Szukasz nowego sposobu na życie i podróże w środku kariery? Odpowiedzią jest „mikroemerytura”
Nie chcesz odkładać podróży na emeryturę? Już nie musisz. Coraz popularniejszy trend zachęca, by nie czekać na „później” i pozwolić sobie na dłuższy wyjazd w trakcie kariery zawodowej. „Mikroemerytura” to sposób na chwilowe zatrzymanie codziennego rytmu, odzyskanie równowagi i zobaczenie świata z innej perspektywy.
W świecie, w którym granice między życiem zawodowym a prywatnym coraz bardziej się zacierają, coraz więcej osób decyduje się na świadome przerwy od pracy — nie z przymusu, lecz z potrzeby odzyskania równowagi. Zamiast czekać na odległą emeryturę, planują własne „mikroemerytury” już teraz i spędzają kilka tygodni lub miesięcy w innym kraju, z dala od codziennych obowiązków. To nowa filozofia podróżowania, w której urlop przestaje być chwilowym odpoczynkiem, a staje się okazją do doświadczenia życia w wolniejszym rytmie i w zupełnie nowym miejscu. Coraz więcej osób planuje mikroemerytury Jak wynika z badania przeprowadzonego przez firmę Explore Worldwide, idea mikroemerytury zyskuje coraz większą popularność. W ankiecie wzięło udział 2 tys. mieszkańców Wielkiej Brytanii, a wyniki pokazują, że dla większości idealna długość takiej przerwy wynosi od jednego do trzech miesięcy. Prawie jedna trzecia (29%) respondentów rozważa taki krok, a niemal połowa (48%) chciałaby przeznaczyć ten czas na podróże. Jak tłumaczy Michael Edwards, dyrektor zarządzający Explore Worldwide: „Mikroemerytura to chwila wytchnienia, resetu i ponownego odkrywania. To szansa na oderwanie się od codziennej harówki i zanurzenie w nowych miejscach – oferująca świeżą perspektywę, której nie zapewni żadna biurowa rutyna”. Zjawisko to szczególnie przyciąga osoby w średnim wieku, które z jednej strony czują zmęczenie zawodowe, a z drugiej mają już stabilniejszą sytuację finansową. – Wielu z nas jest dziś w lepszej pozycji, by podróżować niż wtedy, gdy byliśmy młodsi – dodaje Edwards. I choć młodsze pokolenia chętniej robią sobie przerwy w karierze, zanim założą rodzinę, to właśnie mikroemerytury w późniejszym okresie życia coraz częściej stają się świadomym wyborem, a nie chwilową ucieczką od codzienności. Przerwa, która zmienia perspektywę W miarę jak wydłuża się nasze życie zawodowe, tradycyjna wizja emerytury wydaje się coraz bardziej odległa. Coraz więcej osób zadaje więc sobie pytanie: „Po co czekać?”. Jak zauważa przedstawiciel Explore Worldwide, to właśnie średni wiek staje się momentem przełomowym – dzieci dorastają, obowiązki maleją, a wiele osób po raz pierwszy od lat ma czas i środki, by skupić się na sobie. To także okres, w którym warto realizować podróżnicze marzenia, zanim zdrowie czy inne ograniczenia staną się przeszkodą. – Presja wieku średniego, taka jak starzenie się rodziców, potencjalny rozpad związku i wypalenie zawodowe, sprawiają, że mikroemerytura jest idealnym sposobem na ponowną ocenę sytuacji i nabranie sił – podkreśla Edwards. Badania potwierdzają, że taka przerwa naprawdę działa: aż 84% osób po dłuższym odpoczynku od pracy czuje się lepiej, a 96% deklaruje, że odzyskało poczucie celu. – Podczas wyboru odpowiedniego kierunku podróży warto jednak wziąć pod uwagę wiele czynników – od dostępnego czasu, przez poziom energii, aż po osobiste zainteresowania – dodaje. Źródła: The Independent, Explore Worldwide Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najlepsze miejsca do życia na emeryturze. Oto kraje, w których seniorzy naprawdę odpoczywają
Znalezienie miejsca, w którym można spokojnie spędzić emeryturę, to marzenie wielu osób – zwłaszcza w czasach, gdy koszty życia rosną, a stabilność finansowa staje się coraz trudniejsza do osiągnięcia. Nie każdy kraj jednak w równym stopniu sprzyja seniorom. Najnowszy raport pokazuje, gdzie starzenie się może oznaczać nie tylko bezpieczeństwo ekonomiczne, lecz także prawdziwy komfort życia.
Na emeryturę można spojrzeć jak na nowy etap życia – pełen wolności, ale też wymagający stabilnych warunków, które pozwolą naprawdę cieszyć się tym czasem. Co roku raport „Global Retirement Index” analizuje, gdzie na świecie najłatwiej osiągnąć ten cel. Tegoroczna edycja, obejmująca 44 kraje rozwinięte, po raz kolejny dostarcza wnikliwego obrazu jakości życia seniorów. Opracowany przez Natixis Investment Managers indeks ocenia 18 wskaźników pogrupowanych w cztery kategorie: finanse na emeryturze, dobrobyt materialny, zdrowie oraz jakość życia. Bierze pod uwagę tak różnorodne czynniki, jak długość życia, dochód na mieszkańca, poziom zadłużenia publicznego czy stan środowiska naturalnego, tworząc kompleksowy obraz bezpieczeństwa emerytalnego na świecie. Największe wyzwania współczesnej emerytury Bezpieczeństwo finansowe po zakończeniu kariery zawodowej coraz częściej staje się przedmiotem niepokoju – nie tylko wśród przyszłych emerytów, lecz także aktywnych zawodowo inwestorów. W 2025 roku obawy o stabilność świadczeń, wpływ inflacji i realną wartość oszczędności nabierają wyjątkowej intensywności. Dane z raportu Natixis „Global Retirement Index” wskazują, że prawie połowa badanych pracujących osób uważa, iż do osiągnięcia bezpiecznej emerytury potrzebny byłby cud. Źródłem lęku jest złożona sieć zależności między wydłużającym się życiem, niestabilnością rynków, rosnącymi kosztami utrzymania i niepewnością polityki publicznej. Choć recepta mogłaby wydawać się prosta – odkładać więcej – w praktyce wyznaczenie właściwego poziomu oszczędności okazuje się niemal niemożliwe. Przyszłe wydatki, zmienność stóp zwrotu z inwestycji oraz największa niewiadoma (czyli długość życia), sprawiają, że nawet dobrze zaplanowana strategia finansowa może okazać się niewystarczająca. Dodatkowo 38% respondentów przyznaje, że inflacja skutecznie niweczy ich plany emerytalne, ograniczając zdolność do odkładania pieniędzy. Jednocześnie starzenie się społeczeństw i rosnący dług publiczny zwiększają presję na systemy emerytalne. W efekcie emerytura, która miała być czasem spokoju i stabilizacji, coraz częściej jawi się jako wyzwanie, wymagające nie tylko oszczędności, ale i nieustannego planowania w świecie, w którym nic nie jest już gwarantowane. Gdzie zatem najlepiej spędzić swoją emeryturę? Małe kraje dominują w rankingu najlepszych miejsc na emeryturę 2025 Norwegia ponownie znalazła się na szczycie Global Retirement Index 2025, potwierdzając swoją pozycję lidera w zapewnianiu najwyższej jakości życia seniorom. Na jej sukces złożyły się stabilny system opieki zdrowotnej, niski poziom bezrobocia i niewielkie różnice w dochodach między mieszkańcami. Irlandia, która w ostatnich latach systematycznie poprawiała wyniki, awansowała na drugie miejsce, dzięki spadkowi inflacji i sprzyjającemu otoczeniu gospodarczemu. Tuż za nimi uplasowały się Szwajcaria i Islandia – kraje, które od lat utrzymują się w czołówce zestawienia. Wysokie miejsca w rankingu mniejszych państw, takich jak Norwegia, Islandia czy Dania, podkreślają przewagę gospodarek, w których łatwiej o spójność polityki społecznej i finansowej. Stabilne systemy emerytalne, inwestycje w zdrowie publiczne i długofalowe planowanie fiskalne pozwalają tym krajom konsekwentnie utrzymywać wysoki poziom bezpieczeństwa ekonomicznego seniorów. Tymczasem większe gospodarki, jak Stany Zjednoczone (miejsce 21.) czy Kanada (20.), zmagają się z wyższym poziomem długu publicznego, nierówności dochodowych i presją inflacyjną, co utrudnia utrzymanie równowagi w systemach emerytalnych. Ranking 10 najlepszych państw na emeryturę w 2025 roku: Norwegia Irlandia Szwajcaria Islandia Dania Holandia Australia Niemcy Luksemburg Słowenia Źródło: Natixis Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
O psie, co pracował na lotnisku. Falco z Łodzi przechodzi na emeryturę
Po 13 latach pracy teren łódzkiego lotniska opuścił Falco – niezwykły pies rasy border collie, bez którego trudno wyobrazić sobie popularny „Lublinek”. Żegnano go z honorami i nie obyło się bez prezentów. Teraz pierwszego w Polsce psa lotniskowego czeka zasłużona emerytura.
Border collie Falco był pierwszym w Polsce psem lotniskowym – do jego zadań należało między innymi płoszenie ptactwa. Teraz opuszcza Port Lotniczy w Łodzi im. Władysława Reymonta, budząc wiele wzruszeń i zjadając wiele smaczków. Pies pracujący żadnej pracy się nie boi Psy lotniskowe pełnią bardzo ważną rolę: wykorzystuje się je do płoszenia ptaków i małych ssaków z terenów drogi startowej. Falco i sokolnicy dbali o to bezpieczeństwo wszystkich pasażerów, którzy korzystali z łódzkiego lotniska. Futrzasty pracownik był uwielbiany za swój profesjonalizm – charakteryzował się ogromną inteligencją, był świetnie wyszkolony i codziennie upewniał się, że samoloty mogą startować i lądować bez zakłóceń. Dzięki jego niezauważalnej i bezbłędnej pracy więcej lotnisk i obiektów wojskowych w Polsce zdecydowało się na pomoc psów w celu ochrony swoich terenów przed ptactwem. O psie, co pracował na lotnisku O wyszkolenie psa, który pojawił się na łódzkim lotnisku w lutym 2012 roku, zadbał sokolnik Andrzej Fijałkowski. Border collie był pierwszym futrzakiem pracującym tak blisko pasa startowego w Polsce, więc bano się, że może na nie wtargnąć podczas startu czy lądowania samolotu. Przez 13 lat swojej pracy sympatyczny Falco nie zrobił tego ani razu. Pies już wcześniej zachwycił Polaków. Był bohaterem cyklu książek „Psy na medal” Barbary Gawryluk o futrzakach, które pracują dla dobra ludzi, ratując ich w górach, w wodzie czy służąc jako przewodnicy. Odejście z honorami Podczas uroczystego pożegnania Falco obecni byli wszyscy pracownicy lotniska. Oprócz smaczków i porządnej porcji głaskania pies otrzymał prezenty od swoich przełożonych: dyrektora generalnego Portu Artura Fraja i Jana Chmiela, kierownika Działu Służby Operacyjnej – to w nim służył Falco. Zmiana psiej warty Odejście Falco pozostawia w oczach łzy wzruszenia, ale nie porzucił on swoich współpracowników na pastwę losu. W ostatnich miesiącach towarzyszyła mu młoda suczka, również rasy border collie, która podpatrywała jego pracę. Urocza, brązowa Falcia – nazwana na cześć swojego poprzednika – nabyła już niezbędnych umiejętności i jest gotowa do pracy, by dalej dbać o bezpieczeństwo korzystających z łódzkiego lotniska pasażerów. Życzymy jej powodzenia! Źródło: Urząd Miasta Łodzi Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Już ponad 500 dni żyją na statku wycieczkowym. Tak wygląda ich niezwykła emerytura
Na statku znaleźli coś więcej niż przygodę, bo poczucie wspólnoty, komfort i codzienność, która przypomina wakacje. Ci seniorzy pokazują, że emerytura może być czasem spełniania marzeń, a nie rezygnacji z życia.
Coraz częściej seniorzy udowadniają, że emerytura wcale nie musi oznaczać spokojnych dni spędzanych w domowym zaciszu. Dla wielu staje się ona początkiem nowego rozdziału pełnego przygód i odkrywania świata. Doskonałym przykładem jest Sharon Lane, która w wieku 77 lat sprzedała dom i wyruszyła w 15-letni rejs. Jej decyzja wzbudziła ogromne zainteresowanie, ale nie jest odosobniona – na podobny krok zdecydowało się także małżeństwo Ansen, pokazując, że podróże w dojrzałym wieku mogą być nie tylko możliwe, lecz także niezwykle inspirujące. Życie na morzu zamiast domu spokojnej starości Marty i Jessica Ansen to małżeństwo od lat zakochane w morskich podróżach, które postanowiło po pandemii całkowicie odmienić swoje życie. Kiedy podczas lockdownu w Australii uświadomili sobie, że stracili kilka cennych lat emerytury, doszli do wniosku, że nie chcą już marnować czasu. – W końcu powiedziałem mojemu agentowi podróży: „Słuchaj, cokolwiek się wydarzy, zarezerwuj” – wspominał Marty. To, co miało być jednorazowym urlopem, szybko przekształciło się w nieprzerwaną podróż trwającą już ponad 500 dni. Para zarezerwowała 53 rejsy z rzędu i zdecydowała, że zamiast tradycyjnego domu spokojnej starości ich domem stanie się statek wycieczkowy. Dzięki takiemu wyborowi zyskali nie tylko wolność i przygodę, ale też poczucie komfortu, gdyż posiłki są wliczone w cenę biletu, a obsługa pokładowa zajmuje się sprzątaniem kabiny i codziennymi obowiązkami. – Po tylu latach na morzu nie jesteśmy pewni, czy pamiętamy, jak pościelić łóżko czy przygotować posiłek – żartował Marty w rozmowie z „A Current Affair”. Ujawnił też, że życie na morzu jest dla nich nie tylko bardziej atrakcyjne, ale i tańsze niż pobyt w domu opieki. Tym samym ich emerytura zamieniła się w nieustanne wakacje, wypełnione podróżami, rozrywką i spokojem, o którym wcześniej mogli jedynie pomarzyć. Codzienność na statku wycieczkowym Na morzu Marty i Jessica Ansen odnaleźli nowy rytm codzienności. Aby równoważyć rozkosze bufetu i wieczorne drinki, 78-letni Marty i Jess zaczynają każdy dzień od energetycznej gry w ping-ponga. Poza tym ich dni wypełniają tańce, wspólne posiłki, zwiedzanie portów i spotkania z pasażerami. Z czasem przestali być anonimowymi podróżnikami, stając się niemalże „celebrytami na pokładzie”. – To oni witają kapitanów, a nie odwrotnie – żartował kierownik statku Ren van Rooyen, podkreślając, że nowi pasażerowie często proszą o możliwość poznania australijskiego duetu. Ta rozpoznawalność wynika nie tylko z długości ich podróży, ale także ze stylu życia, jaki prowadzą na morzu. Z biegiem czasu ich więzi z członkami załogi przerodziły się bowiem w coś znacznie głębszego – relacje przypominające rodzinne. – Poznaliśmy już tak wielu członków załogi, że stali się dla nas jak rodzina. Każde kolejne spotkanie na morzu przypomina nam domowe uroczystości – stwierdziła Jessica. Również inni pasażerowie stali się ich przyjaciółmi. Wielu z nich spotykają ponownie podczas kolejnych rejsów, a wspólne podróże pozwalają nie tylko odświeżać dawne wspomnienia, lecz także planować następne przygody. – Czas spędzony z innymi gośćmi, czasami przez trzy miesiące lub dłużej, jest naprawdę wspaniały – dodała Jessica. Wiadomo, że para nie planuje rezygnować z takiego trybu życia – mają już zarezerwowane rejsy aż do września 2027 roku. Mimo tego, nie zaniedbują więzi rodzinnych. Kiedy statek zawija do australijskich portów, odwiedzają dzieci, wnuki i prawnuki. Z kolei w innych krajach spotykają się z przyjaciółmi poznanymi podczas poprzednich rejsów – od Irlandii, przez Kanadę, aż po Nową Zelandię. Źródła: Cruise Passenger, The Mirror, Supercar Blondie, A Current Affair Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Miała 79 lat, gdy przeprowadziła się na drugi koniec świata. Uważa, że to najlepsza decyzja w jej życiu
Przeprowadzka na emeryturze dla wielu wydaje się nieosiągalna lub wręcz niewyobrażalna. A jednak nie brakuje osób, które właśnie wtedy decydują się na radykalne zmiany. Co sprawia, że po 70. roku życia niektórzy wybierają zupełnie nowy początek?
Spis treści: Od Sorbony po Nowy Jork. Jak dojrzewało marzenie o Paryżu? Nowe życie po 80-tce. Przeprowadzka na inny kontynent Dlaczego ludzie po 70-tce podejmują takie decyzje? Coraz częściej w mediach pojawiają się historie osób, które dopiero na emeryturze decydują się na radykalne życiowe zmiany. Dla jednych to życie na pokładzie statku i rejs dookoła świata, jak w przypadku 77-letniej Sharon. Dla innych, jak Mary Jane z Nowego Jorku, to przeprowadzka na inny kontynent. Mając 79 lat porzuciła doskonale znane sobie życie i zamieszkała w Paryżu. Choć początki były trudne, dziś nie ma wątpliwości, że to jedna z najlepszych decyzji, jakie kiedykolwiek podjęła. Od Sorbony po Nowy Jork. Jak dojrzewało marzenie o Paryżu? Mary Jane Walkie dorastała w Teksasie w USA, ale od najmłodszych lat wiedziała, że chce zobaczyć różne zakątki świata. Mając 21 lat wyjechała do Francji, gdzie przez rok studiowała na Sorbonie. Później dostała pracę w Ameryce Południowej i przez kolejne lata mieszkała m.in. w Boliwii oraz Paragwaju, przy okazji perfekcyjnie opanowując język hiszpański. Następnie osiadła w Nowym Jorku. Tam zaczęła śpiewać w chórze, z którym koncertowała w różnych częściach świata. 10 lat temu ze swoimi przyjaciółmi wróciła do Paryża i na nowo się w nim zakochała. – Nowy Jork jest wspaniały, ale na różnych etapach życia pragnie się innych rzeczy. (...) Stwierdziłam, że chciałabym przeprowadzić się do Francji – wspominała w wywiadzie dla CNN. Od tamtej pory starała się być w Paryżu przynajmniej dwa razy do roku, poznając kulisy miejscowego życia. Finalnie w grudniu 2021 roku sprzedała swoje nowojorskie mieszkanie i na stałe przeniosła się do stolicy Francji. – Udało mi się uzyskać za nie bardzo dobrą cenę. Wystarczyło na życie, choć nie na zakup nowego lokum w stolicy Francji. Ale tutaj jestem – dodała. Nowe życie po 80-tce. Przeprowadzka na inny kontynent Dziś Mary Jane ma 83 lata i mieszka w spokojnej dzielnicy na południowo-zachodnich obrzeżach Paryża. Cały czas pracuje zdalnie i prowadzi skromne, ale aktywne życie. Choć jej przeprowadzka okazała się spełnieniem wieloletniego marzenia, początki nie były łatwe. Szczególną trudność sprawiło jej znalezienie mieszkania. – We Francji obowiązuje prawo, które chroni lokatorów powyżej 80. roku życia przed eksmisją, dlatego właściciele często obawiają się podpisywać umowy z osobami w podeszłym wieku. Nie miałam o tym pojęcia – przyznała, informując, że ostatecznie udało jej się znaleźć niewielkie lokum z jedną sypialnią. Zaznaczyła też, że zmiana statusu – z turystki na mieszkankę – okazała się większym wyzwaniem, niż się spodziewała. Miasto, które znała z wcześniejszych wizyt, było zupełnie inne podczas codziennego życia. – Początki były trudniejsze, niż przypuszczałam – mówiła, podkreślając jednak, że mimo wszystko szybko zaaklimatyzowała się w nowym środowisku. – Jestem dość rozmowna, więc łatwo nawiązuję kontakty – tłumaczyła. Mary Jane Wilkie w rozmowie z CNN również wyznała, że nie przestaje ją zachwycać paryska architektura, rytm życia i lokalna kuchnia. – To miasto wciąż mnie oczarowuje. Nawet te nowe, mniej urokliwe budynki mają w sobie coś pięknego – stwierdziła. Z kolei zapytana, czy decyzja o przeprowadzce do Francji w wieku 79 lat była odważna, odpowiedziała z dystansem. – Ludzie mówią: „Och, w tym wieku to wymagało wielkiej odwagi!”. Ale dla mnie to nie była odwaga. Odwaga to działanie mimo strachu. A ja się nie bałam. To była decyzja, która po prostu musiała zostać podjęta – podsumowała. Dlaczego ludzie po 70-tce podejmują takie decyzje? Dlaczego osoby w dojrzałym wieku podejmują tego typu decyzje? Postanowiliśmy o to zapytać psycholożkę Katarzynę Kucewicz. Specjalistka wyjaśniła nam, że choć niektórzy twierdzą, iż to zły czas, z psychologicznego punktu widzenia właśnie wtedy często przychodzi moment, w którym człowiek czuje, że chce zrobić coś ważnego dla siebie. Coś, co nada życiu większy sens. – W psychologii rozwojowej mówi się o tym, że życie dzieli się na różne fazy. Kiedy jesteśmy w dojrzałym wieku to wkraczamy w fazę bilansu. To taki czas, kiedy z dystansem patrzymy na to, co było, i zaczynamy się zastanawiać: czy zrobiłam wszystko, co chciałam? Czy czegoś nie odkładałam latami „na później”? I wtedy pojawia się naturalna potrzeba domknięcia własnej historii – czasem w sposób symboliczny, czasem poprzez bardzo konkretny, odważny ruch – tłumaczyła Katarzyna Kucewicz. Co więcej, w takich decyzjach często kryje się potrzeba sprawczości. – Chęć powiedzenia sobie i światu : „To nadal ja kieruję swoim życiem. Mam wybór, mam głos”. I to jest absolutnie naturalne. Wiek nie wyklucza przecież potrzeby wolności, nowych doświadczeń czy spełniania marzeń, które czekały całe dekady – kontynuowała. Nie da się też pominąć jeszcze jednej rzeczy: świadomości własnej śmiertelności. – Im jesteśmy starsi, tym mocniej to czujemy. Ale to wcale nie musi być myśl smutna czy przygnębiająca. Wręcz przeciwnie – wiele osób mówi wtedy sobie: „Chcę wykorzystać ten czas tak, jak czuję. Teraz, nie później”. To takie bardzo ludzkie, głęboko osobiste „teraz albo nigdy”. I jeszcze jedna ważna kwestia. W naszej kulturze osoba starsza często funkcjonuje w jednej roli: babci, dziadka, kogoś, kto już głównie odpoczywa. A przecież wiele osób po siedemdziesiątce wcale nie czuje, że to jest ich jedyna rola. Czasem wręcz przeciwnie — pojawia się potrzeba pokazania, że życie nadal się toczy. Że można być w ruchu, można mieć marzenia, można się na nowo odkrywać – dodała specjalistka, znana w sieci jako @psycholog_na_insta. Źródło: National Geographic Polska, CNN, Local News 8 Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
77-latka sprzedała dom, by pojechać na wakacje. Wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata
Zamiast spokojnej starości, wybrała życie na oceanie. Sharon Lane zdecydowała się sprzedać dom i zamieszkać na statku, który przez 15 lat będzie opływał świat. Luksusowy rejs to dla niej nie tylko podróż, ale też spełnienie marzenia o wolności.
Spis treści: Nauczycielka z pasją do podróży Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Dla wielu osób emerytura to czas wyciszenia i codziennej rutyny – spokojnych poranków, spacerów po okolicy i spotkań z najbliższymi. Ale są też tacy, dla których to dopiero początek wielkiej przygody. 77-letnia Sharon Lane z Kalifornii, zdecydowała się na radykalny krok – sprzedała dom i wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata. – W końcu mogę robić to, o czym marzyłam przez całe życie – przyznała w rozmowie z CNN Travel. Nauczycielka z pasją do podróży Sharon Lane przez lata uczyła języków obcych w kalifornijskiej szkole średniej, inspirując uczniów do poznawania świata i organizując dla nich edukacyjne wyjazdy do Europy. W latach 90. wyprowadziła się też na dwa lata do Kapsztadu w RPA, by – jak sama stwierdziła „doświadczyć przygody i poczuć życie w nowym rytmie”. Dziś, w wieku 77 lat, zrealizowała swoje największe marzenie i zamieszkała na pokładzie statku wycieczkowego, który przez najbliższe 15 lat będzie okrążał świat. Zdecydowała się na zakup kabiny na luksusowej jednostce Villa Vie Odyssey, która została zaprojektowana jako „pływający dom” i umożliwia stałe życie na morzu. Statek odwiedzi 147 krajów i 425 portów w cyklu trwającym trzy i pół roku, powtarzanym przez kolejne sezony. Kabiny można nabyć na cały 15-letni okres rejsu – ceny zaczynają się od około 129 000 dolarów za kajutę bez okna, do czego dochodzi miesięczna opłata w wysokości 2000–3000 USD, obejmująca nie tylko zakwaterowanie i wyżywienie, ale też usługi. W cenie są bowiem również napoje (w tym alkohol serwowany do kolacji), dostęp do Wi-Fi, opieka medyczna oraz codzienne usługi sprzątania i prania. – Nie muszę robić prania, nie chodzę na zakupy. Życie na morzu jest tańsze niż codzienność w Kalifornii – wyznała Sharon Lane w rozmowie z CNN Travel, podkreślając praktyczne zalety swojego wyboru. Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Od połowy czerwca Sharon Lane mieszka na pokładzie statku wycieczkowego. Pomimo początkowych opóźnień w realizacji projektu (pierwotnie statek Villa Vie Odyssey miał wypłynąć w połowie 2024 roku, lecz utknął w Irlandii Północnej, oczekując cztery miesiące na certyfikat bezpieczeństwa), emerytka nie żałuje swojej decyzji – przeciwnie, uważa ją za jedną z najlepszych w życiu. – Wreszcie mogę robić to, o czym od lat marzyłam – wyznała w wywiadzie. Dodała, że nie planuje powrotu do dawnego życia na lądzie. – Może za 15 lat, jeśli poczuję taką potrzebę, wrócę. A może zdecyduję się na kolejny rejs… Czas pokaże – stwierdziła. 77-latka podkreśliła też, że życie na statku to dla niej nie tylko egzotyczne widoki, ale przede wszystkim poczucie wspólnoty. – Kiedy jesteś wśród ludzi, którzy myślą podobnie, wszystko staje się prostsze – zauważyła. Jej wybór to symboliczne zerwanie z rutyną i otwarcie na niekończącą się przygodę. – Być może nigdy nie wrócę. To mój sposób na emeryturę – aktywną, ciekawą, pełną ludzi i miejsc, które zawsze chciałam zobaczyć – podsumowała. Źródła: Independent, The Sun, CNN Travel, Mirror Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie ma lepszego miejsca na spędzenie emerytury! [FELIETON]
-"Jeśli będę bogaty, to emeryturę chciałbym spędzić w Portugalii. Cóż, ten kraj pewnie zasługuje na lepsze hasło reklamowe. Ale tak się składa, że tam się właśnie widzę w jesieni życia" - pisze Igor Zalewski.
O Portugalii mogę napisać mnóstwo dobrego. Jadłem tam najlepsze pomidory na świecie. W miejscowości Colares, niedaleko Sintry (która, tak na marginesie, też jest zjawiskowa). Kupiliśmy je w warzywniaku, do którego już nigdy nie poszliśmy. I tylko tam były te pomidory. Kiedy będę umierał, to z ich słodyczą na ustach. Portugalia ma kompletnie dziwaczną kuchnię, która podbiła mnie od pierwszego kęsa kiełbasy zmieszanej z krewetkami. Nigdzie indziej takiego połączenia nie spotkałem. Tak jak nigdzie nie jadłem gulaszu z krewetek i miękiszu chleba. Albo dorsza w czymś w rodzaju jajecznicy. W całym basenie Morza Śródziemnego kuchnia jakoś tam się przez wieki przenikała. W ogóle w całej Europie. Tu mamy wpływy włoskie, ówdzie tureckie. A ta portugalska jest jakby z innej planety. Zupełnie osobna. Właśnie osobność jest kluczową cechą Portugalii. To jeden z niewielu krajów na świecie graniczących tylko z jednym państwem. Na wschodzie jest Hiszpania, a na zachodzie ocean. To rodzi specyficzne poczucie izolacji. Człowiek niby jest w Europie, w Unii Europejskiej, w bogatym kraju Zachodu, ale zarazem przenika go tam, mnie przynajmniej przenikało, błogie uczucie oddalenia. Jakby się było na końcu świata. Jakby został on gdzieś hen, hen i zupełnie przestał być istotny. To bardzo rozleniwiający i przyjemny stan. Myślę, że pogrążeni są w nim też sami Portugalczycy. Bo chyba ten rodzaj melancholii wyraża fado. Dla muzyki to dobrze, dla gospodarki Unii Europejskiej to już nie za bardzo. Portugalia od lat należy do najsłabszych ekonomicznie krajów zjednoczonej Europy. Choć wpompowano w nią wielkie pieniądze, choć jej infrastruktura może imponować rozmachem, gospodarczą machinę trudno rozhuśtać. Choć są tam wspaniałe elektrownie, nie ma energii. A przecież Portugalczycy mieli jej kiedyś mnóstwo. Za czasów Henryka Żeglarza i Vasco da Gamy odkrywali świat na stateczkach znacznie mniejszych od tych, które wożą wczasowiczów w Ustce czy Kołobrzegu na godzinne rejsy. Brzmi to dość abstrakcyjnie, ale jeśli ktoś widział 12-metrową falę, to zrozumie, skąd mój podziw i szacunek dla takich ludzi. I wtedy, w XV i XVI w., Portugalczycy odkrywali, podbijali i handlowali. Mieli mnóstwo energii i odwagi. Bardzo im się chciało. Dziś to naród, który się zestarzał. Nie w znaczeniu demograficznym, ale symbolicznym. Tak jak starzeje się człowiek, który ma poczucie, że najważniejsze w jego życiu już przeminęło. Niekiedy narodom ta starość mija i znowu wskakują na falę wznoszącą (najlepszy przykład to Chińczycy) albo przynajmniej starają się iść z duchem czasu (Brytyjczycy). Ale Portugalczycy i w pewnym sensie Hiszpanie wciąż nie potrafią się otrząsnąć z chwalebnej przeszłości, by mierzyć się z przyszłością. W każdym razie nie wyobrażam sobie lepszego miejsca na emeryturę niż wybrzeże Atlantyku nieco na północ od Lizbony. Tęskne zachody słońca obserwowane z klifów będą idealną scenerią dla niekończących się kolacji pełnych ośmiornic zakrapianych winem. I czytania książek, gdy pozostali emeryci pójdą już spać. Ocean będzie walił o skały i zagłuszał wszystko tak skutecznie, że na balkon Europy nie dotrze żaden dźwięk z rzeczywistego świata. Igor Zalewski
Większość millenialsów bez oszczędności i widoku na emeryturę. Zresztą nie tylko oni
Dwie trzecie pracujących młodych ludzi nie ma oszczędności, reszta - minimalne. Problem jednak dotyczy także polskiego pokolenia urodzonych w latach 80-tych i 90-tych XX wieku.
Amerykański National Institute on Retirement Security (NIRS) nie pozostawia wątpliwości - „Houston, mamy problem!” W ciągu najbliższych dekad przybędzie cała generacja ludzi bez pieniędzy, którzy mogą nie mieć siły i zdrowia do pracy. Już teraz 66% ludzi w wieku 21-32 nie ma odłożonego nawet centa na przyszłą emeryturę. W USA funkcjonuje sposób oszczędzania w formie specjalnych kont, o nazwie 401(k), pochodzącej od prawa je dopuszczającego: „U.S. Internal Revenue Code section 401”. Problem jednak w tym, że rozpoczynający dorosłe życie ludzie za oceanem często mają już obciążone konta kredytami studenckimi na mieszkanie czy uczelnię, które ledwo są w stanie spłacić niskimi przychodami z pracy. Raport zwraca na przykład uwagę, że około 83% Amerykanów latynoskiego pochodzenia z tego pokolenia nie ma absolutnie nic odłożonego na przyszłość. Oczywiście w konkluzji raportu można przeczytać o „głębokim zaniepokojeniu”, z którego wyrażania państwa Zachodu są znane nie tylko w kwestiach emerytalnych. Bardzo wiele młodych osób w USA mimo tego, że pracuje, nie jest w stanie odłożyć nawet minimum na 401(k). 40% millenialsów w badaniu odpowiadało, że nie ma pracy wystarczająco długo lub nie pracuje odpowiednio wiele godzin by się zakwalifikować. NIRS zaleca prawodawcom zmiany, które mogłyby stworzyć możliwości oszczędzania takim ludziom. W samych Stanach słychać także głosy, że 401(k) w swoim założeniu jest nieskuteczny. Stworzono go w latach 80-tych ubiegłego wieku i mimo niedawnych zmian wciąż opiera się na innych wyliczeniach i warunkach ekonomicznych, nieprzystających do obecnych. Najłatwiej jest oczywiście narzekać na roszczeniowość młodych ludzi z tym, że myśląc w dalszej perspektywie to prawdziwa bomba. Nie, nie chodzi tu oczywiście o żadne rewolucyjne zamiary, ale wystarczy sobie wyobrazić kilka miliony starzejących się ludzi bez środków do życia lub pracujących do śmierci na „śmieciówkach”. Perspektywicznie myślący ekonomiści i politycy mają przed sobą trudne zadanie, pytanie jednak, czy nie łatwiej będzie je przez lata spychać na „święty nigdy”. W Polsce perspektywy wyglądają równie nieciekawie. Raport OECD „Pensions at a Glance 2017” prognozuje: ludzie, którzy obecnie mają 20 lat dostaną emeryturę o wysokości 38,6% swojego finalnego wynagrodzenia netto. Średnia państw OECD to 69,1%, a choćby w sąsiedniej Słowacji to 83,8%, a w Czechach około 60%. Umowy „śmieciowe” oraz popularne u niektórych pracodawców dzieleniu umów (etat do poziomu minimalnej pensji, a reszta rozliczana w ramach umowy o dzieło) to chętnie wykorzystywane furtki do powiększania przychodów firmy, a mając w perspektywie bezrobocie młodzi często zgadzają się na takie warunki. Ci, którzy tego nie robią, są często oceniani jako „ci roszczeniowi i narcystyczni millenialsi, skupieni tylko na sobie.” Cóż, może gdyby nie mieli w perspektywie śmierci w zakładzie pracy (jak pewien 69-letni pracownik Amazon w Kołbaskowie) albo życia w nędzy, myśleliby inaczej. Ekonomiści doradzają by odkładać na własną rękę, jednak nie jest to łatwe, gdy zarabia się niewiele, a perspektywy awansu są znikome. Polską odpowiedzią na kolejne już piętra czarnych chmur wokół ZUSu jest pomysł Pracowniczych Planów Kapitałowych. Spora część ludzi obawia się, że będzie z nimi podobnie jak z Otwartymi Funduszami Emerytalnymi – będą na nie odkładać przez lata, po czym jeden z przyszłych rządów zdecyduje by tymi pieniędzmi ratować Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Do PPK zapisywani będziemy automatycznie, z możliwością wyjścia na własne życzenie. Pracownik będzie mógł swoją bazową składkę obniżyć w przypadku niskich zarobków lub podwyższyć (czego życzymy gorąco). Pracodawca zapłaci obowiązkowo chyba, że w ramach firmy działa Pracowniczy Program Emerytalny ze składką 3,5% wynagrodzenia i przynależnością 25% pracowników. Mikroprzedsiębiorcy natomiast będą mogli nie płacić jeśli wszyscy ich pracownicy zrezygnują z PPK. Plany i składki na nie mają wchodzić w życie w lipcu. Każdy pracodawca będzie miał obowiązek poinformować pracowników czym on jest i jak działa. Amerykańscy badacze na zlecenie Bank of America oraz Merrill Edge przepytali kilka pokoleń o przyczynę oszczędzania. Baby boomers oraz X'y odkładały pieniądze głównie na emeryturę i ewentualny czas choroby, w dalekiej perspektywie. Millenialsi (nazywani też Y'grekami) odpowiadali, że pieniądze wolą inwestować w doświadczenia: przede wszystkim podróże. Skoro mieli okazję patrzeć przez wiele lat na nieudane reformy emerytalne w swoich krajach, starzejących się w biedzie bliskich i zapracowanych ponad zdrowie rodziców można ich zrozumieć. Po prostu nie wierzą w to, że ktokolwiek im pomoże, zatem chcą żyć po swojemu póki to możliwe. Ciężko im zaufać państwom, które zmieniając systemy niewiele zmieniają w poziomie życia kogoś innego niż najbogatszych. Jeszcze trudniej zaufać bankom (jeśli oczywiście jest co do nich wpłacić). Kryzys 2007-2009 i jego ekonomiczne konsekwencje na całym świecie to też mocny argument za tym by nikomu nie ufać, szczególnie, że ekonomiści znów ostrzegają przed nadciągającą recesją do USA. Źródła: Vice / NIRS / SII / PulsBizensu / OECD / Business Insider
Emerytury coraz niższe. Ten raport nie nastraja optymistycznie
Instytut Badań Strukturalnych opublikował wyliczenia, które niestety nie poprawią humoru nikomu. Wedle jego prognoz około 2060 roku seniorzy będą mieli znacznie mniejsze wsparcie finansowe ze strony państwa. To znaczy, że ci, którzy dziś są w wieku produkcyjnym mają się czego obawiać.
Według IBS system emerytalny może nie rozpadnie się na kawałki w 40 lat, ale trudno mówić o bezpiecznej starości. Dotyczy to także dla tych (a raczej głównie), którym właśnie teraz politycy obiecują spokój i dostatek wprowadzając Pracownicze Plany Kapitałowe. Według prognoz główne problemy są 2: po pierwsze starzenie się społeczeństwa, a po drugie brak zwiększonych nakładów na emerytury w budżecie krajowym. Jeśli chodzi o pierwszy temat, to demograficzne na najbliższe 40 lat nie nastrajają optymistycznie. Obecnie na każde 100 osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) przypada około 25 osób 65+. W roku 2060 będzie to ponad dwa razy więcej - 68 osób pobierających świadczenia na każde 100 mieszkańców kraju. Jeśli kolejne rządy zostaną przy kwocie przeznaczonej na emerytury w wysokości 11% PKB świadczenia będą coraz mniejsze, a emerytów czeka po prostu skrajna bieda. „ Konsekwencją będzie wzrost względnego ubóstwa wśród osób starszych, a jednocześnie rosnąca presja na podnoszenie świadczeń – czytamy w konkluzji raportu - Polityka publiczna może odpowiedzieć na te wyzwania na trzy sposoby: a) uniezależniając parametry systemu (wiek emerytalny, wysokość minimalnej emerytury) od bieżących decyzji politycznych; b) wspomagając dłuższą aktywność zawodową; c) zachęcając do oszczędzania na emeryturę poza głównym filarem systemu.” Polski system emerytalny próbowano ratować w ciągu ostatnich dekad różnymi sposobami, jak choćby OFE – Otwarte Fundusze Emerytalne. W 2020 mają iść do likwidacji, wcześniej „pobrano” z nich ponad połowę środków by ratować ZUS. Kolejnym pomysłem są Pracownicze Plany Kapitałowe, które zaczną działać w tym roku. To dobrowolny program oszczędnościowy, który ma dać gwarancję godnego życia na stare lata. Docelowo według ministerstwa finansów może objąć nawet 11 milionów Polaków. Złożą się na niego wpłaty z budżetu, od pracownika i od pracodawcy. Raport IBS bierze pod uwagę także ten najnowszy pomysł. Problem w tym, że według autorów raportu polskie pomysły wprowadzane w życie dla ratowania systemu idą w dokładnie odwrotną stronę. „Wiek emerytalny, jakość ochrony zdrowia czy dostępność wczesnej opieki nad dziećmi nie sprzyjają wysokiej aktywności zawodowej – to kolejne konkluzje badań IBS - Z kolei dobrowolne systemy (PPK, IKE, IKZE) nie gwarantują wypłat świadczeń do momentu śmierci ubezpieczonego, a więc nie tworzą oszczędności emerytalnych sensu stricto.” Autorzy raportu zadają podchwytliwe pytanie „Czy polski system emerytalny zbankrutuje?” Odpowiedź może i jest negatywna, jednak wcale nie nastraja optymistycznie. Bo jak pokazują przytoczone liczby będziemy mieli do czynienia ze sztucznym utrzymywaniem przy życiu nierokującego na jakąkolwiek poprawę organizmu w stanie wegetatywnym.
Doktor Jarosław Derejczyk jest geriatrą i gerontologiem z prawie 40-letnią praktyką - przepytujemy go o sens oszukiwania starości.
Jeśli w jej dokumentach nie ma pomyłki, najstarsza kobieta na świecie, Sakhan Dosova, żyje w Kazachstanie i ma 130 lat. 115 lat ma Amerykanka Gertruda Baines. 115 lat dożyła zmarła w tym roku Portugalka Maria de Jesus. Okazuje się, że kobiety żyją dłużej. Dzięki hormonom? Rzeczywiście, w pewnym stopniu jest to zasługa estrogenów, które chronią naczynia krwionośne i mózg. Testosteron ma takie działanie w stosunku do mózgu, ale mniej dla naczyń. O tym, że mężczyźni średnio żyją krócej, decyduje wiele czynników, ważny jest m.in. poziom stresu. Często podejmują pracę bardziej ryzykowną, wymagającą większego fizycznego wysiłku. Chociaż gdy matka ma trójkę czy czwórkę dzieci, to w ich wychowanie wkłada gigantyczną energię. Na ogół jednak to ojciec pracuje na utrzymanie rodziny i jego organizm jest bardziej obciążony przewlekłym stresem. Komórki mózgu starzeją się szybciej u pracujących w nadmiarze, powyżej 60 godzin na tydzień. „Sto lat” to tradycyjne życzenia, które składamy jubilatom. Na jak długie życie teoretycznie możemy liczyć? 30 lat temu miałem na swoim oddziale dwóch 90-latków, w tej chwili mam ich pięciu czy sześciu, czyli osób w wieku 85+ przybywa. Nazywamy to „siwieniem starości”. Gerontolodzy uważają, że możemy dożyć w tym stuleciu 120 lat, chociaż według niektórych badaczy mamy szanse na więcej. Poszukuje się gerontogenów, które mogłyby nam pomóc przekroczyć tę granicę. Genetyk Valter Longo z University of Southern California stworzył szczep drożdży, które mogą żyć dziesięciokrotnie dłużej. Usunął z ich genomu geny RAS 2 i SCH 9 i żywił niskokaloryczną dietą. Uważa, że z czasem uda się poznać mechanizm długowieczności, co umożliwi przedłużenie życia człowiekowi nawet do 800 lat. Geny RAS2 i SCH9 u drożdży wpływają na dłuższe i sprawniejsze dzielenie się komórek. U myszy odpowiadają za rozdział, na jaki tor metabolizmu kierowane są komórki. Restrykcyjny kalorycznie, z uboższą przemianą tlenową, warunkujący przetrwanie, czy reprodukcyjny, z krótszym czasem życia. Wydaje się, że właściwą drogą do wydłużenia ludzkiego życia jest poszukiwanie związku pomiędzy liczbą kalorii, które spożywamy, a genami odpowiedzialnymi za tlenową przemianę materii. Żyjemy w atmosferze tlenu, niezbędnego do oddychania, a kalorie są potrzebne do produkcji związków energetycznych odżywiających komórki. Jednak ta mieszanka – powstawanie związków dających energię oraz tlen – powoduje, że w naszym ciele w ciągu 70 lat życia produkuje się ok. 130 kg bardzo aktywnych cząstek – rodników tlenu, powstających w mitochondriach. Jeśli mitochondria są nieszczelne, rodniki niszczą komórki, uszkadzając m.in. chromosomy. To rodniki przyczyniają się do tego, że mamy zniszczone naczynia, z twardszym kolagenem, miażdżycę, wysoki poziom utlenionego cholesterolu, nadciśnienie, cukrzycę, nieelastyczne, pozbawione wody chrząstki. Chromosomy ludzi starych biologicznie są silnie zużyte, mają więcej mutacji, czyli błędów, i są krótsze. Ludzki organizm posiada system naturalnych zabezpieczeń przed aktywnym tlenem – antyoksydantów. Są to enzymy, białka, mikroelementy – kilkadziesiąt związków. Zdolność do usuwania uszkodzonych w trakcie przemiany materii produktów nazywa się systemem napraw. On limituje długość życia w dobrej kondycji. Co decyduje o jakości funkcjonowania naszego systemu napraw? O tym, że obrona przed rodnikami tlenowymi jest szczelna albo nie, decyduje liczba spożywanych kalorii, geny systemu napraw, nasycenie diety antyoksydantami i intensywność produkcji hormonów. Trzeba jednak pamiętać, że wolne rodniki nie są jedynym czynnikiem odpowiedzialnym za starzenie się organizmu, a zatem wzbogacanie diety antyoksydantami w postaci np. witamin nie wystarczy. System napraw każdego z nas jest inny. U osób długowiecznych poziom aktywności enzymów, które wymiatają wolne rodniki, jest wyższy. Gerontogenami są też m.in. te odpowiedzialne za odporność organizmu na zakażenia bakteryjne i kontrolę intensywności reakcji zapalnej. Zaliczamy też do nich geny, które regulują produkcję receptorów insuliny i czynników do niej podobnych – pod wpływem diety zawierającej cukier. Ważne dla starzenia są też geny regulujące produkcję czynników wzrostu i komórek macierzystych, naprawiających białkowe uszkodzenia w komórce i zniszczonej tkance. Czasem ludzie nie dbają o zdrowie, a żyją długo w niezłej formie… Różnorodność genetyczna sprawia, że organizmy niektórych ludzi, nawet jeśli wypalą tony papierosów, będą się dłużej broniły. Chociaż gdyby nie palili, żyliby jeszcze dłużej. Gerontogeny potrafią ochronić człowieka przed dużymi ilościami toksyn, poziomem stresu, niezdrową dietą. Mamy w Polsce kilka tysięcy stulatków, jednak osób zdrowych jest w tej grupie mało. Większość po prostu toleruje bez szkodliwych następstw chorobę i to wyróżnia osoby długowieczne – utrzymana adaptacja do choroby. Są rejony świata, w których ludzie żyją dłużej i w lepszej kondycji. Co mówi na ten temat etnogerontologia? W grupach, które żyją długo lub krótko, można zauważyć wspólne cechy. U tych długowiecznych znaczenie ma wolniejsze tempo życia i pewna odległość od cywilizacji, co wspomaga ochronę narządów i naczyń. Stwierdzono też, że ludzie żyją dłużej tam, gdzie nie dojadają, a nawet gdzie bywają okresy głodu. Także tam, gdzie w diecie jest mało mięsa, a dużo ryb, i tam, gdzie pracuje się na roli. Gdy po wojnie badano byłych więźniów obozów niewoli, okazywało się, że mieli mniej zaawansowaną miażdżycę. Z powodu niedojadania i głodu żyli potem dłużej w porównaniu z normalnie żywiącymi się ludźmi. Oczywiście, nie mówimy o tych, którzy byli przedmiotem eksperymentów biologicznych. Czyli na wsi ludzie powinni żyć dłużej? Postrzeganie terenów wiejskich jako warunku zdrowej starości jest uproszczeniem, gdyż na wsiach występują częściej zagrożenia sanitarne, a ponadto, aby utrzymać gotowość do obrony przed zanieczyszczeniami, toksynami i drobnoustrojami, organizm człowieka nie może być pozbawiany kontaktu z nimi. Zjawisko hormezy to stymulowanie do wyższej gotowości układów ochronnych poprzez kontakt z niskimi stężeniami toksyn, co przy sterylnym środowisku wpływa niekorzystnie na długość życia. W słynącej z długowieczności Japonii średnia długość życia to 79 lat dla mężczyzn i 86 dla kobiet. Prawie równie długo żyją mieszkańcy Andory i Monako (78/85), Szwajcarzy (79/84), Islandczycy i Szwedzi (79/83), Hiszpanie i Włosi (78/84). Porównując średnią długość życia pod różnymi szerokościami geograficznymi, trzeba przyjrzeć się poziomowi rywalizacji wewnątrz grup społecznych i napięciom klasowym, poziomowi edukacji i wiedzy o stylu życia, ryzykownym zachowaniom, takim jak turystyka seksualna, dostępowi do opieki medycznej, do bezpiecznych dróg. Jest jeszcze coś, co częściej niż wojna zabija, a o czym nie mówimy na co dzień. Myślę o dostępie do niezdrowej, nadmiernie kalorycznej żywności dla młodzieży. Zatem na razie sposobem na zachowanie młodości jest głodówka? Ograniczenie kalorii. Chodzi o to, by umieć je limitować albo bilansować z wysiłkiem fizycznym. Niestety, jedzenie oprócz kalorii, białka, węglowodanów, minerałów dostarcza nam rosnącej z wiekiem przyjemności. Jest zakodowane w systemie nagrody, a więc w mózgu, który wpływa na produkcję neurohormonów powodujących satysfakcję i zadowolenie. W dodatku z wiekiem wolniej dochodzi do zaspokojenia głodu. Grelina, hormon wydzielany z dwunastnicy, który wywołuje uczucie sytości, z wiekiem jest gorzej produkowany. Gdy jemy szybko, to nim sygnał dotrze do mózgu, zdążymy jeszcze połknąć sporą porcję. Gdybyśmy byli młodsi o 15–20 lat, już bylibyśmy syci. A zatem wolniej jedząc, łatwiej zgramy ilość pokarmu z uczuciem sytości. Nasze geny mają tendencję do gromadzenia zapasów. Kiedyś dzięki temu insulinooporność pozwalała na dłużej utrzymać we krwi rzadko spożywany cukier. Połowa z nas posiada geny kumulacji sprzed milionów lat i przy nadmiarze kalorii ujawnimy te geny pod postacią cukrzycy, otyłości, nadciśnienia, zaburzeń tłuszczowych, a po czterdziestce w postaci zawałów serca i udarów mózgu. Co i ile powinniśmy jeść, żeby żyć dłużej? Bardzo wartościowymi składnikami diety są ryby morskie, zawierające resolwiny i tłuszcze serii omega 3, które blokują niszczenie ściany naczyń przez nasycone kwasy tłuszczowe, utleniony cholesterol i nadmiar żelaza, który powstaje przy diecie mięsnej. Oleje nienasycone spożywane w oliwie, czerwone barwniki antocyjany i katechiny z grupy flawonoidów, zawarte w winie lub aronii, likopen w sokach z pomidorów czy resweratrol ze skórek czerwonych winogron to składniki jednej z najzdrowszych diet świata – śródziemnomorskiej. Ważne, ile mikroelementów spożywamy w racjach dziennych. Wiele witamin (A, E, D3, C i K) ma znaczenie dla sprawności systemu napraw w tkankach. W którym momencie zaczynamy się starzeć? Od urodzenia. Starzenie jest procesem wpisanym w nasze geny. W chwili gdy się połączy komórka jajowa z plemnikiem, już jest program starzenia, ale ujawnia się bardzo powoli, bo ważniejszy od niego jest program przekazania życia. Proces wymiany tych programów rozpoczyna się ok. 40. roku życia, chociaż są narządy i fragmenty tkanek, które zanikają już w życiu płodowym. Zanik jest elementem rozwoju. Z czasem degeneracja tkanek jest coraz szybsza i w 45. roku życia pojawiają się zmiany, których nie było, gdy człowiek miał lat 20. Zatem okres przedstarczy rozpoczyna się od 45. roku życia. Gerontolog z uniwersytetu w Newcastle, prof. Tom Kirkwood, powiedział, że ciało jest jednorazowym opakowaniem dla komórek płciowych, które przekazują życie. Nazwał to teorią zużywającego się w procesie reprodukcji ciała. Według niej celem ewolucji nie było owe 100 lat życia, którego sobie życzymy podczas urodzinowych przyjęć, tylko dotrwanie do momentu, gdy nasze dzieci dorosną i staną się samodzielne. Czy tak samo starzeje się mózg? W mózgu maksymalna liczba komórek rośnie do 7. roku życia, potem ulegają one rearanżacji, a w wieku 10, 12, 16 lat człowiek osiąga optymalną zdolność uczenia się i zapamiętywania. Najwyższy potencjał ma w wieku 20–25 lat. Od 40–45. roku życia zaczynamy tracić liczbę połączeń i komórek mózgowych. Warto pamiętać, że tu obowiązuje zasada nagromadzonego kapitału: chodzi o to, by nasz mózg na starość, gdy ubytki w nim będą się już wyraźnie ujawniały, mógł korzystać z posiadanych zasobów. Jeśli dziecko jest intensywnie edukowane, i przy tym nakłaniamy je do uprawiania sportu, to będzie osobą z wyższym kapitałem poznawczym i rozbudowaną siecią neuronów w mózgu, z większą masą mięśniową, z większą gęstością kości. A wtedy wyraźna degeneracja tkanek ujawni się później. Ważne jest, by poziom fizycznej niepełnosprawności był jak najdłużej niski i aby nasz mózg starzał się jak najdłużej. Rozmawiamy o szczęśliwej starości? U osób starszych z wiekiem ubywa dopaminy, to jest jeden z tych hormonów mózgu, które zaczynają stosunkowo wcześnie się starzeć. O ile ok. 40–50. roku życia obserwujemy zmiany w tkankach, to dopaminy ubywa już od 20. roku życia, 10 proc. na 10 lat. Dopamina odpowiedzialna jest za elastyczność ciała, za plastyczność ruchu. Wpływa także na skłonność do dobrych nastrojów. Młodzież potrafi co chwila wybuchać śmiechem. Osobom starszym częściej przychodzi to z trudnością. Poziom dopaminy można podnieść w różny sposób, m.in. poprzez ruch i pracę mięśni. Niestety, także poprzez jedzenie, i to jest pułapka, w którą wpadają osoby starzejące się. Zwłaszcza ludzie samotni, ci, którzy stracili pracę, a nawet ci, którzy się nudzą. Na emeryturze pomostowej… Narządy nieużywane ulegają zanikowi – ta zasada sprawdza się w przypadku starzenia. W Polsce ludzie przechodzą na emeryturę średnio o osiem lat wcześniej niż w innych krajach europejskich, staczają boje o emerytury pomostowe. A po krótkim okresie „wolności” zaczynają się dramaty. Zwłaszcza u mężczyzn, którzy do 40. roku życia utrzymują prawidłowy poziom testosteronu i generalnie są nastawieni zadaniowo – by pokonać problem, zdobyć coś, stworzyć. Ja sam za 20 lat po dziesięciu dniach odpoczynku nie będę umiał być bezczynny. Od 30 lat wstaję wcześnie, intensywnie pracuję i w ten sposób ukształtował się we mnie stereotyp zachowań, który przeniosę na następne lat 30–40, jeśli Opatrzność pozwoli. Tak właśnie dzieje się z osobami długowiecznymi. Ludzie mało aktywni mogą mieć problem z dobrym zestarzeniem się, ponieważ grozi im bezruch, spożywanie nadwyżek kalorii, chyba że perfekcyjnie dbają o zdrowie. W wielu przypadkach przejście w stan zawodowego spoczynku kończy się spadkiem nastroju, frustracją, depresją. Emerytura nie musi być jak wyrok. Człowiek ma naturę społeczną, potrzebę bycia z innymi. Nasz mózg przez pokolenia kształtował się tak, że nie jesteśmy przystosowani do bycia singlami. Potrzebujemy otoczenia, przyjaznych relacji, wzajemnego zaufania. Ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, jak samotność może być toksyczna. Dlatego uważam, że kreowanie mody na bycie singlem jest ryzykowne, bo rodzina jest nam potrzebna. A emerytura grozi tym, że niekiedy skazuje ludzi na samotność i wyobcowanie. Wrócę więc z nadzieją do pytania: czy istnieje dobra starość? Naprawdę dobra starość jest możliwa w społeczeństwie wielopokoleniowym. Takim, w którym są kredyty dla młodych małżeństw, żeby mogły zbudować domy, gdzie zamieszkają dziadkowie, i gdzie będą właściwe relacje między nimi a wnukami. Takim, w którym te małżeństwa się nie rozwiodą. Ważne jest, by przyzwyczaić dzieci do tego, że obok nich są starzy ludzie, którzy mogą być mniej sprawni. I że tych osób nie wolno dyskryminować. Pracuję na Śląsku, tam jest naturalny szacunek dla sędziwej starości. W hierarchii rodzinnej starzec jest na wierzchołku piramidy wartości rodzinnych i międzyludzkich. Mówi się o wieku społecznym – to sposób, w jaki jesteśmy odbierani przez innych, gdy pojawiają się u nas zewnętrzne znamiona starzenia. A osobowość? Badania pokazują, że neurotycy starzeją się szybciej, a ekstrawertycy dłużej zachowują dobrą formę. Umiejętność sprzedania swojej racji, otwartość na innych ludzi, empatia, wylewność, brak kompleksów – to są te cechy, które pozwalają człowiekowi bardzo wysoko ulokować się w relacjach społecznych. Takich ludzi chce się mieć wokół siebie, są oni pozytywnie oceniani w pracy. Ich mózgi wolniej się starzeją, gdyż aktywność neuronów jest wyższa przy mniejszych poziomach adrenaliny i kortyzolu. To nie jest obojętne, ile przez nasze naczynia w mózgu przepłynie tych hormonów stresu. Kult młodości nie sprzyja trosce o miejsce seniorów w społeczeństwie. Media wykorzystują nasze instynkty i popędy. Jest w nas odruchowy lęk przed pomarszczoną skórą, siwymi włosami, obwisłym brzuchem, przed zmniejszeniem libido, przed garbieniem się. Wkraczając w smugę cienia około pięćdziesiątki, ludzie garną się do salonów medycyny estetycznej. W naszej przestrzeni wyobrażeniowej prywatnej i publicznej nie ma miejsca dla starości. Człowiekowi 60-letniemu nie wypada robić wielu rzeczy. Para starszych ludzi całujących się w parku ryzykuje, że zostanie wyśmiana. To samo dzieje się z całą sferą seksualności. A przecież zbyt wcześnie rezygnujemy z czegoś, co w sposób biologiczny tłumaczy przedłużenie kondycji życia. Dobrze układające się współżycie, nawet podtrzymywane za pomocą leków naczyniowych czy środków hormonalnych, powoduje wyrzuty prolaktyny, która działa regenerująco na mózg. Zbyt wczesne gaszenie libido poprzez kulturowo-środowiskowo-obyczajowe naciski jest błędem. Jeszcze do niedawna uważaliśmy, że komórki mózgowe muszą nam wystarczyć na całe życie, że mogą jedynie ulegać zanikowi. Ostatnio pojawiła się perspektywa leczenia neuroregeneracyjnego. Udowodniono, że aktywność komórek macierzystych mózgu wzmaga praca mięśni, a także podtrzymanie aktywności hormonalnej. Żyjemy coraz dłużej. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2025 r. 1,2 mld ludzi na świecie będzie miało ponad 60 lat, a w 2050 r. – 2 mld. Obliczono, że w 2050 r. co trzeci Europejczyk będzie miał więcej niż 65 lat. Czy społeczeństwo jest w stanie przygotować się na to mentalnie i organizacyjnie? Wiele zależy od tego, czy ludzie dziś jeszcze młodzi przyjmą do wiadomości, że i oni się zestarzeją. Przeprowadzono eksperyment, dając studentom wyobrażenie o tym, jak czuje się stary człowiek w swoim otoczeniu. Włożyli okulary ze specjalnymi szkłami, które zamazywały obraz, specjalne rękawice usztywniające palce, buty, w których szurało się nogami, gorset zginający kręgosłup. Stary człowiek z trudem sięga na wysoką półkę w sklepie, z trudem naciska bardzo drobne klawisze telefonu. Wszystko to trzeba brać pod uwagę, organizując otoczenie wokół nas. Trzeba też, by ludzie mieli czym wypełnić czas, a nade wszystko warto odpowiednio wcześnie odkładać pieniądze na starość, ponieważ rachunki za leki, rehabilitację mogą nas niemile zaskoczyć. Możemy żyć 120 lat, a nawet dłużej. Naukowcy czynią w tym kierunku wysiłki. Tylko po co? Nie podejmuję się odpowiedzi na tak postawione pytanie, gdyż jako geriatra patrzę na wartość ludzkiego życia przez pryzmat wartości absolutnej, bez względu na wiek. Pytanie tak postawione powstaje chyba z obaw przed brakiem opieki, lęków przed cierpieniem. Pewnie także z myśli o narażenie na wstydliwą depersonifikację, dyskryminację, zależność. Wydłużająca się średnia długość życia to dla mnie jeden z mierników globalnego postępu cywilizacji przełomu XX i XXI w., ale postępu, z którym ludzie nie wiedzą jeszcze, co zrobić. W relacji do starzenia i starości mentalnie jesteśmy na przełomie XIX w., gdy średnia długość życia oscylowała pomiędzy 40 a 50 latami, a 40-latek to był starzec. Społeczna świadomość rękami specjalistów od reklamy została wyprana ze starości, a tym samym zafałszowana. Retorycznie dopełniając zakres pytania „Do kiedy warto żyć?”, ocieramy się już o ukrytą społecznie eutanazję. Zamiast „Po co”, można zadać pytanie: „Z kim na 120. urodziny?”. Staremu, zależnemu od innych człowiekowi potrzebni są najbliżsi. Starość nie chce współczucia – potrzebuje zatrzymania się, szacunku, wiedzy, poświęcenia. Rozmawiała Danuta Śmierzchalska
Jak zmienia się wiek emerytalny na świecie
Każda pracująca osoba może żyć nadzieją, że kiedyś przejdzie na emeryturę. Ale przyszłe pokolenia na wesołe życie staruszka będą musiały poczekać nieco dłużej.
Wiele państw reformuje obecnie systemy emerytalne. Oznacza to na ogół niższą emeryturę i dłuższy czas pracy. Prognozy potwierdza raport OECD. Według niego do 2050 r. większość z 34 członków tej organizacji grupującej najwyżej rozwinięte kraje świata podniesie wiek emerytalny do co najmniej 67. roku życia. W Polsce stanie się to stopniowo, odpowiednio do roku 2020 dla mężczyzn i 2040 dla kobiet. Reformy są konieczne, bo ludzie żyją coraz dłużej. Podniesienie wieku emerytalnego i promocja prywatnych funduszy mogą poprawić sytuację przyszłych emerytów, ale – jak przekonuje Monika Quiesser z wydziału ds. polityki społecznej OECD – to za mało. – Trzeba utrzymać starszych pracowników na rynku, zapewniając im szkolenia i warunki pracy sprzyjające zdrowiu. Wskaźnik ubóstwa osób starszych stopniowo zmniejsza się w 20 państwach członkowskich OECD. Jednak w wielu z nich starsi pracownicy wciąż próbują utrzymać płynność finansową, odkładając przejście na emeryturę do 70. roku życia, a nawet dłużej. [WYKRES] Wiek emerytalny rzeczywisty w porównaniu do ustawowego