Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej odsłoniła zabytek. Drewniana beczka kryje zagadkę
Podczas przygotowań do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na dnie Bałtyku odnaleziono unikatowy zabytek. Drewniana beczka sprzed wieków rzuca nowe światło na historię morskiego handlu surowcami. Co artefakt skrywa w swoim wnętrzu?
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej to przedsięwzięcie o niespotykanej dotąd skali, wymagające precyzyjnego przygotowania terenu – nie tylko na lądzie, ale i pod wodą. Ta inwestycja powstaje w gminie Choczewo na Pomorzu. W marcu 2026 roku rozpoczęto kolejną kampanię badań, której celem jest wykrycie i neutralizacja niewybuchów oraz innych obiektów ferromagnetycznych mogących zagrażać inwestycji. Prace te są niezbędne dla bezpiecznego zaprojektowania systemu doprowadzenia wody chłodzącej do przyszłej elektrowni. Jak się jednak okazało, morskie dno skrywa nie tylko pamiątki po konfliktach zbrojnych, ale i znacznie starsze świadectwa ludzkiej aktywności. Beczka sprzed wieków Podczas rutynowych badań geofizycznych natrafiono na obiekt, który nie był współczesnym odpadem ani niebezpiecznym ładunkiem wybuchowym. Na głębokości około 19 metrów, zakopana metr pod poziomem dna, spoczywała drewniana beczka. Obiekt o wysokości 70 cm i średnicy 40 cm został bezpiecznie wydobyty na powierzchnię przy współudziale archeologa podwodnego. To rzadkie znalezisko waży aż 216 kilogramów. Zagadkowy ładunek Wstępna analiza wykazała, że beczka wykonana z drewna sosnowego pochodzi z okresu między XV a XVII wiekiem. Co najciekawsze, na jej denku zachowały się tzw. merki – znaki kupieckie służące do identyfikacji właściciela towaru, powszechnie stosowane w żegludze bałtyckiej do końca XVII stulecia. Wewnątrz beczki najprawdopodobniej znajdują się skorodowane bryłki żelaza typu osmund. Był to surowiec sprowadzany masowo ze Szwecji do Gdańska, gdzie poddawano go dalszej obróbce w lokalnych hamerniach. Kontekst bałtyckiego handlu Eksperci z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku wskazują na wyraźne analogie do ładunków przewożonych przez słynne wraki Bałtyku, takie jak XV-wieczny „Miedziowiec” czy XVII-wieczny „Rudowiec”. Oba te statki transportowały osmund, co potwierdza, że surowiec ten był kluczowym elementem wymiany handlowej łączącej największe miasta portowe Morza Bałtyckiego w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności. Beczka odkryta w rejonie budowy elektrowni mogła być częścią ładunku, który wypadł za burtę lub pochodzić z dotąd nieodkrytego wraku. Co dalej z kilkusetletnim artefaktem? Obecnie zabytek znajduje się w rękach specjalistów z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Zostanie on poddany szczegółowej konserwacji, która jest niezbędna, by drewno i metal nie uległy gwałtownemu zniszczeniu po wydobyciu ze słonej wody. – Odnaleziona beczka to cenny zabytek, który doskonale wpisuje się w znany nam kontekst bałtyckiego handlu żelazem – powiedziała dr Anna Rembisz-Lubiejewska z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Planowane analizy specjalistyczne pomogą precyzyjniej określić wiek znaleziska oraz potwierdzić jego zawartość – bryłki żelaza. Źródło: Polskie Elektrownie Jądrowe Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Te hybrydy powstały przez wybuch elektrowni w Fukushimie. Mają wyjątkowe cechy, a ich życie to eksperyment na DNA
Po katastrofie elektrowni jądrowej w Fukushimie natura zamarła… ale tylko na chwilę. W 2011 świnie domowe wymknęły się z porzuconych gospodarstw do opuszczonych lasów, gdzie zaczęły namiętnie krzyżować się z dzikami. Z ich połączenia powstały hybrydy, których tempa rozmnażania nie można zatrzymać.
Badania naukowców z Uniwersytetu w Fukushimie pozwoliły na wyjątkową analizę procesu hybrydyzacji świń i dzików na terenie dawnej elektrowni jądrowej. Niezwykła genetyka świń sprawia, że dziki rozmnażają się wyjątkowo szybko – szybciej, niż gdziekolwiek indziej na świecie. Jak świnie skrzyżowały się z dzikami? Katastrofa jądrowa w elektrowni Fukushima Daiichi w marcu 2011 roku wywołała ogromną falę ewakuacji. Tysiące mieszkańców musiało opuścić swoje domy, a wraz z nimi pozostawiono na pastwę losu zwierzęta domowe, w tym wiele świń hodowlanych. Po opuszczeniu terenów przez ludzi natura szybko zaczęła odzyskiwać władzę nad strefą wykluczenia. Hulaj dusza, panów nie ma – wielka świńska ucieczka i rozwiązłe życie Zdziczałe świnie, które wydostały się z gospodarstw, zaczęły żyć na wolności i stopniowo krzyżowały się z populacjami dzików zamieszkujących lasy i tereny wokół elektrowni. Hybrydyzacja, czyli proces krzyżowania się dwóch różnych gatunków lub podgatunków, w tym przypadku dotyczyła dzików (Sus scrofa) i świń domowych (Sus scrofa domesticus). Badania genetyczne przeprowadzone przez zespół prof. Shingo Kaneko z Uniwersytetu w Fukushimie oraz dr Donovana Andersona z Uniwersytetu Hirosaki wykazały, że po katastrofie nastąpiła intensywna i szybka hybrydyzacja. Według wyników analiz, aż 16% przebadanych zwierząt w strefie Fukushimy to hybrydy. Zapomniana droga świni Badacze przeprowadzili szczegółową analizę mitochondrialnego DNA, które dziedziczy się wyłącznie po matce. Chcieli sprawdzić, jaką część genu świni nadal posiadają hybrydy zwierząt. Okazało się, że to właśnie matczyne linie świń – charakteryzujące się szybkim całorocznym rozrodem – przyczyniły się do ogromnego tempa wymiany genetycznej w populacji dzików w regionie. Świnie rozmnażają się bowiem przez cały rok, a dziki – tylko raz w roku. Cecha częstych miotów jest jednak przekazywana kolejnym pochodzeniom hybryd, co pozwoliło na szybkie rozprzestrzenianie się tej linii genetycznej. Dziki w Fukushimie mnożą się jak króliki. To świnie czy dziki? Wyniki sugerują, że już po pięciu generacjach większość hybryd była genetycznie znacznie bardziej zbliżona do dzików niż do świń, choć zachowały cechy szybkiego rozrodu. To doskonały przykład tego, jak izolacja i nagła zmiana środowiskowa mogą wpłynąć na ewolucję lokalnej fauny. Radioaktywne dziki o świńskim tempie rozrodu pustoszą środowisko Obecność hybryd oddziałuje negatywnie na miejscowy ekosystem. Rozmnażające się w szybkim tempie hybrydy szybko opanowały opuszczone przez ludzi tereny, konkurując z rodzimymi gatunkami i niszcząc uprawy rolne. Mięso świnio-dzików żyjących w regionie jest także napromieniowane, więc konieczna była edukacja społeczna w tym zakresie. Regularnie prowadzone są badania na zawartość cezu-137 i innych izotopów w tkankach zwierząt, potwierdzając wysokie poziomy radioaktywności. Według danych lokalnych władz populacje dzików i ich hybryd doprowadziły nie tylko do znacznych strat w rolnictwie, a także powodowały liczne kolizje z powracającymi do regionu mieszkańcami. Hybrydyzacja może również powodować zmiany w strukturze genetycznej lokalnych populacji dzików, prowadząc do utraty typowych cech gatunkowych oraz zmniejszenia różnorodności genetycznej. Przykry koniec hybryd świń i dzików Władze Japonii wdrożyły programy kontroli populacji, w tym odstrzał sanitarny i monitoring genetyczny schwytanych osobników. Szczególny nacisk kładzie się na eliminację osobników o hybrydowym pochodzeniu, zwłaszcza tych, u których stwierdza się obecność mitochondrialnego DNA świni. Działania te mają na celu nie tylko ograniczenie strat rolniczych i zwiększenie bezpieczeństwa ludzi, ale także zachowanie pierwotnej puli genetycznej dzików w regionie. Źródło: Journal of Forest Research, Biological Invasions
Mikroorganizmy w Fukushimie zachowują się zaskakująco, bo… nie mutują. Czemu więc nadal żyją?
Promieniowanie nie zawsze jest przeszkodą. W wysoce radioaktywnych miejscach na Ziemi życie nie tylko się rozwija, ale także przybiera dziwne formy – jak np. w Czarnobylu. Spodziewano się, że po katastrofie elektrowni w Fukushimie będzie tak samo, jednak… żyjące tam mikroby zdają się zupełnie niedotknięte promieniowaniem. Jak to możliwe?
Naukowcy z Japonii odkryli, że mikroby żyjące w torusie – części systemu bezpieczeństwa elektrowni atomowej w Fukushimie –przeżyły skrajnie radioaktywne warunki bez żadnych adaptacji do promieniowania. Ich istnienie może utrudnić oczyszczenie reaktora. Katastrofa jądrowa w Fukushimie W marcu 2011 roku, w wyniku potężnego trzęsienia ziemi, w reaktory elektrowni jądrowej Fukushima Daiichi uderzyło tsunami, które spowodowało uszkodzenie systemów chłodzenia i w efekcie stopienie rdzeni reaktorów. Wydostające się z nich substancje promieniotwórcze spowodowały długotrwałe skażenie dużego obszaru wokół elektrowni. Miasto Ōkuma zostało niemal całkowicie opuszczone, a region stał się obiektem intensywnych badań naukowych dotyczących wpływu promieniowania na życie. Okazuje się, że nie tylko ono przetrwało, ale także nie wykazuje szczególnych zmian. Jakie mikroorganizmy przetrwały w radioaktywnym środowisku? Badacze z Keio University w elektrowni w Fukushimie spodziewali się znaleźć organizmy znane ze swojej odporności na promieniowanie – np. bakterie Deinococcus radiodurans czy Methylobacterium radiotolerans. Ku ich zaskoczeniu, dominujące okazały się jednak mikoorganizmy z rodzajów Limnobacter i Brevirhabdus, typowo występujące w środowiskach morskich. Co więcej, nie wykazują one szczególnej odporności na promieniowanie jonizujące. Jak w takim razie przeżyły? Jak to możliwe, że bakterie zabezpieczyły się przed promieniowaniem? Analiza próbek pobranych z radioaktywnej wody torusa wykazała, że mikroorganizmy prawdopodobnie stworzyły biofilmy – śluzowate warstwy ochronne złożone z wielu komórek. Biofilm pełni rolę tarczy, która ogranicza bezpośredni wpływ promieniowania na mikroorganizm. Dzięki tej osłonie bakterie mogą przeżyć w wodzie o wysokim poziomie promieniowania bez konieczności posiadania wyspecjalizowanych mechanizmów molekularnych. Zagrożenie dla procesu dekontaminacji Obecność mikroorganizmów w torusie może poważnie skomplikować proces dekontaminacji elektrowni – czyli „sprzątania” budynku i jego okolicy oraz usuwania skutków promieniowania. Biofilmy mogą przyspieszać korozję metalowych elementów infrastruktury, co zagraża integralności konstrukcji budynku. Obecność biofilmów w wodzie może pogarszać widoczność, utrudniając pracę ekip sprzątających i inżynierów zajmujących się demontażem reaktora. Naukowcy ostrzegają, że mikroorganizmy – mimo że wydają się nieszkodliwe – mogą znacznie wpłynąć na harmonogram i koszty usuwania skutków katastrofy. W Czarnobylu sprawa wygląda nieco inaczej – mutacje na Ukrainie Katastrofa w Czarnobylu w 1986 roku przyniosła nieco inne efekty. W reaktorze zamieszkały specyficzne, czarne grzyby – aż 37 różnych gatunków. Okazało się, że rozwijały się one w obecności promieniowania jonizującego, a naukowcy teoretyzują, że melanina (przez którą są czarne) pozwala im na wykorzystanie radioaktywności w taki sposób, w jaki rośliny wykorzystują słońce. Zamiast fotosyntezy przeprowadzają radiosyntezę. To jednak teoria, którą ciężko udowodnić. Zwierzęta w strefie wykluczenia Poza elektrownią sprawa ma się inaczej – nawet w „Czerwonym Lesie”, czyli obszarze silnie dotkniętym promieniowaniem, w którym sosny obumarły natychmiast, a wszystkie liście poczerwieniały, obecnie rozkwita życie. Strefę wykluczenia wokół Czarnobyla zamieszkują obecnie – kompletnie „niezmutowane” – niedźwiedzie, żubry, wilki, rysie, konie czy ponad 200 gatunków ptaków. Badania potwierdziły ogólny brak znaczących negatywnych skutków obecnego poziomu promieniowania dla populacji zwierząt i roślin żyjących w Czarnobylu. Niektóre żaby są tam po prostu… ciemniejsze. Dzikie zwierzęta mogą być znacznie bardziej odporne na promieniowanie, niż wcześniej sądzono. Źródło: Applied and Environmental Microbiology, ScienceAlert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ekspert ostrzega: Co się stanie, jeśli Czarnobyl na dłużej zostanie bez prądu?
Systemy chłodzenia zużytego paliwa nuklearnego w Czarnobylu nie działają z powodu braku zasilania. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej bada, czy obecna sytuacja może doprowadzić do emisji promieniowania i jakie realne ryzyko niesie dla otoczenia.
Spis treści: Jak działa chłodzenie zużytego paliwa jądrowego i dlaczego jego brak stanowi zagrożenie? Czarnobyl: od katastrofy do Nowej Bezpiecznej Powłoki – historia zabezpieczeń reaktorów Nieznane szczegóły przechowywania paliwa i rosyjskie zagrożenia dla bezpieczeństwa jądrowego Rosyjskie ataki rakietowe na ukraińską infrastrukturę energetyczną doprowadziły m.in. do zniszczenia stacji transformatorowych odpowiedzialnych za dostawy prądu. W czasie tegorocznej mroźnej zimy skutkuje to poważnymi utrudnieniami, zwłaszcza w zakresie ogrzewania. W przypadku nieczynnej Elektrowni Jądrowej w Czarnobylu, brak zasilania może prowadzić do niebezpiecznego przegrzania systemów chłodzenia, co potencjalnie niesie ryzyko wzrostu poziomu promieniowania. Na szczęście, jak podkreślają eksperci, ze względu na wiek przechowywanego w Czarnobylu zużytego paliwa jądrowego, które przez lata zdążyło się znacząco wychłodzić, do czasu przywrócenia prądu ryzyko poważnych konsekwencji pozostaje niewielkie. Jak działa chłodzenie zużytego paliwa jądrowego i dlaczego jego brak stanowi zagrożenie? – Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) na bieżąco monitoruje sytuację w Czarnobylu, aby ocenić, w jakim stopniu brak zasilania wpływa na bezpieczeństwo jądrowe – poinformował dyrektor generalny MAEA, Rafael Grossi, w poście opublikowanym na platformie X. Dlaczego więc brak prądu w Czarnobylu budzi tak duże obawy? Zużyte paliwo jądrowe, po wyjęciu z reaktora, pozostaje przez długi czas gorące, ponieważ zawiera radioaktywne produkty rozszczepienia, które emitują promieniowanie gamma, beta i alfa. To energia, którą trzeba nieustannie odprowadzać poprzez system chłodzenia – w przeciwnym razie może dojść do stopienia paliwa – wyjaśnił Paul Cosgrove z Uniwersytetu w Cambridge w rozmowie z „New Scientist”. Na szczęście, w przypadku Czarnobyla, sytuacja jest częściowo stabilna dzięki temu, że przechowywane tam paliwo ma już kilkanaście lub kilkadziesiąt lat. Oznacza to, że zdążyło ono wyemitować znaczną część swojej energii promieniotwórczej i stopniowo ostygnąć. Dla porównania – cztery lata temu, kiedy również doszło do przerw w dostawie prądu, ryzyko przegrzania było zdecydowanie wyższe. Czarnobyl: od katastrofy do Nowej Bezpiecznej Powłoki – historia zabezpieczeń reaktorów Katastrofa w Czarnobylu, czyli eksplozja reaktora nr 4, miała miejsce 26 kwietnia 1986 roku. Skutki wybuchu były dramatyczne – emisja promieniotwórcza była około 400 razy większa niż ta, którą wywołała bomba atomowa zrzucona na Hiroszimę. Jeszcze w tym samym roku, w trybie awaryjnym, reaktor został zabezpieczony prowizorycznym sarkofagiem z betonu i stali. Było to rozwiązanie tymczasowe, mające na celu ograniczenie dalszego wycieku promieniowania. Dopiero w 2016 roku ukończono budowę trwałego zabezpieczenia – tzw. Nowej Bezpiecznej Powłoki (ang. New Safe Confinement). Konstrukcja ta ma 108 metrów wysokości, niemal 260 metrów szerokości i waży 36 tysięcy ton. Jej zadaniem jest długoterminowe izolowanie reaktora nr 4 oraz umożliwienie demontażu wewnętrznych struktur reaktora w kontrolowanych warunkach. Warto pamiętać, że Elektrownia Jądrowa w Czarnobylu składała się z czterech reaktorów. Reaktor nr 2 został wyłączony w 1991 roku, a reaktor nr 1 zakończył produkcję energii w 1996 roku. Ostatni funkcjonujący – reaktor nr 3– wycofano z eksploatacji dopiero w 2000 roku. Nieznane szczegóły przechowywania paliwa i rosyjskie zagrożenia dla bezpieczeństwa jądrowego Dokładne specyfikacje basenów magazynowych, w których przechowywane jest zużyte paliwo z reaktorów Elektrowni Jądrowej w Czarnobylu, pozostają niejawne. Zgodnie z kontrolą przeprowadzoną w 2022 roku, przegrzanie nawet 20-letniego paliwa w przypadku braku zasilania jest mało prawdopodobne, ponieważ materiał ten uległ już znacznemu rozpadowi i stracił większość swojej aktywności cieplnej. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) nadal monitoruje poziomy emisji w rejonie dawnej elektrowni, aby wykluczyć potencjalne zagrożenia. Utrata zasilania w Czarnobylu to kolejne z wielu rosyjskich działań destabilizujących międzynarodowe bezpieczeństwo jądrowe. Warto przypomnieć o kilkutygodniowej okupacji obiektu przez rosyjskie wojska, która znacząco utrudniała personelowi wykonywanie niezbędnych działań utrzymaniowych. Dodatkowo, rosyjscy żołnierze przejęli Zaporoską Elektrownię Jądrową, co również spotkało się z międzynarodowym potępieniem. Duże poruszenie wywołał również atak dronem na Nową Bezpieczną Powłokę reaktora nr 4, który może wskazywać na rosnące ryzyko celowych działań zagrażających środowisku i ludności. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Chińskie „sztuczne Słońce” przekracza energetyczne granice i pozwala na fuzję jądrową. W Europie wydawało się to niemal niemożliwe
„Sztuczne Słońce” to jeden z najbardziej ambitnych energetycznych projektów na świecie. Chiny zbliżają się do zrealizowaniu marzenia o praktycznym wykorzystaniu fuzji jądrowej jako niewyczerpalnego, czystego źródła energii. Reaktor właśnie osiągnął gęstość plazmy, którą wcześniej uważano za fizycznie niemożliwą.
Naukowcy w Chinach dokonali przełomu w dziedzinie energii z fuzji jądrowej. Może to pomóc w ostatecznym przełamaniu jednej z największych barier stojących na drodze do opracowania nowego źródła energii. Co będzie dalej? Czy Państwo Środka zawładnie światową energetyką? Czym jest chińskie „sztuczne Słońce”? Chińskie „sztuczne Słońce” to przydomek nadany reaktorowi EAST (ang. Experimental Advanced Supercondicting Tokamak). To zaawansowane urządzenie badawcze, które stanowi fundament chińskiego programu badań nad fuzją jądrową. Sercem jest tokamak – typ reaktora jądrowego, który symuluje procesy zachodzące wewnątrz Słońca, polegające na łączeniu się jąder atomowych w warunkach ekstremalnych temperatur i ciśnień. Celem przeprowadzanych w nim eksperymentów jest uzyskanie czystej, praktycznie niewyczerpalnej energii, która nie generuje odpadów radioaktywnych. To marzenie naukowców na całym świecie. Reaktor EAST osiągnął niespotykaną gęstość plazmy W tokamaku możliwe jest tworzenie i utrzymywanie plazmy – stanu skupienia materii, w którym (przy ekstremalnie wysokich temperaturach) możliwe jest łącznie się jąder atomów wodoru. To prowadzi do powstania helu i uwolnienia ogromnych ilości energii – tak jak dzieje się to w Słońcu. Zespół badaczy z Chińskiej Akademii Nauk poinformował, że EAST osiągnął gęstość plazmy wcześniej uważaną za fizycznie niemożliwą do uzyskania. Eksperyment może być kamieniem milowym na drodze do przemysłowego wykorzystania fuzji jądrowej. Reaktor już wcześniej ustanawiał rekordy – w zeszłym roku udało się utrzymać plazmę przez 1000 sekund. Później jednak uległa rozproszeniu i zdawało się, że jej utrzymanie jest nierealne. Tym razem jednak naukowcom udało się przekroczyć tzw. limit Greenwalda, który przez dekady uznawany był za nieprzekraczalną granicę stabilnej gęstości plazmy. To otwiera drogę do znacznie bardziej wydajnych reaktorów fuzji jądrowej. Limit Greenwalda udało się także przekroczyć w reaktorze WEST we Francji za sprawą europejskich badań. Przełomowe temperatury i walka z prawami fizyki Jednym z największych osiągnięć projektu EAST jest uzyskanie stabilnej plazmy o temperaturze ponad 100 mln stopni Celsjusza. Temperatura ta jest kilkukrotnie wyższa niż ta panująca w centrum Słońca. Rekord ten pokazuje, jak daleko zaszła chińska technologia plazmowa. Czy fuzja jądrowa to przyszłość? Energia z fuzji jądrowej jest uważana za „świętego Graala“ energetyki. Jej wdrożenie na skalę przemysłową mogłoby rozwiązać kluczowe problemy energetyczne – wytwarzając czystą, bezpieczną energię bez emisji dwutlenku węgla i bez długotrwałych odpadów radioaktywnych. Długofalowy cel chińskiego programu to budowa komercyjnych reaktorów, które zapewnią bezpieczeństwo energetyczne kraju i pozwolą na globalną transformację energetyczną. Nie tylko Chiny – wszędzie na świecie rosną inwestycje w badania na fuzją jądrową. W 2023 roku amerykański startup Helion Energy podpisał z Microsoftem pierwszą w historii umowę na dostawę energii z fuzji jądrowej, planując dostarczenie 50 MW już w 2028 roku. Równolegle Francja, Stany Zjednoczone i Korea Południowa realizują własne projekty badawcze, również skuteczne. Powstaje też międzynarodowy reaktor ITER. Kwestia tego, co z tą wiedzą zrobimy i czy zrobimy to wcześniej niż Chińczycy. Przełomowe wyniki reaktora EAST budują silną pozycję Chin jako lidera w dziedzinie energii przyszłości. Ich sukcesy mają kluczowe znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa energetycznego Państwa Środka, ale także dla globalnej transformacji i przechodzenia na czyste źródła energii. Podczas gdy my spieramy się o elektrownię atomową w Polsce, na Dalekim Wschodzie są już krok – lub ładnych kilka kroków – dalej. Źródła: Science Advances, The Independent Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tama Trzech Przełomów na orbicie. Wielka elektrownia słoneczna Chińczyków
Chińscy inżynierowie sprecyzowali plany niezwykłego projektu. Zamierzają skonstruować na orbicie elektrownię słoneczną. W ciągu roku ma ona generować tyle energii, ile pochodziłoby z całej dającej się wydobyć ziemskiej ropy. Projekt został okrzyknięty „Tamą Trzech Przełomów w kosmosie”.
Spis treści: Dlaczego warto zbierać energię słoneczną nad Ziemią? Jakie rakiety posłużą do zbudowania elektrowni słonecznej na orbicie? Do czego porównuje się projekt Chińczyków? Kto stoi za projektem chińskiej elektrowni słonecznej? Kosmiczna elektrownia słoneczna ma mieć ogromne rozmiary. Długość stacji będzie wynosić jeden kilometr. Umieszczone wysoko nad Ziemią panele słoneczne będą gromadzić energię Słońca, a następnie zamieniać ją na mikrofale. W tej postaci trafi ona do naziemnych stacji, a z nich do sieci energetycznych. Koncepcja brzmi fantastycznie, jednak Chińczycy mają plan, jak wprowadzić ją w życie. Przede wszystkim będą im potrzebne superciężkie rakiety nośne. Powinny być wielokrotnego użytku, ponieważ aby zawieźć w kosmos elementy elektrowni, trzeba będzie wykonać wiele lotów. Planowana elektrownia słoneczna ma zostać umieszczona na orbicie geostacjonarnej. Jest to orbita kołowa w płaszczyźnie równika znajdująca się na wysokości prawie 37 tys. km nad powierzchnią planety. Dlaczego warto zbierać energię słoneczną nad Ziemią? Mimo wprowadzanych usprawnień stosowane obecnie panele słoneczne nadal mają spore ograniczenia. Skuteczności ich działania jest uzależniona od pogody. Duże i utrzymujące się długo zachmurzenie zmniejsza ich efektywność. Utrudnieniem jest również cykl dnia i nocy. Tego typu problemy nie dotyczyłyby elektrowni słonecznych w kosmosie. Ponieważ mogłyby one pracować stale i docierałoby do nich więcej promieni słonecznych, ich efektywność mogłaby być nawet 10-krotnie większa niż paneli pracujących na Ziemi. Jakie rakiety posłużą do zbudowania elektrowni słonecznej na orbicie? Żeby cały ten plan dało się wprowadzić w życie, Chińczycy pracują nad konstrukcją odpowiednich rakiet. Rakiety Chang Zheng 9, CZ-9, czyli Długi Marsz 9, mają zabierać nawet 150 ton ładunku. To ogromny skok w stosunku do używanych obecnie największych superciężkich rakiet. Należący do SpaceX Falcon 9 wynosi na orbitę do 22 ton. Natomiast New Glenn – rakieta firmy Blue Origin Jeffa Bezosa, która dzisiaj po raz pierwszy poleciała w kosmos – ma mieć udźwig wynoszący 45 ton (dla niskiej orbity okołoziemskiej). Do czego porównuje się projekt Chińczyków? Plan zbudowania na orbicie ogromnej elektrowni słonecznej jest niezwykle ambitny. Jako taki doczekał się już wiele mówiących porównań. Niektórzy uznają go za „Projekt Manhattan sektora energetycznego”. Tym samym uważają, że może być równie istotny dla świata co realizowany w czasie II wojny światowej pod kierunkiem fizyka Roberta Oppenheimera projekt budowy pierwszej bomby atomowej. Projekt Manhattan, poza konstrukcją bomby, dał początek energetyce jądrowej. Drugie ważne porównanie odwołuje się do Tamy Trzech Przełomów. To zapora wodna zbudowana na rzece Jangcy. Powstawała przez 17 lat. Dzisiaj to największa hydroelektrownia na świecie, która osiąga moc 22,5 GW. Dla porównania, moc największej w Polsce elektrowni Bełchatów to 5,1 GW. Zaś moc największej naszej elektrowni wodnej – czyli Elektrowni Wodnej Żarnowiec – wynosi tylko 716 MW (0,7 GW). Kto stoi za projektem chińskiej elektrowni słonecznej? Elektrownia słoneczna przewyższa rozmachem hydroelektrownię zbudowaną gigantycznym kosztem na Jangcy. – To jest tak samo znaczące jak przeniesienie Tamy Trzech Przełomów na orbitę geostacjonarną. To niesamowity projekt, na który warto czekać – powiedział Long Lehao, członek Chińskiej Akademii Inżynierii i jeden z najważniejszych naukowców stojących za koncepcją elektrowni. Long Lehao opowiedział o postępach w planowaniu elektrowni słonecznej podczas wykładu w Chińskiej Akademii Nauk w październiku zeszłego roku. Wtedy właśnie przyrównał ilość energii, jaką elektrownia ma produkować rocznie, do całej ropy, jaką da się wydobyć z ziemi. W grudniu wykład naukowca został upubliczniony przez akademię i tak trafił do mediów, także zachodnich. Źródła: Live Science, Sustainability Magazine, Blue Origin Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
„Słońce na Ziemi” świeci dłużej. Koreański reaktor termojądrowy utrzymał temperaturę 100 mln st. C przez rekordowy czas
W koreańskim tokamaku udało się utrzymać temperaturę plazmy wynoszącą 100 mln st. C przez prawie 50 sekund. To kolejny krok w stronę opanowania fuzji jądrowej, która ma dać nam czystą i niemal nieograniczoną energię.
W tym artykule: Co to jest fuzja jądrowa? Jak wytworzyć Słońce na Ziemi? Kiedy opanujemy fuzję jądrową? Naukowcy pracujący przy tokamaku KSTAR ogłosili, że udało im się pobić własny rekord. W czasie przeprowadzonej od grudnia 2023 do lutego 2024 r. kampanii utrzymali wewnątrz tokamaka plazmę o temperaturze 100 mln st. C przez 48 sekund. To krok naprzód w stosunku do poprzedniego rekordu: 20 sekund uzyskanych w 2021 r. Poprawę udało się uzyskać dzięki przebudowie tokamaka. A konkretnie – wymianie jego części odpowiedzialnych za odprowadzenie ciepła i zanieczyszczeń. Czyli „produktów ubocznych” powstających w reaktorze podczas pracy. Koreańscy fizycy plazmy są tym samym bliżej swojego ostatecznego celu. Jest nim utrzymanie plazmy w temperaturze 100 mln stopni przez całe pięć minut. Naukowcy mają nadzieję, że uda im się to osiągnąć do końca 2026 r. Co to jest fuzja jądrowa? Słońce składa się w przeważającej mierze zaledwie z dwóch pierwiastków. Trzy czwarte naszej gwiazdy to wodór, zaś niemal cała pozostała jedna czwarta – hel. Pierwiastki te znajdują się w czwartym, niespotykanym na Ziemi stanie skupienia. Jest nim plazma, czyli zjonizowany, wysokoenergetyczny gaz. Nieskończona energia! Czym jest reaktor fuzyjny? Gwiazda w sercu maszyny Gigantyczne ilości energii ze szklanki wody? To możliwe, podobnie jak odejście od paliw kopalnych i praktycznie nieskończony zapas mocy. Te marzenia ma pomóc spełnić reaktor fuzyjny. Urządz... Warunki panujące wewnątrz gwiazdy są ekstremalne. Panuje tam gigantyczne ciśnienie – 230 mld razy potężniejsze niż na powierzchni Ziemi. Temperatura osiąga zaś 15 mln st. C. Pod takim ciśnieniem i w takiej temperaturze w środku Słońca zachodzi proces, który nigdy nie wystąpił naturalnie na powierzchni naszej planety. Mowa o fuzji jądrowej. Czyli łączeniu się jąder wodoru w cięższy pierwiastek, hel. To właśnie dzięki fuzji jądrowej ze Słońca w każdej sekundzie dociera do nas ciepło i światło. W procesie tym uwalniane są ogromne ilości energii. Szacuje się, że fuzja jądrowa jest cztery razy bardziej efektywna niż rozszczepienie atomów. Jak wytworzyć Słońce na Ziemi? Od czasu, kiedy odkryto – w latach 30. poprzedniego wieku – mechanizm fuzji jądrowej, zaczęto myśleć o odtworzeniu go na Ziemi. Gdyby udało się zbudować urządzenie, wewnątrz którego działoby się to samo co wewnątrz Słońca, uzyskalibyśmy idealne źródło czystej i niemal nieograniczonej energii. Niestety, to, co bez problemów zachodzi w jądrze naszej gwiazdy, jest niebywale trudne do otworzenia w reaktorach termojądrowych. Po pierwsze, na Ziemi musimy „przebić” Słońce. Nie jesteśmy w stanie stworzyć takiego ciśnienia, jakie panuje w jego jądrze. Musimy więc rozgrzać plazmę znacznie bardziej niż we wnętrzu Słońca – aż do 100 mln st. C. Po drugie, w reaktorach fuzyjnych należy jak najdłużej utrzymać reakcję syntezy jąder atomowych. To potrzebne, by wyprodukować więcej energii niż zużywane jest na „wejściu”, do zainicjowania reakcji. Jednak reakcja syntezy jądrowej bardzo łatwo wygasa. Kiedy opanujemy fuzję jądrową? Koreańscy naukowcy uzyskali swój obecny rekord m.in. dzięki przebudowie diwertora. To część tokamaka, reaktora w kształcie torusa, czyli obwarzanka z dziurą w środku. Wewnątrz tokamaka wytwarza się bardzo silne pole magnetyczne, które utrzymuje pierścień plazmy z dala od ścianek urządzenia. Diwertor znajduje się na dnie komory próżniowej. Odprowadza z niej ciepło i zanieczyszczenia, minimalizując zanieczyszczenie plazmy. Przed obecną kampanią w KSTAR znajdowały się diwertory z węgla. W zeszłym roku wymieniono je na diwertory z wolframu i zmieniono ich kształt. Usprawnienie okazało się sukcesem. Wyniki uzyskane w Korei są ważne dla przygotowań do uruchomienia tokamaka ITER, który powstaje obecnie we Francji. ITER z kolei ma pozwolić skonstruować pierwszą eksperymentalną elektrownię termojądrową DEMO. Kiedy to się stanie i będziemy mieli pierwsze działające "Słońce na Ziemi"? Optymistycznie mówi się o 2050 r. Nie jest przy tym wykluczone, że nie będzie to pierwsza elektrownia termojądrowa na Ziemi. W wyścigu o energię Słońca biorą udział również Chiny, mające na swoim koncie największe osiągnięcie, jeśli chodzi o prace nad fuzją. W kwietniu 2023 r. w chińskim reaktorze EAST udało się rozpalić „sztuczne słońce” prawie na 7 minut. Źródła: EurekAlert, ITER, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rekordowa ilość energii uzyskana w reaktorze termojądrowym. Kiedy powstaną pierwsze elektrownie fuzyjne?
Reaktor JET uzyskał aż 69 megadżuli z zaledwie 0,2 miligrama paliwa. Naukowcy twierdzą, że jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, w przyszłości reaktory termojądrowe zapewnią nam tanią i bezpieczną energię.
W tym artykule: Na czym polega fuzja termojądrowa? Rekord fuzji w tokamaku Jak wydajna jest fuzja termojądrowa? Inne badania nad fuzją termojądrową Udział Polski w badaniach Rekord został pobity podczas eksperymentów w JET (Joint European Torus). To reaktor znajdujący się w pobliżu Oksfordu w Wielkiej Brytanii. I zarazem jedna z największych i najpotężniejszych instalacji termojądrowych na świecie. Na czym polega fuzja termojądrowa? Energia termojądrowa powstaje wskutek fuzji – łączenia się jąder atomowych lekkich pierwiastków. Taki proces zachodzi w sposób naturalny wewnątrz gwiazd, gdzie atomy ściska ogromne ciśnienie. W warunkach ziemskich można do tego wykorzystać izotopy, czyli cięższe odmiany wodoru: deuter i tryt. Ten pierwszy ma w jądrze proton i neutron. Dość powszechnie występuje w wodzie. Drugi natomiast jest zbudowany z protonu i dwóch neutronów. Nie występuje naturalnie, ale można go łatwo uzyskać z litu. Wykorzystanie trytu jako paliwa wraz z deuterem daje więcej energii. Zarazem zwiększa też poziom promieniowania w reaktorze. JET to reaktor typu tokamak – komora w kształcie obwarzanka (albo pączka z dziurką, czyli donuta). W jej wnętrzu pole magnetyczne więzi rozgrzany gaz, czyli plazmę. Musi on osiągać ogromne temperatury, rzędu 100 mln st. C, by rozpoczęły się reakcje termojądrowe. W 2021 r. reaktor JET po raz pierwszy uzyskał energię termojądrową z atomów trytu. Była to próba generalna przed uruchomieniem dużej instalacji zwanej ITER. JET służył naukowcom przez 40 lat. Ostatecznie zakończył działalność jesienią 2023 r. Wcześniej jednak zdążył pobić rekord. Rekord fuzji w tokamaku W końcowych eksperymentach prowadzonych w JET wykorzystano deuter i tryt. Reakcję termojądrową udało się utrzymać przez 5 sekund. W tym czasie został pobity rekord mocy. Wyprodukowano 69 megadżuli energii przy użyciu zaledwie 0,2 miligrama paliwa. – W trakcie tych badań zademonstrowaliśmy m.in., jak doprowadzić plazmę do stabilnego stanu, zapobiegając uszkodzeniom ściany reaktora. Po raz pierwszy w historii udało nam się przetestować to podczas fuzji deuteru i trytu – podkreśla dr Emmanuel Joffrin, jeden z uczonych zaangażowanych w badania. W badaniach udział wzięło ponad 300 naukowców i inżynierów z EUROfusion – konsorcjum badaczy z całej Europy. JET przez następne 15 lat będzie rozbierany i utylizowany. Część jego elementów zostanie wykorzystana w innych urządzeniach. Jak wydajna jest fuzja termojądrowa? Jeden gram wodoru „spalonego” w reaktorze termojądrowym może dać jej tyle, ile dostarcza 8 ton ropy naftowej lub 11 ton węgla kamiennego. Do zaspokojenia zapotrzebowania energetycznego całego świata wystarczyłoby rocznie kilkaset kilogramów izotopów wodoru (deuteru i trytu), które można uzyskać z morskiej wody. Elektrownie termojądrowe będą bezpieczniejsze niż atomowe. Mają też produkować znacznie mniej odpadów radioaktywnych. Jednak zanim to nastąpi, naukowcy muszą dopracować technologię. Chodzi m.in. o to, by reakcja termojądrowa dostarczała więcej energii, niż było trzeba do jej zainicjowania. W przypadku JET zużyto trzy razy więcej energii niż otrzymano, więc nie pojawiła się nadwyżka. Wyniki eksperymentów w JET zostaną wykorzystane przy tworzeniu ITER. To ogromny reaktor budowany we Francji, finansowany przez Unię Europejską, Chiny, Indie, Japonię, Koreę, Rosję i USA kosztem 22 mld dolarów. Pierwsze uruchomienie ITER planowane jest po roku 2025. Po 2035 r. reaktor ma działać na mieszaninie deuteru i trytu. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, będzie to pierwsza instalacja uzyskująca z fuzji termojądrowej nadwyżkę energii. Kolejne tego typu instalacje to brytyjska prototypowa elektrownia STEP i europejska elektrownia demonstracyjna DEMO. Także i one skorzystają z wyników badań prowadzonych w JET. Reaktory te ruszą po roku 2040. Oznacza to, że do tej pory transformacja energetyczna musi bazować na odnawialnych źródłach energii i elektrowniach atomowych. Inne badania nad fuzją termojądrową Tokamaki to nie jedyny sposób na uzyskanie fuzji termojądrowej. Naukowcy pracują też nad alternatywnymi metodami. Inny niż tokamak typ reaktora termojądrowego to tzw. stellarator. Jego komora ma skomplikowany, poskręcany kształt, ułatwiający kontrolowanie plazmy za pomocą pola magnetycznego. W Niemczech działa stellarator Wendelstein 7-X. Kosztował znacznie mniej niż ITER, bo zaledwie 2 mld euro. Odmienne podejście do fuzji jest testowane w amerykańskim National Ignition Facility (NIF), części Lawrence Livermore National Laboratory. Uczeni ściskają i podgrzewają tam izotopy wodoru za pomocą laserów. W 2022 r. po raz pierwszy reaktor termojądrowy NIF wyprodukował nadwyżkę energii. Późniejsze testy potwierdziły to osiągnięcie. Naukowcy zaangażowani w projekt JET podkreślają, że te badania wzajemnie się uzupełniają. – Dzięki nim powiększa się nasza wiedza na temat plazmy i reakcji termojądrowych – mówiła na konferencji prasowej dr Athina Kappatou z Instytutu Fizyki Plazmy Maksa Plancka. Udział Polski w badaniach Polska aktywnie uczestniczy w badaniach nad fuzją. W konsorcjum EUROfusion znaleźli się uczeni z Instytutu Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy (IFPiLM). – Nasza determinacja i międzynarodowa współpraca przyniosły wyjątkowe rezultaty, które stanowią kamień milowy w badaniach nad energią termojądrową. Ten sukces nie tylko potwierdza możliwość kontrolowania plazmy w tokamakach, ale również stanowi kluczowy krok w kierunku realizacji celu, jakim jest produkcja energii na skalę komercyjną z wykorzystaniem reakcji jądrowej. Przed nami jeszcze wiele wyzwań i kolejnych lat badań, ale jestem przekonana, że nasza ciężka praca przyniesie jeszcze więcej innowacyjnych rozwiązań, które będą kształtować światową energetykę – komentuje dr hab. Agata Chomiczewska, prof. IFPiLM, krajowy koordynator badań na tokamaku JET. Przy ITER pracują naukowcy z IFPiLM oraz Politechniki Wrocławskiej. W Wendelstein 7-X Polska zainwestowała 6,5 mln euro, a także umiejętności badaczy z Instytutu Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk, Politechniki Warszawskiej i Wrocławskiej, Uniwersytetu Opolskiego oraz Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Źródła: EurekAlert, archiwum NG
Wentylatory są znacznie bardziej przyjazne środowisku niż klimatyzacja
Naukowcy z Australii odkryli, że używanie wentylatorów zamiast klimatyzacji może przyczynić się do realizacji celów porozumienia paryskiego.
W tym artykule: Dlaczego klimatyzacja jest szkodliwa dla środowiska? Czy jesteśmy w stanie zrezygnować z klimatyzatorów? Używanie wentylatorów zmniejszyłoby zużycie energii o nawet 76% Lato zawitało już na dobre w Europie, a to oznacza, że coraz częściej będziemy zmagać się z kolejnymi falami upałów. Szczególnie odczuwają to osoby, które z różnych względów muszą spędzać dużo czasu na świeżym powietrzu. Kiedy za oknem temperatura przekracza 30 stopni Celsjusza, szukamy wszelkich sposobów na ochłodzenie i ukojenie. Co więcej, w domach i mieszkaniach również zaczyna robić się duszno i piekielnie gorąco. Coraz więcej osób decyduje się na klimatyzację, ale czy to na pewno dobry pomysł? Dla naszej planety – nie bardzo. Dlaczego klimatyzacja jest szkodliwa dla środowiska? Po pierwsze mamy do czynienia ze znacznym zwiększeniem zużycia energii elektrycznej. Po drugie, ciecze chłodnicze używane przede wszystkim w starych klimatyzatorach są po prostu szkodliwe. Chodzi o związki, których emisja powoduje niszczenie warstwy ozonowej w atmosferze. W Katarze klimatyzacja działa już na zewnątrz. Z powodu nieznośnego upału Latem na Bliskim Wschodzie nie da się wytrzymać na świeżym powietrzu zbyt długo. Katar jest tego najlepszym przykładem, bo temperatury rzadko kiedy spadają tam poniżej 32 stopni Celsiusza, ... W 1985 roku podpisano międzynarodowy traktat w sprawie ochrony warstwy ozonowej, a dwa lata później protokół montrealski. Od tego czasu znacznie zwiększyła się świadomość, jak przeciwdziałać negatywnym skutkom emisji gazów cieplarnianych. Chociaż producenci klimatyzatorów stawiają dziś na coraz bardziej ekologiczne rozwiązania, w wielu budynkach wciąż działają stare maszyny chłodzące. Czy jesteśmy w stanie zrezygnować z klimatyzatorów? Naukowcy z australijskiego Uniwersytetu w Sydney przeprowadzili badanie, w którym sprawdzili, o ile korzystniejsze byłoby przerzucenie się z klimatyzacji na tradycyjne wentylatory. Okazuje się, że w samej Australii roczne zużycie energii elektrycznej, a tym samym koszty chłodzenia zmniejszyłyby się aż o ponad 70%. Praca została opublikowana w czasopiśmie naukowym „The Lancet Planetary Health”. Uczeni twierdzą, że wentylatory wprawdzie nie chłodzą samego pomieszczenia tak skutecznie jak klimatyzatory, ale dzięki generowaniu ruchu powietrza o znacznej prędkości, przynoszą ochłodzenie bezpośrednio ciału użytkowników pomieszczeń, w których zainstalowano wentylatory . Prof. Ollie Jay, inżynier z Uniwersytetu w Sydney przypomina, że klimatyzacja zużywa bardzo dużo energii, która pochodzi z elektrowni. Te z kolei wytwarzają ją głównie z energii pierwotnej. W samej Australii w ponad 50% jest to węgiel kamienny i brunatny. Temperatura w biurze wpływa na pracę umysłową. "Klimatyzacja nie uwzględnia kobiet" Weteranem tej wojny jest każda osoba pracująca w biurze, a open-space to prawdziwe okopy tego konfliktu: ciepło czy zimno. – Najnowszy raport Międzynarodowego Zespołu do spraw Zmian Klimatu jasno wskazywał, że konieczna jest pilna potrzeba niskoemisyjnego stylu życia. Chodzi o zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych. To dotyczy również klimatyzacji – mówi główna autorka badania dr Arunima Malik. Uczona twierdzi, że badania potwierdzają, iż dużo tańsze i tradycyjne rozwiązania, takie jak wentylatory, mogą w znaczny sposób przyczynić się do realizacji celów porozumienia paryskiego. Używanie wentylatorów zmniejszyłoby zużycie energii o nawet 76% Naukowcy w swojej pracy stworzyli pięć modeli scenariuszy, w których porównali zużycie energii i emisje gazów cieplarnianych w przypadku klimatyzacji i wentylatorów. W badaniu wzięto pod uwagę okres 12 miesięcy i sprawdzano dane godzina po godzinie. Do obliczeń wykorzystano najnowsze superkomputery. W najlepszym przypadku okazało się, że używanie wentylatorów powoduje jedynie nieznaczny spadek komfortu w ciepłym pomieszczeniu, ale sprawia, że zużycie energii elektrycznej zmniejsza się nawet o 76% – z 5592 gigawatogodzin do 1344 gigawatogodzin. Z kolei emisja gazów cieplarnianych spadła z poziomu 5091 kiloton do 1208 kiloton. Według raportu IPCC mamy tylko 3 lata, by ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o połowę. „Teraz albo nigdy” Mamy zaledwie 3 lata, aby rozpocząć działania, które zatrzymają wzrost emisji gazów cieplarnianych. Autorzy najnowszego raportu twierdzą, że w przeciwnym razie ograniczenie globalnego wzros... – Dzięki zwiększeniu ruchu powietrza, który dają wentylatory, można poczuć się tak samo dobrze, jak podczas używania klimatyzacji, która schładza temperaturę pomieszczenia. To nie jest trudne, żeby się na to przestawić, a skutki mogą być naprawdę korzystne dla naszego środowiska – podsumowują autorzy. Źródło: phys.org Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czy możemy uniezależnić naszą energetykę od Rosji? Tak i trzeba zrobić to jak najszybciej [WYWIAD]
Po inwazji rosyjskich wojsk na Ukrainę, Zachód zareagował błyskawicznie. Zaczął nakładać szereg sankcji, które konsekwentnie izolują Rosję politycznie i gospodarczo. Pieniądze za rosyjski węgiel i gaz, które przez lata płynęły z Europy, napędzały machinę wojenną Kremla. Teraz jest czas, aby odciąć ten kurek i uniezależnić się energetycznie od Rosji. Czy to jednak jest możliwe?
Jakub Rybski: Premier Mateusz Morawiecki powiedział, że „choćby jutro nakładamy embargo na rosyjski węgiel. Jesteśmy na to gotowi, potrzebujemy zgody ze strony Komisji Europejskiej, aby nałożyć embargo, czyli zakaz importu rosyjskiego węgla”. To jest śmiała zapowiedź, szczególnie, że tego węgla wciąż importujemy bardzo dużo z Rosji. Co więcej, nasza energetyka jest oparta w ok. 70 proc. na węglu. Czy jesteśmy zatem w stanie całkowicie uniezależnić się energetycznie od Rosji? Jakub Wiech, zastępca redaktora naczelnego portalu Energetyka24.com: Tu jest kilka problemów. Przede wszystkim chodzi o to, że Rosja sprzedaje węgiel, który jest tani, jest dobrej jakości i jest dostępny w dużych ilościach. Dzięki temu wygrywała na naszym rynku. Jeżeli chodzi o import, to te 20 proc. naszego zapotrzebowania, które pokrywaliśmy importując węgiel z różnych kierunków (w 70 proc. z Rosji), wynikało z tego, że Rosja wygrywa w regionie, sprzedając konkurencyjny surowiec. Branża turystyczna pomaga uchodźcom z Ukrainy. Darmowe noclegi i przejazdy to nie wszystko Uchodźcy wysiadający na dworcach kolejowych i autobusowych w Polsce często pytają, jak dostać się pod konkretny adres lub gdzie mogą wykupić nocleg. Branża turystyczna wyszła naprzeciw ic... Problem polega na tym, że jego zastąpienie będzie kosztowne. To znaczy, że będziemy musieli kupować węgiel, który będzie trochę droższy. Mamy na to kilka sposobów. Węgiel to jest surowiec, który jest dosyć prosty, jeżeli chodzi o manewrowanie. To znaczy, że łatwo go przewozić. Łatwo go składować, można go przechowywać w zasadzie wszędzie, bez konieczności budowy jakiejkolwiek specjalnej infrastruktury. To już sprawia, że jest to diametralnie inna sytuacja niż np. jeśli chodzi o gaz ziemny czy ropę naftową. Polska ma działający węgloport, Polska ma rozbudowane połączenia kolejowe. Polska ma wreszcie swój własny węgiel i to nam daje pewien potencjał do substytucji, jeżeli chodzi o dostawy z Rosji. Możemy, wyliczając już opcje, postawić na import z takich państw jak Australia czy Kolumbia. Czyli naprawdę bardzo egzotyczne kierunki, które też są konkurencyjne, jeżeli chodzi o dostawy. Rosjanie zniszczyli największy samolot na świecie. Antonov był w Polsce jeszcze w tym roku Jeszcze dwa lata temu tysiące Polaków oglądały, jak największy samolot na świecie lądował w Warszawie. W trakcie walk w Ukrainie maszyna została zniszczona. Możemy też ściągać węgiel z różnych regionów Europy, z różnych miejsc, gdzie akurat działają porty węglowe i kolejami zwozić go do Polski. Możemy też postawić na takie awaryjne fedrowanie. Coś takiego przerabialiśmy już w ciągu ostatnich miesięcy ubiegłego roku. Wtedy deficyt węgla spowodował, że spółki górnicze poprosiły swoich pracowników o dodatkowe moce przerobowe, żeby zwiększyć podaż surowca na rynku. Mamy więc mamy pewne narzędzia, które mogą zastąpić ten surowiec z Rosji. To jest na stole i to jest do zrobienia. Tak jak Pan powiedział, ta alternatywa będzie droższa. Polski resort aktywów państwowych informuje, że podległe ministerstwu firmy energetyczne praktycznie w ogóle nie korzystają z węgla, który pochodzi z importu. 99,7 proc. węgla kamiennego i brunatnego, który wykorzystują, pochodzi z polskich kopalni. To są jednak firmy podległe ministerstwu. Pozostałe 15 proc. zapotrzebowania pochodzi z importu prywatnego. To jest energetyka gospodarstw domowych, więc to się prawdopodobnie odbije na cenach opału dla konsumentów indywidualnych. To się odbije przede wszystkim na sytuacji elektrociepłowni. To one w dużej mierze przyczyniają się do tego, że ten import istnieje. To się przekłada naturalnie na ceny ciepła sieciowego i na ceny energii elektrycznej w pewnym zakresie. Tutaj trzeba odwołać się do tego, co na przykład płynęło z Waszyngtonu czy z Berlina, kiedy wdrażane były pierwsze sankcje dla Rosji. To znaczy, że musimy być, jako konsumenci, gotowi na poniesienie kosztów tej wojny. Wojny, którą też w pewien sposób prowadzimy, uderzając w gospodarkę Rosji. To będą koszty, które dotkną społeczeństwo. Myślę natomiast, że to jest cena, którą warto zapłacić za wsparcie Ukrainy w takich chwilach. A także za pewną obronę wartości, które nam przyświecają. Jak pomagać Ukrainie? Lista zweryfikowanych zbiórek i organizacji Od wielu dni granice Polski przekraczają dziesiątki tysięcy Ukraińców, którzy uciekają przed wojną. Już ok. 300 tysięcy uchodźców z Ukrainy znalazło się na terytorium naszego kraju. T... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/uchodzcy-we-lwowie-czekaja-na-pociag-do-polski-fot-pavlo-palamarchuk-sopa-images-lightrocket-via-getty-images-48a8aa9.jpeg" width="938" height="625" alt="uchodźcy we Lwowie czekają na pociąg do Polski, fot. Pavlo Palamarchuk/SOPA Images/LightRocket via Getty Images" title="uchodźcy we Lwowie czekają na pociąg do Polski, fot. Pavlo Palamarchuk/SOPA Images/LightRocket via Getty Images" /> To jest cena, którą płacimy za postawienie się twardo wobec zbrodniczego reżimu. Przez lata wykorzystywał on surowce właśnie jako broń polityczną, ale też jako źródło finansowania swojej machiny wojennej. Teraz, kiedy ta machina wojenna ruszyła w stronę pokojowo nastawionego państwa, powinniśmy zrobić wszystko, żeby odciąć Rosję od finansowania kapitałem zachodnim. To nie będzie łatwe. Nie będzie to łatwe. Wiele lat budowania zależności, zwłaszcza na polu energetycznym, daje się teraz we znaki. Niemniej jest to konieczne, jeżeli chcemy mieć wpływ na to, co się w Rosji dzieje. Praktyka pokazała, że ta polityka, która dotychczas była realizowana przez Unię Europejską - czyli tworzenia ekonomicznej zależności, po to, żeby kontrolować to, co dzieje się na Kremlu - zawiodła w całości. Okazało się, że nie mamy żadnej kontroli nad działaniami Władimira Putina. Mamy natomiast otwarte kanały finansowania jego reżimu za pośrednictwem właśnie importu energii za europejski kapitał. Ta dźwignia gospodarcza, którą miała mieć Europa, okazała się energetyczną smyczą, którą ma Władimir Putin. Jest to coś, co po prostu w tym momencie zostało uwidocznione i trzeba tę politykę zmienić, bo jest nieskuteczna. Fotoreportaż z Ukrainy zaatakowanej przez Rosję. Miasta ogarnął chaos Rosyjska inwazja na Ukrainę jest prowadzona drogą lądową, morską i powietrzną. Tak sytuacja wygląda od środka. Jak wygląda sytuacja z gazem? Czy w tej sytuacji również możemy uniezależnić się od Rosji? Think Tank Bruegel twierdzi, że jest to możliwe. Ale jest tak samo, albo nawet bardziej kosztowne niż w przypadku węgla. Bruegel opublikował raport, który stwierdza, że Unia Europejska może już w ciągu nadchodzącej zimy obyć się bez gazu z Rosji. To jest bardzo optymistyczne założenie, ale będzie oznaczało potężne koszty. Z gazem jest o tyle trudniej, że to uzależnienie jest głębokie. Gaz sam w sobie jest paliwem trudnym, jeżeli chodzi o zastąpienie go. Rosja, odpowiadając za 44 proc. importu gazu do Unii Europejskiej, jest świadoma tego, że Europejczycy nie są w stanie z dnia na dzień zastąpić tego wolumenu czymś innym. Nie mamy infrastruktury. Nie mamy możliwości przesyłowych. Nie mamy zakontraktowanych dostawców. Teraz w ogóle sytuacja na ogólnonarodowym rynku gazu jest trudna, bowiem cały czas odbijają się jeszcze czkawką zaburzenia czasu pandemii. Możliwości są ograniczone. Oczywiście możemy tutaj awaryjnie debatować nad ściąganiem tego paliwa z takich krajów jak Stany Zjednoczone, państwa arabskie, Australia czy Nigeria. To będzie do pewnego stopnia możliwe. To natomiast będzie znacznie trudniejsze niż w przypadku węgla. Nie zastąpimy na pewno tego całego importu, który pochodzi z Rosji. Trzeba też pamiętać, że Rosja kontroluje część infrastruktury gazowej w Europie, na przykład magazyny gazu, więc to jest dosyć niebezpieczne. Pierwsze dni wojny w Ukrainie. Fotoreportaż Od 24 lutego trwa pełnoskalowa inwazja na Ukrainę. Codziennie rosyjskie wojska dokonują ataków na lotniska, bazy wojskowe, największe metropolie - Kijów i Charków - oraz mniejsze miasta i lu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dziecko-ktore-buja-sie-na-hustawce-spoglada-na-budynek-w-kijowie-zniszczony-przez-rakiete-fot-pierre-crom-getty-images-2480451.jpeg" width="938" height="626" alt="dziecko-ktore-buja-sie-na-hustawce-spoglada-na-budynek-w-kijowie-zniszczony-przez-rakiete-fot-pierre-crom-getty-images-2480451" title="dziecko-ktore-buja-sie-na-hustawce-spoglada-na-budynek-w-kijowie-zniszczony-przez-rakiete-fot-pierre-crom-getty-images-2480451" /> Tutaj warto podkreślić, że dotychczas te sankcje Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych omijały eksport surowców. Nie dotykały na przykład eksportu ropy, gazu czy węgla z Rosji. I to, wbrew pozorom, nie jest hipokryzja Zachodu, chociaż rzeczywiście pewien wątek zabezpieczenia swojej własnej gospodarki ma tutaj znaczenie. Natomiast warto podkreślić, że jest to działanie ukierunkowane na to, żeby nie podbijać sztucznie cen tych surowców. Bo wówczas Rosja mogłaby zarobić tyle samo, sprzedając ich mniej. Jeżeli ceny gazu i ropy były wysokie, to Rosja, ograniczając eksport, dalej by zarabiała tyle, ile sobie zaplanowała. To byłoby działanie sprzeczne z logiką tych sankcji. W naszym najlepszym interesie jest, żeby Rosja musiała sprzedawać te surowce energetyczne tanio. Chodzi o to, żeby zmniejszyć potencjalne zarobki rosyjskich koncernów, jeżeli chodzi o ściąganie dewiz, bo kontrakty energetyczne są rozliczane w zagranicznych walutach (w dolarach i euro). Dla Rosji jest to po prostu dopływ zagranicznej gotówki, która jest szczególnie cenna w tym czasie, kiedy rubel szoruje po dnie. Kwestie eksportu surowców są dosyć trudne. To dość delikatna gra i trzeba uważać, żeby nie wylać dziecka z kąpielą. Ten sam think tank Bruegel ocenił, że decydujące będzie obniżenie popytu na gaz. Ale jak obniżyć ten popyt? Na pewno nie z dnia na dzień. To jest kwestia pewnego przemyślenia europejskiej polityki energetycznej i tego zachowania, jakie cechuje niektórych graczy na europejskim rynku energetycznym. Patrząc w długiej perspektywie, chodzi przede wszystkim o to, żeby postawić na wszystkie możliwe technologie, jakie są w stanie doprowadzić nas do realizacji celów klimatycznych przy jednoczesnym minimalizowaniu uzależnienia od paliw kopalnych. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. Mowa tutaj o włączeniu energetyki jądrowej do europejskiej polityki energetycznej, bo to rozwiązanie było przez długi czas traktowane jako taki parias technologiczny. Europa pozwalała na odchodzenie od atomu, a teraz trzeba odejść od odchodzenia od atomu.Ta polityka powinna się zmienić m.in. w takich krajach, jak Niemcy i Belgia. Te decyzje dotyczące wstrzymania pracy elektrowni jądrowych powinny być absolutnie wycofane. Można pomyśleć nad systemem wsparcia dla rozwoju energetyki jądrowej. Oczywiście drugą odnogą tego samego działania powinien być rozwój energetyki odnawialnej, która również pomaga w dekarbonizacji. Mamy tutaj ten aspekt pewnej stochastyczności pracy źródeł odnawialnych, co rodzi konieczność wspomagania ich innymi mocami. To są głównie moce gazowe. To obniżenie popytu, w chwili próby może się wiązać z czymś w rodzaju dwudziestego stopnia zasilania, ale na rynku gazowym. To znaczy, że celowo będziemy ograniczać podaż gazu dla niektórych branż, które mogą odczuć poważne niedobory. Natomiast to jest bardzo czarny scenariusz. Scenariusz, w którym Rosja odcina dostawy dostawy gazu. Na ten moment one są realizowane normalnie. Nie ma tutaj zaburzeń w dostawach surowców - nie tylko gazu, ale też ropy naftowej - do Europy. Niemniej patrząc na to, co robi Władimir Putin, musimy być gotowi na wszystko. Prace budowlane na odcinkach lądowej części gazociągu Baltic Pipe mają być wznowione. To jest dla Polski bardzo duża szansa na uniezależnienie Polski od rosyjskiego gazu. Dla Polski to jest kluczowy projekt, bo to jest możliwość zastąpienia gazu rosyjskiego gazem z szelfu norweskiego. To jest gazociąg, który jest dla nas fundamentalny, jeżeli chodzi o naszą wizję transformacji pod kątem źródeł dostaw. Unia Europejska zamknęła przestrzeń powietrzną dla Rosji. Jak wygląda ruch lotniczy nad Europą? W ostatnich dniach ruch lotniczy w Europie uległ wielu zmianom. Najpierw linie lotnicze dowoływały połączenia z Ukrainą. Obecnie większość nieba nad Europą jest zamknięta dla rosyjskich ... Baltic Pipe w tym momencie idzie zgodnie z harmonogramem. Najprawdopodobniej zostanie otwarty w październiku, a na przełomie roku osiągnie swoją pełną przepustowość. To będzie 10 miliardów metrów sześciennych gazu rocznie. Tak, w całym systemie. Do Polski dotrze około 8 miliardów z tego i to nam pozwoli zastąpić ten gaz, który bierzemy na mocy kontraktu jamalskiego. To jest coś, co dla Polski jest takim game changerem. Stoimy przed możliwością zupełnego porzucenia dostaw gazu z Rosji. Czyli wraz z rozpoczęciem działalności Baltic Pipe, Polska staje się całkowicie niezależna Rosji, jeśli chodzi o gaz ziemny? Tak i to jest coś, co dla nas jest historycznym sukcesem. Pokazaliśmy, że w ciągu względnie niedługiego czasu jesteśmy w stanie zejść z uzależnienia importu od Rosji z prawie 100 proc. do poziomu 0 proc. To jest możliwe. To jest przykład dla Europy, że są możliwości zrzucenia z siebie tego politycznego ciężaru, jakim jest uzależnienie od dostaw surowców z Rosji. Możemy to robić. Powinniśmy to robić, a wojna w Ukrainie pokazuje, że trzeba to robić bardzo szybko. To może być również dobry moment, żeby zacząć w końcu myśleć o przejściu na energię odnawialną. To daje nam pole do dyskusji i do pewnych działań. Tak, ale my o tym myślimy. Europa i tak ma bardzo ambitne cele w kwestii OZE (odnawialne źródła energii - przyp. red). Ale jeżeli mówimy wyłącznie o Polsce, to nasz kraj może nie jest na szarym końcu, ale wypada dość mizernie na tle Europy. Jesteśmy na szarym końcu. To trzeba powiedzieć jasno, że jeżeli chodzi o Europę, Polska jest na szarym końcu w rozwoju energetyki odnawialnej. To się przekłada np. na emisyjność naszej energetyki i to jest dramat. W tym momencie te plany, które się realizują w naszym kraju - czyli budowa elektrowni wiatrowych offshore i budowa dużych farm fotowoltaicznych - dają pewną iskierkę nadziei na przyszłość. natomiast są to plany rozłożone na lata. Dlatego powinniśmy wreszcie uwolnić wiatraki na lądzie. Tzw. ustawa odległościowa powinna zostać zmieniona. Natomiast z technicznego punktu widzenia to jest wszystko, co możemy w tym momencie zrobić. Pozwoli nam to po jakimś czasie cieszyć się energią ze źródeł takich jak elektrownie offshore. Tak samo jak budowa elektrowni jądrowej, która dopiero jest zaplanowana na lata 30. tego wieku. Natomiast teraz płacimy za nasze zaniedbania. To, że mamy tak mało OZE, wynika z faktu, że wcześniej tego nie rozwijaliśmy, tylko tkwiliśmy w monokulturze węglowej. Teraz tego się nie da zmienić z dnia na dzień. Niestety, energetyka jest tą płaszczyzną, która wymaga pewnej cierpliwości i konsekwencji. W Polsce, niestety, było z tym różnie. Najnowszy raport IPCC stwierdza, że jesteśmy daleko od tego, żeby osiągnąć cele Porozumienia Paryskiego. Biorąc pod uwagę obecną tendencję, wszystko wskazuje na to, że nie obniżymy emisji gazów cieplarnianych. Co gorsza, ona w następnej dekadzie może wzrosnąć nawet o 14 proc. W Polsce już pojawiają się głosy, że trzeba wstrzymać unijną politykę klimatyczną, wstrzymać system ETS. To jest, moim zdaniem, nieco trochę cyniczne wykorzystywanie sytuacji w Ukrainie do osiągnięcia własnych celów przez Polskę. To nie unijna polityka klimatyczna jest zagrożeniem, tylko właśnie uzależnienie od paliw kopalnych, przede wszystkim z Rosji. Da się pogodzić cele unijnej polityki klimatycznej z celami derusyfikacji polityki energetycznej Unii Europejskiej. To jest do zrobienia i tutaj nie trzeba zmieniać celów klimatycznych. Trzeba dołożyć do tego równoległe cele derusyfikacji w tym zakresie i to jest do osiągnięcia. To tutaj powinna Polska działać, a nie na rzecz wywrócenia do góry nogami unijnej polityki klimatycznej, bo te działania są skazane na porażkę. Polski nikt tym nie poprze. Tutaj nie będziemy mieć szerokiego odzewu ze strony państw Unii Europejskiej. To było widać już podczas próby reformy ETS przez Polskę. Wykolejenie w tym momencie polityki klimatycznej nie wchodzi w grę. Powinniśmy się skupić na tym, co naprawdę możemy osiągnąć. Np. możemy osiągnąć pewne zmiany, jeżeli chodzi chociażby o budowę w Europie infrastruktury, służącej do odbioru innych niż rosyjskie paliw. Powinniśmy naciskać np. na Niemców, żeby ostatecznie już porzucili projekt Nord Stream 2. On w tym momencie, mówiąc obrazowo, jest nieprzytomny, ale nie jest jeszcze martwy. Powinniśmy też skłaniać naszych partnerów z Zachodu do tego, żeby budowali sieć gazoportów do odbioru LNG. Żeby budowali interkonektory, żeby budowali magazyny gazu. To jest coś, co powinniśmy teraz robić. Mierzmy jednak siły na zamiary, a nie na odwrót. Projekt Nord Stream 2 został zawieszony w ramach sankcji. Teraz okazuje się, że firma, która była odpowiedzialna za ten projekt, ogłosiła upadłość. Czy to oznacza, że ten projekt został już definitywnie porzucony? Ten gazociąg leży, ta rura jest gotowa. Bankructwo spółki oznacza tyle, że ona jest porzucona, osierocona w sensie formalno-prawnym. Natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, żeby wkrótce została otwarta i uruchomiona. Tak naprawdę to pogrzebał ją Władimir Putin swoją decyzją o ataku na Ukrainę. Z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego Europy ten gazociąg nigdy nie powinien być otwarty. Nigdy nie powinien zostać zbudowany, bo on jest wymierzonym w Ukrainę takim klinem, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo. On umożliwia przerzucenie tranzytu gazu z Ukrainy na Bałtyk. To otworzyło drogę do tak daleko idącej agresji, takiej jaką teraz widzimy w Ukrainie. Moim zdaniem to nie jest przypadek, że akurat wtedu, kiedy został ukończony Nord Stream 2, ruszyła rosyjska agresja. Rosjanie wiedzieli, że mają alternatywę dla szlaku ukraińskiego. Że w razie uszkodzeń infrastruktury w Ukrainie, w razie prowadzenia działań, które mogą naruszyć ten system, Rosjanie mieli w zapasie Nord Stream 2. Dlatego czekali z ofensywą na jego ukończenie. Co nie zmienia faktu, że widzę też możliwości wznowienia rozmów na temat tego projektu, np. gdyby doszło do przetasowania władzy na Kremlu. Nie sądzę, żeby ktokolwiek ze środowiska Władimira Putina był politycznie w stanie podnieść Nord Stream 2. W tym układzie politycznym to jest projekt, który nie funkcjonuje i ma nie funkcjonować. W przypadku zmiany władzy, jest to coś, co może być przedmiotem dalszych dyskusji i negocjacji. Rozmowa z Jakubem Wiechem, prawnikiem, dziennikarzem i zastępcą redaktora naczelnego serwisu Energetyka24.com.
Japonia wpuści do morza radioaktywną wodę z Fukushimy. Milion ton
Japonia zatwierdziła plan opróżnienia do morza zbiorników z ponad milionem ton wody skażonej po awarii reaktora atomowego w elektrowni w Fukushimie.
Przez ostatnią dekadę rozcieńczano ją tak, by poziom napromieniowania osiągnął poziom niższy od norm dla wody pitnej. Planom sprzeciwiają się lokalni przedstawiciele branży rybnej, władze Chin oraz Korei Południowej. Władze w Tokio oświadczyły, że wylewanie promieniotwórczego chłodziwa rozpocznie się za dwa lata. Proces decyzyjny zajął urzędnikom lata, a procedurę utylizacji rozpisali na najbliższą dekadę. Gdy w 2011 roku wywołane trzęsieniem ziemi tsunami uszkodziło i wyłączyło system chłodzenia w atomowej siłowni w Fukushimie, w ciągu trzech dni w trzech reaktorach nastąpiło stopienia rdzenia.Uszkodzone po eksplozji wodoru został budynek elektrowni. View oEmbed on the source website Do chłodzenia zniszczonych reaktorów posłużyło dwa miliony ton wody. Choć cały czas poddaje się ją filtracji, nie da się z niej usunąć radioaktywnego trytu. Radiowodór jest szkodliwy dla człowieka, choć jedynie w dużych dawkach. Chłodziwo cały czas trzymane jest w olbrzymich zbiornikach zarządzanych przez operatora siłowni, TepCo (Tokyo Electric Power Co). W obecnym tempie miejsce skończy się w nich w przyszłym roku. Znajduje się w nich obecnie wystarczająco dużo wody, by wypełnić 500 basenów “olimpijskich” (1,3 mln ton). Jedną z wielu organizacji ekologicznych przeciwnych wylewaniu wody z trytem do morza jest Greenpeace. Ogłosiła ona niedawno, że swoją decyzją władze “po raz kolejny zawiodły mieszkańców Fukushimy”. Branża rybna przewiduje, że po wypuszczeniu toksycznej wody do morza klienci masowo rezygnować będą z kupowania produktów łowionych u północno-wschodnich wybrzeży kraju. Po 2011 roku import produktów rybnych z Japonii został zakazany przez wiele państw. View oEmbed on the source website Teraz swój „poważny żal wobec decyzji” przekazał Japonii szef MSZ Korei Południowej, a jego chiński odpowiednik wezwał władze Japonii do „działania w odpowiedzialny sposób”. Stany Zjednoczone z jednej strony popierają decyzję o opróżnieniu zbiorników. Japonia stoi na stanowisku, że filtracja była skuteczna i do morza trafi jedynie niegroźna dawka pierwiastków promieniotwórczych. Wspiera ją dyrektor generalny Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. fot. ZBIORNIKI NA WODĘ W FUKUSHIMIE fot. GILL TUDOR / IAEA – Uwalnianie [wody] do oceanu robi się wszędzie. To nic nowego. Żaden skandal – przekonuje Rafael Mariano Grossi. Średnim pocieszeniem wydaje się fakt, że na skutek testów broni atomowej prowadzonych przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię i Francję od lat 40-tych do 60-tych na Pacyfiku wody oceanu zostały skażone dużo mocniej, niż podczas awarii elektrowni w Fukushimie.
Małe "galaretowate stwory" sparaliżowały pracę elektrowni jądrowej w Korei. I to nie pierwszy raz
Grupa salp, poruszających się w zwartej kolonii, dosłownie zatkała systemy wodne używane do chłodzenia reaktorów w elektrowni jądrowej Hanul.
Salpy choć niewielkie mogą powodować ogromne problemy. Te galaretowate morskie zwierzęta, wyglądem przypominające meduzy, zazwyczaj mierzą mniej niż 10 centymetrów. Ale ostatnie doniesienia pokazują, że są poważnym zagrożeniem dla energii jądrowej w Korei Południowej. Grupa salp, poruszających się w zwartej kolonii, dosłownie zatkała systemy wodne używane do chłodzenia reaktorów w elektrowni jądrowej Hanul (kor. Uljin NPP). Firma będąca właścicielem i operatorem elektrowni - Korea Hydro & Nuclear Power Co. - musiała wydać decyzję o zamknięciu reaktorów Hanul 1 i Hanul 2. Prace reaktorów wstrzymano we wtorek 6 kwietnia. Jak się okazuje to już drugie takie zamknięcie w ciągu ostatnich trzech tygodni. Pod koniec marca reaktory nie pracowały ponad tydzień. Także z powodu niesfornych salp. Przestoje w pracy elektrowni wywołane małymi żyjątkami mogą być bardzo kosztowne. A koszty tym wyższe, im dłużej będą trwać utrudnienia. Analityk Bloomberga wylicza, że energia utracona w czasie pierwszego ośmiodniowego zamknięcia to równowartość 60 000 ton skroplonego gazu ziemnego. Koszt strat szacuje więc na około 21,8 mln dolarów. Nic więc dziwnego, że władze elektrowni poszukują szybkiego i skutecznego rozwiązania problemu. 200 kilogramowa meduza atakuje ludzi koktajlem 200 toksyn Nemopilema nomurai, czyli meduza Nomura jest szeroka na ponad dwa metry i potrafi ważyć do 200 kilogramów. To światowa czołówka dla tego gatunku. Globalne ocieplenie spowodowało wzrost liczb... Salpy morskie mogą łączyć się w łańcuchy o długości nawet kilku metrów. W tego typu układach, przypominających podwodne kryształy, dryfują w oceanicznych głębinach. Nagły wzrost liczebności salp wynika z ich nietypowej strategii rozmnażania. Pojedyncza salpa uruchamia mechanizm będący swoistą „fabryką klonów”. Tak powołane do życia potomstwo salpy jest identyczne pod względem genetycznym. Liczebność populacji salp wzrasta zazwyczaj w okolicach czerwca, kiedy wody stają się cieplejsze. Dlaczego więc w tym roku ich kolonie rozrosły się już w marcu? Yu Ok Hwan, zastępca dyrektora Koreańskiego Instytutu Nauki i Technologii Oceanicznej ocenia, że wpływ na takie zachowanie salp może mieć wcześniejsze niż zwykle pojawienie się ciepłych prądów. – Nie możemy jeszcze stwierdzić, czy wzrost liczby salp jest spowodowany zmieniającym się klimatem czy innymi czynnikami. Należy to traktować jako zjawisko przejściowe, chyba że zaobserwujemy stały wzrost [w tym okresie] w ciągu następnej dekady – mówi z kolei Youn Seok-hyun, naukowiec z koreańskiego Narodowego Instytutu Rybołówstwa. Ta meduza może sparzyć nawet bez dotykania człowieka. Oto Cassiopea Pływając w przybrzeżnych wodach Florydy, Karaibów czy Mikronezji można trafić na niezwykłą meduzę pozbawioną parzydełek. Fakt ten nie czyni kontaktu z Cassiopeą przyjemniejszym, bo to s... Według innego eksperta z Centrum Badań Morskich, w ostatnich latach liczba kolonii salp stopniowo rośnie. – Biorąc pod uwagę obecny trend, istnieje możliwość, że w nadchodzących latach będziemy świadkami rosnącej liczby takich wyłączeń reaktorów – mówi Chae Jinho. Przykład koreańskiej elektrowni może być kolejnym dowodem na to, że zmiany klimatyczne mogą mieć rzeczywisty wpływ na nasze życie. W wyniku ocieplania się oceanów życie morskie zacznie się rozprzestrzeniać w nieprzewidywalny sposób – zapowiadają naukowcy. Korea Południowa nie jest jedynym krajem, który został zmuszony do tymczasowego wstrzymania produkcji energii jądrowej po tym, jak prace systemów sparaliżowały morskie zwierzęta. W styczniu 2021 Electricite de France, francuskie przedsiębiorstwo energetyczne, musiało wyłączyć wszystkie cztery reaktory w elektrowni atomowej Paluel na północnym wybrzeżu Francji. O wstrzymaniu pracy zdecydowano po tym, jak w bębnach filtrujących przepompowni utknęły ryby.
Mroczny obraz Bełchatowa w konkursie Science Photographer of the Year. Edycja 2020 pod hasłem zmian klimatu
Ogłoszono zwycięzców konkursu 2020 Science Photographer of the Year. Nagroda główna trafiła do Sue Flood, która uchwyciła Biegun Północny zalany wodą, a nie - jak jesteśmy przyzwyczajeni - ukryty pod lodem.
Tu naprawdę zrobiono park rozrywki. W nieczynnej elektrowni jądrowej
Elektrownia jądrowa w niemieckim Kalkar okazała się nietrafiona inwestycją. Kosztowała fortunę, została ukończona, ale nigdy jej nie uruchomiono w pełnej mocy. Przerobiono ją ja park rozrywki, który co roku odwiedzają dziesiątki tysięcy gości.
Nazywał się SNR-300. Była to jedna z największych inwestycji w niemieckim sektorze energetycznym. Budowę rozpoczęto w 1972 roku, ukończono 13 lat później, a kosztowała ponad 4 miliardy dolarów. Reaktor wykorzystujący pluton miał w założeniu produkować 327 megawatów energii. Po zakończeniu budowy okazało się, że koszty paliwa są zbyt duże, by opłacało się wytwarzać z niej energię. SNR-300 został uruchomiony tylko częściowo. Władze wahały się co do wyłączenia projektu. Sprawę prawdopodobnie przesądziła awaria w Czarnobylu w 1986 roku. Oficjalnie projekt zamknięto w 1991, wtedy także rozpoczęła się częściowa rozbiórka i wywóz sprzętu. Przez kilka lat kompleks stał bez celu. W 1995 roku został zakupiony przez holenderskiego inwestora, który rozpoczął przemienianie go w wesołe miasteczko – najpierw nazwane Kernwasser Wunderland, czyli wesołe miasteczko ciężkiej wody, a w 2005 roku przemianowano na Wunderland Kalkar. Źródło: Business Insider ________________________________________ Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Zagłosuj na "Podróż roku"! View oEmbed on the source website
26 kwietnia 1986 miała miejsce największa katastrofa w dziejach elektrowni jądrowych. To wydarzenie do dziś rozpala wyobraźnię.
Czarnobylska Strefa to według miesięcznika Forbes „najbardziej egzotyczne miejsce turystyczne na Ziemi”. Bardziej egzotyczne niż Antarktyda, Wyspy Galapagos czy nawet stolica Korei Północnej Pjongjang. Ale egzotyka ma swoją cenę, nawet tuż obok ukraińskiej stolicy. W prostej linii to tylko 60 km od rozświetlonego i rozbawionego, trzymilionowego Kijowa. W praktyce półtorej godziny jazdy powiatowymi drogami. Strefa to jedno z najbardziej tajemniczych i niebezpiecznych miejsc na ziemi. Tajemniczych, gdyż nikt tak naprawdę nie wie, czym grozi. Tego niebezpieczeństwa nie widać, nie można złapać ani odepchnąć. Czarnobylska Strefa to ponad 2 tys. km2, z których ponad połowę przed katastrofą porastały gęste lasy ukraińskiego Polesia. Mniejszą część stanowiły pola uprawne, jeszcze teraz dające się odróżnić w krajobrazie. Całość położona w jednym z najbardziej malowniczych rejonów naszej części Europy: na wschodnim końcu poleskich bagien, u ujścia Prypeci do Dniepru. Kilkadziesiąt kilometrów dalej na południe, w dół Dniepru, wpada do niego jeszcze jedna rzeka, Desna. A pomiędzy ujściami Prypeci i Desny znajduje się ogromny sztuczny zbiornik wodny, powstały w połowie lat 60. przez przegrodzenie Dniepru zaporą Kijowskiej Elektrowni Wodnej. Gigantyczny obszar rekreacyjny. Z jednym nieprzyjemnym zastrzeżeniem. Zapora zagradzała i zagradza drogę radioaktywnym zanieczyszczeniom, które dostały się do Prypeci w okolicy Czarnobyla i spływają rzeką w dół, do Dniepru. Co prawda na zaporze nie odnotowano zwiększonego promieniowania, ale na przykład i łowienie, i spożywanie ryb ze Zbiornika jest w Kijowie surowo zabronione. Droga do samej Strefy prowadzi na północ od Kijowa, przez „obołońską dzielnicę” miasta. Widoki nie są zbyt zachęcające, to przemysłowa dzielnica. Ale tutaj znajduje się znany i w Polsce browar Obołoń zbudowany pod koniec lat 70. Przed olimpiadą 1980 r. władze ZSRR doszły do wniosku, że „ojczyzna proletariatu” potrzebuje piwa europejskiej jakości. Ponoć zaproszono czeskich specjalistów, którzy wybrali północną dzielnicę Kijowa z powodu dostępności dobrych wód wiozą, bo samodzielnie do Strefy może wjechać prezydent Ukrainy, ale nie my), skręcamy jeszcze raz na północny zachód lub jedziemy na północ. Gra w stalkera Samodzielne przedostawanie się do „czarnobylskiej zony” jest zabronione, karane i dość popularne w kręgach ekstremalnych turystów zwanych stalkerami. Nazwę swą zawdzięczają stworzonej w Kijowie grze komputerowej S.T.A.L.K.E.R., której akcja toczy się właśnie w Strefie i mieście Prypeć. Jej nazwa z kolei pochodzi od filmu Stalker Andrieja Tarkowskiego (na podstawie książki s.f. Piknik na skraju drogi braci Strugackich), opowieści o tajemniczej „strefie”, z której stalkerzy przemycali przedmioty pozostawione przez obcą cywilizację. Aura wytworzona w kulturze masowej wokół Strefy, sprawiła, że pojawiały się grupy pragnące „pospacerować po nuklidach”. Co roku strażnicy w Czarnobylu łapią na granicy prawdziwej Strefy kilkaset osób, które chcą się tam nielegalnie przedostać. Ale na pewno nie należy polecać takich zabaw, bowiem zona – powtórzmy to – jest niebezpieczna. I to niebezpieczeństwem nieuchwytnym, o którym nigdy nie będziemy wiedzieć, czy go uniknęliśmy. Teraz trochę o samej topografii Strefy. Katastrofa świeżo oddanej do użytku elektrowni atomowej w Czarnobylu nastąpiła 26 kwietnia 1986 r. Słup dymu po eksplozji w czwartym reaktorze wyrzuciło na ponad kilometr w gorę. Na szczęście dla Ukrainy i jej stolicy wiatr zepchnął ją na północny zachód. Ale i tak skażony został ogromny rejon u zbiegu granic Ukrainy, Białorusi i Rosji. Dość szybko ewakuowano z niego mieszkańców. W sumie 250–320 tys. osób, w tym ponad 60 tys. mieszkańców dwóch miast: Czarnobyla i położonego 18 km na północny zachód od niego większego miasta Prypeć (od nazwy rzeki). Elektrownia znajduje się właśnie przy tym drugim mieście, a właściwie – miasto przy elektrowni, bowiem zbudowano je dla jej pracowników. Ale nazwa katastrofy przylgnęła do Czarnobyla, może dlatego że w ZSRR Prypeć była tajnym „miasteczkiem atomowym”. Prypeć jest obecnie zupełnie opustoszała, Czarnobyl zaś jest formalnie centrum administracyjnym Strefy. Wokół elektrowni są trzy strefy. Pierwsza, z całkowitym zakazem wchodzenia obcym, to okolice samej elektrowni. Druga, o promieniu 10 km, nazywa się „strefą specjalnego zagrożenia”. Trzecia, o promieniu 30 km, to „strefa najwyższego stopnia skażenia”. Strefy są nieco umowne, radioaktywne skażenie nie rozkładało się w terenie tak dokładnie jak cyrkiel na mapie. Obecnie są to raczej ogromne plamy rozrzucone nieregularnie w terenie. Z zasady należy unikać niewielkich zagłębień. Granicę tej trzeciej wyznacza metalowe ogrodzenie przecinające pola i patrolowane przez strażników z ministerstwa ds. sytuacji nadzwyczajnych. Do środka można się dostać czterema przejściami. Na trzech są przyrządy dozymetryczne, przez które będziemy musieli przejść, wracając. Coś jak duży aparat do zdjęć rentgenowskich połączony z bramką do wykrywania metalu na lotnisku. „Wejść ! Obrócić się! Wyjść” – komenderuje strażnik. Tajemnicze lampki się palą albo równie tajemniczo się nie palą. Ale to dopiero po powrocie, na razie dopiero wjeżdżamy. Za płotem jest Strefa. Cisza po wybuchu Byłem w niej wczesną wiosną. Po horyzont ciągnęły się bure pola poprzecinane jęzorami lasów. Tuż po wjeździe krajobraz niewiele się różnił od tego spoza drutów. Ale wystarczyło kilka kilometrów i postój w pierwszej z 92 ewakuowanych wiosek. Najpierw była dzwoniąca w uszach cisza. Stoję w środku wsi i nie słychać ludzi, ani żadnego ruchu. Nikogo nie ma. Tylko wiatr, o dziwo nie słychać ptaków. Podobno naukowcy obserwują obecnie szybki rozwój ptasich kolonii w Strefie (i w ogóle znacznej populacji dzikiej zwierzyny, w tym żubrów). Ale prawdopodobnie chodzi o duże kompleksy leśne dalej na północy, przy granicy z Białorusią. Na trasie do elektrowni cisza dzwoni w uszach. W słońcu, na wiejskiej drodze nie słychać nawet owadów. Pustka. Świadomość tego bezruchu przyrody pozbawionej człowieka przychodzi jednak dopiero z czasem. Wszędzie ruiny. Opuszczone, rozpadające się domy. Potłuczone szyby chrzęszczące pod nogami. Lepiej nie wchodzić do środka. Jeśli dom miał piwnicę, można do niej wlecieć wraz z przegniłą podłogą. Błyskające nagle nad głową, w gęstym listowiu, popękane niebieskie tabliczki dawnych przystanków autobusowych. Na polach trawy już po pas. Step jak z powieści Sienkiewicza. Ale nie czai się w nich Tatarzyn, tylko niebezpieczeństwo stokroć gorsze. W którą stronę spojrzeć, widać koniec cywilizacji. Wsie już wyszabrowane. To czysto polskie słówko tak związane z zakończeniem drugiej wojny światowej świetnie pasuje do Strefy. Drzewo rośnie wprost spod ściany domu, krusząc ją. Albo ze środka budynku rozrzucając odłamki eternitowego dachu na drodze ku słońcu. Wokół obejścia było ogrodzenie, a została tylko podmurówka. Ktoś je wyciął i wywiózł. Wewnątrz drutów po ewakuacji nie powinno być ludzi. Ale wiele osób wróciło przez dziury w ogrodzeniu. Nikt nie wie, ilu mieszkańców ma obecnie zona. Ministerstwo mówi o około tysiącu – dawnych, którzy przyjechali tu z powrotem. Ale są też inni. Na przykład byli więźniowie po wyrokach, pozbawieni propiski, czyli zameldowania, nie mogąc znaleźć pracy i utrzymania, przedostają się do Strefy. Raz w tygodniu po wsiach jeździ półciężarówka z „mobilnym sklepem”, przystając tu i owdzie i sprzedając najpotrzebniejsze rzeczy tym, ktorzy przyjdą. Nikt ich nie pyta, skąd są, skąd mają pieniądze, gdzie mieszkają. Na pewno kilka osób żyje w dawnej wiosce Biła Soroka, na północny zachód od elektrowni, nad Prypecią. A gdzie pozostali? Na tropie Chodkiewiczów Jedynym oficjalnie zamieszkałym miejscem w Strefie jest... Czarnobyl. Tutaj znajdują się biura agend ministerstw zajmujących się zoną oraz przebywa część ludzi obsługujący martwą elektrownię. Wjazd do dawnego miasta jest szokiem. W rozpadającym się budynku, w którym wiatr powybijał większość szyb, widać gacie suszące się na balkonie. Wokół niektórych domów w centrum kręcą się ludzie, stoją samochody. Są anomalią w pustce Strefy. Podczas dwudniowych wycieczek organizowanych z Kijowa tutaj można zanocować (w hotelu pracowników ministerstwa), a nawet się pożywić. Ale przed wyjazdem z ukraińskiej stolicy wszyscy są ostrzegani, że w Strefie lepiej mieć własne pożywienie, szczelnie zapakowane. Czarnobyl to było miasteczko z kilkusetletnią historią. Przez dwieście lat należało do rodu Chodkiewiczow. Do 1920 r. była tu siedziba słynnej dynastii żydowskich cadyków Twerskich. W tym samym roku na rzece widocznej z miasteczka nasza Flotylla Pińska wygrała starcie z radziecką Flotyllą Dnieprzańską. Ale po historii nie ma tu śladu. W połowie XVIII w. Chodkiewiczowi zbudowali barokowy kościół, po którym pozostały podobno tylko piwnice, a w nich nagrobki kilku osób z rodu. Piszę podobno, gdyż w Czarnobylu nikt nie wskaże drogi do ruin, nie ma tu miejscowych, tylko ludzie na dwutygodniowych delegacjach. A po obrzeżach Czarnobyla lepiej samemu nie chodzić. Dalej za Czarnobylem jest już tylko elektrownia. Wycieczki z zasady unikają najbliższej i najkrótszej drogi z Czarnobyla do Prypeci wzdłuż rzeki, gdyż prowadzi tuz obok elektrowni i tzw. sarkofagu – gigantycznej, bezkształtnej góry betonu kryjącej w swym wnętrzu resztki czwartego reaktora. Nikt nie wie, co się tam w środku dzieje, jakie zachodzą procesy i czym grożą. Wszyscy tylko się pocieszają, ze paliwo jądrowe wypala się i niebezpieczeństwo maleje. Diabelski młyn Korzystając z praw dziennikarza, podjechałem pod samo betonowe, dawno temu bielone ogrodzenie elektrowni. Zdziwiła mnie wielkość „sarkofagu” i zdenerwowało brzęczenie licznika Geigera. Obecnie budowany jest kolejny schron, tym razem w postaci ogromnej arki nad dotychczasowym „obiektem Ukrycie”. Za elektrownia jest byłe miasto. Obok był słynny „Rudy Las”, gdzie sosny na skutek promieniowania nabrały koloru pomarańczy. Ale las wycięto, a drzewa zakopano w specjalnych rowach. Usypany na nich pagórek wygląda jak grób. Widok Prypeci jest przygnębiający, jakby przeszła tedy wojna. Tyle że nie widać domów zniszczonych przez ludzi. Budynki rozpadają się same, ostatnio zawaliła się siedziba szkoły podstawowej. Na centralnym placu rosną drzewa i krzewy, rozsądzając betonowe płyty. W dawnym parku miejskim stoją zardzewiałe dziecięce samochodziki, karuzele i „diabelski młyn”. Wszędzie pustka. Od popadających w ruinę domów wieje groza, szczególnie od 15-pietrowego pustego wieżowca. Prawdziwa ulgę przynosi dopiero widok strażników na punkcie kontrolnym w drodze powrotnej. Obecność innych ludzi oznacza powrót do cywilizacji. A wieczorem w kijowskiej knajpce, w środku rozbawionego miasta, cała ta wyprawa wydaje się zupełnie nierealna i nieprawdziwa.