Wyspy Diomedesa. Na granicy dwóch światów i dwóch dni tygodnia
Wyspy Diomedesa to jedno z niewielu miejsc na Ziemi, gdzie w jednej chwili można spojrzeć na przeszłość i przyszłość. Oddalone od siebie o zaledwie 3,8 kilometra dwie niewielkie wyspy dzieli przynależność państwowa, mieszkańcy i międzynarodowa linia zmiany daty.
Spis treści: Krótka historia Wysp Diomedesa Co warto wiedzieć o Wyspach Diomedesa Jak wygląda życie codzienne na Małej Diomedzie Klimatyczne wyzwania dla Małej Diomedy Czy można odwiedzić Wyspy Diomedesa? Wyspy Diomedesa leżą na Morzu Beringa, dokładnie między Alaską a należącym do Półwyspem Czukockim. Większa w wysp – Duża Diomeda (Wyspa Ratmanowa), należy do Rosji, a mniejsza – Mała Diomeda (Little Diomede Island) stanowi terytorium Stanów Zjednoczonych. Obie Wyspy Diomedesa są oddzielone cieśniną, a jednocześnie międzynarodową linią zmiany daty. Ta granica czasowa sprawia, że gdy na Małej Diomedzie jest poniedziałek, na Dużej jest już wtorek. To z tego powodu wyspy są nieformalnie nazywane odpowiednio: „Wyspą Jutra” i „Wyspą Wczoraj”. Krótka historia Wysp Diomedesa Wyspy Diomedesa zawdzięczają swoją nazwę Vitusowi Beringowi, duńskiemu żeglarzowi w służbie rosyjskiej. Ten badacz dalekich północnych mórz dotarł tu w 1728 roku, dokładnie 16 sierpnia – w dzień świętego Diomedesa, męczennika chrześcijańskiego. W 1867 roku wyspy stały się częścią granicy między Rosją a USA, kiedy to Stany Zjednoczone zakupiły Alaskę. Granica nie miała większego znaczenia aż do czasów zimnej wojny. Wtedy Wyspy Diomedesa zyskały miano „Lodowego Muru” – symbolicznej bariery między Związkiem Radzieckim a USA. Wojskowi obserwatorzy z obu krajów regularnie patrolowali ten obszar, a życie mieszkańców Małej Diomedy zostało znacznie ograniczone przez wprowadzone wówczas regulacje, które dotyczyły ruchu granicznego. Dziś pomimo niewielkiej odległości (cieśnina między wyspami wynosi zaledwie 3,8 km) wyspy wciąż dzieli przepaść kulturowa, polityczna i technologiczna. Na Dużej Diomedzie nie mieszka nikt poza personelem rosyjskiej bazy wojskowej. Mała Diomeda jest z kolei zamieszkiwana przez Inuitów z grupy Iñupiat, którzy prowadzą tam życie zbliżone do tradycyjnego. W wiosce Iŋaliq (znanej także po prostu jako Diomede) mieszka około 80 osób, którzy radzą sobie w ekstremalnych warunkach przy minimalnym dostępie do zdobyczy cywilizacji. Co warto wiedzieć o Wyspach Diomedesa Z powodu znacznej odległości od dużych ośrodków miejskich, a także ekstremalnie trudnych warunków klimatycznych, Wyspy Diomedesa budzą duże zainteresowanie. Oto kilka ciekawostek, które warto znać na temat tego miejsca. Zimą, kiedy cieśnina między wyspami zamarza, teoretycznie możliwe jest przejście z jednej wyspy na drugą. W praktyce taka wyprawa jest nielegalna. Podczas wojny koreańskiej i zimnej wojny zdarzały się jednak przypadki ucieczek na amerykańską stronę. Wyspy Diomedesa wyznaczają jedyną lądową granicę między Rosją a Stanami Zjednoczonymi. Granica jest nietypowa, bo została wyznaczona na lodzie. Podczas ostatniej epoki lodowcowej Wyspy Diomedesa stanowiły część pomostu lądowego między Azją a Ameryką Północną. To przez te tereny pierwsi ludzie dotarli na kontynent amerykański. Na Małej Diomedzie życie toczy się z dala od nowoczesnych technologii. Internet jest dostępny tylko w szkole, a zasięg telefoniczny nie istnieje. Większość komunikacji odbywa się drogą radiową lub satelitarną. Obszar wokół Wysp Diomedesa jest kluczowym szlakiem migracyjnym wielorybów z gatunku pływacz szary (Eschrichtius robustus). Zimą można tu zobaczyć ogromne stada morsów, a latem foki i różne gatunki ptaków. Zimą temperatury spadają poniżej minus 30°C, a latem rzadko przekraczają 10°C. Wyspy są także narażone na silne wiatry i mgły, co czyni je jednym z najbardziej niedostępnych miejsc na Ziemi. Jak wygląda życie codzienne na Małej Diomedzie Mieszkańcy Małej Diomedy skupiają się w wiosce Iŋaliq (Diomede). Życie codzienne w tym miejscu wymaga niezwykłej wytrwałości i odporności na ekstremalnie trudne warunki. Energia elektryczna jest tu tworzona za pomocą generatorów, a woda pitna pochodzi z deszczówki i stopniałego lodu. Wszystkie dni dla mieszkańców wyspy wyglądają podobnie. Ludzie skupiają się przede wszystkim na polowaniach na foki, wieloryby i morsy, które stanowią główne źródło pożywienia. Dzieci uczęszczają do jedynej szkoły na wyspie, a wyłącznym połączeniem ze światem zewnętrznym są sporadyczne wizyty helikoptera z miasta Nome w zachodniej Alasce. W lecie towary dostarczają statki, ale zapasy są ograniczone i drogie. Klimatyczne wyzwania dla Małej Diomedy Temperatury w Arktyce rosną w bardzo szybkim tempie. Na Małej Diomedzie zmiany klimatyczne nie tylko zagrażają środowisku naturalnemu, ale też fundamentalnie zmieniają sposób życia mieszkańców wyspy. Brak stałego dostępu do lodu oznacza krótsze sezony polowań na foki i morsy, które są kluczowym źródłem pożywienia i materiałów dla Inuitów. Ponadto zanikający lód utrudnia tradycyjne metody nawigacji i transportu, które od wieków były dostosowywane przez mieszkańców tych ziem do arktycznych warunków. – Bez lodu jesteśmy mniej pewni, gdzie tak naprawdę możemy się poruszać, a to zmienia wszystko – mówi mieszkanka wyspy Orville Ahkinga w rozmowie z Tikiem Rootem, dziennikarzem National Geographic. W dodatku cofające się wybrzeże i częstsze burze zagrażają domom oraz infrastrukturze w wiosce. Każda rodzina na Małej Diomede musi dostosowywać się do tych nagłych zmian, szukając nowych sposobów na przetrwanie w miejscu, które zawsze było surowe, ale teraz staje się jeszcze bardziej nieprzewidywalne. Czy można odwiedzić Wyspy Diomedesa? Wyspy Diomedesa nie są typowym celem turystycznym, a dotarcie tam wymaga sporo zachodu i determinacji. Duża Diomeda jest całkowicie zamknięta z powodu obecności rosyjskiego wojska. Mała Diomeda jest co prawda otwarta dla posiadaczy wizy turystycznej do USA, ale podróż tam to nie lada wyzwanie logistyczne i finansowe. Jak dotrzeć na Wyspy Diomedesa? Najpierw trzeba się dostać na Alaskę. Lot z Warszawy do Anchorage odbywa się z przesiadką w jednym z dużych amerykańskich miast. Aby ograniczyć liczbę przesiadek, warto szukać połączenia LOT-em do Nowego Jorku, Los Angeles lub Chicago, a stamtąd lokalnymi liniami amerykańskimi (Alaska Airlines, Delta, United, American lub Sun Country) na Alaskę. Z Anchorage (największe miasto na Alasce) do miasta Nome można się dostać liniami Alaska Airlines. Stąd helikopterem zimą lub łodzią latem – oba środki transportu są drogie i zależne od warunków pogodowych – jest możliwa podróż na Małą Diomedę. Przed podróżą konieczne jest uzyskanie specjalnego zezwolenia od władz amerykańskich oraz skoordynowanie wizyty (transportu na wyspę) z jedną z prywatnych firm w Nome. Podróż do tak odległego miejsca warto planować latem. Koszt wyprawy wyniesie przynajmniej kilka tysięcy dolarów. Należy pamiętać, aby zabrać ze sobą ciepłą odzież, prowiant na kilka dni i sprzęt survivalowy. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
W bieliźnie chcieli wejść na Babią Górę. „Górskie morsowanie” - śmiertelnie niebezpieczny trend zapoczątkowany przez Holendra
Mimo mrozu i opadów śniegu pięcioro turystów postanowiło wybrać się na Babią Górę w samej bieliźnie. Jedna z uczestniczek wspinaczki omal nie przypłaciła tej wyprawy życiem. Z odmrożeniami wszystkich kończyn i w stanie głębokiej hipotermii została przetransportowana do szpitala.
O akcji ratowania „górskich morsów” poinformowała w sobotę wieczorem Grupa Podhalańska GOPR: „W dniu dzisiejszym około godziny 13 ratownik dyżurny naszej Grupy otrzymał zgłoszenie, że w rejonie Gówniaka w Masywie Babiej Góry znajduje się 5 osób, które - pomimo skrajnie trudnych warunków pogodowych - postanowiły zdobyć szczyt niemal bez ubioru. Jest to nowa moda polegająca na chodzeniu po górach zimą wyłącznie w butach i szortach, bez bielizny termicznej, długich spodni, swetra, czy kurtki”. Turyści byli ubrani jedynie w bieliznę. Nie mieli też przy sobie żadnej dodatkowej odzieży, najwidoczniej wierząc w powodzenie swojej wyprawy. Pomoc dla „górskich morsów” wezwali inni turyści idący tym samym szlakiem. W miarę możliwości podzielili się ubraniami z poszkodowanymi, w oczekiwaniu na przybycie pomocy. W związku z dużą liczbą osób mogących potrzebować pomocy, na szlak wysłano 20 ratowników z Grupy Podhalańskiej, Sekcji Babiogórskiej i GOPR Beskidy. „Kobieta w stanie głębokiej hipotermii, z widocznymi odmrożeniami, przytomna, ale bez logicznego kontaktu, ubrana przez turystów w ich prywatną odzież, została dodatkowo zabezpieczona termicznie wyposażeniem ratowników: rękawiczkami, goglami, czapkami, kurtką puchową oraz techniczną. Ratownicy w bardzo trudnych warunkach (wiatr 85 km/h, temperatura odczuwalna -20 stopni) rozpoczęli sprowadzanie poszkodowanej w głębokim śniegu zapadając się po pas, z pomocą turystów, którzy w pierwszej kolejności zajęli się poszkodowaną i zawiadomili ratowników GOPR” - podaje GOPR Beskidy w komunikacie. Kobieta została bezpiecznie sprowadzona, a później zniesiona na dół i przekazana Zespołowi Ratownictwa Medycznego, który przetransportował ją na OIOM Szpitala w Suchej Beskidzkiej. Temperatura głęboka jej ciała wynosiła 25,9 stopni Celsjusza. Turystka przeżyła, znajduje się w szpitalu w ciężkim stanie z odmrożeniami wszystkich kończyn. GOPR Bieszczady podaje też, że w czasie tej dramatycznej akcji ratownicy natknęli się na innych turystów, chcących wejść na Babią Górę. Odradzali im wspinaczkę w trudnych warunkach. „Po 30 minutach nie byli w stanie poradzić sobie na trasie, dlatego zdecydowali się wezwać pomoc. Dotarli do nich ratownicy Sekcji Babiogórskiej zadysponowani do poprzedniej wyprawy, którzy bezpiecznie sprowadzili ich na Przełęcz Krowiarki. Grupa nie była jedyną, które tego dnia zbagatelizowała nasze ostrzeżenia” - podkreśla GOPR. W górach panują obecnie bardzo trudne warunki pogodowe - intensywne opady śniegu powodują, że wiele szlaków jest nieprzetartych i wymaga torowania. Dodatkowo niskie temperatury wymagają posiadania właściwego ubioru oraz dodatkowego wyposażenia. Górskie morsowanie – zdrowa moda czy głupota? O turystce w Babiej Góry zrobiło się głośno w całej Polsce, ale jej przypadek nie jest ani odosobniony, ani nowy. Już w grudniu 2018 roku media obiegła wiadomość i polskich „Icemanach”. Tak nazywali siebie turyści, którzy postanowili w samej bieliźnie wejść na Śnieżkę. Grupę siedmiorga „śmiałków” w stanie bliskim hipotermii ratownicy górscy musieli znosić na własnych plecach. Modę na „górskie morsowanie” w Polsce – i na świecie – rozpoczął Holender Wim Hof, który w 2017 roku zorganizował pierwsze wspólne wejście „Icemanów” na Śnieżkę. Sam Hof ma na koncie półnagą wspinaczkę na Kilimandżaro i Mount Everest, gdzie jednak udało mu się dotrzeć jedynie na wysokość nieco ponad 7000 metrów z powodu kontuzji stopy. Wim Hof urodził się w holenderskim mieście Sittard. Mając siedem lat, chciał zbudować igloo, zasnął jednak w śniegu podczas budowy i trafił do szpitala w stanie hipotermii. Lekarzom udało się uratować Wima, który w przyszłości miał zasłynąć jako „Człowiek Lodu”. Wim przyznaje, że już jako nastolatek praktykował „dyscypliny ezoteryczne” w celu poznawania i kontrolowania zdolności swojego umysłu. „Mając 17 lat, przechodziłem obok bardzo zimnej wody pokrytej cienką warstwą lodu, która wydała mi się bardzo atrakcyjna. Rozebrałem się i zanurzyłem się w niej. Doznałem uczucia, jakby zapaliło się coś w mojej fizjologii, coś na bardzo głębokim poziomie. Poczułem się tak dobrze, że począłem tu wciąż wracać i wracać” - wspominał po latach. Hof stał się szerzej znany po tym, jak pobił kilka światowych rekordów, takich jak najdłuższa kąpiel w lodzie (1 godzina 52 minuty i 42 sekundy). Podczas jednego z takich wyczynów zgodził się połknąć mały termometr, który po godzinie i 44 minutach jego obecności w lodzie odnotował spadek temperatury z 37,7 °C do 37,4 °C (badanie pod okiem dr Marii Hopman). W lutym 2009 Hof wspiął się w ciągu dwóch dni na szczyt Kilimandżaro, ubrany jedynie w szorty i buty. W tym samym roku ukończył maraton za kołem podbiegunowym w Finlandii. Ówcześnie panujące temperatury sięgały −20 °C, a Hof ubrany był jedynie w szorty. Ukończył bieg z czasem 5 godzin i 25 minut. 16 marca 2000 r. Hof ustanowił rekord świata Guinnessa w pływaniu pod lodem, pokonując dystans 57,5 metra. Ostatnio jednak rekord ten pobiła rosyjska pływaczka, o czym pisaliśmy tutaj. Hof wydał dwie książki, w których opisuje opracowaną przez siebie technikę oddechową, która – jak twierdzi – ma pozwalać mu na kontrolowanie temperatury swojego ciała. Technika, zwana zresztą Metodą Hofa, oparta jest na buddyjskiej medytacji tummo. Hof od lat gromadzi wokół siebie wielu fanów, których niektórzy nazywają „wyznawcami”. Naśladowcy Hofa próbują zdobywać zimą szczyty i pokonywać kolejne granice wytrzymałości swoich organizmów. 18-osobowa grupa z Hofem na czele weszła na Kilimandżaro i bezpiecznie zeszła ze szczytu. To może potwierdzać, że tego typu hartowanie i dokonania są możliwe, jednak nie dla wszystkich, a z pewnością wymagają wieloletniego treningu i długich przygotowań. Ci, którzy sami próbują porywać się na podobne wyzwania, muszą liczyć się z ogromnym ryzykiem, co pokazały ostatnie wydarzenia z Babiej Góry.
Odrzucające owady (i nie tylko), które pozwolą ci przeżyć w ekstremalnej sytuacji
Każdy, kto lubi przygody na powietrzu powinien znać podstawy survivalu - z naturą nie ma żartów i nigdy nie wiadomo, kiedy trzeba będzie przeżyć w dziczy więcej, niż było to planowane W takiej sytuacji dobrze wiedzieć, z jakich darów natury skorzystać, by przeżyć, a lista pokarmów ratunkowych zawiera sporo naprawdę odrażających gatunków zwierząt. Po co więc sięgać, gdy już nie ma wyjścia?
Z głodowaniem nie ma żartów W przeciwieństwie do niewygody w brzuchu związanej z brakiem czasu na zjedzenie porządnego śniadania, niedostarczenie organizmowi koniecznych substancji odżywczych na dłuższą metę to początek powolnego i bolesnego procesu. Gdy energia z przyjmowanych kalorii się skończy, organizm zaczyna zjadać się sam, co profesjonalnie nazywa się katabolizmem. Na początku występuje spadek masy tłuszczowej, ale szybko zmienia się to w zanik mięśni. Kolejnym krokiem jest rozpad pozostałych tkanek organizmu (w tym organów wewnętrznych), co powoduje również kompletny zanik sił życiowych, który z kolei prowadzi do zaniku pragnienia, z którego wynika ostre odwodnienie, czyli pękanie skóry. Wyczerpany organizm ma wówczas już tak mocno obniżoną odporność, że pojawiają się w nim silne infekcje, a na ciele wyskakują owrzodzenia. Kiedy wygłodzenie organizmu zajmie 40% masy ciała, śmierć jest nieunikniona. By uniknąć takiej sytuacji (czy to w lesie, czy to w dżungli, czy to podczas nadchodzącej apokalipsy klimatycznej), warto wiedzieć, po jaki rodzaj pokarmu z natury można bezpiecznie sięgać. Dżdżownice Na świecie występuje ogromna ilość gatunków dżdżownic i wszystkie uznawane są za bezpieczne do spożycia przez człowieka. Zawsze jednak należy pamiętać o tym, żeby dokładnie oczyścić je z ziemi. Co, gdy pod ręką nie ma wody? Wilgotna trawa też da radę. Dla bezpieczeństwa przed zjedzeniem powinno się je upiec. Dobra wiadomość jest taka, że smakują trochę jak wieprzowina, ale jest też ciemna strona medalu - nie znajdziemy w nich bogatego źródła energii, bo jeden gram dżdżownicy to średnio 1 kilokaloria. Ślimaki Lądowe ślimaki są na ogół bezpieczne do spożycia przez ludzi - po ugotowaniu, oczywiście. Są też dobrym źródłem kalorii - 100 gramach ślimaczego “mięsa” znajdziemy 90 kilokalorii, dużo białka (12 - 16 procent) i wiele potrzebnych minerałów. Jest jednak haczyk - ślimaki bardzo lubią toksyczne grzyby, więc gdy nie ma się pewności, czy sezon na nie już się skończył, lepiej poszukać innego źródła pożywienia. Jeżeli nic innego nie pojawi się na horyzoncie, można umieścić zebrane ślimaki w zbiorniku z wilgotną trawą, by się oczyściły, jednak zazwyczaj potrzeba na to około tygodnia. Cykady Na ratunkowy posiłek również nadadzą się nowo wyklute cykady - ich skorupki nie są jeszcze tak twarde, jak w przypadku dorosłych osobników. Żeby skorzystać z dobrodziejstw w pełni, zaleca się ich oczyszczenie i blanszowanie bezpośrednio po zebraniu i tuż przed zjedzeniem. To scali ich płynne wnętrzności, ale też pozwoli pozbyć się bakterii i pasożytów z ich powierzchni. Mrówki Mrówki są trudne do zebrania w każdej, nie tylko dużej ilości, ale to nie znaczy, że nie są warte wysiłku i należy je ignorować. Około 100-gramowa porcja czerwonych mrówek dostarcza około 14 gramów białka oraz żelazo i wapń, a niektóre z nich mają nawet lekko cytrynowy smak. Pieczone, gotowane lub spożywane na surowo mrówki mogą pomóc przetrwać czas oczekiwania na ratunek lub łatwiejszy do uzyskania pokarm. Larwy Larwy nie są osobnym gatunkiem, lecz insektem w trakcie biologicznej transformacji w dorosłego osobnika, a 99% z nich jest całkowicie bezpieczna do spożycia przez człowieka. Najłatwiej znaleźć je metodą praktykowaną na co dzień przez niedżwiedzie - pogrzebać w pniu martwych drzew. Zaledwie 30 g mięsa larw zawiera aż 124 kalorie, 5 gram tłuszczu i 16 gram protein, nie brakuje mu też potasu i kilku innych minerałów. Niektóre z nich smakują podobnie do krewetek, a więc odpowiednio przyrządzone mogą okazać się całkiem smacznym posiłkiem ratunkowym. Termity Podobnie jak w przypadku larw, termity najłatwiej znaleźć w obumarłych drzewach, jednak gra jest warta świecki - 1 gram termitów dostarcza organizmowi 6 kalorii. Pszczoły Brzmi ryzykownie, ale taki jest fakt - dorosłe pszczoły i ich larwy są bardzo dobrym źródłem energii dla organizmu borykającego się z wygłodzeniem. Oczywiście pod warunkiem niewystąpienia szoku anafilaktycznego, który może zakończyć się tragicznie. Zaledwie 100-gramowa porcja zawiera 250 kalorii, 16 gramów białka, 7 gramów tłuszczu i duże pokłady niacyny, witaminy B2, żelaza i miedzi.
Przetrwać [prawie] wszystko - Survival [poradnik]
Survival nie jest sportem, rodzajem turystyki czy rekreacji ruchowej. To różnorodne działania człowieka przygotowującego się do przetrwania w sytuacji zagrożenia.
Może się wydawać, że warunkiem przeżycia są specjalistyczny sprzęt i długie szkolenie. Ale jak widać na tzw. piramidzie przetrwania, podstawę survivalu stanowi tak naprawdę wola przeżycia. To potężna siła – znanych jest wiele przypadków osób, które dzięki niej przekraczały granice ludzkich możliwości. Na przykład w 1930 r. pewien pilot po katastrofie w Andach brnął przez góry i śniegi przez pięć dni i nocy bez snu. Na duchu podtrzymywały go myśli o żonie. Duński robotnik portowy zamknięty przypadkiem w ładowni statku wytrwał bez jedzenia i picia 17 dni, a robotnik w USA, ratując kolegę, sam uniósł wrak helikoptera. Dlatego nigdy nie wolno rezygnować z walki, tracić nadziei, uważać, że zrobiło się wszystko. Kolejnym ważnym elementem survivalu jest znajomość teorii. Jeżeli wiemy, że coś jest możliwe, np. rozpalenie ognia przez tarcie drew, będziemy próbowali do skutku. Oczywiście najlepiej jest poznać konkretne sposoby działania, i właśnie temu służy trening, czyli przećwiczenie w praktyce danych czynności (np. zdobywania wody). Od ekwipunku natomiast, choć jest on przydatny, nie powinniśmy się uzależniać. Człowiek pomysłowy i mający wolę przetrwania wymyśli, jak obyć się bez sprzętu, albo zrobi go sam z dostępnych materiałów. To ważne, bo w sytuacji awaryjnej zwykle do dyspozycji mamy tylko zawartość kieszeni i głowy. W momentach zagrożenia jednym z największych wrogów jest bezczynność. Niebezpieczeństwo może wręcz sparaliżować. Na szczęście mamy wewnętrzny mechanizm obronny, który w odpowiedzi na zagrożenia przygotowuje nas do reakcji „walka lub ucieczka”. Do krwi wydzielają się duże ilości hormonów, zwłaszcza adrenaliny i insuliny, zwiększające siłę i wytrzymałość organizmu. Żeby to wykorzystać, trzeba tylko sobie uświadomić, że „mogę, chcę, więc działam”. Ale jeśli za długo się zwleka z podjęciem kroków, możliwości maleją. Gdy ktoś nie ma wielkiej siły woli, która pomaga mu pokonać strach, musi trenować. Co daje taki trening? Doświadczenie, także w przeciwdziałaniu panice. W czasie ćwiczeń poznajemy nie tylko techniki survivalowe, lecz również swoje możliwości, a wiara we własne siły zwiększa wolę przetrwania i zmniejsza podatność na stres. Rozważmy taką sytuację: turysta zbyt długo wędrował po górach i noc zastała go daleko od schroniska. Ktoś niedoświadczony może spanikować – będzie szedł do bazy po ciemku i w najlepszym razie skończy ze złamaną nogą. Osoba doświadczona, o ile dopuści do takiej sytuacji, uzna ją nie za groźną, ale najwyżej za niewygodną. Przygotuje się do noclegu – znajdzie zaciszne miejsce, może rozpali ognisko i poczeka do rana. Nawet przez rekreacyjne uprawianie survivalu poznajemy sposoby działania, przyzwyczajamy się do trudnych warunków, uczymy się przewidywać zagrożenia. W momencie prawdziwych kłopotów taka wiedza i umiejętności mogą nam uratować zdrowie albo nawet życie. Główne rodzaje i nurty survivalu: Klasyczny (leśny, ekologiczny) – bytowanie na łonie natury (elementy: schronienie, woda, pożywienie, orientacja) Militarny – działania grupowe w stylu elitarnych jednostek wojskowych na tyłach wroga (główne elementy to: bytowanie, maskowanie, walka) Miejski – uczy, jak przetrwać w obcym mieście bez pieniędzy i znajomości oraz jak bezpiecznie żyć we własnym mieście i domu (ratownictwo, psychologia, samoobrona) Rekreacyjny (albo raczej rekreacja survivalowa) – techniki wysokościowe, paintball, jazda pojazdami terenowymi
Z głową w górach- jak przetrwać w górach
Niewłaściwe wyposażenie, brak doświadczenia, lekceważenie sił natury oraz przecenianie własnych możliwości – to najczęstsze przyczyny wypadków w wysokich górach. Nasze rady przygotują cię do stawienia czoła górskim wyzwaniom, ale nie zastąpią kursu wspinaczkowego, który jest pierwszym krokiem ku najwyższym szczytom Ziemi.
Zygmunt Klemensiewicz, autor podręcznika dla taterników z 1913 r., zalecał, aby w górach nie tracić głowy. „Złamanie jednej nogi pozwala jeszcze na korzystanie z drugiej. Rozbicie głowy likwiduje każde przedsięwzięcie” – pisał. Ta zasada nigdy się nie zdezaktualizuje. Zachowanie przytomności umysłu to warunek sprostania wyzwaniom stawianym zarówno przez tatrzańskie turnie, alpejskie lodowce, jak i himalajskie giganty. W obliczu niebezpieczeństwa o zimną krew będzie łatwiej, jeśli poznasz zasady postępowania w górach. Ich przestrzeganie pozwoli ci nie tylko bezpiecznie przetrwać, lecz również czerpać radość z pokonywania trudności. Pamiętaj, że żadne rady nie zastąpią doświadczenia, bo zgodnie ze wschodnim przysłowiem: lepiej raz przeżyć, niż sto razy usłyszeć. Lawiny śnieżne Są jednym z największych zagrożeń, jakie mogą spotkać człowieka w górach. W Alpach zabijają ponad 100 osób rocznie. Lawiny schodzą najczęściej po silnych opadach śniegu, zwłaszcza jeśli towarzyszą im duże wahania temperatury. Słabo związane warstwy śniegu łatwo suną wówczas w dół, niszcząc wszystko, co napotkają na swojej drodze. Człowiek porwany przez lawinę jest narażony na uduszenie z braku powietrza, zmiażdżenie (śnieg może mieć ogromną masę, im bardziej mokry, tym cięższy) i wychłodzenie. W górskich schroniskach i na stacjach kolejek są podawane komunikaty o zagrożeniu lawinowym (określa je pięciostopniowa skala). Najlepiej jest unikać zbędnego ryzyka i od trzeciego stopnia wzwyż zaniechać zamierzonej wyprawy. W górach „dzikich” natomiast skalę zagrożenia musimy oszacować sami. Więcej „lawinowych” informacji można znaleźć na stronie www.topr.pl. Czego unikać? Poruszając się w terenie zagrożonym lawinami (lekko nachylone i słabo urzeźbione stoki), pamiętaj o tym, aby: Chodzić po formacjach wypukłych (granie, żebra, bule). Unikać żlebów, a jeśli trzeba je przeciąć, robić to pojedynczo i nie na jednym poziomie. Bezpieczniej jest schodzić w nie skośnie w dół, a wychodzić z nich skośnie w górę. W górach typu alpejskiego (Alpy, Kaukaz) wyruszać na narciarskie wycieczki pozatrasowe tylko wtedy, gdy śniegi są dobrze związane i stabilne (najczęściej od marca do czerwca). Warto zabrać ze sobą łopatę, sondę lawinową oraz pieps (włączony nadajnik-odbiornik sygnałów radiowych, ułatwiający wyszukiwanie zasypanych). Nie krzyczeć; wprawdzie nie udowodniono, że krzyk może spowodować zejście lawiny, ale stary obyczaj nakazuje, aby w górach nie hałasować bez potrzeby, by nie zagłuszyć wołania o pomoc. Co robić Jeśli schodzi lawina: Staraj się uciec na jakąś wypukłość poza trasą zsuwu śnieżnych mas. Ukryj się za skałami. Jeżeli widzisz, że nie unikniesz porwania, odepnij pas biodrowy plecaka, wyjmij nadgarstki z pętli czekana i kijków, odrzuć je; narty powinny wypiąć się same, jeśli wcześniej prawidłowo wyregulujesz wiązania. Gdy śnieg cię porywa, staraj się znaleźć na powierzchni, i to jak najbliżej brzegu lawiny. Skul się tak, by ręce znalazły się przed twarzą, zachowasz przestrzeń, w której się zamknie trochę powietrza – oby go wystarczyło, zanim cię odkopią. Jeśli kogoś porwała lawina: Będąc świadkiem wypadku, staraj się zapamiętać, gdzie zniknął człowiek – od tego miejsca w dół należy rozpocząć poszukiwania. Czas nagli. Powtórne zejście lawiny w tym samym miejscu nie grozi. Jeśli nie ma śladów na powierzchni, dokładnie przeszukaj lawinisko. Bez sond lawinowych i łopat nie masz szans na sukces. Poza tym zarówno poszukujący, jak i zasypani powinni mieć włączone piepsy. Odnalezienie zasypanego ułatwia też reflektor sygnałów dźwiękowych (system Recco), w który są wyposażone kurtki narciarskie. Nawisy śnieżne Na graniach wiatr usypuje śnieg w taki sposób, że tworzą się nawisy przypominające występującą z kufla pianę. Mogą one runąć pod ciężarem twojego ciała. Pierwszym sygnałem zbliżającego się niebezpieczeństwa są głuche tąpnięcia, co oznacza, że śnieg zaczyna pękać. Kiedy tylko je usłyszysz, szybko zejdź niżej (byle nie za nisko, gdyż wtedy się narazisz na podcięcie śniegu). Nie podchodź pod nawisy śnieżne, to równie niebezpieczne jak balansowanie na ich krawędzi. Szczeliny lodowcowe Płynące w dół kamienno-lodowe jęzory występują zazwyczaj w górach wysokich (powyżej 3 000 m). Podczas ruchu lodowca otwierają się i zamykają szczeliny, nieraz przysypane śniegiem, głębokie nawet na dziesiątki metrów, z dnem wypełnionym wodą. Lodowiec wykazuje większą aktywność na odcinkach o stromym nachyleniu niż na tych rozległych i łagodnych. Jak się zachować Zwiąż się liną z członkami grupy tak, aby kilkumetrowe odcinki luźno opuszczonej, ale nie splątanej liny wyznaczały dystans między wami. Lina łącząca partnerów powinna dotykać powierzchni, ale nie może wlec się po lodowcu ani wisieć w powietrzu. Im więcej szczelin, tym większy dystans. W trudniejszym terenie, co najmniej 15 m, a podzielony i dobrze zwinięty zapas liny powinien być łatwo dostępny. Bądź gotów do wbicia czekana mocno w śnieg i oplątania go liną – w celu wyhamowania lotu partnera, który wpadł w szczelinę. Zwracaj baczną uwagę na śnieg – żółtawe zabarwienie i długie lekkie zaklęśnięcia mogą zdradzać obecność szczeliny. Unikaj lodowych mostów między szczelinami. Jeśli innej drogi nie ma, załóż stanowisko asekuracyjne (z czekanem zabitym po głownię i oplątanym liną). Wsłuchuj się w odgłosy tąpnięć i szumu wody (może przepływać pod warstwą lodu, który runie pod ciężarem wchodzącego). Idąc jęzorem lodowca, bacznie obserwuj profil terenu: wszelkie nagłe załamania i zwiększenie kąta spadku to miejsca, w których aktywność lodowca jest wzmożona. Uważaj na szczeliny brzeżne (między jęzorem a ścianami skalnymi): czasami śnieg zasłania te wąskie i głębokie czeluści. Nie biwakuj na jęzorze lodowca, lecz na bocznych morenach, czyli usypiskach i zwałowiskach materiału skalnego. Jeśli nie umiesz posługiwać się sprzętem, ruszaj w góry jedynie z doświadczonym przewodnikiem. Hipotermia Temperatura, z nią wiążą się największe zagrożenia. W Tatrach amplitudy dobowe wynoszą 50°C. Niska temperatura w połączeniu z wilgocią prowadzi do odmrożeń. Można się ich nabawić przy 0°C, zwłaszcza podczas wietrznej i wilgotnej aury (wystarczy, aby do butów dostał sie śnieg). Sygnałem ostrzegawczym jest drętwienie palców. Wyróżnia się trzy stopnie odmrożeń: pierwszy – tkanki staja się białe, czasem twarde, bez czucia; drugi – pojawiają się pęcherze; trzeci – tkanki są granatowe lub czarne. Długotrwałe oddziaływanie niskich temperatur może doprowadzić do wychłodzenia całego organizmu (hipotermii). W jej wyniku pogarsza się zdolność racjonalnego myślenia i oceny sytuacji. Jak jej zapobiec Ubieraj się wielowarstwowo w odzież termoaktywną (oddycha, pozwalając na odparowanie potu, a zarazem chroni przed wiatrem, zmarznięciem i zmoknięciem); nieodzowne są tez ciepła czapka i rękawiczki. Dobrze się odżywiaj (posiłki powinny być wysokoenergetyczne, najlepiej ciepłe). Pij dużo; zwłaszcza napoje izotoniczne (bogate w witaminy i sole mineralne) i ciepłą herbatę. Na odpoczynek wybieraj miejsca osłonięte od wiatru. Używaj namiotów, które sprostają górskim warunkom, czyli lekkich, niskich, na solidnych masztach z fartuchami śnieżnymi przy tropikach. Co robić, gdy dopadnie kogoś z ekipy W stadium marźnięcia (temperatura ciała spada do 35°C) trzeba wychłodzonego położyć w ciepłym śpiworze, najlepiej w namiocie; można go rozebrać albo przebrać w suche rzeczy. Owinąć folia NRC. Rozgrzać wnętrze namiotu (choćby paląc świece, kuchenkę). Podawać powoli ciepłe napoje. W poważniejszych stadiach niezbędna jest pomoc medyczna. Do transportu (koniecznie w pozycji leżącej!) owiń wychłodzonego folia NRC, by zapobiec dalszej utracie ciepła. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, nie podawaj płynów. Nie rozbieraj go ani nie nacieraj śniegiem. Dopóki puls i oddech są wyczuwalne, nie zaczynaj reanimacji. Deszcz Przemokniecie prowadzi do przemarznięcia, a jeśli ulewie towarzyszy silny zimny wiatr, nawet do wychłodzenia. Co robić Używaj wysokiej jakości termoaktywnej odzieży wykonanej z szybko schnących oddychających syntetyków (współpracujących z membranami o dobrych parametrach). Dbaj o ekwipunek: na plecak zakładaj pokrowiec (raincover), a rzeczy przechowuj w workach foliowych; szczególnie pieczołowicie owiń wypełnione puchem śpiwór i odzież. Uważaj – mokre skały robią się śliskie. Burza Uderzenie pioruna grozi porażeniem. Wyładowaniom atmosferycznym towarzysza zwykle silne porywy wiatru i deszcz. W Tatrach burze pojawiają się znikąd, gdyż w wyrastających ponad sąsiednie pasma górach zjawiska inwersji (wysoko w górach jest cieplej niż w dolinach) i wahania temperatur przebiegają intensywnie. W Alpach fronty przebijają się przez szereg masywów o podobnej wysokości. Łatwiej jest więc zauważyć ich nadejście. Chmury przybierające kształt gigantycznych kowadeł (stratocumulonimbusy) to sygnał alarmowy: szukaj schronienia przed burza. Co robić Przeczekaj ją, schodząc niżej w miejsce osłonięte od wiatru i deszczu, np. przewieszone skały. Usiądź w ukryciu na plecaku bądź zwiniętej linie, tak aby nie opierać się o skalną ścianę, po której zazwyczaj spływa w czasie deszczu woda. Będąc w Tatrach albo górach podobnej wysokosci, poszukaj koleby – zapewni ci najlepsze schronienie. Mgły i chmury Ograniczają widoczność, uniemożliwiając czasem odnalezienie drogi. Mgły się dość szybko rozwiewają. Chmury mogą zapowiadać deszcz lub burze. Jeśli jest jakieś schronienie (np. koleba), można przeczekać, wykorzystując czas na przygotowanie gorącego napoju czy posiłku. Jeżeli jednak chmury nie ustępują, czekanie grozi przemarznięciem. W takich warunkach (zwłaszcza w terenie eksponowanym) należy się przemieszczać z najwyższą ostrożnością i dopiero wtedy, gdy uzyskasz pewność, że jesteś na właściwej drodze. Zmrok Zdarza sie, ze noc złapie cie w górach. Przy dobrej pogodzie do schroniska można zejść po szlaku. Z kolei w trudnym terenie najrozsądniej przeczekać noc tam, gdzie cię zastała. Co robić W Tatrach szukaj koleby. Śpiwór i karimata zamienią ją w komfortowy hotel. Jeśli w pobliżu nie ma miejsca na schronienie, przeczekaj noc w śpiworze; alternatywa śpiwora jest kurtka puchowa: skul sie i owiń nią razem z rekami – tak Bedzie cieplej. Zanim zastosujesz się do powyższych rad, poświęć trochę czasu na gotowanie – czynności z tym związane odprężają, zaś gorący posiłek i napoje wzmacniają. Jeśli po nieprzespanej nocy czeka cie jeszcze wędrówka w trudnym terenie, zrezygnuj z wyprawy i bez wahania wezwij pomoc. Choroba wysokościowa Jest naturalna reakcja organizmu na niedobór tlenu i obniżone ciśnienie – zjawiska nasilające się wraz ze wzrostem wysokości. Siła, z jaką na 3500–4000 m n.p.m., a później 5000–5500 m n.p.m., pojawiają się sygnały choroby, zależy w pewnej mierze od górskich doświadczeń. Jednak reakcje są bardzo różne. Nieprzyjemne, ale w gruncie rzeczy nieszkodliwe są: mdłości, torsje, zawroty i bóle głowy (wszystko w porządku, jeśli ustępują po jedzeniu i gorących napojach). Tymczasem mrowienie w palcach, przyspieszone tętno, ciśnienie w gałkach ocznych, trudności z oddychaniem czy sztywnienie mięsni to symptomy, których nie wolno zbagatelizować. Szczególnie niepokojące są: przedłużający się brak apetytu (chwilowy może być reakcja na wysiłek fizyczny), brak pragnienia, bezsenność i trudności z wydalaniem moczu. Najlepszym zabezpieczeniem jest aklimatyzacja (stopniowe dostosowanie sie organizmu do rozrzedzonego powietrza na dużych wysokościach), która znacznie zmniejsza dolegliwości. Ważne jest też psychiczne nastawienie, przede wszystkim wola pokonania słabości. Jak ją pokonać Zaplanuj wyprawę tak, aby kilka pierwszych dni poświęcić na aklimatyzacje. Skuteczny proces aklimatyzacji można porównać do huśtawki. W trakcie wyprawy „rozbujaj” organizm, wychodząc wyżej, a następnie zejdź 500–800 m niżej i spędź noc na tej wysokości. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej. Pij jak najwięcej, zwłaszcza ciepłych napojów. Aklimatyzacje wspomagają środki farmakologiczne. Bez skutków ubocznych działa aspiryna, rozrzedzając krew, ułatwia transport tlenu do mózgu i kończyn. Decyzje o stosowaniu innych leków warto skonsultować z lekarzem, najlepiej o wysokogórskim doświadczeniu. Kierując się fałszywa duma, nie ukrywaj przed towarzyszami objawów; początkowo niegroźna reakcja organizmu, nasilając się, prowadzi do obrzęku mózgu i płuc, co w skrajnych przypadkach grozi śmiercią. ABC przetrwania Utrata orientacji to najczęściej konsekwencja osłabienia widoczności we mgle, w chmurach albo o zmroku. Częsta przyczyna utraty orientacji jest nieznajomość specyfiki gór obranych za cel wędrówki, co prowadzi do nieopatrznego wejścia w teren niebezpieczny. Kompas czy nawet GPS nie pomogą w terenie eksponowanym albo pełnym lodowcowych szczelin. Gdy się zgubisz: wróć do ostatniego pewnego miejsca, odszukaj właściwą drogę, a jeśli nie potrafisz samodzielnie wycofać się z niebezpiecznej lokalizacji, wezwij pomoc. Schronienie W Tatrach znajdź kolebę. To przestrzeń pod wielkimi głazami rozrzuconymi po skalnych rumowiskach. Znane i używane od pokoleń bywają uszczelnione i obudowane kamieniami. Zimowa pora udepcz śnieg, tak aby można się było skryć za wysokimi bandami, a jeśli jest głęboki, wykop jamkę. Jeśli nie masz łopaty, użyj menażki. Pozyskiwanie wody W Tatrach można pic wódę z górskiego strumienia. W górach wysokich najlepiej pozyskać ją z roztopionego śniegu. Dobrze jest lekko ją posolić. Najlżejszą i najbardziej wartościową jest żywność liofilizowana (po dodaniu wody i zagotowaniu pęcznieje, zachowując smak potrawy). Żele energetyczne, kandyzowane owoce szybciej postawia cię na nogi niż czekolada, która szybko podwyższa poziom cukru we krwi, ale równie szybko powoduje jego skokowe obniżenie. Wzywanie pomocy. 6 sygnałów dźwiękowych na minutę, następnie minuta przerwy, 6 sygnałów itd. Odebranie sygnału pomocy: 3 sygnały na minutę, minuta przerwy. Możesz skorzystać z gwizdka lub latarki. Jeśli nadlatuje helikopter, a ty potrzebujesz pomocy, stan z rękoma uniesionymi do góry, tak by ciało utworzyło literę „Y”. Jeżeli pomoc jest zbyteczna, unieś tylko jedna rękę – ciało utworzy literę „N”. Przed wycieczka dowiedz się, jaki jest bezpośredni numer ratunkowy (w polskich górach 0601 100 300, a np. we włoskich Alpach – 118). Prawdziwa historia - Porwany przez lawinę Wraz z kolegami wybrałem sie zima w Tatry Zachodnie. Planowaliśmy wędrówkę bez odpoczywania na biwaku. W pogodne lutowe przedpołudnie opuściliśmy schronisko, szliśmy całą noc. Następnego dnia grzejące mocno słonce zamieniło śnieg zalęgający na południowych zboczach góry w lepką bryję. Świadomi zagrożenia logicznie kluczyliśmy miedzy źlebikami i turniami. Mięliśmy włączone piepsy lawinowe, łopatę i sondę. W połowie podejścia pokonywaliśmy odcinek z nawisami. Zatrzymałem się, by sfotografować to miejsce. Zrobiłem dwa kroki i usłyszałem chrzest uwolnionych od naprężeń mas śniegu. Grunt pod nogami najpierw zawisł, po czym odpadł, a krawędź grani „przeskoczyła” ponad głowę. Straciłem równowagę i upadłem. Początkowo hamowałem z powodzeniem. Odetchnąłem z ulga i wtedy nade mną cos jeszcze się urwało, pociągnęło w dół i obróciło na plecy. Jechałem niczym na pontonie na bardzo dużej i szerokiej lawinie. Zdołałem utrzymać pozycje na plecach z lekko uniesionymi i rozpostartymi nogami w dole. Ręce tez starałem się mięć szeroko. Po dziesięciu sekundach lawina zaczęła zwalniać, jej czoło się zatrzymywało. Śnieg powoli napierał i zwiększał ucisk, najpierw zablokował nogi, potem klatkę piersiowa i barki, aż do granicy bólu. Zgniatało mnie. Prawa rękę ze styliskiem czekana instynktownie trzymałem w górze i prosiłem Boga o pomoc. Przysypało mi głowę i wyciągniętą rękę. Miałem jednak dopływ powietrza. Mogłem ruszać nadgarstkiem i głową piec centymetrów w każdą stronę. Tkwiłem zawieszony na prawej nodze, lewa była podkurczona w bok, lewa ręka z kijkiem narciarskim wokół nadgarstka – wykręcona do tyłu (błąd: kijek należało trzymać luźno i odrzucić go podczas upadku). Prawa ręka, w której trzymałem czekan, nie mogłem poszerzyć otworu. Bezskutecznie starałem się dostać do słuchawki włączonego radiotelefonu (przytroczonej do plecaka zawieszonego na ramieniu). Byłem przekonany, że w ciągu dwudziestu minut ktoś mnie namierzy. Gdy po półgodzinie ciało wpadło w „telepkę”, zacząłem się martwic. Dotarło do mnie, że na grani nie zawsze jest zasięg i że być może partnerzy gnają właśnie do schroniska na Ornaku, by wezwać pomoc. Mając nadzieje, że któryś z kolegów zszedł na lawinisko, ruszałem końcówką czekana, ile mogłem, i krzyczałem. Wtedy nagle usłyszałem silnik helikoptera. Przez dziurkę w śniegu zobaczyłem maszynę i ratownika w czarnych goglach. Artur Hajzer Wybitny polski alpinista i himalaista. Zdobył piec ośmiotysięczników. W 1987 r. wraz z Jerzym Kukuczka dokonał pierwszego zimowego wejścia na Annapurnę.
Tatry są swojskie i piękne, Alpy zachwyciły mnie od pierwszego wejrzenia, Andy, z rdzawo-szarymi kolorami, uwiodły dopiero przy bliższym poznaniu. Nic jednak nie może się równać z uczuciem, które towarzyszyło mi, kiedy po raz pierwszy zobaczyłam Himalaje. Potęga tych gór jest tak samo przytłaczająca, jak fascynująca. Człowiek patrząc na te ogromne skalno-lodowe masywy i poddając się ich pogodowym kaprysom, czuje się naprawdę niczym wobec Matki Natury. Po prostu musicie zobaczyć i poczuć to choć raz w życiu! Na stronach 53–75 opisujemy trzy najpopularniejsze i najpiękniejsze trekkingi w Himalajach i Karakorum, w tym – dojście do bazy pod Mount Everestem. Byłam, sprawdziłam, polecam! Wrócę tam, żeby jeszcze raz odetchnąć rozrzedzonym, górskim powietrzem (uwaga na chorobę wysokościową!) oraz nakarmić oczy widokiem Ama Dablam i innych szczytów znajdujących się przy szlaku wiodącym w kierunku Góry Gór.Ale to wydanie Travelera jest szczególne – znajduje się w nim tyle tematów, które chciałabym Wam polecić! Wyjątkowy Człowiek w Drodze – Piotr Andrews, historia Jego życia i Jego zdjęć zafascynowały mnie. A może Wielkanoc na Wyspie Wielkanocnej? Wyprawa do Iranu? Raje dla backpackersów w dobie kryzysu i uszczuplonych zasobów w portfelach? Szkoły tańca na świecie? To wszystko przygotowaliśmy dla Was w kwietniowo-majowym wydaniu magazynu. Z okazji wiosny życzę Wam samych wyjątkowych inspiracji!Martyna WojciechowskaWspierajmy nasze orły i orlikiJaki ptak widnieje w naszym herbie? Bielik – wyjaśnia dr Tadeusz Mizera, szef Komitetu Ochrony Orłów. Wystarczy popatrzeć na jego dziób, krótkie „portki” i długie, żółte nogi. Orzeł przedni – drugi pretendent do tytułu narodowego symbolu– z racji m.in. długich, pierzastych „spodni” nie przystaje do kilkusetletniego wzorca. Bieliki od zawsze były bliżej człowieka. Można je zobaczyć nad wodą, gdzie czatują na ryby i ptactwo. Orły potrzebują ochrony – kurczą się ich siedliska i zasoby pożywienia. I ty możesz wesprzeć ochronę polskich ptaków drapieżnych, np. przekazując 1% podatku na rzecz Komitetu (nr KRS 0000033262; konto: PKO S.A. 66 1240 5598 1111 0000 5026 7293). koo.free.ngo.pl
SPIS TREŚCI kwiecień–maj 2009 Z ŻYCIA NACZELNEJ Kanon urody Podróż życia. Wyspa Wielkanocna Podróż życia. Chile Z BIUREM PODRÓŻY. Nietypowe noclegi PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ. Trampingowe raje Z dzieckiem w plecaku. W co włożyć dziecko LUDZIE W DRODZE. Piotr Andrews TEMAT NUMERU. Trekking: do bazy pod Everestem, na lodowiec Baltoro, wokół Annapurny W 48 GODZIN. Kopenhaga DOOKOŁA ŚWIATA. Iran WEEKEND W POLSCE. Chełmno, Moszna, Szwajcaria Kaszubska POMYSŁ NA. Podróżuj i tańcz NA TROPIE. Orki NIEZBĘDNIK TRAVELERA. Co zabrać na majówkę RAPORT SPECJALNY. Antoni Ferdynand Ossendowski POZDROWIENIA Z...Podróży maluchem do Hiszpanii 5 NAJ......dziwniejszych roślin FELIETON Wojciecha Cejrowskiego |NIE PRZEOCZ KONKURSÓW: Weź udział w akcji „Smaki Podróży” – wyrusz do najsmaczniejszego miejsca na świecie. Wyślij SMS-a i wygraj plecak Fourteener wyposażony w bukłak. Weź udział w sondzie, plecak fotograficzny firmy Pajak może być Twój. Takiej akcji jeszcze nie było! Prowadząc bloga na wyprawie, możesz otrzymać jeden z 18 netbooków firmy ASUS. Trwa Konkurs Lumisfera, w puli nagród m.in. warsztaty fotograficzne. Weź udział w sondzie, czeka 10 książek „Przez kraj ludzi, zwierząt i bogów”. Prześlij swoją relację z podróży, może to właśnie Ty wygrasz zaproszenie na 5-dniowy żeglarski rejs morski na Bornholm lub wokół Rugii. Jeśli chciałbyś mieć najnowszą książkę Martyny Wojciechowskiej „Etiopia. Ale czat!”, wyślij SMS-a.
Dobry sen w podróży to podstawa. Zaś podstawą dobrego snu może być dobry śpiwór. To, czy śpiwór jest dobry, zależy od wielu czynników, które warto poznać przed udaniem się do sklepu.
ŚPIJ W WORKU Co właściwie znaczy określenie „dobry śpiwór”? To taki, który pozwoli komfortowo spędzić noc, bez szczękania zębami lub oblewania się potem. Ważne jest też, by nie zajmował całego plecaka i nie ważył tyle, co karton konserw. Trzeba wybrać model uszyty z bardzo lekkiej tkaniny, w którym tzw. ocieplina ma dużą sprężystość (dzięki temu łatwo go skompresować – ścisnąć i upchnąć w pokrowcu). Śpiwór dobieramy do temperatury i sytuacji, w jakiej przyjdzie nam spędzać noce w czasie wyprawy. Inny śpiwór zapewni nam komfort na żaglówce na Mazurach, inny w tatrzańskiej kolebie, a jeszcze inny w Himalajach. Na początku trzeba się zdecydować, jaka ocieplina (wypełnienie) będzie najbardziej odpowiednia. ODPORNOŚĆ NA TEMPERATURĘ Alergicy uczuleni na puch nie muszą męczyć się z wyborem. Pozostali powinni rozważyć zalety i wady ociepliny puchowej i sztucznej oraz ustalić, w jakich warunkach atmosferycznych i temperaturze będą używać śpiwora – to bowiem implikuje jego model, a także rodzaj wypełnienia. Przy powyżej +5ºC sprawdzi się śpiwór ze sztucznym wypełnieniem. Gdy temperatura wynosi między +5 a –10ºC, można postawić albo na puch, albo na wypełnienie sztuczne, przy czym trzeba być ostrożnym z wyborem sztucznej ociepliny, jeżeli zamierzamy spać na mrozie. Przy temperaturze poniżej –10ºC zalecane są śpiwory puchowe. Zakres „odporności na temperaturę” śpiworów jest podawany według dwóch norm: ISO lub EN. ISO określa temperaturę ryzyka (minimalną), uśrednioną temperaturę komfortu i temperaturę maksymalnego komfortu. Natomiast norma EN wyznacza temperaturę ryzyka, maksymalną granicę komfortu oraz graniczną temperaturę komfortu dla mężczyzn i kobiet. Tę normę stosują np. firmy The North Face i Marmot. Kupując śpiwór, zawsze bierzemy pod uwagę temperaturę komfortu. Trzeba przy tym pamiętać, że tolerancja zimna zależy od stanu zdrowia, zmęczenia, a nawet stanu psychicznego. Lepiej więc wybrać śpiwór trochę cieplejszy. Ponadto kobiety z reguły gorzej znoszą zimno. Niektóre firmy produkują nawet specjalne damskie modele (np. Rocker Ladies I, II i III Bergsona), które w dolnej części mają więcej ociepliny – okazuje się bowiem, że kobietom szczególnie marzną stopy. SZTUCZNY PUCH Syntetyczne wypełnienia mniej absorbują wilgoć i szybciej wysychają niż puchowe. Jednak włókna poliestrowe mają słabszą zdolność tzw. nadymania się i wiele takich śpiworów – szczególnie tańsze modele ze słabej jakości ocieplinami – szybko „flaczeje” i zmniejsza grubość. Wymagający użytkownicy powinni poszukać śpiworów wypełnionych ociepliną o nazwie Primaloft lub Polarguard. Ten pierwszy rodzaj jest wręcz nazywany sztucznym puchem ze względu na bardzo dobre właściwości izolacyjne. Jego włókna mają wodoodporne pokrycie, dzięki czemu bardzo wolno wchłaniają wodę. Primaloft utrzymuje ciepło nawet wtedy, gdy śpiwór zmoknie, dlatego jest polecany żeglarzom, kajakarzom i wszystkim miłośnikom sportów wodnych (np. model Pounder i Pounder Plus firmy Marmot). Natomiast wypełnienie Polarguard – ze skręconymi włóknami – jest wyjątkowo sprężyste. Dzięki niemu śpiwór bardzo dobrze „nadyma się”, a to z kolei zwiększa komfort użytkownika. W śpiworze „grzeje” bowiem powietrze uwięzione w materiale wypełniającym (dokładniej – izoluje, czyli zabezpiecza przed ucieczką ciepło wytworzone przez nasze ciało). Można zaryzykować zastosowanie śpiwora z ociepliną Polarguard nawet w temperaturach do –10ºC (np. model Dark Star firmy The North Face). ZDOLNOŚĆ DO „NADYMANIA SIĘ” Żadne sztuczne włókno nie przebije właściwości izolacyjnych prawdziwego puchu. W śpiworach stosuje się przesortowany mechanicznie i uprany puch z kaczek i gęsi (czasem również mieszanki). Największe znaczenie ma przy tym jego jakość – określana przez sprężystość, czyli zdolność do „nadymania się”. Wyraża się ją w calach sześciennych (cui), mierzy przez sprasowanie próbki jednej uncji puchu (czyli ok. 30 g) w cylindrze pomiarowym przez 24 godziny, a następnie porównuje się z objętością po rozprężeniu. Rozprężenie powyżej 650 cali sześciennych jest uznawane za dobry wynik (śpiwory mające oznaczenia cui >650 można więc kupować bez obaw). Porównując parametry śpiworów puchowych, zawsze należy zwracać uwagę na ten wskaźnik, bo od niego zależy wielkość śpiwora po złożeniu i jego waga. Najlepszą sprężystość (860 cui) uzyskał jak na razie puch gęsi. Stosuje go m.in. firma Yeti – od najcieńszych modeli, np. Feather 200, do wyprawowych, np. Icberg 1100. Naturalny puch ma również swoje wady – wchłania wilgoć, przez co obniża się jego zdolność zatrzymywania ciepła, i bardzo długo schnie w porównaniu ze sztucznymi włóknami. Dlatego niewskazane jest używanie śpiworów puchowych w warunkach permanentnej dużej wilgotności, np. w tropikach, pod żaglami lub w jaskiniach – tam lepiej sprawdzą się sztuczne wypełnienia (firma Małachowski ma nawet w swojej ofercie „jaskiniowy” model śpiwora – Cave Tourist). WAGA KOMÓR Maksymalne rozprężanie puchu jest możliwe, gdy materiał z wierzchniej warstwy śpiwora jest inaczej skrojony niż z warstwy wewnętrznej – na część zewnętrzną potrzeba więcej tkaniny niż na część wewnętrzną. Dzięki takiemu rozwiązaniu śpiwór lepiej opatula użytkownika, a przez to lepiej izoluje. W śpiworach puchowych liczy się także kształt i rozłożenie komór wypełnionych puchem. Im więcej komór, tym puch mniej się przemieszcza w śpiworze, a w razie rozdarcia – ucieka tylko z rozerwanej komory. Od kształtu i rozmieszczenia przegród między komorami zależy grubość śpiwora. Najbardziej popularny jest układ komór o przekroju prostokątnym (typ H). Komory mogą też mieć przekrój trójkątny (typ V zastosowany np. w modelu Lhotse Robertsa) czy trapezowy (Z) – jak w modelu Makalu firmy Robert’s czy Mysterious Traveller 500 firmy Cumulus. Niektórzy producenci śpiworów puchowych podają w opisie produktu informację o liczbie, kształcie i ułożeniu komór. GĘSTOŚĆ POKRYCIA Zarówno w śpiworach puchowych, jak i syntetycznych na pokrycie z reguły stosuje się gęstą tkaninę nylonową. Gęstość tkaniny zewnętrznej jest niezmiernie ważna, gdyż przez zbyt rzadko tkany materiał ocieplina wydostaje się na zewnątrz – co się często zdarza w tańszych śpiworach. W droższych modelach pokrycie jest szyte z cienkich i bardzo lekkich (40g/m²) tkanin oddychających – dzięki temu para wodna powstająca w wyniku pocenia przenika na zewnątrz i nie kondensuje się w komorach. Najlepsze opinie wśród tkanin ma Pertex Quantum. Niektórzy producenci w popularnych, tanich modelach stosują wewnątrz śpiwora zwykłą flanelę (np. Bear 250 firmy Campus) ewentualnie bawełniany kołnierz (model Camper I firmy Bergson) – miłe w dotyku, ale w razie zmoknięcia trudne do wysuszenia przy kiepskiej pogodzie. MUMIA CZY PROSTOKĄT Wielkość śpiwora, tak jak ubrań, dobiera się do naszych rozmiarów. Nie może być za duży, bo – co bardzo ważne – nie spełni swojej funkcji! Pamię-tajmy, że to nie śpiwór nas „grzeje”, tylko my ogrzewamy wokół siebie powietrze zamknięte śpiworem. To dlatego dla dzieci szyte są specjalnie małe modele (np. Kid 300 firmy Campus). Kształt (mumia lub prostokąt) dobiera się w zależności od przeznaczenia. Mumia lepiej odzwierciedla formę ciała i tym samym lepiej izoluje od zimna. Większość śpiworów, nawet tych przeznaczonych do spania latem, ma zatem kształt mumii. Prostokątne modele, które można rozpiąć i używać jak kołdrę, sprawdzą się raczej pod dachem, w ocieplanych pomieszczeniach. Wszystkie lepsze śpiwory są zaopatrzone w dodatki typu kołnierz zapinany na rzepy (wewnętrzna „rura” okalająca szyję użytkownika), ściągacze kołnierza i listwy ocieplające zamek – wszystkie zdecydowanie poprawiają komfort termiczny (np. śpiwory puchowe firmy Robert’s czy Hi Mountain). Ponadto listwy, dzięki usztywnieniu, zabezpieczają przed wcinaniem się materiału w zamek. Długość zamka błyskawicznego zależy od przeznaczenia śpiwora. Modele używane w niskich temperaturach mają krótki zamek w górnej części, natomiast w mniej wyczynowych zamek rozpina się na całej długości śpiwora. CENA SPOKOJNEGO SNU Dobry śpiwór nie jest tani – to wydatek przynajmniej 300 zł. Za puch trzeba zapłacić więcej niż za sztuczne wypełnienie – najtańszy śpiwór puchowy znanej firmy kosztuje ok. 400 zł. Ceny modeli dla bardziej wymagających wahają się w granicach do 600 do 1 400 zł. Można również uszyć śpiwór na indywidualne zamówienie (np. wersja „gold” Yeti Igloo 1500 kosztuje ok. 2 500 zł). W Polsce dostępne są m.in. śpiwory takich firm, jak: Alpinus, Bergson, Campus, Cumulus, Hannah, Hi Mountain, Lafuma, Małachowski, The North Face, Pajak, Roberts, Yeti. Nie trzeba chyba tłumaczyć, że kupowanie w hipermarketach śpiworów typu „no name” mija się z celem. KOMFORT W EKSTREMALNYCH WARUNKACH W śpiworach przeznaczonych do spania w ekstremalnie niskich temperaturach komfort może być ustalony w przedziale temperatury nawet –30 do –45°C (np. model Igloo 1500 Yeti) czy –38 do –45°C (Everest 1300 LW firmy Robert’s). W tak wyczynowych śpiworach stosowana jest inna konstrukcja komór niż w zwykłych „workach do spania” – szyte są w nich dwie warstwy komór o przekrojach prostokątnych, przesuniętych wobec siebie o połowę szerokości (nie ma „przeszycia na wylot”) – tak jest np. w modelu Everest Robertsa. ZDANIEM EKSPERTA: Artur Hajzer - himalaista Najlepszym workiem, w którym zdarzyło mi się spać w New Delhi (+32°C w nocy, pora monsunowa, wilgoć), był śpiwór jedwabny, popularny na Zachodzie, ale w Polsce raczej trudno osiągalny i nietani. „Silk sleeping bag” to po prostu worek z pojedynczej warstwy czystego jedwabiu, który zapewnia dobrą wentylację i szybko wysycha. To jedyny śpiwór, w którym można się wówczas wyspać w upalne noce. W najbardziej surowych warunkach klimatycznych – np. podczas himalajskiej zimy i polarnych mrozów, kiedy trzeba przetrwać wiele nocy w zalodzonym i targanym huraganami namiocie – cena nie liczy się zupełnie. Decydują walory izotermiczne, waga (nieść trzeba samemu), odporność na wilgoć, łatwość w operowaniu dodatkami (zamki, ściągacze). Nie można się godzić na żadne kompromisy. Żeby zasnąć na dużych wysokościach i w miarę się wyspać w temperaturze – 40°C, trudno „zejść” z wagą śpiwora poniżej 2,2 kg (1,35 kg puchu). Moim zdaniem tyle maksymalnie można przeznaczyć na niego w plecaku. Nie warto eksperymentować ze śpiworem o wadze np. 2 kg – sen w nim będzie raczej płytką drzemką. Puch gęsi pozostaje bezkonkurencyjny, wygrywa nawet z najbardziej wymyślnymi syntetykami. Dzięki nowoczesnej obróbce otrzymuje się puch tzw. 99/1 (stosunek puchu do pierza), który osiąga niebywałą sprężystość. Materiałem pokryciowym winna być tkanina niezwykle lekka, wodoodporna, oddychająca – Pertex Quantum (lub Pertex Endurance). W tak wyczynowych śpiworach zamek musi chodzić jak szwajcarski zegarek, inaczej śpiwór stanie się naszym znienawidzonym wrogiem. Podobnie ze sznurkami i stoperami ściągającymi śpiwór wokół szyi i kaptur wokół głowy. Śpiwora o opisanych wyżej cechach używałem w tym roku podczas zimowej wyprawy na Nanga Parbat. Z czystym sumieniem polecam!