Na Marsie iskrzy. Zaskakujące odkrycie łazika Perseverance
Mars zdradził nam swoją kolejną tajemnicę. Po raz pierwszy wykryto tam wyładowania elektryczne. Odkrycia dokonano dzięki… mikrofonowi zainstalowanemu na łaziku Perseverance.
Naukowcy potwierdzili coś, o czym długo tylko spekulowali. Na Marsie pojawiają się wyładowania elektryczne. Wykryto je wewnątrz burz piaskowych oraz w wirach pyłowych, zwanych „diabłami pyłowymi”. Sygnały zostały zarejestrowane przez mikrofon. Był to instrument SuperCam, znajdujący się na pokładzie łazika NASA Perseverance. Mikrofon ten zebrał do tej pory już ponad 30 godzin dźwięków Czerwonej Planety. To pierwszy w historii mikrofon, który działał na Marsie. Jak przebiegają marsjańskie wyładowania? Przypadkiem mikrofon na łaziku marsjańskim Perseverance nagrał bardzo silne sygnały. Zdarzyło się to w centrum dwóch z tych wirów pyłowych. Ich analizą zajmował się międzynarodowy zespół naukowców. W jego skład weszli również francuscy eksperci z CNRS, Université de Toulouse i Observatoire de Paris. Ustalenie zostało opublikowane w czasopiśmie „Nature”. Analiza wykazała, że sygnały te związane są z elektromagnetycznymi i akustycznymi wyładowaniami elektrycznymi. To – zdaniem naukowców – przełomowe odkrycie. Wykryte zjawisko można porównać do małych wyładowań elektryczności statycznej na Ziemi. To jak dotknięcie metalowej klamki w suchy, mroźny dzień. Pochodzenie marsjańskich wyładowań Skąd biorą się te iskry? Zjawisko to wynika z tarcia drobnych cząstek pyłu, które są stale wzbudzane przez wiatr na Marsie. Pył, pocierając się i zderzając, ładuje się elektronami. Następnie uwalnia te ładunki w formie łuków elektrycznych. Towarzyszą temu fale uderzeniowe, które można usłyszeć. Te łuki są krótkie, mają zaledwie kilka centymetrów długości. Na Ziemi pył także się elektryzuje, zwłaszcza na pustyniach. Rzadko jednak kończy się to prawdziwymi wyładowaniami (iskrami). Na Marsie panują jednak inne warunki, co ułatwia obserwowanie, a w zasadzie usłyszenie tego zjawiska. Mars ma bardzo cienką atmosferę. Składa się ona głównie z dwutlenku węgla. Ta rzadka atmosfera sprawia, że wystąpienie wyładowań jest o wiele bardziej prawdopodobne niż na Ziemi. Ilość ładunku potrzebna do wytworzenia iskier jest tam znacznie niższa. Wyładowanie dające wgląd w Marsa Odkrycie to jest bardzo ważne, bo zmienia naszą wiedzę o chemii atmosfery Marsa. Okazało się, że wyładowania elektryczne mogą tworzyć tam silnie utleniające związki. Takie związki mogą niszczyć cząsteczki organiczne na powierzchni planety. Zakłócają też równowagę fotochemiczną marsjańskiej atmosfery. To odkrycie może nawet wyjaśnić jedną z naukowych zagadek: tłumaczyć, dlaczego metan znika zaskakująco szybko na Marsie. Ładunki elektryczne prawdopodobnie wpływają też na transport pyłu. To oznacza, że odgrywają one kluczową rolę w kształtowanie klimatu Czerwonej Planety. Elektryczność stanowi także potencjalne ryzyko dla ludzi i sprzętu. Może uszkodzić urządzenia elektroniczne w obecnych misjach robotycznych. Może też stanowić niebezpieczeństwo dla przyszłych załogowych misji na Marsa. To nowe badanie potwierdza ogromny potencjał akustyki. Słuchanie Marsa staje się kluczowym narzędziem do jego badania i lepszego poznania. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Węgorz elektryczny to jedna z najniezwyklejszych ryb. Potrafi generować setki woltów
Węgorz elektryczny to niezwykła ryba, znana z imponującej zdolności do generowania silnych wyładowań elektrycznych. Od wieków fascynuje naukowców, jednak, wbrew pozorom, największą niewiadomą nie był mechanizm wytwarzania prądu, a taksonomia tego zwierzęcia. Co wiemy na temat węgorza elektrycznego? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Nieporozumienie zakorzenione w potocznej nazwie Mieszkaniec Ameryki Południowej Niezwykła anatomia Dla wczesnych fizyków węgorz elektryczny, czyli strętwa był ogromnym źródłem inspiracji. W tym miejscu należy wspomnieć, że to właśnie ta ryba zainspirowała Alessandra Voltę, twórcę pierwszej baterii. Dziś to niezwykłe zwierzę jest zaawansowanym organizmem modelowym do badań w dziedzinie ewolucji adaptacyjnej, neurofizjologii i złożonych zachowań zwierzęcych. Nieporozumienie zakorzenione w potocznej nazwie Na samym początku wypada wyjaśnić, że wbrew temu, co sugeruje potoczna nazwa, węgorz elektryczny z węgorzami nie ma nic wspólnego. Rodzaj Electrophorus obejmuje wysoce wyspecjalizowane gatunki z rzędu Gymnotiformes (strętwokształtne). Oznacza to, że bliżej mu do suma lub karpia niż do jakiegokolwiek przedstawiciela rzędu Anguilliformes. Więcej niż jeden gatunek Węgorz elektryczny, po raz pierwszy opisany w 1766 roku przez Karola Linneusza jako Gymnotus electricus, od samego początku stanowił zagadkę dla przyrodników. Zdolność tej niezwykłej ryby do generowania potężnych wyładowań elektrycznych przez długi czas była przedmiotem obserwacji i badań. Jednak to nie ta niezwykła cecha była największą tajemnicą węgorza elektrycznego. Okazało się bowiem, że przez ponad 200 lat badacze trwali w błędnym przekonaniu co do taksonomii tego gatunku. Zagadka, która doczekała się rozwiązania dopiero w XXI wieku Od czasów Linneusza, rodzaj Electrophorus był uważany za takson monotypowy, czyli zawierający tylko jeden gatunek – Electrophorus electricus. Przyjmowano, że ten pojedynczy gatunek ma niezwykle szeroki zasięg występowania, obejmujący rozległe obszary dorzeczy Amazonki i Orinoko w Ameryce Południowej. Z perspektywy biologii ewolucyjnej, tak ogromny zasięg geograficzny dla pojedynczej, słodkowodnej ryby, preferującej specyficzne, spokojne siedliska, stanowił anomalię. Naturalne jest, że zwierzęta rozprzestrzeniające się na zróżnicowanych obszarach wykazują tendencję do dzielenia się na odrębne gatunki, zwłaszcza gdy poszczególne populacje tracą ze sobą kontakt. Tymczasem węgorz elektryczny stanowią istną taksonomiczna zagadkę, która przez lata intrygowała badaczy. Naukowcy byli przekonani, że pod płaszczem jednego gatunku może kryć się nieodkryta dotąd różnorodność. Rewolucja w systematyce W 2019 roku, międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem C. Davida de Santany opublikował na łamach czasopisma „Nature Communications” wyniki badań, które zrewolucjonizowały wiedzę o tych rybach. Naukowcy przeanalizowali DNA 107 okazów, zebranych z całego obszaru występowania rodzaju. Wyniki analiz genetycznych jednoznacznie wskazały na istnienie trzech odrębnych linii ewolucyjnych. W oparciu o te dane, badacze ponownie zbadali cechy morfologiczne i ekologiczne, znajdując subtelne, za to stałe różnice w budowie czaszki, płetw piersiowych i w obszarze preferencji siedliskowych, które korelowały z podziałem genetycznym. W ten sposób, po 250 latach, mit jednego gatunku został obalony. Świat nauki poznał dwa nowe gatunki węgorza elektrycznego. Odkrycie to pozwoliło na znacznie dokładniejsze scharakteryzowanie każdego z nich. Mieszkaniec Ameryki Południowej Bez względu na gatunek, węgorze elektryczne występują w północnej części Ameryki Południowej. Ich głównym siedliskiem są dorzecza Amazonki i Orinoko. Niektóre wybierają muliste, wolno płynące rzeki, strumienie, bagna i potoki, czyli środowiska bogate w minerały i sole, które dobrze radzą sobie z przewodzeniem elektryczności. Inne lepiej czują się przejrzystych rzekach o wartkim prądzie. Dystrybucja węgorzy elektrycznych: Electrophorus electricus – gatunek opisany pierwotnie przez Linneusza, obecnie jest postrzegany jako endemit o znacznie węższym zasięgu, niż wcześniej sądzono. Jego występowanie ogranicza się do wód Wyżyny Gujańskiej, charakteryzujących się dużą przejrzystością i stosunkowo szybkim prądem; Electrophorus varii – nazwany na cześć zmarłego ichtiologa Richarda P. Vari, który wniósł ogromny wkład w badania ryb Ameryki Południowej. Gatunek ten zasiedla nizinne, wolno płynące i mętne wody basenu Amazonki. Środowiska te, bogate w rozpuszczone minerały i osady, mają wyższą przewodność elektryczną; Electrophorus voltai – jego nazwa gatunkowa honoruje Alessandra Voltę, wynalazcę baterii elektrycznej. voltai zamieszkuje wyżynne rzeki Tarczy Brazylijskiej, w siedlisku o podobnych właściwościach do tego zajmowanego przez E. electricus – czyli w wodach czystych, o niskiej przewodności elektrycznej. Różnice są drobne, ale widoczne Na pierwszy rzut oka węgorz elektryczny przypomina węża lub prawdziwego węgorza. Ciało tej ryby jest wydłużone, cylindryczne w przekroju i całkowicie pozbawione łusek. Cechą charakterystyczną jest też brak płetw grzbietowych i brzusznych. Ryba napędza się przede wszystkim dzięki niezwykle długiej płetwie odbytowej, która biegnie niemal przez całą brzuszną stronę ciała, od gardła, aż po koniec ogona. Występujące pomiędzy przedstawicielami poszczególnych gatunków różnice anatomiczne są raczej subtelne. Cechą charakterystyczną E. electricus jest głowa o zarysie w kształcie litery „U”. Ryby te osiągają do 2,5 m długości i masę do 20 kg. E. varii charakteryzuje się grubszą w porównaniu do pozostałych gatunków budową czaszki. Osiąga do 150 cm długości i do 20 kg masy ciała. Z kolei u E. voltai dolny zarys głowy jest owalny, a najszersza część znajduje się przed otworem skrzelowych. Przedstawiciele tego gatunku osiągają do około 170 cm długości. Niezwykła anatomia Wewnętrzna budowa węgorza elektrycznego stanowi wspaniały przykład specjalizacji w królestwie zwierząt. Aż 80% długości ciała tej ryby zajmuje ogon, który został niemal w całości przekształcony w narządy elektryczne. Wszystkie kluczowe dla życia organy wewnętrzne, jak żołądek, jelita, serce i gonady, są skompresowane w przednich 20% ciała, tuż za głową. Konsekwencją tak radykalnej reorganizacji jest niezwykle umiejscowienie otworu odbytowego, który znajduje się w okolicy gardła, w około jednej trzeciej długości ciała. Kolejną niezwykłą cechą węgorza elektrycznego jest jego jama gębowa. Silnie unaczynioną organ działa jak prymitywne płuco. Nie bez powodu. Należy bowiem wspomnieć, że te niezwykłe ryby aż 80% tlenu pozyskują z powietrza atmosferycznego, regularnie wypływając na powierzchnię. Ta umiejętność gwarantuje im przetrwanie w często ubogich w tlen, stojących lub wolno płynących wodach, które zamieszkują. Żywa bateria Najniezwyklejszą umiejętnością węgorza elektrycznego jest jednak zdolność do generowania potężnych wyładowań elektrycznych. Jej źródłem są trzy pary wyspecjalizowanych narządów, które powstały z przekształcenia tkanki mięśniowej. Są to: narząd główny i narząd Huntera – te dwa duże narządy biegną wzdłuż większej części ciała i są odpowiedzialne za generowanie wyładowań o wysokim napięciu. To one stanowią „broń” używaną do polowania i obrony i to one odpowiadają za większość masy ciała zwierzęcia; narząd Sachsa – jest to mniejszy narząd, który wytwarza impulsy o niskim napięciu, rzędu 10 V. Te słabe wyładowania nie służą do ataku, lecz do dwóch innych, równie ważnych celów: elektrolokacji i komunikacji. Węgorz, będąc zwierzęciem nocnym i żyjącym w mętnej wodzie, gdzie wzrok jest mało przydatny, tworzy wokół siebie pole elektryczne. Każdy obiekt lub organizm w pobliżu, który ma inną przewodność elektryczną niż woda, wywołuje zaburzenia w jego obszarze. Specjalne receptory na skórze ryby wykrywają te anomalie, co pozwala jej „widzieć” otoczenie i precyzyjnie lokalizować ofiary w całkowitej ciemności. Bioelektrogeneza, czyli sekret wytwarzania prądu Jak wysokie napięcie wytwarza węgorz elektryczny? E. electricus generuje do 650 V, E. varii od 150 do 650, natomiast E. voltai do 860 V. Jak to możliwe? Zdolność do generowania setek woltów jest wynikiem pracy milionów wyspecjalizowanych komórek, działających w oparciu o fundamentalne zasady biofizyki i neurofizjologii. Podstawową jednostką funkcjonalną narządów elektrycznych jest elektrocyt – duża, spłaszczona, wielojądrowa komórka, która ewolucyjnie wywodzi się z komórki mięśniowej. Mechanizm jej funkcjonowania jest analogiczny do działania komórki nerwowej. W stanie spoczynku, dzięki działaniu pomp jonowych, w poprzek błony komórkowej utrzymywany jest gradient stężeń jonów sodu i potasu. Te pierwsze są aktywnie pompowane na zewnątrz komórki, a drugie do wewnątrz. Błona jest jednak bardziej przepuszczalna dla jonów potasu, które dyfundują na zewnątrz, pozostawiając wewnątrz komórki nadmiar ujemnych ładunków. W rezultacie wnętrze elektrocytu jest naładowane ujemnie w stosunku do otoczenia, co tworzy różnicę potencjałów rzędu 150 miliwoltów. Każdy elektrocyt działa więc jak miniaturowa bateria biologiczna. Sumowanie napięć Siła węgorza elektrycznego nie leży w mocy pojedynczej komórki, a w zasadzie sumowania napięć. Setki tysięcy elektrocytów są ułożone w długie kolumny, jeden za drugim, niczym ogniwa w baterii latarki. Wszystkie komórki w kolumnie są unerwione w taki sposób, aby ich pobudzenie nastąpiło w tym samym, precyzyjnie określonym momencie. Proces wyładowania inicjowany jest przez sygnał nerwowy z mózgu. Impuls ten biegnie wzdłuż rdzenia kręgowego i dociera do zakończeń nerwowych na jednej, płaskiej powierzchni każdego elektrocytu. Pobudzenie nerwowe powoduje otwarcie bramkowanych napięciem kanałów jonowych dla jonów sodu, które gwałtownie napływają do wnętrza komórki, powodując lokalną depolaryzację i odwrócenie potencjału błonowego – wnętrze komórki staje się na chwilę dodatnie w stosunku do otoczenia. Druga strona elektrocytu pozostaje w tym czasie niepobudzona i zachowuje swój ujemny potencjał wewnętrzny. W tym kluczowym momencie każdy elektrocyt przestaje być pasywną baterią i staje się aktywnym generatorem prądu, z wyraźnie zdefiniowanym biegunem dodatnim i ujemnym.
Światowe rządy nie mają planu awaryjnego na sytuację odcięcia od internetu. Sprawie próbują zaradzić hakerzy.
Nasze współczesne życie zależy od zsieciowanych komputerów, światłowodów i prądu. Komputery zarządzają dostawami żywności, kierują ruchem, zabezpieczają nasze coraz bardziej wirtualne pieniądze i jednym kliknięciem dają dostęp do ogromnej wiedzy. Ale ten kolos ma gliniane nogi. Wystarczy wyłączyć prąd, by komputery, a wraz z nimi nasz świat, stanęły. Czy można przygotować się na życie bez sieci?
W początkach tego roku w Hiszpanii i w Portugalii doszło do wielogodzinnych, obejmujących znaczne obszary krajów przerw w dostawie prądu. To wystarczyło, by w obu krajach zapanował niewyobrażalny chaos: sygnalizacja świetlna nie działała, służby ratownicze nie odbierały telefonów, telefonia komórkowa ucierpiała, zamarł handel, doszło do ogromnych opóźnień pociągów i samolotów. Wyciągnięcie wtyczki z prądem poskutkowało trudnym do opanowania zamętem. Wrażliwy jak internet Awarie te pokazały, jak bardzo kruchy jest powszechny system internetowy oraz jak niewiele istnieje oficjalnych planów na wypadek jego całkowitej katastrofy. Tam, gdzie zawodzi droga oficjalna, ratunkiem bywa zorganizowane podziemie. Jak to tworzone przez grupę hakerów – preppersów, którzy wspólnie zapoczątkowali Internet Resiliency Club (IRC) – jedyną na świecie grupę opracowującą plan odbudowy internetu po ewentualnej katastrofie. Grupę tworzy kilkuset ekspertów. Wśród nich znaleźli się hakerzy, specjaliści od cyberbezpieczeństwa, pasjonaci, a nawet prawnicy. Do tego grona należy również Valerie Aurora, współtwórczyni systemu Linux. – Moim największym koszmarem jest sytuacja, w której coś się psuje, a ja nie mogę się z nikim skontaktować. Chcę być częścią rozwiązania tego problemu – powiedziała ekspertka w rozmowie z „New Scientist”. Jak dodała, tak niezbędny nam do życia internet może przestać działać nie tylko przez zwykłe awarie prądu. Coraz większe zagrożenie dla niego stanowią niszczące infrastrukturę konflikty zbrojne, cyberataki, a także efekty zmiany klimatu: powodzie, niszczycielskie huragany czy pożary. Niestabilność systemowa – Internet jest niezbędny niemal do wszystkiego. Zależą od niego bankowość, wojsko, sieci telefoniczne, wodociągi i elektrownie. Jednocześnie jest narażony na coraz więcej zagrożeń. Jedna potężna burza słoneczna, jak historyczne wydarzenie Carringtona z 1859 roku, gdy zniszczone zostały światowe sieci telegraficzne, mogłaby dosłownie zniszczyć cały internet – mówi Trammell Hudson, haker i programista z IRC. Plan członków IRC zakłada stworzenie lokalnych systemów zdolnych przywrócić łączność między kluczowymi dla regionu infrastrukturami. Tylko jak tego dokonać? Podczas tegorocznej awarii na Półwyspie Iberyjskim wiele osób próbowało radzić sobie, używając telefonów satelitarnych. Kłopot w tym, iż tak przywykliśmy do wielkich cyfrowych repozytoriów, że nikt nie pomyślał, by zapisać odpowiednie numery telefonów na innym dostępnym nośniku, czyli po prostu na papierze. Dlatego eksperci IRC uważają, że lepszym rozwiązaniem są radia Meshtastic – niewielkie urządzenia, które wykorzystują darmowe pasmo radiowe do przesyłania krótkich wiadomości tekstowych i danych. Sieć radyjek zasilanych słońcem Chociaż radia mają ograniczony zasięg, to połączone tworzą sieć mesh. Dzięki niej komunikaty mogą przeskakiwać z urządzenia na urządzenie, tworząc lokalny system komunikacji. Co ważne, radia Meshtastic zużywają tak mało energii, że mogą działać dzięki małym panelom słonecznym, nawet bez prądu z sieci. Problemem jest jednak zasięg: w gęstej zabudowie wynosi on zaledwie kilkaset metrów, a nie 10 kilometrów, jak deklarują producenci. Aby pokryć całe miasto, trzeba by setek urządzeń, co oznacza biurokratyczne przeszkody i koszty. Niektórzy członkowie IRC współpracują z ludźmi w Ukrainie, którzy nauczyli się utrzymywać sieć w czasie wojny. Tamtejsze wojsko korzysta głównie z satelitów Starlink, ale niezależne rozwiązania – takie jak Meshtastic – są równie ważne w razie utraty łączności. – Mam nadzieję, że ich doświadczenia zainspirują innych ekspertów do tworzenia lokalnych grup IRC na całym świecie. W ten sposób, kawałek po kawałku, można by odbudować globalną sieć – podsumowuje Aurora. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zagubione elektryczne taksówki Nowego Jorku. Elektromobilność w XIX wieku
Samochód przyszłości był hitem w USA już pod koniec XIX w. Co się stało z tymi elektrycznymi pojazdami?
Spis treści: Electrobat – pierwsza elektryczna taksówka Zalety i wady Wzlot i upadek Pod koniec XIX w. Nowy Jork miał problem z końmi. Ulice i zaułki miasta były zatłoczone przez mniej więcej 150 tys. zwierząt, z których każde produkowało ponad 16 kg odchodów dziennie. Usuwanie takiej ilości odpadów było wielkim wyzwaniem. Nowy wynalazek – samochód – wydawał się dobrym rozwiązaniem problemu. Electrobat – pierwsza elektryczna taksówka Kiedy w 1897 r. uruchomiono pierwszą w mieście motoryzacyjną firmę taksówkową, jej flota wykorzystywała auta, które mogłyby zaskoczyć współczesnych nowojorczyków. Były to bowiem pojazdy elektryczne. Produkowane przez firmę Electric Vehicle Company samochody znane jako Electrobaty stały się liderem na rynku pojazdów elektrycznych. Skonstruowane przez Henry’ego Morrisa i Pedro Saloma z Filadelfii, zostały opatentowane w 1894 r. Po dwóch latach opracowano ich mniejszą i szybszą wersję. W ważącym ok. 1315 kg nowym modelu zastosowano akumulator kwasowo-ołowiowy. Wóz osiągał prędkość maksymalną 32 km/godz. i mógł przejechać na jednym ładowaniu do 40 km. Wydaje się nieprawdopodobne, że już w latach 90. XIX w. po Nowym Jorku jeździły pojazdy elektryczne, jednak na początku ery motoryzacji sprzedawały się one lepiej niż ich odpowiedniki z silnikami spalinowymi. Były bowiem ciche, czyste i łatwe w obsłudze. – W tamtych czasach jeśli rano bez problemu udało się uruchomić samochód na benzynę, można było mówić o szczęściu – tłumaczy Dan Albert, autor książki „Czy już tam jesteśmy? Przeszłość, teraźniejszość i brak kierowcy w amerykańskiej motoryzacji”. – Były hałaśliwe, śmierdzące i niewygodne, podczas gdy samochód elektryczny włączało się jednym przełącznikiem. W tamtym czasie technologie wykorzystujące elektryczność wydawały się zdolne do pokonania każdego wyzwania. – Gdyby spytać ludzi na ulicy, co się ostatnio wydarzyło, powiedzieliby, że pojawiła się elektryczność, magiczna siła – mówi historyk David A. Kirsch, autor książki „Pojazd elektryczny i ciężar historii”. – Zaprzęgliśmy ją do oświetlania, transportu tramwajowego. Rozprzestrzenia się wszędzie, a teraz zabierze nas w podróż. Zalety i wady Morris i Salom sprowadzili Electrobata do Nowego Jorku i opracowali pomysłowy system wymiany akumulatorów w dawnej hali lodowiskowej na Broadwayu, aby utrzymać taksówki w ciągłym ruchu. Pracownicy używali wind i hydrauliki, by wyjmować rozładowane akumulatory ważące 560 kg i zastępować je świeżymi. Cały proces trwał zaledwie trzy minuty. – To było znacznie szybsze niż wymiana zaprzęgu konnego i prawdopodobnie równie szybkie jak dzisiejsze tankowanie – twierdzi Kirsch. Duże przyspieszenie i cicha jazda Electrobata rodziły nieoczekiwane problemy. W maju 1899 r. taksówkarz Jacob German został pierwszym kierowcą samochodu aresztowanym za przekroczenie prędkości. Pędził bowiem wzdłuż Lexington Avenue z prędkością 20 km/godz. Kilka miesięcy później elektryczna taksówka śmiertelnie potrąciła pośrednika w handlu nieruchomościami Henry’ego Blissa, gdy wysiadał z tramwaju na Upper West Side. Pierwsza amerykańska śmiertelna ofiara samochodu nie usłyszała nadjeżdżającego Electrobata. Morris i Salom zdecydowali, że zamiast sprzedawać swe pojazdy, będą je wynajmować, na zasadzie miesięcznego abonamentu lub opłaty za przejazd. Ich usługa taksówkowa zyskała popularność, a flota rozrosła się z kilkunastu wozów w roku 1897 do ponad stu w 1899. Wzlot i upadek Szybki rozwój biznesu Morrisa i Saloma sprawił, że widzieli oni dla swojego samochodu wielką przyszłość. Znaleźli nowych inwestorów, w tym finansistę Williama Whitneya, znanego z sukcesów w elektryfikacji tramwajów miejskich. Pod jego kierownictwem grupa zakupiła wiodącą firmę zajmującą się produkcją akumulatorów, licząc na przejęcie kontroli nad większością rynku pojazdów elektrycznych w kraju. Electric Vehicle Company rozszerzyła swoją działalność taksówkową na inne duże miasta, takie jak Filadelfia, Chicago i Boston, ostatecznie stając się największym producentem samochodów w kraju. Jednak jej szybki rozwój okazał się nie do utrzymania. Działalność poza Nowym Jorkiem była źle zarządzana, a inwestorzy poczuli się oszukani, gdy New York Herald w 1899 r. ujawnił, że Electric Vehicle Company nieuczciwie pozyskała pożyczkę. Ceny akcji firmy spadły, a jej sytuacja finansowa pozostawała bardzo napięta do 1902 r. Upadek przedsiębiorstwa rzucił cień na obiecującą niegdyś przyszłość pojazdów elektrycznych. – Tym, co je zabiło, nie był pomysł, technologia czy model biznesowy – mówi Albert. – Sprawiło to nieuczciwe działanie ludzi stojących za przedsięwzięciem. Zniszczenie znacznej części floty w wyniku katastrofalnego pożaru, a następnie kryzys finansowy 1907 r., który spowodował gwałtowny spadek produkcji samochodów, pogrążył elektryczne taksówki w Nowym Jorku. Popularność na rynku zyskiwały pojazdy benzynowe. W 1907 r. przedsiębiorca Harry Allen wprowadził usługę taksówkową z 65 samochodami spalinowymi sprowadzonymi z Francji. W ciągu roku jego flota urosła do 700 pojazdów. Wydawało się, że Nowy Jork nigdy nie spojrzy wstecz. Dni samochodów elektrycznych były policzone, zwłaszcza po debiucie w 1908 r. przystępnego cenowo benzynowego Forda T. Elektryczne pojazdy przetrwały do lat 20. XX w., ale kolejne amerykańskie stulecie napędzał silnik spalinowy. Jednak samochody elektryczne miały wrócić. W 2022 r. na ulicach Nowego Jorku pojawiło się 25 elektrycznych taksówek. Źródło: archiwum NG
To nie cyberatak odpowiada za blackout w Hiszpanii i Portugalii. Przyczyną jest prawdopodobnie rzadkie zjawisko związane z pogodą
Brak prądu, który sparaliżował w poniedziałek Hiszpanię, Portugalię i część Andory oraz Francji nie był sabotażem ani celowym działaniem – twierdzą operatorzy sieci. Za awarię odpowiada pogoda, a konkretnie wahania temperatury, które doprowadziły do drgań linii przesyłowych.
Spis treści Największy blackout w Europie Czym są „indukowane drgania atmosferyczne”? Pogoda ma ogromny wpływ na linie wysokiego napięcia. Silny wiatr, upały, oblodzenie czy burze mogą powodować fizyczne uszkodzenia przewodów. Wysoka temperatura i nasłonecznienie powodują rozszerzanie się przewodów, a wiatr może wywoływać mechaniczne wibracje. Nagłe zmiany ciśnienia i temperatury mogą również generować fale w powietrzu – i to właśnie one są wstępnie wskazywane jako przyczyna wielkiego blackoutu w Hiszpanii i Portugalii Największy w historii blackout w Europie 28 kwietnia doszło do największego od dekad blackoutu w Europie, który objął całą Hiszpanię, Portugalię, Andorę oraz części południowej Francji. O godzinie 12:33 czasu lokalnego nastąpił nagły spadek częstotliwości w europejskiej sieci energetycznej, co spowodowało automatyczne wyłączenie wielu elektrowni i utratę około 15 GW mocy – czyli około 60% zapotrzebowania Hiszpanii w tym momencie. Blackout sparaliżował transport (koleje, metro, lotniska), łączność (sieci komórkowe, internet) oraz usługi publiczne. W Hiszpanii odnotowano co najmniej siedem zgonów związanych z awarią, m.in. z powodu zatrucia tlenkiem węgla i awarii urządzeń medycznych. W Portugalii wstrzymano ruch pociągów i zamknięto lotnisko w Lizbonie. Czym są „indukowane drgania atmosferyczne”? Według oficjalnego komunikatu portugalskiego dystrybutora energii elektrycznej REN przyczyna awarii była naturalna. „Z powodu ekstremalnych wahań temperatury w Hiszpanii, wystąpiły anomalie oscylacji w liniach wysokiego napięcia (400 kV). To zjawisko znane jako »indukowane drgania atmosferyczne«. Oscylacje te powodowały awarie synchronizacji między systemami elektrycznymi, co prowadziło do kaskady zakłóceń w całej sieci europejskiej” – powiedział BBC przedstawiciel operatora. Zjawisko to polega na powstawaniu fal w powietrzu, których przyczyną są gwałtowne zmiany temperatury lub ciśnienia. Przykładowo, podczas upałów powietrze nad rozgrzaną powierzchnią szybko się nagrzewa i unosi, tworząc różnicę ciśnień z otaczającym chłodniejszym powietrzem. W rezultacie powstają niewidoczne fale, które rozchodzą się w atmosferze i oddziałują na infrastrukturę energetyczną, zwłaszcza na długie kable przesyłowe, które zachowują się niczym żagle i reagują wibracjami. Nie wszyscy eksperci zgadzają się jednak z tą diagnozą. Inne teorie za sytuację winią duży udział odnawialnych źródeł energii w hiszpańskim miksie energetycznym. Zmienność energii słonecznej i wiatrowej może prowadzić do trudności w utrzymaniu stabilności sieci, zwłaszcza przy nagłych zmianach produkcji lub zapotrzebowania. Hiszpańsko-portugalski blackout z pewnością będzie jeszcze długo badany. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Mgła z mikrobłyskawicami źródłem życia na Ziemi? Nowa rewolucyjna teoria
„To nowy sposób myślenia o tym, jak uformowały się podstawowe cegiełki życia” – stwierdził Richard Zare z Uniwersytetu Stanforda. Naukowiec odkrył, że do powstania życia na Ziemi niekoniecznie przyczyniły się pioruny i błyskawice, jak dotychczas sądzono. Wystarczyła wodna mgiełka, np. z wodospadów.
W tym artykule: Na czym polegał eksperyment Millera-Ureya Elektryczność tak, pioruny nie Jak powstało życie: nowe wyjaśnienie Życie wzięło się z wodospadów? Miliardy lat temu na Ziemi obecne już były wszystkie składniki niezbędne do powstania żywych organizmów. Węgiel wchodził w skład cząsteczek metanu, azot – amoniaku, na planecie znajdowała się również woda. Brakowało tylko najważniejszego elementu: cząsteczek organicznych, w których węgiel łączyłby się z azotem. To właśnie z nich składa się życie. Cząsteczki zawierające węgiel i azot są niezbędne do powstania białek, enzymów, DNA i RNA. Najważniejsze pytanie dotyczące początków życia brzmi zatem: w jaki sposób na bardzo młodej Ziemi cząsteczki zawierające węgiel (jak metan) zaczęły łączyć się z cząsteczkami zawierającymi azot (jak amoniak)? Na czym polegał eksperyment Millera-Ureya W 1952 roku Stanley Miller, chemik i biolog, przeprowadził jeden z najsłynniejszych eksperymentów w historii nauki. Polegał on na otworzenia w laboratorium warunków, jakie panowały w atmosferze bardzo młodej Ziemi. Miller, pod kierunkiem noblisty Harolda Ureya, przygotował mieszaninę metanu, amoniaku, wodoru i wody. Kiedy przepuścił przez nią prąd elektryczny, w wyniku reakcji chemicznych powstały aminokwasy. Aminokwasy budują białka i zawierają wiązania węglowo-azotowe. Doświadczenie wykazało, że kluczowym czynnikiem, jakie doprowadził do uformowania się „cegiełek życia”, była elektryczność. Dawno temu miały zapewnić ją pioruny. Test Millera-Ureya (powtórzony z sukcesem w 2007 roku) wsparł hipotezę, że to właśnie wyładowania elektryczne w pierwotnej atmosferze planety doprowadziły do reakcji chemicznych, dzięki którym powstały pierwsze związki organiczne. Elektryczność tak, pioruny nie Teoria ta miała jednak pewną wadę. Otóż do uformowania się aminokwasów na masową skalę potrzeba byłoby bardzo wielu piorunów. Zdaniem niektórych, gdyby tylko one „dostarczały” wyładowań elektrycznych niezbędnych do zajścia reakcji chemicznych, zjawisk tych byłoby zwyczajnie za mało, by ok. 4 mld lat temu mogło powstać życie. Pomysłowe rozwiązanie problemu znalazł właśnie Richard Zare z Uniwersytetu Stanforda. Naukowiec wraz z zespołem wykazał, że elektryczność – kluczowy element eksperymentu Stanleya – wcale nie musiała pochodzić z potężnych wyładowań atmosferycznych. Tylko z wody. A konkretnie: z mgiełki składającej się z rozpylonych kropelek, jaka unosi się np. nad wodospadami. Jak powstało życie: nowe wyjaśnienie Naukowcy kierowani przez Zare’a rozpylali wodę i wpuszczali taką mgiełkę do mieszaniny gazów użytych w eksperymencie Millera. To wystarczyło, by powstały związki chemiczne oparte na węglu i azocie. Nie było potrzebne żadne zewnętrzne źródło energii elektrycznej. Dlaczego? Bo dostarczały jej same krople wody. Większe z nich często były naładowane dodatnio. Mniejsze – ujemnie. Kiedy krople o przeciwnych ładunkach zbliżyły się do siebie na odległość rzędu nanometrów, przeskakiwały między nimi iskry. Zare nazwał je „mikrobłyskawicami", ponieważ ten sam proces odpowiada za gromadzenie i rozładowywanie energii w chmurach w postaci błyskawic. Następnie badacze użyli kamer wysokiej prędkości, aby udokumentować niezauważalne dla nas błyski światła. Jak się okazało, wyładowania uwalniały energię 12 elektronowoltów. To wystarczyło, by zainicjować odpowiednie reakcje chemiczne. Życie wzięło się z wodospadów? – Mikroelektryczne wyładowania między przeciwnie naładowanymi mikrokroplami wody wytwarzają wszystkie cząsteczki organiczne obserwowane wcześniej w eksperymencie Millera-Ureya – powiedział Zare. – Proponujemy, że jest to nowy mechanizm prebiotycznej syntezy cząsteczek, które stanowią budulec życia – dodał. Tym samym warunki dogodne do powstania życia pojawiłyby się wszędzie tam, gdzie masy wody zderzałyby się ze skałami lub ze sobą, tak by powstawała mgiełka. A więc np. przy wodospadach albo kamienistych brzegach, w które uderzałyby fale. Skalne szczeliny stałyby się idealnymi „próbówkami”, gdzie na masową skalę tworzyłyby się aminokwasy. A z nich – bardziej skomplikowane cząsteczki, z których ostatecznie formowałyby się proste mikroorganizmy. Badania zespołu Zare’a zostały opublikowane w czasopiśmie „Science Advances”. Źródła: Science Advances, phys.org, New Scientist Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Elektryfikacja wsi miała służyć nie tylko mieszkańcom. Także propagandzie
Elektryfikacja polskiej wsi trwała prawie 40 lat, a pracowało przy niej 40 tysięcy ludzi. W skwarze, w deszczu, w śniegu. W pierwszej kolejności słupy stawiano tam, gdzie zawiązały się popierane przez władze spółdzielnie produkcyjne.
Spis treści: Za mało pieniędzy i fachowców Wszystko szło zgodnie z planem Polityka faktów dokonanych Elektryfikacja obowiązkowa Do więzienia za kable Nowe inwestycje zabijały stare Skrzydła wiatraka w wielkopolskich Rakoniewicach obracają się na tle nieba. „Wiatraki to pomnik dnia wczorajszego – słychać głos narratora. – W tę sielankę wkracza nagle nowoczesność. Właśnie stawiają pomniki nowej epoki. Słupy linii elektrycznej. Pobliską wieś Bojnowo elektryfikują uczniowie państwowego gimnazjum technicznego z Poznania. Mogą być dumni ze swego zawodu. Dzięki nim światło elektryczne dotarło pod wiejską strzechę. Chwila niepewności – żarówka oświetla wiejską chatę. Nic już nie będzie tak jak było”. To epizod kroniki filmowej z 1946 r. Władze powojennej Polski do serca wzięły sobie leninowskie hasło: komunizm to władza rad i elektryfikacja wsi. Gdy tylko zaprowadziły władzę, zajęły się tym drugim tematem. Za mało pieniędzy i fachowców Pod koniec 1945 r. prąd docierał do 3512 wsi, co stanowiło niecałe 10 proc. ich ogółu w nowych granicach Polski. Najpierw zaczęła się reelektryfikacja wsi, w których instalację uszkodzono podczas wojny – było to częste zwłaszcza na ziemiach zachodnich. Jeśli naprawy były drobne, dokonywano ich spontanicznie. Potem działano w myśl Planu Odbudowy Gospodarczej na lata 1947–1949. Według niego państwo miało pokrywać jedną trzecią kosztów. Przyjęto zasadę, że linie doprowadzające energię do miejscowości budowano z pieniędzy rządowych, natomiast doprowadzenie od słupa do domu i instalacje wewnętrzne leżały w gestii zainteresowanych. Podczas elektryfikacji pomijano tylko takie zagrody, które były w bardzo złym stanie albo znacznie oddalone od zwartej zabudowy. W tym drugim przypadku na ogół umożliwiano dołączenie do sieci, ale za dopłatą. Niestety, proces postępował powoli – z powodu braku materiałów, fachowców, a wreszcie pieniędzy. Starano się więc skłonić ludzi do pracy społecznej. W pierwszej kolejności elektryfikowano wsie, które zadeklarowały więcej prac w czynie społecznym, czyli kopanie dołów, organizowanie transportu itp. Aby skłonić wszystkich Polaków do bezinteresownych poświęceń, tworzono propagandowe filmy. Klip Polskiej Kroniki Filmowej pokazywał, jak w 1949 r. członkowie Związku Młodzieży Polskiej z Ochoty i Związku Akademickiego Młodzieży Polskiej Politechniki Warszawskiej, nie zważając na mróz śnieg i deszcz, przez trzy miesiące budowali trzykilometrową linię elektryczną do mazowieckich wsi Wypędy i Janki. „Nadszedł wielki dzień – ekscytował się komentator. – W domu obywatela Kaczorowskiego student Biernacki wkręca bezpieczniki. Chwila napięcia… Jest! Wieś otrzymała światło. Warszawska młodzież zdała egzamin techniczny i społeczny”. Wszystko szło zgodnie z planem Propaganda podkreślała, że prąd nie tylko zwiększy zdolności produkcyjne wsi, ale i podniesie poziom życia mieszkańców. „Jak za dotknięciem różdżki ciemne chałupy zamieniają się w przytulne wnętrza, w których gości kultura i radość życia” – komentowała oficjalna propaganda elektryfikację wsi Łagów, jedną z 600 zaplanowanych na 1947 r. Wieś Gągolin, jako pięćdziesiątą w powiecie łowickim, przyłączył do sieci energetycznej wiceprezydent Krajowej Rady Narodowej, zastępca Bieruta Stanisław Szwalbe. „Polska wkracza na drogę mechanizacji produkcji rolnej, a pierwszym krokiem do tego jest elektryfikacja” – opowiada lektor PKF, a tłum się cieszy, młockarnia pracuje, zaś kobiety przędą przy elektrycznym świetle. „Wraz z prądem do wsi dociera radio i książka. Jasno oświetlona izba, to nowy świat To także nowy człowiek, zdrowszy i chętniejszy do pracy”. W kronikach jak na dłoni widać propagandowy wymiar elektryfikacji. Chciano poprawić warunki bytowe mieszkańców wsi, by przekonać tę konserwatywną, niechętną „wspólnej” własności i kolektywnemu zarządzaniu warstwę społeczną do nowej władzy. Elektryfikacja oznaczała zaś nie tylko światło, ale i radio, które stanowiło wtedy najsilniejszą tubę propagandy komunistycznej. Propagandziści szczególnie kochali ważne daty i rocznice – na przykład we wsi Korce na Pałukach żarówki rozbłysły 21 grudnia 1950 r., by uczcić urodziny Stalina. A mieszkańcy byli tak zachwyceni energią elektryczną, że (wedle propagandzistów) kobiety zaraz wykupiły w gminnym Szubinie wszystkie żelazka, a mężczyźni – radioodbiorniki. Polityka faktów dokonanych A jednak nie wszyscy gospodarze byli zainteresowani takim postępem. Wszak żyli bez prądu od wieków, więc dlaczego mieliby teraz płacić za coś, czego nie potrzebowali? Bywało więc też i tak, że prąd we wsi był, ale mało kto, a nawet nikt z niego nie korzystał! Tego jednak nie znajdziemy w oficjalnych kronikach, ale w relacjach, wspomnieniach i pamiętnikach. Tak działo się na przykład w wielkopolskich Piotrowicach, gdzie co bogatsi gospodarze utrzymywali nawet własne urządzenia wiatrowe, a do sieci podłączyć się nie chcieli. Entuzjazm studziły też nieprawidłowości, które pojawiły się już na początku wdrażania Planu Odbudowy Gospodarczej. Prowadząc linie energetyczne, nie zważano na zasiewy, uprawy, własność prywatną. Płacono co prawda odszkodowania za zniszczone plony, lecz nie pomyślano, by rekompensować chłopom straty wynikłe z ograniczenia możliwości korzystania z ich gruntów, za miejsca pod słupy, transformatory. Nie pytano nawet właścicieli o zgodę na montaż tych instalacji! To ułatwiało i przyspieszało planowanie oraz wykonanie prac, ale powodowało szereg nadużyć, przekupstwo i łapówkarstwo. Pamiątką po tym okresie pozostały fantazyjnie poprowadzone linie energetyczne, tak by ominąć pola jednych kosztem tych mniej zapobiegliwych. Ta radosna elektryfikacja, zwłaszcza w początkowym okresie, gdy nie przywiązywano wagi do działań o charakterze formalnym, zostawiła ciągnące się latami sądowe spory o ustalenie służebności. Czas pierwszego planu gospodarczego był też okresem, w którym pojawiły się próby fałszowania raportów z wykonania planów, sprawozdań i statystyk. Bywało, że na papierze prąd już doprowadzono, a w rzeczywistości była do tego daleka droga. Kiedy wreszcie się udawało, z okazji symbolicznego zapalenia pierwszej żarówki organizowano huczne fety, na które zapraszano najznaczniejszych oficjeli. To miało zatrzeć złe wrażenie po opóźnieniach i niedoróbkach. Elektryfikacja obowiązkowa Ostatecznie w latach 1945–1949 zelektryfikowano ok. 12,5 tys. wsi, czyli około 27 proc. wszystkich w kraju. Wtedy uznano, że przyszedł czas na działania oparte już nie tylko na planach rządowych, lecz na podstawach prawnych. 28 czerwca 1950 r. sejm uchwalił ustawę o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli. W ustawie, która zbiegła się z początkiem tzw. planu sześcioletniego (1950–1955), oficjalnie zwanego planem „budowy podstaw socjalizmu”, zapisano, że elektryfikacja ma być powszechna, czyli obowiązkowa. Przyłączano więc zagrody bez względu na protesty właścicieli. Zresztą tych z czasem było coraz mniej. Zapewniono doprowadzenie przewodów elektrycznych napięcia użytkowego do budynków mieszkalnych i gospodarczych. Najczęściej oznaczało to 2 punkty świetlne i 1 gniazdo wtykowe w mieszkaniu. Opcjonalnie dodatkowo jeden punkt świetlny na terenie gospodarstwa. Ponadstandardowe gniazdka instalowano tylko na wniosek i za dodatkową opłatą. Założono też zwiększenie nakładów państwowych do 60 proc. kosztów. Odpłatność za przyłączenie do sieci ustalano według przychodów gospodarstw rolnych. W 1951 r. było to od 405 do 5190 zł. Dla porównania – średnia miesięczna płaca wynosiła wtedy 599 zł. Opłatę można było rozłożyć na trzy lata w półrocznych ratach. Jednocześnie na terenach, na których zarządzono powszechną elektryfikację, zobowiązano mieszkańców do świadczeń rzeczowych i osobistych (np. niewykwalifikowanej pracy, zapewnienia zakwaterowania monterom). Szczęśliwie dla rolników – za wynagrodzeniem. Do więzienia za kable Z każdym rokiem wieś coraz bardziej oswajała dobrodziejstwa elektryfikacji, która jednak przebiegała nierównomiernie. Nadal w pierwszej kolejności prąd docierał do miejscowości o zwartej zabudowie, w dalszej – do tzw. kolonii. Tu prowadzenie linii między rozproszonymi budynkami stawało się kłopotliwe i coraz droższe. A jednocześnie coraz bardziej pożądane. Tyle że w PRL-owskiej gospodarce nieustannie czegoś brakowało. Na przykład mieszkańcy wsi Morgi pod Świeciem położyli instalacje własnym sumptem, ale nie udało się jej podpiąć do sieci, bo… brakowało liczników. Niedobory sprzętu i okablowania były na tyle powszechne, że wykonanie planu 6-letniego w dziedzinie elektryfikacji zawisło na włosku. Wówczas w Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (PKPG) zrodziła się idea, by przyspieszyć działania, zastępując drut ocynkowany stalowym, stosując zwykłe żerdzie zamiast wysokich elektrycznych słupów, i nakładając na te żerdzie butelki w miejsce drogich izolatorów. Instalacje te wyglądały jak nieco wyższe pastuchy elektryczne, do dziś widywane na wsiach. Czy to się mogło sprawdzić? Władze uznały, że tak, bo w podobny sposób elektryfikowano po wojnie wieś radziecką. W rezultacie stalowe druty trzeba było szybko wymienić, bo pordzewiały. Dopiero po odkryciu dużych złóż miedzi (1957 r.) sytuacja się nieco poprawiła. Lecz i tak zła jakość przewodów zaowocowała serią pożarów w elektryfikowanych wsiach w województwie bydgoskim. Na dodatek kwitła korupcja. Z jednej strony rolnicy częstokroć szukali „dojść” i protekcji, aby ich wieś znalazła się w planach elektryfikacji i aby trafiły do niej jak najlepsze instalacje. Z drugiej – decydenci brali za to łapówki, a zakłady montujące linie elektryczne nierzadko zdobywały brakujące materiały, wykorzystując znajomości. Nic dziwnego, że w 1958 r. aresztowano całe kierownictwo przedsiębiorstwa elektryfikacyjnego z Bydgoszczy – na ławie oskarżonych zasiadło 25 osób. Zarzucano im nadużycia gospodarcze, łapówkarstwo, malwersacje, oszustwa. Głównego oskarżonego skazano na 8 lat więzienia. Nowe inwestycje zabijały stare Lata 60. przyniosły kolejne inwestycje, ale i zaniedbywanie starych. Z jednej strony powstawały fabryki: przewodów w miejscowości Załom pod Szczecinem, sprzętu z tworzyw sztucznych w Gostyninie, transformatorów w Żychlinie, bezpieczników w Poniatowej (rocznie zużywano wtedy około 25 tys. km gołych przewodów, 150 tys. izolatorów, 2,5 tys. transformatorów). Z drugiej strony wydajność pracy spadała, a raz założoną sieć pozostawiano samą sobie, nie remontowano, nie modernizowano, co powodowało jej szybszą degradację. Lecz postęp był. W 1964 r. we wsiach małopolskich przypadało średnio 4,6 punktu świetlnego na gospodarstwo. Na cztery gospodarstwa były trzy żelazka elektryczne. Kuchenka znajdowała się w co drugim, a radio w dwóch na pięć domostw. Zaledwie co dziesiąta gospodyni miała pralkę. Ciekawe, że największe nasycenie sprzętem AGD odnotowano w małych i średnich gospodarstwach. Tłumaczono to tym, że ich mieszkańcy pracowali również w miastach. Czyli mogli sobie pozwolić na kosztowny zakup, bo mieli dodatkowe zarobki, a przede wszystkim odczuwali potrzebę korzystania z takich samych dóbr cywilizacji, jakie w mieście były już względnie powszechne. Trudniej było natomiast wykorzystać prąd do unowocześnienia gospodarki. Choć silniki elektryczne znalazły się w 93 proc. gospodarstw wiejskich, to jednak torpedowano indywidualny zakup maszyn (takich jak młockarnia, sieczkarnia czy śrutownik), które rolnicy mogliby do tego silnika podłączyć pasem transmisyjnym. W ten sposób władze skłaniały ich do wynajmowania sprzętu z Państwowych Ośrodków Maszynowych (POM) albo z kółek rolniczych. Do 1965 r. zelektryfikowano w zasadzie wszystkie państwowe i spółdzielcze gospodarstwa rolne oraz 74 proc. zagród chłopskich. Jako jedne z ostatnich w 1974 roku prąd otrzymały podkarpacka Dobra i małopolska Ochotnica. W 1980 r. prąd miało 99,7 proc. gospodarstw wiejskich. Jednak nadal istnieją pojedyncze domy bez prądu. Pewna rodzina z Bodzanowa w gminie Głuchołazy na energię z sieci czekała aż do września 2016 roku!
Ryby elektryczne potrafią wytwarzać prąd o wysokim napięciu. Czy są groźne dla ludzi?
Ryby elektryczne wykształciły niezwykłą zdolność. Niektóre gatunki używają jej jako broni, innym służy do orientacji w środowisku. W jaki sposób ryby elektryczne wytwarzają prąd? Które gatunki zalicza się do elektrycznych? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: W jaki sposób ryby elektryczne wytwarzają prąd? Jak powstaje prąd w narządzie elektrycznym? Po co ryby elektryczne wytwarzają napięcie? Które ryby wytwarzają prąd? Czy ryby elektryczne są niebezpieczne dla ludzi? Ryby elektryczne były znane już w starożytności. Dowodzi tego hieroglificzny dokument ze starożytnego Egiptu, w którym opisany został sum elektryczny. W antycznym Rzymie właściwości elektryczne niektórych ryb były wykorzystywane w celach leczniczych. Pierwsze naukowe badania tych niezwykłych zwierząt przypadają na XVIII wiek. W następnym stuleciu prowadzone były już dokładne testy, które dały odpowiedź na wiele pytań, na które wcześniej ludzie nie potrafili odpowiedzieć. W jaki sposób ryby elektryczne wytwarzają prąd? Ryby elektryczne są zdolne do wytworzenia napięcia dzięki wykorzystaniu czynnościowych prądów elektrycznych, powstających w mięśniach, nerwach i innych tkankach. Gatunki mające tę zdolność wykształciły niezależne narządy elektryczne, które składają się ze zmodyfikowanych komórek mięśniowych – elektrocytów. Przekształcona tkanka mięśniowa zatraciła zdolność kurczenia się. Zamiast tego, pod wpływem działania impulsów nerwowych wytwarza energię elektryczną. Jak powstaje prąd w narządzie elektrycznym? Każdy elektrocyt wykazuje gradient potencjału (tzw. potencjał spoczynkowy) w biologicznej błonie komórkowej. Za powstawanie potencjału spoczynkowego odpowiada aktywny transport jonów Na+ i K+. W następstwie ich przeniesienia z jednej strony błony na drugą, powstaje różnica potencjału. W rezultacie napięcie komórkowe ulega zwiększeniu. Pojedynczy elektrocyt wytwarza napięcie ok. 0,15 V. Z ich połączenia powstaje coś w rodzaju naturalnej baterii. Po zsumowaniu wytwarzają napięcie o wartości nawet kilkuset woltów. Po co ryby elektryczne wytwarzają napięcie? Czemu właściwie służy ta niezwykła zdolność? To zależy. Niektóre gatunki wykorzystują napięcie elektryczne do obrony przed drapieżnikami i w trakcie polowania. Prąd skutecznie ogłusza lub nawet uśmierca potencjalną ofiarę. Trzeba jednak podkreślić, że funkcja łowiecko-obronna nie jest jedyną, jaką realizuje narząd elektryczny. Niektóre ryby wykorzystują prąd do elektrolokacji i orientacji w środowisku. Zatem niektóre ryby elektryczne nie tylko wytwarzają prąd, ale potrafią też wykrywać zmiany w polu elektrycznym. Elektrolokacja u ryb Sygnały lokacyjne, które wytwarzają niektóre gatunki, w dużej mierze decydują o przetrwaniu w środowisku, w którym żyją. Do morskich głębin nie dociera światło, więc w takich warunkach nie można polegać na zmyśle wzroku. To samo dotyczy mętnej wody. Właśnie dlatego niektóre ryby posługują się elektrolokacją – żeby rozpoznawać wielkość, kształt i rodzaj obiektów znajdujących się w ich otoczeniu. Gdy w zasięgu wytworzonego pola elektrycznego pojawia się inny organizm, linie pola ulegają zagięciu, bo żywe obiekty wykazują większą przewodność niż otaczające je środowisko. Jeżeli natomiast pole dosięgnie obiektu nieorganicznego, linie odegną się. Za odbieranie i percepcję zmian w zewnętrznym polu elektrycznym odpowiadają narządy nazywane ampułkami Lorenziniego. Znajdują się one na głowie ryby, najczęściej w okolicach otworu gębowego. Wypełnia je substancja przypominająca galaretowaty śluz, która nadaje im właściwości półprzewodnika. Dzięki temu ampułki mogą zmieniać sygnały dochodzące z zewnątrz w impulsy przekazywane do mózgu. Które ryby wytwarzają prąd? Zdolność do wytwarzania prądu elektrycznego mają gatunki zaliczane między innymi do rodzin Gymnotidae, drętwowatych, mrukowatych i Malapteruridae. Rozwiniętą zdolność elektrolokacji mają między innymi niektóre rekiny, płaszczki, drętwowate, piłowate i chimerowate. Poniżej opisujemy kilka rodzin ryb elektrycznych. Narządy elektryczne u drętw Drętwy to ryby chrzęstnoszkieletowe o spłaszczonym, zaokrąglonym ciele w kształcie dysku. U drętw narządy elektryczne mają nerkowaty kształt i są rozmieszczone symetrycznie po obu stronach ciała, między głową a płetwami piersiowymi. Ryba ma około 2 tys. elektrocytów, które razem wytwarzają prąd o napięciu ok. 200 V i natężeniu ok. 30 A. Drętwy wykorzystują swoje narządy elektryczne nie tylko do rażenia, ale także do elektrolokacji i orientacji w środowisku. Narządy elektryczne u strętwy Strętwa, potocznie (a przy tym niesłusznie) nazywana węgorzem elektrycznym, ma wydłużone, cylindryczne ciało bez płetwy grzbietowej i brzusznej. Osiąga do 250 cm długości i masę do 20 kg. Narządy elektryczne są rozmieszczone po bokach, odizolowane warstwą tłuszczu i zajmują ok. 80 proc. ciała ryby. Zależnie od długości danego osobnika, wytwarzają prąd o napięciu od 300 do 750 V i natężeniu poniżej 1 A. Główne narządy elektryczne są wykorzystywane do rażenia ofiar i obrony przed drapieżnikami. Strętwa ma także narząd Sachsa, który jest przeznaczony do elektrolokacji. Narządy elektryczne u suma elektrycznego Sum elektryczny jest zaliczany do rodziny Malapteruridae. Wydłużone, cylindryczne, obłe ciało tej ryby osiąga długość do 120 cm i masę do 25 kg. Sum elektryczny nie ma płetwy grzbietowej. Zastępuje ją dobrze wykształcona, przesunięta daleko w tył płetwa tłuszczowa. Narządy elektryczne są rozmieszczone od głowy do nasady ogona. Najwięcej znajduje się w części brzusznej. Mogą wytworzyć prąd elektryczny o napięciu do 350 V. Narządy elektryczne u mrukowatych Ryby z rodziny mrukowatych mają wydłużone, bocznie spłaszczone ciało. Osiągają do 50 cm długości. Para narządów elektrycznych jest u nich zlokalizowana ma przewężeniu płetwy ogonowej. Wytwarzają niewielkie napięcie, od 2 do 10 V. Emitowane w formie impulsów o częstotliwości od 100 do 300 Hz, służy do elektrolokacji. Czy ryby elektryczne są niebezpieczne dla ludzi? Niektóre ryby elektryczne, zwłaszcza strętwa i drętwy, wytwarzają prąd o napięciu i natężeniu wystarczającym do powalenia, a nawet uśmiercenia człowieka. Należy jednak podkreślić, że czas wyładowania jest na tyle krótki, że najczęściej doprowadza tylko do ogłuszenia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Volvo EX30 stawia na recykling. We wnętrzu rządzą minimalizm i ekrany
Idealne do miasta i przyciągające wzrok. Takimi słowami można śmiało opisać nowe Volvo EX30, najmniejsze auto z tej stajni. Powstało na zupełnie nowej platformie i zyskało bardzo długą listę nowych funkcjonalności.
W tym artykule: Gdzie udało się znaleźć oszczędności? Bateria pozwala na rzadkie postoje na ładowanie Produkcja, a dwutlenek węgla EX30 do miasta sprawdzi się idealnie Kiedy po raz pierwszy ujrzałem Volvo EX30, wiedziałem, że będzie to sprzedażowy hit. Nie pomyliłem się, bowiem najmniejszy SUV od Volvo sprzedaje się wyśmienicie. Ten samochód to wprowadzenie do tańszych elektryków, bo cena jest naprawdę atrakcyjna, a przy tym dostajemy sporo gadżetów. Gdzie udało się znaleźć oszczędności? W Volvo postanowili pójść na całość i nie bawić się w półśrodki. Żeby zaoszczędzić sporą sumę pieniędzy postanowili usunąć głośniki i wszelkie przyciski z drzwi. Teraz jest jeden soundbar z przodu, a guziki do obsługi szyb na środku kokpitu. Ale to nie wszystko. Pewnie zwróciliście uwagę, że nie mówię o przyciskach do ustawienia lusterek. Teraz robi się to z poziomu ogromnego ekranu centralnego. Czy ta funkcja jest intuicyjna? Sami sobie możecie odpowiedzieć na to pytanie, ale powiem tylko jedno. Podczas jazdy ewentualna zmiana pozycji lusterek jest wyjątkowo wymagająca. Materiały wykorzystane do stworzenia wnętrza pochodzą z recyklingu. Do wyboru są 4-warianty i każdy z nich ma swój unikalny charakter. Tworzywo na desce rozdzielczej pochodzi z odpadów plastikowych ram okiennych PCV i rolet. Trzeba przyznać, że Volvo naprawdę się postarało, by nie nie wykorzystywać zasobów planety. To wszystko pozwala na zakup EX30 już od 176 990 złotych. Jak na samochód elektryczny z dużą baterią (o tym zaraz) i wieloma systemami bezpieczeństwa, cena jest naprawdę atrakcyjna. Warto dodać, że nadal można ubiegać się o dopłatę do zakupu auta elektrycznego. Skoda Enyaq Coupé RS. Samochód, który zastąpi Ci spalinówkę Jeżeli myślę o samochodzie, który pod wieloma względami mi zaimponował, to bez wątpienia przychodzi mi do głowy Skoda Enyaq w wersji RS. To elektryk, który świetnie zastąpi auto spalinow... Bateria pozwala na rzadkie postoje na ładowanie Odbierając EX30 z parkingu komputer pokazywał mi zasięg na poziomie 471 kilometrów. To dość optymistyczna prognoza, choć producent deklaruje nie wiele większy zasięg. W tej wersji na pokładzie mamy jeden silnik o mocy 272 KM, ale za to większe ogniwo o pojemności 69 kWh. Co ciekawe, bateria zawiera w sobie mangan. Pierwszą setkę na dużym ekranie centralnym zobaczymy już po 5,7 s. Dobrze zrobiony system zarządzania energią pozwoli na zejście do około 16 kWh/100 kilometrów, co jest naprawdę świetnym wynikiem. Taki rezultat jest możliwy również dzięki systemowi One Pedal Drive, który automatycznie decyduje, kiedy i jak mocno hamować. Po kilku dniach jazd, mogę śmiało powiedzieć, że na pełnej baterii spokojnie można przejechać ponad 400 kilometrów, ale osiągnięcie wyniku deklarowanego przez producenta, jest zadaniem ciężkim. Produkcja, a dwutlenek węgla Nie od dziś wiemy, że Volvo chce być jak najbardziej ekologiczne. W środku mnóstwo materiałów z recyklingu. A co z kwestiami produkcji i generowanym przy tym dwutlenkiem węgla? Tutaj Volvo również się chce czymś pochwalić. Z danych wynika, że wyprodukowanie jednego egzemplarza EX30 generuje 18 ton dwutlenku węgla, a w ciągu całego cyklu życia (200 000 km), przy europejskim miksie energetycznym, będzie to dodatkowe 12 ton. Dla porównania w przypadku spalinowego XC40 jest to 59 ton CO2, czyli blisko dwa razy więcej. EX30 do miasta sprawdzi się idealnie Kilka dni włóczenia się po mieście i załatwiania spraw utwierdziło mnie w przekonaniu, że EX30 to samochód idealny do miasta. Jest kompaktowy, zwinny i bardzo łatwo się nim parkuje. I chyba takie było założenie tego auta od samego początku. Układ kierowniczy działa bardzo lekko, co w jeździe po mieście jest bardzo pożądane. Zawieszenie dobrze radzi sobie z nierównościami i przy tym cicho pracuje. Co do jakości wykończenia, to też nie można się do niczego przyczepić. Trzeba po prostu przyzwyczaić się wykorzystanych we wnętrzu materiałów. Z resztą, dane mówią same za siebie. EX30 to prawdziwy sukces sprzedażowy. Już po samej Warszawie jeździ ich bardzo dużo. W zasadzie nawet mnie to nie dziwi. W czasach, gdy ceny elektryków są bardzo wysokie, Volvo stworzyło samochód, który możemy mieć już za 169 tysięcy złotych. Warto pamiętać o dopłatach, które jeszcze bardziej obniżą cenę samochodu. Nasz ekspert Piotr Kolasa Pasjonat motoryzacji, podróży i piłki nożnej. W redakcji National-Geographic.pl odpowiada za media społecznościowe i nowe technologie.
Ludzkość już nie nadąża za rozwojem technologicznym? BMW zmieniło sposób korzystania z samochodu
Technologia to zdecydowanie najszybciej rozwijająca się część naszego życia. Ten proces nie omija również motoryzacji, która w ostatnich latach zmieniła się diametralnie. BMW te zmiany postanowiło wznieść na kolejny poziom i całkowicie zmieniło sposób korzystania z kluczowego elementu samochodu.
W tym artykule: BMW zmienia postrzeganie kluczyków do samochodu Jak działa wirtualny kluczyk? Sprawdziłem to na własnej skórze i byłem zachwycony BMW X2 M35i – najlepsze na koniec Dużo się mówi o elektromobilności i o tym, jak kraje nie są na to gotowe. Polska oczywiście jest jednym z nich, ale dziś nie o tym. Rozwój technologii to nie tylko większe baterie czy szybsze ładowanie. To również wiele udogodnień, które mają sprawić, że kierowca nie będzie musiał się wysilać podczas jazdy. BMW zmienia postrzeganie kluczyków do samochodu Zmiany dotknęły nawet i te sferę. Klucz do samochodu był od zawsze jego nieodłączną częścią. Bez niego nie bylibyśmy w stanie odpalić naszego pojazdu lub się w ogóle do niego dostać. W BMW stwierdzili, że noszenie kluczyków to już przestarzałe rozwiązanie i postanowili to zmienić. Tak właśnie narodził się wirtualny kluczyk, który możemy mieć w swoim telefonie lub zegarku. Te urządzenia zazwyczaj mamy zawsze przy sobie, więc nie ma obawy o zapomnienie kluczy do samochodu. Naddźwiękowy samolot pasażerski przechodzi kluczowe testy. Czy wrócimy do ultraszybkich podróży lotniczych? W marcu 2024 roku po raz pierwszy wzbił się w niebo samolot demonstracyjny XB-1, który może stać się nowym cywilnym samolotem naddźwiękowym. Firma Boom Supersonic zapowiada, że w tym roku ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naddzwiekowy-samolot-pasazerski-przechodzi-kluczowe-testy-czy-wrocimy-do-ultraszybkich-podrozy-lotniczych-fot-boom-supersonic-2e64a7c.jpg" width="938" height="528" alt="Naddźwiękowy samolot pasażerski przechodzi kluczowe testy. Czy wrócimy do ultraszybkich podróży lotniczych? (fot. Boom Supersonic)" title="Naddźwiękowy samolot pasażerski przechodzi kluczowe testy. Czy wrócimy do ultraszybkich podróży lotniczych? (fot. Boom Supersonic)" /> Jak działa wirtualny kluczyk? W zasadzie jest to bardzo proste. Wystarczy aplikacja mobilna. Nie trzeba nawet wyciągać smartfona z kieszeni, ponieważ samochód sam rozpoznaje konkretne urządzenie. To jednak nie koniec bajerów, które oferuje nam BMW. Ten wirtualny kluczyk możemy nawet udostępnić rodzinie czy znajomym. To rozwiązanie jest akurat świetne, ponieważ nie zawsze logistycznie możemy przekazać kluczyk danej osobie. Teraz wystarczy wysłać wiadomość SMS i gotowe. Sprawdziłem to na własnej skórze i byłem zachwycony Jakiś czas temu będąc w Słowenii mogłem sam to rozwiązanie przetestować. Elektryczne BMW iX2 to najnowsze dzieło producenta, więc to była idealna okazja. Pobranie aplikacji i zalogowanie zajęło może maksymalnie 2 minuty. Potem już nie musiałem się martwić czy mam przy sobie kluczyki. Chcąc sprawdzić pełną funkcjonalność tego rozwiązania otwierałem samochód nawet zegarkiem. Zamykanie? Bułka z masłem. Wystarczy oddalić się od samochodu i zamknie się on automatycznie. Jednak największą zaletą wirtualnego kluczyka jest możliwość personalizacji. W samochodzie można sobie skonfigurować kilka profili pod konkretne osoby i przypisać je potem do danego kluczyka. Samochód automatycznie wyczyta, który telefon otworzył auto i dopasuje ustawienia specjalnie dla Ciebie. Ustawienie fotela, oświetlenie czy nawet temperaturę w panelu klimatyzacji. BMW X2 M35i – najlepsze na koniec Nie pojechałem jednak do Słowenii tylko po to, by sprawdzić jak działa otwieranie samochodu telefonem. W moje ręce wpadła sportowa wersja nowej generacji BMW X2. Zmieniło się wiele. Zaczynajac od designu, który jest bardziej charakterny przez wnętrze, które wskoczyło na zupełnie nowy poziom nowoczesności i obsługi. Silnik o pojemności dwóch litrów generował bardzo żwawe 300KM i 400Nm. W połączeniu z 7-stopniową skrzynią biegów sprint do setki zajmował nieco ponad 5 sekund. Słoweńskie serpentyny górskie pozwalały na uwolnienie pełni charakteru tego samochodu. Prowadził się bardzo pewnie, a dzięki napędowi na cztery koła, nie było mowy o poślizgach, nawet na mokrej i zimnej nawierzchni. BMW przyzwyczaiło nas do robienia wyśmienitych samochodów. Nie inaczej jest w tym przypadku, a jazda po malowniczej Słowenii tylko to potwierdziła. W gamie jest również odmiana elektryczna. Niech was to nie zgubi. Emocji za kółkiem jest momentami więcej niż w spalinowej wersji X2. Poprzednia generacja okazała się być sukcesem. Połączenie odważnego designu ze świetnymi właściwościami jezdnymi zupełnie nowej generacji to bardzo dobry prognostyk na powtórzenie tego wyczynu.
Skoda Enyaq Coupé RS. Samochód, który zastąpi Ci spalinówkę
Jeżeli myślę o samochodzie, który pod wieloma względami mi zaimponował, to bez wątpienia przychodzi mi do głowy Skoda Enyaq w wersji RS. To elektryk, który świetnie zastąpi auto spalinowe w rodzinie i jednocześnie dostarczy przyjemną dawkę emocji dla kierowcy.
W tym artykule: Jest duży, ale tego nie czuć Na ładowarkach nie spędzisz dużo czasu A co z osiągami? Czy ma jakieś minusy? Podsumowanie Rozwój elektromobilności zwolnił? Nic bardziej mylnego. Marki ciągle wyprzedzają się pod względem wypuszczania kolejnych modeli z napędem elektrycznym Skoda nie ustępuje i na tym polu. Enyaq rozkochuje w sobie coraz więcej kierowców i w sumie nie ma się co dziwić. Jest duży, ale tego nie czuć Skoda Enyaq w wersji Coupé to duży samochód i nic tego nie ukryje. Prawie 5 metrów długości i 2,7 m szerokości robi swoje, ale dzięki temu we wnętrzu panuje ogromna przestrzeń, która w podróży jest na wagę złota. Mimo wszystko Enyaqiem się bardzo łatwo jeździ w mieście i nawet parkowanie w wąskich ulicach nie jest bardzo problematyczne. To po części również zasługa kamer 360, których jakość jest naprawdę dobra. Podczas długiej jazdy ta ogromna przestrzeń spisuje się świetnie. Każdy pasażer będzie siedział komfortowo, bo miejsca na nogi jest naprawdę sporo. Bagażnik pozwoli na spakowanie całej rodziny i to na kilka dni. Jako samochód rodzinny to Enyaq jest wręcz idealny, nawet wersja coupé ze ściętym dachem. Test długodystansowy: Porsche Taycan Cross Turismo [Test Travelera] W mieście aut elektrycznych jest coraz więcej, ale w momencie wyjechania na autostradę liczba zielonych tablic rejestracyjnych mocno spada. Dzieje się tak, ponieważ nie wszystkimi autami elekt... Na ładowarkach nie spędzisz dużo czasu Największym zarzutem do elektryków jest oczywiście zasięg. Skoda postanowiła zniwelować te komentarze do minimum i na pokładzie testowanego egzemplarza zamontowano baterie o pojemności 77 kWh. Taka wartość pozwala na przejechanie, oczywiście według producenta, 511 kilometrów. Trzeba przyznać, że wynik wręcz wybitny. A jak było w praktyce? Zdecydowanie lepiej niż możecie sobie wyobrazić. Na pełnych akumulatorach byłem w stanie przejechać około 350 kilometrów, a warunki nie były idealne. Temperatury były niskie, więc przez cały czas działało ogrzewanie, które zabiera dość sporo energii. Mimo wszystko ja byłem zadowolony, bo nie musiałem stać ciągle przy ładowarkach. A co z osiągami? W Enyaqu z literkami RS można lekko wyczuć sportowy charakter. Świadczą o tym przeszycia na desce rozdzielczej i kubełkowe fotele. Do dyspozycji jest 299 koni, które pozwalają na sprint do setki w 6,5 s. Jak na takie rozmiary, to wynik jest zadowalający, choć nie ukrywam, że liczyłem na trochę większą dawkę emocji. Zawieszenie jest zestrojone bardzo fajnie, ponieważ nie jest za miękko, ale jednocześnie Enyaq RS nie buja się na zakrętach, co pozwala na pokonywanie ich ze zdecydowanie większą prękością. Enayq RS Coupé prowadzi się pewnie. Układ kierowniczy jest wystarczająco precyzyjny, bo nie oszukujmy się, nikt tym samochodem na torze jeździć nie będzie. Do jazdy po mieście i moc i prowadzenie w zupełności wystarczą. W trybie comfort, kierownica działa bardzo lekko, jednak już po ustawieniu auta w tryb sportowy, dostajemy więcej charakteru. Reakcja na gaz jest zdecydowanie mocniejsza i szybsza, a układ kierowniczy stawia odczuwalny opór. Warto też zwrócić uwagę na zużycie energii. Podczas spokojnej jazdy po mieście udawało mi się zejść do 16 kWh/100 kilometrów. Czy ma jakieś minusy? Pośród mnóstwa zalet tego samochodu nie obyło się bez minusów. A w zasadzie to minusa, bo mówię tu o systemie multimedialnym, którego działanie jeszcze jest do dopracowania. Głównie chodzi o płynność działania. Nie raz trzeba dłużej czekać, aż dana funkcja się uruchomi. Na szczęście w Skodzie wiedzą, że wciąż są kierowcy, którzy wolą fizyczne przyciski, więc zostawili najważniejsze funkcje właśnie w ten sposób. Malutki minusik jeszcze dopiszę, do bardzo małego ekraniku za kierownicą. W porównaniu do 13 calowego w części centralnej, ten mniejszy wygląda po prostu średnio. Podsumowanie Skoda Enyaq RS w wersji coupé to świetne auto. Podoba mi się pod względem designu i właściwości jezdnych. W połączeniu z akceptowalnym zużyciem energii śmiało może zastąpić samochód spalinowy w rodzinie. Przez kilka dni zrobiłem nim około 500 kilometrów i każdy z tych kilometrów to była czysta przyjemność. Przy jeszcze lepiej rozwiniętej infrastrukturze trasy Enyaqiem to będzie jeszcze totalna frajda. Jest wygodny i świetnie wyciszony, a dodatkowo ma mnóstwo przestrzeni, o której tyle wspominałem. Uwierzcie mi, możliwość rozłożenia sobie fotela i odpalenie filmu na laptopie podczas ładowania to piękna sprawa. Nasz ekspert Piotr Kolasa Pasjonat motoryzacji, podróży i piłki nożnej. W redakcji National-Geographic.pl odpowiada za media społecznościowe i nowe technologie.
Zapora Hoovera to 6 milionów ton betonu. Poznaj historię tamy okrzykniętej ósmym cudem świata
W swoim czasie była największą tamą, największą elektrownią wodną i największą konstrukcją betonową na świecie. W ciągu roku generuje energię zaspokajającą potrzeby około dwóch milionów gospodarstw domowych. Nie ulega wątpliwości, że zapora Hoovera to jedna z najbardziej spektakularnych budowli hydrotechnicznych, jaką kiedykolwiek wzniesiono. Nic dziwnego, że okrzyknięto ją ósmym cudem świata. Gdzie i w jakim celu wzniesiono tę niesamowitą budowlę? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie znajduje się zapora Hoovera? Ile lat trwały prace nad tamą Hoovera? Budowa zapory W jakim celu powstała zapora Hoovera? Zwiedzanie zapory Hoovera Obecnie zapora Hoovera jest 38. największą elektrownią wodną na świecie, ale w swoim czasie nie miała sobie równych. Betonowy kolos mierzy 224,1 m wysokości, 379,2 m długości, 200 m szerokości u podstawy i 15 m u szczytu. Mimo że już w 1945 roku straciła tytuł największej tamy i elektrowni wodnej na rzecz zapory Grand Coulee, to do dziś robi niesamowite wrażenie i rokrocznie przyciąga ok. 1 mln turystów, chcących na własne oczy przekonać się o jej ogromie. Gdzie znajduje się zapora Hoovera? Betonową zaporę wodną typu grawitacyjno-łukowego wzniesiono w Czarnym Kanionie, na pograniczu stanów Arizona i Nevada. Powstała na rzece Kolorado, piątej najdłuższej w Stanach Zjednoczonych, w odległości 56 km od Las Vegas. W latach 30. XX wieku miejsce to było odizolowane od jakiejkolwiek infrastruktury. Żeby móc transportować materiały budowlane i ludzi, trzeba było wybudować 50-kilometrową linię kolejową i wznieść osadę, która zapewni robotnikom odpowiednie warunki bytowe. Nie od razu, bo początkowo budowniczowie koczowali w namiotach, bez jakiegokolwiek zaplecza sanitarnego i socjalnego. Rząd ugiął się dopiero po fali protestów. Ile lat trwały prace nad tamą Hoovera? Rzeka Kolorado rzeźbiła Czarny Kanion przez miliony lat. Człowiek potrzebował zaledwie pięciu, by zapanować nad wcześniej nieokiełznanym żywiołem i postawić w samym środku doliny ogromną konstrukcję z betonu. 21 grudnia 1928 roku prezydent Calvin Coolidge podpisał umowę, na mocy której rząd federalny miał sfinansować budowę. Inwestycja rozpoczęła się w 1931 roku. Pierwszy etap przewidywał tymczasowe odwodnienie rzeki. Kolorado z obu stron jest ograniczana przez ściany kanionu, więc puszczenie jej biegu alternatywnym korytem nie było możliwe. Żeby rozpocząć budowę, inżynierowie musieli opracować system tuneli odwadniających. Cztery korytarze, mierzące ok. 1200 metrów długości i 17 metrów średnicy, drążono w litej skale, w tempie ok. 14 metrów na dobę. Było to niesamowicie wymagające zadanie, nie tylko pod względem inżynieryjnym. Robotnicy pracowali na wielopoziomowym pojeździe, zaopatrzonym w kilkanaście świdrów. W tunelach nie istniał system wentylacji, więc wielu ludzi zmarło w wyniku zatrucia spalinami. Nie można też przemilczeć faktu, że nie stosowano wówczas niemal żadnych zabezpieczeń. Tylko nieliczni robotnicy chronili głowę kaskiem. Zaowocowało to niezwykle ponurą statystyką – w pracach nad zaporą miało zginąć 112 osób, choć nieoficjalnie mówi się, że są to zaniżone dane. 13 listopada 1932 roku tunele były gotowe. W celu dodatkowego zabezpieczenia miejsca budowy przed zalaniem, wybudowano dwie tymczasowe tamy, poniżej i powyżej miejsca, w którym miała stanąć ta właściwa. Budowa zapory Kolejny etap przewidywał przygotowanie podłoża. Tama nie mogła stanąć na niestabilnym dnie koryta rzecznego. Żeby odsłonić litą skałę, trzeba było usunąć ok. milion metrów sześciennych luźnego materiału. Odpowiedniego przygotowania wymagały też ściany kanionu, do których miała przylegać zapora. Nie obyło się bez usunięcia zerodowanych warstw kamienia. 6 czerwca 1933 roku, wyprzedzając plan o półtora roku, zaczęto wylewać beton. Nie mogło być mowy o odlaniu jednego wielkiego segmentu. Obliczono, że w takiej sytuacji czas niezbędny na wyschnięcie i związanie kompozytu przekroczyłby 120 lat. Zaporę odlewano fragmentami, dzieląc przygotowane dno kanionu na segmenty o powierzchni 15 metrów kwadratowych i wysokości 150 centymetrów. W celu przyspieszenia procesu schnięcia wykonano instalację chłodzącą, składającą się z rur, którymi płynęła woda. Zapora była gotowa w 1936 roku. Gdy rzeka Kolorado została zatamowana, rozpoczęło się napełnianie jeziora Mead. Proces ten trwał około 6 lat, a w tym czasie rzeka praktycznie przestała płynąć w swoim dolnym biegu. W jakim celu powstała zapora Hoovera? Do budowy zapory zużyto 6 milionów ton betonu. To wystarczająca ilość, by pokryć drogę wiodącą z Nowego Jorku do Los Angeles. Jezioro Mead, które powstało w wyniku spiętrzenia wód Kolorado, zajmuje 620 kilometrów kwadratowych i mieści ponad 35 miliardów metrów sześciennych wody. Taka ilość wystarczy, by zalać całą Polskę dziesięciocentymetrową warstwą. W elektrowniach wodnych zapory znajduje się 17 generatorów, których łączna moc wynosi 2 GW. Te są w stanie zasilić ok. 2 mln gospodarstw domowych. Czemu miała służyć ta śmiała inwestycja? Imponująca zapora Hoovera, która w latach 30. XX wieku była stawiana za wzorcowe rozwiązanie konstrukcyjne, w założeniu miała spełniać trzy funkcje. Po pierwsze, służyła opanowaniu nieokiełznanej rzeki Kolorado i zapobieganiu powodziom. Po drugie, miała gromadzić wodę do nawadniania wielkich pól uprawnych i zaopatrzenia rozwijających się miast, jak Las Vegas i Los Angeles. Po trzecie, miała wytwarzać czystą i niezawodną energię dla południowo-zachodnich obszarów USA. Zapora Hoovera, wielki sukces budownictwa wodnego, umożliwiła niespotykany wcześniej wzrost zatrudnienia. Inwestycja, która w latach 30. XX wieku wymagała nakładu 49 milionów dolarów, była finansowana z budżetu federalnego. Choć koncepcja wzniesienia wielkiej tamy narodziła się wiele lat wcześniej, a budowę zatwierdzono jeszcze przed nastaniem Czarnego Czwartku, to należy podkreślić, że to właśnie tama nazwana na cześć 31. prezydenta stała się jednym z kluczowych narzędzi amerykańskiego rządu w walce z wielkim kryzysem gospodarczym. 24 października 1929 roku nastąpił krach na nowojorskiej giełdzie. Gospodarka Stanów Zjednoczonych zaczęła podupadać. Rząd przyjął wówczas politykę Nowego Ładu. Strategia przewidywała szeroko zakrojone zaangażowanie władz centralnych w gospodarkę. Państwo miało nie tylko wspierać sferę socjalną, ale także partycypować w wielkich inwestycjach i w ten sposób tworzyć nowe miejsca pracy. Jedną z nich była budowa zapory na rzece Kolorado. Zwiedzanie zapory Hoovera Zapora Hoovera była pierwszym tak imponującym obiektem budownictwa wodnego, który imponuje nawet dziś. Trudno wyobrazić sobie, jak wielkie wrażenie musiała robić w latach 30. XX wieku. Można jednak spróbować, bo obiekt jest udostępniony dla zwiedzających. 30 najwspanialszych parków narodowych świata Naturalnie najpiękniejsze parki narodowe ze wszystkich kontynentów. Przed wjazdem na zaporę, warto udać się na wybudowany w 2010 roku Hoover Dam Bypass – jeden z najbardziej malowniczych mostów na świecie. Obiekt jest zlokalizowany w odległości ok. pół kilometra (na południe) od tamy. Powstał, by odciążyć ruch samochodowy na drodze biegnącej przez zaporę, która nie radziła sobie ze współczesnym natężeniem i stanowiła „wąskie gardło” na U.S. Route 93. Z parkingu należy udać się do głównego wejścia. Po drodze można zobaczyć żelbetowe kotwy stabilizujące skały i grunt. Dalej znajduje się położony na wysokości 270 metrów punkt widokowy na zaporę i jezioro Mead. Docierając do zapory, samochód należy zaparkować na jednym z przeznaczonych do tego miejsc. Osoby zastawiające pojazd na chodniku narażają się na wysoki mandat. Na szczęście parkingów (płatnych i bezpłatnych) nie brakuje. Te znajdują się zarówno po stronie Arizony, jak i Nevady. Zaporę można zwiedzić bezpłatnie, ale są dostępne także płatne opcje. W wariancie darmowym można przespacerować się szczytem tamy, zobaczyć fantastyczną panoramę Czarnego Kanionu i jeziora Mead, wieże regulujące dopływ wody do turbin i kanały przelewowe (które chronią tamę przed nadmiernym naporem wody). Na szczycie betonowej konstrukcji znajduje się dostępne za opłatą centrum dla zwiedzających. Tam turyści poznają historię budowy tamy i mogą wejść na taras obserwacyjny. Dostępne są też wycieczki z przewodnikiem, które poza wejściem do centrum oferują między innymi spacer historycznymi tunelami konstrukcji. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nikola Tesla – ciekawostki o ekscentrycznym wizjonerze. Co się stało z jego genialnymi wynalazkami?
Geniusz i wizjoner, ale także ekscentryk. Dziś uważany za największego wynalazcę w historii, w swoim czasie pozostawał w cieniu Thomasa Edisona, a konflikt z Amerykaninem kładł się cieniem na jego karierze. Mowa o Nikoli Tesli – autorze niemal trzystu patentów, na których zbudowano współczesny świat. Jak żył Nikola Tesla? Ciekawostki o genialnym wynalazcy wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Pochodzenie Nikoli Tesli Wykształcenie Tesli Studia Tesli Konflikt Tesli i Edisona Nikola Tesla – życie prywatne Nikola Tesla i jego stosunek do eugeniki Nikola Tesla a współczesne smartfony Przełom XIX i XX wiek to niezwykle ważny okres w historii świata. To właśnie wtedy powstała technologia, która stała się podstawą innowacji XXI wieku, bez których większość z nas nie wyobraża sobie życia. Genialnych wynalazców, którzy żyli i tworzyli w tym okresie, można wymieniać i wymieniać, ale na szczycie każdego takiego zestawienia i tak zawsze pojawia się jedno nazwisko – Nikola Tesla. Wynalazki genialnego inżyniera wyprzedziły swoją epokę i stały się podwalinami współczesnego świata. Pochodzenie Nikoli Tesli Nikola Tesla urodził się 10 lipca 1856 roku, w niewielkiej wsi Smiljan w Cesarstwie Austro-Węgierskim (obecnie Chorwacja). Ojciec przyszłego geniusza, Milutin Tesla, był prawosławnym duchownym. Matka zajmowała się domem, ale jak twierdził sam Tesla, to właśnie po niej odziedziczył zdolności inżynierskie. Georgina Mandić nie była wykształconą osobą. Mimo to miała wykazywać niebywałą biegłość w naprawianiu wszelkich urządzeń mechanicznych. Podobno w nocy, gdy przyszedł na świat Nikola, szalała burza z piorunami, jakiej Smiljan jeszcze nie widział. Zalękniona akuszerka miała stwierdzić, że Tesla „będzie dzieckiem burzy”. Nie zgodziła się z tym matka przyszłego geniusza, która miała określić go mianem „dziecka światła”. Wykształcenie Tesli Można powiedzieć, że Tesla zainteresował się elektrycznością w sposób przypadkowy. Gdy głaskał kota, zauważył, że sierść zwierzęcia ulega naelektryzowaniu. Zapragnął wówczas poznać mechanizmy rządzące tym zjawiskiem. Jan Szczepanik – kim był „polski Edison” i co wynalazł? Jan Szczepanik nieprzypadkowo był nazywany „polskim Edisonem”, bowiem lista wynalazków i patentów zapomnianego geniusza zawiera setki pozycji. Nic więc dziwnego, że jego osiągnięciami za... Milutin Tesla pragnął, żeby syn podszedł w jego ślady i wstąpił do seminarium duchownego. Młody chłopak miał na siebie inny pomysł, ale jego ojciec był nieugięty. Zmienił jednak swoją decyzję, a zadecydowały o tym dwa czynniki: opinia gimnazjalnych nauczycieli, którzy dostrzegli niezwykłe zdolności matematyczne i techniczne, jakie przejawiał młody Tesla, a także... epidemia cholery. Czternastoletni Nikola był bliski śmierci. Zrozpaczony ojciec miał wówczas obiecać (sobie i jemu), że jeżeli wyzdrowieje, zgodzi się na wybór dowolnej szkoły. Nikola odzyskał zdrowie, a Milutin dotrzymał danego słowa i zgodził się, aby jego syn rozpoczął naukę na Cesarsko-Królewskim Uniwersytecie Technicznym w Grazu. Studia Tesli Już w gimnazjum Tesla wyróżniał się w przedmiotach ścisłych. Potrafił nawet liczyć równania różniczkowe w pamięci. Dzięki swojemu intelektowi i ogromnemu zapałowi, czteroletni program nauczania zdołał ukończyć w trzy lata. Na studiach szło mu tak samo dobrze. Zaliczał egzamin za egzaminem, a uczelnia skierowała do jego ojca pisemne gratulacje. Pojawiły się jednak pewne problemy. Nikola fascynował się nie tylko matematyką i fizyką, ale także hazardem. Problem z uzależnieniem od gier narastał. Tesla nie zaliczył trzeciego roku i musiał odejść z politechniki. Mimo tego niepowodzenia, postanowił dokończyć studia. Wyjechał do Pragi, by rozpocząć naukę na tamtejszym uniwersytecie. Jednak na miejscu okazało się, że jest już za późno, by zapisać się na zajęcia. Postanowił więc udać się do Budapesztu. Tam dzięki rekomendacji profesora elektrotechniki z Grazu otrzymał pracę w urzędzie telegraficznym. Najprawdopodobniej to właśnie tam Tesla opracował koncepcję silnika na prąd zmienny. Szybko wyrobił sobie opinię genialnego inżyniera, więc gdy jego pracodawca popadł w tarapaty, nie miał dużego problemu ze znalezieniem nowego zatrudnienia. Po sprzedaży placówki, błyskotliwy Nikola rozpoczął pracę w paryskim oddziale Continental Edison Company. Konflikt Tesli i Edisona Tesla wyróżniał się na tle pozostałych inżynierów. Wiedza i umiejętności otworzyły mu drzwi do dalszej kariery. Otrzymał list polecający, z którym wyruszył do Nowego Jorku. Miał spotkać się z samym właścicielem przedsiębiorstwa, w którym pracował – Thomasem Edisonem. Jak został wynaleziony kinematograf i kim byli pionierzy kinematografii? X muza, dziś jest jedną z najważniejszych dziedzin sztuki. Gdyby nie przełomowy wynalazek z XIX wieku, losy tej dziedziny mogłyby potoczyć się zupełnie innymi torami. Obecnie kino i film to... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kinematograf-jak-zostal-wynaleziony-i-kim-byli-pionierzy-kinematografii-fot-victorgrigas-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-2d1e23e.jpg" width="938" height="625" alt="Kinematograf – jak został wynaleziony i kim byli pionierzy kinematografii? (fot. Victorgrigas, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Kinematograf – jak został wynaleziony i kim byli pionierzy kinematografii? (fot. Victorgrigas, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> Sławny geniusz elektryfikacji dostrzegł ogromny potencjał swojego pracownika. Zlecił mu zadanie, które w pierwszej chwili wydawało się niemożliwe do zrealizowania. Tesla miał o 50 proc. poprawić wydajność elektrowni, należącej do zakładów Edisona. W przypadku powodzenia, pracodawca miał wypłacić mu niewiarygodną jak na tamte czasy gratyfikację w kwocie 50 tysięcy dolarów. Tesla udowodnił, że to, co wydaje się być trudniejsze od najcięższej z dwunastu prac Heraklesa, dla niego jest „bułką z masłem”. Stwierdził, że założoną poprawę wydajności można uzyskać, przechodząc z prądu stałego na prąd zmienny. Edison nie zaaprobował jednak tego rozwiązania i odmówił Nikoli wypłaty obiecanej premii. Rozczarowany Tesla zwolnił się z przedsiębiorstwa. Po zakończeniu pracy dla Edisona musiał imać się różnych zajęć, żeby związać koniec z końcem. Genialny inżynier pracował fizycznie. Jednak niebawem miał rozwinąć skrzydła jako właściciel przedsiębiorstwa konkurencyjnego dla firmy swojego byłego pracodawcy. Wraz z Charlesem Peckiem i Alfredem Brownem założył Tesla Electric Company. Opracował wówczas między innymi podstawy generowania i przesyłu prądu zmiennego oraz silnik indukcyjny. Gdy zawarł umowę licencyjną z George‛em Westinghousem, zyskał fundusze na dalszą pracę. Z czasem pojawiły się jednak problemy z finansowaniem działalności przedsiębiorstwa. Do tego doszły problemy zdrowotne i batalia sądowa z Guglielmo Marconim o pierwszeństwo w wynalezieniu radia. W rezultacie czas prosperity Tesli trwał zaledwie kilka lat. Nikola Tesla – życie prywatne Nikola Tesla nigdy nie ożenił się i nie założył rodziny. Jak sam twierdził, nie mógł sobie na to pozwolić, bo „oddając wszystko ukochanej kobiecie, musiałby zabrać wszystko ukochanej dziedzinie”. Wyrażał przekonanie, że żaden z wielkich wynalazków nie został dokonany przez żonatych mężczyzn. Prasa uznała wówczas, że stosunek Tesli do małżeństwa jest „nienormalnym stanem emocjonalnym”. Pojawiła się nawet teza (która nigdy nie doczekała się potwierdzenia), że wielki wynalazca jest homoseksualistą. O ile dziś nie wiązałoby się to z publicznym piętnowaniem, to należy zdać sobie sprawę z faktu, że realia Ameryki przełomu XIX i XX wieku były zupełnie inne. Nikola Tesla i jego stosunek do eugeniki Reputację ekscentryka zapewnił Tesli nie tylko jego stosunek do kobiet. Serbski geniusz głosił także poglądy, które już za jego życia uchodziły za kontrowersyjne, a dziś ocierają się wręcz o skandal. W 1935 roku redakcja magazynu „Liberty” zapytała 79-letniego Teslę o jego wizję rozwoju techniki w odległej przyszłości. Ten przedstawił wówczas swoje prognozy, a przy okazji podzielił się wyobrażoną wizją społeczeństwa idealnego. Narodziny geniuszu. Geny czy nauka - co sprawia, że nieliczni są tak inteligentni Co oznacza bycie geniuszem? W świecie pojawiają się jednostki ponadprzeciętne, które są w stanie zmienić jego losy, a filozofowie od dawna zastanawiali się co sprawia, że niektórzy ludzie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/geniusz-kim-jest-jak-nim-zostac-czy-bycie-geniuszem-jest-zapisane-w-dna-fot-getty-images-c791590.jpeg" width="938" height="527" alt="Geniusz: kim jest? Jak nim zostać? Czy bycie geniuszem jest zapisane w DNA? (fot. Getty Images)" title="Geniusz: kim jest? Jak nim zostać? Czy bycie geniuszem jest zapisane w DNA? (fot. Getty Images)" /> Tesla stwierdził, że w 2100 roku eugenika będzie powszechnie uznawana. Jego zdaniem, niewłaściwie pojmowane współczucie doprowadziło do sytuacji, w której człowiek niepotrzebnie zaczął ingerować w siły natury, w efekcie czego „hodowani są ludzie nieprzydatni”. Stwierdził wprost, że jedyną szansą dla cywilizacji jest zapobieganie rozmnażaniu się ludzi nieprzydatnych dla społeczeństwa poprzez świadomą kontrolę instynktów rozrodczych i przymusową sterylizację. Nikola Tesla a współczesne smartfony O ile wizję Tesli na temat społeczeństwa idealnego można (a nawet należy) uznać za co najmniej kontrowersyjną, to jego pomysły technologiczne bez wątpienia wyprzedzały swoje czasy. Serbski uczony upatrywał rewolucji w technologii bezprzewodowej. Wyobrażał sobie świat bez przewodów, w którym wysyłana na odległość energia krąży w wolnym obiegu. W jego opinii, bezprzewodowa rewolucja miała przekształcić Ziemię w ogromny mózg, którego poszczególne cząstki tworzą zgraną całość. W tej przepowiedni pojawiła się też wzmianka o urządzeniach, które my, współcześni, najpierw nazywaliśmy telefonami komórkowymi, a obecnie – smartfonami. Nikola Tesla przewidział, że bez względu na odległość, za pośrednictwem telefonii i telewizji będziemy w stanie komunikować się bez jakichkolwiek opóźnień, słysząc swój głos i widząc się, jakbyśmy prowadzili konwersację twarzą w twarz. Przewidział też, że urządzenia, które nam to umożliwią, zmieszczą się w kieszeni kamizelki. Genialny uczony zmarł 7 stycznia 1943 roku. Jego ciało znaleziono w jednym z nowojorskich apartamentowców. Być może nigdy nie dowiemy się, jak wiele przełomowych technologii zdołał opracować przed śmiercią, bo wszystkie jego projekty i notatki naukowe zostały zarekwirowane przez rząd Stanów Zjednoczonych. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Volkswagen Samochody Dostawcze inauguruje sezon narciarski w Szczyrku. Atrakcji nie brakowało
W sobotę 16 grudnia, oficjalnie ruszył sezon narciarski w Szczyrku. Z tej okazji główny ośrodek narciarski w tym mieście Szczyrk Mountain Resort, zorganizował uroczyste otwarcie sezonu – Szczyrk Winter Opening.
W tym artykule: Szeroki wybór jakościowych tras Tego dnia, już od samego rana narciarze i turyści mogli liczyć na szereg atrakcji, wśród których będą również te przygotowane przez markę Volkswagen Samochody Dostawcze, m.in. jazdy testowe najnowszymi modelami Volkswagenem ID. Buzz i Volkswagenem Amarok. Tegoroczna zima przyszła dość wcześnie, z czego z pewnością cieszą się miłośnicy narciarstwa i innych śnieżnych szaleństw. Pokrywa śnieżna jest już dość spora, więc wiele ośrodków narciarskich rozpoczyna sezon uruchamiając trasy zjazdowe i wyciągi. Tak dzieje się również w Szczyrku, gdzie w sobotę, 16 grudnia, odbył się Szczyrk Winter Opening – oficjalne otwarcie sezonu. Partnerem ośrodka Szczyrk Mountain Resort jest marka Volkswagen Samochody Dostawcze, która specjalnie z okazji inauguracji sezonu przygotowała dla narciarzy i turystów dodatkowe atrakcje – między innymi możliwość jazd testowych najnowszymi modelami marki: w pełni elektrycznym ID. Buzzem i terenowym pick-up’em Volkswagenem Amarok. Tego dnia, odwiedzający Szczyrk mieli możliwość przetestowania obu modeli podczas 20 minutowych jazd testowych. Szeroki wybór jakościowych tras Zlokalizowany w Beskidzie Śląskim na zboczach szczytów Małe Skrzyczne 1211 m n.p.m. i Wierch Pośredni 1000 m n.p.m. Ośrodek posiada przeszło 23 km zróżnicowanych tras zjazdowych (w tym 5 km oświetlonych) co sprawia, że każdy fan białego szaleństwa znajdzie coś dla siebie. Od sezonu 2017 dzięki współpracy z Centralnym Ośrodkiem Sportu i Beskid Sport Arena klienci ośrodków mogą korzystać ze wspólnego skipassu na blisko 40 km tras.
James Clerk Maxwell jednym zestawem równań połączył trzy wielkie dziedziny fizyki. Kim był?
Był największym idolem samego Alberta Einsteina. Jego prace legły u podstaw nowoczesnego, stechnicyzowanego świata. Był też największym z naukowców swojego pokolenia. Chociaż James Clerk Maxwell to dla nas przede wszystkim fizyk, był on również całkiem utalentowanym poetą.
W tym artykule: James Clerk Maxwell – rodzina Dzieciństwo i edukacja Pierwsze prace naukowe i studia Przełomowe idee Maxwella Elektryczność i magnetyzm Teoria elektromagnetyzmu Równania Maxwella Śmierć Maxwella James Clerk Maxwell przyszedł na świat 13 czerwca 1831 roku w Edynburgu. Urodził się w domu wybudowanym na polecenie jego ojca w eleganckiej części Edynburga, tzw. Nowym Mieście, powstałym po wojnach napoleońskich. Pochodził z zamożnej i ustosunkowanej rodziny. James Clerk Maxwell – rodzina Jego ojciec, John Clerk Maxwell z Middlebie, był adwokatem i członkiem Towarzystwa Królewskiego w Edynburgu. Matka, Frances Cay, była córką szkockiego admirała nadzorującego procesy morskie. Małżonkowie poznali się późno i pobrali, gdy byli już po trzydziestce. Ich pierwsze dziecko – Elżbieta – zmarło w dzieciństwie. Jedyny syn urodził się, gdy małżonkowie mieli po ponad 40 lat. Innymi słowy, młody James mógł liczyć na dostatnie dzieciństwo i świetne wykształcenie. Wkrótce po narodzinach Jamesa, rodzina przeniosła się do swojej 500-hektarowej posiadłości w Glenlair, niedaleko Dumfrie. Wszystko wskazuje na to, że Maxwell od najmłodszych lat wykazywał niezaspokojoną ciekawość. Z zapisków i listów rodziny wynika, że najczęstszymi słowami wypowiadanymi przez małego Jamesa były: „O co w tym chodzi?”. Dzieciństwo i edukacja Początkowo edukacją syna zajmowała się matka. Niestety, zmarła na raka, gdy James miał zaledwie osiem lat. Chłopcem opiekował się ojciec oraz kuzynostwo. Wynajęto również prywatnego nauczyciela, który po krótkim czasie został zwolniony za nieuzasadnione besztanie chłopca. Jest to o tyle ciekawe, że w XIX wieku kary cielesne były na porządku dziennym, a większość ustosunkowanych rodziców nie interesowała się zbytnio życiem swoich dzieci. James miał szczęście. Był kochany i zadbany. 10 najstarszych uniwersytetów w Europie – w jakich okolicznościach powstały? Początki szkolnictwa wyższego w Polsce sięgają 1364 roku, kiedy przed żakami swe podwoje otworzył Uniwersytet Jagielloński (dokładna data założenia to 12 maja 1364 roku). Oznacza to, że ... Aby mógł rozwijać swoje naukowe pasje, został zapisany do Akademii Edynburskiej, prywatnej szkoły założonej w 1824 roku. W szkole poznał Lewisa Campbella i Petera Guthrie Taita, dwóch chłopców w podobnym wieku. W późniejszym życiu stali się wybitnymi uczonymi. Pozostali przyjaciółmi na całe życie. Pierwsze prace naukowe i studia Maxwell był znakomitym uczniem, rozkochanym przede wszystkim w matematyce, ale też w poezji i w malarstwie. Jako 13-latek wygrał szkolny złoty medal za osiągnięcia z matematyki i drugie najwyższe odznaczenie za znajomość poezji. Rok później napisał swoją pierwszą pracę naukową „O opisie krzywych owalnych i tych, które mają wiele ognisk”. Była tak dobra, że została przedstawiona Towarzystwu Królewskiemu w Edynburgu. Jednak pracę zaprezentował uczonym James Forbes, profesor filozofii przyrody na Uniwersytecie w Edynburgu. Maxwell został uznany za zbyt młodego, aby osobiście dyskutować z członkami towarzystwa. Akademię ukończył w wieku 16 lat. A chociaż mógł od razu przenieść się na Uniwersytet w Cambridge, zdecydował się zrobić licencjat na Uniwersytecie Edynburskim. Zajęcia akademickie były dla niego na tyle proste, że wolał zajmować się własnymi dociekaniami. W tamtym okresie eksperymentował z improwizowaną aparaturą chemiczną, elektryczną i magnetyczną. Kariera akademicka W październiku 1850 roku, będąc już znakomitym matematykiem, Maxwell opuścił Szkocję i udał się na Uniwersytet w Cambridge. Początkowo uczęszczał do Peterhouse, ale przed końcem pierwszego semestru przeniósł się do słynnego Trinity College. Tego samego, do którego uczęszczał Izaak Newton, a wiele lat później Stephen Hawking. W 1856 roku, w wieku zaledwie 25 lat, został profesorem fizyki w Marischal College w Aberdeen. Stamtąd przeniósł się najpierw do King’s College w Londynie. Następnie, w 1871 roku, został pierwszym profesorem fizyki eksperymentalnej w Cambridge, gdzie kierował nowo utworzonym Laboratorium Cavendisha. To właśnie tam rozwijał swoje najbardziej przełomowe idee. Przełomowe idee Maxwella Współczesna technologia w dużej mierze wywodzi się z jego zrozumienia podstawowych zasad Wszechświata. Szeroko zakrojony rozwój w dziedzinie elektryczności i elektroniki, w tym radia, telewizji, radarów i łączności, wywodzą się z odkrycia przez Maxwella praw pola elektromagnetycznego. Nie było to syntezą tego, co było znane wcześniej. To raczej fundamentalna zmiana koncepcji, która odeszła od poglądu Newtona i miała wywrzeć ogromny wpływ na współczesną naukę i rewolucją przemysłową. Elektryczność i magnetyzm W tamtym czasie jednym z głównych obszarów zainteresowania naukowców były trudne do połączenia właściwości elektryczności i magnetyzmu. Chociaż te dwie siły były znane ludzkości od tysiącleci, im dłużej je badano, tym dziwniejsze się wydawały. Od starożytności ludzie wiedzieli, że niektóre zwierzęta, takie jak węgorze elektryczne, mogą porazić człowieka prądem. A niektóre substancje, takie jak bursztyn, mogą – potarte – przyciągać przedmioty. Wiedzieli też, że piorun może wzniecić pożar. Znaleźli pozornie magiczne skały, które mogły przyciągać kawałki metalu. Opanowali posługiwanie się kompasem, choć nie rozumieli, jak on działa. Naukowcy, tacy jak Benjamin Franklin odkryli, że elektryczność z piorunów może być magazynowana. Luigi Galvani wykazał, że porażanie żywych organizmów elektrycznością powoduje ich ruch. A francuscy naukowcy dowiedli, że poruszający się wzdłuż drutu prąd elektryczny może przyciągać opiłki żelaza – lub odpychać, w zależności od kierunku przepływu. Wydawało się, że istnieje dziwny związek między elektrycznością a magnetyzmem. Przewody pod napięciem mogą odchylać wskazówkę kompasu. Uruchomienie przepływu prądu w jednym przewodzie może pobudzić przepływ prądu w innym, nawet jeśli przewody nie są połączone. Wymachiwanie magnesem może generować energię elektryczną. Teoria elektromagnetyzmu Wszystko to było absolutnie fascynujące, ale nikt nie miał pojęcia, co się dzieje. I wówczas na scenę wkroczył James Clerk Maxwell. Na przestrzeni zaledwie kilku lat Maxwell zrozumiał fizykę i matematykę potrzebną do wyjaśnienia wszystkich eksperymentów związanych z elektrycznością i magnetyzmem. Jak działa radioteleskop i jak pomaga poznawać Wszechświat? Co już odkryto dzięki radioteleskopom? Mogą mieć kształt wklęsłej czaszy, jak najsłynniejszy, nieczynny już radioteleskop Obserwatorium Arecibo. Mogą być polem odbiorników w typie europejskiego LOFARa. Mogą też działać na ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-radioteleskop-pomaga-poznawac-wszechswiat-co-juz-odkryto-dzieki-radioteleskopom-fot-jon-g-fuller-vwpics-universal-images-group-via-getty-images-d0377e7.jpeg" width="938" height="626" alt="Jak radioteleskop pomaga poznawać Wszechświat. Co już odkryto dzięki radioteleskopom? (fot. Jon G. Fuller/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" title="Jak radioteleskop pomaga poznawać Wszechświat. Co już odkryto dzięki radioteleskopom? (fot. Jon G. Fuller/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" /> Zdał sobie sprawę, że pola elektryczne i magnetyczne to dwie strony tego samego medalu. Elektryczność i magnetyzm nie są dwiema odrębnymi siłami, ale tylko dwoma wyrażeniami tej samej, zjednoczonej siły elektromagnetycznej. Nie można myśleć o elektryczności, nie myśląc jednocześnie o magnetyzmie i na odwrót. Równania Maxwella Spostrzeżenia Maxwella przybrały formę 20 połączonych ze sobą równań. Kilka lat później zostały one zredukowane do czterech równań elektromagnetyzmu. Wprowadzając pojęcie pola do analizy elektryczności i magnetyzmu, Maxwell odkrył, że światło – we wszystkich swoich formach, od podczerwieni, przez fale radiowe, po kolory tęczy – jest w rzeczywistości falami promieniowania elektromagnetycznego. Za pomocą jednego zestawu równań, jednego błyskotliwego skoku intuicji Maxwell połączył trzy wielkie dziedziny fizyki: elektryczność, magnetyzm i optykę. Nic dziwnego, że Albert Einstein go podziwiał. Na ścianie gabinetu Einsteina wisiało zdjęcie szkockiego uczonego. A gdy pewien dziennikarz zapytał twórcę teorii względności, czy mógł widzieć dalej, gdyż stoi na ramionach Newtona, ten odpowiedział: „Nie, na ramionach Maxwella”. Śmierć Maxwella Maxwell przez całe życie był człowiekiem bardzo wierzącym i nie rozstającym się z Pismem Świętym. Był również przeciwnikiem ewolucjonizmu Karola Darwina. Zmarł w Cambridge na raka jamy brzusznej 5 listopada 1879. Miał wówczas zaledwie 48 lat. Na tę samą chorobę i w tym samym wieku zmarła jego matka. Maxwell został pochowany w Parton Kirk, w pobliżu zamku Douglas w Galloway. Niedaleko miejsca, w którym dorastał. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Gigant testuje samoloty elektryczne. Wiemy, kiedy będzie można polecieć maszynami napędzanymi prądem
Nie ulega wątpliwości, że samoloty elektryczne to przyszłość lotnictwa. Choć do ich powszechnego użycia droga jeszcze daleka, kolejne testy maszyn napędzanych prądem przybliżają nas do tej kluczowej zmiany.
W tym artykule: Jak branża lotnicza walczy z CO2? Samoloty elektryczne przechodzą testy Kiedy samoloty elektryczne zastąpią spalinowe? Nie jest tajemnicą, że samoloty odpowiadają za największą emisję gazów cieplarnianych spośród wszystkich gałęzi transportu. Szacuje się, że na każdego pasażera – w przypadku połączeń krajowych – przypada średnio 133 g emisji CO2 na pokonany kilometr. Przy połączeniach długodystansowych wskaźnik ten rośnie. To w skali roku daje aż miliard ton dwutlenku węgla, jeśli założymy, że linie lotnicze rocznie obsługują ponad 4 miliardy osób. Jak branża lotnicza walczy z CO2? Najlepszym rozwiązaniem dla naszej planety, co podkreślają ekolodzy, byłoby ograniczenie lotów. Choć wydaje się to naprawdę trudne do wyobrażenia, nie jest awykonalne. Na taki krok w sierpniu 2022 roku zdecydowało się trzecie najbardziej ruchliwe lotnisko w Europie. Port Schiphol w Amsterdamie, jako pierwszy na świecie, na stałe ograniczył liczbę lotów w celu przeciwdziałania zmianom klimatycznym. – Schiphol łączy Holandię z resztą świata. Chcemy to robić dalej, ale musimy to robić lepiej. Jedyną drogą naprzód jest szybsze zmniejszenie emitowanego hałasu i realizowanie bardziej ekologicznych operacji. Zbyt długo myśleliśmy o wzroście, ale zbyt mało o jego wpływie. Musimy być zrównoważeni dla naszych pracowników, lokalnego środowiska i świata – przekonywał Ruud Sondag, dyrektor generalny spółki Royal Schiphol Group. Na tym jednak nie koniec. Władze portu w Amsterdamie, mając na uwadze troskę okolicznych mieszkańców i pobliskiej przyrody, zrezygnowały także z planów budowy dodatkowego pasa startowego Kaagbaan, o którym mówiono już w 2009 roku. LOT ze „strefami bez dzieci”? Jednoznaczne stanowisko przewoźnika „Strefy bez dzieci” w samolotach, choć wciąż są rzadkością, wywołują spore emocje wśród pasażerów. O komentarz w sprawie poprosiliśmy LOT. Czy nasz narodowy przewoźnik wprowadzi t... Samoloty elektryczne przechodzą testy Kolejnym, milowym wręcz krokiem w kierunku poprawy sytuacji klimatycznej na świecie jest upowszechnienie samolotów elektrycznych. Mimo że zdania ekspertów w tym temacie są podzielone, na świecie odbywa się coraz więcej testów maszyn napędzanych prądem. Mają one w znacznej mierze przyczynić się do ograniczenia emisji CO2 przez gigantów lotniczych. W ostatnim czasie testowanie samolotu o napędzie elektrycznym podjęły się Holenderskie Linie Lotnicze KLM wspólnie ze stowarzyszeniem Electric Flying Connection (EFC) i instruktorami z E-Flight Academy. W próbnych rejsach samolotu Pipistrel Velis Electro między lotniskami Lelystad a Schiphol-Oost udział wzięło 18 osób. Uczestnicy na własnej skórze mogli się przekonać, jak będzie wyglądać lotnictwo w bliżej nieokreślonej przyszłości. Z kolei przewoźnik, dzięki nawiązanej współpracy, zdobył bardzo potrzebną wiedzę na temat zastosowania maszyn elektrycznych w użytku komercyjnym. – Aby zmieniać transport lotniczy na bardziej zrównoważony, musimy testować nowe technologie i innowacje w praktyce. To, co robimy dziś na małą skalę, może w przyszłości pomóc rozwinąć i zastosować pewne rozwiązania w szerszym zakresie – zaznacza Jolanda Stevens, kierownik programu Zero Emission Aviation w KLM. – To wyjątkowe wydarzenie ma umożliwić partnerom projektu i uczestnikom doświadczenia lotów na napędzie elektrycznym. Cieszymy się, że KLM dołączył do tego przedsięwzięcia. Mamy plany kolejnych lotów elektrycznych w ramach całego Beneluksu – dodaje Jurjen de Jong, Prezes EFC. Jak czytamy na oficjalnej stronie KLM, Electric Flying Connection (EFC) to branżowe stowarzyszenie zajmujące się lotami elektrycznymi, zrzeszające ponad 50 członków. Reprezentuje szeroką gamę firm w ekosystemie lotów elektrycznych, w tym linie lotnicze (takie jak KLM), producentów samolotów elektrycznych i komponentów lotniczych, akademie lotnicze, organizacje rozwijające infrastrukturę ładowania czy lotniska. Głównym celem EFC jest tworzenie powiązań między podmiotami w łańcuchu wartości w celu poprawy zrównoważonego charakteru transportu lotniczego. Kiedy samoloty elektryczne zastąpią spalinowe? Testowany przez KLM i EFC Pipistrel Velis Electro to pierwszy na świecie i jedyny certyfikowany samolot elektryczny. Dwumiejscowa maszyna, ze względu na 50-minutowy zasięg lotu (plus 10 minut rezerwy) nie będzie obsługiwała żadnego z połączeń aktualnej siatki holenderskiego przewoźnika Eksperci z branży lotniczej przewidują, że pierwsze samoloty elektryczne, które będą mogły zabrać na pokład nawet 100 pasażerów i pokonać dystans między 400 a 750 km, pojawią się do 2035 roku. Źródło: news.klm.com, climatescience.org. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Baterie kwantowe będą się błyskawicznie ładować i gromadzić mnóstwo energii. Kiedy mogą powstać?
Jak przechować duże ilości energii, nie obciążając środowiska? Rozwiązaniem mogą być innowacyjne baterie kwantowe.
W tym artykule: Czym są baterie kwantowe? Czy baterie kwantowe mają szanse działać? Kwantowe nanokropki w bateriach Baterie kwantowe to szansa dla motoryzacji Jak szybko będzie ładował się samochód na baterie kwantowe? Baterie kwantowe to jeden z tych konceptów, z którymi wiąże się nadzieje na technologiczną rewolucję. Wykorzystując zjawiska takie jak kwantowe splątanie, naukowcy chcieliby zbudować akumulatory, których możliwości znacznie przewyższyłyby możliwości obecnie istniejących baterii. Czym są baterie kwantowe? W 2012 r. dwóch badaczy – prof. Robert Alicki z Uniwersytetu Gdańskiego i prof. Mark Fannes z Uniwersytetu Leuven – opublikowało pracę dowodzącą, że teoretycznie może istnieć coś takiego jak bateria kwantowa. Bazowałaby ona na przechowujących energię ogniwach kwantowych. Oto lepsza alternatywa dla baterii litowo-jonowych. Naukowcy z Teksasu rozwijają baterie sodowe Baterie sodowe znacznie szybciej się ładują i nie szkodzi im rozładowanie do zera. Czy zrewolucjonizują sposób, w jaki magazynujemy energię? Miałyby one różne stany, reprezentujące wysoki i niski poziom energii. Alicki i Fannes zauważyli, że im więcej splątanych kwantowo ogniw wchodziłoby w skład baterii, tym szybciej przechodziłaby ze stanu niskiej energii do wysokiej. Czyli – tym szybciej by się ładowała. Jednym z mechanizmów, który brany jest pod uwagę przy próbie zbudowania baterii kwantowej jest pochłanianie światła przez materię. To tzw. mechanizm superabsorpcji. Dzięki niemu, co ciekawe, wydajność baterii ma rosnąć wraz ze zwiększaniem się jej rozmiarów. Czy baterie kwantowe mają szanse działać? Dziesięć lat temu cała koncepcja była wyłącznie w sferze rozważań teoretycznych. Alicki i Fannes zaznaczyli, że nie wiadomo jeszcze, z czego można by zbudować kwantową baterię. Ich praca okazała się jednak inspirująca dla całej rzeszy naukowców, którzy zaczęli intensywnie badać zagadnienie kwantowych akumulatorów. Odkrycia szły w dwóch kierunkach. Jednym było dalsze budowanie podstaw teoretycznych. Drugim – szukanie praktycznych rozwiązań inżynieryjnych. Na obu polach odnoszono sukcesy. W styczniu 2022 roku zespół Jamesa Quacha z Uniwersytetu w Adelajdzie ogłosił, że udało mu się przeprowadzić pierwszy praktyczny eksperyment potwierdzający istnienie zależności między wielkością baterii kwantowej a czasem jej ładowania. Kwantowe nanokropki w bateriach Bateria smartfonu ładująca się w 30 sekund? Mają to umożliwić tzw. kwantowe nanokropki. To kryształy o długości zaledwie dwóch nanometrów, wytwarzane z tanich, organicznych surowców. Można ich użyć nie tylko do zwiększenia pojemności baterii, ale także ulepszenia innych elementów elektronicznych, takich jak wyświetlacze, pamięć czy kamery. Nanokropki mogą teoretycznie sprawić, że elektronika będzie całkowicie pozbawiona toksycznego kadmu. Lepszych baterii potrzebują konstruktorzy urządzeń medycznych, satelitów, samolotów, narzędzi budowlanych, robotów itd. Poza tym zużyte akumulatory stwarzają zagrożenie dla środowiska, bo często zawierają toksyczne metale ciężkie. Wydajniejsze i bardziej ekologiczne przechowywanie elektryczności stało się wielkim wyzwaniem dla całej branży technologicznej. Baterie kwantowe mogłyby być stosowane np. w przyszłych elektrowniach termojądrowych, gdzie istotne jest błyskawiczne dostarczanie ogromnych ilości energii. Jednak technologie kwantowe ciągle są „w wieku niemowlęcym”. Na ich „dorośnięcie” będziemy więc musieli jeszcze trochę poczekać. Baterie kwantowe to szansa dla motoryzacji Takie baterie mogłyby wpłynąć m.in. na najważniejszy sektor motoryzacji, czyli samochody elektryczne. Ich popularność stale rośnie i są już produkowane przez praktycznie każdy liczący się koncern motoryzacyjny. Jednak ciągle mają wady utrudniające zastąpienie nimi samochodów spalinowych na masową skalę. Niespodzianka: fuzja jądrowa może dostarczać znacznie więcej energii niż dotychczas sądzono Naukowcy skorygowali podstawowe prawo określające, maksymalnie ile paliwa można będzie użyć w reaktorach termojądrowych. To oznacza, że fuzja jądrowa – gdy już zostanie opanowana i wyko... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/niespodzianka-fuzja-jadrowa-moze-dostarczac-znacznie-wiecej-energii-niz-dotychczas-sadzono-fot-visual-china-group-via-getty-images-62d83b2.jpeg" width="938" height="626" alt="Niespodzianka: fuzja jądrowa może dostarczać znacznie więcej energii niż dotychczas sądzono (fot. Visual China Group via Getty Images)" title="Niespodzianka: fuzja jądrowa może dostarczać znacznie więcej energii niż dotychczas sądzono (fot. Visual China Group via Getty Images)" /> Jakie to wady? Niestety, czas ładowania ich akumulatorów ciągle jest bardzo długi. Ładowanie „elektryka” może trwać kilkanaście godzin. I nawet jeśli mamy superdrogie auto wyposażone w najnowocześniejsze technologie, na postój na stacji będziemy musieli poświęcić 20–40 minut. Jak szybko będzie ładował się samochód na baterie kwantowe? Trzyosobowa grupa naukowców z Narodowego Uniwersytetu w Seulu opracowała inny aspekt zagadnienia baterii kwantowych – dokładny sposób ładowania ich ogniw. Ich praca została opublikowana w czasopiśmie naukowym „Physical Review Letters”. Naukowcy najpierw opracowali konkretny schemat działania baterii składającej się z ogniw kwantowych. Następnie dokładnie policzyli, jaką oszczędność czasu dałoby się dzięki temu uzyskać podczas postoju na stacji. Przyjmując, że mamy auto elektryczne z akumulatorem składającym się z 200 ogniw, stwierdzili, że tempo ładowania również wzrosłoby 200-krotnie. A więc czas ładowania skróciłby się z dziesięciu godzin do trzech minut. Jeśli zaś mielibyśmy superszybką stację ładującą, zamiast spędzić na niej pół godziny, ładowanie samochodu potrwałoby zaledwie kilka sekund. Źródło: Physical Review Letters.
Audi e-tron Grand Tour Italy 2022 to wyprawa, podczas której Audi próbowało pokazać, że podróżowanie autami elektrycznymi jest możliwe. Wybrana trasa nie była przypadkowa. W tym czasie przypadała akurat czterechsetna rocznica peregrynacji sławnego polskiego poety i jezuity Macieja Kazimierza Sarbiewskiego, żyjącego w latach 1595-1640.
W tym artykule: Wybór samochodu nie był łatwy Kiedy będzie można w Polsce organizować takie wyprawy? Włoska przygoda rozpoczęła się na lotnisku w Warszawie. Po niecałych 3 godzinach byliśmy już w Monachium, gdzie czekały na nas elektryczne modele Audi. Od tego momentu pojawiły się delikatnie schody. Podróżowanie samochodem elektrycznym nadal nie jest tak swobodne jak autem z silnikiem spalinowym. Trzeba mieć przez cały czas z tyłu głowy fakt, że punktów ładowania jest zdecydowanie mniej niż stacji benzynowych. Każdą trasę trzeba szczegółowo planować. Wybór samochodu nie był łatwy Do naszej dyspozycji było kilka elektryków z pierścieniami na masce. Audi e-tron GT, Audi e-tron i e-tron Sportback oraz Audi Q4 e-tron i Q4 e-tron Sportback. Zasięgi różniły się w zależności od auta i oscylowały w granicach 300-500 kilometrów na jednym ładowaniu. W Niemczech, Austrii czy Włoszech to nie stanowiło aż tak wielkiego problemu, bowiem sieć ładowarek do samochodów elektrycznych w tych krajach jest zdecydowanie bardziej rozwinięta niż w Polsce. Spokojnie na trasie mogliśmy znaleźć szybkie ładowarki, którymi w kilka minut uzupełnialiśmy nasze akumulatory. Audi e-tron GT zostało wprowadzone na rynek latem 2021 roku, ale nadal budzi zachwyt. Ponadczasowy, futurystyczny wygląd przyciąga wzrok praktycznie każdego. Niesamowite właściwości jezdne pozwalają konkurować z najlepszymi samochodami sportowymi. Audi e-tron GT ma bardzo dużo wspólnego z Porsche Taycan. To te dwa samochody zmieniły postrzeganie samochodów z napędem elektrycznym. Połączenie komfortu podróżowania, uniwersalności z kosmicznymi osiągami, wyszło inżynierom z Inglostadt perfekcyjnie. Kiedy będzie można w Polsce organizować takie wyprawy? E-tronem GT na pełnym akumulatorach możemy przejechać realnie około 480 kilometrów. To bardzo dobry wynik, który jest zawdzięczany aerodynamicznym kształtom oraz świetnemu systemowi rekuperacji. Pokonywanie europejskich dróg i górskich przełęczy w tym aucie to była czysta przyjemność. Włoska przygoda z elektrykami Audi to było świetne doświadczenie. Miłośnicy samochodów elektrycznych już nie mogą się doczekać tak rozbudowanej infrastruktury ładowarek w Polsce. Elektryki są naprawdę świetnymi samochodami. Grand Tour Italy 2022 w towarzystwie elektrycznych Audi pokazało, że można nimi przyjemnie podróżować.
Jak oszczędzać prąd w domu? 8 złotych rad dotyczących oszczędności oraz troski o planetę
Koszty utrzymania domu lub mieszkania mogą przyprawić o zawrót głowy. Jak oszczędzać prąd? Poniżej wymieniamy 8 niezawodnych sposobów.
W tym artykule: Nie bój się inwestycji, które pozwolą ci zaoszczędzić Jak oszczędzać prąd? Gotuj z głową Pierz i zmywaj z głową Ogranicz do zera niepotrzebne zużycie prądu Zaplanuj prasowanie Zmień ustawienie lodówki Mądrze korzystaj z lodówki Korzystaj z czujników ruchu Istotną część comiesięcznych wydatków stanowi suma widniejąca na rachunku za energię elektryczną. Niestety, prąd drożeje i nie możemy nic na to poradzić. Możemy jednak zmniejszyć jego zużycie i w ten sposób zaoszczędzić całkiem pokaźną kwotę. Przy okazji pomożemy naszej planecie, na którą zużycie prądu pochodzącego z paliw kopalnych wpływa w jeszcze większym stopniu niż na zawartość naszych portfeli. Podwyżki cen energii elektrycznej sprawiają, że coraz więcej osób szuka sposobów na ograniczenie zużycia prądu. Kwota widniejąca na rachunku to solidna motywacja do oszczędzania, warto jednak pamiętać, że zmniejszenie zużycia nie powinno wynikać wyłącznie z troski o domowy budżet. Wszyscy jesteśmy świadkami zmian klimatycznych, które postępują w zastraszającym tempie. To ostatnia chwila, by powstrzymać degradację środowiska, ale do tego potrzeba wspólnego wysiłku. Chcąc oszczędzić energię elektryczną, będziemy musieli pogodzić się z pewnymi niedogodnościami, które będą wynikały z konieczności zmiany swoich nawyków, jednak z czasem wszystko to stanie się dla nas proste i oczywiste. Nie bój się inwestycji, które pozwolą ci zaoszczędzić Jak oszczędzać prąd? Każdy z nas ma w domu masę jego odbiorników. Jedne zużywają niewiele energii, inne znacznie więcej. Te, które są największymi „konsumentami” prądu, warto wymienić na energooszczędne odpowiedniki. Oczywiście, będzie się to wiązać ze sporymi wydatkami, ale modernizację domowego sprzętu można przecież przeprowadzać stopniowo. Powstały panele fotowoltaiczne produkujące energię w nocy. To możliwe dzięki zamianie ciepła w prąd Jak się okazuje, panele fotowoltaiczne mogą działać nie tylko za dnia, ale także w nocy. Ile energii potrafią wytworzyć bez światła słonecznego? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/powstaly-panele-fotowoltaiczne-produkujace-energie-w-nocy-to-mozliwe-dzieki-chlodom-z-kosmosu-74d05ec.jpeg" width="938" height="519" alt="Powstały panele fotowoltaiczne produkujące energie w nocy. To możliwe dzięki chłodom z kosmosu" title="Powstały panele fotowoltaiczne produkujące energie w nocy. To możliwe dzięki chłodom z kosmosu" /> Warto zacząć od wymiany wszystkich żarówek na energooszczędne, najlepiej wykonane w technologii LED. W porównaniu ze swoimi tradycyjnymi odpowiednikami, takie źródła światła pobierają ok. 80 proc. mniej energii elektrycznej, a ich trwałość sięga kilkunastu tysięcy godzin! Ogromny apetyt na prąd wykazuje domowy sprzęt AGD. Jeżeli staniesz przed koniecznością wymiany lodówki lub pralki, wybierz model klasyfikowany w klasie A+++, ewentualnie A++. W tym miejscu może pojawić się pewna wątpliwość w kwestii opłacalności inwestycji, bo przecież sprzęty klasy A i A+ też są energooszczędne, a ich cena jest wyraźnie niższa. To prawda, ale warto zdać sobie sprawę z tego, że jeżeli chcemy oszczędzić, najpierw musimy zainwestować. Najbardziej efektywne urządzenia, z oznaczeniem A+++, są o 15 proc. oszczędniejsze od modeli A+ i aż o 40 proc. od sprzętów zaliczanych do klasy A! Jak oszczędzać prąd? Gotuj z głową Tradycyjne kuchenki gazowe coraz częściej ustępują miejsca płytom ceramicznym i indukcyjnym, a piekarniki elektryczne są już w zasadzie standardem. Niestety, codzienna eksploatacja tych urządzeń nie pozostaje bez wpływu na wysokość rachunków za prąd. Warto jednak wiedzieć, że także w kuchni możemy poszukać istotnych oszczędności. Zanim zaczniesz przygotowywać posiłek, ustaw naczynie na polu grzewczym, które jest dostosowane do jego wielkości. Średnica garnka lub patelni powinna być większa o ok. 2 cm od średnicy pola grzewczego. Gdy gotujesz na większym, nagrzewasz zbędny obszar i zużywasz więcej prądu. Dania gotuj pod przykryciem i w niewielkiej ilości wody. Dzięki temu wyraźnie skrócisz czas potrzebny na ich przygotowanie. Gdy korzystasz z piekarnika, nie otwieraj drzwiczek bez potrzeby. W ten sposób doprowadzasz do spadku temperatury w komorze i w konsekwencji do większego zużycia prądu. Korzystaj z termoobiegu. To sprawi, że piekarnik szybciej osiągnie żądaną temperaturę. Wyłączaj urządzenie na kilka minut przed końcem pieczenia. Panująca wewnątrz temperatura sprawi, że potrawa i tak będzie przygotowana we właściwy sposób, a ty zaoszczędzisz prąd. Pierz i zmywaj z głową Pralka i zmywarka to kolejne urządzenia, które zużywają sporo energii energii elektrycznej. Co można z tym zrobić? To proste. Oba sprzęty włączaj dopiero wtedy, gdy bęben i komora są wypełnione brudnymi ubraniami i naczyniami. Jeżeli jest to tylko możliwe, unikaj programów, które podgrzewają wodę do wysokiej temperatury i korzystaj z trybów ekonomicznej pracy. Zielona energia jeszcze bardziej eko? Oto generator prądu na deszcz Deszczówka już wkrótce może być wydajnym źródłem odnawialnej energii elektrycznej. Urządzenie z pomocą jednej kropli potrafi zasilić na chwilę 100 żarówek typu LED. Nowoczesne detergenty do prania z łatwością radzą sobie z większością plam już w temperaturze 40 stopni. Także środki używane w zmywarkach wykazują dużą skuteczność. Pamiętaj jednak, jeżeli chcesz cieszyć się krystalicznie czystymi naczyniami, przed włożeniem do zmywarki warto namoczyć je w misce wypełnionej ciepłą wodą. Ogranicz do zera niepotrzebne zużycie prądu Nie każdy dopuszcza do świadomości fakt, że każdego dnia niepotrzebnie zużywamy masę energii elektrycznej. Włączone światło w pomieszczeniach, w których nie przebywamy, praca przy świetle lampki, ładowarki pozostawione w gniazdkach, telewizor i inne urządzenia RTV przełączone na tryb stand-by – to wszystko sprawia, że w ciągu roku marnujemy przynajmniej kilkaset zł. Nawet osoby, które mogą pozwolić sobie na rozrzutność, muszą przyznać, że tę kwotę można spożytkować w bardziej racjonalny sposób. Nie przebywasz w danym pomieszczeniu? Wyłącz światło. Żarówki LED osiągają pełną moc od razu po uruchomieniu, co oznacza, że nie musisz martwić się o prąd zmarnowany na rozgrzanie źródła światła. Pracujesz przy lampce? Przesuń biurko pod okno i korzystaj ze światła dziennego, które przecież jest darmowe. Skończyłeś ładować telefon? Odłącz ładowarkę z gniazdka, bo podłączona do sieci wciąż pobiera prąd. Nie używasz telewizora lub sprzętu stereo? Odłącz urządzenie z prądu, bo tryb stand-by utrzymuje je przez cały czas w stanie czuwania. Nie musisz odłączać wtyczki z gniazdka. Wystarczy, że swoje domowe RTV podłączysz do listwy, która jednym przyciskiem wyłączy wszystkie sprzęty. Zaplanuj prasowanie Czy wiesz, że żelazko zużywa masę prądu, zanim rozgrzeje się do właściwej temperatury? Na szczęście nie musisz nosić pogniecionych ubrań, by oszczędzić. Wystarczy, że mądrze zaplanujesz prasowanie. Jak działają baterie grawitacyjne, dzięki którym magazynujemy energię ze źródeł odnawialnych? Sposób na gromadzenie i przechowywanie energii to jedno z największych wyzwań, przed jakimi stoi nasza cywilizacja. Energii, choćby tej dostarczanej przez słońce, mamy dużo. Problemem jest o... Zamiast prasować tylko jedną rzecz, wyprasuj wszystkie. Dzięki temu, żelazko będzie musiało rozgrzać się tylko jeden raz. Zacznij od ubrań które wymagają najniższej temperatury. Nie będzie wówczas konieczności chłodzenia urządzenia. Oczywiście, wygodniej jest wyprasować jeden T-shirt zamiast wszystkich, ale warto zdać sobie sprawę z tego, że w tym przypadku nasz komfort słono kosztuje, a co się odwlecze to nie uciecze. Zmień ustawienie lodówki Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że ustawienie lodówki w znacznym stopniu wpływa na pobór prądu. Gdy urządzenie stoi w pobliżu źródła ciepła (kaloryfera, kuchenki lub piekarnika), obiegające je powietrze nagrzewa się do wysokiej temperatury, a to powoduje wydłużenie cykli pracy agregatu. W rezultacie, lodówka zużywa znacznie więcej energii. Tak samo dzieje się w przypadku urządzeń w zabudowie, gdy otwory wentylacyjne są zbyt małe lub przysłonięte. Z tego samego względu należy regularnie czyścić skraplacz lodówki. Gdy element ten jest zakurzony, wymiana ciepła staje się nieefektywna i w rezultacie sprężarka musi pracować dłużej, by schłodzić czynnik krążący w układzie. Mądrze korzystaj z lodówki Pozostańmy jeszcze przez chwilę w temacie lodówki. Większości z nas wydaje się, że jej używanie jest tak samo proste, jak korzystanie z młotka. Ot, włączamy urządzenie do prądu, ustawiamy temperaturę w komorach, wypełniamy je żywnością i gotowe. Praktyka pokazuje jednak, że wiele osób zapomina o tym, że do lodówki nie należy wkładać ciepłego jedzenia. W ten sposób, doprowadzamy do wzrostu temperatury w jej wnętrzu, a taki skok inicjuje uruchomienie sprężarki. Takie postępowanie wpłynie nie tylko na większe zużycie prądu. Może też doprowadzić do wystąpienia kosztownej awarii urządzenia i na pewno negatywnie wpływa na wartość odżywczą dań, które zaczynamy chłodzić zanim przestygną. Rewolucyjny pomysł na pozyskiwanie energii geotermalnej: wwiercić się w ziemię na rekordową głębokość 20 km Założona zaledwie dwa lata temu firma Quaise, w skład której wchodzą naukowcy z MIT, chce pobić rekord świata w podróży do wnętrza Ziemi. To podobno najkrótsza droga do wykorzystywania e... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rewolucyjny-pomysl-na-pozyskiwanie-energii-geotermalnej-wwiercic-sie-w-ziemie-na-rekordowa-glebokosc-20-km-fot-quaise-4d8bad6.jpeg" width="938" height="380" alt="Rewolucyjny pomysł na pozyskiwanie energii geotermalnej: wwiercić się w ziemię na rekordową głębokość 20 km (fot. Quaise)" title="Rewolucyjny pomysł na pozyskiwanie energii geotermalnej: wwiercić się w ziemię na rekordową głębokość 20 km (fot. Quaise)" /> Zapewne wiele osób nie przyzna się do tego, ale nawyk sprawdzania „co dobrego jest w lodówce” nie jest typowy wyłącznie dla najmłodszych domowników. Trzeba wiedzieć, że za każdym razem, gdy niepotrzebnie otwieramy drzwi urządzenia, zwiększamy temperaturę w komorze. Korzystaj z czujników ruchu Ostatnią radę dedykujemy osobom mieszkającym w domu jednorodzinnym. Oświetlenie terenu posesji jest ważne dla komfortu i bezpieczeństwa, ale nie pozostaje bez wpływu na zużycie prądu. Rozwiązanie tego problemu jest naprawdę proste – wystarczy podłączyć do lamp czujniki reagujące na ruch. Dzięki temu, będą działały tylko wtedy, gdy będzie to konieczne. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto lepsza alternatywa dla baterii litowo-jonowych. Naukowcy z Teksasu rozwijają baterie sodowe
Baterie sodowe znacznie szybciej się ładują i nie szkodzi im rozładowanie do zera. Czy zrewolucjonizują sposób, w jaki magazynujemy energię?
W tym artykule: Baterie sodowe – Elektroda niczym przekładaniec Lit to nie jest czysty biznes. Sód może zmienić świat W większości używanych dziś urządzeń – od elektrycznych samochodów po smartfony – montowane są baterie litowo-jonowe. Lit nie jest pierwiastkiem powszechnie występującym. Dodatkowo do produkcji baterii litowych niezbędne są metale rzadkie, takie jak kobalt. Ma to znaczący wpływ na ich cenę. Teoretycznie lit mógłby zostać zastąpiony przez sód. To pierwiastek bardzo powszechny, więc baterie sodowe mogłyby być znacznie tańsze. Miałyby też 2 inne zalety: baterie znacznie szybciej by się ładowały, rozładowanie baterii do zera zupełnie by im nie szkodziło. Sęk w tym, że sód jest pierwiastkiem dość opornym. Próby stworzenia trwałych baterii o właściwościach podobnych do litowych kończyły się fiaskiem. Główny problem stanowił fakt, że sód szybko tworzy na elektrodzie tzw. dendryty, czyli cienkie metaliczne struktury kształtem przypominające nici. To sprawiało, że takie baterie miały krótką żywotność. Baterie sodowe – Elektroda niczym przekładaniec Naukowcom z University of Texas w Austin udało się ten problem rozwiązać. Wykorzystali komputerowy model, który pozwolił stworzyć nowy materiał zapobiegający powstawaniu dendrytów. A przez to – uszkodzeniu elektrody. Powstał on z naniesienia cienkiej warstwy sodu na tellurek antymonu. Potem składano go wiele razy, tworząc naprzemienne warstwy. Badacze porównują jego strukturę do wielokrotnie składanego ciasta filo, z którego wypieka się np. baklawę. Taki proces sprawia, że sód jest bardzo równomiernie rozłożony i dendryty na nim powstają znacznie wolniej i rzadziej. To zaś z kolei oznacza, że bateria sodowa może dorównać litowej, jeśli chodzi o ilość cykli ładowania i rozładowania. Ma też porównywalną do litowych baterii gęstość energii. To parametr określający, ile energii może przechować dany materiał w przeliczeniu na swoją masę. Inne rodzaje baterii opartych o sód były dotąd pod tym względem słabsze. Lit to nie jest czysty biznes. Sód może zmienić świat Wynalazcy materiału złożyli już wniosek patentowy na elektrodę sodową. Są bowiem spore szanse, że nowymi bateriami szybko zainteresuje się przemysł. Popyt na przechowywanie energii stale rośnie. Tymczasem lit jest rzadki, drogi, jego produkcja zużywa bardzo dużo wody i jest też źródłem wielu zanieczyszczeń. Na dodatek kobalt wykorzystywany w bateriach litowych pochodzi głównie z Kongo. Kraj ten zaspokaja ponad 70 proc. światowego zapotrzebowania. Tymczasem wydobycie rud metali w Kongu odbywa się głównie w nielegalnych kopalniach. Pracują w nich, często pod przymusem, dziesiątki tysięcy uciekinierów z terenów objętych walkami, w tym dzieci. Wschodnie prowincje kraju są ogarnięte wojną domową trwającą od lat 90. Ekologiczna energia? Tak, czas na zmianę na zielonego dostawcę prądu! Dzięki handlowi metalami kongijskie wojsko i partyzantki uzyskują miliony dolarów. Za nie zaś na czarnym rynku kupują broń i finansują dalszy rozlew krwi. Walki toczą się w dużej mierze o dostęp do złóż metali potrzebnych do produkcji baterii oraz innych podzespołów smartfonów. Źródła: University of Texas, Advanced Materials
Jak powstają pioruny? Jakie są rodzaje piorunów? Skąd się bierze piorun kulisty?
Wydawałoby się, że piorun to bardzo rzadkie zjawisko. Zdarza nam się go usłyszeć i zobaczyć najwyżej kilka razy w roku. Jednak Ziemia jest stale bombardowana przez pioruny. W każdej chwili nad planetą szaleje średnio 2 tys. burz. Może z nich bić nawet kilkadziesiąt piorunów na sekundę.
W tym artykule: Jakie są rodzaje piorunów? Co to jest piorun kulisty? Jaką temperaturę może mieć piorun? Czy można przeżyć uderzenie pioruna? Czy zmiany klimatyczne wpłyną na ilość piorunów na Ziemi? Burzę zwiastują szybko powstające, ogromne chmury i chłodny, niekiedy silny wiatr. Widząc te zjawiska, spodziewamy się opadu deszczu. Rzadziej uświadamiamy sobie, że woda nie jest jedyną rzeczą, która w czasie burzy przemieszcza się między atmosferą a powierzchnią Ziemi. Inną są ładunki elektryczne, ujemne i dodatnie. Chmura burzowa jest naładowana elektrycznie. W jej górnej części gromadzą się ładunki dodatnie, w środkowej i dolnej ujemne. W czasie burzy różnica potencjałów elektrycznych między chmurą a powierzchnią Ziemi rośnie bardzo szybko, aż w końcu robi się tak wielka – rzędu 20–30 mln V – że dochodzi do wyładowania. Wówczas w powierzchnię Ziemi uderza piorun, któremu zazwyczaj towarzyszy grzmot oraz błyskawica. Naukowcy odkryli, że burze z piorunami wytwarzają radioaktywność Wiemy, że burze z piorunami mogą wywołać szereg niezwykłych efektów, do których należą przede wszystkim przerwy w dostawie prądu, gradobicia i chowanie się zwierząt domowych pod łóżk... Piorun wyzwala ogromne ilości energii. Są to wielkości między 500 megadżuli a 1 gigadżul. Naukowcy intensywnie badają jednak pewien szczególny rodzaj piorunów zwany po angielsku superbolt. Te ultrasilne megabłyskawice mogą mieć moc nawet tysiąc razy większą niż przeciętne pioruny – wystarczającą, by zapewnić energię przeciętnemu gospodarstwu domowemu na cały rok. Najczęściej zdarzają się zimą na półkuli północnej. Jakie są rodzaje piorunów? Pioruny można podzielić według różnych kryteriów. W zależności od tego, gdzie jest ich „początek”, a gdzie „koniec”, dzieli się je na: wewnątrzchmurowe (powstające w obrębie jednej chmury), międzychmurowe (uderzające między dwiema jednostkami burzowymi), wyładowanie chmura-ziemia (w rzadkich przypadkach biegnące też w drugą stronę). Pioruny dzieli się też według kształtów, jakie przyjmują. Najczęściej wyróżnia się wówczas: pioruny liniowe: to najczęściej spotykane rozgałęzione świetlne linie długości nawet kilkudziesięciu kilometrów. Linie te odzwierciedlają kanały, którymi przemieszczają się ładunki elektryczne; pioruny paciorkowe (łańcuszkowe): rzadkie wyładowania w postaci przerywanej linii, która powstaje po wyładowaniu liniowym; pioruny kuliste: najbardziej niesamowite z wyładowań elektrycznych, niezwykle rzadko spotykane. Co to jest piorun kulisty? To pioruny mające postać świecącej kuli. Podobno potrafią stopić szybę, przelecieć przez budynek albo utrzymywać się wewnątrz samochodu. Co więcej, ich obserwatorzy odnotowali także, że zjawisku towarzyszą bzyczące lub syczące dźwięki. Zorze polarne wydają dziwne dźwięki. Teraz wiemy już dlaczego Autorzy opowieści o arktycznym odludziu często poetyzują na temat oślepiających pokazów północnych świateł malujących się na niebie. Jednak od co najmniej stu lat niektóre z tych histo... Wśród naukowców nie ma zgody, czym tak naprawdę są pioruny kuliste. Zdaniem niektórych piorun kulisty powstaje po uderzeniu klasycznej błyskawicy w ziemię. Może wówczas powstać rozgrzany obłok atomów wchodzących w skład gleby, które spalają się i przy tym świecą. Inna koncepcja zakłada, że piorun kulisty jest zbudowany z plazmy – bardzo silnie rozgrzanych atomów, od których oderwane zostały elektrony. Jeszcze inna, że jest to przechodząca przez Ziemię mała czarna dziura albo po prostu efekt halucynacji spowodowanych burzą. Jaką temperaturę może mieć piorun? Temperatura powierzchni Słońca wynosi 4–5 tys. st. C. Wydaje się, że to dużo, jednak nic w porównaniu z temperaturą pioruna. Może ona dochodzić do 30 tys. st. C. To miliardy piorunów mogły zapoczątkować życie na Ziemi – twierdzą naukowcy W jaki sposób wyładowania atmosferyczne mogły przyczynić się do powstania życia na Ziemi? Kluczowy jest fosfor - a raczej materiały organiczne, które atomy fosforu mogą wytwarzać w połą... Co ciekawe, z temperaturą ma związek grzmot. Temperatura to średnia prędkość ruchu cząsteczek powietrza. W czasie uderzenia pioruna przepływający prąd elektryczny niezwykle szybko i silnie rozgrzewa powietrze wokół siebie. Jego cząsteczki błyskawicznie uciekają z obszaru objętego wyładowaniem. Powstaje zaburzenie ciśnienia, rozchodzące się z prędkością ok. 1250 km/godz., czyli właśnie grzmot. Światło błyskawicy widzimy natychmiast po uderzeniu pioruna. Na grzmot musimy zaczekać – tym dłużej, im dalej od nas doszło do wyładowania. Grzmot pokonuje kilometr w około trzy sekundy. Czy można przeżyć uderzenie pioruna? Tak. Po uderzeniu pioruna nawet 80–90 proc. ludzi dochodzi do siebie. Średnio w Polsce piorun trafia 3–5 osób rocznie. Codziennie na świecie zostaje porażonych 80 osób. Katherine Diaz nie żyje. Surferka zginęła od uderzenia pioruna Katherine Diaz, surferka z Salwadoru szykowała się do igrzysk w Tokio. Zginęła w trakcie treningu. Tuż po wejściu do wody uderzył w nią piorun. Niektórzy jednak mają wyjątkowego pecha. Słynny jest przypadek strażnika leśnego z Wirginii, Roya Sullivana, który podczas swojej 36-letniej służby przeżył siedmiokrotnie uderzenie pioruna. Raz stracił palec u nogi, raz został poważnie poparzony. Jednak ostatecznie zmarł po tym, jak sam się postrzelił, czyszcząc broń. Czy zmiany klimatyczne wpłyną na ilość piorunów na Ziemi? Niestety, tak. Naukowcy szacują, że wzrost średniej temperatury na świecie o 1 st. C spowoduje zwiększenie się liczby uderzeń piorunów o 12 proc. Musimy więc przyzwyczaić się do większej ilości piorunów i pamiętać o zasadach bezpieczeństwa w czasie burzy. Naukowcy badają zjawisko "astmy burzowej". Tysiące osób poszkodowanych Naukowcy rozwiązują zagadkę nawałnic zabijających astmatyków. Jednego dnia w Melbourne 14 tys. osób wzywało pomocy lekarza, 10 zmarło. Najważniejsza to unikanie miejsc typu samotne drzewa. Nawet gdy gwałtownie pada, lepiej schronić się na otwartym terenie, przykucając w zagłębieniu albo siadając na plecaku. Fatalnym pomysłem w czasie burzy są kąpiele lub przebywanie w okolicach wysokich, metalowych masztów. Osobom wędrującym po górach zaleca się zejście z grani lub wierzchołka i schronienie się po zawietrznej. Źródła: NASA, Science, e-tatry.com.
Pająki wykorzystują pole elektryczne, żeby latać. To nie żart! Naukowcy właśnie odkryli, jak to robią
Babie lato to delikatne niteczki pajęczych sieci szybujące w powietrzu wraz z przyczepionymi do nich maleńkimi stawonogami. Co sprawia, że pająki unoszą się na ogromne odległości? Najnowsze badania potwierdzają, że kluczowym czynnikiem jest pole elektryczne atmosfery ziemskiej.
W tym artykule: Atmosfera Ziemi jest naładowana elektrycznie Czy pająki latają na elektryczności? Z „Hobbita” do badań naukowych Jak latać w polu elektrycznym? Pająki nie mają skrzydeł, a jednak latają. Jak to możliwe? Pytanie nie jest nowe. Zadawał je sobie nawet Karol Darwin podczas słynnej podróży na statku „Beagle”. Już na początku XIX wieku istniały dwie konkurencyjne hipotezy wyjaśniające niezwykłe możliwości paralotniarskie pająków. Jedni uczeni wskazywali, że stworzenia te wykorzystują ciągi powietrzne tworzone przez wiejące wiatry. Inni optowali za siłami elektrostatycznymi atmosfery. Twórca teorii ewolucji obserwował pewnego spokojnego, słonecznego dnia tysiące pająków unoszących się wokół „Beagle”. Zastanawiał się, w jaki sposób wykorzystują one prądy cieplne, jednak nie doszedł do żadnego wniosku. Problem trafił do szuflady aż na dwieście lat. Pająki, które wyglądają jak pelikany, jednak nie wymarły. Żyją w Australii Te fascynujące stawonogi są malutkie, przypominają pelikany i potrafią być bardzo niebezpieczne. Dopiero w ostatnim dziesięcioleciu pierwsze zespoły naukowców zaczęły przeprowadzać eksperymenty, których celem było wyjaśnienie cudownych możliwości aeronautycznych pająków. Jeden z nich został właśnie opisany na łamach czasopisma naukowego „Physical Review E”. Atmosfera Ziemi jest naładowana elektrycznie Postawą teorii o wykorzystywaniu przez pająki pól elektrycznych jest pewien fakt, z którego rzadko zdajemy sobie na co dzień sprawę. Otóż powietrze przewodzi prąd. W pobliżu Ziemi przewodnictwo elektryczne atmosfery jest – na szczęście – bardzo niewielkie. Jednak już ok. 50 km nad Ziemią powietrze staje się dobrym przewodnikiem elektryczności. Atmosfera naładowana jest dodatnio, Ziemia ujemnie. Podobny rozkład ładunków występuje w chmurach (ładunki dodatnie gromadzą się wyżej, ujemne niżej). Pole elektryczne atmosfery podtrzymują burze, w czasie których pojawiają się doskonale wszystkim znane silne wyładowania elektryczne, czyli pioruny. Tym samym wokół Ziemi zachodzą nieustannie liczne zjawiska elektryczne, możliwe do wykorzystania przez zamieszkujące ją stworzenia. Czy pająki latają na elektryczności? W 2018 r. naukowcy z Uniwersytetu w Bristolu jako pierwsi przeprowadzili eksperyment, który miał pokazać, jaki jest związek babiego lata z elektrycznością. Wykorzystali w nim pająki z rodzaju Erigone. Czy każda pajęczyna jest unikatowa? Pajęczyny to zadziwiająco skomplikowane konstrukcje jak na tak delikatne obiekty. Każda z nich jest skomplikowanym cudem inżynierii w skali mikro. Pająki zostały zamknięte w pustym pojemniku, w którym znajdowało się nieruchome i obojętne elektrycznie powietrze. Następnie badacze włączali sztuczne pole elektryczne. Okazało się, że pająki faktycznie zaczynały wówczas szybować – tak samo, jak podnoszą się nasze włosy, gdy potrzemy je, np. zdejmując sweter. – Nie wiemy jeszcze, czy pole elektryczne jest konieczne, by babie lato się unosiło – mówiła wtedy Erica Morley, jedna z badaczek. – Wiemy jednak, że jest wystarczające. Morley podkreślała przy tym, że pająki były znajdowane do 4 km nad powierzchnią Ziemi. I że mogą pokonywać w powietrzu nawet setki kilometrów. Z „Hobbita” do badań naukowych Ale jak pająki latają? Odpowiedzi na to pytanie poszukało dwóch naukowców – Charbel Habchi z Notre Dame University-Louaize w Lebanon oraz Mohammad K. Jawed z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Ich praca została właśnie opublikowana w „Physical Review E”. Ledwo odkryty, już zagrożony. Nowy gatunek pająka z Miami może nie zostać z nami na długo Pająki U. Richmond mogą być pożerane przez ptaki lub pasożytowane przez osy, ale największym zagrożeniem dla pajęczaków jest utrata siedlisk. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pajak-choc-wyglada-groznie-jest-niewielki-a-jego-ukaszenia-sa-niegrozne-dla-ludzi-fot-miami-zoo-158f32a.jpeg" width="938" height="528" alt="Pająk choć wygląda groźnie, jest niewielki, a jego ukąszenia są niegroźne dla ludzi (fot. Miami ZOO)" title="Pająk choć wygląda groźnie, jest niewielki, a jego ukąszenia są niegroźne dla ludzi (fot. Miami ZOO)" /> Habchi i Jawed wykorzystali istniejące wyniki badań eksperymentalnych do opracowania komputerowej symulacji lotu pająków. Interesowały ich jak najdrobniejsze szczegóły, pokazujące ruch pojedynczych pajęczych nici w polu elektrycznym. By osiągnąć jak największą dokładność symulacji, wykorzystali algorytm znany grafikom komputerowym animującym włosy albo futro. – Był on używany m.in. w „Hobbicie” i w filmach z serii „Planeta małp” – mówi Habchi. Jak latać w polu elektrycznym? Naukowcy symulowali lot pająka z dwiema, czterema lub ośmioma niciami. Najpierw, gdy stawonóg znajdował się jeszcze na ziemi, nici unosiły się pionowo w górę. W miarę lotu powoli rozkładały się, tworząc coś na kształt odwróconego stożka. Co istotne, symulacja wykazała, że nici, które same są naładowane elektrycznie, nie plączą się w czasie szybowania. Te małe pająki żywią się nawet 30 razy większymi wężami Większość „wężolubnych” pająków zamieszkuje Australię i Stany Zjednoczone. Znajdziemy je jednak na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Zdaniem badaczy, ich symulacja dowodzi, że samo pole elektryczne wystarczy, by niewielkie pająki mogły latać. Osiągają przy tym prędkość ok. 8,5 cm/s (0,3 km/godz.). Do czego mogą przydać się takie badania – poza odkrywaniem tajemnic przyrody? Na przykład do projektowania niewielkich dronów, które mogłyby się przemieszczać na ogromne odległości wyłącznie dzięki połączonej sile wiatru i elektryczności. Źródła: physics.org, Physical Review E, Current Biology.
Zielona energia jeszcze bardziej eko? Oto generator prądu na deszcz
Deszczówka już wkrótce może być wydajnym źródłem odnawialnej energii elektrycznej. Urządzenie z pomocą jednej kropli potrafi zasilić na chwilę 100 żarówek typu LED.
Ponad 4 lata temu Chińczycy wyszli z założenia, że warto spróbować połączyć żywioły. Zaprojektowali więc panel słoneczny pokryty grafenem zdolnym pobierać energię z deszczu w pochmurne dni. Elektryczność powstawała na skutek reakcji jonów z wody i elektronów z grafenu. Niestety, wynalazek miał wydajność na poziomie 6,5 proc. i jako taki wymagał dopracowania. Tym razem jest lepiej. Naukowcy z Hongkongu stworzyli generator, który bazując na tranzystorach polowych (FET) błyskawicznie uzyskuje zaskakująco wysokie napięcie. Według obliczeń udało się przekonwertować na elektryczność 2,2 proc. energii kinetycznej każdej kropli deszczu. View oEmbed on the source website – Nasze badanie pokazało, że kropla wody wielkości 100 mikrolitrów upadająca z 15 cm może wygenerować 140 V i zasilić 100 światełek typu LED – mówi inżynier Wang Zuankai z City University of Hong Kong (CityU). Poprzednie wersje, pozbawione FET były 1000-krotnie mniej wydajne. W tym jako podłoża użyto mariażu aluminiowej elektrody z elektrodą z tlenku cynku indu pokrytą PTFE, Poli(tetrafluoroetylen), znanym nam wszystkim jako teflon. Cząsteczki teflonu mają swój ładunek elektryczny. Kiedy kropla pada na impregnowaną teflonem powłokę tlenkową, tworzy most między elektrodami i obwód zamknięty. To pozwala uwolnić zgromadzony na powierzchni ładunek. Ponoć działa to nawet podczas wielogodzinnej ulewy. Potrzeba jeszcze sporo pracy, by z tego wynalazku powstał dostępny komercyjnie produkt. Nagły zastrzyk energii to jedno. Zgromadzenie jej w ilości zapewniającej nieprzerwany dopływ, coś już zupełnie innego. Wang et. Al /City University of Hong Kong Niemniej, całkiem atrakcyjna jest wizja przyszłości, w której na dowolnej powierzchni wystawionej na deszcz możemy umieścić generator prądu. Pokryte w ten sposób dachy pozwoliłyby zrównoważyć częściowo zużycie energii przez mieszkańców budynku. Nawet ładowarki akumulatorów w parasolach nie wydają się już tak niedorzeczne. – Nasz wynalazek został tak zaprojektowany, by mieć maksymalnie dużo zastosowań. Energię będzie można pobierać z jego pomocą zarówno z fal morskich czy wody zamkniętej w szczelnej tubie. Nie musi to zawsze być spadająca kropla – przekonuje Wang. Jan Sochaczewski
Prąd dla ludu. Czy słoneczne generatory zmieniają świat?
Słoneczna rewolucja zmienia życie mieszkańców krajów rozwijających się.
Tekst Michael Edison Hayden Zdjęcia Rubén Salgado Escudero Prashant Mandal włącza lampę LED wielkości czekoladowego batonika. Światło omiata wnętrze chatki, którą Mandal zamieszkuje wraz z żoną i czwórką dzieci. Ciasną przestrzeń, w której śpią domownicy, natychmiast spowija poświata w kolorach kanarkowej żółci i błękitu oceanu – to światło odbite od plandeki, która służy za ściany i dach. Mandal ma 42 lata. Długim palcem po kolei wskazuje poszczególne elementy swojego dobytku: kartkę wydartą ze starego kalendarza, zestaw blaszanych talerzy, drewnianą skrzynkę pełniącą funkcję krzesła. Wyłącza niewielkie urządzenie z baterią słoneczną, odłącza po kolei wszystkie części, a następnie przenosi do oddalonego o 20 m namiotu, w którym sprzedaje słodką herbatę z mlekiem. Jego klienci to podróżni, którzy dotarli aż do tej zapomnianej drogi w Madhotandzie, położonej na gęsto zalesionych terenach blisko zachodniej granicy Indii. ZOBACZ GALERIĘ! – Żona się smuci, ale mój umysł pomoże nam przetrwać trudną sytuację – przekonuje Mandal, stukając palcem w postrzępiony materiał pomarańczowego turbanu, który ma na głowie. – Dzięki baterii słonecznej moje stoisko może być otwarte również nocą – podsumowuje. Mandal, którego dom bez zezwolenia zajmuje skrawek państwowej ziemi na granicy rezerwatu tygrysów, jest tylko trybikiem wielkiej maszyny ekonomicznej. Setki firm rozpoczęły agresywną promocję i sprzedaż generatorów słonecznych ludziom zamieszkującym tereny nieobjęte przez sieć energetyczną w krajach rozwijających się. Około 1,1 mld osób na świecie nie ma bowiem dostępu do elektryczności. Niemal jedna czwarta z nich mieszka w Indiach, gdzie ludzie tacy jak Mandal byli do niedawna skazani na trującą naftę i nieporęczne akumulatory, z których wydobywały się żrące substancje. Minielektrownia Mandala zasila dwie lampy LED i wiatrak. Podłączony jest do niej panel słoneczny o mocy 40 watów. Słońce świeci na panel ok. 10 godzin dziennie, ładując niewielki akumulator. Mandal dzierżawi go od firmy Simpa Network. Simpa ma w ofercie różne plany taryfowe przygotowane tak, by stać na nie było konsumentów o niskich dochodach. Jednak nawet stawka wynosząca 35 centów dziennie to dla Mandala ogromny wydatek. Mężczyzna utrzymuje rodzinę, dysponując budżetem poniżej dwóch dolarów na dzień. Jedzenie kosztuje, leki czy podręczniki dla dzieci też. Gdy jego 15-letni syn w zeszłym roku zachorował, rachunki szpitalne wpędziły rodzinę w długi przekraczające 4 tys. dolarów. Mimo to Mandal uważa, że warto wydawać jedną piątą zarobków na usługi dostarczane przez Simpę, żeby nie spędzać tak dużej części życia w całkowitych ciemnościach. – Właśnie tyle kosztowało mnie wcześniej ładowanie akumulatora, a musiałem w tym celu iść kilometr w jedną i w drugą stronę. Czasami z akumulatora wyciekała żrąca substancja, która zostawiała na skórze bolesne poparzenia – opowiada Mandal. Trudności, z którymi boryka się Mandal, dotyczą też mieszkańców wsi w pobliskiej Birmie czy dalekiej Afryce, gdzie prywatne firmy sprzedają przenośne minielektrownie solarne. Międzynarodowa Agencja Energetyczna szacuje, że 621 mln mieszkańców subsaharyjskiej Afryki nie ma prądu. Spis powszechny z 2011 r. wykazał, że z powodu niewystarczającej infrastruktury energetycznej jedynie 37 proc. spośród 200 mln osób zamieszkujących rodzinny stan Mandala – Uttar Pradeś – korzysta z elektryczności jako głównego źródła światła. Simpa szacuje, że 20 mln gospodarstw domowych używa dotowanej przez państwo nafty. W rolniczych miasteczkach telefony komórkowe ładuje się z wykorzystaniem akumulatorów z traktorów. Każdego lata tysiące osób umiera na udar cieplny – temperatury osiągają nawet 46OC. Czarna sadza pozostająca po spaleniu nafty szkodzi płucom. Sąsiedzi Mandala, którzy mają prąd, opowiadają, że zasilanie jest dostępne tylko przez dwie, trzy godziny dziennie, a władze nie informują, kiedy je włączą lub wyłączą. Ponieważ dom Mandala to prowizoryczna konstrukcja, mężczyzna nie ma szans na podłączenie do sieci, dlatego energia słoneczna to jego jedyne źródło prądu. Paul Needham, prezes Simpy, który pracował w USA w dziale reklamy Microsoftu, też mieszka w Indiach, ale wiedzie życie, o jakim Mandal nie może nawet pomarzyć. Ma bieżącą wodę, prawie nieprzerwany dostęp do prądu i wi-fi. Needham pochodzi z kanadyjskiego Vancouver. Do Indii przeprowadził się w 2012 r., chcąc zmniejszyć przepaść dzielącą ludzi takich jak on sam od ludzi takich jak Mandal. – Pod wieloma względami społeczeństwo Indii jest bardzo podzielone. Mimo dziesięcioleci gwałtownego rozwoju obszary wiejskie wciąż są daleko w tyle za większymi miastami. Nasi klienci nie mogą czekać na rozbudowę sieci energetycznej. Potrzebują prądu już dziś – przekonuje Needham. Opowiada, że pomysł na biznes przyszedł mu do głowy w 2010 r. w Tanzanii, dokąd przyjechał z przedstawicielami organizacji zajmującej się prawami kobiet. Zobaczył tam, jak ludzie płacą pewnej kobiecie za możliwość naładowania akumulatorów swoich komórek prądem z jej baterii słonecznej. – Zrozumiałem, że to może być biznes, że można sprzedawać energię słoneczną. Na indyjskich bazarach sprzęt do wykorzystywania energii słonecznej można było kupić na długo przed tym, jak firmy takie jak Simpa zaczęły oferować swoje usługi Mandalowi i innym klientom w podobnej sytuacji. Na stoiskach wielkości szafy mężczyźni wychwalają możliwości tanich zestawów, chłodząc się wiatrakami. Można je podłączyć do żarówek, telefonów komórkowych czy wentylatorów. Sprzęt jest ozdobiony logotypami znanych marek takich jak Mercedes, Gucci czy Rolex. Oczywiście nie ma z nimi nic wspólnego. Cena małego zestawu to trzy, cztery dolary, czyli ułamek tego, co Mandal płaci każdego miesiąca Simpie. Needham i inni przedstawiciele biznesu wynajmu paneli słonecznych z osprzętem przekonują, że tanie urządzenia są niskiej jakości i często się psują. Profesor inżynierii środowiska Julian Marshall mówi, że przemysł związany z usługami umożliwiającymi wykorzystanie energii słonecznej przez osoby prywatne ma ogromny potencjał. Dla niego jest to prawdziwa „historia ku pokrzepieniu serc”. Profesor mierzy zanieczyszczenie powietrza w domach osób, które mają dostęp do sieci energetycznej, i tych pozbawionych prądu. Bada negatywny wpływ nafty i innych brudnych źródeł energii. W całych Indiach opary z lamp naftowych mieszają się z sadzą wypluwaną przez elektrownie węglowe, powodując choroby płuc, zawały. Marshall chwali Simpę i kilka podobnych firm za innowacyjne podejście do sprzedaży usług w wiejskich rejonach Indii. – Klienci decydują się na korzystanie z energii słonecznej głównie ze względów finansowych, ale efektem ubocznym są korzyści dla zdrowia i środowiska – tłumaczy Marshall. Niewykluczone, że największą zachętą do wypożyczenia solarnego systemu zasilania jest chęć ucieczki przed indyjskim upałem. Shiv Kumar ma 20 lat i mieszka w Madhotandzie. Zarabia na życie, zbierając rolnikom siano. Jego dniówka wynosi poniżej 2,5 dolara. Kiedy zaczyna mu brakować jedzenia, pracuje za ziarno. Mieszka z ojcem i bratem w dwupokojowym betonowym domku praktycznie pozbawionym wentylacji. Kiedy przedstawiciel Simpy odwiedził ich z prezentacją możliwości systemu, przekonał ich wiatrak. – Lampa naftowa daje słabe, żółte światło. Wpędzała mnie w depresję. A to jest najlepszy wentylator, jaki w życiu widziałem – przekonuje Kumar, stojąc w strumieniu powietrza poruszanego przez wiatrak. Neel Shah, będący w Simpie menedżerem produktu, może zaświadczyć, że wyzwania związane z popularyzacją usług solarnych w odległych rejonach Indii to nie tylko kwestia tego, czy ludzi będzie na nie stać. Pewnego razu ktoś zaatakował Shaha w pociągu. Kiedy indziej mieszkańcy wsi w dystrykcie Mathura ostrzegli go, że lokalny gang planuje nocą napadać na domy. Jego członkowie znani są z tego, że atakują w samej bieliźnie i smarują ciała oliwą, żeby móc wyślizgnąć się, gdyby ktoś próbował ich złapać. Mieszkańcy przeprosili Shaha za tę sytuację i pomogli mu uciec rikszą. Uttar Pradeś to najludniejszy stan Indii – mieszka w nim 40 proc. więcej ludzi niż w całej Rosji. Panuje tam chaos, panoszą się gangi. Brutalne przestępstwa są na porządku dziennym. We władzach zasiadają ludzie z prawomocnymi wyrokami. – Ten biznes potrafi być bardzo frustrujący, ale tacy klienci jak Mandal sprawiają, że widzimy sens swojej pracy – mówi Shah. Znów jestem w madhotandzie, w namiocie, w którym Mandal sprzedaje herbatę – teraz z powrotem składa swój zestaw solarny i wiesza lampę. Klientów nie ma – popołudniowa spiekota nie zachęca do zakupów. Mandal miesza herbatę w rondlu postawionym na ogniu. W okolicach zachodu słońca, kiedy powietrze nieco się ochłodzi, pojawi się kilku przechodniów. Mandal chciałby wynająć drugi zestaw do czerpania energii ze słońca, żeby jego dzieci miały bardziej odosobnione miejsce do nauki. Jednak priorytetem jest rozwój biznesu. Jest przekonany, że energia słoneczna mu w tym pomoże. – Klienci przyjdą, widząc światło – przekonuje.
Bateria, którą możesz wyhodować w donicznce, komputer z żywymi elementami. Brzmi zaskakująco? A jednak w przyszłości to może być możliwe.
Dzięki domieszce przewodzącego prąd elektryczny plastiku róża zyskała obwody elektryczne – informuje „New Scientist”. Magnus Berggren, profesor elektroniki organicznej z uniwersytetu w Linköping wraz ze swoim zespołem zbudował ze zwykłej róży ogrodowej obwód elektryczny, wypełniając jej wiązki naczyniowo-sitowe przewodzącym polimerem. Rozpuszczalne w wodzie tworzywo PEDOT (poli(3,4-etyleno-1,4-dioksytiofen) rozprzestrzenia się w układzie naczyniowym róży i zastyga, tworząc sieć przewodów. Nie jest przy tym toksyczne dla rośliny i nie zatyka jej naczyń. Udało się nawet wykorzystać różę jako element tranzystora i skonstruować bramkę logiczną. Gdy polimerem wypełnione zostały naczynia wewnątrz liścia, zmieniał on kolor pod wpływem prądu elektrycznego. Eksperyment otwiera drogę dla łączenia roślin z urządzeniami elektronicznymi – dla uzyskania na przykład ogniw paliwowych zasilanych produktami fotosyntezy czy upraw informujących o swoich właściwościach fizjologicznych lub poziomie fitohormonów. Można by nawet „sterować” roślinami by na przykład wpływać na wzrost drzew. Źródło: PAP