznej bądź religijnej. Ale w ostatnich dziesięcioleciach badacze dokonali znacznych postępów, zbliżając się do naukowego zrozumienia tego, co skłania ludzi do takich zachowań. Jak się wydaje, jedno i drugie powiązane jest z kluczową cechą emocjonalną: empatią, czyli naturalną umiejętnością doświadczania przez mózg tego, jak czuje się inna osoba. Naukowcy odkryli, że to właśnie empatia wzbudza w naszych sercach gorące współczucie, skłaniając nas do pomocy cierpiącym. Badania wskazują również na związek stosowania przemocy, psychopatii oraz zachowań antyspołecznych z brakiem empatii. Ten zaś zdaje się wynikać z upośledzonego działania połączeń nerwowych. Wrodzona czy nauczona Dawniej naukowcy sądzili, że małe dzieci nie przejmują się dobrem innych. Niedawne odkrycia wskazują jednak, iż niemowlęta odczuwają empatię już na długo przed swoimi pierwszymi urodzinami. Badania w tej kwestii przeprowadził m.in. zespół psycholożki z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie Maayan Davidov. Badacze analizowali zachowanie dzieci obserwujących cierpiącą osobę – płaczące dziecko, eksperymentatora czy ich własną matkę udającą, że stało jej się coś złego. Wiele niemowląt niemających jeszcze nawet pół roku reaguje na takie bodźce wyrazem twarzy wskazującym na troskę, niektóre wykonują też nacechowane nią gesty. Ponadto jeszcze w pierwszym roku życia dzieci zdradzają oznaki prób zrozumienia obserwowanego cierpienia.Półtoraroczne dzieci często przekładają odczuwaną empatię na pozytywne zachowania społeczne: przytulają drugiego człowieka czy podają zabawkę cierpiącemu dziecku, żeby je pocieszyć. Nie dotyczy to jednak wszystkich maluchów. U niewielkiej mniejszości już od drugiego roku życia badacze obserwują coś, co nazwali czynnym lekceważeniem innych. – Kiedy ktoś mówił, że komuś stała się krzywda, takie dzieci jakby śmiały się z tej osoby albo nawet próbowały uderzyć ją rączkami i powiedzieć coś w rodzaju: „Wcale nic ci nie jest” czy „Powinnaś bardziej uważać” – relacjonuje Carolyn Zahn-Waxler z Uniwersytetu Stanu Wisconsin w Madison. Zahn-Waxler i jej koleżanka po fachu Soo Hyun Rhee obserwowały je dalej, aż weszły one w okres dojrzewania. Okazało się, że owe dzieci charakteryzowało wysokie prawdopodobieństwo rozwinięcia się u nich skłonności antyspołecznych. W ramach innych badań mierzono nieczułość i brak okazywania emocji u nastolatków, kiedy pytano ich, czy czują wyrzuty sumienia, gdy zrobili coś złego. Ci, którzy otrzymywali dużo punktów w skali nieczułości-braku emocji, często miewają poważne problemy behawioralne. Na przykład okazują ekstremalną agresję w trakcie bójek albo są wandalami. Naukowcy odkryli również, że część tych nastolatków popełnia później poważne przestępstwa. Niektórzy wykazują skłonności do tego, żeby stać się w dorosłym życiu psychopatami w pełnym tego słowa znaczeniu: osobami kalkulującymi wszystko chłodno, bez mrugnięcia okiem popełniającymi najstraszliwsze czyny. Skoro tkwiący u źródła zachowań psychopatycznych deficyt empatii można zaobserwować już w wieku niemowlęcym, to czy „zło zapisane jest w genach”, zwinięte w spirali DNA niczym czekający na sposobność do ataku wąż? Odpowiedź nie jest ani jednoznacznie pozytywna, ani jednoznacznie negatywna. Jak to bywa z wieloma chorobami, swoją rolę odgrywają zarówno natura, jak i wychowanie. Badania bliźniąt pozwoliły ustalić, iż wykazywana przez niektóre małe dzieci czy nastolatków nieczułość i nieokazywanie emocji w znacznym stopniu wynikają z odziedziczonych przez nie genów. Z drugiej strony obserwacja 561 dzieci urodzonych przez matki o notowanych zachowaniach antyspołecznych wskazała naukowcom, że te spośród owych dzieci, które żyły w rodzinach adopcyjnych zapewniających im ciepło i środowisko sprzyjające rozwojowi, daleko rzadziej wykazywały nieczułość niż dzieci zaadoptowane przez gorzej dbające o nie rodziny. Dzieci wyposażone w geny zwiększające prawdopodobieństwo, iż trudno im będzie odczuwać i okazywać empatię, często nie mają możliwości znalezienia się w korzystnie oddziałującym środowisku. – Łatwo sobie wyobrazić, że dziecko, które nie okazuje uczuć tak jak dzieci rozwijające się w typowy sposób, które nie okazuje empatii, budzi u otaczających je osób – rodziców, nauczycieli, rówieśników – reakcje bardzo różne od tych, jakich doznaje bardziej uległe i empatyczne dziecko – mówi Essi Viding, psycholog z University College London. – Oczywiście wiele spośród tych dzieci żyje ze swoimi biologicznymi rodzicami, czyli często oddziałuje na nie równocześnie druga niedobra rzecz: mają rodziców być może gorzej przystosowanych do wypełniania rozmaitych aspektów zadań rodzicielskich, mniej empatycznych, mniej kompetentnych w panowaniu nad własnymi emocjami. Zimny psychopata Nocą 11 maja 2012 r. w Derby w Wielkiej Brytanii strażacy desperacko starali się uratować sześcioro dzieci z płonącego domu. Niestety płomienie buchały tak mocno, że gdy ratownicy zdołali wreszcie dotrzeć na piętro, gdzie spała owa szóstka dzieci o nazwisku Philpott, już tylko jedno z nich żyło. A i ów wyniesiony z pożaru chłopiec umarł dwa dni później w szpitalu. Policja podejrzewała podpalenie. Mieszkańcy Derby zebrali pieniądze, by pomóc rodzicom, Mickowi i Mairead Philpottom, opłacić koszty pogrzebu. Na konferencji prasowej Mick Philpott dziękował współobywatelom, łkał i osuszał oczy chusteczką – tyle że chusteczka pozostała zaskakująco sucha. Zemdlał, wychodząc z konferencji, ale idący za nim policjant zwrócił uwagę, że omdlenie wyglądało nienaturalnie. 18 dni później aresztowano państwa Philpottów. Detektywi ustalili, iż to oni, wraz ze wspólnikiem, podpalili dom po to, aby zrzucić winę na kochankę Micka. Sąd uznał całą trójkę za winną nieumyślnego spowodowania śmierci. Udawanie żałoby przez Philpotta i okazywany przez niego brak wyrzutów sumienia to jedne z charakterystycznych cech psychopatów – jednostek, które opinia publiczna wyobraża sobie jako wcielenie zła. Psychopaci całkowicie lekceważą uczucia innych, choć, jak się wydaje, uczą się udawać emocje. – Oni są po prostu naprawdę zupełnie niezdolni uznać empatii, poczucia winy czy wyrzutów sumienia za coś wartościowego – tłumaczy neurolog Kent Kiehl. – Ci ludzie po prostu ogromnie różnią się od pozostałych. Kiehl spędził ostatnie 20 lat na badaniu owej różnicy, skanując mózgi skazanych. Kiehl z zespołem za pomocą rezonansu magnetycznego przeskanowali od 2007 r. ponad 4 tys. więźniów. Mierzyli aktywność w ich mózgach oraz wymiary ich poszczególnych obszarów. W mózgach przestępców psychopatów obserwuje się obniżoną aktywność ciała migdałowatego, głównego ośrodka przetwarzania emocji, w porównaniu z tymi więźniami, którzy nie są psychopatami. Badano to, kiedy przypominali sobie oni nacechowane emocjonalnie słowa, jakie pokazano im chwilę wcześniej, m.in. „nieszczęście” i „ponury”. W ramach badania podejmowania decyzji związanych z moralnością naukowcy proszą więźniów o ocenę tego, na ile agresywne są pokazywane im na ekranie zdjęcia, np. zakrwawionej twarzy pobitej osoby. Psychopatyczni przestępcy oceniają zdjęcia dość podobnie jak ci, którzy nie są psychopatami. Jednak u psychopatów obszary mózgu pełniące zasadniczą rolę w rozumowaniu moralnym są zwykle słabiej pobudzone. Na podstawie powyższych oraz podobnych odkryć Kiehl nabrał przekonania, że u psychopatów praca układu połączonych ze sobą nawzajem struktur mózgu uczestniczących w przetwarzaniu emocji, podejmowaniu decyzji, kontroli impulsów oraz stawianiu celów – m.in. ciała migdałowatego oraz kory oczodołowo-czołowej – jest upośledzona. – W zasadzie jednostki wykazujące wyraźne cechy psychopatii mają w tych strukturach 5-7 proc. mniej substancji szarej niż inni więźniowie – mówi Kiehl. Jak się zdaje, psychopata kompensuje owo upośledzenie, posługując się innymi częściami mózgu, którymi symuluje poznawczo to, co tak naprawdę należy do obszaru emocji. To znaczy psychopata musi pomyśleć o dobru i złu, podczas gdy reszta ludzi to po prostu czuje – napisał Kiehl w 2011 r. Ekstremalni altruiści Kiedy Abigail Marsh, psycholog z Uniwersytetu Georgetown, miała 19 lat, jej samochód wpadł w poślizg na moście, po tym jak gwałtownie zakręciła kierownicą, żeby nie przejechać psa. Straciła panowanie nad pojazdem, który się obrócił, a potem zatrzymał na lewym pasie, przodem do tych, które nadjeżdżały za nim. Marsh nie była w stanie uruchomić silnika; bała się wysiąść, bo mijały ją z wielką prędkością inne samochody. W końcu jakiś mężczyzna zjechał na bok, przebiegł przez autostradę i pomógł jej uruchomić pojazd. – Biegnąc tak, w poprzek autostrady, mocno ryzykował życiem. Nie ma innego wytłumaczenia tego faktu niż to, że po prostu chciał pomóc – komentuje Marsh. – Jak to możliwe, że coś skłania człowieka do podobnego zachowania? Abigail Marsh wciąż zadawała sobie to pytanie. Krótko po tym, jak podjęła pracę na waszyngtońskiej uczelni, zaczęła się zastanawiać, czy okazany przez kierowcę na moście altruizm nie był pod pewnymi względami przeciwieństwem psychopatii. Zaczęła szukać grupy wyjątkowo ofiarnych osób i przyszło jej do głowy, że idealnie nadadzą się do badań dawcy nerek. Pomyślała o osobach, które oddały nerkę obcemu człowiekowi bez żadnej rekompensaty. Marsh i jej zespół sprowadzili z całego kraju na badania 19 takich dawców nerek. Naukowcy pokazali każdej z tych osób serię czarno-białych fotografii przedstawiających twarze o różnych wyrazach: jedne były przerażone, inne pełne gniewu, jeszcze inne miały neutralny wyraz. Równocześnie skanowano mózgi badanych za pomocą rezonansu magnetycznego, mapując ich aktywność oraz strukturę. Patrząc na przerażone twarze, dawcy narządów wykazywali silniejszą odpowiedź prawego ciała migdałowatego niż grupa kontrolna. Ponadto badacze odkryli, że prawe ciała migdałowate owych dawców były przeciętnie o 8 proc. większe. Podobne badania przeprowadzone na psychopatach pokazały coś odwrotnego: ciała migdałowate w ich mózgach są mniejsze niż u ludzi w grupie kontrolnej i mniej pobudzone, gdy jednym i drugim pokazuje się przerażone twarze. – Twarze wyrażające przerażenie wzbudzają niepokój i troskę. Jeżeli nie reagujesz na taki wyraz twarzy, to nie będziesz okazywał troski o innych ludzi – tłumaczy Marsh. – Wielcy altruiści po prostu wydają się bardzo wrażliwi na cierpienia innych, przy czym najbardziej dotkliwym cierpieniem jest przerażenie. Być może dawcy są tak wrażliwi częściowo dlatego, że mają większe niż przeciętnie ciała migdałowate. Niszczycielska siła autorytetu Ludzie w swojej większości nie są ani ekstremalnymi altruistami, ani psychopatami, i w normalnych warunkach nie popełniają aktów przemocy skierowanych przeciwko innym. Mimo to zdarzają się przypadki ludobójstwa – zorganizowanych masowych morderstw wymagających współudziału oraz bierności dużych grup ludzi. Od czasu do czasu pewne grupy osób zorganizowane w oparciu o swoją przynależność etniczną, narodową, rasową czy religijną brutalnie unicestwiają inne grupy. Naziści, Czerwoni Khmerzy, ekstremiści Hutu w Rwandzie, terroryści z Państwa Islamskiego... Praktycznie w każdej części świata doszło do jakiegoś straszliwego ludobójstwa. Jak to się dzieje, że głos sumienia nie ma decydującego znaczenia dla szeregowych sprawców ludobójstwa? Częściowo pomagają to zrozumieć słynne eksperymenty przeprowadzone w latach 60. przez Stanleya Milgrama, psychologa z Uniwersytetu Yale. W ich ramach proszono badanych o rażenie prądem siedzącą w innym pokoju osobę, kiedy błędnie odpowiedziała na pytanie, przy czym badani mieli zwiększać napięcie po każdej nieprawidłowej odpowiedzi. Ponaglani przez odgrywającą rolę eksperymentatora osobę w fartuchu laboratoryjnym często zwiększali napięcie aż do niebezpiecznych poziomów. W rzeczywistości nikogo nie rażono prądem, a słyszane przez badanych okrzyki bólu zostały nagrane wcześniej. Eksperyment pokazał, jak określił to Milgram, „ekstremalną gotowość dorosłych osób do posunięcia się do niemal dowolnych czynów na rozkaz osoby mającej autorytet”. Gregory Stanton, założyciel pozarządowej organizacji Genocide Watch stawiającej sobie za cel zapobieganie masowym morderstwom, zidentyfikował stadia mogące spowodować, iż ludzie w innych warunkach przyzwoici popełniają morderstwa. Zaczyna się od tego, że demagogiczni przywódcy definiują pewną grupę jako „innych” i głoszą, iż stanowi ona zagrożenie dla interesów ich zwolenników, grupa ta staje się celem. Następnie dochodzi do dyskryminacji i po niedługim czasie przywódcy charakteryzują osoby, przeciwko którym się zwracają, jako podludzi. Powoduje to stopniowy zanik empatii grupy ich zwolenników wobec owych „innych”. Następnie społeczeństwo staje się spolaryzowane. – Ci, którzy planują ludobójstwo, mówią „albo jesteś z nami, albo przeciwko nam” – kwituje Stanton. Jeszcze później następuje faza przygotowań: architekci zagłady sporządzają listy śmierci, gromadzą broń i planują, jak ich szeregowi poplecznicy mają dokonywać morderstw. Członków grupy „innych” czasami zmusza się do przeniesienia się do gett bądź obozów koncentracyjnych. Wreszcie rozpoczynają się masakry. Wielu spośród sprawców ludobójstwa w zasadzie nie doznaje wyrzutów sumienia, lecz nie dlatego, żeby nie byli zdolni do ich odczuwania (w przeciwieństwie do psychopatów), tylko dlatego, że wynajdują sposoby na racjonalizację popełnianych przez siebie morderstw. James Waller, badacz zjawiska zagłady z Keene State College w stanie New Hampshire, opowiada, iż do pewnego stopnia zaobserwował ową „niewiarygodną zdolność ludzkiego umysłu do doszukiwania się sensu w najgorszych czynach oraz ich usprawiedliwiania”, kiedy przeprowadzał wywiady z dziesiątkami mężczyzn Hutu skazanych za popełnianie zbrodni w czasie ludobójstwa w Rwandzie. Niektórzy z nich dosłownie rąbali na kawałki dzieci. Waller relacjonuje, iż sprawcy tłumaczyli to sobie w ten sposób: „Gdybym tego nie zrobił, te dzieci dorosłyby i zabiłyby mnie. To było konieczne dla przeżycia mojego ludu”. Wyćwiczona empatia Nasza zdolność do empatii oraz wyrażania tego w formie współczucia może być wrodzona, nie jest jednak niezmienna. Podobnie skłonność dziecka do rozwinięcia w sobie psychopatii i socjopatii nie jest aż tak zdeterminowana, żeby nie dało się na nią wpłynąć. W ostatnich latach naukowcy pokazali, iż jest możliwe zduszenie zła w zarodku, jak również wzmocnienie naszych pozytywnych instynktów społecznych. Możliwość zapobieżenia temu, aby skłonni do przemocy młodzi chłopcy stali się na całą resztę życia bezwzględnymi kryminalistami, przetestowano w placówce Mendota Juvenile Treatment Center w stanie Wisconsin. Mieszkają w niej sprawcy poważnych wykroczeń, ale prowadzona jest bardziej jak szpital psychiatryczny niż więzienie. Trafiają tam nastolatkowie o już długich kartotekach kryminalnych stanowiący zagrożenie dla innych. – To ludzie, którzy w zasadzie już wypadli poza nawias rodzaju ludzkiego – nie są w najmniejszym stopniu związani z nikim i przyjmują naprawdę wrogą postawę wobec każdego – opowiada psycholog Michael Caldwell. Ośrodek ów próbuje nawiązać więź z wychowankami mimo ich agresywnego, antyspołecznego zachowania. Nawet kiedy osadzony ciska w pracowników placówki odchodami, personel i tak stara się traktować go po ludzku. Młodzież jest codziennie oceniana według skali zachowań. Jeżeli postępują dobrze, zyskują pewne przywileje na dzień następny, np. możliwość pogrania w gry wideo. Jeśli ich ocena jest zła, przywileje tracą. Placówka skupia się nie na karaniu za złe zachowanie, ale na nagradzaniu pozytywnych. To wyróżnia ją spośród większości więzień czy poprawczaków. Z biegiem czasu nastolatkowie zaczynają zachowywać się coraz lepiej, twierdzi Greg Van Rybroek, dyrektor ośrodka. Zmniejsza się ich nieczułość, wzrasta zdolność do kontrolowania własnych emocji i panowania nad swoimi skłonnościami do przemocy. I wydaje się, że to trwała zmiana. Jego analizy wskazały, iż nastolatkowie leczeni w ramach tamtejszego programu popełnili w okresie od dwóch do sześciu lat po opuszczeniu ośrodka znacznie mniej wykroczeń, a ich wykroczenia były o wiele mniej związane z użyciem przemocy niż w przypadku nastolatków leczonych gdziekolwiek indziej. – Nie dysponujemy żadną magiczną różdżką – zastrzega się Van Rybroek. – Udało nam się natomiast stworzyć system patrzenia na świat z punktu widzenia tych młodych ludzi oraz przełamywania tego w uczciwy, spójny sposób. W ostatnim dziesięcioleciu naukowcy odkryli, iż nasz „społeczny mózg” pozostaje plastyczny nawet po osiągnięciu przez nas dorosłości i że można nas wyćwiczyć w większej uprzejmości i dobroci. Neurosocjolog Tania Singer jest pionierką w zakresie badań, które to pokazują. Singer i jej zespół odkryli, że empatia oraz współczucie korzystają z innych sieci połączeń w mózgu. Jedno i drugie może prowadzić do pozytywnych, prospołecznych zachowań, ale empatyczna odpowiedź mózgu na widok cierpienia innej osoby może czasami prowadzić do empatycznego cierpienia – negatywnej reakcji, która sprawia, że patrzący chce odwrócić wzrok od cierpiącego, żeby zachować własne poczucie dobrostanu. Aby wzmóc współczucie, które łączy w sobie świadomość cierpienia drugiego człowieka z pragnieniem ulżenia temu cierpieniu, Singer i jej zespół badali skutki rozmaitych ćwiczeń. Ważne ćwiczenie, zaczerpnięte z tradycji buddyjskiej, polega na medytowaniu przez badanego o ukochanej osobie – np. rodzicu czy dziecku – w taki sposób, aby kierować ku tej osobie ciepło i dobroć, a następnie stopniowo rozszerzać te same uczucia na znajomych, obcych, a nawet wrogów, w poszerzającym się coraz bardziej kręgu miłości. Zespół Singer pokazał, iż badani, którzy ćwiczyli się w tej formie medytacji „miłującej dobroci” choćby przez kilka dni, wykazywali bardziej nacechowaną współczuciem odpowiedź mózgu w trakcie oglądania filmików z cierpiącymi psychicznie ludźmi niż ci, którzy nie ćwiczyli – chodzi tutaj o mierzalny poziom aktywności określonych obwodów w mózgu. W ramach innego badania zespół pod kierunkiem Singer obserwował skutki ćwiczenia się badanych we współczuciu i skłonności do udzielania pomocy. Posłużono się w tym celu grą komputerową. Badani sterowali wirtualnym bohaterem, który miał dotrzeć na ekranie do skrzyni pełnej skarbów przez labirynt, przy czym musiał po drodze otwierać kolejne bramy. Mógł przy tym otwierać bramy innej, znajdującej się w pobliżu postaci, także szukającej skarbów. Naukowcy ustalili, że badani, którzy mieli za sobą trening współczucia, okazywali więcej pomocy współgraczowi, to jest odpowiednikowi obcego człowieka, niż badani z grupy kontrolnej. Świadomość, iż być może jesteśmy w stanie ukształtować nasze mózgi tak, abyśmy okazywali więcej altruizmu, rysuje przed społeczeństwem optymistyczną perspektywę. Singer jest przekonana, że jednym ze sposobów na jej przybliżenie, na ziszczenie się owej szlachetnej przyszłości, mogłoby być włączenie treningu współczucia do programów szkolnych. W efekcie na świecie mogłoby być więcej łagodności, a odruchowa dobroć przestałaby być czymś wyjątkowym, stając się cechą konstytutywną ludzkości.
Na zagniewane twarze patrzą lewym okiem. Konie rozpoznają nasze emocje
Konie potrafią odróżnić zagniewany wyraz twarzy człowieka od zadowolonego. Wykazali to psychologowie z Uniwersytetu Sussex w Wielkiej Brytanii – informuje pismo „Biology Letters”.
Psychologowie z University of Sussex badali reakcje 28 koni na zdjęcia przedstawiające nieznajomych mężczyzn, których twarze wyrażały pozytywne bądź negatywne emocje. Zwierzęta pochodziły z pięciu stajni w hrabstwach Sussex oraz Surrey. Na zagniewane twarze konie patrzyły głównie lewym okiem, co jest zwykle związane z negatywnymi bodźcami. Jednocześnie wykazywały więcej zachowań związanych ze stresem, a ich serca biły szybciej. Zadowolona twarz robiła niewielkie wrażenie. Jak konkludują autorzy, taka reakcja świadczy, że konie potrafią rozpoznać zagniewaną twarz i funkcjonalnie rozumieją znaczenie takiej sytuacji. Wpływu wyrazu ludzkiej twarzy na tętno nie zaobserwowano wcześniej u żadnego zwierzęcia. Natomiast patrzenie głównie lewym okiem na twarze wyrażające negatywne emocje wykazano wcześniej między innymi u psów. Prawdopodobnie chodzi o to, że informacje dostarczane przez lewe oko trafiają do prawej półkuli mózgu, wyspecjalizowanej w przetwarzaniu bodźców związanych z zagrożeniem. Widząc zagniewaną minę koń może się spodziewać złego traktowania. Od dawna było wiadomo, że konie mają bogate życie społeczne, w którym świadomość stanu emocjonalnego innych osobników odgrywa ważną rolę. Jednak odczytywanie reakcji przedstawicieli innego gatunku jest znacznie trudniejsze, zwłaszcza, że koński pysk mało przypomina ludzką twarz. Nie wiadomo, czy ta umiejętność powstała w toku ewolucji, czy też każdy koń nabywa jej dzięki własnemu doświadczeniu. Źródło: PAP
Owszem, odczuwa. I potrafi się zaczerwienić, mimo że jest czerwonoskóry.
Państwu się pewnie wydaje, że jak ktoś spaceruje publicznie odziany jedynie w niteczkę na biodrach, która niczego nie zasłania, to się przestaje wstydzić nagości. Tymczasem ta skromna nitka stanowi ubranie i gdyby ono spadło, Indianin zacząłby się czuć tak jak biała kobieta, której pękły stringi. Niby nic się nie zmieniło – widać tyle samo co przedtem – ale jednak człowiek bez stringów jest całkiem goły, a w stringach po prostu skąpo odziany. Indianie Huaorani noszą te swoje... – nazwijmy to „podwiązem” – a zatem noszą te swoje podwiązy z powodów praktycznych. W podwiązie wygodniej biegać po puszczy, bo się człowiekowi nic nie majta. Z tego samego powodu my wynaleźliśmy majtki, zaś inne ludy zastosowały przepaski biodrowe i spódniczki (mniej się majta, a dodatkowo przyjemniej jest siadać na kawałku skóry czy płótna niż bezpośrednio pupą w kurz). Ale powody praktyczne i higieniczne to nie wszystko. Zaraz po tym, jak Adam z Ewą skosztowali zakazanego jabłka z Drzewa Wiadomości, zaczęli się wstydzić swojej nagości i uciekli w krzaki. Inaczej mówiąc: człowiek bardzo prędko odkrył wstyd. Odkrycie wstydu to jedna z pierwszych rzeczy, które wyróżniły nas ze świata zwierząt. Zwierzęta się nie wstydzą, natomiast wszystkie, nawet najbardziej prymitywne ludy pierwotne wstydzą się nagości. Nawet plemię Matis z Amazonii, którego członkowie chodzą po puszczy kompletnie nadzy. Nawet oni zawsze zasłaniają ręką okolice łonowe, kiedy pojawia się wśród nich ktoś obcy. Na co dzień tego nie robią, gdyż żyją w maleńkich grupach rodzinnych, czyli są stale wśród swoich najbliższych, ale w obecności obcych zaczynają się wstydzić tego, co zarezerwowane dla najbliższych. Przecież i my robimy podobnie – gdy do domu zawita niespodziewany gość, natychmiast zdejmujemy fartuch i poprawiamy ubranie. A w jaki sposób poprawiamy? Proszę zaobserwować swoje pierwsze ruchy: zaczynamy albo od rejonów na piersiach (kobiety poprawiają dekolt bluzki), albo od okolic łonowych (obciąganie swetra, wygładzanie sukienki na brzuchu i udach). A wracając do Indianina ze zdjęcia: on zawsze gdy robił siusiu, odchodził na bok, i to głęboko w krzaki. Myślałem, że chodzi mu o samą czynność, aż tu okazało się, że powodem był nieprzyzwoity widok (gdy to, co podwiązane ku górze, zmienia położenie na naturalne). Dowiedziałem się o tym pewnego dnia na polowaniu. Indianin stał na łodzi z dmuchawką przygotowaną do strzału i wypatrywał ptaków w koronach drzew. W pewnej chwili pękł mu podwiąz, a Indianin omal nie wpadł do wody. Był uwięziony na łodzi, nie miał dokąd uciec, zasłonił się więc obiema dłońmi i zaczął mnie strasznie przepraszać, że musiałem „to oglądać”. Chwilę wcześniej to samo „to” też było na wierzchu, ale podwiązane jak należy, a zatem przyzwoite. Wstyd niekoniecznie dotyczy własnych części ciała. Kiedy na głównej alei w Acapulco postawiono rzeźbę nagiej Diany, antycznej bogini łowów, wybuchł skandal, a mieszkańcy protestowali. Odlana z brązu bogini miała gołą pupę, więc jeszcze przez wiele miesięcy każdej nocy ktoś jej na tę pupę zakładał kolejne spódniczki. Podobnie było z posągiem Diany w mieście Meksyk, tyle że tam domalowywano jej majtki za pomocą farby w sprayu. Dzisiaj obie Diany stoją gołe i nikt nie zwraca na nie uwagi. To dlatego, że nasza cywilizacja stopniowo pozbywa się naturalnego wstydu. Dawniej, kiedy „dzikich ludzi” przywożono z Ameryki do Europy na pokaz, kiedy Kolumb, a po nim inni prowadzili ich na audiencje do władców, kiedy wystawiano Indian na paryskich salonach i w holenderskich cyrkach, wówczas zawstydzone białe panie zasłaniały usta rączką. Popatrywały jednym oczkiem zza wachlarza osłaniającego twarze czerwone od wstydu. A dzisiaj? Stoję przed kioskiem z gazetami i patrzę na okładki kolorowych pism. Widzę na nich białych ludzi, którzy bez cienia zażenowania prezentują swoje nagie ciała w wielotysięcznym nakładzie. Wstyd wyróżnił nasz gatunek ze świata zwierząt. Bezwstyd jest kulturowym krokiem wstecz. Jeśli lubisz podróżować i poznawać kulturę innych narodowości, to zapraszamy do dokonania rezerwacji on-line. Kliknij tutaj
Wyspy na Pacyfiku. Uczniowie przygotowują się do zawodów w krykiecie. Zainteresowała mnie nie tyle sama gra, ile fakt, że w tak odległym zakątku świata młodzież uprawia sport pochodzący z Anglii. Jak zapewniał mnie trener, drużyna reprezentowała naprawdę wysoki poziom.
Nie starałem się zrozumieć skomplikowanych zasad gry. Chciałem sfotografować dzieci zajęte treningiem przed ważnymi rozgrywkami międzyszkolnymi. Położyłem się na ziemi, żeby wyeliminować z kadru własny cień (zawsze trzeba o tym pamiętać), który wydłużał się przede mną, w miarę jak słońce zbliżało się do widnokręgu. Warunki były sprzyjające – popołudniowe światło rozjaśniało twarze chłopców, kolory stawały się coraz bardziej wysycone. Starałem się uchwycić moment, który pokazywałby zaangażowanie uczniów i dynamikę sportu. W takich sytuacjach liczą się elementy mocne graficznie, które „organizują” i porządkują kadr. Na zdjęciu powyżej jest to ręka uniesiona dla nabrania rozmachu (za chwilę chłopiec rzuci piłkę) oraz kij i ramię ucznia po lewej stronie stanowiące „ramę” dla chłopca stojącego bardziej w głębi. Poza językiem ciała, czyli odpowiednimi gestami wskazującymi, co w danej chwili robi człowiek, ważne jest także pokazanie twarzy – na niej bowiem uwidaczniają się emocje. Dobre uchwycenie ludzi w akcji to największe wyzwanie dla fotografa. Nie ma żadnej ustalonej formuły, za każdym razem ma się do czynienia z nową sytuacją i innymi osobami. Odmiennego podejścia wymaga więc fotografowanie mistrzostw szachowych i wyścigów konnych. Dobrze jest nawiązać kontakt z bohaterami przyszłych zdjęć, wytworzyć odpowiednią atmosferę – by czuli się nie tylko akceptowani, ale wręcz podziwiani. Odwdzięczą się wówczas życzliwym nastawieniem, tak jak ci chłopcy grający w krykieta. Podczas fotografowania akcji należy unikać wszelkich „sztuczek” służących do odrealniania rzeczywistości, np. filtrów. Świat pokazany na zdjęciu musi być prawdziwy, a uwaga odbiorcy powinna się skupiać na konkretnej sytuacji – unikatowej, bo trwającej dosłownie ułamek sekundy.
Wszystkie indyjskie miasta są hałaśliwe, ale nic nie może się równać z poziomem decybeli, na jaki narażeni są przez całą dobę mieszkańcy Bombaju, gdzie ruch uliczny nigdy nie ustaje, a klaksony trąbią bezustannie.Jednak hałas nie jest problemem w Dharavi – rojnej dzielnicy nędzy liczącej milion dusz, gdzie na każdym hektarze tłoczy się aż 45 tysięcy ludzi. O zmierzchu, w głębi plątaniny uliczek, zbyt wąskich nawet dla motorowych riksz, slums staje się cichy jak leśna polana. Kiedy już przywykniesz do tego, że musisz dzielić 28 m2 podłogi z piętnastką ludzi i niezliczoną liczbą myszy, ogarnia cię dziwne uczucie odprężenia. Dharavi jest nazywane „największym slumsem Azji”. Czasem ten epitet bywa rozdymany do „największego slumsu świata”. Ale to nieprawda – w barrio Neza-Chalco-Itza w stolicy Meksyku mieszka cztery razy tyle ludzi. A i w samej Azji Orangi, dzielnica Karaczi, prześcignęła Dharavi. Nawet w Bombaju, gdzie połowa z 12 mln mieszkańców żyje w czymś, co określa się eufemistycznie mianem „nieoficjalnych” domów mieszkalnych, inne połacie slumsów rywalizują z Dharavi rozmiarami i poziomem nędzy.
Spis treści – maj 2007 Skarby. Ich poszukiwanie wciąga jak narkotyk. Jest fascynującym hobby, choć niektórzy potrafią też na nim nieźle zarabiać. Psie ilustracje. Zdjęcia to nie wszystko, czyli artystyczne ilustracje na łamach National Geographic i ich niezwykli twórcy. Bombaj. Rozwój tej hinduskiej metropolii sprawił, że biedota z peryferyjnych niegdyś slumsów Dharavi nieoczekiwanie znalazła się na jednej z najcenniejszych działek w Indiach. Luangwa. W izolowanej zambijskiej dolinie dobrze się mają hipopotamy, lwy, słonie i inna dzika zwierzyna, żyjąc w rytmie sezonowych wylewów rzeki Luangwa. Tworzenie Ameryki Angielscy koloniści, którzy 400 lat temu pojawili się w Jamestown, osłabili zastany ekosystem i rozpoczęli powolny proces zmiany krajobrazu całego kontynentu. Susły. Potrzebują dużych przestrzeni z niską trawą. Trawiaste lotnisko nadaje się w sam raz do kolonizacji przez śpiochy.