„W podróży ważny jest uśmiech". Rozmawiamy z Elżbietą Dzikowską
Elżbieta Dzikowska to ikona polskiego podróżowania. Travelerka, historyczka sztuki, sinolożka, autorka książek, przewodników, programów telewizyjnych i audycji radiowych. Z mężem Tonym Halikiem zrealizowali ponad 300 filmów podróżniczych, odkryli dawną stolicę Inków Vilcabambę.
W tym artykule: Podróże to niebezpieczny wirus Podróżniczka z obiektywem Ludzie w drodze Natura podróżniczki Materiał archiwalny. Wywiad ukazał się w magazynie National Geographic Traveler w 2009 roku. Trochę jest Pani zajęta. Tak, ale ja sobie innego życia nie wyobrażam. (Dzwoni telefon). „Ach, witaj, jak miło cię słyszeć! Jak dojechałeś?...”. Przepraszam bardzo, ale to znajomy, musiałam mu poświęcić parę chwil, razem byliśmy w Peru. Co Elżbieta Dzikowska tam robiła? Tym razem grupa moich znajomych poprosiła mnie, żebym im pokazała kawałek tego kraju. To są ludzie, którzy zaangażowali się w budowę pomnika Ernesta Malinowskiego. Z tego pomnika jestem bardzo dumna, bo byłam inicjatorką jego powstania, ale jeszcze większym powodem do dumy jest to, że to polski inżynier wybudował najwyżej na świecie położoną kolej, dopiero ostatnio prześcignęli go Chińczycy. Zauważyliśmy, że pomnik wtopił się w miejscowe życie. Dzieci z pobliskiej szkoły się nim opiekują, a premier Donald Tusk zawiózł im komputery. Poza tym pokazałam znajomym mniej uczęszczane przez turystów szlaki, ale w Machu Picchu też oczywiście byliśmy. Chociaż jest zadeptane przez turystów i za kilkadziesiąt lat w ogóle go nie będzie, tak wiele szkód się tam wyrządza, to jednak wciąż jest cudem świata. Byliśmy też na północy, gdzie powstają piękne dzieła złotnicze. O, a tutaj mam kilka czapeczek z wyspy Taquile na jeziorze Titicaca. Tę najbardziej kolorową noszą starcy, ludzie, którzy są najmądrzejsi, zdobyli największą wiedzę. U nas takie czapeczki kupuje się dzieciom. No właśnie, nam wydają się dziecinne. A tę niemal zdarłam z głowy pewnej Indiance. Proszę spojrzeć, to już nie jest pamiątka turystyczna – tu jest kawałek jakiegoś kocyka, tutaj ręcznie tkane tasiemki. I dlaczego jej to Pani zabrała? Bo ja z każdej podróży staram się przywieźć coś oryginalnego dla Muzeum Podróżników w Toruniu, które powstało, żeby pomieścić pamiątki po Tonym. Przekazałam tam jego zbiory i zdjęcia. Przecież on dokumentował życie plemion, po których dziś nawet ślad nie pozostał. Ale ja nie kolekcjonuję tak jak Tony. Kilka masek to jedyne moje pamiątki z podróży, nie licząc kości z czaszki krokodyla, tego kokosa z Seszeli, którego nazywają sexy coco, bo bardzo przypomina pewną część ciała kobiety. Co ja jeszcze mam? Garść ziemi z Mongolii, liść palmowy z Kapsztadu, który bardzo mi się spodobał, a ten naszyjnik z muszli założę dziś na przyjęcie, do lnianej sukni. A potem podaruję go muzeum w Toruniu. Ze wszystkim tak robię – trochę ponoszę sama, a potem niech cieszy innych. To jest ogromna przyjemność – dawać. Mniejszą jest dostawać, a większą dawać. Tak… na pewno tak jest. Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów Twórca rekonstrukcji szczątek przypuszcza, że chłopiec czekał na rodzinę i przyjaciół. Zmarł samotnie w jaskini, opierając się o ścianę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-odtworzyli-wyglad-nastolatka-sprzed-8-tys-lat-to-jeden-z-najstarszych-norweskich-szkieletow-d585d9c.jpg" width="938" height="528" alt="Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów" title="Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów" /> Nie żal Pani oddawać takich trofeów? Muszę się przyznać, że najciężej było mi się rozstać z moją kolekcją kluczy. Ja z każdego hotelu, w którym mieszkam, zabieram klucz do mojego pokoju. Kradnie je Pani…? Czasem muszę ukraść, ale najczęściej proszę o nie i dostaję, czasem każą mi odkupić. A w muzeum w Toruniu wymyślili, że zrobią mapę świata z kluczami do pokojów, w których mieszkaliśmy. No i cała kolekcja wisi teraz na mapie. Podróże to niebezpieczny wirus I tych kluczy ciągle przybywa. Po co tyle podróżować? Czuję, że podróże wciąż mnie rozwijają, przynoszą nowe wrażenia. To jest uniwersytet, na którym można studiować wszystkie kierunki jednocześnie. Moją ukochaną historię sztuki, ale też historię, geografię, socjologię, nauki społeczne, politykę, antropologię, geologię. I jest to najlepszy, najprzyjemniejszy sposób studiowania. Ale trzeba pamiętać, że podróże to niebezpieczny wirus. Kiedy się Pani nim zaraziła? 50 lat temu. Wyszłam za mąż za Andrzeja Dzikowskiego, wówczas studenta polonistyki, potem dziennikarza, i po skończeniu czwartego roku sinologii leciałam na kilkumiesięczne stypendium do Chin. To był koszmar. TU-104 i nocleg w Nowosybirsku. To Pani boi się latać? Potwornie się boję. Gdy żył Tony, zawsze wczepiałam się w jego ramię i tak mocno ściskałam, że potem miał siniaki na rękach. Chyba najbardziej boję się turbulencji. Tony jako pilot starał się wytłumaczyć mi, na czym polegają, że to nic strasznego, ale i tak każdą podróż bardzo przeżywam do dziś. Nie boję się jedynie lotów balonem. No, ale latam z mistrzem Polski w lotach wzwyż nad Biebrzą i fotografuję do albumu Biebrza. Cztery pory roku. Tyle że od czterech lat nie ma zimy, więc chyba będę musiała zmienić koncepcję. Ale same loty to jest coś cudownego. Ta ogromna, wszechogarniająca cisza, w dole biegną łosie, orły z ciekawością nam się przyglądają. Muszę przyznać, że fotografuję z wielką pasją. No właśnie, kolejne albumy, wystawy… Jestem bardzo wziętą młodą artystką. Moje wystawy jeżdżą po całej Polsce, już nawet nie mogę bywać na wszystkich wernisażach. Otwieram kilka wystaw rocznie. Fotografuję Świat z bliska, czyli w skali makro. Okazuje się, że nie ma takiej abstrakcji, której nie wymyśliłaby wcześniej natura. Abstrakcja istniała, zanim stworzyli ją artyści. Udajemy tylko, że jest czymś dziwnym. Pewnie gdyby nie mój kontakt ze sztuką, nie robiłabym takich zdjęć. Piasek, woda, kora drzew tworzą niesamowite, niezwykle malarskie obrazy. Tony Halik – reporter, który idzie wszędzie tam, gdzie dzieje się coś burzliwego [SYLWETKA] Od śmierci Tony’ego Halika, podróżnika, pisarza, dziennikarza, korespondenta stacji NBC, operatora filmowego, fotografa, autora programów podróżniczych minęło 21 lat. Ryszard Kapuścińsk... Była też Pani kuratorem wystaw. Z Wiesławą Wierzchowską zrobiłyśmy ogromną wystawę sztuki emigracyjnej w Zachęcie, a w Muzeum Narodowym Ars erotica, która dziś pewnie wydawałaby się naiwna, ale wtedy, a był to 1994 rok, ukradziono z tej wystawy obraz, żeby stworzyć pretekst do jej zamknięcia. Świat się zmienia, ale pod pewnymi względami ciągle jest taki sam. Podróżniczka z obiektywem Aparat fotograficzny jest uważany za narzędzie, które zatrzymuje czas. Dlatego ja robię zdjęcia również czysto dokumentalne. Chcę utrwalić świat, który oglądam. Być może moje fotografie z Kociewia czy z Podlasia za jakiś czas nabiorą takiego znaczenia jak fotografie Tony’ego znad Amazonii, staną się dokumentacją świata, którego już nie będzie. Poza tym lubię się dzielić, dlatego chcę podzielić się również moimi podróżami. Dlatego fotografuję, robię wystawy, piszę. A co mają z tego ludzie, których spotyka Pani w drodze? Czasem to jest kilka groszy, które zostawię tu i tam. Czasem, tak myślę, oni z tych spotkań korzystają w taki sam sposób jak ja. Ja widzę ich świat, a oni kawałek mojego. Każda wymiana wzbogaca. Choćby miała to być jedynie drobna korzyść finansowa. Te spotkania w efekcie prowadzą do zmian. Boleję nad tym, że świat tak szybko się zmienia, ale przecież nie możemy się zamknąć w skansenie, odmówić ludziom dostępu do elektryczności czy Internetu. Czasem jednak kontakty prowadzą do demoralizacji. Bo my nie akceptujemy inności, uważamy, że mamy wyższe zasady moralne. I próbujemy narzucić własne, niszcząc te zastane. Weźmy tragiczny początek kontaktów Europejczyków z Indianami. Misjonarze przywieźli grypę, na którą Indianie umierali. Kazali im się ubierać, co sprowadziło na nich kolejne choroby. Przedtem chodzili nadzy, kąpali się w rzekach, a gdy założyli ubrania, przestali. Nie wiedzieli też, że można je prać. W brudnych ubraniach zalęgło się robactwo. Misjonarzy gorszyła nagość Indian, więc przekonali ich, że jest zła. Wielu Indian w kontaktach z Europejczykami czuje się ludźmi drugiej kategorii. Niezwykłe odkrycie w starożytnym mieście Majów. Odnaleziono tam mieszkania władców Jakiś czas temu światowe media informowały o odkryciu nowego, nieznanego wcześniej obszaru w słynnym mieście Majów Chichén Itzá. Badacze stwierdzili wówczas, że to kompleks mieszkalny, ... Bo są od nas o wiele biedniejsi… Denerwują mnie ludzie, którzy o każdy grosz się targują z biednymi Indianami czy Afrykańczykami i szczycą się tym, że udało im się oszczędzić dolara. On dla nich nic nie znaczy, a dla miejscowych bardzo wiele. Mój wuj, który mieszka w Stanach, wstydził się za takich Polaków i kiedy byliśmy w Peru, po przejściu polskiej grupy przez targ podchodził do sprzedających tam Indian i dopłacał im z własnej kieszeni. Uważam, że biura turystyczne powinny prowadzić kursy przygotowujące do wycieczek. Czego miałyby takie kursy nauczyć? Na przykład szacunku i empatii, tego, żeby mówić „Dzień dobry”, „Przepraszam” i „Proszę”. Żeby nie wchodzić do wioski, jak do własnego domu, żeby zawsze zapytać wójta o pozwolenie, a zanim zrobi się zdjęcie, poprosić o zgodę. Podróżując, nieraz widzi Pani biedę, upodlającą nędzę. Jak Pani sobie z tym radzi? Jestem wrażliwa, ale i rozsądna. Chociaż cierpię, wiem, że nie zmienię losu tych ludzi. Nie jestem działaczem społecznym tylko historykiem sztuki. Są dziennikarze, którzy zajmują się tymi problemami, tak jak Ryszard Kapuściński, mój duchowy guru. Ale ja nie. Uważam, że każdy powinien skoncentrować się na tym, co potrafi robić najlepiej. Niektórzy zarzucają mi, że widzę świat przez różowe okulary naiwności, że pokazuję tylko piękno, „uśmiech świata”, a nie pokazuję łez. Ale wierzę, że piękno, radość życia, którą fotografuję, dają ludziom dobrą energię. Elżbieta Dzikowska przemierzyła cały świat. Fot. Archiwum Ale w niektórych miejscach na świecie trudno ją odnaleźć. Świat nie jest dobry albo zły. Weźmy Zimbabwe, gdzie rządzi okrutny tyran Mugabe. Ludzie są tam bardzo mili, gościnni, uśmiechnięci. Jest bieda, a na podwórkach mają niebywały porządek, ład. Istnieje jakaś staranność, dbałość w ich życiu. Sąsiednia Botswana leży na diamentach i złocie. I tam nie podróżuje się dobrze, bo ludzie są wrogo nastawieni do obcych, a na podwórkach mają śmietnik. Uwielbiam RPA, ale nie znoszę Johannesburga. Staram się omijać wszystkie wielkie afrykańskie miasta. Teraz Afryka zastąpiła mi trochę Amerykę Południową, do której jeździłam wcześniej. W Afryce jak nigdzie indziej odczuwa się przestrzeń. I te pustynie… Na przykład Namib, która raz jest czerwona, raz złota, czarna, różowa. A gdyby mnie pani spytała o najpiękniejsze miejsce... Już pytam. To bym odpowiedziała, że to skały Matabo, czyli Wielkie Głowy w Zimbabwe. Ich kształty są nieprawdopodobne, a kolory zmieniają się co godzinę. Ludzie w drodze A najważniejsi ludzie, spotkania w drodze? Na pewno Tony. Widziałam go wcześniej w telewizji. „Jaki śmieszny człowiek” – pomyślałam i wyłączyłam telewizor. Spotkałam go w Meksyku, a pracowałam wówczas w Kontynentach i po świecie podróżowałam statkami handlowymi w specjalnych kajutach pasażerskich. Kiedyś płynęłam trzy tygodnie z mączką rybną. To chyba była moja najcięższa podróż. Ale wracając do Tony’ego. Poznałam go i wkrótce potem wyjechałam do Peru. Za dwa dni budzi mnie telefon. Okazuje się, że Tony czeka na mnie w recepcji mojego hotelu. A wiedział tylko tyle, że z Meksyku jadę do Peru. Od tego momentu moje życie stało się… jak by to powiedzieć, żeby nie urazić mojego pierwszego męża, Dzikowskiego? O, mam! Moje życie przynosiło mi więcej różnorakich przeżyć. Z Tonym mieliśmy tę samą pasję. Od razu wyruszyliśmy razem na pustynię. On wiele mnie nauczył. Powtarzał, że jak się coś robi, to trzeba to robić najlepiej, jak można i do końca, że jak się ma cel, to nie wolno zbaczać z drogi. A jak się pracuje, to zjeść można dopiero po pracy. Oj, bardzo często bywaliśmy głodni… Przez 20 lat żeglowaliśmy. Ten dom tak wygląda przez nasz wielki sentyment do wysp greckich (dom Elżbiety Dzikowskiej jest biało-niebieski), podróżowaliśmy, odkryliśmy ostatnią stolicę Inków Vilcabambę. A chce pani zobaczyć piwnicę? Stamtąd przez 20 lat nadawaliśmy Pieprz i wanilię. Widzę stół, gra Pani w ping-ponga? Chętnie, gdy mam z kim. Ale rzadko mam… A podróżuje Pani samotnie? O nie, lubię dzielić z kimś wspomnienia. Jeżdżę z przyjaciółmi. Jest nas czworo, siedmioro. Kiedyś moja koleżanka sprzedała mieszkanie, żeby jechać ze mną do Meksyku. Zresztą jak się później okazało, dobrze zrobiła, bo życie świetnie jej się potem ułożyło. Zaryzykowała i wygrała. Czy to wieczne podróżowanie, bo spędziła Pani w drodze kilkadziesiąt lat, coś Pani z życia zabrało? Nie umiem sobie wyobrazić siebie w bezruchu. Na przykład na plaży na wczasach, siedzącej w fotelu. O, muszę panią przeprosić, bo kot mnie wzywa. (Zjawia się ogromny szary perski kot). Chce, żebym dała mu jego krakersy. Zaraz wracam... No tak, żałuję, że nie miałam zbyt wiele czasu dla przyjaciół, żałuję, że nie zawsze byłam w Polsce na wiosnę, że maj spędzałam gdzieś daleko, chociaż zawsze staram się być wtedy w kraju. No, ale pewnie taką mam naturę. Natura podróżniczki Jaka to natura? Mam wielką ciekawość świata, a do tego duży optymizm. A podróże wyrabiają też pokorę, szacunek dla innych, tolerancję. To trzeba mieć w sobie, kiedy się podróżuje. Kapuściński mówił, że najlepszą bronią jest uśmiech. Pani ciągle się uśmiecha, nawet przez telefon. Kapuściński nauczył mnie też, że nieodzowną cechą jest empatia. Z nią przychodzi zrozumienie. Dzięki temu Inny staje się bardziej nasz, lepiej go rozumiemy. I wtedy bardziej szanujemy. Dążyć należy do tego, by tych Innych nie było w ogóle. Bo wszyscy jesteśmy Inni. I dlatego ludzką naturą powinna być tolerancja. Wkurza mnie strasznie, kiedy ludzi się dzieli, zamiast łączyć. Także w Polsce. Co Pani jeszcze przeszkadza w Polsce? Boleję nad tym, że my jesteśmy tacy ponurzy i smutni. Nie mamy powodów do smutku. Nasz kraj jest piękny, bogaty, interesujący. Chciałabym, żeby Polacy go docenili. Ja teraz odrabiam zaległości wobec Polski i piszę te moje subiektywne przewodniki. To, że zobaczyłam taki kawał świata, pozwala mi innymi oczyma spojrzeć na Polskę i jeszcze bardziej się nią cieszyć. Na przykład Bieszczady. Tam są prawie afrykańskie przestrzenie, ja kocham Bieszczady i Namibię. Dlaczego Polacy nie zwiedzają Polski? Kiedyś były wycieczki pracownicze i szkolne. A dziś? Dlaczego sami nie zadbamy o to, żeby coś zobaczyć, taki Szlak Piastowski na przykład… Gdzie jest nasza ciekawość? Chyba leży na wczasach. Bardzo Pani dziękuję za rozmowę. Podaruję pani na pamiątkę naszego spotkania ptaszka, dzieło mojego ulubionego rzeźbiarza ludowego, Putry. Lubię sztukę ludową, nie tylko tych dalekich ludów.
Myślałam, że najpiękniejszym miastem Portugalii jest Lizbona, z jej skąpaną w czerwieni zachodzącego słońca Torre de Belém, którą zobaczyłam, jeszcze będąc dzieckiem, na zdjęciu i tak się zachwyciłam, że postanowiłam wpisać to miasto na listę tych, które koniecznie muszę zobaczyć. Chciałam przesiąknąć jej melancholijnym nastrojem, posłuchać fado w miejscu, gdzie się ono narodziło. A potem odwiedziłam Porto. Nie wiem, czy to wpływ porto – słodkiego wina, którego spróbowałam w jednej z tawern, a może to było słońce, które wyszło zza chmur, ale postanowiłam usiąść na ławce. I nie robić nic przez najbliższe godziny, tylko patrzeć. Na rzekę Duero, na rozpięte nad nią mosty wyglądające jak koronkowe dzieła sztuki, na oblepione kolorowymi domkami zbocza, na małe łódki kołyszące się na spokojnych falach, na ludzi, którzy tak jak ja zatrzymali się w biegu. I tak właśnie spędzać czas. Bez pośpiechu. Po Porto przyszedł czas na Algarve, krainę relaksu z malowniczymi klifami i oceanem, który wyrzeźbił tamtejsze skały w dziesiątki urokliwych zatok i klifów wysokich na 20 m, z falami będącymi marzeniem surferów. Alentejo – pustynną prowincję jakby zagubioną w czasie, gdzie życie toczy się nieśpiesznym utartym rytmem i każdy dla każdego ma czas. I nawet nie wiem, kiedy Portugalia stała się dla mnie miejscem, do którego wracam, by uczyć się żyć bez pośpiechu, doceniać walory lokalnej kuchni, słuchać muzyki, która porusza duszę, odwiedzać kolejne miasteczka i wioski, jedne piękniejsze od drugich. Mam nadzieję, że Portugalia, na którą stawiamy w tym wydaniu Travelera, również dla Was okaże się takim miejscem Redaktor naczelna - Agnieszka Franus PORTUGALIA WYBRZEŻE LIZBOŃSKIE Urokliwa stolica, luksusowe Estori, melancholijne Cascais, bajkowe zamki Sintry ALGARVE Smak wolności AVEIRO, COIMBRA, BRAGA Magia miasteczek SERRA DA ESTRELA Cisza absolutna NAZARÉ Tam, gdzie fale sięgają dziesiątego piętra ALENTEJO Kraina niespodzianka PORTO I DOLINA DUERO Poznaj wszystkie odcienie wina PARK NARODOWY PENEDA-GERÊS Zamieszkaj w domku hobbita ZAMKI PORTUGALII Ślady po templariuszach, cuda baroku ROTA VICENTINA Poczuj rozkosz wędrówki AZORY Archipelag w środku niczego MADERA Nad ocean i w góry
Tony Halik – reporter, który idzie wszędzie tam, gdzie dzieje się coś burzliwego [SYLWETKA]
Od śmierci Tony’ego Halika, podróżnika, pisarza, dziennikarza, korespondenta stacji NBC, operatora filmowego, fotografa, autora programów podróżniczych minęło 21 lat. Ryszard Kapuściński uważał, że Halika odznaczają go wszystkie cechy rasowego reportera: życzliwość, ciekawość świata i dziennikarska pracowitość. Dlaczego nadal jest wzorem dla dziennikarzy i podróżników?
Podróżnikiem trzeba się urodzić. Urodzony w Toruniu 24 stycznia 1921 r. Tony Halik, a właściwie Mieczysław Sędzimir Antoni Halik już w wieku 14 lat udowodnił, że ciekawość świata i chęć przeżycia przygody jest silniejsza niż strach. Wbrew zakazom ojca popłynął na tratwie jako flisak z Płocka do Wolnego Miasta Gdańska. Nie udało mu się dotrzeć do celu, bo zatrzymali go funkcjonariusze straży granicznej. Z kamerą po raz pierwszy spotkał się podczas wojny, kiedy filmował samoloty. W tym samym czasie, podczas rekonwalescencji pisał listy do przyjaciela w Londynie, które później publikowano w jednym z angielskich pism. Wtedy zaczęła się jego przygoda z dziennikarstwem. Zaraz po wojnie poślubił Pierrette Andree Courtin i przeprowadził się z nią do Szkocji, gdzie służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Z Wielkiej Brytanii wysłano go do Afryki, gdzie budował mosty i lotniska pomocnicze. Tam po raz pierwszy spotkał się z kulturami spoza kręgu europejskiego. W 1948 przeprowadził się z żoną do Argentyny. Został tam pilotem samolotu pasażerskiego kursującego na trasie Buenos Aires – Mendoza, o czym wspominał w programie Pieprz i wanilia: - Tu się spać chce, więc jak to zrobić? Więc ja sobie taką firaneczkę zrobiłem, zasłaniałem się tą firaneczką od reszty, wyciągałem to na siedem tysięcy, usypiałem moich pasażerów, bo tlenu nie było, przecież myśmy latali bez tlenu, wszyscy sobie drzemali, ja też sobie drzemałem i jak samolot w dół, to ja go troszeczkę podciągałem, taki automatyczny pilot spania. Pracował jako fotograf Juana Perona. Fascynował się Indianami i z żoną często wyjeżdżał do dżungli amazońskiej. Kupił żaglówkę i popłynął rzeką Parana w poszukiwaniu indiańskich plemion. W 1955 r. na 6 miesięcy przeprowadził się z żoną do Mato Grosso, gdzie Indianie przyjęli go do swojego szczepu. Tam pisał reportaże publikowane w argentyńskim czasopiśmie Diana. Podróże po dżungli opisał w dwóch książkach: 200 dni w Mato Grosso i Z kamerą i strzelbą przez Mato Grosso. W międzyczasie pisał do magazynu Life. Na pytanie kolegi z redakcji gdzie jedzie, odpowiedział: - Na Alaskę, zaczerpnąć świeżego powietrza. To była podróż jego życia. W kierunku Alaski wraz z Pierrette wyruszył z Ziemi Ognistej. Trwała ponad 4 lata. W tym czasie przemierzyli 182 624 km i wydali ponad 80 tyś dol. Zwiedzili 21 krajów. W tym czasie zbudował 14 mostów. Przy jednym z nich postawił tabliczkę informacyjną z napisem Puente Halik [hiszp. most Halika]. Okoliczni mieszkańcy zaczęli z niego korzystać, rozbudowywać, a w końcu powstała tam osada o tej właśnie nazwie. Podczas wyprawy urodził się mu syn imieniem Ozana – na cześć Indianina, który uratował Tony’emu życie. W latach '60 pracował jako korespondent NBC na Amerykę Łacińską. Wtedy po raz pierwszy znano go za dziennikarskiego herosa. Poznał tam Ryszarda Kapuścińskiego, który uznał go za wzór reportera, który nie boi się ryzyka i pojawia się w miejscach, gdzie dzieje się coś burzliwego. Carlos Ferreyra Carrasco, korespondent wojenny i szef kilku prestiżowych redakcji w Meksyku wspominał ich: - Dwóch wielkich reporterów, którzy w Meksyku zdobyli wielkie poważanie. W 1974 poznał Elżbietę Dzikowską, która przeprowadzała z nim wywiad dla Kontynentów. Przeprowadził się z nią do Polski i zamieszkali w Warszawie. Nadal podróżował po świecie i filmował dla NBC. Dla TVP realizował m. in. programy Tam, gdzie pieprz rośnie, Tam, gdzie rośnie wanilia i Pieprz i wanilia. Dla wielu Polaków jego programy były jedynym oknem na kolorowy i egzotyczny świat. Tony Halik zmarł 28 maja 1988 r. po długiej chorobie. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim. W Toruniu w 2003 r. powstało Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika. Opracował Paweł Sadowski W drugiej połowie 2019 roku do kin trafi film „Tony Halik. Urodzony dla przygody”, który będzie kolejnym dowodem na to, że dla Halika nie było rzeczy niemożliwych. Produkcja zostanie zmontowana z materiałów archiwalnych. „Dzięki naszym staraniom rozpoczęła się dygitalizacja prywatnych archiwów Elżbiety Dzikowskiej. Taśmy i kasety przeleżały na półkach ponad 20 lat. Są na nich niezwykłe rzeczy” mówi Marcin Borchardt, reżyser i scenarzysta. „Cieszymy się, że Elżbieta zaufała nam i dała nam dostęp do dokumentów i informacji dotąd nie publikowanych” – dodaje. Warto zaznaczyć, że film nie powstałby bez wsparcia ekspertów – wspomnianej już Elżbiety Dzikowskiej, partnerki Halika, Mirosława Wlekłego, biografa Halika, oraz Romana Warszewskiego, biografa Elżbiety Dzikowskiej. Filmowcy będą korzystać z archiwów Telewizji Polskiej, Filmoteki Narodowej, a także telewizji argentyńskiej i NBC, której Tony Halik był wieloletnim współpracownikiem. „Chcemy zrobić film dokumentalny, który będzie szaloną przygodą, na który będzie się szło do kina dla rozrywki – jak na dobrą fabułę” mówią zgodnie twórcy filmu. „Tony Halik. Urodzony dla przygody” to film o podróżniczej pasji i pogoni za marzeniami, ale i o kosztach, jakie trzeba zapłacić, aby mogły się ziścić. Opowieść o płynnej granicy między prawdą a fałszem, wpisanej w niezwykłe losy człowieka, który na tej granicy uczynił swoje miejsce na ziemi” – opowiada Borchardt. Do tego niezwykłego świata każdy z nas będzie mógł trafić już w 2019 roku, kiedy to film pojawi się na ekranach kin w całej Polsce.
Dla każdego to pojęcie jest zupełnie czymś innym. Podróżniczka, fizyk, fotograf - co jest dla nich luksusowe?
Zobacz, czym jest dla Janiny Ochojskiej, Elżbiety Dzikowskiej, czy dla profesora Aleksandra Wolszczana
Tomasz Gudzowaty:"Luksus jest przeciwieństwem pospolitości. Luksusem jest samo życie, jeśli nie rozmieniamy go na drobne." Aleksander Wolszczan: "Luksus to sytuacja, w której mam wrażenie, ze czuje się świetnie pod każdym możliwym względem, jaki mogę sobie wyobrazić" Krzysztof Wielicki: "Luksusem będzie mając 80 lat, czuć się jak 30-latek", "Luksus to też poczucie, że zrobiło się w życiu coś ważnego" Janina Ochojska: Nie wiem, czy można to nazwać luksusem, ale przed każdą podróżą sprawdzam przystosowanie do niepełnosprawności, które są możliwe nawet w skromnych warunkach. Ostatnio byłam na Filipinach i na Bantayan (gdzie jest misja PAH) mieszkałam w skromnym hoteliku (betonowa podłoga, drewniane łóżka), ale zrobiono proste podjazdy z poręczą, a pod prysznic wstawiono krzesło. Więcej nie trzeba. Moim „luksusem” są spotkania z ludźmi – ostatnio podróżuję tylko w związku z moją pracą w PAH (na wakacjach nie byłam od kilku lat) – możność poznania ich życia, nękających ich problemów, wreszcie zobaczenia efektów naszej pracy, to największa radość. Elżbieta Dzikowska: W takim potocznym sensie nigdy nie miałam z nim w podróży do czynienia, ale nie ukrywam, że jeżeli mam do wyboru gorsze lub lepsze warunki - to wybieram lepsze. Na ogół są jakie są, potrafię dostosować się do każdych. Najważniejsze jest dla mnie - i to prawdziwy luksus! - zrealizowanie celu podróży, bo nigdy nie wyjeżdżam w ciemno, zdarzy się, co się zdarzy, aczkolwiek uwielbiam atrakcyjne zaskoczenia, odkrywanie czegoś, czego nie dowiedziałam się jeszcze z książek, z internetu. Luksus - to także spotkanie ciekawych, inspirujących , życzliwych bywa że pomocnych ludzi. Właściwie, wszystko co udało mi się zobaczyć i przeżyć na świecie to dla mnie, osoby wywodzącej się z prowincjonalnego , podlaskiego miasta, z raczej ubogiej rodziny, jest luksusem. Dziękuję za to losowi.
Nie było miejsc, do których by się nie wcisnął. Tony Halik - ruchliwy jak diabeł!
W amerykańskiej telewizji uważano go za nieustraszonego. Słynne programy z pieprzem i wanilią w tytule uczyniły go gwiazdą polskiej telewizji.
Stek był olbrzymi i soczysty. Gauczo odkrawał kawałek ogromnym nożem i pochłaniał ze smakiem. – Tam to musi być życie – pomyślał zaraz po wojnie Halik, gdy na ulicy Southampton zobaczył plakat reklamujący Argentynę. Zrozumiał, że to jego nowe miejsce. Popłynie tam w 1948 r. wraz z poślubioną we Francji Pierrette Andrée Courtin. Zanim stanie się gwiazdą polskiej telewizji, spędzi prawie trzy dekady w Ameryce Łacińskiej. Odyseja jak paszport Urodził się w 1921 r. w Toruniu, wychował w Żabinach – to wioska w okolicy Działdowa. Od dziecka marzył o podróżach. Aby dotrzeć za ocean, raz nawet uciekł ze szkoły, a matka jechała wytargać go za uszy aż do Gdyni. W płockiej „Małachowiance” zachował się zapis wspomnień gimnazjalnych kolegów Halika: Był niezwykły, wrażliwy i ruchliwy jak diabeł, trudno go było zatrzymać w jednym miejscu. Stale siedział nad atlasem, nad mapami, przy pomocy czerwonych nitek i szpilek wyznaczał sobie trasy przyszłych podróży. Gdy opowiadał, co zamierza, śmieliśmy się z niepoprawnego, jak nam się wtedy wydawało, marzyciela. Zupełnie niesłusznie. Nie miał szczególnego nabożeństwa do nauki, ale geografię kochał bez granic, interesował się fotografią i już wtedy miał sporo zdjęć z Płocka i okolic. Języki wkuwał bardzo pilnie, był bardzo dobry z francuskiego, angielskiego uczył się sam. Widziałem u niego nawet samouczek portugalskiego i bardzo stary, pisany gotykiem, podręcznik i słownik niemieckiego. Miał też poematy Homera po grecku i po polsku, Odyseję nosił przy sobie jak paszport. Podczas wojny wstąpił do francuskiej partyzantki. Walczył w okolicach Cognac. Tam poznał Pierrette. Po ślubie przenieśli się do Szkocji, gdzie Halik pod koniec wojny służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Halik jak Asterix Po przeprowadzce do Argentyny został pilotem niewielkiego pasażerskiego samolotu. Kursował na trasie Buenos Aires–Mendoza. Po latach w telewizji będzie żartować [Pieprz i wanilia, Przekładaniec argentyński, TVP]: Tu się spać chce, więc jak to zrobić? Więc ja sobie taką firaneczkę zrobiłem, zasłaniałem się tą firaneczką od reszty, wyciągałem to na siedem tysięcy, usypiałem moich pasażerów, bo tlenu nie było, przecież myśmy latali bez tlenu, wszyscy sobie drzemali, ja też sobie drzemałem i jak samolot w dół, to ja go troszeczkę podciągałem, taki automatyczny pilot spania. Latał, filmował dla argentyńskiej kroniki filmowej i podróżował. Motocyklem po pampie, żaglówką po Paranie. W pierwszym własnym domu Halikowie zamieszkali w 1953 r., w Merlo, na przedmieściach Buenos. Na początku lat 60. na stronach francuskiego pisma komicznego Pilote ukazał się komiks o Halikach. Pismo w roku 1959 wymyślili René Goscinny i Alberto Aleandro Uderzo. Na jego łamach urodził się Asterix. Po Asteriksie czas na Halików. Komiks zaczynał się tak: Nazywam się Pierrette Halik. Mój mąż jest dziennikarzem, a także wspaniałym fotografem i znakomitym filmowcem. Zresztą może już o nim słyszeliście? Nazywa się Tony Halik. W skrócie: w brazylijskim Mato Grosso wpada na niego indiański wojownik, zamierza się, Halik się potyka, upuszcza kamerę, tamten mu ją depcze. Tony jest od niego słabszy, ale zna zasady walki i rąbie mu w łeb po warszawsku... Do Brazylii Halikowie przybyli w czerwcu 1955 r. W Mato Grosso spędzili pół roku. Indianie przyjęli Halika do swojego szczepu. Nadali mu imię Ony. Reportaże z tej podróży publikował w ukazującym się w Buenos Aires czasopiśmie dla myśliwych Diana. Jego zdjęcie trafiło na pierwszą stronę: stoi na nim ze strzelbą i upolowaną zwierzyną przerzuconą przez plecy. Sześć lat po podróży wydawca Diany zebrał reportaże z Brazylii i wydał w książce pod tytułem 200 dias de Mato Grosso (200 dni w Mato Grosso). Imię jak Indianin Antonio Halikowi, bo takim imieniem posługiwał się w Ameryce Łacińskiej, sława w Argentynie nie wystarczała. Po każdej podróży wysyłał kopertę zdjęć do amerykańskiego magazynu Life. W końcu zaczął z nim współpracować. Kolejną podróż wymyślił przypadkiem, podczas świętowania powrotu z Mato Grosso. – Tony, dokąd teraz się wybierasz? – zapytał kolega z Life’a. – Na Alaskę, zaczerpnąć świeżego powietrza – Halik odpowiedział żartem, bo żar lał się z nieba. W podróż wyruszyli w 1957 r. dżipem ika z Ziemi Ognistej, południowego krańca Ameryki Południowej, na północny kraniec Ameryki Północnej. Po drodze Pierrette zaszła w ciążę. Syn przyszedł na świat na początku 1959 r. w amerykańskim stanie Connecticut. Na imię dostał Ozana, jak Indianin, który uratował w Mato Grosso Halikowi życie. Był piękny, przynajmniej tak mi się wydawało. Po wstępnych zabiegach został przeniesiony na salę z klimatyzowanym powietrzem. Przez chwilę jego łóżeczko stało przy oknie o grubych szybach, by umożliwić reporterom filmowanie i fotografowanie. Rozpoczynało się życie obieżyświata, głośnego dzięki podróżom rodziców – wspominał Tony Halik w książce Moja wielka przygoda. Ozana ma dziś 57 lat, mieszka w Hampton, w Wirginii. W sąsiednim Norfolk produkuje i reżyseruje programy reality show. – Ojciec w kółko powtarzał: „Tylko nie rób tego co ja”. No a ja właśnie robię: telewizja, żeglowanie, góry, przygoda – mówi Ozana Halik. Halikowie wrócili z eskapady po ponad czterech latach podróży, w 1961 r. Ich syn po raz pierwszy próg swojego rodzinnego domu w Merlo przekroczył dopiero w wieku dwóch lat. Dawni sąsiedzi wspominają, że był „dzikim” dzieckiem: wspinał się na drzewa, bawił ze zwierzętami i żywił surową wołowiną. Z wyliczeń Halików wynika, że przebyli dżipem 182 624 km. Ozana jak Tony 1 czerwca 1959 r. na okładce hiszpańskojęzycznej edycji Life’a znalazł portret Marilyn Monroe, a powyżej zapowiedź głównego tekstu: Fabuloso viaje panamericano: 14 paginas de bellas fotos. Czternastostronicowy fotoreportaż Halika z jego podróży na Alaskę. W archiwum Life’a odnajdują się też inne fotoreportaże Halika – fotografuje El Cordobésa, słynnego z tego, że korridę przemienia w spektakl teatralny, wręcz pokaz akrobacji, i gwiazdy meksykańskiego kina: Maríę Félix, Maria Moreno „Cantinflasa”, Dolores del Río… Niewielu fanów Pieprzu i wanilii, którzy pamiętają około 60-letniego Halika, zdaje sobie sprawę, że lata wcześniej uważano go za jednego z najbardziej przebojowych reporterów słynnej telewizji NBC. To NBC zaproponowało mu przeprowadzkę do Meksyku, gdzie Halik wzniósł na przedmieściu stolicy wymarzoną hacjendę w stylu kolonialnym. Zabudowania znajdują się na trzech kondygnacjach, które spływają wraz z wąwozem. Najwyżej – na poziomie ulicy Desierto de los Leones – są: mur, brama, dzwonnica i garaż na dwa samochody. Poniżej niewielkie wykafelkowane podwórko – pełno tu kaktusów, tropikalnych roślin, kwiatów w donicach i mała fontanna. W sypialni, pomiędzy tamburynowymi sklepieniami, długa szyba wzdłuż łóżka. Antonio, zasypiając, oglądał gwiazdy. W połowie lat 60. NBC wysłała go na wywiad z Fidelem Castro. Pierrette i Ozanę zabrał do Acapulco na festiwal filmowy. Był tam nawet John Wayne, ale malec Ozana zachwycał się Adamem Westem – w końcu spotkał swojego idola „Batmana”. – Chcesz zobaczyć kamerę? – pyta Ozana, gdy odwiedzam go w Hampton. Julie, jego żona, już ją taszczy, a on się denerwuje, bo znowu chwyciła ją za obiektyw. Kamera Tony’ego! Frezzi-Cordless LW-16. Duża i ciężka, z okrągłymi kasetami na taśmy filmowe i wielką jak pięść drwala osłoną na obiektyw. Tony używa jej przez lata, widać ją w czołówce Tam, gdzie pieprz rośnie, Ozana stoi tam za ojcem, nagrywa dźwięk. Daje mi potrzymać. Ostrożnie, nie za obiektyw! Ojciec by się wściekł! Trzymam w ręku rzecz, która zarejestrowała kawał historii: masakrę na Tlatelolco, igrzyska w Meksyku, podróż poślubną Kissingera... Oddaję kamerę, Ozana układa ją sobie na ramieniu, przykłada oko do wizjera, reguluje ostrość, przymyka usta, moment skupienia... Boże, przez chwilę wygląda zupełnie jak Tony! Halik jak Kapuściński Był w tamtym czasie cenionym korespondentem w Meksyku. – Inteligentny, szybko orientuje się w realiach meksykańskiej polityki – opowiada Enrique Mendoza, sekretarz ówczesnego ministra Luisa Echeverríi, późniejszego prezydenta Meksyku. „Spectacular” – tak określa Halika Carlos Ferreyra Carrasco, korespondent wojenny, były szef kilku prestiżowych redakcji w Meksyku. W jego oczach Halik urasta dziś niemal do rangi dziennikarskiego herosa, nieraz straceńca, który nie ma hamulców, pozwala sobie na ekstremalne wyczyny, byle tylko zdobyć fascynujący materiał dla NBC. I przytacza kilka mrożących krew w żyłach historii: Halik spada w helikopterze, który miał awarię, i filmuje katastrofę; Halik wchodzi w tłum panamskich demonstrantów, do których strzelają marines; Halik z kamerą bierze udział w masakrze dokonanej przez Los Halcones na ulicach Meksyku... – Rana na jego głowie była szokująca – zapamiętał Ferreyra. Obandażowana głowa Halika utkwiła też w pamięci rezydującego akurat w Meksyku Ryszarda Kapuścińskiego – zapamiętał ją jako symbol postawy reportera, który nie boi się ryzykować i idzie wszędzie tam, gdzie dzieje się coś burzliwego. Kapuściński uważał, że Halik miał wszystkie cechy rasowego reportera: życzliwość do ludzi, ciekawość świata, dziennikarską pracowitość [Tony Halik opisuje świat, Studio Filmowe Kalejdoskop, 1998]. – Dwóch wielkich reporterów, którzy w Meksyku zdobyli wielkie poważanie – mówi Carlos Ferreyra Carrasco. – Ryszard dyskretny, trzymał się z dala od fleszy, pełen skromności, zawsze nieco z dala od nas, pozostałych korespondentów. Antonio: ciągle radosny i towarzyski, ekstrawertyczny, uczestniczył we wszystkich przedsięwzięciach Stowarzyszenia Korespondentów Zagranicznych, którego zawsze był ważnym członkiem. Żadnej okazji nie przepuścił. Wszyscy go znali, mnóstwo osób zapraszał do siebie na steki i oglądanie filmów. Oficjeli, ludzi rządu, znajomych miał wszędzie. Wszyscy w NBC uważali go za nieustraszonego. Nie było miejsc, do których Halik by się nie wcisnął – pamięta William Wheatley, były szef Halika w nowojorskiej redakcji. – Trudno mi sobie wyobrazić go śpiącego. Kiedy niby miałby spać, przecież wciąż był w ruchu i w pracy – zastanawia się Mauro Jiménez Lazcano, rzecznik prezydenta Echeverríi. Według niego Halikowi, jak żadnemu zagranicznemu dziennikarzowi, udało się dotrzeć do duszy Meksykanów, pojąć ich charakter i sposób bycia. Nie tylko ludzi z wyższych sfer. Jeszcze bardziej tych z prowincji, żyjących w górach, w dziczy, nad morzem i nad rzekami. Świetnie czuł się pomiędzy nimi, a oni dobrze czuli się z nim. W 1972 r. zrelacjonował w Polsce wizytę prezydenta Richarda Nixona. Przy okazji odwiedził redakcję Telewizji Polskiej. Ostry jak pieprz Odtąd Ryszard Badowski pokazywał filmy Halika w swoim Klubie sześciu kontynentów. Między innymi w cyklach: 180 000 km przygód czy Ostatni wolni Indianie. W 1974 r. Halik poznał w Meksyku Elżbietę Dzikowską. Dwa lata później przeprowadził się do niej do Polski. Mieszkał w Warszawie, ale wciąż jeździł po świecie, filmował dla NBC. Obsługiwał wizyty Jana Pawła II i prezydenta USA Jimmy’ego Cartera w Meksyku, pojechał do Ameryki Środkowej filmować końcówkę konfliktu hondurasko-salwadorskiego, igrzyska olimpijskie w Moskwie... W latach 1982–1983 Telewizja Polska wyemitowała 20 odcinków z cyklu Tam, gdzie pieprz rośnie. Polacy przecierali oczy ze zdumienia. Niektórzy po raz pierwszy w życiu zobaczyli życie nad rzeką Orinoko, obrzędy plemion południowoamerykańskich, Wielki Kanion, rezerwat plemienia Nawaho, dżunglę w Salwadorze… Program osiągnął 41 proc. widowni i 54 proc. ocen bardzo dobrych – rekord popularności i uznania wśród programów oświatowych. Każdy odcinek oglądało 6–8 mln telewidzów. W listopadzie 1984 r. ruszył nowy cykl Tam, gdzie rośnie wanilia. Swoją nazwę wziął od pierwszego programu – o stanie Veracruz w Meksyku, stolicy uprawy wanilii. Do Badowskiego i Halika na wizji dołączyła Elżbieta Dzikowska, która już wcześniej brała udział w realizacji Pieprzu. Cykl trwał dwa lata, a w 1986 r. ruszył następny, najdłuższy i najbardziej znany, Pieprz i wanilia. Po latach w czasopiśmie Sukces Elżbieta Dzikowska przyznała: Mąż kocha akcję, zwierzęta, Indian. Ja z kolei zajmuję się przyrodą, kulturą, sztuką. W naszej serii telewizyjnej „Pieprz i wanilia”, która ma już 21 lat, Tony „szaleje”, opowiada, ma dar nawiązywania kontaktu z widzami. Ja natomiast jestem „skromną myszką”, która szpera po źródłach, sprawdza różne rzeczy [...] Mąż zawsze mówi, że on jest „pieprzem”, a ja „słodką wanilią”. Ostatnie odcinki Pieprzu i wanilii Elżbieta Dzikowska przygotowywała sama. Tony Halik dosiadał się do niej, gdy włączali kamerę. Zmarł w 1998 r. Słynny jak Tony Gawędzę z Ozaną. Jego żaglówka „Halipeño” kołysze się na Oceanie Atlantyckim w okolicach Wirginii. Przyznaje, że długo nie wierzył, że jego ojciec jest w Polsce tak znany. W 1986 r. po raz pierwszy odwiedził jego ojczyznę. Brakowało miejsc w pociągu, ludzie tłoczyli się na korytarzach, siedzieli na walizkach. I wtedy jego żona Julie zażartowała, że może warto sprawdzić, jak słynny jest Tony Halik. No i się zaczęło. Jeden przedział opustoszał, wszyscy z niego wyszli i zrobili miejsce Halikom. Na korytarzu robiło się coraz większe zamieszanie. Ludzie schodzili się z całego pociągu. Przyklejali twarze do szyby, a Julie i Ozana czuli się jak ryby w akwarium. Potem Tony Halik pokazał im w telewizji swój show, a Julie i Ozana zrozumieli: w kraju, gdzie na ulicach szarzyzna, prowadzący się śmieje, gestykuluje i pokazuje Polakom kolorowy i różnorodny świat, jakiego nigdy nie widzieli. Mirosław Wlekły Zdjęcia pochodzą z archiwum Elżbiety Dzikowskiej, Marka Skorupskiego/Forum, East News, Getty Images, Shutterstock, Forum.
Kto je zbudował i dlaczego? W kamiennym kręgu Zimbabwe
Wielkie Zimbabwe to najpotężniejsze po piramidach budowle w Afryce. Ich powstanie biali przypisywali Fenicjanom, Żydom lub Egipcjanom – tak trudno było im uwierzyć, że postawili je Afrykanie.
Pokonywaliśmy z przyjaciółmi wyboiste drogi zielonej afrykańskiej wyżyny, dyskutując, co zrobimy, gdy zabraknie nam paliwa, bo większość stacji benzynowych była nieczynna. Byliśmy już jakieś 30 km od Fortu Wiktoria, gdy zza kęp drzew wyłoniło się wzgórze, a na nim i u jego stóp ruiny ogromnych, otoczonych owalnymi murami budowli. Przed nami otwierał się widok na 40-hektarowe Wielkie Zimbabwe. O miejscu tym, położonym na skraju płaskowyżu Maszona, w dorzeczu rzeki Runde, dowiedziałam się w 1961 r., kiedy Państwowy Instytut Wydawniczy opublikował książkę Basila Davidsona Stara Afryka na nowo odkryta, i od razu zapragnęłam tam pojechać. Wtedy jeszcze leżało w Rodezji, kolonii angielskiej, która w 1980 r. stała się niepodległym Zimbabwe. Prezydentem kraju od 1987 r. jest Robert Mugabe, bohater narodowy z czasów walki z kolonializmem, dziś pogrążający swój kraj w ruinie gospodarczej i izolacji politycznej. Moje marzenie w końcu się spełniło. Gdy z oddali zobaczyłam te niesamowite ruiny, pierzchły wszystkie obawy o brak paliwa i inne przeszkody. Nietrudno było zrozumieć, dlaczego niemiecki geolog Carl Mauch przybywając tu w 1871 r., stwierdził, że w tych tajemniczych murach odkrył mityczny Ofir. To stąd królowa Saba w X w. p.n.e. miała przywieźć królowi Salomonowi złoto, kość słoniową, drogie kamienie i korzenie. Jedynym Europejczykiem, który trafił tu przed Mauchem (w 1868 r.), był niemiecki myśliwy Adam Renders. W legendzie o krainie Ofiru – jak to w wielu legendach – tkwi ziarno prawdy. Miasto leżało na skraju obszarów złotodajnych, przy dużym szlaku handlowym między interiorem a wybrzeżem. Wszystko wskazuje na to, że rozwinęło się dzięki intensywnemu handlowi, hodowli zwierząt oraz rolnictwu, któremu sprzyjał panujący tu dość łagodny klimat. Do osady przybywali kupcy z obrotnego ludu Swahili wymieniający chińską porcelanę, indyjskie paciorki i arabskie tkaniny na skarby Zimbabwe. Wielkie Zimbabwe zbudowali przodkowie dzisiejszego ludu Szona, należącego do językowej grupy bantu. Zapewne pod koniec XII lub na początku XIII w. było ono stolicą ich władców. – Zamieszkała w niej elita, która wyłoniła się ze społeczności wiejskiej i sprawowała kontrolę nad znacznym terytorium oraz odbywającym się na nim handlem – mówi dr Maciej Ząbek z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego. – To wtedy powstało gros okrągłych budowli, które dziś tak zachwycają. Należy jednak pamiętać, że konstrukcje na planie okręgu otaczającego mniejsze okręgi, lecz dużo skromniejszych rozmiarów, są we wschodniej Afryce powszechne. Dlatego najciekawsza jest skala murów – przyznaje dr Ząbek. – Są świadectwem istnienia struktur państwa zdolnych zmobilizować ludzi do takich przedsięwzięć. Prawdopodobnie wznosili je wyspecjalizowani rzemieślnicy. – Udoskonalali oni techniki budowlane z wcześniejszego okresu, opracowali metody stawiania wysokich murów z dopasowanych, niepołączonych zaprawą granitowych bloków. Stąd też prawdopodobnie pochodzi nazwa Zimbabwe: dzimba dza mabwe oznacza „domy z kamienia”, choć niektórzy sądzą, że zaadaptowano ją od dzimba woye – „czczone domy”. Ówczesna ludność budowała też masywne chaty z daga – gliniastej gleby wymieszanej z drobnym żwirem. Nie ma pewności, dlaczego architektura Wielkiego Zimbabwe była tak potężna. Badacze wątpią, aby osada służyła celom obronnym. Mury nie tworzą bowiem zamkniętych okręgów, a otoczona nimi przestrzeń była zbyt mała, żeby mogła w niej stacjonować armia. Co prawda znaleziono tam broń, ale raczej służącą do polowania. Bardziej prawdopodobne jest, że Wielkie Zimbabwe stanowiło ośrodek kultury i wysokie budowle pełniły funkcję reprezentacyjną. Żeby to sprawdzić, wybraliśmy się na wzgórze, obejrzeć znajdujące się na nim ruiny nazwane przez odkrywców Akropolem, i z tej perspektywy spojrzeć na leżące w dole Wielkie Zimbabwe. Droga w górę była stroma i kręta. Mnie musiały wystarczyć własne nogi, ale władcy byli tu zapewne wnoszeni w lektykach. Na górze przywitał nas labirynt wąskich korytarzy prowadzących przez małe okręgi. Od wschodniej i zachodniej strony przylegały do nich duże okręgi otoczone wysokimi murami. Budowla ta robi wyjątkowe wrażenie, zapewne także dlatego, że płynnie przechodzi w naturalne skały. – Sporo przemawia za tym, że były to pomieszczenia mieszkalne i sakralne. A nieopodal okręgów, w pieczarze, mogła znajdować się wyrocznia – twierdzi dr Ząbek. – Skąd to przypuszczenie? Jaskinia ma doskonałą akustykę i dźwięki odbijające się od jej ścian słychać aż w dolinie. Z góry świetnie było widać leżący u jej stóp Wielki Okrąg. Tworzył on pałac władcy, a zarazem – jak twierdzą niektórzy – rodzaj klasztoru, odosobnienie dla królewskiej matki i wdów. Mogło tu mieszkać nawet 300 kobiet; dla ludu Szona liczba żon była bowiem jednym z wyznaczników statusu społecznego. Ta owalna budowla miała 225 m obwodu i prawie 100 m długości. Grubość otaczających ją 11-metrowej wysokości murów, ułożonych z prawie miliona kostek granitu, sięga 5 m! Otwory wejściowe mają nieco ponad metr szerokości i są u góry ozdobione szlakiem szewronów, co przypisuje się wpływom arabskim, ale mogły też być przejawem twórczości miejscowych artystów. Największe zainteresowanie archeologów budzi znajdująca się w obrębie muru stożkowata wieża wysoka na 10 m. Do dziś nie wiadomo, do czego służyła. Czyżby to był skarbiec? A może spichlerz? Jest też hipoteza o przeznaczeniu rytualnym budowli, a sugeruje ją wyraźny kształt falliczny – część badaczy przyjmuje, że w jej pobliżu odbywały się inicjacje chłopców. Wszystkie budowle, łącznie z 70-metrowej długości przejściem przy pałacu, zostały postawione bez planu architektonicznego, a kolejne elementy dodawano do nich stopniowo. Zapewne dlatego np. linia pałacu nie jest idealnie równa, co jakby humanizuje i ociepla łączone bez zaprawy granitowe kostki. Wielkie Zimbabwe kryje mnóstwo tajemnic. Znaleziono tu np. steatytowe ptaki o sokolich dziobach i ludzkich dłoniach zamiast nóg. Totem ten do dziś widnieje w godle Zimbabwe, ale jeszcze nie rozszyfrowano jego znaczenia. Nie wiadomo też, dlaczego archeolodzy nie odkryli na tym terenie ludzkich kości – przecież kiedyś żyło tu 10–20 tys. ludzi. Sądzę, że zwłoki, zwyczajem wielu dawnych społeczeństw, wyrzucano na pożarcie ptakom. Podzieliłam się tym spostrzeżeniem z miejscowym przewodnikiem, ale moja interpretacja go nie przekonała. Twierdził, że jest to tajemnicze miejsce – psy boją się wejść na teren ruin i podwijając ogony, uciekają ze skowytem. Pewnie to konfabulacja na użytek turystów, ale kto wie? Nie znamy też przyczyn upadku Wielkiego Zimbabwe. Prawdopodobnie nastąpił on, gdy ośrodek władzy przeniesiono w pobliże doliny Zambezi. Powstało tam królestwo Guruhuswa. Jedno jest pewne – budowle te wznieśli przodkowie Szona. Europejscy odkrywcy założyli, że mogły one być dziełem Fenicjan, Żydów, Egipcjan, Persów lub Arabów. Biali osadnicy w Rodezji podtrzymywali tę interpretację, bo usprawiedliwiała kolonialną władzę Brytyjczyków. Dopiero w 1932 r. brytyjska archeolog Gertruda Colon-Thompson przedstawiła tezę, że wspaniałe konstrukcje Wielkiego Zimbabwe są dziełem tubylców. Ale nie trafiło to do powszechnej świadomości. Proces zmiany sposobu patrzenia na Afrykę zaczął się dopiero w latach 60. XX w. Elżbieta Dzikowska
W Muzeum Podróżników im. Tony'ego Halika w Toruniu można zobaczyć ponad tysiąc pamiątek, które ten kultowy podróżnik przywoził z całego świata.
Jeśli interesujecie się podróżami, to dla was miejsce obowiązkowych odwiedzin. Po śmierci Tony'ego Halika, jego żona Elżbieta Dzikowska przekazała pamiątki Toruniowi, w którym Halik się urodził. Od 2003 r., a więc od chwili otwarcia muzeum, kolekcja wciąż się powiększa. W najbliższym czasie placówka wzbogaci się o pamiątki Elżbiety Dzikowskiej z Etiopii. fot. Michał Cessanis Kolekcja Halika i Dzikowskiej zajmuje już dwa budynki przy ul. Franciszkańskiej. Zwiedzanie muzeum zaczynam od sali na parterze, w całości poświęconej Tony'emu Halikowi i jego pasjonującym podróżom po Ameryce Południowej. Przemierzał ją jeszcze jako dziennikarz amerykańskiej telewizji NBC. Na zdjęciach oglądam brazylijski stan Mato Grosso i wyprawy do Indian Karajá, Xavántes oraz do plemion znad rzeki Xingu. Są też zdjęcia z wyprawy Halika jeepem w latach 1957–1961. Wtedy właśnie zamieszkał wśród Gauchos w Argentynie i zwiedzał peruwiańskie Cuzco, z którego wyruszał do Machu Picchu. Na pierwszym piętrze dawnego spichlerza są eksponaty z wypraw Halika i Elżbiety Dzikowskiej do Meksyku i Gwatemali. Trudno oderwać wzrok od kolorowych tkanin, jakie tu zgromadzono. To głównie bluzy kobiece, tzw. huipile z gwatemalskich wiosek, a także elementy strojów meksykańskich. fot. Michał Cessanis Ale to nie tkaniny lecz prekolumbijska wystawa ceramicznych figur tzw. Kultur Zachodu (rozwijających się od 200 r. p.n.e. do 800 r. n.e.) są prawdziwym skarbem toruńskiego muzeum. Podróżnicy przywieźli je z dwóch meksykańskich stanów Jalisco i Colima. fot. Michał Cessanis Elżbieta Dzikowska wyruszyła tropem plemion, które dawniej słynęły jako łowcy głów. Dotarła m.in. do wiosek ludów Asmat i Dani zamieszkujących prowincję Irian Jaya na Nowej Gwinei oraz do osad plemienia Konyak w stanie Nagaland w Indiach. Dzięki temu w muzeum można dzisiaj oglądać wiele niezwykłych ozdób ciała. fot. Michał Cessanis Dzikowska, miłośniczka biżuterii, zgromadziła też imponującą kolekcję naszyjników, bransolet i pierścieni, które przekazała do Torunia. To prawdziwe dzieła sztuki pochodzące z Chin (np. naszyjniki mniejszości Miao), Brazylii (biżuteria Indian amazońskich), Meksyku (m.in. z jadeitu), Indii, Etiopii, Jemenu czy Mali. - Biżuteria to moja pasja. Ta etniczna, najdziwniejsza, sporządzana z najróżnorodniejszych materiałów: muszli, nasion, piór, zębów, drewna czy kamieni - mówi Elżbieta Dzikowska. I dodaje: - Biżuteria fascynuje mnie nie tylko dlatego, że w wielu społecznościach jest oryginalną ozdobą. To amulet, który chroni przed najrozmaitszymi dopustami losu. Może też być świadectwem statusu społecznego, symbolem władzy, ważnym elementem ceremonii. fot. Michał Cessanis W Muzeum Podróżników jest również ekspozycja poświęcona dawnym zagranicznym odkrywcom, jak Marco Polo, Krzysztof Kolumb, Vasco da Gama, Ferdynand Magellan, James Cook i Alexander von Humboldt. Są i polscy podróżnicy. Spośród wielu wybitnych postaci przedstawiono Jana Reinholda i Jerzego Adama Forsterów, Pawła Edmunda Strzeleckiego, Edwarda hr. Mycielskiego–Trojanowskiego, Kazimierza Nowaka, Arkadego Fiedlera, Jana Stanisława Kubarego, Olgierda Budrewicza i Borysa Malkina. - Podróże nas wzbogacają. Uczą tolerancji, empatii i pokory, uświadamiając, że kiedy nasi przodkowie prowadzili jeszcze prymitywne życie - na odległych ziemiach Azji, Afryki, Ameryki Łacińskiej kwitły już wysoko rozwinięte cywilizacje. Dlatego zachęcam do odwiedzenia muzeum - podkreśla Elżbieta Dzikowska. fot. Michał Cessanis
Elżbieta Dzikowska na Festiwalu Podróżników w Nadarzynie opowie o Chinach na Południu
Elżbieta Dzikowska sinolog, historyk i krytyk sztuki, pasjonatka fotografii, realizatorka filmów dokumentalnych, współtwórczyni - z Tonim Halikiem - ok. 300 programów telewizyjnych, m.in. „Pieprz i wanilia”.
Elżbieta jest autorką wielu wystaw fotograficznych, książek i albumów związanych z podróżami po świecie („Tam, gdzie byłam”, „Biżuteria świata”, „Uśmiech świata”. „Czarownicy” „Limańskie ABC” – to tylko niektóre). Podróżuje też po Polsce, którą ostatnio promuje („Groch i kapusta, czyli podróżuj po Polsce”, „Polska znana i mniej znana”, " Moje Ponidzie”, "Moje Bieszczady”, a to nie wszystko.) Zainicjowała powstanie Muzeum Podróżników im. T. Halika w Toruniu. Warto dodać, że wystawa składa się, w dużej części, z przedmiotów z jej podróży. Pomysłodawczyni pomnika Ernesta Malinowskiego , twórcy Kolei Transandyjskiej w Peru, która znajduje się na wysokości aż 48818 m. n.p.m. Dzikowska jest pierwszą Polką, która dotarła do ostatniej stolicy Inków – Vilcabamby. Co ciekawe, jest też autorką kilku książek poświęconych sztuce m.in. "Artyści mówią". Na Festiwalu opowie o plemionach żyjących na południu Chin - Miao, Dong, Yi, Naschi, Yao, a także Mosuo, w którym jeszcze zachował się matriarchat i „małżeństwa na przychodne”. Poza tym pokaże nam przepiękne pejzaże Południa Chin, z Kamiennym Lasem, polami tarasowymi, a także niesamowite groty Dazu i Leshan, gdzie znajduje się najwyższy siedzący posąg Buddy. Więcej informacji na temat programu festiwalu tutaj.
Ogłaszamy nominacje do 9. edycji konkursu TRAVELERY - najbardziej prestiżowej nagrody podróżniczej. Rusza głosowanie na "Podróż roku".
Kolegium redakcyjne wytypowało po pięciu kandydatów w sześciu kategoriach. Kapituła TRAVELERÓW przyzna też nagrodę specjalną Grand Prix. Natomiast zwycięzcę w kategorii "Podróż roku" wybiorą Czytelnicy, głosując przez aplikację dostępną na stronie internetowej www.travelery.national-geographic.pl Mogą oni również przygotować specjalną grafikę konkursową i walczyć o nagrody. Wyniki zostaną ogłoszone w czerwcowym numerze Travelera, który ukaże się 22 maja br. - TRAVELERY to najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze w Polsce, przyznawane od blisko dekady. Konkurs cieszy się niesłabnącą popularnością wśród naszych Czytelników oraz miłośników podróży i eksploracji. Już po raz dziewiąty wyróżnimy osoby, które w minionym roku dokonały czegoś wyjątkowego. Bardzo dużo emocji wzbudza zawsze kategoria Podróż roku, dlatego postanowiliśmy, że to Czytelnicy zdecydują, komu przyznamy nagrodę. W poprzedniej edycji konkursu oddano w tej kategorii ponad 100 tys. głosów – mówi Martyna Wojciechowska, redaktor naczelna magazynu National Geographic Traveler. Redakcja National Geographic Traveler ogłosiła nominacje w następujących kategoriach: ➜ Podróż roku – za realizację niestandardowej wyprawy, która była czymś więcej niż tylko przemierzaniem przestrzeni geograficznej; ➜ Wyczyn roku – za pionierskie podjęcie wyjątkowego wyzwania w dziedzinie podróży, eksploracji lub sportów ekstremalnych; ➜ Społeczna inicjatywa roku – dla osób lub instytucji, które przyczyniają się do poprawy świadomości ekologicznej, ocalenia dzikiej przyrody lub dziedzictwa; ➜ Naukowe osiągnięcie roku – za dokonania naukowe, które pozwoliły lepiej zrozumieć świat, ludzi i kultury; ➜ Podróżnicza książka roku – za wydaną w ubiegłym roku książkę, która w najlepszy sposób przybliża Czytelnikom horyzonty geograficzne i kulturowe; ➜ Blog roku – dla podróżnika, który za pomocą bloga najefektowniej potrafi przenieść swą podróż przez świat realny do świata wirtualnego. Jak co roku Kapituła przyzna nagrodę Grand Prix – za całokształt dokonań podróżniczych, naukowych lub eksploracyjnych oraz wierność życiowej pasji. Zwycięzcę w kategorii "Podróż roku" wybiorą Czytelnicy w głosowaniu online poprzez aplikację, która znajduje się na stronie www.travelery.national-geographic.pl Głosujący mogą wziąć udział w konkursie: wystarczy stworzyć w aplikacji grafikę konkursową ze zdjęciem oraz hasłem motywującym do wyzwań i podróży. Autorzy grafik z największą liczbą punktów, czyli polubień na Facebooku, zdobędą nagrody: 3 x Fiat crossover, 500X do dyspozycji na weekend oraz 25 x półroczną prenumeratę Travelera. Każdy głosujący otrzyma 15% zniżki na krótkoterminowe i roczne ubezpieczenia podróży ERV. Głosowanie online trwa od 20 lutego do 19 kwietnia 2015 r. TRAVELERY w pozostałych pięciu kategoriach przyzna Kapituła w składzie: Martyna Wojciechowska (redaktor naczelna Travelera), Agnieszka Franus (zastępczyni redaktor naczelnej Travelera), laureaci nagrody Grand Prix w ubiegłych latach: Elżbieta Dzikowska, Krzysztof Wielicki, Marek Kamiński, Janina Ochojska, Aleksander Wolszczan i Tomasz Tomaszewski, a także Łukasz Głombicki (Gazeta.pl) oraz Rafał Szmytke (Polska Organizacja Turystyczna). Wyniki konkursu zostaną opublikowane w czerwcowym numerze miesięcznika National Geographic Traveler (w sprzedaży od 22 maja br.). Szczegóły i regulamin konkursu można znaleźć na stronie: www.travelery.national-geographic.pl KATEGORIA: PODRÓŻ ROKU 1. ARKADY PAWEŁ FIEDLER – MALUCHEM PRZEZ AFRYKĘ Prawie 17 tys. km i 3,5 miesiąca w podróży Fiatem 126p przez wschodnią Afrykę. Wnuk znanego podróżnika i pisarza Arkadego Fiedlera przejechał ten kontynent od Egiptu aż po Przylądek Dobrej Nadziei w RPA. Chociaż temperatury sięgały nawet 50°C, a stan dróg był nieraz koszmarny, Fiedler nie uważa swojej wyprawy za wyczyn. Bardzo lubię jeździć samochodem, sprawia mi to prawdziwą frajdę – powiedział w rozmowie z Travelerem. A maluch doskonale się spisał na afrykańskich drogach. www.podrodze.com 2. ANNA JAKLEWICZ – WYPRAWA DO INDONEZJI W POSZUKIWANIU UNIKALNYCH RYTUAŁÓW Archeolog z wykształcenia, ale z zamiłowania antropolog. Do Indonezji wyruszyła z Travelerowym „Biletem na przyszłość”, żeby lepiej poznać grupę etniczną Bugis, gdzie silna jest wiara w istnienie pięciu płci. Ale na Bugis nie poprzestała! Dotarła też m.in. do Bajao, zwanych morskimi cyganami, do wiosek ludu Wana (jako pierwsza Polka i pierwsza biała kobieta w ogóle!) oraz do Torajów, dla których pogrzeb jest najważniejszym wydarzeniem w życiu. www.annajaklewicz.pl 3. MIROSŁAW LEWIŃSKI – REJS DOOKOŁA ŚWIATA NA S/Y ULYSSES ŚLADAMI WŁADYSŁAWA WAGNERA Dla żeglarstwa porzucił medycynę. Najpierw sam zbudował jacht, co zajęło mu trzy lata, po czym 29 maja 2010 r. wypłynął w rejs śladami pierwszego Polaka, który w latach 30. XX w. pod żaglami okrążył świat. Kapitan Mirosław Lewiński wrócił po ponad czterech latach, 25 listopada 2014 r. Spełnił swoje marzenie. Na pokładzie Ulyssesa pokonał ponad 44 tys. mil morskich, z czego 10 tys. samotnie. W czasie wyprawy dowodził w sumie 150 żeglarzami. www.rejswagnera.pl 4. EMIL WITT – WYPRAWA DO AMAZONII „SPIRIT OF THE SELVA” Mało kto brał go na poważnie, dopóki nie spakował plecaka i nie ruszył do Ameryki Pd. Nastolatek z Poznania po raz pierwszy dotarł do Amazonii w Brazylii w 2013 r., kiedy miał 18 lat. Znalazł tam to, czego szukał: dziewiczą przyrodę i plemiona żyjące w zgodzie z naturą. W zeszłym roku pojechał ponownie, tym razem do peruwiańskiej części puszczy. Spędził tam trzy miesiące. W tym czasie m.in. mieszkał z Indianami Machiguenga i poznawał ich życie, robiąc to, co oni – łowiąc ryby, polując, uprawiając rośliny. www.emil-witt.com 5. ŁUKASZ SUPERGAN – SAMOTNE PRZEJŚCIE GÓR ZAGROS W IRANIE Wyruszył z Tabrizu, na północnym krańcu łańcucha Zagros, by dwa miesiące później stanąć na wybrzeżu Oceanu Indyjskiego w Bandar Abbas. W ciągu 76 dni przeszedł około 2500 km. Szukał samotności, ale pogoda i warunki zmusiły go do częstszego niż zamierzał przebywania z ludźmi. To uczy, że podróż jest taka jak życie. A w życiu zdarza się, że dostajemy coś zupełnie innego, niż oczekiwaliśmy – pisał tuż po zakończeniu swojej wyprawy w grudniu 2014 r. www.lukaszsupergan.com KATEGORIA: WYCZYN ROKU 1. MATEUSZ WALIGÓRA – SAMOTNY ROWEROWY PRZEJAZD CANNING STOCK ROUTE W AUSTRALII Słynny szlak długości ponad 1800 km jest wyzwaniem nawet dla samochodów 4x4. Prowadzi przez cztery pustynie. Z 51 studni wybudowanych kiedyś na szlaku woda jest zaledwie w kilku. Do tego dochodzą wysokie temperatury i „tarka” na drodze. Do tej pory Canning Stock Route przemierzyło samotnie zaledwie kilku rowerzystów, chociaż próbowało wielu. Mateusz Waligóra zmierzył się ze szlakiem najpierw w 2013 r., ale musiał zawrócić z powodu... intensywnych deszczów. Za drugim razem natknął się m.in. na pożar buszu, ale szczęśliwie dotarł do końca drogi. www.nakrancach.pl 2. OLEK OSTROWSKI – JAKO PIERWSZY POLAK ZJECHAŁ NA NARTACH Z CHO OJU 27-latek z Wetliny na nartach jeździ od trzeciego roku życia. Przez wiele lat startował w zawodach rangi FIS w Polsce, Słowacji i Czechach. Poza trasami jeździ od zawsze, od dawna jego marzeniem były Himalaje. Spełniło się w zeszłym roku, kiedy samotnie, bez pomocy (bo nie pozwalał na to budżet) wyruszył na „Cho Oyu 8201 – Ski Expedition 2014”. Na szczycie ośmiotysięcznika stanął we wrześniu, po czym zjechał na nartach. Ale na koncie ma też inne trudne zjazdy – z Kazbeku (z trójką innych Polaków) i samotnie z Piku Lenina. Narty i góry to całe moje życie – mówi Olek Ostrowski. www.facebook.com/ChoOyuSkiExpedition2014 3. ANDRZEJ GONDEK, DANIEL LEWCZUK, MAREK WIKIERA – PRZEBIEGNIĘCIE CZTERECH PUSTYNNYCH ULTRAMARATONÓW W JEDNYM ROKU Wielkiego Szlema (4Deserts Grand Slam) zdobyło do tej pory 47 osób na całym świecie. Nic dziwnego, że grono to jest tak szczupłe. Biegnie się przez gorącą Saharę, wietrzną Gobi, Suchą Atakamę i zimną Antarktydę – w sumie 1000 km z własnym wyposażeniem, ponieważ formuła ultramaratonów zakłada samowystarczalność. Każdy z nich – Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i Marek Wikiera – biegł z innego powodu, ale nie rywalizowali ze sobą. Najważniejsze było to, żeby wszyscy spotkali się na mecie. Jako pierwsi Polacy zdobyli tytuł Wielkiego Szlema. www.4deserts.com 4. PAWEŁ RAMATOWSKI, PIOTR SIENKIEWICZ I ANDRZEJ WITAS – PIERWSZE POLSKIE PRZEJŚCIE JASKINIOWEGO TRAWERSU MALA BOKA – BC 4 NA SŁOWENII Obie jaskinie znajdują się w wapiennym masywie Kanin w Alpach Julijskich. Grotołazi z Sekcji Taternictwa Jaskiniowego KW Kraków eksplorowali to miejsce przez kilka lat – dzięki ich działalności udało się znaleźć połączenie między Malą Boką a BC 4. Tak powstał drugi pod względem głębokości trawers jaskiniowy świata (deniwelacja wynosi 1297 m, długość ponad 4,9 km). W grudniu 2014 r. trzech grotołazów dokonało jego pierwszego polskiego przejścia – i to trudniejszym wariantem, czyli od dolnego do górnego otworu. Zrobili to w czasie 13 godz. 22 min. www.kw.krakow.pl/stj 5. ADAM PUSTELNIK I ANDREAS KLARSTRÖM – NOWA KLASYCZNA DROGA WYCIĄGOWA NA VAGAKALLEN W NORWEGII Polsko-szwedzki zespół jako cel obrał Vagakallen, który razem z innymi szczytami składa się na krajobraz Lofotów. Góra jest znanym celem wspinaczkowym. Pustelnik i Klarström na jej północnej ścianie wytyczyli drogę „Corner Kick” długości 900 m, która jest wariantem dla istniejącej już wcześniej drogi „Freya”. Wspinacze napotkali trudności wyceniane na 8a, przy czym największym wyzwaniem była niepewna asekuracja. To jedna z najtrudniejszych, jeśli nie najtrudniejsza nowa klasyczna wielowyciągowa droga pokonana na własnej asekuracji przez Polaka. www.adampustelnik.wspinanie.pl KATEGORIA: SPOŁECZNA INICJATYWA ROKU 1. SZPIK NA SZCZYT To była pierwsza taka wyprawa na świecie. Na szczyt Kilimandżaro weszli ci, którzy wygrali z białaczką, a także dawcy szpiku, lekarze oraz wolontariusze. Ekspedycję „Szpik na szczyt” zorganizowała Fundacja przeciwko Leukemii. Pomysłodawczynią wyprawy była himalaistka Anna Czerwińska. Gdy udało mi się wreszcie zostać dawcą prawdziwym, zrealizowanym, natychmiast pomyślałam, że świetnie byłoby poznać biorczynię i zabrać ją w góry. Dlaczego Kilimandżaro? To najwyższa góra Afryki, postrzegana przez wielu jako szczyt marzeń – mówi Anna Czerwińska. Organizując pierwszą taką wyprawę na świecie, chcieliśmy powiedzieć chorym: WALCZCIE! www.leukemia.pl 2. NA RATUNEK GNIEWOSZOWI Ośmiu miłośników płazów i gadów z Towarzystwa Herpetologicznego „Natrix” z Wrocławia, Krakowa i Poznania weszło do kopalni wapienia Górażdże, by zinwentaryzować żyjące tam żaby, ropuchy, traszki, jaszczurki i węże, w tym występującego niezwykle rzadko gniewosza plamistego. W ramach ochrony gniewosza zaproponowali budowę dróg leśnych z obrzeżami pozbawionymi drzew i tworzenie polan leśnych. A wszystko po to, by przy rekultywacji terenów kopalni nie zaszkodzić żyjącym tam zwierzętom. www.natrix.org.pl 3. MOTOCYKLEM DO MONGOLII Marcin Ołtarzewski i Marcin Pawlikowski z Fundacji Motocykliści Dzieciom w ramach wyprawy „Podaruj kilometr – Mongolia 2014” wyruszyli na swoich wyprawowych motocyklach z Polski do Mongolii. I chociaż geograficznego celu podróży nie zdobyli – potężna powódź między Rosją a Mongolią uniemożliwiła im zaznanie mongolskich stepów – to osiągnęli cel najważniejszy: zebrali środki na kursy prawa jazdy dla osieroconych i opuszczonych dzieci, które pozostają pod opieką Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce. Tak by ze swoimi rówieśnikami mieli równy start w dorosłość. www.motocyklisci-dzieciom.pl 4. REJSY DLA (NIE)GRZECZNYCH DZIECI Fundacja Rejs Odkrywców pomaga młodym ludziom obrać właściwy kurs – organizuje pełnomorskie rejsy na żaglowcach, w które zabiera dzieci i młodzież z ośrodków opiekuńczo-wychowawczych. Od maja 2012 r. do września 2014 r. w sześciu rejsach wzięło udział 79 młodych ludzi z czterech ośrodków oraz ich opiekunowie. Żeglarstwo uczy odpowiedzialności, znakomicie kształtuje charakter – mówią Michał Ciundziewicki i Marcin Maszewski, założyciele fundacji. Rejsy nie są prezentem – aby wziąć w nich udział, trzeba poprawić stopnie w szkole i zrobić coś dla innych (np. zostać wolontariuszem). www.rejsodkrywcow.pl 5. SKLEP DOBRO CZYNNE 24 Jest to projekt Fundacji Dobra Fabryka Szymona Hołowni. Jego celem jest pomoc dwóm placówkom, którymi opiekuje się Fundacja, tj. hospicjum w Kabudze w Rwandzie i szpitalowi w Ntamugendze w Dem. Rep. Konga, prowadzonych przez polskie Siostry od Aniołów. Projekt ruszył w grudniu 2014 r. i okazał się wielkim sukcesem. Dobra to podzielone na 7 kategorii (żywność, procedury medyczne, sprzęt medyczny, środki pielęgnacyjne, infrastruktura, przyjemności, leki) produkty i procedury niezbędne personelowi do ratowania ludzkiego życia oraz pacjentom do codziennego życia. Do końca grudnia 2014 r. zrobiono w nim zakupy na blisko 130 tys. zł. Sklep ma już ponad 20 tys. użytkowników. www.dobroczynne24.pl KATEGORIA: NAUKOWE OSIĄGNIĘCIE ROKU 1. DR BŁAŻEJ BŁAŻEJOWSKI I POŚMIERTNIE DR ADRIAN KIN – ODKRYCIE SKAMIENIAŁOŚCI NAJSTARSZEGO PRZODKA SKRZYPŁOCZY SPRZED 148 MLN LAT Natrafili na nie w kamieniołomie Owadów-Brzezinki w woj. łódzkim. Skrzypłocze to stawonogi żyjące do dziś. Odkrycie jest wyjątkowe, bo wskazuje na brak różnic morfologicznych pomiędzy współczesnymi amerykańskimi przedstawicielami tego rodzaju a nieznanym wcześniej gatunkiem sprzed milionów lat. Nazwany Limulus darwini jest najstarszym znanym skrzypłoczem i dowodzi zjawiska, które obaj naukowcy nazwali stabilomorfizmem, a więc morfologiczną stabilizacją organizmu w czasie i przestrzeni. 2. PROF. WŁODZIMIERZ JARMUNDOWICZ I DR PAWEŁ TABAKOW Z KLINIKI NEUROCHIRURGII UNIWERSYTECKIEGO SZPITALA KLINICZNEGO WE WROCŁAWIU – REKONSTRUKCJA RDZENIA KRĘGOWEGO ZA POMOCĄ GLEJOWYCH KOMÓREK WĘCHOWYCH O operacji wrocławskich neurochirurgów mówił w 2014 r. cały świat. Ich pacjent z przerwanym rdzeniem kręgowym dzięki pionierskiemu przeszczepowi stanął na nogach i odzyskał w nich czucie. Dziś, po roku od operacji, jest w stanie wykonać kilka kroków. Zakończona sukcesem operacja dała nadzieję innym ofiarom paraliżu, jednak lekarze zastrzegają, że tylko nieliczne przypadki kwalifikują się do takiej terapii. 3. TOMASZ BEDNARZ W IMIENIU PRACOWNIKÓW DZIAŁU BADAŃ PODWODNYCH NARODOWEGO MUZEUM MORSKIEGO – ZA OPRACOWANIE I WDROŻENIE NOWATORSKIEJ METODY PODWODNEGO DOKUMENTOWANIA WRAKÓW W 3D Archeolodzy podwodni i nurkowie kierowani przez Tomasza Bednarza od ponad roku wykonują trójwymiarowe modele wraków leżących na dnie Zatoki Gdańskiej. Do każdego obiektu wykonują kilka tysięcy fotogramów, które potem komputer składa w szczegółowy model 3D. Metoda była wcześniej stosowana na lądzie, ale archeolodzy z Trójmiasta są obok Amerykanów z uniwersytetu w Teksasie światowymi pionierami w dziedzinie przeniesienia jej pod wodę. 4. OLGA MALINKIEWICZ – OPRACOWANIE TANIEGO SPOSOBU PRODUKCJI PEROWSKITÓW Choć perowskity – grupa nieorganicznych związków chemicznych – znane są od XIX w., dopiero niedawno odkryto, że są idealnym materiałem do produkcji ogniw słonecznych. Mogłyby zastąpić w tym procesie krzem. Zawierające go ogniwa są drogie w produkcji i nie nadają się do umieszczania ich na tekstyliach. Co innego perowskity. Występują w naturze, np. w skałach, ale – jak to udowodniła polska doktorantka Uniwersytetu w Walencji – można je tanio wyprodukować w laboratoriach, a potem rozprowadzać na ubraniach, papierze czy ścianach. Wydajność takich ogniw słonecznych jest większa niż krzemowych. 5. NAUKOWCY Z WYDZIAŁU INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ ORAZ Z CENTRUM BADAŃ KOSMICZNYCH PAN – WSPÓŁUDZIAŁ W SUKCESIE MISJI SONDY ROSETTA Kiedy na komecie 67P/Czuriumow-Gierasimienko osiadł lądownik Philae europejskiej misji Rosetta, ludzkość mogła po raz pierwszy w historii zbadać budowę geologiczną tego typu ciała niebieskiego. Umożliwił to robot MUPUS skonstruowany dzięki metodom opracowanym na Politechnice Warszawskiej, a zbudowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN. MUPUS zaprojektowano do prac w mikrograwitacji, a jego twórcy korzystali z technologii i surowców znanych dekadę temu, kiedy Rosetta wyruszała w drogę ku komecie. KATEGORIA: KSIĄŻKA ROKU 1. ALEKSANDRA GUMOWSKA, „SEKS, BETEL I CZARY” – WYD. ZNAK Śladem wybitnego antropologa Bronisława Malinowskiego i jego „Życia seksualnego dzikich”, a przy okazji realizując – w pewnym sensie – testament Ryszarda Kapuścińskiego. Aleksandra Gumowska jedzie na Wyspy Trobrianda i bada, co zmieniło się prawie sto lat po wizycie Malinowskiego. Żyje wśród rdzennych mieszkańców, mieszka z nimi w chacie z liści, uczestniczy w najważniejszych dla tej społeczności ceremoniach, rozmawia z Trobriandczykami o ich życiu seksualnym i magicznym. Efektem jest książka reporterska o niepowtarzalnym uroku. 2. LUDWIKA WŁODEK, „WYSTARCZY PRZEJŚĆ PRZEZ RZEKĘ” – WYD. LITERACKIE Specjalistka od Azji Środkowej i autorka Travelera pisze o krajach, o których istnieniu rzadko się pamięta. Tadżykistan, Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Turkmenistan. Jest więc o odradzaniu się etnicznych nacjonalizmów, o islamskim fundamentalizmie, o regionalnych kacykach, którzy próbują odnaleźć się w postsowieckiej rzeczywistości. Wszystko przefiltrowane przez indywidualne losy i szczegóły z codziennego życia. Mocna i ważna lektura. 3. MAREK KAMIŃSKI, „ODKRYJ, ŻE BIEGUN NOSISZ W SOBIE” – WYD. BURDA KSIĄŻKI Polarnik, podróżnik i filozof w tej książce przekonuje, że zdobywanie geograficznych biegunów, pokonywanie oceanów czy pustyń to jedynie droga do celu, a nie cel sam w sobie. „Odkryj, że biegun nosisz w sobie” łączy przeróżne pasje i doświadczenia Kamińskiego w jedną metodę psychologiczną (z ćwiczeniami psycholożki Joanny Heidtman). Polarnikowi dała ona szansę na najbardziej fascynującą z podróży – w głąb samego siebie. To samo mogą zyskać Czytelnicy. 4. PIOTR TOMZA, „AFRYKA NOWAKA” – WYD. WAB Sztafeta śladami przedwojennego polskiego podróżnika Kazimierza Nowaka ruszyła w listopadzie 2009 r. Wzięło w niej udział 149 rowerzystów, którzy w sumie przejechali 33 tys. km, a w trasie byli przez 813 dni. To niezwykłe, imponujące rozmachem przedsięwzięcie Tomza opisuje na chłodno, bez egzaltacji. – Wielu uczestnikom sztafety ta książka się nie spodoba i pewnie kilka osób przestanie mnie lubić – napisał o swoim dziele autor. Prawdopodobnie tak się stało. Co chyba tylko przydaje „Afryce Nowaka” wiarygodności. 5. MAŁGORZATA SZUMSKA, „ZIELONA SUKIENKA” – WYD. ZNAK Trasę wyprawy zaplanował dla mnie Stalin, w 1951 r. Wtedy właśnie mój dziadek Staszek został zesłany do gułagu w Kazachstanie, a babcię Jankę przesiedlono z rodziną w głąb Syberii – pisze Małgorzata Szumska. Jej książka to czasem wzruszająca, czasem zabawna opowieść o szukaniu własnych korzeni na krańcu świata. O miłości i nienawiści, pamięci i zapomnieniu. O historii przez duże H i historiach, które z pewnością nie przetrwają. O mrocznym ZSRR i obciążonej jego ciężkawym bagażem współczesnej Rosji Czyta się to znakomicie. KATEGORIA: BLOG ROKU 1. DZIENNIKPARYSKI.COM Zamachu dokonali Francuzi urodzeni we Francji, którzy ukończyli państwowe, republikańskie, laickie szkoły, a mimo to nie zawahali się użyć przemocy w stosunku do swoich. Ale czy naprawdę do swoich? Czy integracja nie okazała się porażką? A może są dwie Francje, które niewiele mają ze sobą wspólnego? – pisze o tragedii w redakcji Charlie Hebdo Holly, mieszkająca w Paryżu Polka. Jej blog to mądre, rzeczowe spojrzenie na to, czym żyje Francja, z perspektywy osoby urodzonej w Warszawie. 2. MAJUBAJU.PL O tej podróży powstała też książka „Majubaju. Żyrafy wychodzą z szafy”. Ale pierwszy był blog. Maja Sontag, podróżniczka mogąca się pochwalić 194 cm wzrostu, jedzie dookoła świata. Odwiedza m.in. Madagaskar, Zimbabwe, Gambię, Izrael, Peru, Ekwador, Nową Zelandię i Malezję. O tym, co widzi i słyszy na swojej drodze, pisze dowcipnie, z wielką wrażliwością. Majubaju to filozofia życia realizowana w podróżach. Przejawia się zachwytem w nowo odwiedzonych miejscach – deklaruje autorka. Zachwycić można się też jej pisaniem. 3. COZTEGOZEDALEKO.PL Celina mówi o sobie: położna z zawodu i zamiłowania. Jej pasja to propagowanie wiedzy na temat naturalnego podejścia do ciąży i porodu. To pasja zaprowadziła ją do Kambodży, a konkretnie kliniki w Phnom Penh, gdzie jest menedżerką położnych. Wcześniej, wspólnie z chłopakiem, Radkiem, przemierzyli kawał Azji: Indonezję, Filipiny, Tajlandię. O tym wszystkim, a także m.in. o medytacji, jodze, zdrowym życiu, masażu polinezyjskim i ajurwedzie jest ten blog. 4. POJECHANA.PL Aleksandra Świstow, kryjąca się za pseudonimem Pojechana, pisze o sobie: Kobieta wysoce ekspresyjna ruchowo i werbalnie, niepokorny duch, wieczna optymistka i wulkan energii. Nie umie żyć bez ludzi i słońca, nie lubi jeść nożem i widelcem ani zimy w mieście. Taki też, wysoce energetyczny, jest jej blog. Pojechana od kilku lat mieszka w Chinach i siłą rzeczy ten kraj opisuje. Ale nie tylko. Jest tu o innych krajach Azji, o Australii i Europie. Sporo porad praktycznych, kuchni świata i refleksji nad podróżowaniem. Znakomity serwis. 5. OSIEMSTOP.BLOGSPOT.COM W tej chwili już nie tylko blog, ale cały portal poświęcony podróżowaniu z dziećmi i prowadzeniu przyjaznej podróżującym rodzinom kawiarni. Nazwa „Osiem stóp” wzięła się zresztą od posiadaczy ośmiu nóg: Oli i Pawła, a także ich dwójki dzieci: Maćka i Kaliny. Zaczynali wspólnie wyjeżdżać, gdy dzieciaki miały ledwie kilka miesięcy. Ruszyli kamperem przez Stany Zjednoczone, potem przejechali Azję. Ślady tych wypraw – do dziś na blogu. Poza tym mnóstwo informacji praktycznych, sprawdzonych patentów i podróżniczych inspiracji.
PLANETA TRAVELERA: Spotkanie z Elżbietą Dzikowską
Już 16 lipca w kawiarni Plażowa Elżbieta Dzikowska opowie o swoich dalekich podróżach
Wyprawy wczoraj i dziś, czyli jak zmienił się styl podróżowania na koniec świata Kiedyś bez telefonów komórkowych i internetu, dziś wyposażeni w najnowsze technologie ruszamy w najdalsze zakątki globu. Jakie są nasze dzisiejsze wyprawy, a jakie były przed laty? Elżbieta Dzikowska opowie o swoich przygodach podczas dalekich podróży i niezwykłym albumie "Biżuteria świata". miejsce: Kawiarnia Plażowa Pierwsze spotkanie odbyło się 11 czerwca, a gościem była MARTYNA WOJCIECHOWSKA – redaktor naczelna Travelera,która opowiedziała o kulisach pracy na krańcu świata. Zapraszamy serdecznie do kawiarni Plażowa (plaża przy Moście Poniatowskiego, po praskiej stronie Wisły, Warszawa)!
Pod Flagą National Geographic - Elżbieta Dzikowska
Bez ciągłej nauki nie ma rozwoju, nie ma nawet zastoju, jest tylko regres – mówi na 125-lecie National Geographic Elżbieta Dzikowska
Z wykształcenia sinolog, historyk sztuki, ale także podróżniczka, odkrywca, autorka książek, audycji radiowych i blisko 300 filmów dokumentalnych. Z mężem Tonym Halikiem przemierzyła wszystkie kontynenty, realizując słynny program podróżniczy „Pieprz i wanilia”. Z Elżbietą Dzikowską rozmawia Martyna Wojciechowska. Z czym kojarzy Ci się National Geographic? Z poznawaniem świata. Po raz pierwszy zetknęłam się z magazynem w Meksyku w 1974 r. Spotkałam tam Tony’ego Halika. który prenumerowal hiszpańską edycję National Geographic. Byłam zafascynowana! Pracowałam wówczas w skromnych w porównaniu z nim Kontynentach, gdzie prowadziłam dział Ameryki Łacińskiej. Nawet nie marzyłam, że kiedyś świat National Geographic może być na wyciągnięcie ręki, że mogę być wiernym czytelnikiem tego wspaniałego pisma. Stałam się nim, gdy tylko dotarł do nas w polskim wydaniu. Jakie tematy poruszane na łamach NG są Ci najbliższe: zdjęcia, obce kultury, natura, zwierzęta, cywilizacje, kosmos, astronomia, archeologia i paleontologia, tematy społeczne i kulturowe, wielkie wyprawy? Jestem historykiem sztuki i siłą rzeczy najbardziej interesują mnie tematy związane z szeroko pojętą sztuką kontynentów. Zarówno współczesną, która w magazynie gości rzadziej, jak i dawną. Szczególnie pasjonują mnie nowe odkrycia, czy to w Ameryce Łacińskiej, Afryce czy Azji, uzupełniające naszą wiedzę o dawnych cywilizacjach. Cieszę się, że National Geographic ma środki, aby do nic docierać i kompetentnie relacjonować. Ważną częścią magazynu są piękne zdjęcia. Bywa, że zazdroszczę ich autorom możliwości docierania do najodleglejszych zakątków globu, aby zdać nam relację z tych niezwykłych wypraw. Dokumentują świat, który się zmienia, globalizuje, ale ciągle jeszcze w wielu regionach posiada własną tożsamość. Warto ją zachować choćby na zdjęciach. Gdybyś mogła wymyślić swój numer NG, o czym byłoby to wydanie? Poświęciłabym go prawu konwergencji, która zaświadcza, że w podobnych warunkach powstają podobne zjawiska cywilizacyjne, zatem mentalnie świat jest jeden. Piramidy zbudowano w Egipcie, ale też w Ameryce Łacińskiej, w Kambodży. Podobne ubrania i ozdoby noszą ludy w Etiopii i Namibii, a także na Nowej Gwinei. To miejsca oddalone od siebie o tysiące kilometrów, pozostające bez kontaktu. Bursztyn, koral i turkus są nie tylko dekoracją, ale też amuletem i to na rożnych kontynentach. Dekoracje kolonialnych skrzyń z Meksyku przywodzą na myśl malowane kufry z polskiego Zalipia. Chciałabym, żeby National Geographic nad tym się zastanowił. Chętnie przeczytałabym też o tym, co nas różni, a więc o językach. Jak to się stało, że mieszkamy od siebie tak niedaleko – my, czyli Słowianie, Germanie, Romanie – a mówimy tak odmiennymi językami. Dlaczego każde plemię żyjące po sąsiedzku, np. na Nowej Gwinei, mówi inaczej. Co o tym decyduje, jak się te języki wykształcały? Co daje nam wiedza o świecie? Wiedza to nie tylko nauka geografii, etnografii, archeologii, filozofii, języków, rzeczy konkretnych, ale także tolerancji, pokory, empatii, szacunku dla innego. Bez ciągłej nauki nie ma rozwoju, nie ma nawet zastoju, jest tylko regres. Podróżujmy więc jak najwięcej. Jakie wyzwania w dziedzinie eksploracji stoją dziś przed człowiekiem? Do odkryć geograficznych dodać już pewnie można niewiele. Może etnografia i archeologia coś jeszcze dołożą? Zwłaszcza ta ostatnia, dzięki nowym metodom badawczym, które pozwalają łatwiej dotrzeć do przeszłości. Ale eksploracja to także kosmos. Ciekawe, co będziemy o nim wiedzieć za 20, 50, 100 lat? I nasz mózg – co jeszcze wymyśli, co odkryje? Będzie o czym pisać. Naszą misją jest inspirowanie ludzi do dbania o planetę. Jak robić to dziś, w czasach wyjątkowo egocentrycznych? Trzeba troszczyć się o naszą planetę, dla nas samych i przyszłych pokoleń. Ważne są rozwiązania polityczne i gospodarcze, ale najwłaściwszą drogą wydaje mi się edukacja. Trzeba od dziecka uczyć odpowiednich nawyków, żeby dbałość o Ziemię i jej przyszłość stała się tak naturalna, jak o zdrowie czy higienę. Musimy zmienić nasze myślenie, pozbyć się egoizmu lub choć trochę go zmniejszyć. W znacznej mierze to rola szkoły.
Zobacz czym dla Elżbiety Dzikowskiej jest National Geographic!
W lutym jubileuszowa flaga na 125-lecie Towarzystwa National Geographic trafiła w ręce Elżbiety Dzikowskiej
Słynna podróżniczka rozmawia z redaktor naczelną National Geographic Polska Martyną Wojciechowską o tym, czym dla niej jest National Geographic. To już drugi mini-film ze spotkania z Elżbietą Dzikowską, którą w lutym obdarowaliśmy jubileuszową flagą na 125-lecie National Geographic Society. (Kliknij w zdjęcie, by zobaczyć film) Specjalna flaga na 125-lecie Towarzystwa National Geographic trafi w tym roku do 12 osób, które cenimy za osiągnięcia i postawę. Pierwszą obdarowaną przez nas osobą był Jurek Owsiak, szef i założyciel Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Zachęcamy też do odwiedzania i subskrybowania naszego YouTube, gdzie będą pojawiać się nowe, interesujące filmy!
Zobacz film ze spotkania z Elżbietą Dzikowską!
Słynna podróżniczka zdradziła redaktor naczelnej Martynie Wojciechowskiej swoje podróżnicze plany na 2013 rok. Kliknij w obrazek poniżej, by zobaczyć krótki film z tego spotkania! Przeczytaj także nasz wywiad z Elżbietą Dzikowską i zobacz pełen film ze spotkania!
Już jest lutowy numer National Geographic Polska!
Drugą osobą obdarowaną przez redakcję specjalną flagą na 125-lecie Towarzystwa National Geographic jest wybitna podróżniczka Elżbieta Dzikowska. Cały wywiad, jaki z Dzikowską przeprowadziła redaktor naczelna National Geographic Polska Martyna Wojciechowska, można przeczytać tutaj. Przypomnijmy, że pierwszą osobą, do której trafiła ta wyjątkowa flaga, był Jurek Owsiak. Podpisana przez niego i Martynę Wojciechowską flaga została zlicytowana na specjalnej aukcji w ramach XXI Finały WOŚP (przeczytaj więcej). A w najnowszym numerze: przyglądamy się sekretom wzrostu, zaglądamy do Libii, która po zwycięskiej rewolucji stoi przed wielkim wyzwaniem, sprawdzamy, co kryje się w zwierzęcym jadzie, a także zdradzamy sekrety najwyższych drzew świata. To wszystko i jeszcze więcej już od dzisiaj w kioskach!
Konkurs podróżniczo-książkowy rozstrzygnięty
Dziękujemy wszystkim za publikację komentarzy. Trzymamy kciuki, aby Warze marzenia o podróżach się spełniły.
Oto lista laureatów konkursu: Książkę Elżbiety Dzikowskiej "Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce. Południowy wschód" otrzymują: AdriG za odpowiedź: Najchętniej pojechałabym na bezludną wyspę. Bez Internetu, bez telefonu, bez telewizora, bez radia, bez laptopa. Tylko ja i wyspa. Bo tak naprawdę gdziekolwiek jestem w podróży, to mam wrażenie, że jestem tam tylko pozornie. Jakby połowicznie. Jedną nogą na urlopie, a drugą wciąż w domu. Bo albo dostanę sms-a od rodziny bądź przyjaciół. Albo skręcę do kafejki internetowej sprawdzić e-maile. Innym razem włączę telewizor i powali mnie natłok informacji. Nigdy jeszcze nie udało mi się wyjechać i być sam na sam z wybranym miejscem. Choć na parę dni oderwać się od mojego świata i zapomnieć, że istnieje. Takie małe marzenie, ale jak ciężkie do zrealizowania! tlamo za odpowiedź: Nowa Zelandia. Aby chłonąć osobliwą naturę, niezwykłą w swym fantasmagorycznym obliczu. Tam gdzie można rozsmakować się w bezmiarze roztaczającej się wszechobecnej górzystej masy, oddać hołd jęzorowi lodowca Tasmana, rozgrzać serce widokiem gorących źródeł. W krainie podzwrotnikowego raju roztaczającego swój urok wokół unikatowych gatunków fauny i flory. By poczuć spełnienia czar podczas lotu ptaka czy zachłysnąć się wulkanicznym powietrzem. W miejsce gdzie otacza nas mięsista zieleń namawiająca do bezcelowej niekończącej się wędrówki a nietoperze zapraszają na wspólne wywrócenie świata do góry nogami. Tam gdzie czas płynie wolniej zezwalając na rozkoszowanie się zwyczajnością dla nas Europejczyków tak mistyczną. By nasycić oczy barwami. By zniewolić duszę niezapomnianymi wrażeniami. By podarować sobie ogrom pożądanych reminiscencji na wieczyste użytkowanie. Podejrzeć magię surowego bezpretensjonalnego piękna, jakie może ofiarować ludzkości jedynie przyroda. Pozostaje kupić bilet, najlepiej w jedną stronę. Książkę Elżbiety Dzikowskiej "Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce. Południowy zachód" otrzymują: jasminn2 za odpowiedź: Dubrownik zwany "Perłą Adriatyku" to wyprawa moich marzeń. George Bernard Shaw opisał je jako "raj na ziemi".Chciałabym poczuć na własnej skórze niepowtarzalny klimat tego wyjątkowego miasta. Urzekła mnie jego fascynująca panorama-mozaika tysięcy dachów w kolorze cegły, kamienne ściany domów i zabytków, masywne mury fortyfikacyjne chroniące dostępu do miasta, błękit morza...Dubrownik charakteryzuje się przepiękną architekturą w stylu włoskim,a za sprawą potężnej floty w XV wieku współzawodniczył z Wenecją. W tym właśnie okresie powstały wspaniałe klasztory, kościoły i pałace czyniąc z miasta istne dzieło sztuki. Chciałbym przespacerować się jego kamiennymi uliczkami, dotknąć ścian w pałacu Sponza, posmakować miejscowych specjałów, przyjrzeć się codziennemu życiu mieszkańców. Myślę, ze czas zatrzymał się tam w miejscu, może kiedyś się o tym przekonam :-) kateslu za odpowiedź: Pierwszym krajem na mojej liście od wielu lat jest Hiszpania. Wiele czynników sprawiło, że w marzeniach oddawałam się spacerom po ulicach miast i bezdrożach wsi Hiszpanii, ale to co tam mnie ciągnie to nie temperament, klimat czy ulubiony klub FC Barcelona - to raczej zupełne przeciwieństwo mnie i moich cech charakteru. To różnice sprawiają ,że ten kraj jest dla mnie tak atrakcyjny. Chęć poznania hiszpańskiej kultury trwała jednak do czasu ... do czasu kiedy przeczytałam książkę "Cień wiatru" , od tej chwili to już nie tylko chęć, a konieczność podróży - przede wszystkim do Barcelony i poznania jej tajemnic. To jak to miasto zostało przedstawione w tej książce sprawiło , że chciałabym być tam już teraz, już! :) Książkę Elżbiety Dzikowskiej "Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce. Północny wschód" otrzymują: julaa za odpowiedź: Jak podróż życia to tylko do Islandii! Dlaczego? Już tłumaczę: -żeby obejść ją na piechotę, -żeby napatrzeć się do woli na cudowne krajobrazy, -żeby zobaczyć gejzery i wulkany na własne oczy, - żeby wyruszyć na wyprawę w poszukiwaniu elfów, trolli i krasnali; -żeby spróbować islandzkiej kuchni, którą wszyscy straszą (nadgniłego rekina też!), -żeby poszwendać się po Reykjaviku, - żeby udowodnić znajomym, że klimat Islandii wcale nie jest taki straszny, - żeby słuchać języka islandzkiego, który jest muzyką dla moich uszu. A najlepiej po to, żeby pojechać do tego (k)raju i zostać tam na zawsze ;) bgtgirl za odpowiedź: Wielki dąb rzuca cień na Dom. Siedzę przy kominku z niebieskich kafli, gdzie kiedyś wygrzewał się marszałek Rokossowski. Kojący jest niezmienny widok regałów, gdzie ciasno poupychano książki. Czasem sięgam po którąś, leniwie przerzucam kartki starych wolumenów, wącham. Dom to jedyne miejsce, gdzie mogę słuchać hymnu leżąc w wannie. Bo w łazience często włącza się Polskie Radio o północy, gdy nadają sygnał z Krakowa. Kuchnia to mieszkanie gazet wszelkiego autoramentu. Są prawicowe, lewicowe, katolickie, warszawskie, krakowskie. Są i wiecznie dymiące garnki. Constans. Duch jest równie ważny, co ciało. Wokół Domu rozciąga się sad. Jesienią rodzi tyle jabłek, że trudno je pomieścić w skrzyniach. Wszystkich nie da się zamknąć w słoiki, więc wędrują do życzliwych nam osób. „Kochasz ty dom, ten stary dach, co prawi baśń o dawnych dniach, omszałych wrót rodzinny próg, co wita cię z cierniowych dróg?” powtarzam za Konopnicką. Chciałabym wrócić do Domu, gdzie nie znam problemów. Ale Domu już nie ma. Książkę Elżbiety Dzikowskiej "Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce. Północny zachód" otrzymują: matekkuba za odpowiedź: Gwarno, tłoczno, europejsko… A może cicho, pusto i egzotycznie? Jak jest w Montevideo, stolicy Urugwaju? Czy ulicach gromadzą się młodzi gniewni, czy może biznesmeni z teczkami… albo materami, bombillami i termosami, popijający yerba matę na La Ciudad Vieja? Miasto, w którym mieszka prawie połowa ludności Urugwaju, fascynuje mnie już od kilku lat. Marząc o jakiejś odskoczni od rzeczywistości, która dałaby jednak możliwość bycia blisko cywilizacji, znalazłem to miasto nad Pacyfikiem. Moja umiłowanie stateczności zapewne nie pozwoli mi zamieszkać za Oceanem, ale może kiedyś, na zasłużonej emeryturze, będzie mi dane oglądać La Platę z okien przytulnego mieszkania yerba mate w ręku… robroy za odpowiedź: Podróż marzeń-jestem przekonany, że jedyna przeszkoda na drodze do jej realizacji siedzi głęboko w nas samych. Któregoś dnia mój ojciec-marynarz w stanie spoczynku, pokazał mi zdjęcia z ostatniego rejsu. Zrobione prostym analogiem, zmęczone już fotografie, zupełnie zmieniły znaczenie słowa podróż, przygoda. Patrzyłem na foty, słuchałem jak opowiada, a każde kolejne słowo budowało to niezwykłe marzenie, marzenie by poczuć na sobie chłód arktycznego powietrza, na własne oczy zobaczyć niebiesko-białe wierzchołki gór lodowych, które niczym kamienne monumenty, przecinają morska toń, stada fok dryfujące na olbrzymich taflach oderwanego lodu i wszystkie te niezwykłe, kolorowe, morskie stworzenia, które przez przypadek zaplątały się w rybackie sieci. Poznać siłę sztormu, prawdziwe zmęczenie po 15 godzinnej wachcie, zrozumieć jak to jest bić się z własnymi myślami zasypiając samotnie na koi, poczuć prawdziwą tęsknotę, spokornieć..Sześć ciężkich, miesięcy na surowym, zimnym morzu Beringa. Gratulujemy laureatom!
Trzecie wydanie kultowego przewodnika Elżbiety Dzikowskiej po Polsce
Latem odbyła się premiera 3. wydania serii „Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce!”. Autorka, Elżbieta Dzikowska, prowadziła przed laty z mężem Tonym Halikiem cykl programów „Pieprz i wanilia”. Teraz, kiedy wszyscy możemy podróżować po całym świecie, dzieli się z nami opisami niezwykłych miejsc, jakie poznała i często odwiedza w Polsce. W serii „Groch i kapusta” oprócz relacji o nich i zdjęć wiele uwagi poświęca wybranym przez siebie ludziom, aby przekazać ich pasje, z nadzieją, że nie tylko czytelników zaciekawią, lecz i zainspirują.
Latem odbyła się premiera 3. wydania serii „Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce!”. Autorka, Elżbieta Dzikowska, prowadziła przed laty z mężem Tonym Halikiem cykl programów „Pieprz i wanilia”. Teraz, kiedy wszyscy możemy podróżować po całym świecie, dzieli się z nami opisami niezwykłych miejsc, jakie poznała i często odwiedza w Polsce. W serii „Groch i kapusta” oprócz relacji o nich i zdjęć wiele uwagi poświęca wybranym przez siebie ludziom, aby przekazać ich pasje, z nadzieją, że nie tylko czytelników zaciekawią, lecz i zainspirują. Seria „Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce!” składa się z czterech tomów: Południowy wschód to ziemia magiczna. Niepowtarzalny urok Bieszczadów nie tylko złoto-czerwoną jesienią, ale nawet zimą, bo tu zawsze śnieg i słońce. Wspaniałe miasta: Sanok, Przemyśl, Tarnów, Sandomierz, Zamość. Imponujące pałace i zamki, wśród których największa i najbardziej imponująca w Polsce ruina w Ujeździe, zwana także Krzyżtoporem. Niezwykłe miejsca w Górach Świętokrzyskich, wśród nich Jaskinia Raj i arcyciekawa, neolityczna kopalnia krzemienia w Krzemionkach. Rewelacja! Na południowym zachodzie jest wiele niezwykle ciekawych miejsc, choćby na Dolnym Śląsku, gdzie mamy więcej zamków i pałaców niż nad Loarą. Na Górnym – wspaniałe trasy pod ziemią i na ziemi. Bielsko–Biała to najbardziej zwarty w Polsce zespół architektury secesyjnej, a w Cieszynie warto zobaczyć nie tylko romańską rotundę, ale i „małą Wenecję”. Podróżując tam, możemy też spotkać fantastycznych ludzi z pasją, poznać nasze tradycje, obyczaje. Zacznijmy je odkrywać! Północny wschód to region szczególny. Przede wszystkim wspaniała przyroda: jeziora na Warmii i Mazurach, urokliwa Suwalszczyzna, Podlasie z Puszczą Białowieską i przepiękną Kotliną Biebrzy. Ale także niezwykłe zabytki, świadectwo współżycia wielu kultur. Ciekawy Szlak Tatarski z meczetami, cmentarzami i smakowitym jadłem, wiekowe cerkwie prawosławne, piękne świątynie katolickie, a także synagogi i cmentarze żydowskie. Jest co zwiedzać, fotografować, przeżywać i smakować. Na północnym zachodzie naszego kraju są miejsca, które winien poznać każdy Polak. Przede wszystkim Szlak Piastowski wiodący od Gniezna przez Ostrów Lednicki, Kruszwicę, Strzelno, Trzemeszno, Mogilno, Czerwińsk do Płocka. Polecam też Kaszuby z „najdłuższym paskiem Polski”, czyli Półwyspem Helskim, przepięknymi lasami, jeziorami i kręgami megalitycznymi. Na Pomorzu – ciągle pełne tajemnic Borne Sulinowo. Ciekawe zabytki, piękna przyroda, ludzie z pasją. Warto poznać ten region. Martyna Wojciechowska o cyklu „Groch i kapusta. Podróżuj po Polsce!”: „Nie ma ludzi niezastąpionych” – to znane powiedzenie zupełnie się nie odnosi do Elżbiety Dzikowskiej, która jest nie do „podrobienia”! Niezmiennie pełna energii, po zwiedzeniu najdalszych zakątków globu i zainspirowaniu kilku pokoleń Polaków do podróżowania, teraz przybliża nam cudowne zakątki naszego kraju. To obowiązkowa lektura dla tych, którzy „cudze chwalą, a swego nie znają”! Jestem fanką zarówno osobowości autorki, jak i jej książek. „Groch i kapusta” to pyszne, pięknie podane danie, a przy tym lekkostrawne – można jeść bez ograniczeń. Gorąco polecam! Jeśli chciałbyś wygrać te książki, weź udział w konkursie. Znajdziesz go tutaj