Naukowcy wydrukowali sztuczne neurony. Te zaczęły „rozmawiać” z żywym mózgiem
Drukowane neurony opracowane na Northwestern University generują impulsy, które potrafią pobudzać żywe komórki nerwowe. W testach na skrawkach móżdżku myszy sztuczne sygnały wywoływały odpowiedzi prawdziwych neuronów i uruchamiały obwody neuronalne w sposób zbliżony do naturalnego. To ważny krok w stronę neuroprotez i oszczędniejszego sprzętu dla AI.
Inżynierowie z Northwestern University pokazali, że sztuczne neurony można nie tylko budować, ale i „podłączyć” do żywej tkanki. Ich elastyczne, drukowane urządzenia wytwarzały impulsy elektryczne na tyle podobne do naturalnych, że w testach na skrawkach móżdżku myszy pobudzały żywe neurony. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Nanotechnology”. Sztuczne neurony pobudzają mózg Uczeni i wynalazcy od dawna próbują znaleźć sposób na wymianę informacji między elektroniką a żywą tkanką nerwową. Nie wystarczy do tego zwykły prąd elektryczny. Liczy się kształt i dynamika impulsu, bo biologiczne neurony komunikują się na wiele sposobów. Naukowcy opracowali drukowane elementy zdolne do tworzenia zróżnicowanych wzorców: pojedynczych impulsów, ciągłych wyładowań oraz ich serii. Prof. Mark C. Hersam, kierujący badaniem podkreśla, że takie sygnały pozwalają na budowanie mniejszych i bardziej energooszczędnych urządzeń komunikujących się z neuronami. Bogatszy repertuar sygnałów pozwala kodować więcej informacji w pojedynczym komponencie. W konsekwencji przyszłe układy mogą potrzebować mniej elementów, aby wykonywać złożone operacje – a to przekłada się na oszczędność energii. Prof. Hersam zwraca też uwagę na szerszy kontekst. Rozwój sztucznej inteligencji idzie dziś w stronę trenowania na coraz większych zbiorach danych, co pociąga za sobą rosnące koszty energetyczne. Dlatego konstruowanie sprzętu inspirowanego mózgiem – bardzo energooszczędnym urządzeniem obliczeniowym – może pomóc w stworzeniu nowych chipów AI. Ulepszony druk aerozolowy Sztuczne neurony powstały dzięki aerosol jet printing, czyli drukowi aerozolowemu, który nanosi elektroniczne atramenty na elastyczne podłoża polimerowe. Atramenty oparto o nanopłatki dwusiarczku molibdenu (MoS2), pełniącego rolę półprzewodnika oraz grafenu działającego jako przewodnik. Ważną częścią tej technologii jest polimer wchodzący w skład atramentów. W poprzednich podejściach traktowano go jako przeszkodę dla przepływu prądu i całkowicie usuwano po wydruku. Zespół prof. Hersama zrobił inaczej: polimer rozłożono tylko częściowo. Następnie przepływ prądu napędzał dalszą, nierównomierną w przestrzeni degradację materiału, co prowadziło do powstania przewodzącego „filamentu” — wąskiej ścieżki, która koncentruje przepływ prądu. Prof. Hersam wyjaśnia, że to właśnie ta ścieżka pozwala uzyskać bardziej złożone sygnały niż w opracowanych wcześniej sztucznych neuronach. Nowe technologie na horyzoncie Najlepszym sprawdzianem okazała się biologia. W ramach współpracy z zespołem neurobiologicznym prof. Indiry M. Raman sztuczne neurony podłączono do skrawków móżdżku myszy. Obserwacje pokazały, że wywoływały one odpowiedzi żywych neuronów i aktywowały obwody neuronalne w sposób zbliżony do naturalnego pobudzenia. Badacze zwracali uwagę, że kluczowe parametry impulsów odpowiadały istotnym cechom sygnałów biologicznych. Prof. Hersam uważa, że właśnie dopasowanie odpowiedniego „kształtu” impulsu otwiera drogę do bezpośredniej interakcji elektroniki z żywą tkanką. Taki poziom kompatybilności jest ważny dla urządzeń, które mają współpracować z układem nerwowym: interfejsów mózg-maszyna i neuroprotez, w tym implantów wspierających słuch, wzrok i ruch. Źródło: Nature Nanotechnology
Ten implant produkuje leki w organizmie pacjenta. Czy zastąpi pigułki i zastrzyki?
Implantowana „żywa apteka” to nowy, bezprzewodowy system tworzony przez zespół uczonych z USA. W badaniu urządzenie wszczepione pod skórę szczurów stabilnie dostarczało trzy leki biologiczne jednocześnie przez 30 dni.
Pacjenci, zwłaszcza ci cierpiący na choroby przewlekłe, często muszą brać kilka leków o różnych porach dnia. Wiele osób nie radzi sobie z tym, pomijając dawki lub przyjmując je zbyt późno, a to oczywiście wpływa na wynik leczenia. Jeszcze trudniej jest, gdy terapia wymaga robienia zastrzyków. A gdyby tak leki podawały się same, zawsze w odpowiedniej dawce i o właściwej porze? Implant produkuje leki biologiczne Zespół amerykańskich naukowców opracował implantowaną „żywą aptekę”. HOBIT, bo tak nazwano urządzenie (od Hybrid Oxygenation Bioelectronics system for Implanted Therapy), zawiera genetycznie modyfikowane komórki, które produkują leki bezpośrednio w organizmie. W badaniu implant jednocześnie wytwarzał trzy różne substancje: przeciwciało anty-HIV, peptyd podobny do GLP-1 stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz leptynę – hormon regulujący apetyt i metabolizm. Urządzenie przetestowano po wszczepieniu pod skórę u szczurów. W praktyce implantowana „żywa apteka” pozwalałaby na trwające wiele tygodni czy miesięcy dostarczanie złożonych terapii, zwalniając pacjenta z konieczności ciągłego pamiętania o dawkach. W pewnym sensie przypominałaby pompę insulinową, stosowaną przez pacjentów z cukrzycą. – Leki biologiczne często mają bardzo różne okresy półtrwania. Dlatego utrzymanie stabilnego poziomu kilku terapii może być trudne. Nasze wszczepiane „fabryki komórek” produkują takie leki w sposób ciągły. Utrzymywanie komórek przy życiu dzięki naszej technologii dotleniania pozwala utrzymać stały poziom wielu różnych terapii jednocześnie – mówi prof. Jonathan Rivnay z Northwestern University, jeden z naukowców kierujących projektem. Jak działa HOBIT Implant ma mniej więcej rozmiar złożonego paska gumy do żucia. Chroni on komórki przed atakiem ze strony układu odpornościowego pacjenta. Jednocześnie dostarcza im tlenu i składników odżywczych, by utrzymać ich działanie przez kilka tygodni. W środku urządzenia są trzy podstawowe elementy: komora na komórki, miniaturowy generator tlenu oraz bateria i elektronika, która steruje działaniem implantu i umożliwia bezprzewodową komunikację z nim. W takich implantach kluczowym ograniczeniem jest tlen. Kiedy komórki są upakowane blisko siebie, mają do niego utrudniony dostęp. Część z nich obumiera, co zmniejsza ilość wytwarzanych substancji. HOBIT rozwiązuje ten problem dzięki integracji z bioelektroniką wytwarzającą tlen z wody bezpośrednio tam, gdzie komórki go potrzebują. To pozwoliło na zmieszczenie większej ich liczby wewnątrz urządzenia. Co dalej z „żywą apteką”? Badacze monitorowali poziomy leków we krwi szczurów przez 30 dni. W przypadku implantów z dotlenianiem pomiary wykazały utrzymujące się poziomy wszystkich trzech leków biologicznych przez cały czas trwania badania. Gdy urządzenie nie miało systemu dotleniania, farmaceutyki o krótszym okresie półtrwania stawały się niewykrywalne do dnia 7, a poziom tych o dłuższym okresie półtrwania stopniowo spadał. Po zakończeniu testów ok. 65% komórek w urządzeniach wytwarzających tlen pozostawało sprawnych, a w tych bez dotleniania – tylko 20%. Projekt jest wspólnie prowadzony przez uczonych z Northwestern University, Rice University i Carnegie Mellon University. Zespół planuje kolejne testy z wykorzystaniem większych modeli zwierzęcych oraz rozwijanie zastosowań ukierunkowanych na konkretne choroby, w tym terapie oparte na przeszczepianych komórkach wysp trzustkowych (to sposób na leczenie cukrzycy typu 1). Dopiero po udanych testach na zwierzętach będzie można przystąpić do badań klinicznych z udziałem ludzi. Źródło: Device
Polscy naukowcy opracowali innowacyjną metodę odzysku metali ziem rzadkich – z baterii „paluszków”
Nowa technologia opracowana na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie pozwala odzyskiwać pierwiastki ziem rzadkich z popularnych elektro-śmieci. Metoda budzi ogromne nadzieje – ma być tania i ekologiczna.
Spis treści: Tania i ekologiczna technologia odzysku metali ziem rzadkich? Dlaczego metale ziem rzadkich są tak ważne? Europa w pułapce surowców krytycznych Szansa inwestycyjna: rafineria w Puławach Recykling REE: polska odpowiedź na globalny kryzys surowcowy Zespół pod kierownictwem prof. Doroty Kołodyńskiej z Katedry Chemii Nieorganicznej UMCS opracował przełomową metodę odzyskiwania metali ziem rzadkich z niklowo-wodorkowych baterii (NiMH), powszechnie znanych jako paluszki (R3/AAA i R6/AA). Zużyte baterie, uznawane za elektrośmieci, kryją w sobie tzw. czarną masę. To osad bogaty w wartościowe pierwiastki, które są podstawą nowoczesnego przemysłu: od elektroniki, przez energetykę odnawialną, aż po zbrojenia. Wśród odzyskiwanych metali znajdują się m.in. lantan, cer, neodym, nikiel, kobalt i cynk. To elementy niezbędne do produkcji magnesów trwałych, akumulatorów, silników elektrycznych i turbin wiatrowych. Technologia opracowana przez UMCS bazuje na bezpiecznych, biodegradowalnych czynnikach ekstrakcyjnych, co wyróżnia ją na tle standardowych metod opartych na toksycznych kwasach i rozpuszczalnikach organicznych. Tania i ekologiczna technologia odzysku metali ziem rzadkich? W tradycyjnych procesach ekstrakcji metali ziem rzadkich stosuje się silnie żrące kwasy – siarkowy, azotowy i chlorowodorowy. Choć są skuteczne, sprawiają też, że niebezpieczne odpady są trudne do utylizacji. Zespół prof. Kołodyńskiej wykorzystał natomiast kwas iminodibursztynowy (IDHA) – łagodny związek biodegradowalny, znany m.in. z zastosowań w rolnictwie i medycynie. „Na podstawie wieloletnich badań doszliśmy do wniosku, że IDHA jest efektywnym i ekonomicznym czynnikiem umożliwiającym selektywny odzysk lantanowców oraz innych metali. To istotna zmiana w kierunku zrównoważonego przetwarzania surowców wtórnych” – wyjaśnia prof. Kołodyńska. Ekstrakcja to jedno, ale równie ważne jest rozdzielenie poszczególnych metali. Do tego celu naukowcy z UMCS wykorzystują sorbenty – materiały porowate, które selektywnie wiążą określone jony metali. Zamiast kosztownych i energochłonnych materiałów przemysłowych, lubelscy chemicy sięgają po przyjazne środowisku biopolimery, takie jak chitozan (pochodna chityny), alginiany (z brunatnic) i biowęgiel. Materiały te nie tylko wykazują wysoką selektywność, ale są też łatwo dostępne i tanie. To znacząco obniża koszty operacyjne całego procesu. Dlaczego metale ziem rzadkich są tak ważne? Pierwiastki ziem rzadkich (ang. rare earth elements, REE) to grupa 17 pierwiastków chemicznych, w tym lantanowce, skand i itr. Mimo że nie są one tak rzadkie, jak sugeruje nazwa – niektóre występują w skorupie ziemskiej w ilościach porównywalnych do miedzi czy cynku – ich duże rozproszenie sprawia, że eksploatacja naturalnych złóż jest kosztowna i trudna technologicznie. REE są niezastąpione w nowoczesnych technologiach. Znajdziemy je m.in. w: smartfonach i laptopach (np. cer i europ), samochodach elektrycznych (np. neodym i prazeodym), turbinach wiatrowych (magnesy neodymowe), urządzeniach wojskowych i kosmicznych. Są wykorzystywane też do zabezpieczania banknotów i dokumentów tożsamości. Europa w pułapce surowców krytycznych Unia Europejska stoi dziś przed ogromnym wyzwaniem surowcowym. Zgodnie z danymi US Geological Survey, największe na świecie rezerwy metali ziem rzadkich mają Chiny, Wietnam, Brazylia i Rosja. Stary Kontynent nie posiada znaczących w skali globalnej złóż pierwotnych, jest więc w tym zakresie uzależniony od importu. Tymczasem według prognoz zapotrzebowanie na wysokiej czystości pierwiastki ziem rzadkich będzie wzrastało do 2050 roku o 10–15% rocznie. Odpowiedzią na ten problem może być bardziej efektywny recykling i pozyskiwanie pierwiastków z odpadów elektronicznych, takich jak zużyte baterie, panele fotowoltaiczne czy turbiny wiatrowe. Prof. Kołodyńska wraz ze swoim zespołem pracuje już nad nowymi metodami odzysku REE właśnie z tych źródeł, w ramach międzynarodowego grantu z udziałem instytutów badawczych z Polski, Czech i Turcji. Szansa inwestycyjna: rafineria w Puławach Nowatorskie rozwiązania opracowane w Lublinie mogą znaleźć przemysłowe zastosowanie bliżej, niż się wydaje. Grupa Azoty oraz kanadyjska spółka Mkango Resources zapowiedziały budowę rafinerii metali ziem rzadkich w Puławach. Inwestycja, zaplanowana na lata 2027–2028, znajduje się na liście 47 projektów strategicznych Komisji Europejskiej, mających na celu zwiększenie suwerenności surowcowej UE. Zespół prof. Kołodyńskiej widzi w tym projekcie ogromny potencjał – zarówno komercyjny, jak i naukowy. Rozważa opatentowanie technologii oraz poszukuje inwestorów zainteresowanych wdrożeniem jej na skalę przemysłową. Recykling REE: polska odpowiedź na globalny kryzys surowcowy Ekologiczna ekstrakcja metali ziem rzadkich z odpadów konsumenckich to nie tylko sposób na ograniczenie emisji i zmniejszenie presji na zasoby naturalne. To również strategiczne narzędzie uniezależniania się Europy od zewnętrznych dostawców surowców. Kto wie, być może już niedługo, dzięki pracy polskich naukowców, zużyta bateria z naszego pilota zyska drugie życie jako część silnika w elektrycznym aucie lub magnesu w turbinie wiatrowej?
Fińska Dolina Krzemowa jest ukryta wśród lasów. Dzięki niej działa twoja elektronika
To miasto znajduje się prawie na końcu świata. Otoczone jest przez gęste lasy i oddalone od wielkich metropolii. Mało kto o nim słyszał. Ale dzięki wywodzącym się stąd naukowcom i opracowywanym przez nich rozwiązaniom, działają urządzenia elektroniczne używane przez nas na co dzień.
Spis treści: Nauka, głupcze! „Bez nas nie byłoby niczego” Joensuu – młode miasto wśród lasów Jak uratować lasy i zbawić świat? Czy fotonika zatrzyma niekorzystne zmiany klimatu? Z okna lądującego samolotu widzę, oprócz niekończących się połaci drzew, liczne jeziora. Teraz pokryte są lodem i śniegiem. Obszar przywodzi na myśl trochę Alaskę. I słusznie, bo znajduje się mniej więcej na tej samej szerokości geograficznej, co najliczniejsze miasto najbardziej wysuniętego na północ stanu USA – Anchorage. Mikroskopijne lotnisko obsługuje miasto Joensuu we wschodniej części Finlandii – jest to stolica regionu Północnej Karelii. Jak to się stało, że tak odosobnione miejsce na mapie świata stało się kluczowym ośrodkiem zaawansowanych technologii? Nauka, głupcze! Gdy nie ma się wielu środków finansowych, należy skupić się na konkretnej rzeczy i wytrwale ją realizować. To najlepszy przepis na prowadzenie działalności naukowej, którą można przekuć w sukces. W przypadku nauki są to na przykład wdrożenia. Pod koniec lat 60. XX wieku Finlandia postawiła na badania w zakresie fotoniki. Pod tym bardzo pojemnym terminem kryją się wszelkie zagadnienia związane ze światłem. Wśród urządzeń „fotonicznych” są na przykład sensory, soczewki czy ekrany urządzeń. Jednym z kluczowych ośrodków rozwijających technologie fotoniczne jest właśnie Uniwersytet Wschodniej Finlandii w Joensuu. Finlandia nie szczędzi środków na badania i rozwój. W 2021 roku przeznaczono na ten cel blisko 3% produktu krajowego brutto, dla porównania Polska – dwa razy mniej. „Bez nas nie byłoby niczego” W Joensuu spotykam Juhę Purmonena z konsorcjum Photonics Joensuu. Ekspert wyjaśnia mi, że sukces w dziedzinie fotoniki w tym odległym mieście przyszedł dopiero po kilku dekadach badań. – To co tutaj robimy, jest bardzo ważne, ale niewielu ludzi o tym wie – zaznacza. Bo okazuje się, że wiele komponentów opracowywanych tutaj trafia do urządzeń mobilnych, stosowanych jest w przemyśle czy w technologiach związanych z komunikacją. Fotonicy wykształceni w Joensuu trafiają do pracy do światowych gigantów technologicznych w USA, w tym do takich marek jak Apple czy Microsoft. – Bez nas nie byłoby niczego – żartuje Purmonen. I faktycznie, w Joensuu mam też okazję spotkać dr. Seshę Manugoriego z firmy Dispelix, która pracuja nad unowocześnieniem maleńkich projektorów montowanych na okularach. Według niego taka rozszerzona rzeczywistość to przyszłość. Mówi o tym z przekonaniem i z błyskiem w oku. Joensuu – młode miasto wśród lasów Blisko 90% powierzchni Północnej Karelii stanowią lasy. Wśród nich znajduje się tętniący życiem ośrodek naukowy w Joensuu. Studentów jest tu ponad 20 tysięcy, a cała populacja wynosi 79 tysięcy mieszkańców. Gdy wchodzę do jednego z wydziałów, by ukryć się przed dotkliwie zimnym wiatrem, dostrzegam żaków w grubych wełnianych skarpetach siedzących na pufach. Kilka osób gra w karty, ktoś pracuje przy laptopie. Domowa i przytulna atmosfera panuje wszędzie w całym kampusie. Wiedzę z zakresu fotoniki w Joensuu zdobywają głównie studenci zagraniczni, wielu pochodzi z krajów azjatyckich. A kadra naukowa? To w zasadzie tylko lokalni eksperci – po ponad 50 latach badań nad tą dziedziną Joensuu stało się potęgą. Tutaj można poznać tajniki fotoniki. Jednak pojawiają się tu również eksperci z innych krajów. Profesorem wizytującym jest tu na przykład Łukasz Rudnicki z Uniwersytetu Gdańskiego, który zajmuje się optyką kwantową. – Ośrodek naukowy w Joensuu to bardzo przyjazne miejsce pracy, a Finowie to bardzo fajni ludzie. Przyroda wokoło też zachwyca – przekazał mi naukowiec. Przyznał, że pogoda co prawda nie rozpieszcza, ale wartą odnotowania zaletą jest to, że zimą, jak już jest dzień, to świeci słońce, które odbija się w śniegu. Szarych i pochmurnych dni jest niewiele. Jak uratować lasy i zbawić świat? Znajduję się na najwyższym szczycie południowej Finlandii, Ukko-Koli, który osiąga 347 m n.p.m. Spoglądam na srebrzyste 12-metrowe cygaro sunące z gracją nad morzem drzew. To nie UFO, ale wynalazek lokalnej firmy Kelluu. Produkuje niewielkie statki powietrzne przypominające dawne sterowce, tyle że te mają srebrzystą powłokę i wypełnione są rodzajem wodoru, który jest bezpieczny w eksploatacji. W tym konkretnym przypadku statek pobiera informacje na temat lasu za pośrednictwem różnych sensorów, na przykład kamery RGB i czujników wielospektralnych (rejestrują nie tylko to, co widzi oko ludzkie, ale też w zakresie mikrofal czy bliskiej podczerwieni). Można też zamontować LiDAR. Są to technologie związane ze światłem, a zatem fotoniczne. – W ten sposób możemy przygotować modele prezentujące każde pojedyncze drzewo. Takiej rozdzielczości nie zapewniają zobrazowania satelitarne czy wykonane z pokładu samolotu – zapewnia Jiri Jormakka z firmy Kelluu, którego spotykam w Joensuu. Podkreśla, że te „sterowce” są ekologiczne i każdy z nich może latać nawet do 12 godzin. Tę technologię można stosować do różnych rzeczy, ale monitoring lasów jest dla Finlandii kluczowy. To lasy są dla tego kraju jednym z kluczowych źródeł przychodu, dlatego tak ważne jest odpowiednie nimi gospodarowanie. Aby to było możliwe, należy wiedzieć o nich nich wszystko. „Sterowce” są w stanie na przykład pomóc w zlokalizowaniu miejsca, gdzie żerują szkodniki na drzewach. Następnie można je punktowo usunąć. Mogą też wskazać miejsca o największym zagrożeniu pożarowym, nie wspominając o czymś tak banalnym jak stworzenie pełnego spisu według gatunków. Do 2027 roku firma chce zeskanować każde drzewo w Finlandii i kontynuować stały monitoring lasów. Czy fotonika zatrzyma niekorzystne zmiany klimatu? – Nie wycinamy drzew dla zabawy w Finlandii, Europie czy w innych miejscach na świecie. Dzieje się to zawsze z jakiegoś powodu. A najważniejszy jest taki, że potrzebujemy odnawialnych źródeł materiałów (ang. renewable raw materials) – mówi dr Lauri Sikanen z Natural Resources Institute Finland w Joensuu. Dochody z lasów czerpie w Finlandii wiele osób, bo 60% z nich jest w rękach prywatnych. Ważnym zadaniem jest, by zrównoważyć chęć zysku (poprzez wycinkę drzew) i potrzebę ich zachowania, co jest kluczowe dla powstrzymania zmian klimatycznych. Od 2021 roku fińskie lasy stały się źródłem dwutlenku węgla – wcześniej go pochłaniały, co było korzystne dla klimatu. Jako przyczyny wskazuje się między innymi zwiększoną wycinkę drzew i spadek całkowitego przyrostu biomasy drzew oraz ocieplenie klimatu przyspieszające rozkład, co skutkuje mniejszą ilością nowej ściółki leśnej. Emiterem CO2 są w tej chwili oczywiście nie drzewa, ale gleba, na której rosną. Co zrobić, by lasy zaczęły pochłaniać dwutlenek węgla? Niektórzy sądzą, że wcale nie wystarczy ich nie wycinać i pozostawić sobie, by „zdziczały”. Pytam dr. Sikanena o rozwiązania. Wskazuje między innymi na potrzebę zachowania wysokiej wilgotności w lasach i utrzymania torfowisk oraz terenów podmokłych. Takie obszary są świetnymi „narzędziami” do walki ze zmianami klimatu, bo wychwytują dwutlenek węgla z atmosfery. Czy dane zbierane z pomocą zaawansowanych narzędzi, również takich rozwijanych w Joensuu, przyniosą odpowiedź, w jaki sposób należy zarządzać lasami, by wspierały one walkę o klimat? Być może technologie fotoniczne odegrają w niej pozytywną rolę, o ile zebrane dzięki nim dane zostaną odpowiednio zinterpretowane i kolejno – wdrożone słuszne działania. I to nie tylko w Finlandii. Źródło: National Geographic Polska
Ciepło skóry człowieka uruchamia diodę LED. Niezwykły wynalazek naukowców z USA
Naukowcy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego opracowali elastyczne urządzenie, które zapala diodę LED, wykorzystując jedynie ciepło skóry noszącego je użytkownika. Czy wynalazek zrewolucjonizuje rynek przenośnej elektroniki?
Spis treści: Prototyp z USA. Ciepło z ciała zamienię w energię elektryczną Nowość w elastyczności Jak działa nowy wynalazek? Jak będzie można wykorzystać nowy wynalazek? Jedną z największych wad smartwatchów i lampek sportowych, które służą na przykład biegaczom, jest to, że ich baterie w końcu się wyczerpują. Ale co by było, gdyby w przyszłości tego typu urządzenia mogły wykorzystywać do zasilania ciepło ciała człowieka? Prototyp z USA. Ciepło z ciała zamienię w energię elektryczną Naukowcy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w USA opracowali elastyczne i trwałe urządzenie, które konwertuje ciepło z ciała w energię elektryczną. Na razie można je wykorzystać do zasilania małej elektroniki, takiej jak baterie, czujniki lub diody LED. Jak zapewniają naukowcy, urządzenie to jest również odporne. Działa nawet po kilkukrotnym przebiciu, a następnie rozciągnięciu 2000 razy. Na razie jest to prototyp. Wynalazek opisano właśnie na łamach czasopisma naukowego „Advanced Materials”. Nowość w elastyczności Tradycyjnie urządzenia wykorzystujące ciepło do generowania energii elektrycznej są sztywne i kruche. To opracowane przez zespół pod kierunkiem Mohammada Malakootiego, adiunkta inżynierii mechanicznej Uniwersytetu Waszyngtońskiego, jest bardzo elastyczne i miękkie, dzięki czemu może dopasować się do kształtu ramienia. – Miałem tę wizję dawno temu. Po umieszczeniu urządzenia na skórze wykorzystuje ono ciepło ciała do bezpośredniego zasilania diody LED. Po założeniu urządzenia dioda LED zapala się. Wcześniej nie było to możliwe – mówi Malakooti. Urządzenie to zaprojektowano od podstaw. Naukowcy rozpoczęli od symulacji, aby określić najlepszą kombinację materiałów i struktur urządzenia. Następnie prawie wszystkie komponenty stworzyli sami w laboratorium. Jak działa nowy wynalazek? Urządzenie składa się z trzech zasadniczych warstw. W środku znajdują się sztywne półprzewodniki termoelektryczne, które przekształcają ciepło w energię elektryczną. Półprzewodniki te są otoczone wydrukowanymi w 3D kompozytami o niskiej przewodności cieplnej. To poprawia konwersję energii i zmniejsza wagę urządzenia. View oEmbed on the source website Aby zapewnić rozciągliwość, przewodność i samoregenerację elektryczną, półprzewodniki są połączone z drukowanymi ścieżkami ciekłego metalu. Dodatkowo, krople ciekłego metalu są osadzone w zewnętrznych warstwach urządzenia. Wszystko po to, aby poprawić przenoszenie ciepła do półprzewodników i zachować elastyczność. Wszystkie elementy oprócz półprzewodników zaprojektowano i opracowano w waszyngtońskim laboratorium Malakootiego. Jak będzie można wykorzystać urządzenie? Według twórców urządzenia technologię będzie można zastosować nie tylko w przypadku tzw. wareables, ale też tych urządzeń elektronicznych, które się nagrzewają. – Można sobie wyobrazić przyklejenie go do rozgrzanej elektroniki i wykorzystanie nadmiaru ciepła do zasilania małych czujników. Mogłoby to być szczególnie pomocne w centrach danych, gdzie serwery i sprzęt komputerowy zużywają znaczną ilość energii elektrycznej i generują ciepło, a jeszcze więcej energii elektrycznej potrzeba do ich chłodzenia. Nasze urządzenia mogą przechwytywać to ciepło i wykorzystywać je do zasilania czujników temperatury i wilgotności – zapewnił Malakooti. Co ciekawe, urządzenie działa też w drugą stronę. To znaczy, że może przekształcać energię elektryczną na ciepło. – Mamy nadzieję, że pewnego dnia dodamy tę technologię do systemów rzeczywistości wirtualnej i innych akcesoriów do noszenia, aby stworzyć wrażenia gorąca i zimna na skórze lub zwiększyć ogólny komfort – wyjaśnił pierwszy autor publikacji. Źródło: „Advanced Materials”. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jan Czochralski. Zapomniany Polak, który stał się ojcem współczesnej elektroniki
Jan Czochralski jest postrzegany jako jeden z największych autorytetów świata nauki. Potwierdza to fakt, że żaden inny polski naukowiec nie był i nie jest tak często cytowany, jak sławny chemik, krystalograf i metaloznawca. Co wynalazł Jan Czochralski? Które odkrycie przyniosło mu światową sławę i pokaźny majątek? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Życiorys Jana Czochralskiego Co wynalazł Jan Czochralski? Powrót Czochralskiego do Polski W historii zapisało się wielu wybitnych polskich naukowców. Maria Skłodowska-Curie, Kazimierz Funk, Stefan Banach, Mieczysław Bekker, Stanisław Ulman – to tylko kilka nazwisk z długiej listy przykładów. Listy, na której zazwyczaj brakuje Jana Czochralskiego. Mimo imponującego dorobku naukowego, wybitny chemik, krystalograf i metaloznawca na długie lata został zepchnięty na margines naukowego świata. Dlaczego? Zanim opowiemy na to pytanie, najpierw przyjrzyjmy się wybranym zagadnieniom z życia Jana Czochralskiego. Życiorys Jana Czochralskiego Jan Czochralski urodził się 23 października 1885 roku w Kcyni, która wówczas znajdowała się w zaborze pruskim. Był ósmym z dziesięciorga dzieci Franciszka Czochralskiego i Marty Suchodymskiej. W rodzinie Czochralskich mocno zakorzenione były tradycje stolarskie, jednak Jan nie przejawiał zainteresowania rzemiosłem. Od pracy z drewnem wolał chemię. Młodość Wiedzę czerpał nie tylko z podręczników. Już jako młody chłopak zdawał sobie sprawę, że teoria nic nie znaczy bez praktyki. W piwnicy domu swoich rodziców przeprowadzał różne eksperymenty, które czasem kończyły się mniejszymi lub większymi wypadkami. Ojciec Jana nie był z tego zadowolony. Kazał mu zająć się swoim hobby na poważnie albo porzucić je całkowicie. Młody Czochralski wybrał pierwszą alternatywę. Całe szczęście, bo w późniejszych latach dzięki osiągnięciom w tej dziedzinie zdobył światową sławę i niemały majątek. Maturę zdał w Seminarium Nauczycielskim w Kcyni, jednak wyniki egzaminu dalece rozmijały się z jego oczekiwaniami. Po rozdaniu świadectw podobno podarł dokument i wygłosił przepełnioną żalem mowę, w której podkreślił, że wydane oceny są dla niego krzywdzące. Po maturze przeprowadził się do Trzemeszna, gdzie mieszkał jego brat. Podjął pracę w aptece, w której na co dzień miał kontakt z ukochaną chemią. Początek pracy naukowej W 1904 roku wyjechał do Berlina. Początkowo pracował w aptece, ale szybko znalazł zatrudnienie w laboratorium metalurgicznym koncernu AEG, gdzie zajmował się określaniem czystości rud, metali, stopów ich półproduktów. W tym czasie zaczął też uczęszczać na wykłady z chemii na Politechnice w Charlottenburgu, początkowo jako wolny słuchacz. Poważną pracą badawczą zajął się w 1906 roku, gdy został zatrudniony w laboratorium Kunheim & Co. Rok później wrócił do koncernu AEG, gdzie został kierownikiem działu badań nad stalą i żelazem. W 1910 roku uzyskał dyplom inżyniera chemika. Kariera naukowa W 1917 roku Jan Czochralski przeprowadził się do Frankfurtu nad Menem, gdzie objął stanowisko dyrektora laboratorium metaloznawczego Metallbank und Metallurgische Gesellschaft AG. W tamtym czasie był już cenionym specjalistą w dziedzinie metalurgii. Uzyskał zgodę na stworzenie dużego laboratorium przemysłowego i wówczas zyskał warunki, w których mógł swobodnie rozwijać swój talent. W 1924 roku został wiceprzewodniczącym, a rok później – przewodniczącym Niemieckiego Towarzystwa Metaloznawczego i honorowym członkiem Międzynarodowego Związku Badań Materiałoznawczych w Londynie. Był ceniony na całym świecie, co potwierdza fakt, że sam Henry Ford zaproponował mu stanowisko w dyrektora w nowo powstałej fabryce duraluminium. Czochralski odrzucił tę propozycję. Zamiast wyjechać do Stanów Zjednoczonych i pomnożyć fortunę, wolał wrócić do Polski. Dlaczego? O tym za chwilę. Najpierw przyjrzyjmy się kilku przełomowym osiągnięciom polskiego naukowca. Co wynalazł Jan Czochralski? Naukowy dorobek Jana Czochralskiego jest tak imponujący, że nie sposób opisać go w jednym artykule. Skupmy się zatem na jego dwóch najważniejszych osiągnięciach: opracowaniu tzw. metody Czochralskiego, wynalezieniu metalu B. Metoda Czochralskiego Jan Czochralski zyskał wielki rozgłos, gdy w 1916 roku odkrył metodę pomiaru szybkości krystalizacji. Sam twierdził, że doszło do tego przez nieuwagę. Niektórzy naukowcy zarzucali mu, że jego odkrycie odkrycie jest przypadkowym rezultatem twórczego błędu. Podczas sporządzania notatek naukowych, Czochralski miał omyłkowo zanurzyć pióro w tyglu ze stopioną cyną, zamiast w kałamarzu z atramentem. Zamiast wyrzucić zniszczoną stalówkę, naukowiec zaczął się jej przyglądać. Doszedł wówczas do wniosku, że zwisająca z pióra zestalona nić metalu pozwoli na mierzenie szybkości krystalizacji materiału. Dość szybko zauważono, że metoda Czoralskiego doskonale nadaje się do otrzymywania monokryształów metali. W 1948 roku zaczęto jej używać do produkcji monokryształów krzemu. Przypadkiem czy nie, dzięki swojemu odkryciu Jan Czochralski stał się ojcem współczesnej elektroniki. Metal B Opracowanie metody pomiaru szybkości krystalizacji przyniosło Czochralskiemu sławę, ale majątek zdobył dopiero dzięki kolejnemu wielkiemu odkryciu. W 1924 roku opatentował bezcynowy stop ołowiowy z niewielką domieszką innych metali. Polak nazwał swój wynalazek metalem B, od „bahn”, czyli „kolej”. Już sama nazwa wskazuje na zastosowanie stopu. Odkrycie Czochralskiego miało zrewolucjonizować kolejnictwo. Celem naukowca było opracowanie stopu do produkcji panewek łożysk ślizgowych. Pracował nad nim przez kilkanaście lat. Miał być na tyle miękki, by mógł skutecznie smarować oś wagonu, a jednocześnie na tyle twardy, by nie zużywał się zbyt szybko. W końcu udało mu się pogodzić te sprzeczne właściwości. Patent na metal B został zakupiony przez niemiecką kolej, ale nie tylko. Z odkrycia Polaka korzystano w wielu innych krajach, między innymi w USA, Francji, Anglii, Czechosłowacji i ZSRR. Nie ulega jednak wątpliwości, że metal B był najistotniejszy dla niemieckiej gospodarki. Trzeba bowiem pamiętać, że po I wojnie światowej kraj ten otrzymał zakaz sprowadzania cyny. Metal B był wykorzystywany w kolejnictwie do lat 60. XX wieku, kiedy łożyska ślizgowe zostały zastąpione tocznymi. Powrót Czochralskiego do Polski W 1928 roku Jan Czochralski otrzymał propozycję objęcia katedry na Politechnice Warszawskiej. Przyjął ją po rozmowach z prezydentem Ignacym Mościckim (który także był wybitnym chemikiem). Jeszcze w tym samym roku lub rok później otrzymał doktorat honoris causa Politechniki Warszawskiej, dzięki czemu w 1930 roku otrzymał tytuł profesora, mimo braku doktoratu i habilitacji. Utworzona specjalnie dla niego Katedra Metalurgii i Materiałoznawstwa była wyposażona w najnowocześniejszy sprzęt. Nic dziwnego, bo poza realizacją zadań oświatowych, miała współpracować z Ministerstwem Spraw Wojskowych. Czochralski otrzymał wolną rękę w kwestii zatrudniania personelu. To nie przysporzyło mu sympatii wśród profesorów, którzy i tak byli już zazdrośni o jego osiągnięcia i majątek, którego dorobił się na swoim patencie. Agent wywiadu? Okoliczności wyjazdu Czochralskiego z Niemiec nie są do końca jasne. Jak wynika z ustaleń Stefana Bartkowskiego, naukowiec był związany z polskim wywiadem. Przemawia za tym także fakt, że po powrocie do kraju, Czochralski cieszył się niemal pełną swobodą naukową i nieograniczonym zaufaniem władz wojskowych. Praca na rzecz podziemia Po wybuchu II wojny światowej naukowiec skorzystał na swojej niemieckiej przeszłości. Okupant zezwolił, by ten prowadził Zakład Badań Materiałów przy Politechnice Warszawskiej. Jest jednak prawdopodobne, że Polak działał tam na niekorzyść Wehrmachtu. Jak stwierdził Stefan Bartkowski, praca była tylko przykrywką dla współpracy z wywiadem Armii Krajowej. Wykluczenie ze środowiska naukowego Pod koniec wojny Jan Czochralski został aresztowany przez komunistyczną władzę pod zarzutem kolaboracji z Niemcami. Co prawda śledztwo umorzono już po kilku miesiącach, a naukowiec odzyskał wolność, jednak jego życie zmieniło się diametralnie. W 1945 roku senat Politechniki Warszawskiej nie zezwolił mu na kontynuowanie pracy na uczelni. Wydalony ze środowiska naukowego, wrócił do Kcyni, gdzie założył firmę drogeryjną BION. Władze Politechniki Warszawskiej dopiero w 2012 roku wydały uchwałę rehabilitującą Jana Czochralskiego. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Smartwatch na ekstremalną ekspedycję i na spotkanie biznesowe. Łączy zacięcie sportowe i elegancję
Czy luksusowy z wyglądu zegarek naprawdę może spełniać funkcję zaawansowanego smartwatcha, który bez obaw można zabrać na nurkowanie czy ekstremalną górską wspinaczkę? HUAWEI WATCH Ultimate ma łączyć to, co najlepsze w wysokiej klasy urządzeniach tego typu. Miałem okazję przekonać się, czy spełnia te obietnice.
W tym artykule: I do garnituru, i do bluzy z kapturem Marzenie każdego nurka Niezawodny towarzysz górskich wspinaczek Prywatny lekarz na nadgarstku Żelazna bateria Dostępność, ceny i promocja na start Wielozadaniowość, wytrzymałość (w tym dobra bateria) i stylowy design – te trzy cechy musi posiadać mój smartwatch. Chcę na nim móc polegać zawsze, nawet w ekstremalnych warunkach, ale ma być też moją wizytówką np. podczas spotkań służbowych. Sprawdziłem, czy nowość marki Huawei jest propozycją dla mnie. HUAWEI WATCH Ultimate dostępny jest w dwóch wersjach: Voyage Blue i czarnej Expedition Black. Wybieram do przetestowania tę drugą, bo jej kolor i wygląd kojarzy mi się z ponadczasową i uniwersalną klasyką, którą najbardziej lubię. I do garnituru, i do bluzy z kapturem Na pierwszy rzut oka: imponujący design. Zegarek jest wykonany ze stopu metalu na bazie cyrkonu, którego używa się w bardzo ekskluzywnych zegarkach. Czarny nanoceramiczny bezel i domyślny wyświetlacz jak z tradycyjnego zegarka ze wskazówkami w połączeniu ze srebrzystą bransoletą, z pewnością mogą imponować na spotkaniach biznesowych. Spokojnie mógłbym założyć go do klasycznego garnituru do teatru czy eleganckiej restauracji. Pasuje jednak też do sportowego stylu, który na co dzień preferuje. Zegarek jest bardzo lekki, ale, jak obiecuje producent, nie do zdarcia – ponad 2,5 raza twardszy i 4,5 raza bardziej wytrzymały od smartwatchy z tytanu lub ze stali nierdzewnej. Dzięki temu bardzo trudno go uszkodzić czy choćby zarysować. Po zachwytach nad jego wyglądem, pora na najciekawszą dla mnie część – test w trudnych warunkach. Marzenie każdego nurka Lista tego, co potrafi ten smartwatch, jest naprawdę imponująca. Można w nim nurkować aż na głębokość do 100 metrów, a do tego posiada funkcje profesjonalnego komputera nurkowego. Urządzenie ma wytrzymałość na ciśnienie wody na poziomie 10 ATM, a także certyfikat EN133194. Zegarek informuje między innymi, kiedy należy wykonać dekompresję, wskazuje głębokość, temperaturę oraz prędkość nurkowania. Ma też niezwykłą odporność na korozję w zetknięciu z wodą. Aż żałuję, że nie miałem okazji go przetestować w morskich głębinach, bo brzmi jak spełnienie marzeń każdego nurka. Niezawodny towarzysz górskich wspinaczek Wypróbowałem go za to w górach i muszę przyznać, że spisał się na medal. HUAWEI WATCH Ultimate ma wbudowany unikalny tryb ekspedycyjny. Dzięki niemu łatwo nawiguje w terenie i śledzi moją trasę, żebym nie zgubił się nawet w środku dzikiego lasu. Ma dwuzakresowy i pięciosystemowy system lokalizacji GNSS. Nawigowanie ułatwia mi naprawdę wyraźny, aż 1,5-calowy, wyświetlacz AMOLED z wbudowanym trybem ciemnym, który umożliwia swobodne korzystanie z zegarka nawet po zmroku. A to w wielu smartwatchach bywa problemem. Podczas naprawdę ostrej wspinaczki zegarek cały czas monitorował wszystkie moje parametry, w tym saturację, co – jak wie każdy miłośnik wysokich gór – jest niezwykle ważnym elementem w wyższych terenach. Zegarek ma także wiele innych trybów treningowych (łącznie aż 100), które sprawdzają się zarówno podczas profesjonalnej jazdy rowerem, chodzenia po górach, jak i sportów na wodzie czy pod jej powierzchnią. Prywatny lekarz na nadgarstku A jeśli mowa o śledzeniu parametrów, to funkcje zdrowotne HUAWEI WATCH Ultimate przyprawiają o zawrót głowy. Jest nie tylko ogromnie przydatny podczas treningów, ale też na co dzień. Oprócz saturacji, sprawdza też tętno, wykonuje EKG, testuje jakość snu, poziom stresu, a dzięki zaawansowanej technologii nawet wykrywa sztywność tętnic. Zegarek poinformuje mnie, gdy uzna, że grozi mi miażdżyca (na szczęście do tej pory tego nie zrobił). Żelazna bateria HUAWEI WATCH Ultimate to wszystko robi na baterii, która potrafi wytrzymać aż do 14 dni przy umiarkowanym użytkowaniu oraz do ośmiu przy tym bardzo intensywnym. To dla mnie jeden z jego największych plusów, bo ciągłe ładowanie smartwatchy, telefonu czy laptopa, zdecydowanie negatywnie wpływa na mój poziom stresu w ciągu dnia, zwłaszcza jeśli jestem na wielodniowym trekkingu w górach, podczas którego o gniazdku można najwyżej pomarzyć. Nawet podczas najbardziej wymagających wyzwań, takich jak bieg terenowy na 100 km, smartwatch umożliwia precyzyjne nawigowanie przez 30 godzin oraz, w trybie maksymalnego oszczędzania baterii, pozwala na ciągłą analizę kluczowych parametrów treningowych i zdrowotnych nawet przez 50 godzin treningu. Gdy zegarek całkowicie się rozładuje, wystarczy tylko jedna godzina aż będzie w pełni naładowany. Kolejny plus daję mu za możliwość łączenia się z każdym systemem operacyjnym, dzięki czemu nie trzeba martwić się o to, że będzie niekompatybilny na przykład ze smartfonem. Dostępność, ceny i promocja na start Do 23 kwietnia 2023 r. można skorzystać ze specjalnej oferty przedsprzedażowej. Wszyscy, którzy kupią smartwatch HUAWEI WATCH Ultimate w czarnej wersji Expedition (sugerowana cena detaliczna – 3299 zł) i w srebrzystej wersji Voyage (4199 zł) otrzymają w prezencie słuchawki HUAWEI FreeBuds Pro 2 o wartości 799 zł. Zegarek dostępny będzie w oficjalnym sklepie huawei.pl, w strefie marki na Allegro i u wybranych Partnerów Biznesowych firmy – operatora sieci Plus oraz sieciach handlowych Media Expert, RTV Euro AGD, Media Markt oraz X kom. Dodatkowo, przy zakupie zegarka na huawei.pl można otrzymać w prezencie wagę HUAWEI Scale 3 o wartości 149 zł oraz wydłużyć gwarancję o rok za pół ceny. W sklepie producenta dostępna będzie również wersja Expedition w wariancie z dodatkową, tytanową bransoletą (za 3699 zł). Zalogowani użytkownicy, którzy kupią HUAWEI WATCH Ultimate, odbiorą natomiast aż 5% wartości zamówienia w programie lojalnościowym w postaci Punktów Huawei, które będą mogli wymieniać na zniżki przy kolejnych zakupach. Jak zawsze klep huawei.pl oferuje również darmową i szybką dostawę oraz możliwość skorzystania z 20 rat z RRSO 0%. Szczegóły oferty znajdują są pod adresem https://consumer.huawei.com/pl/offer/nowosc/
Elektrośmieci to gigantyczny problem. Tylko w 2022 r. z użytku wyjdzie 5 mld smartfonów. Większość trafi do szuflad
Powinniśmy oddawać je do recyklingu, ale najczęściej chowamy je w szufladach, piwnicach i garażach. Elektrośmieci przybywa w lawinowym tempie – ostrzegają badacze.
W tym artykule: Dlaczego gromadzimy elektrośmieci? Bezpłatny odbiór elektrośmieci Elektrośmieci zawierają groźne substancje Elektrośmieci, czyli zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE), to bardzo szeroka kategoria. Począwszy od zużytych baterii i przepalonych żarówek energooszczędnych przez smartfony, tablety i laptopy po pralki czy lodówki. Każdy taki obiekt może zawierać szkodliwe substancje, w tym rtęć, freon, azbest, kadm czy związki bromu. Kiedy wydostaną się z zepsutego urządzenia, mogą przenikać do gleby, wód gruntowych i powietrza. Skalę problemu pokazują najnowsze badania ankietowe, przeprowadzone przez organizację WEEE Forum i skonsolidowane przez ONZ. Objęły one 8775 gospodarstw domowych z Portugalii, Holandii, Włoszech, Rumunii i Słowenii oraz Wielkiej Brytanii. Okazało się, że w przeciętnym europejskim domu znajdują się 74 produkty zaliczane do sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Aż 13 z nich to szeroko rozumiane elektrośmieci. Cztery już nie działają, dziewięciu działających nie używamy. Dlaczego gromadzimy elektrośmieci? Według szacunków tylko w tym roku z użytku w skali globalnej wyjdzie 5,3 mld smartfonów. Gdyby ułożyć je w stos, miałby on wysokość 50 tys. km. To tyle, co jedna ósma odległości Ziemi od Księżyca. Jednak to nie smartfony są najpopularniejszą kategorią elektrośmieci trafiających do szuflady. Z badań WEEE Forum wynika, że w domu najczęściej spotyka to: drobną elektronikę użytkową i akcesoria (np. słuchawki, piloty), drobny sprzęt AGD (np. zegary, żelazka), drobny sprzęt komputerowy (np. zewnętrzne dyski twarde, routery, klawiatury, myszki), telefony komórkowe i smartfony, drobny sprzęt do przygotowywania potraw (np. tostery, grille). Ciekawe są też powody, dla których nie oddajemy niepotrzebnej elektroniki do recyklingu lub ponownego użycia. Ankietowani podali następujące motywacje: być może wykorzystam to ponownie w przyszłości (46%), zamierzam to sprzedać lub oddać (15%), ma to dla mnie wartość sentymentalną (13%), może to mieć wartość w przyszłości (9%), nie wiem, jak się tego pozbyć (7%). – Wyprodukowane tylko w 2022 r. małe urządzenia, takie jak telefony komórkowe, elektryczne szczoteczki do zębów , tostery i aparaty fotograficzne ważyć będą ok. 24,5 miliona ton. To cztery razy więcej niż Wielka Piramida w Gizie. A te małe przedmioty stanowią znaczną część wszystkich elektrośmieci, które co roku trafiają na wysypiska lub do spalarni – podkreśla Magdalena Charytanowicz z WEEE Forum. Bezpłatny odbiór elektrośmieci Elektrośmieci nie wolno wyrzucać do kosza ani tym bardziej np. w lesie. Powinny zostać przekazane firmom odbierającym je z domu lub dostarczone do lokalnych punktów zbiórki. Jak postępować z elektrośmieciami? Pojemniki na zużyte baterie czy drobną elektronikę często stoją w sklepach. Jeśli kupujemy nowy sprzęt, sprzedawca ma obowiązek odebrać od nas stary. Dotyczy to także dostaw kurierskich. Bezpłatny odbiór dużych elektrośmieci z domu można zamówić na stronie elektrosmieci.pl. Drobniejsze urządzenia nadające się do powtórnego użytku, takie jak sprzęt AGD, RTV, laptopy, tablety czy telefony można zwrócić za darmo w ramach usług takich jak Elektrozwroty czy Ekozwroty (ta druga pozwala też oddać w ten sposób m.in. książki, tekstylia i zabawki). Elektrośmieci zawierają groźne substancje Każdy z nas otoczony jest urządzeniami elektrycznymi i elektronicznymi, wiele z nich nosimy na co dzień przy sobie. Jednak po wyrzuceniu stają się one uciążliwymi odpadami, zawierającymi wiele groźnych substancji: Znaki recyklingowe - co znaczą symbole na opakowaniach? Znaki recyklingowe to jedne z wielu symboli, które można zobaczyć na różnych opakowaniach: butelkach po napojach, kartonach po sprzęcie RTV, puszkach po wyrobach konserwowych i wielu innych. ... chrom sześciowartościowy – środek przeciwkorozyjny; silnie trujący (zwłaszcza dla komórek skóry, nerek i wątroby), a także rakotwórczy, kadm – występuje np. w bateriach i izolacji; uszkadza m.in. kości i nerki, zwiększając ryzyko nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej i rozedmy, ołów – składnik pasty lutowniczej; kumuluje się w organizmie, uszkadzając m.in. krwinki czerwone, mózg i układ krążenia, polichlorek winylu (PVC) – składnik m.in. izolacji; w czasie produkcji i utylizacji może być źródłem silnych trucizn: dioksyn i furanów, rtęć – używana w płaskich ekranach, bateriach oraz świetlówkach energooszczędnych; działa toksycznie na układ nerwowy, szczególnie u dzieci, środki ognioochronne zawierające brom (BRF) – występują głównie w plastikowych obudowach urządzeń; mogą uszkadzać mózg, szkielet i układ hormonalny, zwłaszcza w okresie prenatalnym i niemowlęcym. Źródło: EurekAlert.
Automatyzacja pracy. Czy roboty przejmą najlepiej płatne zajęcia? [Raport National Geographic]
Maszyny potrafią coraz więcej. Sprzątają duże sklepy, patrolują granice i pomagają dzieciom z autyzmem. Sprawdzamy, jak automatyzacja pracy zmieni cywilizację ludzi i czy poprawi jakość życia na Ziemi.
W tym artykule: Sztuczna inteligencja w pracy Co potrafią roboty Jak zrobić robota Automatyzacja pracy: szansa czy zagrożenie Usunąć powtarzalne zadania Roboty opiekujące się ludźmi Kto protestuje przeciwko robotom Kto wymyślił słowo „robot" Czego robot nie potrafi? Jak żyć z robotami Praca dla ludzi, praca dla robotów Jeśli jesteście tacy jak większość ludzi, zapewne nigdy nie spotkaliście robota. Ale spotkacie. Ja spotkałem swojego w jasny wietrzny dzień na porośniętej niską trawą prerii w pobliżu granicy stanów Kolorado i Kansas. Towarzyszył mi Noah Ready-Campbell, chudy jak patyk 31-latek z San Francisco. Na południe od nas po horyzont nierównymi szeregami ciągnęły się turbiny wiatrowe. Przede mną ziała w ziemi dziura, która miała się stać fundamentem kolejnego wiatraka. Program Artemis NASA. Kiedy astronauci wrócą na Księżyc? Jak będzie wyglądała baza księżycowa? Ludzkość ostatni raz gościła na Księżycu w grudniu 1972 r. Teraz NASA szykuje program Artemis. Ma on stworzyć stałą bazę księżycową i otworzyć drogę do dalszej eksploracji kosmosu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/program-artemis-nasa-kiedy-astronauci-wroca-na-ksiezyc-jak-bedzie-wygladala-baza-ksiezycowa-fot-nasa-alberto-bertolin-cc-by-nc-nd-2-0-d3bd4ab.jpeg" width="938" height="528" alt="Rakieta SLS w końcu wystartowała i cóż to było za widowisko! Misja Artemis 1 leci na Księżyc (fot. Kevin Dietsch/Getty Images)" title="Rakieta SLS w końcu wystartowała i cóż to było za widowisko! Misja Artemis 1 leci na Księżyc (fot. Kevin Dietsch/Getty Images)" /> Sztuczna inteligencja w pracy To zagłębienie – o średnicy 19 m, ze ścianami opadającymi pod kątem 34 stopni i niemal idealnie poziomym dnem na głębokości 3 m – drążyła koparka Caterpillar 336. Urobek składowała w miejscu, w którym nie przeszkadzał. Każde zagłębienie łyżki, jej uniesienie, obrót 37-tonowej maszyny i zrzucenie tego, co zostało nabrane, wymagało precyzyjnej kontroli i oceny sytuacji. W USA wykwalifikowani operatorzy koparek zarabiają czasem i 100 tys. dolarów rocznie. Ale w kabinie tej koparki fotel był pusty. Operator leżał na dachu. Był bez rąk. Trzy kręte, czarne kable łączyły go bezpośrednio z systemem kontrolnym koparki. Nie miał też oczu ani uszu, gdyż używał laserów, GPS-u, kamer wideo oraz żyroskopowych czujników. Ustalały one jego położenie w przestrzeni, aby nadzorować pracę koparki. Ready-Campbell, współzałożyciel firmy Built Robotics z San Francisco, przeszedł wielkimi krokami po nierównym terenie, wspiął się do kabiny i podniósł wieko fikuśnego bagażnika na dachu. W środku znajdował się produkt jego firmy – 90-kilogramowe urządzenie wykonujące pracę, do której kiedyś potrzebny był człowiek. – Tutaj mamy AI (artificial intelligence, sztuczna inteligencja). – Powiedział, wskazując zestaw obwodów drukowanych, przewodów i metalowych skrzynek składających się na tę maszynę. To były sensory mające jej mówić, gdzie jest, kamery pozwalające jej widzieć, sterowniki wysyłające polecenia do koparki, przyrządy komunikacyjne pozwalające ludziom ją monitorować oraz procesory, dzięki którym AI podejmuje decyzje będące dawniej domeną człowieka. – Te sygnały kontrolne zostały przekazane komputerom, które zazwyczaj reagują na ruchy dźwigni i pedałów w kabinie. Co potrafią roboty Dziś miliony przemysłowych maszyn skręca, spawa, maluje i wykonuje inne powtarzalne czynności z linii montażowych. Często są odgrodzone, żeby zapewnić bezpieczeństwo ludzkim pracownikom. Ale urządzenie Ready’ego-Campbella takie nie jest. To nowy rodzaj robota, niepodobny do człowieka, ale mimo to bystry, wprawny i mobilny. Te rzadkie niegdyś urządzenia – zaprojektowane z myślą o tym, by „żyły” i pracowały z ludźmi, którzy nigdy nie spotkali robota – bezustannie wkraczają w nasze codzienne życie. Już w 2020 roku roboty potrafiły: prowadzą inwentaryzacje i czyszczą posadzki, rozkładają towary na półkach w hurtowniach i przygotowują je do wysyłki, pomagają autystycznym dzieciom w nawiązywaniu kontaktów, a ofiarom udarów w odzyskiwaniu sprawności kończyn, patrolują granice, a nawet, w przypadku izraelskiego drona Harop, atakują cele, które uznają za wrogie, układają kwiaty, odprawiają ceremonie religijne, wykonują komediowe monologi, służą jako partnerzy seksualni. Tak było już przed pandemią COVID-19. I nagle idea zastąpienia ludzi robotami – którą według sondaży większość traktuje niechętnie – wydaje się, od strony medycznej, rozsądna, a może wręcz niezbędna. Dziś roboty dostarczają żywność w angielskim Milton Keynes, przenoszą zaopatrzenie w szpitalu w Dallas, dezynfekują sale pacjentów w Chinach i Europie, a także przemierzają singapurskie parki, upominając spacerowiczów, żeby zachowywali dystans społeczny. Pandemia sprawiła, że więcej ludzi uświadamia sobie, iż automatyzacja będzie częścią pracy – jak powiedział mi w maju Ready-Campbell. – Kiedyś bodźcami były skuteczność i wydajność, ale teraz dochodzą kolejne czynniki, którymi są zdrowie i bezpieczeństwo. Jak zrobić robota Jeszcze zanim kryzys COVID przydał temu impetu, nasilały się trendy technologiczne zmierzające do tworzenia robotów, które mogłyby upowszechnić się w naszym życiu. Elementy mechaniczne stawały się lżejsze, tańsze i mocniejsze. Elektronika pozwalała umieszczać coraz większą moc obliczeniową w coraz mniejszych zestawach. Przełomowe odkrycia doprowadziły do instalowania w obudowach robotów potężnych narzędzi do przetwarzania danych. Lepsza komunikacja cyfrowa umożliwiała umieszczanie „mózgów” robotów w komputerach mieszczących się poza nimi – albo łączenie prostego robota z setkami innych, by korzystać ze zbiorowej inteligencji, jak pszczoły w ulu. Niektórzy pracownicy noszą roboty na sobie. Egzoszkielet to połączenie czujników, komputerów i silników pomagających człowiekowi w wykonywaniu ciężkich prac. Ramiona z hakami, które prezentuje Fletcher Garrison z Sarcos Robotics, mogą podnieść do 90 kg, wspierając np. bagażowych na lotnisku. fot. Spencer Lowell Automatyzacja pracy: szansa czy zagrożenie Vidal Pérez lubi swojego nowego współpracownika. Przez siedem lat pracy w firmie Taylor Farms w kalifornijskim Salinas ten 34-latek ścinał sałatę za pomocą 18-centymetrowego noża. Zginając się pasie, raz za razem odcinał główkę rzymskiej lub lodowej, obrywał brzydkie liście i wrzucał sałatę do pojemnika. Jednak od 2016 r. robi to za niego robot. To kombajn, który mierzy 8,5 m, jest podobny do traktora i sunie wzdłuż rządków w chmurze mgiełki z wody pod wysokim ciśnieniem, za pomocą której ścina główki sałaty wykrywanej przez jego czujniki. Obcięta sałata spada na przenośnik taśmowy, który przesuwa ją na platformę kombajnu, gdzie zespół liczący ok. 20 osób sortuje ją do pojemników. Poznałem Péreza wczesnym rankiem w czerwcu 2019 r. na 9-hektarowym polu, kiedy robił sobie przerwę w zbiorach rzymskiej sałaty dla sieci fast foodów. Kilkaset metrów dalej inna brygada zbieraczy pracowała w starym stylu, sprzed ery robotów. Ostrza ich noży połyskiwały w słońcu. – To jest lepsze, bo ścinanie sałaty nożem męczy o wiele bardziej niż za pomocą tej maszyny – powiedział Pérez. Jadąc robotem, zmie- nia pojemniki przy przenośniku taśmowym. Ale nie wszyscy robotnicy preferują nowy system. – Niektórzy wolą się trzymać tego, co już znają. A innych nudzi stanie na maszynie. Taylor Farms to jedna z pierwszych dużych kalifornijskich firm rolniczych, które zainwestowały w robotykę. – Przechodzimy zmianę pokoleniową w rolnictwie – powiedział mi Mark Borman, prezes Taylor Farms California. W miarę jak starsi pracownicy odchodzą, młodzi nie palą się do podejmowania katorżniczej pracy. Ogólnoświatowy trend do ograniczania migracji transgranicznej, nasilony przez obawy przed koronawirusem, też nie poprawia sytuacji. Zdaniem Bormana rolnictwo na całym świecie pod- lega robotyzacji. – My się rozrastamy, a nasza siła robocza maleje, więc roboty stwarzają możliwość uzupełnienia niedoborów. To był refren, który w 2019 roku słyszałem często od pracodawców z sektorów rolnictwa, budownictwa, wytwórczości i opieki zdrowotnej: powierzamy zadania robotom, bo nie możemy znaleźć ludzi do ich wypełniania. Usunąć powtarzalne zadania Na farmie wiatrowej w Kolorado członkowie kierownictwa Mortenson Company, firmy budowlanej z Minneapolis, która wynajmuje roboty Builta od 2018 r., mówili mi o dotkliwym braku wykwalifikowanych pracowników w swojej branży. Maszyny Built Robotics wykopały na tej farmie 21 fundamentów. – Operatorzy mówią rzeczy typu „O, to nam odbierze pracę” – powiedział Derek Smith, menedżer ds. innowacji w firmie Mortenson. – Ale gdy widzą, że roboty przejmują mnóstwo powtarzalnych czynności, a im i tak zostaje wiele do zrobie- nia, to nastawienie szybko ulega zmianie. Kiedy zrobotyzowana koparka zakończyła pracę, patrzyliśmy, jak spychacz kierowany przez człowieka wygładza powierzchnie. – Mamy tu 229 fundamentów i wszystkie są zasadniczo takie same – powiedział Smith. – Chcemy usunąć zadania, które są powtarzalne. Potem nasi operatorzy koncentrują się na sprawach wymagających więcej myślenia. Wytwórcy i użytkownicy robotów powiedzieli mi, że pandemiczne tsunami na rynku pracy nie zmieniło tego poglądu. – Nawet przy bardzo wysokim wskaźniku bezrobocia nie można tak po prostu pstryknąć palcami, zapełniając posady, które wymagają bardzo specjalistycznych umiejętności, bo nie mamy odpowiednio wyszkolonych ludzi – stwierdził Ben Wolff, prezes Sarcos Robotics. Ta firma z Utah produkuje nakładane na ciało roboty zwane egzoszkieletami, przydające ruchom pracownika siły i precyzji maszyny. Linie lotnicze Delta rozpoczęły właśnie testy urządzenia Sarcos wśród mechaników samolotowych, kiedy pandemia wygasiła ruch lotniczy. Minionej wiosny, kiedy dotarłem do Wolffa, patrzył na sprawy optymistycznie. – Na razie mamy spowolnienie, ale na dłuższą metę oczekujemy rozwoju biznesu – powiedział. Wolff zdradził mi, że od początku pandemii w Sarcos odnotowano wzrost liczby zapytań, czasami od firm, których się nie spodziewał, takich jak duże przedsiębiorstwo elektroniczne, pro- ducent leków i przetwórca mięsa. Elektronicy i farmaceuci chcieli przemieszczać ciężkie zasoby, korzystając z mniejszej liczby osób, firmę mięsną interesowało rzadsze rozmieszczenie pracowników. Roboty opiekujące się ludźmi W świecie, który obawia się dziś kontaktów międzyludzkich, obsadzenie posad związanych z opieką nad dziećmi i osobami starszymi nie będzie łatwe. Maja Matarić, informatyczka z University of Southern California, pracuje nad „robotami wspomagającymi społecznie”, czyli maszynami, które nie tyle wykonują fizyczną pracę, co zapewniają wsparcie socjalne. Jednym z jej projektów jest np. robot-nauczyciel, który prowadzi starszą osobę przez program ćwiczeń, a następnie zachęca ją do wyjścia na spacer. – Mówi: „Ja nie mogę wyjść na zewnątrz, ale może ty się przejdziesz i potem mi o tym opowiesz” – wyjaśniła Matarić. Robot składa się z białej, plastikowej głowy, torsu i ramion na jeżdżącym metalowym stojaku. Sensory i oprogramowanie umożliwiają mu wykonywanie części tego, co mógłby robić terapeuta człowiek. Może np., zalecać w trakcie ćwiczeń: „Zegnij lewe przedramię trochę bardziej do środka”, a potem pochwalić: „Dobra robota!”. Obeszliśmy jej laboratorium – labirynt boksów, w których młodzi ludzie pracowali nad technologiami, które mogą, przykładowo, podtrzymywać rozmowę podczas spotkania grupy wsparcia albo odpowiadać w sposób pozwalający sądzić, że maszyna wczuwa się w sytuację rozmówcy. Zapytałem Matarić, czy ludzie nie wzdragali się na myśl, że jakaś maszyna będzie opiekowała się ich dziadkiem. – My nie zastępujemy opiekunów – odparła. – Wypełniamy tylko lukę. Dorosłe dzieci nie mogą być ze starszymi rodzicami. A osoby zajmujące się innymi osobami są słabo wynagradzane i niedoceniane. Dopóki to się nie zmieni, będziemy musieli korzystać z robotów. Kto protestuje przeciwko robotom Kilka dni po moich odwiedzinach w laboratorium pani Matarić w innym świecie, 30 km na południe od uniwersytetu, setki portowców maszerowało w proteście przeciw robotom. To było w San Pedro, tej części gdzie ponad krajobrazem złożonym z magazynów, nabrzeży i skromnych uliczek mieszkalnych dominują dźwigi do transportu kontenerów. W tej zżytej społeczności całe pokolenia pracowały w dokach jako robotnicy. Dlatego obecnej generacji nie podoba się plan sprowadzenia do największego terminalu portu zrobotyzowanych urządzeń przeładunkowych, choć takie maszyny są już pospolite na świecie. Dokerzy nie oczekują, że świat przestanie się zmieniać, powiedział Joe Buscaino reprezentuący San Pedro w radzie miejskiej Los Angeles. Ta dzielnica przeżywała wstrząsy gospodarcze już wcześniej, gdy rybołówstwo, przetwórstwo i przemysł stoczniowy rozkwitały, a potem podupadały. Problem z robotami, powiedział mi Buscaino, polega na szybkości, z jaką praco- dawcy zastępują nimi robotników. – Przed laty mój tata zobaczył, że połowy ryb powoli zbliżają się do końca, więc mógł się przestawić. A automatyzacja potrafi pozbawiać pracy z dnia na dzień. Ekonomiści mają różne zdania na temat tego, do jakiego stopnia i jak szybko roboty wpłyną na przyszłe miejsca pracy. Ale wielu ekspertów zgadza się co do jednego: części robotników będzie trudno dostosować się do robotów. – Jest jasne, że w branżach stosujących roboty będzie o wiele, wiele mniej stanowisk robotniczych przy produkcji i montażu – powiedział Daron Acemoglu, ekonomista z MIT. – Co nie oznacza, że przyszła technologia nie może tworzyć miejsc pracy. Jednak pogląd, że będziemy implementować techniki automatyzacyjne z lewej, z prawej i pośrodku, tworząc zarazem mnóstwo miejsc pracy, to fantazja, która celowo wprowadza w błąd i jest fałszywa. Arabia Saudyjska buduje pierwsze miasto linearne. Bez dróg, samochodów i emisji dwutlenku węgla Budowa 170-kilometrowego, futurystycznego miasta Neom ma być przykładem ekologicznej metropolii – bez ulic, samochodów i smogu. Pierwsi mieszkańcy mają się tu wprowadzić już za 2 lata Przy całym optymizmie inwestorów, badaczy i przedsiębiorców ze startupów wiele osób, takich jak Buscaino, obawia się przyszłości pełnej robotów. Boją się, że przejmą one nie tylko czarną robotę, ale także całe stanowiska, w tym te, które stawiają wysokie wymagania, są prestiżowe i dobrze opłacane. Ludzie obawiają się także, że przez roboty praca stanie się bardziej stresująca, a może nawet niebezpieczna. Beth Gutelius, urbanistka i ekonomistka z University of Illinois w Chicago, opowiedziała mi o pewnym magazynie, który odwiedziła krótko po wprowadzeniu robotów. Maszyny szybko dostarczały towary do pakowania, co oszczędzało robotnikom mnóstwo chodzenia tam i z powrotem, ale też sprawiało, że czuli się zaganiani i nie mieli okazji, by ze sobą porozmawiać. Pracodawcy powinni uznać ten rodzaj stresu pracowników za niezdrowy, rzeczywisty i wpływający na ich dobrostan, jak powiedziała Dawn Castillo, epidemiolożka kierująca badaniami nad robotami w amerykańskim Narodowym Instytucie Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. W San Pedro, kiedy już Buscaino skłonił radę miejską do przegłosowania blokady planu automatyzacji, Międzynarodowy Związek Pracowników Portowych i Magazynowych wynegocjował z prowadzącym terminal kontenerowy duńskim konglomeratem Maersk coś, co miejscowy przewodniczący związku uznał za gorzko-słodkie porozumienie. Pracownicy portowi zgodzili się zakończyć protest w zamian za „podniesienie kwalifikacji” 450 mechaników i umożliwienie im pracy z robotami. Kolejnych 450 miało się „przebranżowić” i nauczyć pracy na nowych stanowiskach przyjaznych nowoczesnej technice. Jak powiedział Buscaino, trzeba będzie jeszcze poczekać, żeby się przekonać, na ile skuteczne okażą się te szkolenia, zwłaszcza w przypadku robotników w średnim wieku. Jego przyjaciel jest mechanikiem, ma doświadczenie z samochodami, więc pewnie dość łatwo poszerzy swoje kwalifikacje o konserwację robotów. – Ale mój szwagier Dominik, który jest dziś dokerem, nie ma pojęcia, jak się pracuje z robotami. A skończył 56 lat – dodaje Buscaino. Kto wymyślił słowo „robot" Słowo „ROBOT” niedawno skończyło 100 lat. Wymyślił je w 1920 r. czeski pisarz Karel Čapek w sztuce R.U.R., która na całe stulecie wy- znaczyła wzorce marzeń i koszmarów związanych z maszynami. Roboty w tym dramacie wyglądają i zachowują się jak ludzie, wykonują całą ludzką pracę – a nim opadnie kurtyna, likwidują rodzaj ludzki. Od tamtej pory wyimaginowane roboty, od Terminatora, poprzez japońskiego Astro Boya, aż po droidy z „Gwiezdnych wojen", wywierały ogromny wpływ na plany twórców robotów. Kształtowały też oczekiwania społeczeństwa co do tego, jakie powinny być roboty i co winny robić. Tensho Goto jest mnichem z Rinzai, szkoły japońskiego buddyzmu zen. Przyjął mnie w prostym, eleganckim pokoju Kodaiji, XVII-wiecznej świątyni w Kioto, gdzie jest głównym zarządcą. Wyglądał na uosobienie tradycji, a jednak od wielu lat marzył o robotach. To się zaczęło dawno temu, kiedy przeczytał o sztucznych umysłach i pomyślał o odtworzeniu samego Buddy z silikonu, plastiku i metalu. Mając do dyspozycji androidalne wersje mędrców, buddyści mogliby słuchać ich słów bezpośrednio. Lecz kiedy Goto zaczął współpracować ze specjalistami z Uniwersytetu Osaka, robotyczna rzeczywistość ostudziła jego marzenia. Dowiedział się, że w ramach istniejącej dzisiaj technologii AI nie jest możliwe stworzenie ludzkiej inteligencji, a tym bardziej osobowości tych, którzy osiągnęli oświecenie. Lecz ów mnich, podobnie jak wielu entuzjastów robotów, nie poddał się, poprzestając na tym, co jest możliwe dzisiaj. Na terenie świątyni stoi metalowo-silikonowe wcielenie Kannon, bogini, która w japońskim buddyzmie ucieleśnia współczucie i litość. Świątynie i sanktuaria od stuleci korzystały z posągów, aby przyciągnąć ludzi i skłonić ich do skupienia się na buddyjskich zasadach. – Teraz po raz pierwszy posąg się porusza – mówi Goto. Mindar, jak nazywa się robot, wygłasza nagrane wcześniej kazania silnym, nie do końca ludzkim głosem kobiecym, delikatnie gestykulując i obracając głowę, żeby przypatrywać się widowni. Kiedy jej oczy spoczną na tobie, coś czujesz – ale to nie jest jej inteligencja. W Mindar nie ma sztucznej inteligencji. Goto ma nadzieję, że to z czasem się zmieni i poruszająca się figura będzie w stanie prowadzić rozmowy z ludźmi, odpowiadając na ich religijne pytania. Skafander kosmiczny jest jak statek szyty na miarę. Z czego powstają skafandry i jak działają? Amerykański skafander kosmiczny jest zbudowany z wielu ruchomych elementów, dlatego założenie go wymaga pomocy drugiej osoby. Do radzieckich, a obecnie rosyjskich skafandrów wchodzi się jak d... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/skafander-kosmiczny-jest-jak-statek-szyty-na-miare-z-czego-powstaja-skafandry-i-jak-dzialaja-fot-luka-dakskobler-sopa-images-lightrocket-via-getty-images1-1fa8c1a.jpeg" width="938" height="626" alt="Skafander kosmiczny jest jak statek szyty na miarę. Z czego powstają skafandry i jak działają? (fot. Luka Dakskobler/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Skafander kosmiczny jest jak statek szyty na miarę. Z czego powstają skafandry i jak działają? (fot. Luka Dakskobler/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Po drugiej stronie Pacyfiku, w niepozornym budynku na przedmieściu San Diego, miałem okazję poznać człowieka, który próbuje umożliwić inny rodzaj intymnych relacji z robotami. Matt McMullen jest dyrektorem firmy Abyss Creations produkującej realistyczne lalki erotyczne naturalnych rozmiarów. McMullen kieruje zespołem programistów, robotyków, ekspertów od efektów specjalnych, inżynierów i artystów tworzących roboty do towarzystwa, które potrafią pobudzać zarówno serca, jak i narządy płciowe. Od ponad dekady firma wytwarza RealDolls, lalki o silikonowej skórze i stalowym szkielecie. Sprzedaje je po ok. 4 tys. dol. Ostatnio jednak, za dodatkowe 8 tys. dol., klient otrzymuje lalkę z głową napakowaną elektroniką pozwalającą jej robić miny i mówić. Dostaje też sztuczną inteligencję, którą można programować przez aplikację na smartfona. Tak jak w funkcjach Siri albo Alexa, AI lalki poznaje swojego użytkownika lub użytkowniczkę poprzez wydawane polecenia i zadawane pytania. Na razie od szyi w dół robot jest nadal zwykłą lalką – nie porusza samodzielnie rękami ani nogami. – Nie mamy dziś sztucznej inteligencji przypominającej ludzki umysł – przyznaje McMullen. – Ale myślę, że będziemy ją mieli. Sądzę, że to nieuniknione. – McMullen jest przekonany, że będzie na to popyt. – Uważam, że istnieją osoby, którym roboty wyglądające jak ludzie mogą przy- nieść wiele pożytku. Czego robot nie potrafi? Już teraz przywiązujemy się do tych, które za bardzo nas nie przypominają. Jednostki wojskowe przeprowadzały pogrzeby robotów do usuwania bomb, które wyleciały w powietrze podczas akcji. Pielęgniarki w szpitalach żartują sobie z robotów, które im pomagają. Uczestnicy eksperymentów odmawiali donoszenia na roboty wchodzące w skład ich zespołów. W miarę jak maszyny będą coraz bardziej przypominać istoty żywe, ludzie będą okazywać im więcej sympatii i zaufania. Roboty ze świata fantazji skłaniają ludzi do myślenia, że dzisiejsze maszyny potrafią o wiele więcej, niż jest w isto- cie. Przystosowanie do ich obecności pośród nas musi się zaczynać od realistycznych oczekiwań. Roboty można zaprogramować lub nauczyć wykonywania jasno określonych czynności – kopania fundamentów, zbierania sałaty. Będą to robić lepiej, a przynajmniej bardziej konsekwentnie niż ludzie. Ale żaden nie dorówna zdolności ludzkiego umysłu do wykonywania wielu różnych zadań, zwłaszcza nieoczekiwanych. Żaden nie nabył dotąd zdrowego rozsądku. Dzisiejsze roboty nie mogą się też równać z dłońmi człowieka, powiedział Chico Marks, kierownik produkcji z fabryki Subaru w Lafayette w amerykańskim stanie Indiana. Ten zakład, podobnie jak wszystkie wytwórnie samochodów, korzysta ze standardowych robotów przemysłowych od dekad. Teraz stopniowo dodaje nowe typy, np. do prowadzenia samojezd- nych wózków, które rozwożą części po fabryce. Marks pokazał mi wiązkę przewodów, która miała się zmieścić w zakrzywionej sekcji karoserii w pobliżu tylnych drzwi przyszłego samochodu. – Umieszczanie w pojeździe wiązek przewodów niełatwo poddaje się automatyzacji – powiedział. – Żeby mieć pewność, że wszystko jest na właściwym miejscu, dobrze podłączone, trzeba ludzkiego mózgu i zmysłu dotyku. Nogi robotów nie są lepsze. W 1996 r. Veloso, specjalistka od AI robotów w Carnegie Mellon, stanęła do współzawodnictwa, którego celem było stworzenie do roku 2050 maszyn grających w futbol lepiej od ludzi. Należała do grupy badaczy, którzy w tamtym roku stworzyli turniej RoboCup, aby przyśpieszyć postęp. Dziś te zawody są lubianą tradycją wśród inżynierów, ale nikt nie oczekuje, że w nieodległej przyszłości roboty będą grały w piłkę lepiej od ludzi. – To zdumiewające, jak wyrafinowanymi maszynami są nasze ciała – powiedziała badaczka. – Bardzo dobrze radzimy sobie z grawitacją, z siłami, którym podlegamy podczas chodzenia. Potrafimy zachować równowagę, kiedy zostaniemy popchnięci. Minie wiele lat, zanim dwunożny robot będzie umiał chodzić równie dobrze jak człowiek. Roboty nie będą sztucznymi ludźmi. Veloso stwierdziła, że musimy się do nich przystosować jak do innego gatunku. Większość wytwórców bardzo się stara stworzyć roboty biorące pod uwagę nasze ludzkie uczucia. Na budowie farmy wiatrowej dowiedziałem się, że „walenie” zębatym czerpakiem wielkiej koparki o ziemię jest oznaką braku doświadczenia operatora. (Związane z tym szarpnięcie może doprowadzić do urazu osoby w kabinie). Zrobotyzowanej koparce nie robi to różnicy, ale firma Built Robotics zmieniła algorytmy swych urządzeń, by unikać takich odbić, bo wyglądają źle w oczach ludzi, a firma Mortenson chce, żeby wszyscy pracownicy dogadywali się ze sobą. Nie tylko ludzie zmieniają się w miarę pojawiania się robotów. Borman powiedział mi, że firma Taylor Farms pracuje nad nową sałatą, w kształcie żarówki z dłuższą łodygą. Nie będzie różniła się w smaku od dotychczasowej, chodzi tylko o to, by robot mógł ją łatwiej ścinać. Bossa Nova Robotics produkuje robota, który przemierza tysiące północnoamerykańskich sklepów, w tym 500 supermarketów Walmart, skanując półki, aby na bieżąco prowadzić inwentaryzację. Inżynierowie zadawali sobie pytanie, na ile przyjaźnie powinien wyglądać ich robot. W końcu stworzyli coś, co wygląda jak przenośny klimatyzator z dwumetrowym peryskopem. Nie ma twarzy ani oczu. – To narzędzie – wyjaśnił Sarjoun Skaff, współzałożyciel i główny technolog Bossa Novy. Wraz ze swymi inżynierami chciał, żeby klienci i pra- cownicy polubili tę maszynę, ale nie za bardzo. Gdyby była zbyt przemysłowa lub dziwaczna, kupujący by uciekli. Gdyby okazała się zbyt przyjazna, ludzie gawędziliby z nią, bawili się i spowalniali jej pracę. – W końcu roboty i ludzie ustalą zestaw zasad regulujących ich wzajemne interakcje, co uświadomi ludziom, jak mają interpretować to, co robi robot, i jak z tym postępować – powiedział mi Skaff. Na razie jednak i producenci, i zwyczajni ludzie poruszają się po omacku. Niedaleko Tokio, w fabryce Glory wytwarzającej urządzenia obsługujące obrót pieniężny, zatrzymałem się przy stanowisku, na którym pracował dziewięcioosobowy zespół montujący maszynę służącą do wymiany bilonu. Laminowany plastikiem arkusz papieru prezentował zdjęcia trzech kobiet, dwóch mężczyzn i czterech robotów. Połyskujące bielą urządzenia o dwóch ramionach, wyglądające jak potomostwo robota i lodówki, nosiły imiona od nazw walut. Kiedy patrzyłem, jak ekipa szybko dodaje kolejne części do maszyny, robot o imieniu Dolar kilkakrotnie potrzebował pomocy – raz nie potrafił odkleić nalepki od podłoża. Zapaliło się czerwone światło przy jego stanowisku i któraś z osób natychmiast odeszła od swego miejsca na linii, żeby usunąć problem. Dolar ma kamery na „nadgarstkach”, ale też głowę z parą kamer pełniących rolę oczu. – W założeniu ma to być robot w kształcie człowieka, więc posiada głowę – wyjaśnił kierownik Toshifumi Kobayashi. Shota Akasaka, uśmiechnięty chłopięco szef zespołu, stwierdził, że to małe przystosowanie nie od razu przekonało prawdziwych ludzi. – Nie byłem pewien, czy to potrafi wykonywać ludzką pracę, czy zdoła wkręcić śrubkę – powiedział. – Ale kiedy zobaczyłem, że śrubka wchodzi idealnie, uświadomiłem sobie, że jesteśmy u zarania nowej ery. Jak żyć z robotami W sali konferencyjnej na północny wschód od Tokio przekonałem się, jak to jest współpracować z robotem w najbliższy z możliwych sposobów, nosząc go na sobie. Egzoszkielet wytwarzany przez japońską firmę Cyberdyne składał się z dwóch połączonych białych rur, które wyginały się na moich plecach, pasa w talii oraz dwóch pasków na udach. Czułem się tak, jakbym miał na sobie spadochron albo był przypięty do jakiegoś urządzenia w parku rozrywki. Zgiąłem się w pasie, żeby podnieść 18-kilogramowy pojemnik z wodą, co powinno wywołać ból w dolnej części moich pleców. Zamiast tego komputer w rurach na podstawie zmiany pozycji domyślił się, że będę coś podnosił, i włączył silniki, aby mi pomóc. (Bardziej zaawansowani użytkownicy muszą mieć zamontowane elektrody, żeby urządzenie mogło odczyty- wać sygnały wysyłane przez mózg do mięśni). Ten robot był zaprojektowany jedynie z myślą o wspieraniu moich pleców. Kiedy kucałem, obciążając nogi, tak jak powinno się robić, urządzenie niewiele pomagało. Lecz gdy działało, wyglądało to jak magiczna sztuczka – czułem ciężar, a potem nagle go nie było. Cyberdyne dostrzega ogromny rynek w sferze rehabilitacji medycznej – produkuje też egzoszkielet kończyn dolnych pomagający ludziom odzyskiwać władzę w nogach. Dla wielu innych produktów firmy rynkiem będą robotnicy mogący pracować dłużej, bez ryzyka urazów, twierdzi rzecznik Cyberdyne, Yudai Katami. Sarcos Robotics, kolejny producent egzoszkieletów, myśli w podobny sposób. Jak mówi dyrektor Wolff, jednym z zadań jego urządzeń jest umożliwienie ludziom osiągania większej wydajności, żeby mogli nadążyć za maszynami pozwalającymi na automatyzację. Czy przystosujemy się do maszyn w większym stopniu, niż one do nas? Możemy zostać o to poproszeni. Robotycy marzą o maszynach, które czynią życie lepszym, ale firmy miewają motywacje do instalowania robotów, które tego nie robią. W końcu roboty nie potrzebują płatnych urlopów i ubezpieczeń zdrowotnych. Ponadto wiele państw czerpie ogromne dochody z podatków od pracy, zachęcając zarazem do automatyzacji poprzez ulgi podatkowe oraz inne bodźce. Dlatego firmy oszczędzają, zmniejszając liczbę pracowników, a zwiększając pulę stanowisk dla robotów. Wielu menedżerom swoisty duch czasu każe sądzić, że ludzie są kłopotliwi. Są przekonani, że ich nie potrzebują. Bo popełniają błędy, mają żądania. Chcą więc stawiać na automatyzację. Praca dla ludzi, praca dla robotów Kiedy już Noah Ready-Campbell postanowił zająć się robotami budowalnymi, jego ojciec, Scott Campbell, przez ponad trzy godziny jazdy samo-chodem wypytywał go delikatnie, czy to naprawdę dobry pomysł. Starszy z Campbellów, który sam pracował w budownictwie, reprezentuje dziś miasteczko St. Johnsbury w zgromadzeniu ogólnym stanu Vermont. Szybko zaczął wierzyć w pracę swego syna, ale – jak mi powiedział – jego wyborców martwią roboty, i nie chodzi tu tylko o ekonomię. Być może któregoś dnia będzie można przekazać robotom całą pracę – nawet posługi religijne, nawet usługi seksualne. Ale wyborcy Campbella chcieliby jednak zachować coś dla ludzkości – pracę, która sprawia, że ludzie czują się doceniani. – W pracy ważne jest nie to, co za nią dostajesz, tylko to, czym się stajesz dzięki niej – powiedział Campbell. – Uważam to za głęboką prawdę. To najważniejsza strona wykonywania pracy. W sto lat po wymyśleniu ich dla potrzeb scenicznych prawdziwe roboty ułatwiają życie niektórym ludziom i czynią je bezpieczniejszym. A także odrobinę bardziej zautomatyzowanym. To stanowi część uroku wielu firm. – Obecnie każda budowa wygląda inaczej, a każdy operator jest artystą – powiedział Gaurav Kikani, wiceprezes ds. strategii, działań i finansów firmy Built Robotics. Operatorzy lubią różnorodność, pracodawcy nie za bardzo. Wiedzą, że oszczędzają czas i pieniądze, kiedy jakieś zada- nie jest za każdym razem wykonywane w ten sam sposób i nie zależy od indywidualnych decyzji. Kiedy ktoś musi zadecydować, czyje preferencje powinny przeważyć, sama technologia nie ma odpowiedzi. Bez względu na cały postęp, jaki w nich zajdzie, roboty nie pomogą nam rozwiązać jednego problemu: decyzji o tym, jak, gdzie i kiedy ich używać. Źródło: NationalGeographic.com The robot revolution has arrived Czytaj więcej fascynujących artykułów: Marzy ci się praca zdalna za granicą? Oto najlepsze kierunki polecane przez cyforwych nomadów Gdzie praca zdalna opłaca się najbardziej? Cyfrowi nomadzi mają swoje ulubione państwa i miasta. Praca na Antarktydzie szuka człowieka. Polacy również mogą się zgłaszać. Chodzi m.in. o liczenie pingwinów Ile pingwinów żyje na Antarktydzie? Możesz to sprawdzić, pracując w najbardziej oddalonym urzędzie pocztowym na świecie. Najlepsza praca na świecie? Mamy kilka propozycji Jaka jest praca marzeń? Oczywiście ta, związana z podróżowaniem!
Jeden e-mail dziennie mniej. Tak możemy ograniczyć emisję CO2 o 16 000 ton
Gdyby każdy Brytyjczyk wysyłał tylko jedną wiadomość e-mail dziennie mniej, pozwoliłoby to zaoszczędzić 16 433 ton dwutlenku węgla rocznie. To równowartość 81 152 lotów z Londynu do Madrytu lub usunięcia z dróg 3334 samochodów z silnikiem Diesla. Czy Wielka Brytania zakaże wysyłania „bezużytecznych” maili?
Powyższe szacunki po raz pierwszy ujrzały światło dzienne pod koniec ubiegłego roku dzięki firmie Ovo Energy i obliczeniom profesora Mike’a Berners-Lee, który przyznaje, że są oparte na danych z 2010 roku. Teraz, według Financial Times, badanie jest analizowane przez brytyjskich urzędników pracujących nad planami przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Choć przez ostatnie lata liczby mogły się zmienić, to są doskonałym punktem wyjścia do rozmów na temat tego, jak cyfrowa komunikacja wpływa na kondycję naszego środowiska. FT zwraca uwagę szczególnie na „bezużyteczne” wiadomości – w tym jednowyrazowe maile z podziękowaniami czy pozdrowieniami. Zauważa, że wkrótce wysyłanie takich niewiele wnoszących e-maili może być odradzane lub zakazane. Badania przeprowadzone przez Ovo Energy pod koniec ubiegłego roku wykazały, że 49 proc. Brytyjczyków przyznało się do wysyłania niepotrzebnych e-maili praktycznie każdego dnia. W „bezużytecznych” wiadomościach znalazły się głównie takie zwroty jak: „Miłego wieczoru”, „Pozdrawiam”, „Doceniam”, „Dziękuję”, „LOL” i „Czy dostałeś wiadomość?”. Co ciekawe, 71 procent ankietowanych przyznało, że nie miałoby nic przeciwko, gdyby nie otrzymali od rozmówcy wiadomości z podziękowaniem, gdyby wiedzieli, że to dla dobra środowiska. „Większość ludzi myśli o internecie jako o chmurze, która istnieje w oddzieleniu od ich sprzętu komputerowego. Ale rzeczywistość jest taka, że wysyłanie wiadomości e-mail (lub czegokolwiek innego) przebiega wzdłuż „łańcucha elektroniki” spalającej energię. Twój router Wi-Fi przesyła sygnał przewodami do lokalnej centrali, stamtąd do firmy telekomunikacyjnej, a stamtąd do ogromnych centrów danych obsługiwanych przez gigantów technologicznych. Każdy z nich jest zasilany energią elektryczną i wszystko się sumuje” – wyjaśnia David Molloy, dziennikarz technologiczny BBC. Znaczenie pojedynczej wiadomości email w całej masie jest niewielkie. Jedna wiadomość dziennie mniej, pomnożona przez liczbę użytkowników sieci rocznie daje całkiem spore oszczędności. Ale raport FT pokazuje, że 16 433 ton dwutlenku węgla, które w ciągu roku mogliby zaoszczędzić Brytyjczycy, wysyłając mniej maili, to nadal kropla w morzu. Roczna emisja gazów cieplarnianych w Wielkiej Brytanii w 2019 roku wyniosła 435,2 mln ton. A więc zaoszczędzona „kwota” stanowi około 0,0037% krajowej emisji. Sam autor tych obliczeń zauważa, że poleganie na nich jako argumentu w celu urzędowego ograniczenia liczby wysyłanych maili to „wątpliwy pomysł”. Tyle szacunki, bo rzeczywista oszczędność może być jeszcze mniejsza. Chris Preist, profesor zrównoważonego rozwoju i systemów komputerowych na Uniwersytecie w Bristolu zauważa, że Ovo Energy w swoich obliczeniach uwzględnia wszystkie elementy „mailowej infrastruktury” łącznie z CO2 emitowanym w związku z budową centrum danych czy działaniem serwerów. A te musiałby istnieć i działać nieprzerwanie bez względu na to, czy prześlemy mniej elektronicznych wiadomości. – Twój laptop będzie nadal włączony, Wi-Fi nadal będzie działać, twoje domowe połączenie internetowe będzie nadal aktywne, a szersza sieć będzie nadal zużywać mniej więcej taką samą ilość energii, nawet przy zmniejszeniu obciążenia – wyjaśnia. Eksperci zwracają uwagę, że o ile wysyłanie „bezużytecznych maili” okazuje się nie mieć znacznego wpływu na środowisko, to należy baczniej przyjrzeć się m.in. streamingowi gier, wideo i przechowywaniu danych w chmurze, które mają znacznie większy wpływ na emisję CO2. Niestety jest to temat bardzo skomplikowany, a dyskusje na temat tego, jak obliczać emisje i kto miałby za to odpowiadać wciąż trwają. Duże firmy technologiczne, takie jak Google, już teraz starają się o „klimatyczną neutralność” m.in. wspierając finansowo projekty na rzecz ochrony środowiska, aby zrównoważyć emisję dwutlenku węgla, za którą odpowiadają ich usługi i urządzenia. – To jest zadanie firm świadczących usługi, które powinny projektować swoje systemy tak, aby świadczyć te usługi w sposób możliwie najbardziej efektywny energetycznie – podkreśla Preist i radzi, aby nie rezygnować z krótkich wiadomości, jeśli tylko wiemy, że osoba po drugiej stronie je doceni.
W przyszłości roboty będą "czuły" ból. Czy nauczą się empatii?
Japońscy inżynierowie stworzyli sztuczną skórę ”odczuwającą” ból. Podłączyli ją do robota zdolnego odtwarzać podstawowe grymasy. To sprawia, że droga do empatycznych maszyn jest coraz krótsza. Naukowcy z japońskiego Osaka University mają świadomość, że starzejące się społeczeństwo coraz mocniej polegać będzie musiało na wsparciu robotów.
Nikt naturalnie nie spodziewa się, że w najbliższym czasie będzie można wyjść ze sklepu z zasilaną bateryjnie bratnią duszą. Ale inżynierowie pracują nad tym, żeby bezduszna maszyna rozumiała, co to ból. Stąd pomysł, żeby umieścić sensory w miękkiej sztucznej skórze zdolne rozróżnić delikatne dotknięcie od uderzenia kijem. W raporcie przedstawionym na tegorocznym spotkaniu członków American Association for the Advancement of Science sugeruje się, że roboty mogłyby być wyposażone w szczątkowy system nerwowy. View oEmbed on the source website Minoru Asada, inżynier z Osaki nazywający swój wynalazek ”bolesnym systemem nerwowym”, podłączył syntetyczną skórę do do humanoida o imieniu ”Affetto”. Ten przypominający małe dziecko robot może teraz dopasowywać wyraz twarzy odpowiednio do delikatnego dotyku lub bólu. Według neurobiologa Kingsona Mana z Uniwersytetu Południowej Kalifornii z Los Angeles, wynalazek miękkiej, ”czującej” skóry zbliża moment stworzenia maszyny zdolnej do ”bogatszych” kontaktów z człowiekiem. – Mówimy o angażowaniu się w relację w sposób złożony i inteligentny – przekonuje w serwisie Science News. Otwarcie się, czy wręcz ”zrozumienie” przez maszyny problemów najsłabszej i najbardziej zależnej od innych grupy, czyli osób starszych, jest celem. Wynalazek z Osaki otwiera drzwi w tym kierunku. Czułe sensory to jedno, ale nadal brakuje komponentu umysłowego. Zwraca na to uwagę kolega Mana z uczelni, neurobiolog Antonio Damasio. View oEmbed on the source website – Trzeba pamiętać, że czym innym jest robot reagujący w przewidywalny sposób na uderzenie, a czym innym robot zdolny do współodczuwania – zauważa Damasio dodając, że tak jak mamy maszynę reagującą na ból grymasem, moglibyśmy stworzyć robota uśmiechającego się, gdy z nim rozmawiamy. – To tylko urządzenie poprawiające komunikację między człowiekiem a maszyną – podkreśla neurobiolog. Podobne doświadczenia do tych z Japonii prowadzone są także w Stanach Zjednoczonych i Korei Południowej. Amerykanie swoim wynalazkiem ”e-dermis”, sztucznej skóry zdolnej odczuwać ból i zmiany temperatury, chcą stworzyć nowoczesne protezy rąk dla osób po amputacjach. Z kolei Koreańczycy chcieliby, żeby roboty mogły odczuwać ”ból” po to, żeby zmniejszyć ryzyko uszkadzania się ich przy pracy. Jan Sochaczewski
Walkmany wracają do łask. Francuska firma rusza z produkcją
Wydawać by się mogło, że walkmany i kasety magnetofonowe odeszły do lamusa bezpowrotnie. Tymczasem styl retro cieszy się coraz większą popularnością, a skorzystać na tym zamierza francuska firma Mulann, która zapowiedziała, że wkrótce ruszy z produkcją walkmanów.
Działalność firmy opiera się głównie na produkcji taśm magnetycznych do kart płatniczych. W 2016 roku o przedsiębiorstwie zrobiło się głośno, gdy Mulann zdecydował się rozpocząć produkcję kaset magnetofonowych. Swoją technologię firma oparła na najlepszych standardach BASF i AGFA, a produkcją kaset zajęła się specjalnie w tym celu powołana spółka Recording the Masters. Z roku na rok sprzedaż kaset rośnie. W 2018 r. wzrosła ogółem o 23 proc. W samych Stanach Zjednoczonych sprzedano 219 tys. kaset magnetofonowych, w porównaniu ze 178 tys. w 2017 r. Największy wzrost sprzedaży odnotowano w Wielkiej Brytanii, gdzie rok do roku sprzedaż wzrosła o 125 proc. Nic dziwnego, że prezes firmy Jean-Luc Renou zdecydował się na kolejny krok – produkcję sprzętu niezbędnego do odtwarzania kaset, czyli walkmanów. Stare walkmany wypadają blado w porównaniu z nowoczesnymi odtwarzaczami muzycznymi głównie ze względu na słabą jakość dźwięku. Prezes Mulann zapowiada, że przy projektowaniu i produkcji nowych odtwarzaczy firma podejmie współpracę z firmą Thomson, która będzie miała za zadanie poprawienie jakości dźwięku. Odświeżony walkman ma być wyposażony w bluetooth, aby mógł połączyć się z bezprzewodowymi słuchawkami lub głośnikami. Będzie też ładowany tak samo, jak smartfony czy iPody. Bardziej nowoczesny ma być także dizajn odtwarzacza. Koszt urządzenia szacowany jest na ok. 69 euro (ok. 300 zł). Prezes Mulann, zapytany o sensowność wprowadzania takiego rozwiązania w czasach, gdy 80 proc. muzyki (w Stanach Zjednoczonych) sprzedaje się w postaci streamingu, odpowiada, że świat cyfrowy i analogowy mogą współistnieć. – To jak z ogrzewaniem. W domu wszędzie mamy dużo kaloryferów i to się nie zmieni. To jest świat cyfrowy. Ale w domu możesz mieć także kominek, co pozwala ci doświadczyć czegoś innego. To jest z kolei świat analogowy. Kominki nie znikną zastąpione kaloryferami, ale kaloryfery nie wyprą całkowicie kominków – stwierdził Jean-Luc Renou w rozmowie z „Le Parisien”. Katarzyna Grzelak
Niezwykłe zastosowanie wirtualnej rzeczywistości. Pozwoliła matce pożegnać córkę
Koreański program telewizyjny "Meeting You" wykorzystał wirtualną rzeczywistość do "zjednoczenia" pogrążonej w żałobie matki z jej siedmioletnią córką, która zmarła w 2016 r.
Jang Ji-sung, matka zmarłej Nayeon otrzymała specjalny zestaw słuchawkowy Vive virtual reality (VR) , a także wrażliwe na dotyk rękawiczki, po czym wirtualna rzeczywistość przeniosła ją do ogrodu, w którym czekała na nią jej uśmiechnięta córka. Koreańska firma Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) pracowała nad zaprojektowaniem twarzy, ciała i głosu Nayeon tak, aby były jak najbardziej zgodne z rzeczywistością. Inżynierowie zadbali też o to, żeby Jang Ji-sung czuła, że dotyka córkę, oraz mogła się z nią bawić i rozmawiać. View oEmbed on the source website Wirtualna dziewczynka zapewniła nawet matkę, że już nie czuje bólu, podczas gdy kobieta głaskała jej głowę, mówiąc, jak bardzo za nią tęskni. Jang początkowo wahała się, czy dotknąć cyfrowego dziecka, aż Nayeon nalegała, by trzymała ją za rękę. Jang trzymała więc córkę za rękę ze łzami spływającymi po jej twarzy. Ojciec Nayeon oraz brat i siostra dziewczynki, którzy oglądali to wydarzenie z widowni, również płakali. Jang Ji-sung, która nosi naszyjnik z prochami Nayeon, powiedziała, że zgodziła się na udział w tym programie, by pomóc innym ludziom, którzy tak jak ona stracili kogoś bliskiego. "Trzy lata po śmierci Nayeon myślę, że bardziej powinnam ją niż za nią tęsknić i czuć się źle, bym mogła być pewna siebie, kiedy później znowu ją spotkam. Mam nadzieję, że po obejrzeniu programu wiele osób zapamięta moją córkę" – napisała na swoim blogu. Katarzyna Mazur
Jedna ładowarka do wszystkich urządzeń? Chce tego KE
51 tysięcy ton rocznie – taka masa odpadów elektronicznych to wyrzucane stare i nieużywane ładowarki. Chce to zmienić Komisja Europejska, która zapowiada pracę nad przepisem obligującym producentów do opracowania jednego wspólnego dla wszystkich rozwiązania.
Uniwersalna ładowarka to coś, o czym marzy niejeden z nas. I nie chodzi tylko o wygodę użytkowników oraz o oszczędność (w końcu nie trzeba by kupować ładowarki do każdego sprzętu oddzielnie), ale przede wszystkim o ochronę środowiska. Z myślą o ograniczeniu ilości elektrośmieci trafiających na wysypiska KE już w 2014 roku, w dyrektywie dotyczącej urządzeń radiowych, wezwała producentów elektroniki do opracowania uniwersalnej ładowarki, pasującej do większości sprzętów – nie tylko smartfonów, lecz także czytników, tabletów, powerbanków czy innych urządzeń mobilnych. Niestety, jak widać, producenci nie garną się do zunifikowania ładowarek do swoich produktów. Dlatego w tym roku Komisja chce iść o krok dalej i zmusić producentów do wprowadzenia takiego rozwiązania. Pomysł wprowadzenia takiej rezolucji będzie dyskutowany w Komisji, a później poddany pod głosowanie. Obecnie najczęściej używanymi ładowarkami są te w standardzie micro-USB oraz USB-C, które jest używane w nowszych sprzętach i powoli wypiera swojego poprzednika. Własny model ładowarek ma też Apple, o nazwie Lightning. Katarzyna Grzelak
Elektroniczne śmieci? Raczej skarby! Wyjaśniamy co można z nich odzyskać
Wyrzucając stary sprzęt elektroniczny warto zadbać o to by trafił do punktu odzyskiwania surowców. Żeby stworzyć tak skomplikowane urządzenia potrzeba wielu szlachetnych pierwiastków, bardzo rzadkich. Każdy z nas może ułatwić ich odzyskiwanie.
Nie chodzi tylko o miedź (w kablach), czy złoto (na przykład w końcówkach wielu przewodów i układach scalonych). "Puls Biznesu" wymienia aż 17 pierwiastków, które wykorzystuje się w elektronice. Wśród nich 15 to tak zwana grupa lantanowców (antan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb i lutet). Wbrew pozorom nie są tak rzadkie, ale ich wydobycie jest bardzo mało opłacalne. Znacznie taniej jest odzyskiwać je ze zużytego sprzętu. Wykorzystuje się je m.in. w komórkach, laptopach i smartfonach, katalizatorach, ekranach LCD, diodach LED, ogniwach akumulatorowych, turbinach wiatrowych, dyskach twardych, silnikach samochodów hybrydowych i elektrycznych. Są stosowane w przemyśle optycznym i zbrojeniowym. Ale także w piekarnikach z samoczyszcząca się powłoką. W Japonii w ramach społecznej kampanii zebrano pond 750 tys. starych telefonów komórkowych. Dzięki recyklingowi udało się odzyskać z nich około 22 kg złota, 79 kg srebra, 2 kg palladu i ponad 5 ton miedzi. Źródło: PAP oraz Puls Biznesu
Technologiczny must have – akcesoria, które trzeba spakować do plecaka
Bez względu na to czy wybieramy się na koniec świata czy za miasto, dobrze jest się wyposażyć w akcesoria, które w razie potrzeby uratują naszą podróż.
Wiosna, słońce, pierwsze ciepłe dni… To tylko niektóre z wielu przesłanek, że zaczyna się sezon podróżniczy. Amatorzy podróży już szykują plecaki lub walizki, aby przy najbliższej okazji wyruszyć w świat. Niezależnie od tego czy będziemy spacerowali malowniczymi ścieżkami Ojcowskiego parku Narodowego czy po bezdrożach Patagonii warto zabrać ze sobą niezbędny sprzęt, który przydaje się wszędzie, bez względu na klimat. Obecnie niemal wszystko możemy załatwić za pomocą telefonu. Jednak, aby korzystać z pełni jego możliwości, potrzebujemy dostępu do internetu i pewnego źródła zasilania. Oto 3 produkty, które ułatwią, a może nawet uratują naszą podróż przed niepożądanymi przygodami: 1. Przenośny hotspot LTE Dostęp do internetu uratował nie jednego podróżnika. Dlatego warto zabrać ze sobą przenośny hotspot, dzięki któremu będziemy mogli w każdej chwili sprawdzić pogodę, mapy czy znaleźć knajpę. Jakie parametry powinien mieć dobry hotspot? Przenośny hotspot LTE M7310 produkcji TP-Link obsługuje technologię 4G LTE, dzięki której prędkość pobierania osiąga nawet do 150Mb/s, a wysyłania do 50Mb/s. Obsługuje do 10 połączeń bezprzewodowych jednocześnie. Bateria pozwala nawet do 8 godzin pracy. Hotspot wyposażony jest gniazdo micro SD na kartę o pojemności do 32GB. 2. Ładowarka USB Chyba każdemu zdarzyło się, że telefon albo inny sprzęt, bez którego trudno się obyć rozładował się w najgorszym momencie. Aby temu zapobiec najlepiej zabrać ze sobą taką ładowarkę, dzięki której naładujemy aż 5 urządzeń jednocześnie. Na to właśnie pozwala ładowarka USB UP540 TP-Link. Wyposażona jest w technologię automatycznego i inteligentnego ładowania. Ponadto zapewnia szybsze ładowanie nawet o 65% niż tradycyjny zasilacz. 3. Power Bank Jeśli nie mamy w zasięgu ręki dostępu do elektryczności, co często się zdarza w podróży, dobrze jest mieć ze sobą Bank energii. TP-Link ma w swojej ofercie Power Bank TL-PB10400 o pojemności nawet 10400mAh wyposażonego w dwa porty USB. Dodatkowo jest wyposażony w systemy zabezpieczeń i latarkę.
Ta roślina ma w sobie elektroniczne obwody. Prawdziwa róża-cyborg
Jak zmienić roślinę w baterię? Udało się to naukowcom.
Naukowcy w Szwecji naelektryzowali różę z lokalnej kwiaciarni, wprowadzając do żywych tkanek roślin obwody elektroniczne. Operacja ta, na pozór nieprawdopodobna, udała się dzięki temu, że układ naczyniowy rośliny przewodzi sygnały chemiczne podobnie jak obwód elektroniczny przewodzi prąd. Zespół fizyków z Eleni Stavrinidou na czele umieścił odciętą łodygę róży w płynnym roztworze polimerowym (poniżej). Kiedy kwiat go wchłonął, polimer dzięki swym właściwościom usztywnił się, tworząc samoorganizujące się przewody wzdłuż ksylemu – wewnętrznej tkanki rośliny odpowiadającej za transport wody. Po przyłożeniu napięcia roślina mogła przewodzić prąd. Czemu ma służyć tworzenie róż cyborgów? Stavrinidou twierdzi, że dzięki tej technologii powstają czujniki analizujące i regulujące czynności fizjologiczne roślin na poziomie komórkowym, a także umożliwiające pobieranie i wykorzystywanie energii powstałej z fotosyntezy. – Kto wie – mówi Stavrinidou – może już niedługo będziemy mogli ładować komórki przy użyciu roślin. Tekst: Rachel Hartigan Shea
Choć to na pierwszy rzut oka oczywiste, naukowcy potwierdzają – korzystanie ze smartfona powoduje zaburzenia snu, a tym samym obniża naszą formę.
Nie chodzi oczywiście o zwykłe używanie rozbudowanego telefonu. Smartfon to jednak kombajn łączący za sprawą aplikacji dziesiątki funkcji, z których co druga szybko zdaje się nam niezbędną. Często uważamy też, że smartfon znacząco podchodzi produktywność. Ponad połowa Amerykanów ma już takie urządzenia. Równocześnie 40 proc. populacji niedosypia. Najczęściej cytowany w badaniu National Sleep Foundation powód? Do późna zajmowałem się pracą. – Smartfony zostały zaprojektowanie niemal idealnie tak, by przeszkadzać nam we śnie – mówi serwisowi Futurity prof. Russell Johnson z Uniwersytetu Stanu Michigan. – Utrzymują nas mentalnie zaangażowanych do późnych godzin wieczornych, przez co trudno nam odciąć się od pracy, zrelaksować i zasnąć. Wspierające tę tezę badania przeprowadzono w dwojaki sposób. Najpierw przez dwa tygodnie regularnie ankietowano grupę 82 wysokich rangą menedżerów. Następnie w podobny sposób przepytywano 161 pracowników różnych szczebli i zawodów: pielęgniarki, księgowych czy budowlańców. W obu grupach okazało się, że korzystanie do późna ze smartfona skraca czas snu i powoduje, że następnego dnia człowiek czuje się skutki nocnych harców z elektroniką. Mało tego, telefony powodowały większy spadek formy niż podobne aktywności z zastosowaniem telewizji czy komputera. Smartfony emitują bowiem niebieskie światło, które jest najbardziej inwazyjne. Hamuje ono uwalnianie melatoniny, która koordynuje nasz biologiczny zegar. Krótko mówiąc, świecący ekran smartfona sugeruje mózgowi, że... pora wstawać. Podsumowując badania naukowcy z Michigan sugerują, że najlepiej wyśpimy się, jeśli smartfona rzucimy w kąt co najmniej trzy godziny przed udaniem się spać.
Polak na wakacjach: koniecznie z tabletem lub ze smartfonem!
Wakacyjny niezbędnik, to już nie tylko krem z filtrem czy ręcznik plażowy… W tym roku ponad 75% naszych rodaków zabierze ze sobą na urlop przynajmniej jedno urządzenie elektroniczne
Telefon komórkowy, aparat fotograficzny i laptop to najpopularniejsi towarzysze letnich podróży. Do czego najczęściej wykorzystują swoje urządzenia Polacy i czy rzeczywiście lubią dzielić się zdjęciami z wypoczynku w serwisach społecznościowych? Między innymi te pytania zostały zadane Polakom podczas ankiety dotyczącej naszych wakacyjnych nawyków. Czy wiesz, że zaledwie co dwudziesta osoba, którą spotkamy tego lata na plaży czy nadmorskim kurorcie, będzie odpoczywała… również od swoich ulubionych sprzętów elektronicznych? Wyniki badań przeprowadzonych przez Interaktywny Instytut Badań Rynkowych razem z Samsung Electronics, organizatorem wakacyjnych stref `Przystanek Samsung` nad polskim morzem, jednoznacznie stwierdzają – urządzenia elektroniczne stały się już obowiązkowym punktem na liście rzeczy niezbędnych do spakowania w walizce urlopowiczów. Prawie trzy czwarte zapytanych – i niemalże wszyscy, którzy w ogóle wyjeżdżają w tym roku na wypoczynek będzie w plażowej torbie smartfon, tablet lub aparat fotograficzny. Co zabieramy ze sobą na wakacje? Najpopularniejsi elektroniczni towarzysze letnich wypraw to telefon komórkowy (95%), aparat fotograficzny (76%) i laptop (33%). Kamera video, tablet lub czytnik e-booków zabierane są na wakacje dużo rzadziej - przez mniej niż 10% wypoczywających w lecie Polaków. Kobiety nieco chętniej niż mężczyźni wezmą w podróż aparat fotograficzny, z kolei panowie częściej niż panie zapakują do walizki laptopa. Z jakich funkcji urządzeń elektronicznych korzystamy najczęściej? W czasie wakacyjnego wyjazdu telefon komórkowy jest urządzeniem nie tylko niezbędnym, ale i niezwykle wielofunkcyjnym. Połowa osób, które wezmą go ze sobą na wakacje, będzie dzięki niemu robić zdjęcia, a co trzecia osoba aktywnie korzystała z internetu, w poszukiwaniu np. rekomendacji restauracji czy atrakcji turystycznych. Laptop – podobnie jak komórka umożliwia urlopowiczom wygodne korzystanie z internetu (91%). Poza tym z jego pomocą bardzo często respondenci umilają sobie czas wypoczynku oglądając filmy (71%). Jednak laptop w czasie wyjazdu spełnia też poważniejsze zadania - przydaje się do lepszego planowania wypoczynku, tj. wyszukiwania okolicznych atrakcji – (69%) a nawet szukania drogi podczas podróży (32%). Nowoczesny smartfon stał się naszym nieodłącznym towarzyszem, dzięki któremu utrzymujemy serdeczne relacje ze znajomymi i bliskimi. Podczas urlopu idealnie sprawdzi się nie tylko laptop, ale również tablet, który w wygodny i poręczny sposób zapewnia dostęp do cyfrowych map, ułatwia wybór np. restauracji, a także pozwala nie rozstawać się z naszą muzyką, filmami czy e-bookami. Jestem przekonany, że w kolejnej edycji badania, więcej Internautów będzie korzystało z tabletów podczas urlopu. Idzie za tym dynamiczny wzrost sprzedaży tych urządzeń na polskim rynku – powiedział Jerzy Łabuda, Samsung Electronics Polska. Wakacje na plaży i w mediach społecznościowych Co słychać u znajomych? To pytanie, które zada sobie ponad połowa ankietowanych w czasie wyjazdu. Głównym sposobem na sprawdzenie tego, będzie zalogowanie się na serwisach społecznościowych. 30% wczasowiczów sprawdzi co słychać u znajomych przynajmniej raz dziennie. Większą potrzebę pozostania na bieżąco z życiem w serwisach mają mężczyźni, którzy rzadziej odmówią sobie logowania na profil (21%, wobec 33% w przypadku kobiet). Poza tym korzystanie z serwisów społecznościowych w czasie wakacji jest wyraźnie zależne od wieku – częstotliwość wchodzenia na profile spada wraz z wiekiem. Wakacyjne zdjęcia w sieci Co piąta osoba, która korzysta z aparatu fotograficznego lub telefonu z aparatem fotograficznym, dzieli się wakacyjnymi zdjęciami ze znajomymi z pomocą serwisów fotograficznych podczas urlopu. W tej grupie zdecydowanie bardziej na bieżąco starają się być mężczyźni. Częste publikowanie fotografii jest też domeną osób w wieku 19-24 lat (11% z nich codziennie zamieszcza nowe fotografie). Jednak aż 37% wakacyjnych fotografów – głównie kobietom, zależy na świadomym kształtowaniu wizerunku w mediach społecznościowych. Potrzebują oni więcej czasu na selekcję zdjęć, ich przygotowanie i udostępnia je w sieci dopiero po powrocie do domu. Badanie zostało przeprowadzone przez Interaktywny Instytut Badań Rynkowych w ramach ogólnopolskiego badania sondażowego OMNIBUS GO96 z wykorzystaniem ankiety internetowej CAWI w dniach 16.07 - 18.07.2013. Analizą objęto grupę 1000 osób korzystających z internetu w wieku 15 i więcej lat.
Zwykłe mapy powoli odchodzą do lamusa. Elektronika, która je wypiera, poprowadzi nas do celu jak po przysłowiowej nitce. Jaki będzie koniec cywilizowanego świata? Będziemy zgubieni – dosłownie i bez przenośni – gdy nagle wysiądą baterie we wszystkich nawigacjach satelitarnych. Oto nasz przewodnik po nawigacyjnej dżungli.
Mówimy GPS, myślimy nawigacja w aucie. Skojarzenie jest właściwe, lecz „Global Positioning System” to nie tylko wyrafinowany „elektroniczny kompas”, który wozicie na szybie zamiast klasycznego atlasu z mapami! Poza tym nadużywanie sformułowania GPS to błąd, bo na świecie istnieją też inne systemy nawigacyjne. Rosjanie chwalą się swoim Glonass, Chińczycy mają coraz doskonalszy BeiDou Compass, a wciąż spóźniona Unia Europejska pracuje i rozwija system Galileo. Wszystkie są konkurencyjne dla amerykańskiego GPS, ale to ten ostatni działa najbardziej skutecznie. Siatka satelitów GPS krążących bezustannie nad naszymi głowami pozwala ustalić dokładne położenie i odnaleźć się w przestrzeni. Ale służy też kontroli przestępców i ochronie samochodów przed kradzieżą, pomiarom prędkości, kierowaniu pociągami, samolotami i statkami, przydaje się w archeologii, rolnictwie, badaniach trzęsień ziemi lub – jak w przypadku naukowców ze Smithsonian Tropical Research Institute – do sprawdzania, dokąd tukany roznoszą nasiona gałki muszkatołowej. Kiedyś GPS-y ważyły kilkadziesiąt kilogramów, dziś zostały zminiaturyzowane – najmniejszy odbiornik sygnału satelitarnego ma wielkość paznokcia noworodka (urządzenie OriginGPS ORG4472 mieści się w obudowie np. ultralekkich kamer). Stąd już tylko krok do pastylek z umieszczonymi w środku odbiornikami GPS. Jeśli taką łykniemy, da się nas namierzyć niemal wszędzie! Wprawdzie burzą się na to obrońcy prywatności, ale wobec coraz większego zagrożenia porwaniami kontrowersyjne rozwiązanie może mieć przyszłość. WYBIERZ INTERFEJS W jaki sposób odróżnić „dobrą” nawigację od tej, która nam nie odpowiada? Wiele zależy od interfejsu urządzenia: układu i przejrzystości poszczególnych przycisków, logice ich współdziałania, intuicyjności obsługi i ogólnie pojmowanej ergonomii. Liczy się również prostota obsługi – nawigację powinniśmy umieć włączyć i z niej skorzystać bez studiowania dodatkowych fakultetów. W samochodzie przydadzą się duże i wyraźne „klawisze” (w cudzysłowie, bo mechanicznych klawiszy oczywiście nikt nie stosuje – GPS-y mają ekrany dotykowe). Wprawdzie każdy producent nawigacji zastrzega, że wprowadzanie danych oraz wszelkie operacje z urządzeniem trzeba wykonywać na postoju, ale praktyka pokazuje, że wielu kierowców i tak nagminnie robi to w czasie jazdy. A może, żeby było bezpieczniej, należy wybrać GPS, w którym dane, np. cel podróży, wprowadza się głosowo, przez mikrofon pokładowego zestawu głośnomówiącego? Wystarczy wypowiedzieć słowo „dom”, by nawigacja doprowadziła nas do wcześniej zapamiętanej pozycji. Czy można jeszcze bardziej uprościć obsługę? Można! Navigon w swoich najnowszych urządzeniach zastosował czujnik zbliżeniowy. Aby aktywować sterowanie głosem, trzeba dotknąć obudowy GPS-u. Nakreślenie palcem „falki” na ekranie przełącza w tryb wyszukiwania tzw. POI (point of interests, co można przetłumaczyć jako miejsca najczęściej wyszukiwane – od bankomatów i stacji benzynowych, przez sklepy, apteki i szpitale, po cenne zabytki czy muzea). Już samo machnięcie dłonią przed ekranem podsuwa najczęściej używane menu. Z kolei konkurencyjny Becker w modelach Ready 50 i Active 50 zastosował patent o nazwie SituationScan – interaktywny tzw. asystent potrafi dokonać analizy zachowań kierowcy, a następnie – gdy zajdzie potrzeba – sam włącza przydatne funkcje. Jak to działa? Nawigacje Beckera potrafią zareagować np. na nagłe zjechanie z trasy – GPS błyskawicznie wyszukuje wtedy najlepszy objazd, podpowie, gdzie znajduje się przydrożny bar lub stacja paliw oraz automatycznie wykryje pobliskie parkingi (skoro kierowca zjechał z drogi, może jest głodny albo po prostu chce odpocząć). BEZ MAPY ANI RUSZ Interfejs to jedno, niemniej ważna jest również mapa – program kartograficzny, który pozycję z GPS łączy z siatką dróg, rzek i miejscowości. Jak ją wybrać? By pasowała do konkretnych potrzeb! Wiadomo, że te samochodowe są uniwersalne, ale nieco innych informacji potrzeba przy wspinaczce czy pieszych i rowerowych wyprawach. Na co zwracać uwagę? Na pewno na liczbę punktów adresowych, bo to w miarodajny sposób odzwierciedla dokładność mapy. Ważne są też wspomniane już punkty POI – im mapa ma ich więcej, tym większa szansa, że w potrzebie trafi my dokąd trzeba. Prawdopodobnie najpopularniejsza dziś w Polsce Automapa XL nawiguje z dokładnością nawet do jednego metra, zawiera dane o 3 mln punktów adresowych, drogach długości 658 tys. km oraz położeniu 116 tys. miejscowości. Na tym nie koniec! Oprogramowanie kryje także plany 34 tys. miast, informacje dla kierowców ciężarówek (ograniczenia tonażu, wysokości wiaduktów), a dzięki systemowi AutoMapa Trafic trasy podróży są wyznaczane z uwzględnieniem aktualnej sytuacji na drodze. Dla porównania konkurencyjna MapaMap Top widzi 2,6 mln punktów adresowych i 459 tys. km dróg. W teorii MapaMap wyda się słabsza. Ale tylko w teorii, bo pokazuje prawie 19 tys. km ścieżek rowerowych i 23 tys. km szlaków pieszych. W dodatku umie wyznaczać trasę według „polskich realiów”, a więc prowadzi po drogach o określonym typie nawierzchni, podaje kierunek ruchu na ulicach czy zakazy skrętu. Zastosowany w niej „płynny algorytm” pozwala decydować o kryteriach wyznaczania trasy. Do tej pory można było wybierać między trasą najkrótszą a najszybszą. W MapaMap kierowca ustawi sobie, czy podczas wyznaczania trasy większy nacisk ma być położony na jakość dróg, czy na jak najmniejszą odległość pomiędzy startem i metą (czyli może wybrać opcję „niemal terenową”). GPS MA WIELE TWARZY I to też trzeba wiedzieć! Nawigacje samochodowe wyglądają jak prostopadłościenne pudełka, ale ich odpowiedniki rowerowe (Garmin Edge 800), dla wodniaków (tzw. plotery ułatwiające przeniesienie pozycji z mapy elektronicznej na papierową), wędkarzy (Garmin Echo 550C – GPS z echosondą pokazującą, co pływa w wodzie), motocyklistów, piechurów (Magellan eXplorist) czy pilotów bardzo się różnią. Do najdziwniejszych należą zegarki nawigacyjne (np. fiński Suunto X10; prócz wysokościomierza, barometru i kompasu ma prosty odbiornik GPS, który pozwala – bez użycia mapy – odnaleźć właściwy kierunek np. w dżungli), „dżipiesowa” odzież dla narciarzy (przydaje się, gdy jej właściciel zgubi się w górach albo utknie przysypany lawiną; Szwedzi chcą za jej pomocą kontrolować pozycję swoich... dzieci) oraz gogle „satelitarne” Recon Zeal Optic Transcend (dzięki nim freeriderzy mogą odszukać drogę pośród nieopisanych w atlasach stoków narciarskich). Za oceanem można kupić bardzo ciekawe urządzenie DeLorme InRe-ach, które prócz podawania pozycji i wyświetlania mapy umożliwia wysłanie sygnału SOS oraz – po sparowaniu z telefonem komórkowym działającym w systemie Android lub gadżetem DeLorme Earthmate PN-60 – może się połączyć i podawać pozycję na Facebooku czy Twitterze. Ten „kombajn nawigokomunikacyjny ” (nazwa wyłącznie na potrzeby tego tekstu; takie urządzenia nie mają jeszcze nazwy-odpowiednika w języku polskim) umie wysłać SMS-a, nawet gdy w pobliżu nie ma przekaźników, a właściciel InReacha znajduje się poza tzw. polem komórki. Ponadto umożliwia innym śledzenie naszego śladu na Google Maps. Amerykański gigant Garmin proponuje do takich celów jeszcze inne rozwiązanie: wzmocniony, odporny na kurz i wilgoć odbiornik GPS połączony z radiotelefonem. Garmin Rino spodoba się myśliwym, wędkarzom i tym wszystkim, którzy poruszają się z dala od cywilizacji. TEREN WOJSKOWY? NIE DLA KOMPUTERA! Świat już dawno stał się globalną wioską i to nie tylko dlatego, że w jego najdalsze zakątki możemy dotrzeć w kilkadziesiąt godzin! Dzięki GPS-owi, ogólnodostępnym mapom satelitarnym, nie ma już na Matce Ziemi miejsc, które dadzą się ukryć przed oczami ciekawskich. Nie ma sensu wywieszać tablic z napisami „zakaz fotografowania” (nawiasem mówiąc, w Polsce od dawna już nie obowiązują), bo wszystko i tak można obejrzeć – oczywiście z perspektywy orbity – w pierwszym lepszym komputerze. Strefy uznane za strategiczne i tajne bywają czasami słabszej jakości, by nie dało się na nich rozpoznać szczegółów, ale do większości sekretnych zakamarków można zaglądać bez ograniczeń. Z GPS-em pod ręką, który pozwala namierzyć ich dokładną pozycję, ukrywanie się przed innymi po prostu traci sens. JAK TO DZIAŁA System GPS tworzą 24 satelity. Żeby określić fi nalną pozycję wraz z wysokością nad poziomem morza, urządzenie musi dysponować danymi z czterech satelitów. W praktyce wystarczy „odpalić” GPS, by po krótkim czasie odnaleźć miejsce, w którym właśnie się znajdujemy. Pozycja jest podawana w stopniach szerokości i długości geografi cznej lub – najczęściej – odzwierciedlana na specjalnej mapie. Czy GPS zadziała na podziemnym parkingu lub w tunelu? Jeśli urządzenie włączymy wcześniej i na dodatek ma ono wysoką częstotliwość odświeżania pozycji oraz dobrze dobraną mapę elektroniczną, która „poinformuje”, że na pewnym odcinku nie będzie zasięgu – tak. Dlaczego? Bo nawigacja w jakimś stopniu „zapamięta” ruch i – jeśli oczywiście przestrzeń bez dostępu sygnału nie będzie na tyle długa, żeby GPS się zgubił – pokaże nasz ślad. Naukowcy pracują nad usunięciem tej niedogodności. Efekty już są: aparat fotografi czny Casio Exilim EX-H20G, który ma wbudowany odbiornik GPS, określa pozycję zdjęć „nawet w jaskini”. Nawigacja w oparciu o satelity nie jest pomysłem nowym. Pierwsze udane próby takiego systemu przeprowadzono na początku lat 70. XX w. System GPS-Navstar został stworzony na potrzeby armii USA. Do dziś zresztą jego funkcjonowanie wciąż kontroluje amerykański departament obrony. Co to oznacza w praktyce? Nic lub... no właśnie. Jeśli zaszłaby taka potrzeba, wojskowi mogliby nawigację zablokować lub wręcz wyłączyć. Problem jest oczywiście czysto hipotetyczny, ale takiej możliwości nie da się wykluczyć. Trzeba pamiętać, że przed kilkoma laty sygnał GSP był sztucznie zaburzany, żeby wykluczyć możliwość wykorzystania go przez terrorystów w charakterze czułego namiernika np. rakiet. Mamy też dowody, że sygnał GPS można skutecznie zakłócić. Taki przypadek zanotowano w Korei Południowej. Agresywni sąsiedzi z północy w marcu tego roku testowali na swoim poligonie nowe urządzenia, które miały „ogłupiać” pociski sterowane przez GPS. Prawdopodobnie coś poszło nie tak i ustawiono zbyt mocny sygnał zagłuszający, bo w okolicach Seulu oszalały nie tylko nawigacje w telefonach i samochodach, ale też przestały działać telefony komórkowe.