Co może oznaczać dłuższe życie? Kiedy to piszę, mija dokładnie rok od śmierci mojego ojca w wieku 79 lat. Gdy dorastałem, tata był dla mnie wzorem do naśladowania, najlepszym przyjacielem, nauczycielem, powiernikiem. Jego śmierć nastąpiła szybko – zapalenie płuc w ciągu kilku dni zamieniło się w wielonarządową niewydolność. Mocno mną to wstrząsnęło. Moja rodzina cieszyła się długowiecznością – znałem dziadków mojego ojca, którzy dożyli prawie stu lat, a rodzice matki wyraźnie przekroczyli dziewięćdziesiątkę – więc być może uznałem za pewnik, że tata też będzie miał więcej czasu. Nauka poczyniła ogromne postępy, pomagając nam żyć dłużej. Od początku XX w. oczekiwana długość życia ludzi wzrosła ponaddwukrotnie, ale przez większość tego czasu badania i postęp w medycynie koncentrowały się na łagodzeniu i leczeniu chorób. Dopiero niedawno zwrócono uwagę na samo starzenie się i to, co możemy zrobić, aby spowolnić, odwrócić lub w inny sposób zmienić ten proces. W okładkowym artykule niniejszego wydania, zatytułowanym „Życie dłuższe i lepsze”, relacjonujemy wam fascynujące poszukiwania – od leczenia hormonem wzrostu po przeprogramowywanie komórkowe – które obiecują wydłużenie ludzkiego życia o dekady. Kiedyś trochę lekceważyłem tych, którzy chcą „wyleczyć” starzenie się, ale teraz mój stosunek do tego tematu się zmienia. Kiedy sam się starzeję, chciałbym myśleć, że mam przed sobą więcej czasu i że będzie on dobrej jakości. Młodzi może niekoniecznie marnują swoją młodość, ale wiem, że jest wiele rzeczy, które doceniłbym bardziej, gdybym doświadczył ich później. Wspominając miniony rok bez mojego taty, myślę o tym, co dłuższe życie mogło oznaczać dla niego i dla tych, którzy go kochali. O rzeczach, które mógł zrobić i którymi mogliśmy się dzielić. Jeszcze 10 lat rozmów z tatą? Cholera, dużo bym dał nawet za rok. Mamy nadzieję, że to wydanie magazynu się wam spodoba. Nathan Lump redaktor naczelny
Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat
Czy to najwyższa góra w Europie, czy jeden z azjatyckich szczytów? Spory nie milkną, a kolejni alpiniści wybierają się do Rosji. Oto Elbrus, szczyt tyleż malowniczy, co kontrowersyjny.
W tym artykule: Elbrus szczyt – wysokość Elbrus – szczyt uśpionego wulkanu Elbrus – szczyt w Europie czy w Azji? Elbrus – zdobywcy szczytu Elbrus szczyt – turystyka Elbrus Race – wyścig na szczyt Elbrus szczyt – wierzenia Elbrus szczyt – ciekawostki Elbrus to najwyższy szczyt Kaukazu. Jego wysokość to 5642 m n.p.m. Położony jest na terenie Federacji Rosyjskiej, niedaleko granicy z Gruzją. Ponieważ jest zaliczany do tzw. Korony Ziemi, jest częstym celem wypraw alpinistycznych i turystyki wysokogórskiej. Nazwa „Elbrus” prawdopodobnie pochodzi z języka perskiego. Zależnie od źródła, tłumaczy się ją jako „wysoka góra” albo jako „błyszczący”. Ta druga nazwa może mieć związek z tym, że duża część góry pokryta jest lodowcami. Wieczny śnieg występuje tu powyżej wysokości 3700–4000 m n.p.m. Elbrus szczyt – wysokość Jako pierwszy wysokość Elbrusu zmierzył polski astronom Wincenty Wiszniewski. Żył w czasie zaborów, pracował w Rosji. W 1813 r. obliczył, że Elbrus ma wysokość 5422 m n.p.m. Obecnie wiemy, że dane te były nieprecyzyjne. Masyw Elbrusu ma dwa wierzchołki: zachodni – o wysokości 5642 m n.p.m., wschodni – o wysokości 5621 m n.p.m. Wierzchołki rozdziela płaskie siodło o wysokości ok. 5300 m n.p.m. Masyw Elbrusu jest znacznie wyższy od najwyższych otaczających go szczytów. Przewyższa o 2 km Azał (3100 m n.p.m.) Hotu-Taj (3400 m n.p.m.) i Trojnoj (3250 m n.p.m.) z pobliskiej doliny Ullu-Kam. Elbrus – szczyt uśpionego wulkanu Elbrus należy do gór wulkanicznych. Jest szczytem drzemiącego stratowulkanu, który powstał 2,5 mln lat temu. Stratowulkan to wulkan mieszany. Powstaje w wyniku erupcji, której towarzyszy wydobywanie się lawy i materiału piroklastycznego. Elbrus jest najwyższym stratowulkanem w Eurazji. Kaukaz autostopem. Co za przygoda! Nasze ostatnie studenckie wakacje musiały być wyjątkowe: autostopem i pod namiotem Ostatni okres aktywności tego wulkanu miał miejsce ok. połowy I w. n.e. Na zachodnim szczycie Elbrusu znajduje się krater o średnicy 250 m. Do dziś jednak obserwuje się tzw. aktywność post-wulkaniczną Elbrusu. Zdarzają się tam wypływy lawy. Dokoła masywu występują liczne mineralne źródła termalne o temperaturze do 21 stopni. Pojawiają się też wyrzuty gazów, takich jak siarkowodór. Odnotowano je nawet w okolicach skał Pastuchowa (1 km poniżej szczytu). Uśpionym stratowulkanem jest też Demawend. To góra położona w pasmie Elbrus (Alborz). Wbrew nazwie, nie ma ono związku z kaukaskim Elbrusem. Demawend jest najwyższym szczytem w Iranie. Osiąga aż 5610 m n.p.m. Mimo tak dużej wysokości Demawend jest uznawany za dość łatwą górę. Nie trzeba dysponować doświadczeniem alpinistycznym, by móc stanąć na jej szczycie. To jeden z wulkanicznych szlaków, na który warto się wybrać w Azji. Elbrus – szczyt w Europie czy w Azji? Elbrus jest bezsprzecznie najwyższym szczytem Rosji. Jednak w zależności od interpretacji przebiegu granicy Europa–Azja, może też być zaliczany do Korony Ziemi jako najwyższy szczyt Europy. Przyjęło się jednak, że najwyższym szczytem Europy jest Mont Blanc (4807,81 m n.p.m.), najwyższy szczyt Alp. Skąd się wzięły kontrowersje dotyczące Korony Ziemi? Tak pisała o nich na łamach National Geographic Martyna Wojciechowska w artykule „Elbrus pod napięciem”: Pewnego dnia włoski wspinacz Reinhold Messner chciał jako pierwszy na świecie zostać zdobywcą Korony Ziemi (czyli stanąć na wierzchołkach najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach). Problem polegał jednak na tym, że już ktoś przed nim wpadł na ten pomysł… Hmm, co tu zrobić? Zamienić góry w zestawie tych zaliczanych do Korony Ziemi i zrealizować ten projekt raz jeszcze. Ogłosił więc światu, że nie Góra Kościuszki, a Puncak Jaya jest najwyższym szczytem Australii i Oceanii, zaś Mont Blanc nie jest najwyższą górą Europy, bo jest nią… Elbrus! Ale czy faktycznie Elbrus leży w Europie?! Wielkie było zdziwienie, bo geografowie twierdzą, że nie. Ale skoro Wielki Reinhold tak powiedział… I tak zaczęła się kariera tej niezbyt urodziwej góry leżącej w Kaukazie. Obecnie istnieją cztery wersje Korony Ziemi. Najbardziej obszerna obejmuje dziewięć szczytów: Elbrus (5642 m n.p.m.), Mont Blanc (4808 m n.p.m.), Góra Kościuszki (2230 m n.p.m.), Puncak Jaya (4884 m n.p.m.), Masyw Vinsona (4892 m n.p.m.), Mount Everest (8848 m n.p.m.), Aconcagua (6961 m n.p.m.), Denali (McKinley) (6190 m n.p.m.), Kilimandżaro (5895 m n.p.m.). Elbrus – zdobywcy szczytu Wschodni szczyt jako pierwszy zdobył prawdopodobnie Killar Chaszirow 22 lipca 1829 r. Zachodni szczyt zdobyto 20 lipca 1874 r. W wyprawie udział wzięli: Frederick Gardiner, Craufurd F. Grove, Horace Walker, Peter Knubel. W 1956 r. Elbrus zdobył pierwszy Polak. Był nim Jerzy Rudnicki, pseud. Druciarz. Na Elbrusie znaleziono ciała alpinistów Na zachodnim zboczu Elbrusu znaleziono ciała alpinistów. Wiele wskazuje, że to zaginieni dwa dni wcześniej Polacy. W czasach Związku Radzieckiego zdobywanie Elbrusu stało się formą masowej rozrywki. W pobliżu góry powstała infrastruktura turystyczna. Do tej pory na szczyt wjechano m.in. motocyklem i samochodem terenowym. Jeśli chodzi o Elbrus, szczyt nie jest technicznie trudny do zdobycia. Mimo to zmienne warunki pogodowe i brak doświadczenia sprawiły, że na górze tej zginęło wiele osób. W zimie 1936 r. tylko podczas jednej wyprawy życie straciło na Elbrusie kilkudziesięciu konsomolców. Elbrus szczyt – turystyka Elbrus jest jednym ze szczytów górskich, o których marzą wielbiciele freeridingu. Ten sport, w największym skrócie, polega na zimowych zjazdach poza wyznaczonymi trasami. Jego amatorzy przedkładają smak adrenaliny nad wykwintną kuchnię alpejskich kurortów, a szerokim łukiem omijają nartostrady oraz tak zwaną infrastrukturę turystyczną. Więcej na ten temat można przeczytać w artykule „Snowboard na Kaukazie”. Okolice Elbrusu wraz ze szczytem znajdują się na terenie Parku Narodowego „Przyelbrusie”. Niestety, intensywny ruch turystyczny doprowadził do znacznego zaśmiecenia terenu. Tak opisywała to Martyna Wojciechowska: Zewsząd wystają fragmenty jakiś stalowych konstrukcji niczym zasieki na polu bitwy, druty, kawałki roztrzaskanych ratraków, zardzewiałe koła od rowerów (co, do cholery na tej wysokości robią części rowerowe?!) – po prostu wszystko… W tym kosmicznym krajobrazie wulkanicznych skał robi to przerażające wrażenie! Elbrus zdobyty! Projekt Szczyty Życia Po jedenastogodzinnej akcji górskiej 21 sierpnia podopieczni Fundacji Pokonaj Raka w ramach projektu Szczyty Życia zdobyli kolejny szczyt należący do Korony Ziemi – Elbrus Turyści korzystają m.in. z kolejki linowej, dzięki której można dotrzeć na wysokość 3847 m n.p.m. Na wysokości 3912 m n.p.m. znajduje się hotel LEAPrus3912. Z kolei na 3708 m n.p.m. znajdują się tzw. beczki. To cysterny po paliwie zaadaptowane na schronisko. Tak pisała o nim w National Geographic Monika Berkowska: Jedyna w swoim rodzaju turbaza proponuje noclegi w… beczkach. Podobno to stare zbiorniki po paliwie. Kilkanaście walców – białych, niebieskich, czerwonych. Wewnątrz identycznie: mały korytarzyk i pomieszczenie z czterema łóżkami. Nocleg kosztuje 300 rubli. Elbrus Race – wyścig na szczyt Szczyt Elbrusu jest też areną zawodów sportowych. „Elbrus Race”, rozgrywany od 1989 roku, jest jednym z najpoważniejszych wyścigów tego typu na świecie. Jest częścią tzw. Skyrunner World Series. Najtrudniejsza trasa prowadząca na pokryty śniegiem szczyt Elbrusu liczy ponad 12 km. Trzeba na niej pokonać ponad 3 km różnicy wzniesień. Przez wiele lat rekord tej trasy należał do jednego z najwybitniejszych himalaistów świata, Denisa Urubki. Wynosił 3 godz. 55 minut. W 2010 r. Polak Andrzej Bargiel przebiegł tę trasę w niesamowitym czasie 3 godz. 23 minuty. Poprawił rekord Urubki o ponad pół godziny! W drugiej dekadzie XXI wieku zawody odbywają się dwa razy w roku: w czerwcu i wrześniu. Elbrus szczyt – wierzenia Wokół wysokiej góry narosło wiele wierzeń. Tak pisze o nich Wojciech Górecki w książce „Planeta Kaukaz” (Wydawnictwo Czarne 2010): Przez stulecia kaukascy górale wierzyli, że zwykły śmiertelnik nie może wejść na Elbrus. „Kto ośmieli się wstąpić na stoki Wielkiej Góry, zginie!” – ostrzegali starcy. Na śmiałków czyhały śnieżne zamiecie i lawiny, burze i mrozy, gotowe zamienić intruza w bryłę lodu. Elbrus, dźwigający na swych wierzchołkach niebo, był siedzibą bogów i służących im duchów. Prawdopodobnie już starożytni Grecy byli świadomi istnienia góry Elbrus. Szczyt ten odegrał rolę w greckiej mitologii: Dwugłowy szczyt obrósł tysiącem mitów, legend, podań, baśni i klechd. Do kaukaskich skał – może właśnie do skał Elbrusu? – Zeus kazał przykuć Prometeusza, który wykradł z nieba ogień, aby podarować go ludziom. (…) Podobny motyw przewija się w rozpowszechnionym na Kaukazie eposie o starożytnych herosach – Nartach. Według jednej z wersji wódz Nartów Nasren Długobrody po długiej walce z siłami zła odzyskał ogień, który zabrał jego współziomkom okrutny bóg Pako. Z lokalnymi wierzeniami mają też związek nazwy Elbrusu: Nie można było go zdobyć, ale jeżeli popatrzyło się nań z daleka i wypowiedziało życzenie, góra je czasem spełniała. Tak sądzili Kabardyjczycy i Czerkiesi, którzy nazwali go Górą Szczęścia – Oszchomacho. Natomiast Bałkarzy i Karaczajowie, będący pod wrażeniem ogromu masywu wulkanu, doszli do wniosku, że mieści on w sobie tysiące pomniejszych szczytów. W ich języku nazywa się Mingitau – Podobny do Tysiąca Gór. Elbrus szczyt – ciekawostki W czasie II wojny światowej masyw Elbrusu zajęły wojska niemieckie. Elbrus został wówczas uznany za najwyższy szczyt III Rzeszy. 21 sierpnia 1942 na zachodnim wierzchołku Niemcy zatknęli flagi nazistowskie. W lutym 1943 r. Rosjanie wyparli wojska hitlerowskie i umieścili na Elbrusie flagi sowieckie. Badacze rozwiązali zagadkę pierwszych gór na Ziemi. Kiedy i jak powstały? Naukowcy z Uniwersytetu w Aberdeen wiedzą, jak powstały góry na Ziemi. Ich zdaniem kluczową rolę w tym procesie odegrał plankton, czyli drobne organizmy morskie. W masywie Elbrusu na wysokości 3090 m n.p.m. zlokalizowane jest obserwatorium astronomiczne Terskol. To międzynarodowe centrum badań astronomicznych, medycznych i ekologicznych. Elbrus to nazwa serii radzieckich, a potem rosyjskich komputerów oraz mikroprocesorów. Pierwszy komputer, Elbrus-1, był produkowany w latach 1978–1979. W 2004 roku firma Elbrus International została wykupiona przez Intela. Najnowszy procesor Elbrus-16S wszedł na rynek w 2019 r. Pod marką Elbrus działa też polska firma odzieżowa. W jej ofercie znajdują się odzież, obuwie i akcesoria przeznaczone przede wszystkim dla miłośników sportów zimowych. Źródła: Dwutygodnik, Wikipedia. Nasz ekspert Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadzi audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Chiny zmieniają siebie i świat. Nieustannie przesuwają granice. W tym kraju naprawdę nie ma rzeczy niemożliwych. Z czym kojarzą się wam Chiny? Z tandetnymi trampkami z bazaru? Z tanią siłą roboczą, która zapewnia krajowi gwałtowny wzrost? Z komunistyczną dyktaturą? A może z Wielkim Murem, kaczką po pekińsku, wynalezieniem prochu, najlepszą na świecie herbatą lub wielowiekowym cesarstwem? Tych skojarzeń są dziesiątki, jeśli nie setki. Lepszych i gorszych. Faktem jest, że Chiny to największy na świecie naród i jedno z najpotężniejszych państw. Kraj szalenie różnorodny, nierzadko - zachwycający. By przygotować ten numer Travelera, nasi dziennikarze przemierzyli Chiny wzdłuż i wszerz. Paulina Wilk zachwyciła się miastami przyszłości: Pekinem, Szanghajem i Kantonem, a Zuzanna O’Brien – Hongkongiem, który sama nazywa ucieleśnieniem snu futurysty. Aleksandra Świstow przepłynęła rzekę Li uważaną za cud natury, Michał Cessanis przetestował dla Was potwornie pikantną kuchnię z Syczuanu, a Maciek Wesołowski odwiedził Xi’an słynący z Terakotowej Armii. Plemionom Junnanu wnikliwie przyjrzała się Wiktoria Michałkiewicz. Piszemy o brutalnym cywilizowaniu Tybetu, podpowiadamy, jak parzyć herbatę, i odkrywamy nieznane epizody z chińskiej historii. Można Chiny lubić lub nie. Na pewno warto je poznać i spróbować zrozumieć. (Martyna Wojciechowska)
Fotoreportaż Zabiegani – Indianie Tarahumara z Meksyku Planeta Travelera Wieści ze świata Kierunek kultura Podróżuj z głową Tanie podróżowanie Słowenia – kilka krajów w jednej cenie Miejsce miesiąca: Azory – smak tropiku na przyczółku Europy Zoom na zabytek Wielki Mur Chiński Zostań tubylcem Zaparz chińską herbatę Etyka podróżnika: Tybet pod chińskim kloszem Ludzie w drodze Sebastião Salgado. Fotograf, który troszczy się o planetę Chiny Syczuan: Kuchnia z piekła rodem Xi’an: Tajemnice Terakotowej Armii Pekin. Szanghaj. Kanton: Chińskie hipermiasta Junnan : Tam, gdzie rządzą kobiety Hongkong: Spełniony sen futurysty Guilin: Spływ magiczną rzeką Li wyprawy bez limitu Przez Maroko z fotografem Polska jest najfajniejsza 7 nowych cudów Polski Rozstrzygnięcie naszego plebiscytu! Zwyciężył Pałac Potockich w Radzyniu Podlaskim Adventure Warto spróbować Antigravity fitness, czyli joga na opak Test Travelera Materace na zimowy biwak Adventure Psim zaprzęgiem przez polarną Szwecję Raport specjalny: Wyścig o pierwszeństwo, czyli Frederick Cook i Robert Peary na biegunie północnym Przerwa techniczna Świat na patelni Kręgliccy od kuchni Swoją drogą: Igor Zalewski o nieznanej historii Chin Akademia foto: ​najlepsze zdjęcia czytelników Kalendarz
Na zachodnim zboczu Elbrusu znaleziono ciała alpinistów. Wiele wskazuje, że to zaginieni dwa dni wcześniej Polacy.
Jak podaje agencja TASS, na zachodnim zboczu Elbrusu na wysokości około 5400 m n.p.m zostały znalezione ciała alpinistów. Według rosyjskich ratowników trzej alpiniści najprawdopodobniej zboczyli z wyznaczonego szlaku. Wiele wskazuje, że to polscy wspinacze, którzy w niedzielę odłączyli się od kilkuosobowej grupy podczas schodzenia ze szczytu. O zaginięciu od razu poinformowano rosyjskie służby. W poniedziałek wieczorem ratownicy natrafili na plecak z paszportem jednego z trzech polskich wspinaczy. Poszukiwania jednak przerwano ze względu na złe warunki pogodowe. Wznowiono je dziś rano. Elbrus znajduje się w Republice Kabardyno-Bałkarskiej na terenie Federacji Rosyjskiej w pobliżu granicy z Gruzją. Jest najwyższym szczytem Kaukazu, zaliczanym do Korony Ziemi, jako najwyższych szczyt Europy. Liczy 5642 m n.p.m.
Po jedenastogodzinnej akcji górskiej 21 sierpnia podopieczni Fundacji Pokonaj Raka w ramach projektu Szczyty Życia zdobyli kolejny szczyt należący do Korony Ziemi – Elbrus
Elbrus o wysokość 5642 m n p m leży na terenie Kabardo - Bałkarii w Rosji. Zbyszek Wiśniewski – uczestnik wyprawy i zdobywca szczytu - u którego zdiagnozowano nowotwór żołądka dziś cieszy się każdym dniem. Pokonał chorobę i realizuje swoje marzenia. Sukces terapii w chorobie nowotworowej to nie tylko właściwie zorganizowany systemu opieki zdrowotnej. To przede wszystkim – jak ocenia szefowa fundacji Kasia Gulczyńska - osobista chęć walki z rakiem samego pacjenta Podopieczni Fundacji udowadniają , że można wygrać, że warto zawalczyć o własne życie a rak to jedynie diagnoza nie wyrok. Wyprawę na Elbrus poprowadził Andrzej Sokołowski przewodnik zrzeszony w Polskim Stowarzyszeniu Przewodników Wysokogórskich o międzynarodowych uprawnieniach IVBV. Jak podkreśla Marcin Kacperek, szef PSPW/IVBV, prowadzenie takiej grupy to kwintesencja przewodnictwa - zawsze pomagamy spełniać marzenia. W przypadku takiej grupy to marzenie większe, to przełamywanie słabości i lęku trudniejsze, ale i satysfakcja na pewno większa i ważniejsza niż w przypadku zdrowych osób. W ramach projektu Szczyty Życia podopieczni chcą zdobyć pozostałe szczyty należące do Korony Ziemi : McKinley 6195, Carstensz Piramida 4884, Góra Kościuszko 2230, 2015: Masyw Vinsona 4897 i najwyższą górę świata Mount Everest 8850. Projekt Szczyty życia wspierają: Magellan SA, SENSILAB Polska, Towarzystwo Przyjażni polsko-słoweńskiej Triglav-Rysy, Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna, Urząd Miasta Gdyni, Krakowska Wyższa Szkoła Promocja Zdrowia, Port Północny, Zarząd Morskiego Portu Gdynia, Polskie Stowarzyszenie Przewodników Wysokogórskich, firma przewodnicka Freerajdy. Honorowy patronat nad projektem Szczyty życia objęła Minister Sportu i Turystyki Joanna Mucha.
Kolejne wyzwanie, kolejny szczyt - Elbrus Expedition 2013
Przed podopiecznymi Fundacji Pokonaj Raka kolejne wyzwanie i kolejny szczyt
Tym razem podopieczni Fundacji szykują się do sierpniowego wejścia na Elbrus (5642 m npm.)- najwyższego szczytu Europy. Kandydatami, którzy przygotowują się do zdobycia Szczytów Życia są Juliusz Pietrzak z Łodzi - neuroblastoma, Agata Spietelun z Gdańska - rak jelita grubego, Zbyszek Wiśniewski z Gdyni - nowotwór żołądka oraz Agnieszka Ostrowska z Olkusza, która wygrała walkę z czerniakiem. Przygotowania do zdobycia Szczytów Życia rozpoczęto od trekkingu wokół masywu Mt. Blanc, kolejny trening w ramach Elbrus Expedition 2013 to zdobycie najwyższego szczytu Słowenii - Triglav (2810), na który grupa wyrusza 2 sierpnia z Towarzystwem Przyjaźni Polsko- Słoweńskiej Triglav – Rysy. Elbrus Expedition 2013 to czwarta wyprawa Fundacji Pokonaj Raka realizowana w ramach projektu Szczyty Życia, którego celem jest zwrócenie uwagi na ogólnoświatowy problem walki z chorobą nowotworową. Chorzy na raka zdobyli już : Mt. Blanc (4810 m npm), Kilimandżaro (5895 m npm), Aconcagua (6960 m npm). Projekt Szczyty Życia wspierają: Magellan SA, SENSILAB Polska, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Słoweńskiej Triglav – Rysy, Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna, Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia, Urząd Miasta Gdyni, Port Północny oraz Polskie Stowarzyszenie Przewodników Wysokogórskich. Grupę na najwyższy szczyt Europy poprowadzi Andrzej Sokołowski przewodnik IVBV. Honorowy patronat nad projektem Szczyty Życia objęła Pani Joanna Mucha Minister Sportu i Turystyki.
Elbrus. Zjazd z najwyższego szczytu Kaukazu. I Europy
Bystra! – kierowca szarpie mnie za rękaw. Transport czeka. Zapatrzyłam się na majaczącą w dali białą górę. Niech inni się kłócą, dla mnie Elbrus to najwyższy szczyt Europy. I to z niego będę zjeżdżać na nartach.
Może nie z samego wierzchołka, ale kto wie? Zdobyto go już pieszo, z psem i na koniu. Ponad miesiąc trwało wciąganie na Elbrus samochodu terenowego. Udało się. Auto spadło w przepaść dopiero przy zjeździe. Będę ostrożniejsza. Na razie jestem w Mineralnych Wodach, 150 km od Elbrusu (i wciąż go widać!). Największy port lotniczy na rosyjskim Kaukazie przypomina raczej obskurny dworzec autobusowy. Przez chwilę się martwię, czy moje narty doleciały. Niepotrzebnie. Wypatruję je wśród powiązanych fantazyjnie tobołów i kartonowych pudeł, które wyjeżdżają na taśmach. Czy ktoś tu w ogóle lata z walizką? Pakuję się do błękitnej marszrutki. Cztery godziny i dotrę do doliny Prielbrusia. Kaukaski off-road Ruszamy, a już po paru chwilach auto hamuje. Kontrola. Potem następna. I kolejne. Chyba jeszcze nigdy nie widziałam naraz tylu mundurowych z bronią. Stoją na każdym skrzyżowaniu? Arsen, nasz kierowca, bez śladu zniecierpliwienia wysiada, zagaduje, czasem musi dać łapówkę, czasem udaje się uniknąć myta. – Bez nerw – mówi, odsłaniając w uśmiechu złote zęby. Nawet jeśli masz wszystkie papiery, paszport, wizę, specjalny voucher na pobyt, i tak od dobrego humoru pana władzy zależy – zapłacisz czy nie? Ile? A jak dobrze potrafisz się targować? Nawet w garści mistrza zwitek rubli szybko topnieje. Na Kaukazie podróżuje się z fantazją. Mało kto zapina pasy. Światła? Jak lubisz... Kierowcy jeżdżą po kozacku, ale też ich drogi to istny off-road. Na poboczach stare auta, części jakichś nierozpoznanych przeze mnie maszyn, tony złomu. Kiedy nie przykrywa tego śnieg, widok jest kosmiczny. Zaczyna zachodzić słońce. Mijamy drogowskaz na Grozny. Przejeżdżamy powoli przez sporą turystyczną miejscowość Elbrus. – Tu w sklepie sportowym jest kantor. Obok niezły serwis narciarski, nie zedrą ci krawędzi do cna – kierowca jest nieoceniony. Pokazuje, gdzie latem działa najbezpieczniejszy kemping, u kogo zjeść, gdzie jest tanie piwo. Piętnaście kilometrów dalej Tierskol, parę domków, jeszcze 2 km i nareszcie odczytuję na tabliczce: „Azau”. Mój hotel Wierszina graniczy z dolną stacją kolei linowej na Elbrus. Po dniu w podróży marzy mi się wieczorny spacer. Mroźno, niebo bez chmur, wyraźnie widzę szczyty w śniegu. Elbrus ze swoimi dwoma wulkanicznymi wierzchołkami – wyższym zachodnim (5642 m n.p.m.) i niewiele niższym wschodnim (5633 m n.p.m.) wznosi się wysoko ponad inne. Przewyższa o 2 km Azał (3100 m n.p.m.) Hotu-Taj (3400 m n.p.m.) i Trojnoj (3250 m n.p.m.) z pobliskiej doliny Ullu-Kam. Mijam parterowe domki, przede mną ściana lasu. I nagle staję jak wryta. Na poboczu leży koń. Sztywne kopyta sterczą w górę, bok ma rozkrojony, ktoś wyciął wielkie płaty mięsa. Zawracam prawie biegiem. Dociera do mnie, że jestem na końcu świata. Z pewnością tego, który znam. Kolacji dziś nie będzie. Ale śniadanie następnego dnia jest równie eks-tremalną przygodą. Na stole ląduje gotowana baranina i kielich gęstego jak śmietana jogurtu. Przełamuję wewnętrzny protest. Tutejsza kuchnia mnie jeszcze zachwyci. Chiczyny, czyli naleśniki z kozim serem, mięsem, cebulką. Solona, suszona surowa ryba, która po dniu na powietrzu, jako przegryzka do piwa, smakuje nieziemsko. I baranie szaszłyki. Tuż obok stacji kolejki, na małym ryneczku, knajpka koło knajpki. Każdy metr odgarniętego śniegu zajmują stragany. Na nich, wśród futrzanych czap i wełnianych swetrów, przetwory. Babuszka, podając mi słój z przypominającymi pomidory warzywami, mówi: „umarlaki”. Do końca nie wiem, co kupiłam, ale jest pyszne. Jak chleb lawasz – płaski, wypiekany w ceglanych piecach – którym opycham się bez wyrzutów sumienia. Spalę wszystko na nartach. Raj jest biały W folderach czytam: Do końca lat 80. ubiegłego wieku narciarstwo na Elbrusie było zarezerwowane dla radzieckich sportowców i astronautów. Pieśń przeszłości. Dziś do stacji położonej w dolinie rzeki Baksan zjeżdżają tłumnie nie tylko Rosjanie, ale także spragnieni egzotycznych przygód cudzoziemcy. I to przez okrągły rok, bo kurort działa też w lecie. Dolna stacja dwuczęściowej kolei linowej znajduje się na wysokości 2200 m n.p.m. Śnieg przykrył prawie cały okoliczny śmietnik. Prawie. Zardzewiałe stalowe słupy, poskręcane liny, pordzewiałe fragmenty silników... Może jutro popada? Bez żalu pożegnam tę dziwną scenografię. Z nowoczesnego wagonika patrzę na tłum w dole trasy. Tu, przy orczyku, rozlokowały się szkółki narciarskie. Chętnych jest mnóstwo. Przede mną ok. 650 m różnicy wzniesień, 2,5 km podjazdu. Przesiadam się na stacji Stary Krugozor – 2920 m n.p.m. Jeszcze 500 m w górę i widzę napis „Mir”. Niewielu chętnych wsiada na krzesełka kursujące do kolejnej stacji – Garabaszi, na 3800 m n.p.m. Ale ja chcę jeszcze wyżej. Patrzę na szczyty Elbrusu. I na grupki alpinistów podchodzące do pobliskiego schroniska górskiego. Jedyna w swoim rodzaju turbaza proponuje noclegi w… beczkach. Podobno to stare zbiorniki po paliwie. Kilkanaście walców – białych, niebieskich, czerwonych. Wewnątrz identycznie: mały korytarzyk i pomieszczenie z czterema łóżkami. Nocleg kosztuje 300 rubli. Oryginalnie, ale w beczce spać nie będę. Za to spróbuję podjechać jak najwyżej ratrakiem. Koszt to 10–15 dol., zależy ilu chętnych zbierze się do przejażdżki w drewnianym kojcu. Przewiana docieram na wysokość prawie 5000 m, do tak zwanych Skał Pastuchowa. (Latem ratrak wyrzuca narciarzy na wysokości 5100 m n.p.m., zimą nieco niżej, na 4700 m n.p.m.). Zeskakuję, robię trzy kroki, i ledwo dyszę. Kłania się brak aklimatyzacji. Nigdy nie byłam wyżej. Chodzenie po górach to nie moja specjalność, może kiedyś? Nie przeczę, że dwa sięgające nieba wierzchołki Elbrusu przyciągają jak magnes. Ale teraz czuję buzującą adrenalinę, bo czeka mnie kilkukilometrowy zjazd po zupełnie nietkniętym, dziewiczym śniegu. Na szalony off-piste aż do Terskola umówiłam się z tutejszą przewodniczką górską. Amina tłumaczy, że jej muzułmańskie imię znaczy: „godna zaufania”. Dokładnie tego mi trzeba, bo pod zmarzniętym śniegiem i pod kruchym lodem kryją się szczeliny i przepaście. Ale to wcale nie przez nie ten freeride mógł skończyć się dla mnie fatalnie. Pierwsze skręty robię na twardym firnowym lodowcu, potem wjeżdżamy w głęboki puch. Pędzimy w dół. Przed wypłaszczeniem składam się do zjazdu, nabieram zawrotnej prędkości i nagle... moje narty hamują prawie w miejscu. Jak zabetonowane w mokrym już na tej wysokości śniegu. Siłą bezwładu lecę w przód, ale dopięte na ekstremalną jazdę wiązania trzymają mocno. Za chwilę dotknę czołem ziemi, czuję, jak każdy mój mięsień naciąga się jak struna. Trzask, blokada jednak puszcza. Odbijam się jak sprężyna, piętami uderzam chyba w tył głowy, robię pełnego fikołka i oniemiała ląduję na równych nogach! Sztuka nie do powtórzenia. Stoję tak chwilę, a potem zaczynam się śmiać jak szalona. Nogi całe, głowa – w kasku, cała. Gdyby ktoś to nakręcił, zostałabym chyba królową internetu? Ale powtórki nie będzie. Chcę wystukać wiadomość do domu. Komórka nie łapie tu zasięgu. Jak na prawie całym Kaukazie. Amina dodaje, że służby górskie nie nasłuchują też raczej sygnałów z klasycznych radiotelefonów, tu jest się zdanym na siebie. Warto o tym pamiętać. Luzuję wiązania, a niech tam, najwyżej zgubię nartę w śniegu. Po tej przygodzie nie mam wątpliwości, że nie chcę ryzykować zdrowia. Jeśli komuś off-piste niemiły, ma do wyboru 35 km oznakowanych tras. Ja też mam na dzisiaj dość wrażeń. Lot z łopatą Ale jutro… Amina ma przyjaciół w Russian Heliboarding Club, sama jest przewodnikiem i ratownikiem górskim. Ocenia, że się nadaję. – Polecimy na tamtą przełęcz – wyciąga rękę wysoko nad głowę. Umawiamy się przy hotelu Czegiet, na dolnej stacji wyciągów. Dostaję specjalny plecak z ABS, skrót od Avalanche Airbag System. W bocznych komorach ma dwie poduszki, które w razie potrzeby mogę napełnić sprężonym powietrzem; wystarczy wyciągnąć zawleczkę. Dzięki temu nie dam się zasypać w lawinie. Na szczęście w tych rejonach to rzadkość. A jednak z plecakiem i łopatą w środku czuję się pewniej. Lot kosztuje 60 dol. Widoki niezwykłe, wkoło same ośnieżone szczyty. Helikopter zabiera do 12 osób, jest komplet. Szepczę do siebie: „Przygoda”, gdy nasza grupka sprawnie wyskakuje na przełęczy na dobrych 3,5 tysiącach metrów. Padam miękko w głęboki śnieg i nie ruszam się, aż helikopter odleci. A potem długi bajeczny zjazd. I już wiem, że wyciągnę z kieszeni ostatniego dolara, byleby móc to powtórzyć. Zakochałam się w tej górze. Ale Elbrus potrafi być też zabójczo groźny. Górski reżim Mroźny 18 lutego 2011 r. Samochód osobowy z piskiem opon zajeżdża drogę busowi wiozącemu, jak mnie wcześniej, turystów z Mineralnych Wód do Prielbrusia. Zamaskowani mężczyźni strzelają z broni automatycznej w szyby. Trzy osoby giną na miejscu, dwie są ciężko ranne. Nocą na wysokości ok. 3470 m n.p.m. w powietrze wylatuje jeden ze słupów kolejki na Elbrus. Na ziemię spada 30 z 45 nowych wagoników. Na szczęście bez ludzi. Dwa dni później władze wprowadzają tak zwany „reżim operacji antyterrorystycznej”. Wszędzie milicja, służby specjalne. I jeden rozkaz dla turystów: „W dół! Opuścić góry!”. Cały rejon zamknięto na długie osiem miesięcy. Lokalne narody nie raz próbowały zdobyć niepodległość, a Rosjanie zawsze dławili te próby. W sąsiedniej Czeczenii cały czas tli się wojna, w Kabardo-Bałkarii aktywnie działa muzułmańska partyzantka. Ostatnie ataki pokazują, że sytuacja jest niestabilna. Ale od pierwszych dni listopada Kaukaz znów oficjalnie zaprasza turystów. Przyjadą? Ja na pewno. Miejscowi nazywają swój najwyższy szczyt Ash-Gamakho, co znaczy „góra przynoszącą szczęście”. Ma taki potencjał, sprawdziłam. To przecież skarb narodowy. Nadzieje są wielkie. Władze planują zbudowanie ośrodka narciarskiego światowej klasy. Elbrus-Bezengi będzie miał 28 wyciągów, 165 km tras narciarskich, z czego 66 sztucznie zaśnieżanych. Źródła wód mineralnych, jakie biją u stóp uznanego za wygasły wulkanu, zmienią się w eleganckie termy. Stacja ma być najwyżej położoną (bo rozpiętą między 1944. a 4164. metrem n.p.m. ) w Europie i w Azji. Huczne otwarcie w 2015 r., ale koniec prac przewiduje się dopiero na 2019. Cierpliwości. Jest na co ostrzyć krawędzie.
Niezmącona przestrzeń po horyzont i wolność – taka jest Mongolia w moich wspomnieniach. Co jeszcze pamiętam? Serdecznych ludzi, którzy w ramach ugoszczenia mnie zabijają barana, a potem częstują jego świeżym okiem i ledwo ugotowanym tłustym zadkiem zwierzęcia. Zapach kwaśnego mleka zmieszany z ludzkim potem (bo wody do mycia mało) przyprawiony dymem z ogniska, które pozwala przetrwać zimne noce. I smak słonej herbaty z łojem... Tradycja coraz częściej miesza się tu z nowoczesnością i na wojłokowych jurtach dostrzegam anteny satelitarne, dzieci z koni przesiadają się na motorynki. I nie chcą już mieszkać w stepie, bo do szkoły daleko, a w przyszłości i tak roboty na wsi dla nich nie będzie. Jednak przeprowadzka żyjącego w zgodzie z naturą człowieka do bloku z wielkiej płyty łatwa nie jest, więc coraz więcej w Ułan Bator zagubionych ludzi bez pomysłu na życie, którzy topią w alkoholu tęsknotę za wolnością. W przedziwny jednak sposób ciągle starają się ocalić swoją kulturę. Wchodząc do M2, trzeba bardzo uważać, żeby nie nastąpić na próg, bo to obraza dla gospodarza. Zupełnie jak wieki temu, kiedy za takie przewinienie Czyngis-chan karał ścięciem głowy... Stolica Mongolii to przedziwne miejsce, ale z pewnością warte bliższego poznania. Tuż obok nowych wieżowców na publicznych trawnikach można dostrzec białe jurty i smugę dymu w porze posiłku. O tym wszystkim przeczytacie na str. 100, w artykule Jurtowisko Ułan Bator. Polecam.
SPIS TREŚCI: Wywiad z lekarzem i himalaistą Robertem Szymczakiem m.in. o etycznych wyzwaniach wspinaczy, o cierpieniach organizmu w wysokich górach i powodach, dla których nie dotyczy to Szerpów. Yosemite. Zawisnąć na pionowej skale na czubkach palców setki metrów nad ziemią? W Yosemite to codzienność. Do mekki wspinaczy pielgrzymują bowiem ci, którzy ograniczeń ciała i psychiki nie przyjmują do wiadomości. Mózg nastolatka. Młody człowiek testuje świat – nadmiernie ryzykuje, szuka silnych wrażeń i nowości, robi rzeczy głupie, szalone. Ale nie znaczy to, że nie myśli. W ten sposób ewolucja przygotowuje go do walki o życiowy sukces. Przed lodowcem. Ziemia bez lodu – tropiki wokół biegunów, piekło na równiku, poziom morza 70 m wyżej niż dziś. Nasza planeta już to widziała. Czy zatem zaglądając w przeszłość, możemy zobaczyć naszą przyszłość? Ułan Bator. Metropolia, której mieszkańcy jeszcze przed chwilą byli stepowymi koczownikami, musi być jedyna w swoim rodzaju. I faktycznie – znane z innych stolic reguły zurbanizowanego życia tutaj nie obowiązują. Żurawie. Choć krzykliwe z nazwy – znaleźć je trudno. I nic dziwnego, skoro zostało ich kilkaset. Migrować musi je uczyć człowiek – w ultralekkim samolociku. Tylko dla prenumeratorów: Hebrydy. Wystawione na wściekłe ataki północnego Atlantyku postrzępione szkockie wyspy kolonizowali tylko najtwardsi, ale i oni w końcu dali za wygraną, wiele z nich zostawiając morskim ptakom. Bezludne, wietrzne, surowe – od wieków zachwycają romantycznym pięknem.
Wyprawa Richter Expedition - Aconcagua 2011 wyruszyła z Krakowa 17 stycznia 2011 r. Niepełnosprawni uczestnicy: Łukasz Żelechowski i Piotr Pogon zamierzają zdobyć górę Aconcagua - najwyższy, liczący 6962 m n.p.m. szczyt Andów i Ameryki Południowej, należący do „Korony Ziemi”.
W Richter Expedition - Aconcagua 2011 uczestniczą: Łukasz Żelechowski – niewidomy dziennikarz, alpinista, zdobywca Dachu Afryki - Kilimandżaro. Pierwszy na świecie niewidomy, który zdobył najwyższy szczyt Kaukazu: Elbrus; Piotr Pogon - człowiek, który zmagał się z rakiem, przeszedł resekcję płuca i wciąż jest pod opieką onkologów; zdobywca Kilimandżaro, Elbrus, Mt. Kenya. Wyprawa, wymagająca wsparcia finansowego, przygotowań i ciężkiego treningu fizycznego nie byłaby możliwa gdyby nie sponsor: koncern Gedeon Richter. Zgodnie z ideą wyrażoną w słowach: Z pasją ku przyszłości, w trosce o zdrowie pokoleń, wspierając integracyjny projekt wysokogórski firma pragnie pomagać młodym, ambitnym ludziom w realizacji ich największego marzenia i przezwyciężania problemów wynikających z chorób, które ich dotknęły. Wystarczy, że ma się optymizm, chęć życia i pasje – mówią zgodnie Łukasz i Piotr. Chcemy pokazać tym, którzy tracą nadzieję na wyzdrowienie, normalne funkcjonowanie, życiowe spełnienie po ciężkich chorobach i życiowych wirażach, że człowiek niepełnosprawny może dokonać wielu wspaniałych rzeczy. To nie pierwsza ich wyprawa. Wysoko wśród chmur, na szczytach Kilimandżaro i Elbrus narodził się pomysł, by kontynuować zdobywanie Korony Ziemi, czyli wszystkich najwyższych gór poszczególnych kontynentów. W niezwykłej wyprawie niepełnosprawnym podróżnikom: Łukaszowi i Piotrowi towarzyszą Arkadiusz Mytko - podróżnik ekstremalny i Bogdan Bednarz - ratownik beskidzkiej grupy GOPR, specjalista technik linowych, opiekun górski osób niepełnosprawnych. Powrót z wyprawy do Krakowa ma nastąpić 5 lutego 2011.
W połowie września młodzi adepci himalaizmu i sportów wysokogórskich wezmą udział w zawodach biegowych The Elbrus Race.
Elbrus (5642 m n.p.m.) - przez alpinistów uważany za najwyższy szczyt Europy - będzie we wrześniu areną zmagań najlepszych himalaistów świata. Swoją ekipę wysyła też Polski Związek Alpinizmu. Na stokach tego wygasłego wulkanu odbędą się międzynarodowe zawody biegowe. Zadanie nie będzie łatwe. Linia startu położona jest bowiem na wysokości 2400 m., zaś meta na szczycie. Przewyższenie, które trzeba pokonać, wynosi więc 3242 m. Nie byłoby w tym - jak dla himalaistów - nic dziwnego, gdyby nie fakt, że rekord na tej trasie wynosi zaledwie 3 godziny i 55 minut !!!! Ustanowił go 4 lata temu Denis Urubko, dobrze znany Polakom Rosjanin z Kazachstanu, uczestnik naszej zimowej wyprawy Netia K-2 z 2003 roku. Urubko to obecnie jeden z najlepszych (jeżeli nie najlepszy) himalaistów świata - zdobywca wszystkich 14 ośmiotysięczników. Drugi na świecie nie Polak, który zdobył zimą w 2009 ośmiotysięcznik Makalu. Polacy chcą zmierzyć się z rekordem Denisa, skonfrontować się z pozostałymi himalaistami z Rosji, z Europy i ze świata. Chcą sprawdzić, czy na ten potężny masyw jakim jest Elbrus da się rzeczywiście wbiec w niespełna 4 godziny?? (przeciętny turysta wysokogórski potrzebuje na to co najmniej dwóch dni, zaś dobrej klasy alpinista około 12 godzin). Polska 12 osobowa ekipa jest bardzo młoda. Prowadzi ją Artur Hajzer - nestor himalaizmu, zdobywca 5 ośmiotysięczników. Hajzer jest autorem programu "Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015", który za cel obrał sobie wyszukanie i rozwój talentów mających dokonać pierwszych zimowych wejść na niezdobyte dotąd ośmiotysięczniki. Program uzyskał wsparcie Ministerstwa Sportu i Turystyki oraz Fundacji Kukuczki. Więcej na www.polskihimalaizmzimowy.pl, www.elbrusrace.com, www.russianclimb.com, (http://www.russianclimb.com/russian/elbrus_race_2010_artur.html). W skład polskiej ekipy wchodzą: Aleksandra Dzik - KS Kandahar, Paulina Dzięgielewska - KW Kraków, JustynaŻyszkowska - TKN Tatra Team, Krzysztof Gajdziński - KW Kraków, Tomasz Chwastek - KW Kraków, Jan Lenczowski - KW Warszawa, Wojciech Kozub - KW Kraków, Robert Szymczak - KW Trójmiasto, Piotr Karolczak - KW Poznań, Artur Hajzer - KW Katowice, Andrzej Bargiel - TKN Tatra Team, Kacper Tekieli - KW Zakopane.
Minęły dwa lata, odkąd stanęłam na Dachu Świata. Przez ten czas wiele się wydarzyło…
Miejsce akcji: Nepal, najwyższa góra świata Obsada: ja i Everest Zostałam redaktor naczelną National Geographic i Travelera, napisałam książkę Przesunąć horyzont i cykl artykułów „Z życia naczelnej”, zobaczyłam goryle w Wirundze (o czym marzyłam od dawna), omal nie przeprowadziłam się ze wsi do Warszawy, ostatnio – zostałam szczęśliwą mamą, zmieniłam samochód, skróciłam trochę włosy… Jestem spełniona, ale… Jeśli mam być szczera, to głowę stale mam zaprzątniętą myśleniem o Górach… O wyprawach moich i kolegów, którzy przysyłają mi „gorące pozdrowienia” z wyjazdów wspinaczkowych. Jakby chcieli mi zrobić na złość, wiedząc, że nie mogę się teraz ruszyć z domu. W zeszłym roku zdobyłam Mount McKinley i Elbrus (oba zaliczane do Korony Ziemi), ale jeszcze zanim wróciłam do domu, myślałam o kolejnych Górach. Po prostu nie mogę się doczekać spotkania z Nimi. Wiele osób zamęcza mnie pytaniem, dlaczego postanowiłam zdobyć Everest… Mogłabym odpowiedzieć, jak George Leigh Mallory zapytany o to w 1923 r. podczas jednej z niezliczonych prelekcji, podczas której zbierał fundusze na kolejną ekspedycję: „Ponieważ istnieje”… Należałoby się zastanowić, po co ludzie w ogóle się wspinają? Całkiem niedawno prowadziłam adventurowe życie, ciągle byłam w podróży, zmieniały się krajobrazy, a ja traktowałam je jak scenografię do kolejnych pasjonujących przygód (i nieźle się przy tym bawiłam). Tak było do dnia, gdy po raz pierwszy pojechałam wspinać się w Alpach. Szłam granią pod szczytem Mont Blanc i gdy dochodziliśmy do wierzchołka, wiatr rozwiał chmury nad Chamonix – dookoła odsłoniły się alpejskie szczyty… Stało się. Wiedziałam, że rajdy, nurkowanie czy sporty powietrzne pozostaną miłą odskocznią od tego, co miało stać się moją najważniejszą pasją. Człowiek ma chyba zakodowaną potrzebę zbliżania się do nieba. Wszystko, co boskie i wspaniałe, jest zawsze w górze – począwszy od Olimpu, a na Królestwie Niebieskim skończywszy. Pomijając jednak wątek religijny – co może skłaniać ludzi do wspinaczki? Niech pomyślę. Rozrywka!? Na początku człowiek ma w sobie dość godności, żeby w nocy wstać, wygrzebać się z ciepłego śpiwora, założyć goreteksowe spodnie, kurtkę, rękawiczki, wciągnąć zimne buty, budząc przy tym wszystkich współmieszkańców namiotu, wyczołgać się na dwudziestostopniowy mróz i wysikać się. Po kilku dniach, nie wychodząc ze śpiwora, nie zważając na to, że wszyscy słyszą, załatwia się do butelki. I jeszcze zostawia butelkę w śpiworze, bo daje dodatkowe ciepło... O nie, to zdecydowanie nie jest zabawne! Może więc zwykła przyjemność w obcowaniu z naturą? Piąta rano. Pobudka. Po omacku ubrałam się najszybciej jak mogłam, by poranny, przeszywający mróz nie dotarł do każdej komórki mojego ciała. Spakowałam plecak – znowu wydawał mi się zbyt ciężki, choć prawie nic do niego nie włożyłam! Zjadłam owsiankę i jajko na twardo, zrobiłam herbatę do termosu. Potem dopięłam raki, ostatnie spojrzenie w górę i ruszyłam. Na początku szło mi się doskonale (…). Po około godzinie zaczęłam marznąć. Na rozgrzewanie butów, zmienianie skarpetek, wkładanie rozgrzewaczy chemicznych i pospieszne ich wyciąganie, bo mnie uwierały, straciłam ponad godzinę. Wybiłam się z rytmu i już go nie odzyskałam. Najpierw tęskniłam za słońcem, które by mnie rozgrzało, potem je przeklinałam (…). Upał był nieprawdopodobny. Wydawało mi się, że słońce wypala mi dziurę w czubku głowy. Od śniegu odbijały się promienie i parzyły w oczy. Zatrzymywałam się co chwila, zdejmowałam warstwy ubrania i pakowałam pod czapkę śnieg, z nadzieją, że ostudzi mój parujący mózg. Nie. To też nie to… Może więc sława?! Ból głowy był tak silny, że aż bałam się otworzyć oczy. Już wiedziałam, że poranne światło przefiltrowane przez żółtą kopułę namiotu będzie nieprzyjemnym doznaniem. Dyszałam ciężko, myślałam tylko o tym, że chce mi się pić, że zaczyna mnie mdlić. Klasyczne objawy choroby wysokościowej (…). Po około półgodzinie wzeszło słońce i niemal równo z nim w namiocie zrobiło się duszno, a na głowę spadł mi prysznic z zamarzniętych oddechów, które osadzały się na ściankach przez całą noc. Niechętnie wyczołgałam się w chłodny poranek. Kaszka bananowa dla dzieci i pięć łyków herbaty – to wszystko, co było w stanie przyjąć moje udręczone ciało… Wierzcie mi, że znam kilka łatwiejszych (i bezpieczniejszych) sposobów zdobycia popularności! Szukam zatem dalej… Pozostaje jeszcze możliwość sprawdzenia się. Everest był ciężką próbą charakteru, bo dotknął najczulszej struny w mojej osobowości – cierpliwości. Zawsze chodziłam pod górkę, ale na skróty. Wybierałam zawsze drogę dużo trudniejszą, ale szybszą. Everest to było coś, od czego się z tym swoim pośpiechem po prostu odbiłam. Odbiłam się od ogromu masywu skalnego. Everest jest życiem zatrzymanym w kadrze. Wszystko wymaga gigantycznej cierpliwości. Topienie śniegu, gotowanie wody, jedzenie, wszystkie rzeczy, które robi się wokół siebie, permanentne zmęczenie, zimno, a przede wszystkim czekanie na okno pogodowe przez jedenaście dni… Dla mnie konieczność wykazania się ogromną cierpliwością i absolutnym podporządkowaniem kaprysom Góry była nie do zniesienia. Nauczona kształtowania rzeczywistości, nie mogłam pojąć, że nie jestem w stanie ukształtować ani terenu, ani pogody, ani mojej aklimatyzacji (…). Wspinaczka nie jest, nie może być przyjemna w tradycyjnym znaczeniu tego słowa. Radosny marsz, oddychanie pełną piersią, podziwianie widoków, rozkoszowanie się lekkim mrozem szczypiącym w policzki nie ma racji bytu w Górach Wysokich. Umysł otumaniony brakiem tlenu jest otępiały i nieczuły na bodźce, marsz ogranicza się do pokonywania kilku kroków i wykonywania histerycznych oddechów niczym ryba wyjęta z wody. Wstaje się o świcie, a właściwie – w nocy, marznie, nie można się wykąpać. Nie ma się ani chwili intymności, dzieląc maleńki namiot ze współtowarzyszami wyprawy. Kiedy jest się na szczycie, myśli się zwykle o tym, że najgorsze dopiero przed nami. Większość wspinaczy ginie właśnie podczas zejścia. Ale, kiedy już dotrę do Bazy, kiedy odwrócę się i spojrzę na tę gigantyczną Górę – będę mogła sobie powiedzieć: „Udało się!”, „Zrobiłam to!”. Pozostanie świadomość, że pokonałam wszystkie przeciwności losu, pokonałam siły natury, wreszcie pokonałam własne słabości! To jest właśnie najpiękniejszy moment wspinaczki wysokogórskiej! Cytaty pochodzą z książki „Przesunąć horyzont”.
Wiatr wieje bezlitośnie. Oddycha się ciężko. Przypinamy deski i osuwamy się z 5642 m n.p.m.
KAUKAZ - SNOWBOARD PONAD CHMURAMI Na początku muszę wspomnieć o naszym przyjacielu „Grubym” i jego przyjacielu Muhamedzie. Gruby wyposażył browar Muhameda w linię produkcyjną. Browar znajdował się w Nalczyku – stolicy Kabardo-Bałkarii, maleńkiej republiki rosyjskiej na Kaukazie. W geście rewanżu Muhamad zaprosił nas, przyjaciół Grubego, w góry. A my postanowiliśmy zjechać na desce snowboardowej z najwyższego szczytu Kaukazu, Elbrusa. 5642 m n.p.m. Kaukaz jest bowiem jednym z trzech miejsc na świecie – obok gór Alaski i Nowej Zelandii – o których marzą wielbiciele freeridingu. Ten sport, w największym skrócie, polega na zimowych zjazdach poza wyznaczonymi trasami. Jego amatorzy przedkładają smak adrenaliny nad wykwintną kuchnię alpejskich kurortów, a szerokim łukiem omijają nartostrady oraz tak zwaną infrastrukturę turystyczną. Freeriderzy muszą odznaczać się nie tylko żelazną kondycją, niezbędną do ekstremalnych zjazdów, ale i odpornością psychiczną. Przydaje się ona na wszystkich stokach świata, a już szczególnie w dawnym Kraju Rad. Przekonaliśmy się o tym wkrótce po przyjeździe, gdy opiekunowie urządzili nam całonocne przyjęcie. Obawialiśmy się, że po takim balu nie dotrzemy w góry. Ale że uparliśmy się, następnego dnia zaczęła się nasza przygoda. Dwoma land cruiserami, które pędzą z prędkością 160 km/godz, docieramy pod Czeget – jedną z większych gór w okolicach Elbrusa. Zatrzymujemy się w wielopiętrowym, betonowym hotelu o takiej samej nazwie jak pobliski szczyt. Na zboczach Czegetu przyzwyczajamy się do wysokości. Jeździmy w górę skrzypiącymi i zacinającymi się krzesełkami, które obsługują zaprawieni alkoholem twardziele. Po kilku dniach aklimatyzacji atakujemy stoki Elbrusa. Zbieramy się o świcie, a mimo to gdy docieramy do wyciągu, okazuje się, że tkwimy na końcu gigantycznej kolejki. Sprawę załatwia plik rubli od naszych „opiekunów”. Trochę nam głupio, ale tak to tutaj działa. Wagonik wygląda jak blaszana puszka, przy której wysłużona kolej na Kasprowy Wierch mogłaby uchodzić za prom kosmiczny. Delikatny rozkrok pozwala pewnie stać po obu stronach dziury w dnie wagonika. Można w ten sposób podglądać naturę lub zaplanować sobie trasę zjazdu... Wiatr hula przez zbite szyby, ale humory mamy przednie. Rozpytujemy, kogo się da, jak atakować szczyt Elbrusa. Udaje nam się ustalić, że ponoć na górnej stacji kolejki linowej jest ratrak. Jeśli tylko zarabotajet, może podwiezie nas wyżej. Na pewno jednak nie na sam szczyt. Przy idealnej pogodzie da się dojechać na 4000 m n.p.m. Dalej pozostaje już tylko wspinaczka, którą wszyscy nam odradzają. Stożek Elbrusa podobno jest bardzo oblodzony i straszy szczelinami. Wreszcie docieramy do długo oczekiwanej górnej stacji. Ratrak, owszem, jest. Ale w okowach lodu. A ratrakowy – w objęciach nałogu. No cóż. Póki ratrakowy nie oprzytomnieje, wyżej nie dojedziemy. Decydujemy się więc na zjazd na deskach. Patrzę w dół. Potężny obszar śnieżnej pustyni w niczym nie przypomina alpejskich stoków. Jeździłem w wielu zacnych miejscach, ale tylko na Alasce widziałem coś, co robi równie oszałamiające wrażenie! Ruszamy niemal jednocześnie, ale po chwili każdy z nas jest zupełnie sam. Cisnące się od dołu mleko zupełnie zaciera poczucie przestrzeni. Wszystko jest białe i płaskie, więc momentami spadam z kilkumetrowych progów. Nie ma chyba nic gorszego niż chwile w powietrzu, gdy nie wie się, gdzie się leci.… Ponowne zetknięcie ze śniegiem dodaje jednak mocy i uzależnia. To chyba właśnie to uczucie, wymagające kompletnego oddzielenia umysłu od ciała i pokonania tkwiącego w nas strachu, dodaje skrzydeł i wyzwala potrzebę ciągłego podnoszenia poprzeczki. Właśnie ono stanowi wspólny mianownik coraz popularniejszych dziś sportów powszechnie zwanych ekstremalnymi. Kolejnego dnia znów wjeżdżamy kolejką na górę. Tym razem ratrakowy nieco trzeźwieje. Dostrzegamy szansę zdobycia upragnionej góry! Skaczemy po lodzie, by oswobodzić ratrak. Udaje się. Siadamy na pace, a ratrak wolno sunie w stronę szczytu. Nachylenie stoku jest tak duże, że kurczowo łapiemy się pojazdu, bojąc się, by nas nie pogubił. Jesteśmy ponad chmurami. Wyjemy z radości, choć wiatr próbuje zamknąć nam usta. Ratrak porzuca nas jakieś 1500 m poniżej szczytu, a w zasadzie szczytów, bo Elbrus ma dwa bliźniacze wierzchołki, których wysokość różni się o jakieś 20 m. Mozolnie wleczemy się pod górę. Buty snowboardowe bez raków i deski na plecach bynajmniej nie ułatwiają nam zadania. Na szczęście mamy czekany, które kilkakrotnie ratują nas podczas poślizgu. Chyba nie po to się tu gramolimy, żeby zjechać z Elbrusa na brzuchu i twarzą do stoku… Ostatnie 1000 m to już tylko lód. Na szczycie nie bawimy długo. Wiatr wieje bezlitośnie. Oddycha się naprawdę ciężko. Zapinamy deski i osuwamy się na krawędziach. Jedyny dźwięk, jaki przebija przez lodowy wiatr, to ich przeraźliwy zgrzyt. Z niecierpliwością czekamy, aż znajdziemy się na polach śnieżnych poniżej. Piękne widoki rekompensują nam niewygody zjazdu. W pewnym miejscu wygładzona wiatrem lodowa czapa znika. Momentalnie puszczamy się slalomem w głębokim świeżym puchu, a co kilkaset metrów stajemy, aby uzgodnić dalszy kierunek jazdy. Spełnia się właśnie nasze marzenie o zrobieniu pierwszego śladu w wielkiej płaszczyźnie niezmąconej śnieżnej bieli. Na zboczach Elbrusa czeka na nas mnóstwo kamiennych niespodzianek, które kiedyś wypluł z siebie ten wulkan. I mimo, że jazda na desce wyzwala nieokiełznane uczucie wolności, nie dajemy się zwariować. Jesteśmy przecież w górach wysokich. W żlebach czyhają lawiny. Pozornie bezpieczne pola śnieżne kryją pod powierzchnią labirynty szczelin. Wystarczy chwila nieuwagi i... Jak na tę wysokość żar leje się z nieba. Znajdujemy się w pobliżu śladu, który zrobiliśmy godzinę temu. Gwałtownie hamuję nad czterometrowym uskokiem, którego jeszcze niedawno tu nie było. Pamiętam to dobrze. Cięcie jest równe jak od olbrzymiego noża. W dole porozrzucane bloki śnieżne. Pierwszy raz widzę tak gigantyczne lawinisko. Lepiej nie poddawać się wyobraźni. Do dolnej stacji docieramy już po zmroku.¸by nam urywa. Daje o sobie znać cały dzień spędzony powyżej 3500 m n.p.m. Obskurny hotel Czeget, w którym wcześniej przebywaliśmy tylko w razie konieczności, jest teraz naszym największym pragnieniem. Zjeżdżając do niego, nie mamy jeszcze pojęcia, że był to nasz ostatni dzień w tych górach. Tego samego wieczora, nie mając zbyt wiele do gadania, za sprawą ludzi Muhameda lądujemy w nalczyckim Grand Hotelu na pożegnalnej kolacji wystawionej przez syna prezydenta republiki. Biesiada trwa do samego rana. No cóż, chyba możni tego miasta chcieli nam udowodnić, że w przeciwieństwie do gór, tu, u ich podnóża, możemy czuć się bezpiecznie. Na Władcę Wichrów Elbrus (Oszhomaho, Mingi-tau), zwany też Górą Szczęścia lub Władcą Wichrów – to masyw wulkaniczny w Federacji Rosyjskiej zaliczany do kolekcji Korony Ziemi. Mimo że wspinający się oceniają Elbrus jako górę łatwą do zdobycia, nie należy przeceniać swoich możliwości. Sama wysokość robi swoje! Jeśli nie wspinałeś się tak wysoko – konieczne będzie towarzystwo osób z wysokogórskim doświadczeniem. Będą potrzebne raki, uprząż, czekan i lina (kłopot mogą sprawić szczeliny w lodowcu). Wystarczą dwa dni aklimatyzacji na wysokości ok. 3000 m, atak szczytowy i zejście do doliny zajmie ok. 5 dni. Pociągiem do Moskwy (od 350 zł w dwie strony) lub samolotem (1200 zł w dwie strony), przelot na trasie Moskwa – Mineralne Wody (800 zł w dwie strony). Stamtąd transportem lokalnym (wynajęcie busa od 200 zł) ok. 200 km do miasta Tyrnyauz i dalej do osady (bazy) Tereskol. W GÓRACH - Kolejką linową dojeżdża się do wysokości 3700 m, dalej pieszo, ewentualnie kawałek na stopa ratrakiem (kosztuje sporo, ale warto się targować) pod schronisko Prijut 11 (4076 m, tam nocleg). - Atak na szczyt najlepiej zacząć późną nocą lub wczesnym rankiem. DOKUMENTY Ważny paszport, wiza rosyjska (od 120 zł), przepustki wojskowe i administracyjne – w Nalczyku, stolicy Kabardo-Bałkarii (od 100 zł, trzeba się targować!) NA NARTACH - heli-skiing – od 1200 zł dziennie (helikopter MI-8 zabiera do 12 osób), 4-dniowy program od 3200 zł. www.russia-outdoor.com Wyjazd zorganizowany zajmuje ok. 14 dni, od 2880 zł (w cenie: przeloty, wszelki transport na miejscu, noclegi, ubezpieczenie, wyżywienie, opłaty za pozwolenia) www.wzprawz.net , www.pamir.pl Najlepszy czas na zdobycie: lipiec. Najlepszy czas na narty: od szczytu do wys. 3900 m n.p.m. na ski-tourach – cały rok, w niższych partiach (do 3500 m) – grudzień-maj.
Przez wiele lat uważano, że najwyższym szczytem Europy jest Mont Blanc. „Biała Góra” wysokości 4 807 m n.p.m. leży w Alpach i jest łatwo dostępna, bo większość atakujących ją wspinaczy rusza z turystycznej miejscowości Chamonix, a do wysokości 3 842 m n.p.m. jeździ kolejka górska.
eMiejsce akcji: Rosja, Elbrus Bohaterowie: Ja, Darek i Artur Jednak pewnego dnia włoski wspinacz Reinhold Messner chciał jako pierwszy na świecie zostać zdobywcą Korony Ziemi (czyli stanąć na wierzchołkach najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach). Problem polegał jednak na tym, że już ktoś przed nim wpadł na ten pomysł… Hmm, co tu zrobić? Zamienić góry w zestawie tych zaliczanych do Korony Ziemi i zrealizować ten projekt raz jeszcze. Ogłosił więc światu, że nie Góra Kościuszki, a Puncak Jaya jest najwyższym szczytem Australii i Oceanii, zaś Mont Blanc nie jest najwyższą górą Europy, bo jest nią… Elbrus! Ale czy faktycznie Elbrus leży w Europie?! Wielkie było zdziwienie, bo geografowie twierdzą, że nie. Ale skoro Wielki Reinhold tak powiedział… I tak zaczęła się kariera tej niezbyt urodziwej góry leżącej w Kaukazie. Piotr Pustelnik powiedział kiedyś: „Jeśli ktoś uważa, że Elbrus leży w Europie, powinien zobaczyć, jak wyglądają toalety w Mineralnych Wodach” (nazwa miejscowości, w której ląduje się przed wyprawą). Już wkrótce miałam się przekonać, że miał rację… Nie lubię biegaczy Może byłoby tu całkiem ładnie, gdyby nie ten... „syf” dookoła. Zewsząd wystają fragmenty jakiś stalowych konstrukcji niczym zasieki na polu bitwy, druty, kawałki roztrzaskanych ratraków, zardzewiałe koła od rowerów (co, do cholery na tej wysokości robią części rowerowe?!) – po prostu wszystko… W tym kosmicznym krajobrazie wulkanicznych skał robi to przerażające wrażenie! A w środku tego „pieprznika” (nazywając rzeczy po imieniu) leżą gigantyczne beczki po paliwie rakietowym wymalowane na ostre kolory. Mają wycięte okienka i namalowane numery na drzwiach. Okazuje się, że jest to... schronisko. Wot tjochnika! Tak powitała mnie ta zwalista góra, kiedy dostaliśmy się na wysokość 4 347 m n.p.m. i rozpoczęliśmy ostateczny etap aklimatyzacji przed atakiem szczytowym (wcześniej dla wprawy wchodziliśmy na okoliczne „pagórki” – każdy z nich miał, bagatela, ok. 4–5 tys. m n.p.m.). Na jednym z odcinków wspinaczki aklimatyzacyjnej (kiedy dyszałam jak lokomotywa, byłam zlana potem i ledwo człapałam do góry noga za nogą), usłyszałam za plecami miarowe pokrzykiwania odin, dwa, tri, czetyrie. Chwilę później minęła mnie grupa osób sunąca z prędkością pociągu w kierunku szczytu! Czy jest ze mną aż tak źle? – pomyślałam, zbita z tropu. Okazało się, że to reprezentacja Rosji w lekkoatletyce... Aklimatyzacja Dni mijały leniwie, a my czuliśmy się coraz lepiej, tyle że „ze sprężem w górach jest tak, że albo jest, albo go nie ma”. U mnie nie było go wcale. Podczas ostatniego z planowanych wyjść aklimatyzacyjnych, przy tzw. Skałach Pastuchowa, zaczęłam zawracać i dokładnie w tym samym momencie popsuła się pogoda – niebo zaszło chmurami, temperatura gwałtownie spadła, zaczął padać śnieg. Dopiero wówczas poczułam, że jestem zbyt cienko ubrana, więc przyśpieszyłam kroku… Zrozumiałam też, że Elbrus potrafi pokazać „pazur” – zresztą jak każda góra... Minęliśmy doszczętnie spalone przed laty schronisko Priut (gdyby znajdowało się na Zachodzie, to już dawno byłoby odbudowane i serwowano by w nim napoje i posiłki amerykańskim wspinaczom za dewizy…) i wyszliśmy na wielkie śnieżne plateau. Wtedy już zaczynało grzmieć i solidnie błyskać. Licząc tempo wędrówki burzy i moje uznałam, że i tak będę pierwsza, a poza widokiem fajerwerków na horyzoncie nic mi nie grozi. Nagle poczułam coś dziwnego – jakby przeszło przeze mnie wyładowanie elektryczne… W ułamku sekundy zobaczyłam iskry „przebiegające” po kapturze kurtki, który miałam mocno naciągnięty na głowę. Przedziwne uczucie! Brr… Niemal w tym samym momencie włosy stanęły mi dęba. Dosłownie! Zaczęłam więc w panice ściągać z siebie ubranie, plecak... Ale najbardziej przerażały mnie te włosy, sterczące na wszystkie strony, które iskrzyły, a wszystko dookoła zapachniało... właśnie, czym? Jeden z moich towarzyszy wspinaczki domyślił się, że wpadłam w chmurę wyładowania atmosferycznego i zaczął wydawać mi polecenia: „Wyrzuć telefon! Wyrzuć plecak!”. Ja jednak byłam jak zahipnotyzowana – przeczesywałam palcami sterczące włosy, iskry przelatywały mi po dłoniach i ten zapach – niczym spalone urządzenie elektryczne! Tyle że tym razem to ja byłam tym urządzeniem! Musiałam w sumie wyglądać dość śmiesznie, miotając się tak na śniegu pomiędzy piorunami (bo ta burza jednak była szybsza niż z początku sądziłam…). W dodatku krzyczałam coś bez sensu w stylu: „K…, zabierzcie to ode mnie! Ja tego nie chcę!”. Tego, czyli tak naprawdę czego? – w zasadzie nie wiedziałam. Przypomniały mi się wszystkie przerażające historie o ludziach trafionych przez piorun i obraz spalonego przezeń drzewa, które kiedyś widziałam w lesie. I wiecie co – nie wyglądało ono dobrze. W każdym razie ja nie miałam zamiaru tak wyglądać! Tyle że nie było się gdzie schować! Nie tylko ja myślałam o tym, że nie chcę stać się celem dla kaukaskiego pioruna… Mój przyjaciel zaczął po prostu uciekać jak najdalej ode mnie. Co więcej – wymyślił sobie, że jeśli następuje wyładowanie atmosferyczne, to piorun uderzy w najwyższy punkt na plateau i najlepiej, żebym tym punktem była ja, a nie on. Rzucił więc na śnieg wszystkie rzeczy, które jego zdaniem mogły ściągać pioruny i (nie do wiary!)… zaczął kucać. A potem kłaść się na śniegu… W pewnym momencie sytuacja zrobiła się tak abstrakcyjna, że nawet zaczęła mnie bawić i tylko powracająca myśl o tym, że mogę bez sensu zginąć porażona piorunem, wytrącała mnie z równowagi… Tymczasem smażyłam się żywcem – nadal przechodziły po mnie iskry (czemu sprzyjała panująca dookoła wilgoć) i otaczał mnie swąd spalenizny. W końcu Artur krzyknął, żebym zdjęła i wyrzuciła raki, które mogły ściągnąć pioruny. Po chwili namysłu uznałam, że jeśli mam wybrać złamanie nogi na śliskiej nawierzchni (a taki los spotkał Wandę Rutkiewicz na tej górze w roku 1981) czy trafienie przez piorun, to wolę drugą opcję… W końcu, po długiej walce z niewidoczną materią, dotarłam do beczek, gdzie znalazłam schronienie przed wyładowaniami elektrycznymi. I zaczęłam się głośno śmiać... Atak szczytowy Dzień później o 5.45 zaczął się wschód słońca. Najpierw pojawiła się na horyzoncie czerwona łuna, która błyskawicznie zaczęła się rozlewać w górę nieba. Wyglądało to niesamowicie – po prawej stronie podziwiałam wschód słońca, po lewej – w najlepsze świecił idealny, okrągły księżyc! W takim anturażu idzie się znacznie łatwiej. Do tego kiedy zaczynam czuć, że Góra jest w moim zasięgu, kiedy widzę szczyt, po prostu dostaję przysłowiowych skrzydeł. I dostałam. 29 sierpnia 2007 r. o 9.20 stanęliśmy we trójkę na szczycie Elbrusa (5 642 m n.p.m.). To była (hmm)... bułka z masłem!