National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-01-02T11:29:39.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: „Kosmiczna matka” urodziła dziewięcioro zdrowych dzieci. Przełomowy eksperyment Chin
items: Jak stworzyć wiarygodną ankietę? Wystarczy najpierw zapytać o dobre uczynki
items: Co się stanie, gdy przez twoje ciało przeleci mikroskopijna czarna dziura? Fizycy już wiedzą
items: Trzy dni, które odmienią myślenie o nauce. Eksperyment jako narzędzie poznania
items: Przemawianie do mew może sprawić, że nie ukradną ci jedzenia. Nowe spojrzenie na komunikację z ptakami
items: Eksperyment ze stałym czasem letnim trwał krótko. Powód jego końca zaskakuje
items: Mikroby w kosmosie – czy bakterie z ludzkiego ciała przetrwają przeciążenie 30 g?
items: Zarycz jak dinozaur. Kompozytorka z USA i Polak stworzyli przełomowy instrument
items: Udało się zbudować model bomby z czarną dziurą w środku. Jak to działa?
items: Z paryskiej ulicy w kosmos. Jak bezdomna Félicette została pierwszą kocią astronautką
items: Innowator, o którym nigdy nie słyszeliście. Był oskarżany o szarlatanerię, wymyślił badania z kontrolowaną próbą
items: Obawiano się, że to urządzenie zniszczy świat. Kto stoi za Wielkim Zderzaczem Hadronów?
items: Szympansy lubią publiczność. Pomaga im w rozwiązywaniu trudnych zadań
items: Swego czasu naukowy postęp budził wiele wątpliwości. Te eksperymenty dziś są nie do pomyślenia
items: Człowiek, który zbudował perpetuum mobile? Udało mu się nabrać wszystkich
items: Jak pozbyć się gniewu? Naukowcy proponują prosty i tani sposób. Trzeba tylko podrzeć kartkę papieru
items: Archimedes zrobił to w Syrakuzach, 13-latek – jako projekt szkolny. Oto antyczny promień śmierci
items: Wahadło Foucaulta jako pierwsze wykazało, że Ziemia obraca się wokół własnej osi. Jak działa?
items: Naukowcy sklonowali makaka królewskiego z pomocą ulepszonej procedury. Klonowanie stanie się prostsze?
items: Zabójczy miotacz oszczepów. Broni tej człowiek używał zdecydowanie wcześniej, niż do tej pory sądzono
items: Kobieta spędziła 500 dni w jaskini w Hiszpanii. To kompletnie zaburzyło jej poczucie czasu
items: Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym
items: Może być różowa i wydawać dziwne trzaski. Zorza polarna to marzenie podróżników i obiekt badań naukowych
items: Kontrolowana reakcja termojądrowa po raz pierwszy wyprodukowała nadwyżkę energii. Czy to faktycznie przełom?
items: Do 2025 r. Australia zamierza spróbować wyhodować rośliny na Księżycu. Na razie przez dość krótki czas

„Kosmiczna matka” urodziła dziewięcioro zdrowych dzieci. Przełomowy eksperyment Chin
type: item
date: 2026-01-02T12:14:53.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chiny
subject: eksperyment
subject: stacja kosmiczna
description: Na pokładzie statku kosmicznego Shenzhou-21 Chiny dokonały fundamentalnego eksperymentu na myszach. Po podróży w kosmos, mysz urodziła zdrowe młode. To ogromny krok naprzód w badaniach nad możliwościami reprodukcji ssaków.
encoded: 31 października na chińską stację kosmiczną, znajdującą się około 400 kilometrów nad Ziemią, wysłano cztery myszy o numerach 6, 98, 154 i 186. Przez dwa tygodnie zwierzęta przebywały w warunkach mikrograwitacji oraz były narażone na oddziaływanie promieniowania kosmicznego. Po ich bezpiecznym powrocie, który nastąpił 14 listopada, naukowcy odnotowali przełomowe wydarzenie: 10 grudnia jedna z samic urodziła dziewięć zdrowych młodych. Czy można być matką po podróży kosmicznej? Mysz udowadnia, że tak Sukces ten ma ogromne znaczenie dla planowania przyszłych, wieloletnich misji załogowych na Marsa czy budowy stałych baz na Księżycu. Wcześniejsze eksperymenty ograniczały się zazwyczaj do wykorzystania plemników myszy poddanych działaniu warunków kosmicznych do zapłodnienia samic na Ziemi. W tym przypadku jednak samica, która przebywała na orbicie, zdołała wydać na świat zdrowe potomstwo. Sześć z dziewięciu maleństw przeżyło, co badacze uznają za normalny wskaźnik przeżywalności. Wang Hongmei z Instytutu Zoologii Chińskiej Akademii Nauk podkreśliła, że misja ta udowodniła, iż krótkotrwały pobyt w przestrzeni kosmicznej nie musi uszkadzać zdolności rozrodczych ssaków. Matka wykazuje prawidłowe instynkty, karmi młode, a małe myszy rozwijają się normalnie i są aktywne. Kosmiczny pech: myszy zostają na orbicie dłużej Misja Shenzou-21 była jednak pechowa. Nagła zmiana harmonogramu powrotu statku Shenzhou-20 spowodowała, że myszy musiały zostać w kosmosie dłużej, niż planowano. Groziło to wyczerpaniem zapasów żywności, ale znaleziono rozwiązanie. Na Ziemi w trybie awaryjnym testowano przydatność produktów przeznaczonych dla ludzkich astronautów, np. kukurydzy, orzechów czy skompresowanych herbatników. Ostatecznie za najbezpieczniejszy pokarm dla myszy uznano mleko sojowe. Jak żyły myszy w kosmosie? W mysich klatkach utrzymywano ziemski rytm dobowy (światło włączano o 7:00, a wyłączano o 19:00), a zaawansowany system sztucznej inteligencji na bieżąco monitorował aktywność, sen i…

myszy-w-kosmosie-bb63154.jpg
width: 1575
height: 1050

Jak stworzyć wiarygodną ankietę? Wystarczy najpierw zapytać o dobre uczynki
type: item
date: 2025-12-14T12:42:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: eksperyment
subject: psychologia
subject: testy
description: Dobra ankieta jest podstawą wiarygodnych badań. Nie wszystko da się przecież zweryfikować na własne oczy: czasem trzeba uwierzyć respondentom. Problem jest taki, że oni… kłamią – szczególnie, gdy pyta się ich o niewygodne fakty dotyczące życia. Okazuje się jednak, że uczciwość ankiety wzrasta, gdy najpierw pytamy się o dobre uczynki. To ważna informacja dla wszystkich piszących prace naukowe.
encoded: Badacze z Uniwersytetu w Portsmouth udowodnili, że przypomnienie ludziom o ich dobrych uczynkach sprawia, że chętniej przyznają się do nielegalnych i niemoralnych zachowań. Ta technika może zrewolucjonizować badania opinii społecznej. Ankiety to najpopularniejsze narzędzie badawcze Popularność ankiet wynika z łatwego dostępu do szerokiego grona odbiorców oraz możliwość szybkiego pozyskania informacji. Sama liczba odpowiedzi nie gwarantuje jednak jakości – najbardziej ważna jest wiarygodność i to tutaj pojawia się problem. Okazuje się jednak, że nawet drobne modyfikacje projektowania ankiet mogą znacząco zwiększyć szczerość respondentów. Technika „moralnego licencjonowania”, czyli prosty sposób na szczerość w ankietach Badania opublikowane w czasopiśmie „Deviant Behavior” opisują test nowej i zaskakująco skutecznej metody zwiększającej wiarygodność ankiet. Technika ta opiera się na tzw. moralnym licencjonowaniu (ang. moral licensing) – mechanizmie psychologicznym sprawiającym, że po przypomnieniu sobie o swoich pozytywnych czynach ludzie są bardziej skłonni przyznawać się działań społecznie nieakceptowalnych. W eksperymencie uczestników najpierw pytano o pozytywne działania, takie jak posiadanie legalnych kont na serwisach streamingowych czy wizyty w kinie. Dopiero później padały pytania dotyczące zachowań nielegalnych – w tym piractwa cyfrowego. Osoby, które wcześniej przypominały sobie o wspieraniu przemysłu kreatywnego, znacznie częściej przyznawały się później do ściągania nielegalnych treści. Jak działa ten mechanizm? Moralne licencjonowanie działa na zasadzie kredytu. Osoby, które mają na koncie dobre uczynki, czują się bardziej usprawiedliwione podczas przyznawania się do zachowań, które normalnie mogłyby naruszyć ich obraz jako osoby moralnej. Dobry uczynek jest równoważony przez zły i ostatecznie w „systemie karmicznym”, a przynajmniej w jego wersji tworzonej przez nasze umysły, wychodzimy na „zero”. Co ciekawe, metoda ta okazała się szczególnie skuteczna w …

GettyImages-1154795162-b2e4338.jpg
width: 4496
height: 3109

Co się stanie, gdy przez twoje ciało przeleci mikroskopijna czarna dziura? Fizycy już wiedzą
type: item
date: 2025-11-26T11:57:33.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: czarna dziura
subject: eksperyment
subject: fizyka
description: Mikroskopijna czarna dziura przelatująca przez ciało człowieka brzmi jak motyw z horroru science fiction. Okazuje się jednak, że nawet taki obiekt nie musi być groźniejszy niż pocisk. Fizycy obliczyli, co dokładnie stałoby się w takim scenariuszu – i czy mamy się czego obawiać.
encoded: Przywykliśmy myśleć o czarnych dziurach jako o największych i najpotężniejszych obiektach we Wszechświecie. Jednak zgodnie z ogólną teorią względności Alberta Einsteina, do ich powstania niezbędne jest nagromadzenie dostatecznie dużej masy w odpowiednio małej objętości. Może to być objętość wyrażana nawet w pikometrach (jedna bilionowa metra). Temu, co by się stało, gdyby taka mikro-czarna dziura przeleciała przez ludzkie ciało, przyjrzał się Robert Scherrer, fizyk z Uniwersytetu Vanderbilta. Science fiction a rzeczywistość W 1974 roku w magazynie „Analog Science Fiction/Science Fact” ukazało się opowiadanie Larry’ego Nivena zatytułowane „The Hole Man”. Opowiada o zespole odkrywców i naukowców pracujących na Marsie. Bohaterowie odnajdują bazę Obcych, w której znajduje się wciąż działające urządzenie, prawdopodobnie służące do komunikacji poprzez oscylację fal grawitacyjnych. Jeden z naukowców sądzi, że wewnątrz urządzenia znajduje się mikroskopijna czarna dziura, lecz jego przełożony mu nie wierzy i szydzi z niego przy każdej okazji. Dochodzi do gwałtownej sprzeczki, w trakcie której przełożony wyłącza pole utrzymujące czarną dziurę, tym samym uwalniając ją. Ta spada prosto przez ciało przełożonego, raniąc go śmiertelnie wskutek sił pływowych i niezwykle małego „tunelu”, jaki czarna dziura tworzy w ciele, spadając w kierunku środka planety. Czarna dziura łagodniejsza niż pocisk z karabinu? Czy naprawdę mikroskopijna czarna dziura może zabić człowieka? Według nowych obliczeń Roberta Scherrera, fizyka z Uniwersytetu Vanderbilta, nawet czarna dziura o masie 100 miliardów ton wyrządziłaby mniej szkód niż pocisk kalibru 22. Najgorszy efekt wynikałby nie z samego obiektu, lecz z fali uderzeniowej, jaką wywoła przelot przez tkanki – podobnie jak ma to miejsce w przypadku strzału z broni palnej. Tylko skąd wziąć mikroskopijną czarną dziurę i jak mają się do tego tzw. pierwotne czarne dziury? Te mogły powstać jedynie z bardzo dużych zagęszczeń materii w pierwszych chwilach p…

czarna-dziura-5dcd760.jpeg
width: 6000
height: 3375

Trzy dni, które odmienią myślenie o nauce. Eksperyment jako narzędzie poznania
type: item
creator: Hanna Zakrzewska
subject: Nauka
subject: Współpraca reklamowa
subject: eksperyment
subject: nauka
description: Zobaczyć niewidzialne, usłyszeć to, co zwykle niesłyszalne i zrozumieć, jak dużo jeszcze nie wiemy. Od 6 do 8 grudnia Katowice zamienią się w tętniącą życiem przestrzeń eksperymentów, wiedzy i inspirujących spotkań. To właśnie wtedy w Międzynarodowym Centrum Kongresowym odbędzie się Śląski Festiwal Nauki Katowice – wydarzenie, które z roku na rok coraz wyraźniej udowadnia, że nauka nie zna granic, a ciekawość to jej najważniejsze paliwo.
encoded: Czy można zmierzyć prędkość dźwięku, zrozumieć pszczelą nawigację lub „rozmowy” drzew? Kiedy rzeczywistość przerasta nasze narzędzia poznawcze, sięgamy po eksperyment. Eksperyment pozwala zajrzeć tam, gdzie nie sięga wzrok, i zrozumieć zjawiska, których istnienia czasem tylko się domyślamy. To właśnie on porządkuje chaos niepewności, dając nam szansę na rozpoznanie, nazwanie i przetestowanie tego, co jeszcze niewiadome. W czasach niepewności, zmian klimatycznych i rewolucji technologicznych, eksperymentowanie staje się nie tylko wyzwaniem, ale i koniecznością. Jak podkreśla prof. Koziołek, „eksperymentujemy nie tylko z ciekawości, ale i z przezorności. (…) Eksperymentujemy, żeby niepotrzebnie nie ryzykować.” W dniach 6–8 grudnia Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach stanie się przestrzenią dla rozmaitych eksperymentów. Rozegra się tam prawdziwe naukowe widowisko. Ponad 25 scen, kilkaset stanowisk pokazowych, ponad 2000 naukowców i popularyzatorów nauki z całego świata – skala wydarzenia mówi sama za siebie. To już dziewiąta edycja Festiwalu, który co roku przyciąga tysiące uczestników i uznawany jest za jedno z największych popularnonaukowych wydarzeń w Europie. Psychologia, która zadaje trudne pytania Jednym z punktów programu tegorocznego Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice będzie bez wątpienia widowisko otwarcia – spektakl „EXPERYMENT” w reżyserii Piotra Jankowskiego. Inspirowany eksperymentem więziennym prof. Philipa Zimbardo, stawia pytania, które nie dają łatwych odpowiedzi: co powoduje, że zwykli ludzie zaczynają zachowywać się w niezwykły sposób? Jak anonimowość wpływa na nasze zachowanie? Gdzie leżą granice badań i kiedy eksperyment staje się nieetyczny? Spektakl będzie nie tylko doświadczeniem artystycznym, ale też impulsem do głębokiej refleksji – po jego zakończeniu odbędzie się dyskusja zatytułowana „Granice pewności – do czego jesteśmy zdolni?”. Te wątki będą kontynuowane w zupełnie nowej przestrzeni Festiwalu – Laboratorium Psychologicznym. W …

8SFNWojtekKorpusik0310-2-4bfa809.jpg
width: 4457
height: 3341

Przemawianie do mew może sprawić, że nie ukradną ci jedzenia. Nowe spojrzenie na komunikację z ptakami
type: item
date: 2025-11-14T08:39:32.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: eksperyment
subject: komunikacja
subject: ptaki
description: Najnowsze eksperymenty udowadniają, że mewom można... przemówić do rozumu. Ton i sposób mówienia ma realny wpływ na zachowanie tych ptaków i może przesądzić o tym, czy skuszą się na jedzenie. To pierwszy taki przypadek wśród dzikiego gatunku zwierząt, który udowadnia, że odstraszanie nie wymaga przemocy fizycznej.
encoded: Mewy często próbują skraść przekąski nieuważnym spacerowiczom. Naukowcy z Uniwersytetu w Exeter postanowili sprawdzić, jak te inteligentne ptaki reagują na ludzkie głosy i czy można skutecznie zniechęcić je do kradzieży jedynie za pomocą komunikatów głosowych. Wyniki eksperymentu są zaskakujące i pokazują, że w kwestii ptaków wciąż wiele jeszcze pozostało do odkrycia. Jak głos człowieka wpływa na zachowanie mew? Zespół naukowców z brytyjskiego Exeter przeprowadził pionierskie badanie, którego celem było sprawdzenie, jak różne formy komunikacji głosowej wpływają na mewy i czy można dzięki nim – wykorzystując wyjątkową inteligencję tych ptaków – skutecznie odstraszyć je od kradzieży jedzenia. Badacze wyszli z założenia, że mewy srebrzyste żyjące w miastach muszą konkurować z innymi zwierzętami i ludźmi o ograniczone zasoby żywności. Z tego powodu nauczyły się obserwować nasze zachowania i interpretować sygnały, które mogą świadczyć o szansie na zdobycie pożywienia. Ciekawym przykładem tej inteligencji jest zdolność do rozróżniania, kiedy człowiek nie zwraca uwagi na swoje jedzenie – wtedy mewy szybciej podejmują próbę kradzieży. Potrafią także zidentyfikować sygnały zagrożenia, takie jak kontakt wzrokowy, energiczne ruchy czy podniesiony głos. Czy ptaki rozumieją, co się do nich mówi? Eksperyment naukowców polegał na wystawieniu mew na różne bodźce dźwiękowe w obecności pojemnika z frytkami. Gdy ptaki zbliżały się do jedzenia, odtwarzano im trzy nagrania – męskiego głosu wypowiadającego frazę: „Nie, zostaw, to moje jedzenie” spokojnym tonem, tego samego komunikatu w wersji wykrzyczanej oraz neutralnego śpiewu słowika jako próby kontrolnej. W badaniu wzięło udział 61 mew z dziewięciu nadmorskich miast Kornwalii. Wyniki okazały się zaskakujące: niemal połowa mew usłyszawszy krzyk, w ciągu minuty odlatywała od pojemnika z jedzeniem. Gdy odtwarzano im spokojny głos, tylko 15% ptaków odlatywało, jednak większość oddalała się pieszo, pozostając czujna. W trakcie emitowania …

shutterstock441224722-8c247b9.jpg
width: 6016
height: 4016

Eksperyment ze stałym czasem letnim trwał krótko. Powód jego końca zaskakuje
type: item
date: 2025-11-05T12:45:37.000Z
creator: Jordan Friedman
subject: Nauka
subject: czas
subject: eksperyment
subject: historia
subject: stany zjednoczone
description: Stały czas letni już kiedyś obowiązywał w USA. Eksperyment z lat 70. zakończył się szybciej, niż planowano. Powodem były tragiczne w skutkach poranki i narastające społeczne niezadowolenie.
encoded: Spis treści: Dlaczego USA wprowadziły czas letni Gdy USA spróbowały stałego czasu letniego Dlaczego stały czas letni się nie przyjął Spór o czas trwa nadal W 1974 roku Stany Zjednoczone spróbowały żyć przez cały rok w czasie letnim. Efekt? Ciemniejsze poranki i panika opinii publicznej. Ma tyle samo zwolenników co przeciwników — czas letni (DST) to trwający od dekad globalny eksperyment z manipulowaniem czasem. Około jedna trzecia krajów nadal go stosuje. Nie obywa się jednak bez kontrowersji. W 1966 roku rząd federalny w USA ujednolicił dwukrotne w roku przestawianie zegarków. Dziś mieszkańcy niemal wszystkich stanów – z wyjątkiem Hawajów i większości Arizony – „przestawiają się do przodu” w marcu i „cofają” w listopadzie. W ostatnich latach wiele stanów proponowało lub przyjmowało przepisy, by wprowadzić czas letni na stałe. Te przepisy nie mogą jednak wejść w życie bez zgody Kongresu. USA już jednak tego próbowały. W styczniu 1974 roku Amerykanie przestawili zegarki do przodu w eksperymencie zaplanowanym na prawie dwa lata – chodziło o oszczędność energii w obliczu nieoczekiwanego kryzysu naftowego. Zmiana szybko straciła społeczne poparcie – zauważa David Prerau, autor książki „Seize the Daylight: The Curious and Contentious Story of Daylight Saving Time”. Oto, co poszło nie tak, gdy Ameryka próbowała żyć w stałym czasie letnim. Dlaczego USA wprowadziły czas letni? Choć pomysł DST pojawił się jeszcze przed XX wiekiem, pierwszym krajem, który wprowadził go w skali całego państwa, były w 1916 roku Niemcy – z myślą o oszczędzaniu paliwa podczas I wojny światowej. USA poszły w ich ślady dwa lata później wraz z ustawą o czasie z 1918 roku. Akt nie tylko ustanowił pięć stref czasowych w kraju, lecz także wprowadził czas letni na część roku. Rozwiązanie dawało przemysłowi wojennemu i robotnikom dodatkową godzinę światła. Po zakończeniu wojny część o DST została jednak uchylona. Pomysł wrócił podczas II wojny światowej, gdy USA przyjęły całoroczny czas letni – tzw. czas…

2025-11-05-123537-America-once-made-daylight-saving-time-permanent.-Heres-what-went-wrong.--Nati-7f7661a.png
width: 1240
height: 837

Mikroby w kosmosie – czy bakterie z ludzkiego ciała przetrwają przeciążenie 30 g?
type: item
date: 2025-10-14T08:45:11.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: eksperyment
subject: loty w kosmos
description: Ludzkość wysłała w kosmos mnóstwo bakterii. Mikroby znajdują się na rakietach, sondach kosmicznych, lądownikach i łazikach. Ale po raz pierwszy wysłaliśmy je celowo, by sprawdzić, czy szczepy niezbędne dla człowieka poradzą sobie w ekstremalnym środowisku.
encoded: Historia załogowych lotów kosmicznych rozpoczęła się 9 czerwca 1946 roku, gdy zdobyta przez Amerykanów w hitlerowskich Niemczech rakieta V-2 wyniosła poza umowną granicę kosmosu pierwszy żywy organizm. Tym żywym organizmem, a raczej całą chmarą, były muszki owocówki. Zasobnika nie udało się odzyskać, ale rok później powtórzono test. Okazało się, że muszki po podróży w kosmos mają się świetnie, a przeciążenia nie wywołały u nich żadnych znaczących zmian. Kosmiczny zwierzyniec Potem wysyłano w kosmos różnorodne zwierzęta: pająki, myszy, makaki, szympansy, psy, a nawet kota i żółwie. Oczywiście w międzyczasie wysłano też człowieka. Jednak na tym nie skończyło się badanie żywych organizmów, szczególnie tych najdrobniejszych. W 1960 roku Związek Radziecki wysłał na orbitę satelitę z bakteriami E.coli, Staphylococcus i Enterobacter/Aerobacter aerogenes. W 1992 roku wahadłowce pozwoliły na zbadanie pełnego cyklu rozwoju nicieni. 15 lat później w kosmos poleciały niesporczaki, a w ostatnich latach drożdże i archeony. A w 2022 roku australijscy badacze z Royal Melbourne Institute of Technology (RMIT) wysłali w kosmos spory bakterii Bacillus subtilis – mikroorganizmu wspierającego układ odpornościowy, zdrowie jelit oraz krążenie krwi. Wyniki długotrwałych analiz tego eksperymentu zostały właśnie opublikowane na łamach „Microgravity”. Co badano w najnowszym eksperymencie? Celem eksperymentu było sprawdzenie, jak bakterie poradzą sobie w warunkach startu, mikrograwitacji oraz ponownego wejścia w atmosferę. Jest to szczególnie ważne, ponieważ bakterie takie, jak B. subtilis, mogą okazać się niezbędne do długotrwałego podtrzymywania życia poza Ziemią, np. w przyszłych koloniach na Marsie. Dlaczego? Bo w naszych ciałach jest porównywalna liczba komórek ludzkich i tych bakteryjnych. Bez wielu z nich po prostu nie jesteśmy w stanie sprawnie funkcjonować, o czym przekonał się każdy, kto długo przyjmował antybiotyki. Bakterie niczym kierowcy Formuły 1 Australijscy badacze zapakowali s…

AdobeStock214239851-99f5112.jpeg
width: 5760
height: 3840

Zarycz jak dinozaur. Kompozytorka z USA i Polak stworzyli przełomowy instrument
type: item
date: 2025-09-22T11:58:59.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: dinozaury
subject: eksperyment
subject: muzyka
subject: rekonstrukcja
description: Kompozytorka z Teksasu na podstawie skamieniałości stworzyła interaktywny instrument, wydający dźwięki dinozaurów. Do projektu zaprosiła Polaka. Ich wspólne dzieło pozwala „zagrać” na czaszce korytozaura i zabrzmieć dokładnie tak jak on, miliony lat temu.
encoded: Choć naukowcy od lat próbują odtworzyć głosy dinozaurów, wciąż nikt nie wie na pewno, jak naprawdę brzmiały. Same skamieniałości, zachowujące tylko twarde tkanki organizmu, nie mogą odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Kompozytorka z USA i projektant o polskich korzeniach podjęli jednak wyzwanie i stworzyli przełomowe instrumenty „udające” dinozaury. „Chór dinozaurów” – jak zagrać na czaszce dinozaura Zagadka stała się inspiracją dla Courtney Brown, profesorki z Southern Methodist University w Teksasie (USA). Brown zajmuje się komputerową inżynierią dźwięku, a także występuje na scenie z instrumentami które sama zaprojektowała. Od ponad dekady buduje instrumenty wzorowane na czaszkach dinozaurów. Jej projekt „Dinosaur Choir” to próba połączenia nauki, sztuki i prehistorii w jedno doświadczenie muzyczne. Na ten pomysł Courntey Brown wpadła w 2011 r., podczas wizyty w muzeum w Nowym Meksyku. Tam usłyszała rekonstrukcję głosu parazaurolofa – roślinożernego dinozaura o charakterystycznym grzebieniu na głowie. Postanowiła zbudować instrument, który pozwoli interaktywnie wydobywać dźwięki dinozaurów, zamiast „suchej” rekonstrukcji. Jak tworzono „śpiewającą czaszkę” korytozaura? Pracę nad pierwszym instrumentem zaczęła w ramach doktoratu na Arizona State University. Wykorzystując tomografię komputerową czaszki młodego korytozaura, odtworzyła w technologii 3D jego grzebień i drogi oddechowe. Te części czaszki były dla dinozaura naturalnymi rezonatorami. Gotowy instrument Courtney Brown, obsługiwany podobnie do trąbki, generował odgłosy od delikatnych po potężne, przypominające ryk. Między 2011 a 2015 rokiem badaczka zbudowała jego kolejne wersje, udoskonalając materiały i brzmienie. Jej prace zostały wyróżnione m.in. na konkursie sztuki dźwięku w Austrii i zyskiwały coraz większy rozgłos. Do zespołu dołącza Polak Po kilkuletniej przerwie projekt odżył dzięki stypendium Fulbrighta w 2021 r., które umożliwiło współpracę z Polakiem – Cezarym Gajewskim z University of Albe…

AdobeStock120909031-8442980.jpeg
width: 4962
height: 3340

Udało się zbudować model bomby z czarną dziurą w środku. Jak to działa?
type: item
date: 2025-04-28T12:36:00.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: czarna dziura
subject: eksperyment
subject: fizyka
description: W 1969 roku Sir Roger Penrose – fizyk i laureat Nagrody Nobla z 2020 roku – zauważył, że cząstka przelatująca bardzo blisko wirującej czarnej dziury zyskuje energię. Kolejny fizyk – Jakow Zeldowicz – stwierdził, że wykorzystując i wzmacniając ten efekt można by stworzyć „bombę czarnych dziur”, uwalniającą tyle energii, co supernowa. Właśnie powstał pierwszy, na szczęście „zabawkowy”, model tego typu bomby.
encoded: Spis treści: Teoretyczne rozwiązanie w praktyce Badania profesora Ulbrichta Bomba jak supernowa Generując sygnał z szumu W laboratorium Uniwersytetu Southampton w Wielkiej Brytanii zbudowana została uproszczona wersja bomby z czarną dziurą. Pomysł bazuje na połączeniu obracającego się cylindra i cewek magnetycznych. Jak przekonują naukowcy z Uniwersytetu Southampton – badanie bomby może pomóc nam lepiej zrozumieć prawdziwe czarne dziury. Teoretyczne rozwiązanie w praktyce Bomba z czarnych dziur była przez ponad pół wieku czysto teoretycznym rozwiązaniem, w którym energia jest zwiększana przez czarną dziurę i uwięziona przez otaczające ją lustra, aż do momentu eksplozji. Za pomysłem stał sir Roger Penrose, który wyliczył, że cząstka przelatująca bardzo blisko wirującej czarnej dziury zyskuje energię ze względu na efekt ogólnej teorii względności, który powoduje, że czarna dziura przeciąga i przyspiesza czasoprzestrzeń wokół siebie. Dwa lata później inny fizyk, Jakow Zeldowicz, zrozumiał, że podobny proces może zachodzić na przykład, gdy światło porusza się wokół szybko obracającego się metalowego cylindra. Obliczył, że ten efekt „superradiancji” powinien występować tak długo, jak długo cylinder obraca się z tą samą częstotliwością co światło – ale jest to niewiarygodnie szybkie zjawisko. – Niemożliwe jest obracanie z tak zawrotną prędkością czegokolwiek, co zostało wykonanego z materii – powiedział profesor Hendrik Ulbricht z Uniwersytetu Southampton w Wielkiej Brytanii. To uczony, który stał za budową modelu bomby z czarną dziurą. Badania profesora Ulbrichta Główne zainteresowania badawcze Hendrika Ulbrichta koncentrują się wokół eksperymentalnych testów fundamentalnych teorii za pomocą eksperymentów naziemnych i tych prowadzonych w przestrzeni kosmicznej. Niektóre testy dotyczą zasady superpozycji, która stanowi podstawę mechaniki kwantowej. Inne eksperymenty dotyczą testowania wzajemnego oddziaływania mechaniki kwantowej i grawitacji. Grupa Ulbrichta prowadzi też …

czarna-dziura-e2a2f1b.jpg
width: 1000
height: 750

Z paryskiej ulicy w kosmos. Jak bezdomna Félicette została pierwszą kocią astronautką
type: item
date: 2025-03-24T11:56:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: Przyroda
subject: eksperyment
subject: francja
subject: koty
subject: loty w kosmos
subject: zwierzęta
description: Zanim człowiek rozpoczął podbój przestrzeni kosmicznej, drogę przecierały mu zwierzęta. Félicette była pierwszym i jak dotąd jedynym kotem, który odbył lot suborbitalny. Choć misja zakończyła się sukcesem, dalsze losy francuskiej kotki trudno nazwać happy endem.
encoded: W tym artykule: W kosmos latały psy, szympansy i tylko jeden kot W kosmos miał polecieć kot Felix, ale uciekł Kotka w kosmosie spędziła 10 minut Kotka-astronautka zdobyła sławę, ale szybko zmarła Kosmiczna kotka doczekała się pomnika Historia wysyłania zwierząt w kosmos zaczęła się w dniu, w którym skonstruowana przez Wernhera von Brauna rakieta V2 wyniosła na wysokość 109 km muszki owocówki. Doszło do tego 20 lutego 1947 roku, na poligonie rakietowym w White Sands w USA. Chociaż rakieta straciła stabilność w wyższych partiach atmosfery, pojemnik z kosmicznymi muszkami wrócił na Ziemię cały. Same owady przeszły lot bez szwanku. Udowodniły w ten sposób, że – przy zachowaniu pewnych zasad bezpieczeństwa – organizmy żywe mogą przetrwać lot kosmiczny. W kosmos latały psy, szympansy i tylko jeden kot Po muszkach owocówkach w kosmos poleciały jeszcze m.in. myszy, szczury, żółwie i wiele innych zwierząt. Związek Radziecki testował możliwość przetrwania lotu kosmicznego na bezpańskich psach. Jednym z nich była słynna Łajka. Stany Zjednoczone używały do tego szympansów. Za to Francuzi wymyślili, że w kosmos wyślą koty. Niesporczaki i małe kałamarnice lada dzień polecą w kosmos. Czeka je szereg eksperymentów Mimo że największa sława przypadła Łajce, to nie ona była jednym ani nawet pierwszym organizmem zwierzęcym wysłanym w kosmos. Od tamtej pory podobnych misji były dziesiątki. Félicette została zwerbowana do francuskiego programu kosmicznego wraz z 13 innymi kotami prosto z ulic Paryża. Naukowcy z Centre d’Enseignement et de Recherches de Médecine Aéronautique (CERMA) przez kilka miesięcy określali parametry zdrowotne kotów. Oceniali m.in. działanie mózgu, wrażliwość na przeciążenia, sprawdzali wydolność organów wewnętrznych. Starali się stworzyć możliwie szczegółową bazę kocich danych. W kosmos miał polecieć kot Felix, ale uciekł Sam trening kocich astronautów przypominał ten ludzki. Nie obyło się bez testów w wirówkach grawitacyjnych i komorach dekompresyjnych. Wreszcie p…

felicette-kot-w-kosmosie.png-543667a.png
width: 1080
height: 720

Innowator, o którym nigdy nie słyszeliście. Był oskarżany o szarlatanerię, wymyślił badania z kontrolowaną próbą
type: item
date: 2025-01-28T07:59:07.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: eksperyment
subject: epidemia
subject: medycyna
subject: testy
description: Zgoda pacjenta na terapię, publikowanie wyników doświadczeń niezależnie od rezultatu, badania kliniczne z kontrolowaną próbą - to wszystko podstawy współczesnych testów medycznych. Jak się właśnie okazało, opracował je pewien mało znany Brytyjczyk jeszcze w XVIII wieku. Francis Hauksbee młodszy opublikował swoje rewolucyjne propozycje w formie broszury.
encoded: Spis treści: Ciężki los pioniera medycyny Jak powinno się sprawdzać skuteczność lekarstwa? Innowator czy naśladowca? Pierwsze badania kliniczne cztery lata później Trzysta lat temu medycyna dopiero raczkowała. Ból gardła, przeziębienie, ale też zapalenie oskrzeli czy gruźlicę leczono alkoholowymi nalewkami z dodatkiem opium. Lekarze bez oporów podawali pacjentom rtęć albo arszenik. W użyciu był wyciąg z cykuty, czyli szaleju jadowitego. Właściwości lecznicze przypisywano nawet pokrzykowi wilczej jagodzie – roślinie, której wszystkie części są trujące. Trudności sprawiało samo wykazanie, co pacjentom pomaga, co zaś szkodzi. Lekarze nie prowadzili badań w dający się zweryfikować sposób i nie publikowali ich wyników. Za to nie wahali się wychwalać wynalezionych przez siebie cudownych środków w formie ogłoszeń i reklam. Francis Hauksbee młodszy (1678–1763), wykładowca i konstruktor instrumentów naukowych, miał ambicje zrewolucjonizować leczenie chorób wenerycznych. A także na tym zarobić. Razem ze swoim partnerem biznesowym, aptekarzem Johnem Watsonem, opracował nową terapię. Wbrew obowiązującej wówczas wiedzy nie opierała się ona na podawaniu rtęci. Terapia składała się z dwóch pigułek, z których jedną był środek wywołujący biegunkę. Nie wiadomo, co wchodziło w skład drugiej. Ciężki los pioniera medycyny Hauksbee sam nie był lekarzem. Co gorsza, nie był również formalnym członkiem Królewskiego Towarzystwa, czyli najważniejszego wówczas brytyjskiego towarzystwa naukowego. W tej instytucji pełnił jedynie funkcję urzędnika. Być może to sprawiło, że jego nowe propozycje medyczne nie zostały wzięte na serio. Nikt z ówczesnych szanujących się lekarzy nie skierował do obu innowatorów swoich pacjentów. Hauksbee zaś doczekał się łatki szarlatana, promującego alternatywną medycynę. I wtedy właśnie postanowił odpowiedzieć swoim adwersarzom na piśmie. Zgodnie z duchem epoki odpowiedź przybrała formę broszury. Autor zatytułował ją „Dalszy opis skutków medycyny alternatywnej pana Ha…

broszurka-0b59b98.jpg
width: 1181
height: 671

Obawiano się, że to urządzenie zniszczy świat. Kto stoi za Wielkim Zderzaczem Hadronów?
type: item
date: 2024-11-26T10:32:12.000Z
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: cern
subject: eksperyment
subject: fizyka
subject: książki
subject: naukowcy
description: Urządzenie badające Wielki Wybuch może zniszczyć Ziemię – głosił nagłówek w 1999 roku, kiedy w USA uruchamiano Relatywistyczny Zderzacz Ciężkich Jonów. W podobnym tonie niektóre media informowały o uruchomieniu Wielkiego Zderzacza Hadronów w Europie. Kto stoi za jego budową i czy faktycznie coś nam groziło?
encoded: Spis treści: Czym jest Wielki Zderzacz Hadronów? Kim był twórca Wielkiego Zderzacza Hadronów? Teorie spiskowe na temat Wielkiego Zderzacza Hadronów LHC i jego eksperymenty Z wizytą w Wielkim Zderzaczu Hadronów 10 września 2008 roku fizycy na całym świecie z niecierpliwością oczekiwali na uruchomienie największej maszyny na świecie – Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC, Large Hadron Collider). Czym jest Wielki Zderzacz Hadronów? LHC to kolisty zderzacz protonów o długości dwudziestu siedmiu kilometrów zbudowany w CERN-ie niedaleko Genewy, sto metrów pod ziemią na granicy między Francją a Szwajcarią. Urządzenie powstało w formie pomysłu w 1984 roku, jego budowa została zatwierdzona przez Radę CERN-u w 1994 roku. Po ćwierć wieku prac miała po raz pierwszy przyspieszać protony. Dla walijskiego fizyka Lyndona („Lyna”) Evansa, który nadzorował LHC jako dyrektor projektu od momentu jego powstania w 1994 roku, było to zwieńczenie całej kariery w budowaniu akceleratorów cząstek. Kim był twórca Wielkiego Zderzacza Hadronów? Evans sprawia wrażenie osoby skromnej, życzliwej i praktycznej. Ta skromność polega na rzadkim wspominaniu w wywiadach o własnej karierze, ale pseudonim trochę zdradza jego charakter. „Atomowy Evans” to niepowstrzymana siła stojąca za LHC. Evans pracuje w CERN-ie od 1969 roku. Jednak w trakcie kariery był wszędzie tam, gdzie potrzebowano jego wiedzy, podążając za zderzaczami o coraz wyższych energiach: od supersynchrotronu protonowego 300 GeV w CERN-ie po Tevatron w Fermilabie i Nadprzewodzący Superzderzacz w Teksasie. Kiedy prace nad tym ostatnim zostały wstrzymane, LHC okazał się przyszłością fizyki cząstek, a urzeczywistnienie tego projektu stało się racją bytu Evansa. „Naukowiec nie może osiągnąć nic większego” – wyznał. Evans ma świadomość ogromu swych dokonań i wciąż czuje się onieśmielony za każdym razem, gdy wchodzi do tunelu LHC. Jego funkcja przy budowie zderzacza polegała na nadzorowaniu około dwóch i pół tysiąca pracowników CERN-u oraz kolejnych …

PortraitofLynEvansLHCProjectLeader-8ff9c3a.jpg
width: 4256
height: 2832

Szympansy lubią publiczność. Pomaga im w rozwiązywaniu trudnych zadań
type: item
date: 2024-11-08T16:00:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: eksperyment
subject: gry
subject: japonia
subject: ludzie
subject: małpy
subject: szympansy
description: Szympansy osiągają lepsze wyniki w rozwiązywaniu trudnych zadań komputerowych, gdy mają publiczność. Szło im tym lepiej, im większa była ich ludzka publika.
encoded: Spis treści: Czy szympansy lubią publikę? Interakcje ludzi z szympansami – jak przebiegał eksperyment? Efekt publiczności i inne zagadki szympansów. Nadal jest sporo niejasności Ludzie obserwowani przez publiczność osiągają lepsze lub gorsze wyniki. Na przykład sportowcy uwielbiają wsparcie widzów. Lekkoatleci wykorzystują publikę do wyklaskiwania rytmu. Z kolei piłkarze nie lubią grać przy pustych trybunach. Czasem jednak publika powoduje dyskomfort i w konsekwencji gorsze wyniki. Czy szympansy lubią publikę? Japońscy naukowcy z Kyoto University i Akita Prefectural University opublikowali właśnie na łamach czasopisma „iScience” intrygujące wyniki badań, z których wynika, że na wydajność szympansów w zadaniach komputerowych wpływa liczba obserwujących je osób. Badacze chcieli dowiedzieć się, czy „efekt publiczności” może również występować u naczelnych innych niż ludzie. Naukowcy wiedzieli, że ludzie zwracają uwagę na to, kto ich obserwuje, czasem nawet podświadomie, w sposób, który wpływa na ich wyniki. Podczas gdy szympansy żyją w hierarchicznych społeczeństwach, nie było jasne, w jakim stopniu one również mogą być pod wpływem tych, którzy je obserwują. – Można by się spodziewać, że szympansy nie będą szczególnie dbać o to, czy inny gatunek obserwuje wykonywane przez nie zadania. Ale fakt, że wydają się być pod wpływem ludzkiej publiczności, nawet w zależności od trudności zadania, sugeruje, że ta relacja jest bardziej złożona, niż początkowo się spodziewaliśmy – mówi jeden z autorów badania Christen Lin z Uniwersytetu Kyoto w Japonii. Interakcje ludzi z szympansami – jak przebiegał eksperyment? Japońscy naukowcy przyznają, że szympansy lubią wchodzić w interakcję w ludźmi i cieszą się ich towarzystwem. Aby zbadać efekty wpływu publiczności u szympansów, w eksperymencie wzięło udział sześć osobników w trzech różnych numerycznych zadaniach na ekranach dotykowych. Różniły się trudnością i wymaganiami poznawczymi. Badania trwały sześć lat w obecności różnych członków…

low-res-f197a6a.jpg
width: 700
height: 467

Swego czasu naukowy postęp budził wiele wątpliwości. Te eksperymenty dziś są nie do pomyślenia
type: item
date: 2024-09-02T11:10:55.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: eksperyment
subject: historia
subject: ludzie
subject: nauka
description: Publiczne eksperymenty z płonącymi gazami, elektrycznością i ożywianiem trupów – tak jeszcze w XIX w. wyglądała popularyzacja nauki. Na makabrycznych pokazach zjawiała się cała śmietanka towarzyska Europy.
encoded: W tym artykule: Taniec Śmierci Z uniwersytetu do pubu Chemik zapamiętany przez swoje błędy Rozrywka dla elit Łowcy skór Nie pomogła nawet droga prawna Sekcja za 50 centów Dla profesora Giovanniego Aldiniego 17 stycznia 1803 r. miał się okazać najważniejszym dniem w życiu. Na oczach znamienitej londyńskiej publiczności sławny Włoch zamierzał wprawić w ruch ciało nieboszczyka. Ponieważ do tak nowatorskiego i delikatnego eksperymentu nie można było użyć byle jakich zwłok, do gmachu Royal College of Surgeons – jednego z najsłynniejszych ówczesnych ośrodków naukowych – prosto z szubienicy dostarczono trupa skazańca. Było to ciało 26-letniego George’a Fostera, powieszonego za utopienie żony i dziecka w Paddington Canal. Prof. Aldini nie wypadł sroce spod ogona. Jego stryjem był Luigi Galvani, włoski anatom, który ponad 20 lat wcześniej odkrył, że impuls elektryczny powoduje skurcz mięśni w nodze martwej żaby. Galvani zrozumiał wówczas, że to elektryczność jest tajemniczym, poszukiwanym od dawna „fluidem”, za którego pomocą nerwy poruszają mięśniami. Jego bratanek i współpracownik Aldini uczynił z odkrycia stryja trampolinę do międzynarodowej sławy. Występ w Londynie był ukoronowaniem całej serii mrożących krew w żyłach pokazów, z którymi objeżdżał Europę. Poza nieboszczykiem główną rolę odgrywała w nich najnowsza zdobycz nauki – 120 miedziano-cynkowych ogniw Volty. Najbardziej kontrowersyjne eksperymenty medyczne w historii Począwszy od nazistowskich eksperymentów medycznych po próby genetycznej modyfikacji dzieci, nieetyczne badania naukowe budzą kontrowersje. Czy współcześni uczeni powinni się do nich odwoł... Taniec Śmierci Włoch rozpoczął swój pokaz od głowy – połączone z baterią elektrody przyłożył do ust i ucha Fostera. Szczęka martwego mordercy zadygotała, a jego usta wykrzywiły się w grymasie bólu. Eksperymentator „ożywiał” następnie kolejne części ciała skazańca. W zależności od tego, przez co przepuszczał prąd, kręgosłup Fostera wyginał się w łuk, jego ramiona u…

jeszcze-nie-tak-dawno-naukowy-postep-budzil-wiele-watpliwosci-niektore-eksperymenty-szokuja-6fbac40.jpg
width: 750
height: 538

Człowiek, który zbudował perpetuum mobile? Udało mu się nabrać wszystkich
type: item
date: 2024-07-02T06:38:05.000Z
creator: Kazimierz Pytko
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: badania naukowe
subject: Edukacja
subject: eksperyment
subject: nauka
description: „Samo nie zatrzyma się nigdy” – chwalił swoje wynalazki Orffyreusz. W to, że udało mu się zbudować perpetuum mobile, uwierzyli osiemnastowieczni naukowcy, królowie i książęta.
encoded: W tym artykule: Cudowne koła Sekret za sto tysięcy talarów Triumfujące perpetuum mobile Boski zegarmistrz Tajemnica zabrana do grobu Członkowie komisji sprawdzili, czy w ścianach zamkowej komnaty nie ma ukrytych przejść ani otworów. Zamknęli od wewnątrz okna, na drzwiach odcisnęli pieczęcie. Wrócili po dwóch tygodniach. Ustawione na środku pomieszczenia wielkie koło obracało się dokładnie w takim tempie jak 14 dni wcześniej. Konstruktor urządzenia oznajmił, że może się tak kręcić w nieskończoność. Ponownie opieczętowano każde drzwi. Tym razem odczekano czterdzieści dni. Koło wciąż wirowało, wykonując dokładnie 26 obrotów na minutę. Komisja sporządziła raport, uznając że samonapędzające się urządzenie działa. Kto podpisał się pod raportem? Nie byli to amatorzy, których omamiłby zręczny sztukmistrz. Do komisji należeli profesor fizyki uniwersytetu w Lejdzie Willem Gravesand, kanclerz uniwersytetu w Halle Christian Wolff, ekspert w dziedzinie mechaniki Friedrich Hoffman, lekarz Dietrich von Bohsen i ceniony konstruktor przyrządów matematycznych John Rowley. Poza nimi wydarzenie obserwowało kilkunastu arystokratów, którzy w drodze głosowania przekazali baronowi Emanuelowi Fischerowi przywilej wprawienia koła w ruch. Wybraniec popchnął je lekko jedną ręką i maszyneria samoistnie zaczęła przyspieszać, aż do 26 obrotów na minutę. Pokaz odbywał się między 11 listopada 1717 roku a 4 stycznia 1718 roku na zamku Weissenstein należącym do landgrafa Karola, władcy niemieckiego księstwa Hesja-Kessel. Cudowne koła Urządzenie zbudował niemiecki wynalazca – Orffyreus (w spolszczeniu Orffyreusz). Już samo brzmienie nazwiska przyciągało uwagę, gdyż kojarzyło się z wiedzą tajemną, magią, alchemią. I o to chodziło – w rzeczywistości był to pseudonim, który przybrał syn chłopów z Saksonii Elias Bessler. Nie zdał się jednak na fantazję, lecz posłużył szyfrem. Spisał wszystkie litery alfabetu w taki sposób, by tworzyły koło i zastąpił te ze swego nazwiska leżącymi naprzeciwko. Otrzymał sło…

czlowiek-ktory-zbudowal-perpetuum-mobile-udalo-mu-sie-nabrac-wszystkich-ee9f94e.png
width: 1200
height: 630

Jak pozbyć się gniewu? Naukowcy proponują prosty i tani sposób. Trzeba tylko podrzeć kartkę papieru
type: item
date: 2024-04-10T13:44:04.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: emocje
subject: psychologia
subject: Wolny czas
description: Przepełniają cię negatywne emocje? Spisz swoje myśli na kartce papieru. Następnie zgnieć ją i wyrzuć do kosza. Albo po prostu podrzyj na kawałki. Zdaniem badaczy to pomoże pozbyć się gniewu.
encoded: W tym artykule: Jak się pozbyć gniewu Nowe doświadczenia Zapisz i zniszcz Zgodnie z tradycją Gniew zastanawiał ludzi od dawien dawna. Starożytny stoik Lucjusz Seneka poświęcił mu cały traktat zatytułowany „De ira”, czyli „O gniewie”. Analizował w nim przyczyny tego gwałtownego uczucia. A także skutki, jakie wywiera na ludzi i ich postępowanie. Jak łatwo się domyślić, Seneka nie widział w gniewie niczego dobrego. Jego zdaniem to uczucie nie przydaje się nawet żołnierzom na polu bitwy. Według filozofa najlepiej w ogóle nie popadać w gniew i – o ile to możliwe – zwalczać go w zarodku. Kiedy zaś już szalejemy z gniewu, najskuteczniejszą strategią jest go przeczekać. Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Na szczęście współcześni naukowcy mają dla nas znacznie bardziej praktyczne rady niż ćwiczenie opanowania. A nawet niż wyładowanie emocji na siłowni albo w czasie joggingu. Zdaniem japońskich badaczy do pozbycia się gniewu wystarczy kartka papieru. Jak się pozbyć gniewu Co należy z nią zrobić? Najpierw opisać, co nam leży na duszy. Czyli, co wywołało lub wywołuje nasz gniew. Następnie kartkę trzeba zmieść i wyrzucić albo podrzeć. To wszystko. – Spodziewaliśmy się, że ta metoda pozwoli w pewnym stopniu stłumić gniew – mówi „Guardianowi” Nobuyuki Kawai z Nagoya University. – Jednak zaskoczyło nas, że po zastosowaniu tego sposobu gniew został wyeliminowany niemal całkowicie – dodaje badacz. Nobuyuki Kawai jest głównym autorem pracy o nowym sposobie pozbywania się gniewu opublikowanej w „Scientific Reports”. Nowe doświadczenia Jak japońscy naukowcy odkryli zbawienną moc rwania kartek? Najpierw przeprowadzili doświadczenia, w których wzięło udział 50 osób. Zostały one poproszone o przedstawienie pisemnej opinii na ważny społecznie temat: np. palenia papierosów w miejscach publicznych. Prace te zostały następnie ocenione, a oceny – celowo zaniżone. Po otrzymaniu z powrotem swoich rozprawek autorzy zobaczyli, że ich inteligencja, logika czy racjonalność zostały skrytykowane. I to nie …

jak-pozbyc-sie-gniewu-naukowcy-proponuja-prosty-i-tani-sposob-trzeba-tylko-podrzec-kartke-papieru-76c3d09.jpg
width: 1000
height: 666

Archimedes zrobił to w Syrakuzach, 13-latek – jako projekt szkolny. Oto antyczny promień śmierci
type: item
date: 2024-02-28T13:32:14.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: broń
subject: Edukacja
subject: eksperyment
subject: grecja
subject: historia
subject: starożytność
subject: wojna
description: Według legendy w czasie obrony Syrakuz Archimedes zniszczył flotę najeźdźców, używając luster. Trzynastoletni uczeń postanowił sprawdzić, czy słynna opowieść o genialnym matematyku starożytności może być prawdziwa.
encoded: W tym artykule: Naukowy projekt szkolny Legenda o Archimedesie Mit o spaleniu rzymskiej floty Archimedes to jeden z najwybitniejszych matematyków w dziejach. Zawdzięczamy mu m.in. słynne prawo hydrostatyki (zwane prawem Archimedesa), prawo dźwigni czy metody wyznaczania środków ciężkości figur płaskich. A także śrubę wodną, służącą do podnoszenia cieczy albo sypkich materiałów. Ten słynny starożytny uczony i mechanik urodził się i zmarł w Syrakuzach. Zginął w 212 r. p.n.e. po zdobyciu Syrakuz przez wojska rzymskie w czasie drugiej wojny punickiej. Podobno dowódca Rzymian, Marcellus, nakazał swoim żołnierzom oszczędzić genialnego matematyka. Jeden z nich nie wykonał rozkazu. Archimedes zginął w wieku 75 lat. Wiele lat później wśród starożytnych zaczęła krążyć niesamowita opowieść. Według niej w czasie oblężenia Syrakuz Archimedes podpalił rzymskie okręty za pomocą luster. Użył ich rzekomo po to, by zogniskować na wrogiej flocie światło słoneczne. Naukowy projekt szkolny Historia ta zainspirowała młodego Kanadyjczyka, Brendena Senera. W ramach szkolnego projektu Sener postanowił zbudować miniaturową wersję śmiercionośnych luster. Jak tłumaczył Business Insiderowi, jego celem nie było podpalanie niczego. Tylko sprawdzenie, czy za pomocą luster i lampki da się znacząco zwiększyć temperaturę celu. Gdzie znajdują się ruiny Kartaginy? Co zwiedzać na miejscu? Ruiny Kartaginy to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w północnej Afryce. Czy znasz historię starożytnego imperium? U Senera stał się nim pomalowany na żółto karton. Na jednym jego punkcie trzynastolatek ogniskował – za pomocą wklęsłych lusterek – światło podgrzewających lampek. Podczerwony termometr mierzył, jak zmieniała się temperatura kartonu z każdym dodanym lustrem. Źródłem energii była 100-watowa żarówka. Jedno lusterko podgrzało cel o 7,8 st. C. Drugie i trzecie o 4,4 st. C. Czwarte zaś o 10 st. C – do temperatury 53 st. C. Jak stwierdził Sener, Archimedesowi mogło udać się podpalić statki Rzymi…

archimedes-zrobil-to-w-syrakuzach-13-latek-jako-projekt-szkolny-oto-antyczny-promien-smierci-ryc-ann-ronan-pictures-print-collector-getty-images-8a5f7e2.jpg
width: 1024
height: 826

Wahadło Foucaulta jako pierwsze wykazało, że Ziemia obraca się wokół własnej osi. Jak działa?
type: item
date: 2024-01-28T09:04:02.000Z
creator: Artur Białek
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: eksperyment
subject: fizyka
subject: nauka
subject: ziemia
description: Albert Einstein mawiał, że jeden piękny eksperyment jest ważniejszy od dwudziestu opisujących go wzorów. Wahadło Foucaulta jest zaliczane do dziesięciu najpiękniejszych/najważniejszych eksperymentów w fizyce. Proste doświadczenie dowiodło coś, o czym ludzie wiedzieli już od dawna, ale wcześniej nie potrafili tego jednoznacznie potwierdzić w sposób doświadczalny – że Ziemia obraca się wokół własnej osi.
encoded: W tym artykule: Jak działa wahadło Foucaulta? Geneza wynalazku i pierwsze eksperymenty Kim był twórca wahadła? Wahadła Foucaulta w Polsce Dziś nawet dzieci wiedzą, że nasza planeta wiruje wokół osi. Jednak w czasach Galileusza ruch obrotowy Ziemi był był nie teorią, a hipotezą. Musiały upłynąć niemal trzy wieki, zanim pojawił się jednoznaczne potwierdzenie, że wędrówka Słońca ze wschodu na zachód jest tylko ruchem pozornym. Dowodu dostarczył Léon Foucault – francuski fizyk doświadczalny. Jak działa wahadło Foucaulta? Wahadło Foucaulta to nic innego, jak przyrząd pozwalający obserwować zjawisko obrotu Ziemi wokół własnej osi. Składa się z ciężarka zawieszonego na długiej linie i przegubu Cardana, Czyli mocowania umożliwiającego swobodne zawieszenie, które sprawia, że konstrukcja jest niezależna od ruchu obrotowego naszej planety. Jak działa taki instrument? Z punktu widzenia obserwatora znajdującego się na Ziemi, wahadło wprawione w ruch nie zachowuje płaszczyzny drgań. Ta zmienia się z czasem. Efekt odchylenia nie jest widoczny przy pojedynczym ruchu, jednak jeżeli instrument waha się dłużej, rezultat ulega zwielokrotnieniu i staje się możliwy do zaobserwowania. Jeżeli wahadło zostanie zawieszone na biegunie, jego płaszczyzna drgań w ciągu doby obróci się o 360 stopni. Na innych szerokościach geograficznych pełny obrót zajmie więcej czasu. Pierwsza zasada dynamiki Newtona mówi, że jeżeli na ciało nie działają żadne siły lub działające siły równoważą się, to owe ciało znajduje się w spoczynku lub porusza się w układzie inercjalnym ze stałą prędkością. Jeżeli więc przyjmiemy, że tym ciałem jest ciężarek wahadła, a warunki doświadczenia wykluczają działanie jakichkolwiek sił poza równoważącymi się reakcją liny i ciężarem wahadła, jak to możliwe, że następuje odchylenie? Odpowiedź może być tylko jedna – nie następuje. Przyrząd zachowuje płaszczyznę drgań i nie rotuje. Obserwowany ruch jest pozorny. Gdyby obserwator tego zjawiska mógł zmienić układ odniesienia i znaleźć …

wahadlo-foucaulta-historia-zasada-dzialania-i-zastosowania-fot-shutterstock-45cc8a3.jpg
width: 1000
height: 667

Naukowcy sklonowali makaka królewskiego z pomocą ulepszonej procedury. Klonowanie stanie się prostsze?
type: item
date: 2024-01-17T13:30:00.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: eksperyment
subject: klonowanie
subject: makak
subject: nauka
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Chińscy naukowcy ogłosili, że po raz pierwszy udało im się sklonować makaka królewskiego metodą, dzięki której przyszła na świat słynna owca Dolly. Procedura została jednak ulepszona, tak by usprawnić klonowanie. Czy to się udało?
encoded: W tym artykule: Czym jest klonowanie zwierząt? Które zwierzę było sklonowane jako pierwsze? Pierwsze klony małp Nowy sposób na klonowanie zwierząt W wyniku najnowszego eksperymentu z klonowaniem na świat przyszedł Retro. To makak królewski (Macaca mulatta). Obecnie ma dwa lata i jest w pełni zdrowy. O jego istnieniu naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk poinformowali dopiero 16 stycznia, długo po tym, jak małpa przyszła na świat. Czym jest klonowanie zwierząt? Dlaczego czekano aż tyle czasu? By upewnić się, że Retro nic nie dolega i rozwija się prawidłowo. O ile klonowanie samo w sobie jest trudną procedurą, o tyle klonowanie naczelnych okazało się wyjątkowo skomplikowane. Przez dekady się nie udawało, a pierwsze sukcesy badacze odnieśli dopiero pięć lat temu. Nadal jednak skuteczność klonowania była niezwykle niska. W pracy opublikowanej w „Nature Communications” badacze donoszą jednak, że udało im się ulepszyć klasyczna metodę klonowania, dzięki której na świat przyszła Dolly. Ich zdaniem może to pomóc w przyszłości uzyskać więcej klonów rezusów. Pojawiają się jednak pytania: po co klonować naczelne? Oraz – czy klonowanie jest etyczne? Które zwierzę było sklonowane jako pierwsze? Owca Dolly urodziła się w 1996 r. Natychmiast stała się sensacją naukową. Dolly została sklonowana metodą tzw. transferu jądrowego. Na czym polega ta technika? Wpierw naukowcy pobierają komórkę jajową i usuwają z niej jądro. Następnie zastępują je jądrem pochodzącym z komórki somatycznej dorosłego zwierzęcia, które ma zostać sklonowane – np. z komórki skóry. W Chinach po raz pierwszy sklonowano wilka polarnego. Wilcze szczenię urodził pies Firma z Pekinu zajmująca się klonowaniem zwierząt ogłosiła, że w jej laboratoriach po raz pierwszy przyszedł na świat sklonowany wilk polarny. Zwierzę urodziło się dzięki matce surogatc... Komórka jajowa z obcym jądrem zaczyna dzielić się jak zygota. Po wszczepieniu jej do macicy zarodek ma szansę dalej się rozwijać. Jeśli ciąża przebiega prawidłowo, na św…

makak-krolewski-retro-c74376a.jpg
width: 1280
height: 852

Zabójczy miotacz oszczepów. Broni tej człowiek używał zdecydowanie wcześniej, niż do tej pory sądzono
type: item
date: 2023-11-07T10:51:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: broń
subject: eksperyment
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Wolny czas
description: Był to jeden z ważniejszych pradziejowych wynalazków człowieka. Dzięki niemu polowanie stało się bardziej skutecznie. Miotacz oszczepów wymyślono 10 tysięcy lat wcześniej, niż do tej pory uważano.
encoded: W tym artykule: Miotacz oszczepów. Czym był? Miotacze trudne do wykrycia Eksperymenty w laboratorium Miotacze to też dzieła sztuki To ustalenie belgijskich archeologów z Uniwersytet w Liège. Dotyczy grupy łowców i zbieraczy, którzy mieszkali 31 tysięcy lat temu nad rzeką Haine w obecnej Belgii. Miotacz oszczepów. Czym był? Miotacz oszczepów, nazywany również azteckim słowem atlatl to narzędzie, które służy do wyrzucania broni miotanej. Rzut z jego pomocą przypomina rzut oszczepem. Atlatl ma prostą budowę. To liczący do 60 cm długości kawałek drewna z wydrążonym na końcu zagłębieniem. W nim umieszcza się końcówkę drzewca oszczepu lub strzały. Pocisk wyrzuca się mocnym machnięciem, a sam miotacz działa na zasadzie dźwigni. Atlatl jest przedłużeniem ramienia. Dzięki temu pocisk uzyskuje znacznie większą prędkość i leci dalej, niż gdyby był wyrzucany przy pomocy dłoni. Miotacze trudne do wykrycia – Do tej pory wczesna broń była niezwykle trudna do wykrycia na stanowiskach archeologicznych, ponieważ była wykonana z surowców organicznych, które rzadko się zachowują – wyjaśnia Justin Coppe, badacz z TraceoLab na Uniwersytecie w Liège. Jest on jednym z autorów publikacji w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Najczęściej archeolodzy napotykają w czasie wykopalisk tylko na kamienne elementy dawnej broni, czyli groty oszczepów czy strzał. Jednak z reguły nie jest jasne, w jaki sposób ich używano. Archeolodzy najczęściej łączą typ broni z konkretnym grotem na podstawie jego wielkości. Jednak – zdaniem belgijskich badaczy – takie rozumowanie często prowadziło na manowce. Zarówno analogie etnograficzne (metoda badawcza polegająca na podglądaniu współczesnych ludów tradycyjnych), jak i eksperymentalne podały w poważną wątpliwość tę linię rozumowania. Eksperymenty w laboratorium Praca archeologów do pewnego stopnia przypomina pracę detektywów i policjantów. Zwłaszcza w tym przypadku jest to prawdą. Belgijscy badacze z TraceoLab wzięli na warsztat groty ze stanowiska archeolo…

zabojczy-miotacz-broni-tej-czlowiek-uzywal-zdecydowanie-wczesniej-niz-do-tej-pory-sadzono-34a6037.jpg
width: 1024
height: 664

Kobieta spędziła 500 dni w jaskini w Hiszpanii. To kompletnie zaburzyło jej poczucie czasu
type: item
date: 2023-04-21T12:36:31.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: eksperyment
subject: izolacja
subject: jaskinie
subject: psychologia
subject: słońce
subject: Sport
description: Jak ekstremalna izolacja wpływa na ludzi? By pomóc naukowcom odpowiedzieć na to pytanie, hiszpańska sportsmenka spędziła półtora roku samotnie w jaskini.
encoded: W tym artykule: Szybka utrata poczucia czasu Jak mija czas w izolacji? Czy możemy kontrolować czas? – Spałam – a przynajmniej drzemałam – kiedy po mnie przyszli. Myślałam, że coś się stało. Zapytałam: Czy to już?... Niemożliwe. Jeszcze nie skończyłam książki – opowiadała Beatriz Flamini dziennikarzom 12 kwietnia 2023 roku. Tydzień temu minęło pięćset dni od momentu, kiedy Flamini zeszła do środka jaskini w okolicach Grenady. W listopadzie 2021 r. wówczas 48-letnia kobieta rozpoczęła jeden z najbardziej ekstremalnych eksperymentów izolacyjnych, jakie kiedykolwiek przeprowadzono. Postanowiła na półtora roku odizolować się od świata i od Słońca. Ukryła się w jaskini na głębokości 70 m. Podobny eksperyment przeprowadzono we Francji, choć na mniejszą skalę. Hiszpańskie przedsięwzięcie monitorował zespół naukowców z uniwersytetów w Almerii, Granadzie i Murcji. Tylko oni mieli ograniczony kontakt z Flamini. Kobieta postanowiła, że nie chce dostawać żadnych wiadomości o tym, co się dzieje na świecie. Nie wiedziała więc, że wybuchła wojna w Ukrainie, że zmarła królowa Elżbieta, że skończyła się izolacja wprowadzona w czasie pandemii. Szybka utrata poczucia czasu Beatriz Flamini pasjonuje się wspinaczką górską. Uprawiała też sporty ekstremalne. Była więc dobrze psychicznie przygotowana do wielomiesięcznej izolacji. Po wyjściu z jaskini powiedziała, że kluczem do wytrwania była determinacja i to, że „zawsze było jej dobrze ze sobą”. Przyznała, że nie rozmawiała ze sobą na głos. Respektowała w ten sposób ciszę, jaka panowała w jaskini. Spędzała czas, wykonując czynności, które lubiła: czytała, pisała, rysowała, robiła na drutach. Koncentrowała się na tym, co robi w danym momencie. Pozwoliło jej to przetrwać trudne chwile (jak nagłe pojawienie się w jaskini roju much) i cieszyć się tymi dobrymi. Dość szybko jednak stało się coś, czego można było się spodziewać. Już po dwóch miesiącach – dokładnie, jak powiedziała, 65. dnia pobytu w jaskini – straciła poczucie czasu. Jak mija cza…

kobieta-spedzila-500-dni-w-jaskini-w-hiszpanii-to-kompletnie-zaburzylo-jej-poczucie-czasu-fot-getty-images-c2fb156.jpg
width: 2103
height: 1425

Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym
type: item
date: 2023-03-09T13:12:44.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: biologia
subject: Edukacja
subject: eksperyment
subject: genetyka
subject: myszy
subject: płodność
subject: rozmnażanie
subject: zwierzęta
description: Naukowcy wyhodowali mysz, który ma dwóch biologicznych ojców. Badania mogą pomóc opracować nowe terapie dla osób zmagających się z niepłodnością. A także dla związków jednopłciowych, które chciałyby mieć własne potomstwo.
encoded: W tym artykule: Samce myszy miały własne, zdrowe potomstwo Najtrudniejsza część eksperymentu Czy taką procedurę można zastosować u ludzi? Przyszłe badania nad niepłodnością Czy pary jednopłciowe będą mogły mieć kiedyś biologiczne dzieci? Nie jest to wykluczone. Taką szansę dają im badania prowadzone przez naukowców z japońskiego Uniwersytetu Kiusiu. Tamtejszym genetykom i embriologom pracującym pod kierunkiem prof. Katsuhiko Hayashi udało się wyhodować z komórek mysich samców komórki jajowe. Następnie zostały one zapłodnione. Po udanej ciąży na świat przyszły myszy, mające, z genetycznego punktu widzenia, dwóch ojców. O rezultatach badań poinformowano wczoraj na Trzecim Międzynarodowym Szczycie Edycji Ludzkiego Genomu (Third International Summit on Human Genome Editing) odbywającym się w Instytucie Francisa Cricka w Londynie. Samce myszy miały własne, zdrowe potomstwo Nie jest to pierwszy przypadek, gdy na świat przyszły myszy mające dwóch biologicznych ojców. W październiku 2018 r. naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk ogłosili w czasopiśmie „Cell Stem Cell” artykuł, w którym opisali wieloetapowy proces, w rezultacie którego udało im się wyhodować myszy posiadające DNA dwóch samców. Jednak tamte zwierzęta żyły zaledwie kilka dni. Urodziło się dziecko trojga rodziców. "Ryzyka tej metody nie zostały jeszcze w całości poznane" Osiągnięciem pochwalił się zespół z Grecji pracujący w Hiszpanii. Chłopiec w chwili urodzenia ważył 2,9 kg, a matka po porodzie jest w dobrym stanie. Tym razem japońscy naukowcy osiągnęli znacznie lepszy rezultat. Na świat przyszło siedem mysich niemowląt. Były zdrowe, ich długość życia była typowa dla gatunku, a gdy dorosły, miały własne potomstwo. – Wyglądały normalnie, rozwijały się normalnie, zostały ojcami – mówi Hayashi dla „The Guardian”. Najtrudniejsza część eksperymentu W jaki sposób wyhodowano myszy? Pierwszym krokiem było pobranie komórek skóry od mysich samców. Każda miała dwa chromosomy płciowe: X i Y. Wyzwaniem było takie ich przekszt…

na-swiat-przyszla-mysz-ktora-ma-dwoch-ojcow-technologia-moze-w-przyszlosci-pomoc-parom-jednoplciowym-fot-whitney-hayward-portland-portland-press-herald-via-getty-images-b196c62.jpg
width: 1024
height: 686

Może być różowa i wydawać dziwne trzaski. Zorza polarna to marzenie podróżników i obiekt badań naukowych
type: item
date: 2023-02-03T09:39:13.000Z
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: eksperyment
subject: fizyka
subject: niebo
subject: obserwacje
subject: słońce
subject: Travel
subject: ziemia
subject: zorza polarna
description: Dla aż 60 proc. miłośników podróży zorza polarna jest na pierwszym miejscu listy marzeń. Gdzie i jak ją obserwować? Na te pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Czym jest zorza polarna? Jak powstaje zorza polarna? Gdzie występuje zorza polarna? Kiedy można zaobserwować zorzę polarną? Ciekawostki o zorzy polarnej To jeden z najbardziej spektakularnych pokazów świetlnych na Ziemi. Od wieków wprawia obserwatorów w zachwyt i rozbudza ciekawość naukowców. Mowa oczywiście o zorzy polarnej. Jest ona jednym z najbardziej wyczekiwanych zjawisk. Aż 60 proc. turystów marzy o zobaczeniu zorzy na własne oczy. Jednak zorza polarna występuje tylko na niektórych szerokościach geograficznych. Przykładowo na Islandii, w północnych regionach Rosji (Syberia) i na Półwyspie Skandynawskim. Naukowcy wielokrotnie próbowali wyjaśnić, jak powstaje zorza polarna. Co dziś wiadomo o tym zjawisku? Czym jest zorza polarna? Słońce nieustannie emituje naładowane cząstki, czyli tzw. wiatr słoneczny. Zorze pojawiają się, kiedy owe cząstki wchodzą w interakcje z polem magnetycznym Ziemi. Cząstki przedostają się w kierunku ziemskich biegunów, gdzie pole magnetyczne jest najsłabsze. Spektakularny taniec niebios. Najsilniejsze zorze w historii Kiedyś ich pojawienie się kojarzono z wielkim nieszczęściem, dziś podziwiamy ich piękno, często podróżując tysiące kilometrów byle tylko zobaczyć je na własne oczy. Zorze, mimo niewia... Tam zderzają się z atomami w atmosferze, które pod wpływem tego zaczynają emitować promieniowanie widzialne. I to w rezultacie daje kolorowe pokazy świetlne. Zorze polarne zazwyczaj mają kolory zielony, czerwony, bordowy lub purpurowy. Jednak w 2022 r. zorze polarne były różowe. Przez kolejne 3 lata to zjawisko może się powtarzać. Kolor to zasługa azotu. Cząsteczki tego pierwiastka występują w niższych partiach atmosfery. Pojawienie się różowej zorzy świadczy o większej niż zazwyczaj aktywności słonecznej. Czasami Słońce zrzuca większe strumienie cząsteczek, które, jeśli są skierowane w kierunku Ziemi, mogą wywołać zakłócenia w ziemskim polu magnetycznym. To zjawisko nosi nazwę burzy geomagnetycznej. Takie burze mogą zakłóc…

top-10-miejsc-gdzie-szukac-zorzy-polarnej1-a1722df.jpeg
width: 760
height: 507

Kontrolowana reakcja termojądrowa po raz pierwszy wyprodukowała nadwyżkę energii. Czy to faktycznie przełom?
type: item
date: 2022-12-14T07:36:03.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Dom
subject: eksperyment
subject: energia
subject: fizyka
description: National Ignition Facility (NIF) w USA dokonało czegoś, co do tej pory nikomu się nie udało. Reaktor termojądrowy wyprodukował tam więcej energii, niż zużył. Naukowcy mówią o przełomie.
encoded: W tym artykule: Co to jest reakcja termojądrowa? Jak przeprowadzić reakcję termojądrową na Ziemi? Jak działa NIF? Do energii termojądrowej droga jeszcze daleka Teoretycznie energia termojądrowa to najwspanialsze możliwe źródło czystego prądu. Paliwem są izotopy wodoru, które możemy uzyskać ze zwykłej wody morskiej. Reakcje termojądrowe zachodzą we wnętrzach gwiazd, ale można je przeprowadzać także na Ziemi, co wiadomo od czasu testu pierwszej bomby wodorowej. Największy problem techniczny polega na uzyskaniu większej kontroli nad tym procesem. A także na tym, by reakcja dostarczała więcej energii, niż musieliśmy włożyć w jej zainicjowanie. Coś takiego udało się właśnie fizykom z amerykańskiego National Ignition Facility (NIF), części Lawrence Livermore National Laboratory. 5 grudnia po raz pierwszy reaktor termojądrowy wyprodukował tam nadwyżkę energii. – To wielki przełom. Bardzo ekscytujące osiągnięcie – mówi niezwiązana z zespołem NIF Anne White, fizyczka z Massachusetts Institute of Technology. Czy oznacza to, że wkrótce powstaną pierwsze elektrownie termojądrowe? Co to jest reakcja termojądrowa? Reakcja termojądrowa (zwana inaczej fuzją termonuklearną) polega na łączeniu się lżejszych jąder w cięższe. Wskutek reakcji fuzji termojądrowej np. z wodoru może powstać hel. Jest ona źródłem energii we wnętrzu gwiazd. Opanowanie tej technologii dałoby naszej cywilizacji „czystą” energię na miliony lat. Nieskończona energia! Czym jest reaktor fuzyjny? Gwiazda w sercu maszyny Gigantyczne ilości energii ze szklanki wody? To możliwe, podobnie jak odejście od paliw kopalnych i praktycznie nieskończony zapas mocy. Te marzenia ma pomóc spełnić reaktor fuzyjny. Urządz... Niestety, jądra atomowe nie lubią się łączyć – odpychają je od siebie siły elektrostatyczne. W gwiazdach do reakcji termojądrowej dochodzi dzięki bardzo wysokim ciśnieniu i temperaturze oraz tunelowaniu kwantowemu. To zjawisko umożliwia pokonanie odpychania jąder atomów w temperaturze niższej, niż wynikałoby t…

kontrolowana-reakcja-termojadrowa-po-raz-pierwszy-wyprodukowala-nadwyzke-energii-czy-to-faktycznie-przelom-fot-lawrence-livermore-national-laboratory-c6af44e.jpg
width: 5600
height: 3733

Do 2025 r. Australia zamierza spróbować wyhodować rośliny na Księżycu. Na razie przez dość krótki czas
type: item
date: 2022-10-09T12:52:33.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: biologia
subject: eksperyment
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: księżyc
subject: rośliny
description: Australijscy naukowcy planują sprawdzić, jakie rośliny mogłyby wyrosnąć na Księżycu. Nasiona z Ziemi zostaną wysłane na naszego naturalnego satelitę w pojemniku wielkości pudełka na buty.
encoded: W tym artykule: Nasiona z Ziemi polecą na Księżyc Rośliny wyjątkowo odporne na suszę Kiełkowanie na Księżycu Ile potrwa eksperyment z księżycowymi roślinami? „Nasza misja jest prosta: wyhodować życie na Księżycu”. Taki jest cel projektu ALEPH– 1 (ang. Australian Lunar Experiment Promoting Horticulture), realizowanego przez australijski startup Lunaria One. Lunaria One skupia naukowców z kilku australijskich uniwersytetów, m.in. Australijskiego Uniwersytetu Narodowego (ANU). Projekt zakłada, że nasiona ziemskich roślin zostaną wysłane na Księżyc za trzy lata. Naukowcy wykorzystają do tego misję kosmiczną Beresheet 2. To prywatne przedsięwzięcie realizowane przez izraelską firmę SpaceIL, zakładające wysłanie w kosmos księżycowego lądownika i orbitera. Zielona przesyłka poleci na pokładzie pierwszego z nich. Nasiona z Ziemi polecą na Księżyc Na naszego naturalnego satelitę nasiona zostaną wysłane w szczelnie zamkniętym pojemniku. Po wylądowaniu zostaną nawodnione, a dzięki elektronice można będzie obserwować, czy dojdzie do kiełkowania. A także, jak będzie ono postępowało. Jakie nasiona polecą na Księżyc? Specjalnie wybrane i odpowiednio przygotowane. – To ekscytujące wyzwanie: jak zaprojektować rośliny do kosmicznej podróży? – zastanawia się zaangażowana w projekt dr Caitlin Byrt w wywiadzie dla australijskiego serwisu ABC News. – Naszym pierwszym krokiem jest sprawdzenie, jak biologia rozwiązała ten problem w przeszłości na Ziemi. Zaskakująca hipoteza: Księżyc od miliardów lat sekretnie podkrada wodę z Ziemi Skąd się wzięła woda na Księżycu? Dotychczas zakładano, że jej źródłem były asteroidy uderzające w naszego naturalnego satelitę. Naukowcy zaproponowali właśnie dodatkowe wyjaśnieni... Naukowczyni przypomina, że kilka miliardów lat temu Ziemia była jałową planetą, pozbawioną życia. Potem życie eksplodowało, a rośliny przystosowały się do przetrwania w nieraz ekstremalnych warunkach. Sprawdzenie, jak to zrobiły, pomoże wyselekcjonować rośliny zdolne do przetrwania …

do-2025-r-australia-zamierza-sprobowac-wyhodowac-rosliny-na-ksiezycu-na-razie-przez-dosc-krotki-czas-fot-getty-images-acb7662.jpg
width: 2088
height: 1436