Fasola wzywa armię prywatnych ochroniarzy. Naukowcy odkryli, jak rośliny proszą osy o pomoc
Gdy gąsienice zaczynają pożerać liście fasoli, roślina nie pozostaje bierna – natychmiast wzywa na pomoc drapieżne osy. To fascynujący chemiczny alarm, który szczegółowo opisują badacze na łamach czasopisma „Science Advances”. Zidentyfikowali oni wyjątkowy receptor, który rozpoznaje ślinę szkodnika i aktywuje emisję lotnych substancji, które dla owadów są jednoznacznym zaproszeniem na ucztę.
Przez miliony lat ewolucji rośliny i owady wykształciły złożoną sieć powiązań i wzajemnych zależności. Niektóre z nich są jednak bardziej niezwykłe niż inne. Nowe odkrycie z zakresu immunologii pokazuje nam, że rośliny z naszych warzywniaków potrafią nie tylko zidentyfikować swojego oprawcę, ale wręcz wynająć wykwalifikowanych „ochroniarzy” do jego szybkiej eliminacji. Czy fasola może podejmować decyzje? Chemiczny „krzyk” fasoli Fasola zwyczajna (Phaseolus vulgaris) jest rośliną uprawianą od tysiącleci. To pozwoliło wyselekcjonować popularne odmiany: pinto, czarną czy czerwoną. Jej „zwyczajność” jest jednak tylko ułudą – każdy posiadacz tych nasion w swojej spiżarni obcuje z mistrzem ewolucyjnej manipulacji. Zespół badawczy, w którego skład weszła m.in. immunolożka roślin dr Natalia Guayazán Palacios, rozwikłał zagadkę niezwykłych mechanizmów obronnych fasoli. Jasne jest, że roślina nie wydaje z siebie świadomego, dosłownego „krzyku” o pomoc (chociaż intencjonalność flory wciąż pozostaje przedmiotem akademickich debat). Jednak w momencie ataku przez gąsienice emituje ona specyficzne, lotne substancje chemiczne. Drapieżne osy z rodzajów Polybia i Mischocyttarus, które posiadają zdolny do uczenia się układ nerwowy, przez wieki zaczęły kojarzyć ten konkretny zapach z łatwym posiłkiem w postaci gąsienic. Stworzyło to doskonałą ewolucyjną pętlę sprzężenia zwrotnego: fasole wydzielające odpowiednie, łatwo wykrywalne przez osy aromaty były skuteczniej chronione, dzięki czemu zyskiwały większą szansę na przetrwanie i wydanie nasion. Zdradziecka ślina Skąd jednak roślina wie, że nadszedł odpowiedni moment na wyzwolenie alarmu? Sekret tkwi w mikroskopijnych białkach osadzonych na powierzchni liści fasoli. Analizy ujawniły, że rośliny te posiadają specjalne detektory reagujące na inceptynę (In11) – niezwykle powszechny peptyd (krótki łańcuch białkowy) obecny w ślinie gąsienic. Kiedy napastnik zaczyna przeżuwać liść, chemiczne ślady z jego jamy gębowej natychmiast aktywują roślinne receptory inceptyny. Jak podkreśla Guayazán Palacios, rozpoznanie tego peptydu ma wielkie znaczenie, gdyż nie tylko powoduje przyspiesza gojenie ran, ale przede wszystkim aktywuje swoisty szlak immunologiczny, ukierunkowany ściśle na gąsienice. Szlak ten odpowiada za wyzwolenie wyjątkowej mieszanki lotnych związków, które błyskawicznie rekrutują drapieżne osy. To dla nich zawołanie: „Jest robota!” Eksperyment w Meksyku: fasole kontra gąsienice Aby dowieść swojej tezy, naukowcy przeprowadzili w latach 2023 i 2024 szeroko zakrojone testy na polach w meksykańskim stanie Oaxaca. Wyhodowali tam rośliny parami – jedna z nich posiadała w pełni funkcjonalne receptory inceptyny, a drugą genetycznie pozbawiono możliwości ich tworzenia. Zastosowali trzy rodzaje stymulacji: oblanie liści naturalną śliną gąsienicy, zastosowanie czystej postaci peptydu In11 oraz mechaniczne zranienie powierzchni liści żyletką z dodatkiem czystej wody. Następnie do liści przypięto martwe okazy gąsienic z gatunku Spodoptera frugiperda i bacznie obserwowano zachowanie drapieżników. Co się okazało? Pomimo ogromnej aktywności os w okolicy, fasole pozbawione receptora znalazły się w dramatycznie niekorzystnej sytuacji. Badacze odnotowali u nich aż o 40 procent mniej wizyt os, zarówno po potraktowaniu śliną, jak i czystą inceptyną. Co niezwykle istotne, w przypadku samego zranienia żyletką liczba owadów pomagających roślinie była identyczna dla obu grup. Badania w warunkach laboratoryjnych ostatecznie dowiodły, że mechaniczne uszkodzenie żuwaczkami to za mało. To właśnie związki chemiczne ze śliny napastnika stanowią bodziec dla fasoli. Rośliny pozbawione genów odpowiedzialnych za receptory inceptyny nie potrafiły wyprodukować aromatu rekrutującego owady, ograniczając się jedynie do zapachu generowanego po zwykłym okaleczeniu tkanki. Eko-ochrona przed szkodnikami Według ekspertów to odkrycie ma szansę zrewolucjonizować rolnictwo. Dokładne poznanie mechanizmów receptora inceptyny może znacząco wesprzeć rozwój nowoczesnych, wolnych od pestycydów metod ochrony upraw przed szkodnikami. Szacuje się, że globalne straty w uprawach rolnych powodowane przez insekty sięgają każdego roku miliardów dolarów. Zrozumienie naturalnego języka chemicznego może okazać się kluczem do przyjaznego środowisku rolnictwa jutra. Trzymajmy wszyscy za to kciuki. Źródła: Science Advances, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jadowite węże ruszają na podbój miast. Naukowcy ostrzegają: problem dotknie miliardów ludzi
Jadowite węże w Nowym Jorku? Wkrótce taki scenariusz może się ziścić. Zmiany klimatyczne i ekspansja człowieka prowadzą do bezprecedensowego przemieszczania się tych gadów na gęsto zaludnione obszary. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, do 2050 roku zagrożenie ukąszeniami będzie globalnym problemem.
Z najnowszych badań opublikowanych w czasopiśmie „PLOS Neglected Tropical Diseases”, koordynowanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) wynika, że do 2050 roku miliardy ludzi będą narażone na ryzyko ukąszeń przez jadowite węże. Problem przestaje dotyczyć tylko regionów tropikalnych – gady szukają nowych siedlisk tam, gdzie do tej pory ich nie widywano. Obecnie każdego roku odnotowuje się około 4 miliony ukąszeń, z czego większość w Azji Południowej. Jednak ryzyko rośnie w regionach, które dotychczas uważano za bezpieczne. Dokąd migrują jadowite węże? Motorem napędowym tych zmian są rosnące temperatury i niszczenie naturalnych ekosystemów. Przekształcanie lasów, mokradeł i łąk w uprawy oraz rozrastające się miasta zmuszają gady do szukania wody i pożywienia bliżej ludzkich siedzib. Analizy oparte na archiwach muzealnych i raportach obywatelskich pozwoliły naukowcom zmapować zasięg ponad 500 groźnych gatunków węży. Wyniki są niepokojące: w Stanach Zjednoczonych mokasyny błotne mogą dotrzeć aż do Nowego Jorku, a w Azji niemrawce indyjskie mogą przenieść się z lasów Mjanmy do miast centralnych i północnych Chin. W Indiach, gdzie rocznie z powodu ukąszeń ginie ok. 60 tysięcy osób, najbardziej niebezpieczne gatunki – żmije łańcuszkowe i kobry – migrują z południa na gęsto zaludnioną północ. Z kolei w Afryce słynna czarna mamba może pojawić się w nowych rejonach Nigerii i Somalii. Globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego Wzrost liczby kontaktów między ludźmi a jadowitymi wężami będzie potężnym wyzwaniem dla systemów ochrony zdrowia. Choć rocznie na świecie ginie około 138 tysięcy osób, a 400 tys. traci sprawność, statystyki te mogą drastycznie wzrosnąć w społecznościach nieprzyzwyczajonych do życia z wężami. Największe niebezpieczeństwo grozi mieszkańcom ubogich obszarów wiejskich, gdzie rolnicy często pracują boso, a dostęp do placówek medycznych i surowic jest trudny. Kraje bogatsze (np. Australia), mimo dużej liczby jadowitych gatunków, utrzymują niską śmiertelność. WHO podkreśla, że w najbliższych dekadach kluczowe będzie precyzyjne planowanie zapasów surowic i edukacja personelu medycznego. Ochrona ludzi kontra ratowanie ginących gatunków Eksperci, m.in. David Williams z WHO, podkreślają że oprócz działań systemowych, niezbędna jest zmiana nawyków. Podstawowe środki ostrożności to: noszenie pełnego obuwia, używanie źródeł światła po zmroku, uważne patrzenie pod nogi oraz nieprowokowanie napotkanych zwierząt. Badania ujawniają też drugą stronę medalu: zmiany klimatu są ogromnym zagrożeniem dla przetrwania węży. Niektóre gatunki, jak amerykańskie koralówki czy żmije sykliwe z Afryki, mogą znaleźć się na skraju wyginięcia. Dlatego naukowcy apelują o zrównoważone podejście, które z jednej strony ochroni ludzkie życie, a z drugiej uwzględni ochronę przyrody. Źródło: PLOS Neglected Tropical Diseases Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy uda się uratować największe rozgwiazdy świata? Olbrzymy z 24 ramionami są na skraju wyginięcia
Choć mają tysiące nóżek i wielkość koła od traktora, rozgwiazdy gigantyczne nie zdołały uciec przed tajemniczą chorobą. Zespół wyniszczenia rozgwiazd doprowadził do zagłady miliardów osobników, od Alaski po Meksyk. Czy sukcesy w sztucznej hodowli zdołają odwrócić ten tragiczny proces?
Rozgwiazdy gigantyczne (Pycnopodia helianthoides) są duże i piękne. Mogą być żółte, pomarańczowe, fioletowe i czerwone. Ich 24 ramiona mogą rozciągać się na metr, osiągając wielkość koła ciągnika, co czyni je jednymi z największych rozgwiazd na świecie. Wraz ze strzykwami, jeżowcami, wężowidłami i liliowcami, rozgwiazdy należą do grupy pokrytych kolcami zwierząt zwanych szkarłupniami. Ciekawskie olbrzymy na tysiącach nóżek Są to zwierzęta bentosowe, czyli takie, które spędzają życie na dnie morskim. Jednak rozgwiazdy nie są wcale tak ospałe, jak mogłoby się wydawać. Przemieszczają się szybko na swych tysiącach maleńkich nóżek ambulakralnych, poruszając się w imponującym tempie jednego metra na minutę. Żywią się małżami, ślimakami morskimi i martwymi kałamarnicami, a także innymi szkarłupniami, zwłaszcza jeżowcami, co jest jednym z powodów, dla których ich brak jest dotkliwie odczuwalny. Plaga wśród rozgwiazd: zniknęło 6 miliardów osobników W 2013 roku zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej nawiedziła straszliwa plaga, która zdziesiątkowała wiele gatunków rozgwiazd. Był to makabryczny widok. Na skórze rozgwiazd pojawiały się zmiany chorobowe, ich ramiona odpadały, a w ciągu kilku dni dotknięte chorobą zwierzęta rozpływały się w bezkształtną masę śluzu. Rozgwiazdy gigantyczne kiedyś powszechnie występowały od Alaski aż po Meksyk, ale obecnie zniknęły z większości terenów, na których dawniej egzystowały. Naukowcy szacują, że zginęło prawie 6 miliardów osobników. To katastrofa nie tylko dla tych zwierząt, ale także dla całych ekosystemów. Zagłada zbiegła się w czasie z zanikiem wielu lasów wodorostowych, które zostały zniszczone przez fale upałów, oraz z gwałtownym wzrostem populacji jeżowców purpurowych (Strongylocentrotus purpuratus). Bez rozgwiazd, które utrzymywały ich liczebność w ryzach, jeżowce rozmnożyły się w ogromnych ilościach, a ich intensywne żerowanie uniemożliwia osiadanie i wzrost młodych wodorostów. Czy rozgwiazdy gigantyczne przetrwają? Biolodzy morscy wciąż nie są do końca pewni, co stało się z tymi rozgwiazdami. Przyczyna schorzenia, które nazwano zespołem wyniszczenia rozgwiazd, okazała się trudna do ustalenia. Początkowo sądzono, że mogła ją wywołać infekcja wirusowa. Późniejsze badania sugerowały, że w proces zaangażowane były również inne drobnoustroje, które wyciągają tlen z wody, zasadniczo dusząc rozgwiazdy. Kryzys klimatyczny i fale upałów również odgrywają rolę w tej skomplikowanej zmianie ekosystemu oceanicznego. Jest jednak iskierka nadziei. Niewielkie skupiska rozgwiazd przetrwały w chłodniejszych wodach i dzięki temu mogą pomóc w odbudowie populacji. Z kolei w 2021 roku naukowcom po raz pierwszy udało się rozmnożyć rozgwiazdy gigantyczne w warunkach hodowlanych. Nie wszyscy sądzą, że będzie to konieczne, ale może pewnego dnia uda się wypuścić je z powrotem na wolność. To jest przedruk z książki autorstwa Helen Scales pt. „Dookoła świata. 80 ryb i innych stworzeń morskich” która ukazała się nakładem wydawnictwa PWN. Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ta zapomniana nazwa kryje leśnego czyściocha. Co jaźwiec robi dla naszych lasów?
Jaźwiec to nie tylko wszystkożerny drapieżnik, ale również architekt imponujących nor. Oto ciekawostki o jednym z najbardziej tajemniczych mieszkańców naszych lasów.
Spis treści: Czy jaźwiec to borsuk? Jak wygląda jaźwiec? Borsuk: zasięg występowania Czy jaźwiec jest pod ochroną? Zamiłowanie do porządku i rozbudowany system nor Czym żywi się borsuk? Czy borsuk zapada w sen zimowy? Pod tą dawną, nieco zapomnianą nazwą kryje się zwierzę prowadzące typowo nocny tryb życia, a więc rzadko widziane na żywo, ale znane każdemu z literatury i opowieści przyrodniczych. To borsuk, którego obecność w lesie nie tylko reguluje populację drobnych zwierząt, ale także wpływa na strukturę gleby i równowagę ekosystemu. Czy jaźwiec to borsuk? W polskiej tradycji i języku ludowym słowo jaźwiec od wieków odnosi się do tego samego gatunku, który dziś znamy jako borsuk europejski (Meles meles). To dawna, nieco zapomniana nazwa, która przetrwała w gwarach i starych tekstach literackich. Współczesne określenie borsuk wywodzi się z języków tureckich. Choć w codziennym języku jaźwiec niemal zanikł, warto o nim pamiętać. Nazwa ta niesie ze sobą pewien klimat dawnych czasów, kiedy zwierzęta opisywano nie tyle naukowo, ile poetycko – przez pryzmat ich zachowań i relacji z człowiekiem. Słowo jaźwiec pochodzi najprawdopodobniej od prasłowiańskiego określenia oznaczającego „norę” lub „jamę”, co doskonale oddaje zamiłowanie tego zwierzęcia do kopania rozbudowanych podziemnych systemów korytarzy. Jak wygląda jaźwiec? Borsuk europejski wyróżnia się masywną i zwartą sylwetką, co sprawia, że już na pierwszy rzut oka trudno go pomylić z innymi ssakami. Dorosły osobnik osiąga długość ciała od 60 do 90 cm, a jego waga może sięgać nawet 20 kilogramów, zwłaszcza jesienią, gdy gromadzi zapasy tłuszczu. Jego krótkie, silne nogi i wydłużony tułów zdradzają, że to zwierzę jest doskonale przystosowane do życia pod ziemią. Najbardziej rozpoznawalną cechą borsuka jest jego czarno-biała maska – dwa czarne pasy biegnące od nosa, przez oczy, aż po kark kontrastują z białym tłem sierści. Takie ubarwienie nie tylko pomaga w kamuflażu, ale także może pełnić funkcję sygnałową w kontaktach z innymi borsukami. Futro borsuka jest gęste i odporne na wilgoć, co chroni go przed chłodem oraz błotem w czasie nocnych wędrówek. Mimo krępej sylwetki jaźwiec porusza się zaskakująco zwinne. Potrafi szybko kopać i sprawnie biegać, gdy zajdzie taka potrzeba. W odróżnieniu od wielu innych drapieżników, jego pazury są przystosowane bardziej do kopania niż do polowania – to właśnie one pozwalają mu tworzyć imponujące systemy nor i korytarzy podziemnych. Borsuk: zasięg występowania Borsuk europejski ma niezwykle szeroki zasięg występowania, obejmujący niemal całą Europę oraz znaczną część Azji, aż po wschodnie krańce kontynentu. W Polsce jaźwiec jest gatunkiem pospolitym, unika jedynie terenów wysokogórskich oraz gęsto zaludnionych miast. Najchętniej wybiera obszary o urozmaiconej rzeźbie terenu i lekkich glebach, które ułatwiają kopanie nor. Dzięki zdolnościom przystosowawczym i szerokiemu spektrum pożywienia, borsuk świetnie radzi sobie w różnych typach środowisk. Najczęściej występuje w lasach mieszanych, na obrzeżach pól i w pobliżu łąk, gdzie łatwo znaleźć pożywienie. Jego obecność zdradzają kopce ziemi, wydeptane ścieżki i charakterystyczne nory z kilkoma wejściami. Borsuki odgrywają istotną rolę w przyrodzie – regulują liczebność drobnych gryzoni i owadów, pomagają w rozkładzie organicznych szczątków, a ich działalność podziemna poprawia strukturę gleby. Mimo to przez wiele lat były postrzegane jako szkodniki, co prowadziło do ich regularnego tępienia. Czy jaźwiec jest pod ochroną? Obecnie borsuk europejski nie jest gatunkiem ściśle chronionym w Polsce. Co więcej, podlega gospodarce łowieckiej. W praktyce oznacza to, że można na niego polować w określonych terminach i na zasadach ściśle regulowanych przez prawo łowieckie – sezon polowań trwa zwykle od początku września do końca listopada. Z uwagi jednak na rosnącą świadomość ekologiczną i niewielkie szkody wyrządzane przez ten gatunek, polowania na borsuki nie są dziś zbyt popularne. Populacja borsuka w Polsce jest stabilna, choć lokalnie może się różnić w zależności od dostępności siedlisk i presji człowieka. W wielu regionach obserwuje się nawet jej powolny wzrost, co między innymi o poprawie warunków środowiskowych. Jaźwiec, dawny mieszkaniec pradawnych puszcz, nadal pozostaje ważnym elementem naszych ekosystemów – cichym, lecz niezastąpionym strażnikiem równowagi w lesie. Zamiłowanie do porządku i rozbudowany system nor Jaźwiec to prawdziwy architekt lasu. Jego nory należą do najbardziej skomplikowanych konstrukcji w świecie ssaków. Potrafią mieć wiele wejść, kilka poziomów i wiele metrów długości. Co ciekawe, niekiedy są użytkowane przez wiele pokoleń, a kolejne rodziny borsuków rozbudowują je i modernizują w miarę potrzeb. Wnętrze nory jest przemyślane z niemal inżynierską precyzją. Znajdują się tam osobne komory: sypialniane i wentylacyjne a nawet magazyny na zapasy ściółki i jedzenia. Borsuki regularnie sprzątają swoje legowiska, wynosząc z nich resztki pożywienia i zanieczyszczenia. To niezwykle czyste zwierzęta – nigdy nie załatwiają swoich potrzeb fizjologicznych w miejscu, w którym mieszkają. W tym celu kopią niewielkie dołki w pobliżu wejścia do nory, które pełnią funkcję naturalnych toalet. Takie zachowanie nie tylko utrzymuje wnętrze nory w idealnej czystości, ale również ogranicza ryzyko chorób i pasożytów. To właśnie ta dbałość o czystość i porządek sprawiła, że w folklorze przypisywano im cechy „czyściochów” wśród leśnych zwierząt. Czym żywi się borsuk? Jaźwiec ma niezwykle zróżnicowaną dietę, co pozwala mu przetrwać w różnych środowiskach. Choć zaliczany jest do drapieżników, w rzeczywistości to wszystkożerca z wyraźnym upodobaniem do pokarmu zwierzęcego. Jego menu obejmuje dżdżownice, larwy owadów, ślimaki, małe gryzonie, a czasem nawet padlinę. Dzięki znakomitemu węchowi potrafi namierzyć ofiarę ukrytą głęboko w ziemi. Latem i jesienią jaźwiec chętnie sięga również po owoce leśne, żołędzie, kukurydzę czy grzyby. Wie zatem doskonale, co można bezpiecznie jeść w lesie. Taka dieta pozwala mu zmagazynować tłuszcz niezbędny do przetrwania zimy. Ich sposób żerowania ma pozytywny wpływ na środowisko. Przewracając ziemię w poszukiwaniu bezkręgowców, borsuki napowietrzają glebę i przyczyniają się do rozsiewania nasion. W ten sposób odgrywają ważną rolę ekologiczną w funkcjonowaniu leśnych ekosystemów. Czy borsuk zapada w sen zimowy? Odpowiedź na to pytanie nie jest wbrew pozorom taka jednoznaczna. Borsuk nie hibernuje w takim sensie, jak np. nietoperze, chomiki europejskie czy susły. Zamiast tego zapada w stan ograniczonej aktywności – coś w rodzaju lekkiego snu zimowego, który pozwala mu przetrwać chłody przy minimalnym wydatku energii. Jesienią, gdy temperatury spadają, jaźwiec intensywnie się tuczy, gromadząc zapasy tłuszczu. W tym okresie może przybrać nawet kilka kilogramów. Gdy nadejdą mrozy, zamyka wejście do nory i spędza większość czasu w jej wnętrzu, przesypiając najchłodniejsze tygodnie. Jednak podczas cieplejszych dni potrafi się obudzić, opuścić schronienie i poszukać pożywienia i wody. Taka elastyczność pozwala mu przetrwać różne warunki klimatyczne. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zniknięcie robaka-zombie pożerającego kości budzi postrach naukowców. To mroczny, ale kluczowy składnik ekosystemu
Chociaż brzmi to jak halloweenowa historia, to robaki pożerające kości są rzeczywistością. Co więcej, ich zniknięcie zamiast cieszyć, niepokoi naukowców. Są one ważnym składnikiem równowagi ekologicznej głębin oceanów. A od 10 lat słuch po nich zaginął.
Robaki-zombie, czyli pierścienice z rodzaju Osedax, są niewielkie i ukryte na dnie oceanów. Mają jednak do odegrania ogromną rolę w ekosystemie: odpowiadają za rozkładanie kości wielorybów, a dzięki temu wspierają łańcuch pokarmowy i bioróżnorodność głębinowych stref. Eksperymenty z udziałem kości humbaka nie wykazały jednak ich aktywności – co się stało z pierścienicami i czy to początek poważniejszych problemów? Niezwykły rozkładacz kości i jego rola w ekosystemie Pożeracze kości są grupą pierścienic, która odgrywa kluczową rolę w procesie dekompozycji szczątków wielorybów (i nie tylko) opadających na dno morskie. Są niezwykłe, ponieważ nie posiadają ani ust, ani przewodu pokarmowego – składniki odżywcze pozyskują dzięki symbiozie z bakteriami rozkładającymi materię kostną. Ich praca przypomina trochę horror: samice Osedax wytwarzają charakterystyczne „korzenie”, które penetrują wnętrze kości, umożliwiając rozkład i uwalnianie cennych substancji zasilających kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego dna morskiego. Proces ten jest niezwykle ważny dla całego ekosystemu. Wielorybie szkielety tworzą dzięki temu lokalne oazy życia i bioróżnorodności, przyciągając wiele gatunków uzależnionych od tych mikrohabitatów. Badaczy bardzo martwi brak pierścienic i poszukują ich tam, gdzie tylko się da: Naukowców martwi brak „zombie” Najnowsze eksperymenty przeprowadzone przez Ocean Networks Canada oraz University of Victoria wykazały, że na kościach humbaka zanurzonych na głębokość prawie 1000 metrów u wybrzeży Kolumbii Brytyjskiej przez 10 lat nie pojawiły się żadne kolonie Osedax. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science”. To wyjątkowe i alarmujące odkrycie – robaki-zombie do tej pory uważano za stały elementy oceanicznej fauny. Ich brak możne oznaczać, że inne organizmy nie są w stanie efektywnie rozłożyć kości, co prowadzi do zaburzenia całego łańcucha pokarmowego na dnie oceanu. Czemu pierścienice zniknęły? Dr Fabio De Leo – naukowiec współprowadzący eksperyment – twierdzi, że zniknięcie pierścienic można tłumaczyć niskim stężeniem tlenu obecnym w miejscu obserwacji. Zjawisko rozprzestrzeniania się tzw. stref minimum tlenowego (ang. OMZ – Oxygen Minimum Zones), czyli obszarów dna morskiego o bardzo niskiej zawartości tlenu utrudnia rozwój wielu organizmów, a w wyniku globalnych zmian klimatycznych i ocieplania się oceanów staje się coraz bardziej powszechne. Kości wieloryba zostały umieszczone pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w Barkley Canyon, w miejscu szlaków migracyjnych humbaków i wielorybów szarych – traf chciał, że miejsce to zostało właśnie strefą minimum tlenowego. Badania sugerują, że może to uniemożliwiać Osedax skuteczną kolonizację nowych stanowisk. Jaka przyszłość czeka dno morskie po zniknięciu pożeraczy kości? Robaki-zombie są kluczowym elementem podtrzymującym bioróżnorodność oceanu. Ich brak może doprowadzić do lokalnego, a w dłużej perspektywie także regionalnego zaniku unikalnych zespołów organizmów. Od ich losów zależy los wielu innych gatunków. Eksperymenty badające populację Osedax są niezbędne do tego, byśmy lepiej zrozumieli kluczową rolę pierścienic w ekosystemie. Uświadamiają nam, że brak nawet jednego ogniwa w skomplikowanym łańcuchu pokarmowym może skutkować wyginięciem wielu istnień. Konieczne są międzynarodowe działania na rzecz zachowania dna morskiego, zanim skutki zanikania pożeraczy kości staną się nieodwracalne. Źródło: Frontiers in Marine Science, Ocean Networks Canada Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W oceanach zachodzi niepokojąca zmiana. I może mieć globalne konsekwencje
Zmiana przejrzystości wody – brzmi niewinnie? Ale według naukowców z Wielkiej Brytanii zjawisko to obejmuje już ponad 20% powierzchni oceanów i prowadzi do groźnych zmian w ekosystemie.
Spis treści Niepokojące ciemnienie oceanów Czym jest strefa eufotyczna? Przyczyny i potencjalne konsekwencje ciemnienia oceanów Z przejrzystością wody w oceanach dzieje się coś dziwnego. Zespół naukowców z Uniwersytetu Plymouth i Plymouth Marine Laboratory przeanalizował globalne dane z lat 2003–2022. Ogromne obszary wód, rozsiane po całym świecie, są coraz ciemniejsze. Konsekwencje tej zmiany są na razie niejasne, ale jej ogrom sprawia, że na pewno będą globalne. Niepokojące ciemnienie oceanów Oceanografowie z Wielkiej Brytanii przeanalizowali coroczne dane pochodzące z sensora MODIS Aqua, zainstalowanego na pokładzie amerykańskiego satelity Aqua. Sensor mierzy współczynnik tłumienia światła słonecznego, rozproszonego w wodach oceanów. To dokładny sposób, by określić, czy oceany uległy zaciemnieniu w ciągu ostatnich 20 lat oraz jaki wpływ miało to na głębokość tzw. stref eufotycznych na całym świecie. Wyniki są zatrważające. Zachodzi globalne, niepokojące zjawisko zaciemniania górnej warstwy oceanicznych wód, do której dociera światło słoneczne i która jest kluczowa dla życia morskiego. Współczynnik tłumienia światła w ciągu 20 lat wzrósł na obszarze 75 341 181 km², co stanowi aż 21% powierzchni światowych oceanów. Konsekwencją jest zmniejszenie głębokości strefy eufotycznej o ponad 50 metrów na powierzchni 32 449 129 km² (9% oceanów). Strefa eufotyczna – kolebka oceanicznego życia Strefa eufotyczna to górna warstwa oceanów, do której dociera wystarczająca ilość światła słonecznego, by mogła zachodzić fotosynteza. Sięga zazwyczaj do głębokości ok. 200 metrów. To najważniejsza część dla żywych organizmów – stanowi środowisko życia dla fitoplanktonu, który jest podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. W strefie eufotycznej powstaje także duża część tlenu obecnego w atmosferze i odbywa się pochłanianie dwutlenku węgla, co wpływa na klimat. Jej zdrowie i przejrzystość mają kluczowe znaczenie dla wodnej bioróżnorodności, rybołówstwa i życia także na lądzie. Przyczyny i potencjalne konsekwencje ciemnienia oceanów Zmniejszająca się głębokość strefy eufotycznej ograniczy możliwości fotosyntezy, co wpłynie na całą sieć troficzną oceanów. Mniej światła to mniej planktonu, a więc mniej pokarmu dla ryb i innych organizmów morskich. Choć organizmy głębinowe nie korzystają z fotosyntezy, też są uzależnione od materii organicznej opadającej z górnych warstw oceanu. Uboższa strefie eufotyczna oznacza mniejsze dostawy pokarmu do najciemniejszych zakątków oceanów. W wodach przybrzeżnych główną przyczyną zaciemnienia są zwiększone ilości substancji organicznych, osadów i składników odżywczych – odpowiada za to rolnictwo i opady. W głębi oceanów odpowiedzialne są zakwity glonów oraz wzrost temperatury powierzchni mórz. Dr Thomas Davies, jeden z autorów badania, podkreśla, że zmiany w przejrzystości wód mają wpływ na ekosystem całej planety. Ocean dostarcza nam tlenu, ryb i pomaga w walce ze zmianami klimatycznymi. Dlatego proces zaciemniania strefy eufotycznej jest niestety powodem do niepokoju. Źródło: Global Change Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rekiny i manty z Morza Północnego wyraźnie polubiły farmy wiatrowe. I wiemy dlaczego
Farmy wiatrowe na Morzu Północnym mają powierzchnię kilkunastu tysięcy kilometrów kwadratowych. I wciąż dynamicznie ona rośnie. Wpływ tego faktu na morski ekosystem jest wciąż badany. Okazuje się że nie wszystkie skutki są negatywne: farmy przyciągają kilka gatunków rekinów i mant.
Spis treści: Holenderskie farmy wiatrowe to dom dla 5 gatunków rekinów i mant Co przyciąga ryby do farm wiatrowych? Innowacyjna metoda badania Zimne wody Morza Północnego zamieszkuje ponad 20 gatunków ryb spodoustych, czyli rekinów i płaszczek. Jest ono też, ze względu na płytkie wody, silne i stabilne wiatry, a także bliskość uprzemysłowionych krajów Europy Zachodniej, idealnym miejscem do budowy farm wiatrowych. Tego typu elektrownie zajmują olbrzymie połacie morza u wybrzeży m.in. Danii, Holandii, Wielkiej Brytanii i Niemiec. Ich wpływ na morski ekosystem jest wciąż analizowany. Jedno z ostatnich badań jest szczególnie zaskakujące: okazuje się że las wiatraków wyrastających z morskiego dna upodobały sobie niektóre rekiny i manty. Holenderskie farmy wiatrowe to dom dla 5 gatunków rekinów i mant Naukowcy z Uniwersytetu Wageningen sprawdzili obecność rekinów i mant na kilku farmach wiatrowych należących do Holandii: Borssele, Gemini, Luchterduinen oraz Hollandse Kust Zuid. Z zdziwieniem skonstatowali, że na ich obszarze gęstość występowania aż pięciu gatunków ryb jest znacznie wyższa od średniej. Las wiatraków upodobały sobie: żarłacz olbrzymi, rekin z gatunku mustelus asterias, raja nakrapiana, raja ciernista oraz raja białoplama. Żarłacze zaobserwowano w zimie, co rzuca nowe światło na ich sezonowe migracje. Pozostałe gatunki pojawiały się przez cały rok. Rekiny i raje szczególnie lubiły okolice kabli przesyłowych leżących na morskim dnie. Co przyciąga ryby do farm wiatrowych? Na terenie farm obowiązują zakazy połowów za pomocą włoków i innych metod ingerujących w morskie dno. Włoki to ogromne sieci w kształcie worków ciągnięte przez trawlery po dnie. Największe włoki pelagiczne są holowane przez dwa statki. Spokój panujący przy dnie na farmach wiatrowych przyczynia się do odbudowania przydennych ekosystemów i przyciąga rekiny i manty. Innowacyjna metoda badania Eksperymentów dokonano za pomocą nieinwazyjnych metod – nie odłowiono ani jednej ryby. Wykorzystano metodę pomiaru eDNA, polegającą na analizie śladów genetycznych pozostawionych przez organizmy morskie. Badania te są częścią sześcioletniego projektu ElasmoPower, który analizuje wpływ pól elektromagnetycznych generowanych przez podmorskie kable energetyczne na zachowanie rekinów i płaszczek. Ryby te posiadają zmysł elektrorecepcji, służący im do orientacji w wodzie i polowania. Projekt łączy eksperymenty laboratoryjne z badaniami terenowymi, wykorzystuje kamery podwodne, czujniki i techniki genetyczne. Źródło: Ocean & Coastal Management Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Gatunek inwazyjny może zagrozić całemu ekosystemowi. Przykładów negatywnego oddziaływania jest cała masa
Gatunek inwazyjny to taki, który introdukowany na danym obszarze, stanowi poważną konkurencję dla gatunków autochtonicznych. Nawet niewielki bezkręgowiec może poważnie zagrozić całemu ekosystemowi, w którym się znalazł. Wydaje się to niedorzeczne? A jednak. Nie brakuje przykładów na to, że rodzime gatunki mogą przegrać konkurencję z inwazyjnymi.
Spis treści: Gatunek inwazyjny, czyli właściwie jaki? Gatunki inwazyjne niemal zniszczyły australijską przyrodę Nie każdy gatunek obcy stanowi zagrożenie Gatunki inwazyjne w Polsce, czyli kłopotliwi goście kontra rodzima przyroda Gościnność nie sprawdza się w świecie przyrody. O ile bioróżnorodność jest wysoce pożądana w każdym ekosystemie, to zwiększanie jej poprzez wprowadzanie gatunków obcych czasami ma poważne konsekwencje. Status niektórych z nich może bowiem zmienić się na „inwazyjny”, a to zawsze wiąże się z wystąpieniem mniej lub bardziej poważnych problemów. Gatunek inwazyjny, czyli właściwie jaki? Mówiąc o gatunkach inwazyjnych, na myśli trzeba mieć rośliny, zwierzęta, patogeny i wszystkie inne organizmy, które nie są rodzime dla ekosystemów, a ich obecność może powodować poważne szkody w środowisku lub gospodarce. Do takich zaliczane są także te, których oddziaływanie ma negatywne konsekwencje dla zdrowia ludzi. Najbardziej negatywne oddziaływanie gatunków inwazyjnych dotyczy ograniczenia bioróżnorodności poprzez zmniejszenie populacji lub całkowite eliminowanie gatunków autochtonicznych. Dochodzi do tego w następstwie konkurencji pokarmowej i środowiskowej, drapieżnictwa lub przekazywania patogenów. Brzmi poważnie, ale czy ta definicja nie wyolbrzymia nieco skali problemu? Otóż nie. Gatunki inwazyjne niemal zniszczyły australijską przyrodę Najlepszym dowodem na to, jak destrukcyjne dla rodzimej przyrody mogą być gatunki inwazyjne, jest ich wpływ na Australia. Prawdopodobnie na całym świecie nie ma drugiego obszaru, który w tak dużym stopniu jest narażony na dewastację ekosystemów pod wpływem introdukcji (zamierzonej lub przypadkowej) obcych roślin i zwierząt. Przykładem niech będą króliki, które do Australii przybyły w 1859 roku. Sprowadzone przez Thomasa Austina w celach łowieckich, zaczęły mnożyć się na potęgę i niemal doszczętnie zdemolowały tamtejsze środowisko. Prawdopodobnie najstarszy gatunek inwazyjny w Australii Gatunki inwazyjne pojawiły się w Australii znacznie wcześniej, bo wiele tysięcy lat temu. Jednym z nich jest pies dingo, dziś już na stałe wtopiony w tamtejszy krajobraz. Nie wiadomo, kiedy dotarł na kontynent. Przodkowie tych zwierząt pojawili się tam prawdopodobnie wraz z jedną z fal osadniczych z Azji Południowo-Wschodniej, która do Australii dotarła 3–10 tys. lat temu. Najprawdopodobniej były to udomowione zwierzęta, które w Australii wtórnie zdziczały. W australijskim królestwie ssaków od zawsze dominowały torbacze. Dingo poważnie zagroził im swoją obecnością. Wraz z przybyciem do Australii stał się szczytowym drapieżnym ssakiem i zaczął przetrzebiać tamtejszą faunę. Dingo prawdopodobnie doprowadziły do wymarcia gatunków takich jak lew workowaty i wilk workowaty. To jeszcze nie wszystko. Dingo poważnie zagroził zwierzętom hodowlanym, przede wszystkim owcom. Mało tego, nie brakuje przypadków porwań dzieci przez te drapieżniki. Nie powstrzymał go nawet Dingo Fence, czyli mierzący 5614 km płot. Nie każdy gatunek obcy stanowi zagrożenie Mając na uwadze przykład Australii, można dojść do wniosku, że każdy gatunek obcy może stanowić zagrożenie dla ekosystemu, w którym został introdukowany. To nie do końca prawda. Należy zdać sobie sprawę z faktu, że każdy gatunek charakteryzuje inny stopień oddziaływania na środowisko. Gatunki obce mogą mieć pozytywny wpływ na bioróżnorodność i gospodarkę, a przykładów nie trzeba szukać daleko. Pomidor, fasola, kukurydza czy ziemniak – każda z tych roślin została introdukowana w naszym kraju, a dziś stanowią integralną część polskiego krajobrazu rolniczego. A karp? To także gatunek obcy, a przecież traktujemy te ryby jak swoje. Wszystko zmienia się w momencie, gdy gatunek obcy zaczyna silnie oddziaływać na środowisko, zwiększać zasięg występowania i przyjmować dominującą rolę. Wówczas staje się inwazyjnym gatunkiem obcym. Gatunki inwazyjne w Polsce, czyli kłopotliwi goście kontra rodzima przyroda Australijski przykład pokazuje, że ten problem nie jest niczym nowym. Trwa od bardzo dawna i do dziś nie opracowano skutecznych sposobów na jego rozwiązanie. Z gatunkami inwazyjnymi zmaga się także Polska i wszystko wskazuje, że wciąż będą pojawiać się u nas nowe zwierzęta i rośliny, skutecznie konkurujące z gatunkami rodzimymi. W dobie rozwiniętej turystyki, transportu i handlu międzynarodowego, to właściwie nieuniknione. Gatunki inwazyjne zwierząt w Polsce Za introdukcję gatunków inwazyjnych częściej niż przypadek odpowiada człowiek. Przykładem niech będzie nutria amerykańska. Sprowadzona do Polski w latach 20. XX wieku, miała być motorem napędowym przemysłu futrzarskiego. Cztery dekady później zaobserwowano pierwsze dziko żyjące osobniki. Najprawdopodobniej uciekły z hodowli. Doskonale odnalazły się w Polsce i stworzyły poważną konkurencję dla piżmaków, a także przyczyniły się do przetrzebienia roślinności wodnej i bagiennej. Inny przykład to szop pracz. Pierwsze dzikie okazy zaobserwowano u nas w latach 50. XX wieku. Dziś żyje w niemal całym kraju. Największą populację utworzył na zachodzie. Szop może wygląda uroczo, ale jego obecność w Polsce ma zgubny wpływ na przyrodę. Przedstawiciele tego gatunku plądrują ptasie gniazda i wykradają z nich jaja i pisklęta. Nie boją się nawet gatunków szponiastych. Stanowi też ogromne zagrożenie dla ryb, skorupiaków i drobnych ssaków. Kolejnym inwazyjnym gościem zza oceanu, który dobrze się u nas zadomowił, jest wizon amerykański. Także te zwierzęta znalazły w Europie swoje miejsce przez futrzarskich potentatów. W polskiej przyrodzie pojawiły się w latach 50. XX wieku. Dziś nie występują tylko na południowych krańcach Polski. Wizony jak mało które zwierzęta zmniejszyły sukces lęgowy ptactwa wodnego. Zagroziły rybostanowi, a do tego na niektórych obszarach wyparły rodzime gatunki drapieżne, między innymi tchórza zwyczajnego. To tylko kilka przykładów kłopotliwych gości w naszym kraju. Do inwazyjnych zaliczany jest także m.in. jenot, babka bycza czy rak pręgowany. Polska baza takich gatunków obejmuje ponad tysiąc pozycji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Muchy są zawołanymi turystkami. A ich podróże przynoszą korzyści przyrodzie i ludziom
Nowe badanie udowadnia, że migrują nie tylko ptaki. Także niepozorne muchówki okazują się niestrudzonymi podróżniczkami. A co więcej – przemieszczanie się much ma ogromne znaczenie m.in. dla zapylania roślin i ekonomii.
Spis treści: Muchówki to nie tylko muchy Jak wyglądają podróże much i czemu są ważne? Uważamy je za szkodniki, niektórych się brzydzimy. Ale muchy to nie tylko kilka odrażających dla nas owadów – to aż 125 tysięcy poznanych dotychczas gatunków. Setki z nich migruje na dalekie dystanse, co okazuje się czymś niezwykle dla ludzi pożytecznym. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie „Biological Reviews” pokazuje, że co najmniej 600 gatunków muchówek to zawzięte podróżniczki. Ich rola w zapylaniu roślin, kontroli liczebności innych owadów czy rozkładaniu materii organicznej okazuje się ogromna. I do tej pory mocno niedoceniana. Muchówki to nie tylko muchy Owady takie jak muchy domowe, muszki owocowe, plujki, gzy i komary należą do rzędu muchówek (Diptera). Obejmuje on ponad 125 000 znanych gatunków, a prawdopodobnie łącznie jest ich ponad milion. To jedna z najbardziej zróżnicowanych grup owadów. Dość powiedzieć, że w Polsce występuje ponad 400 gatunków samych bzygowatych. To muchówki zapylające, z wyglądu podobne do pszczół i os. Większość z nich nie ma nawet polskich nazw. Muchówki charakteryzują się jedną rozwiniętą parą skrzydeł oraz drugą zredukowaną, w postaci buławkowatych struktur zwanych przezmiankami. Te niewielkie narządy pełnią funkcję stabilizatorów lotu, umożliwiając owadom niezwykłą zwrotność. Dzięki nim muchówki mogą wykonywać gwałtowne skręty, zatrzymywać się w locie i umknąć przed drapieżnikami. Muchówki występują w różnych środowiskach – od tropikalnych lasów deszczowych po mroźne rejony arktyczne. Wiele gatunków pełni rolę kluczowych zapylaczy roślin, zwłaszcza w chłodniejszych rejonach, gdzie pszczoły są mniej aktywne. Jak wyglądają podróże much i czemu są ważne? Brytyjscy badacze przyjrzeli się zwyczajom podróżniczym muchówek, przeprowadzając metaanalizę istniejących artykułów naukowych. Odkryli przede wszystkim, że migruje znacznie więcej muchówek, niż dotychczas zakładano. Biolodzy do tej pory skupiali się na bardziej „oczywistych” owadach pokonujących duże dystanse: ważkach, motylach czy ćmach. Badanie opublikowane na łamach „Biological Reviews” wykazało, że spośród ponad 125 000 znanych gatunków muchówek, około 600 przejawia zachowania migracyjne, choć ich rzeczywista liczba może być znacznie wyższa. Podróże na długie dystanse odbywa aż 60 spośród 130 rodzin wchodzących w skład rzędu muchówek. Najbardziej aktywnymi podróżniczkami okazały się bzygowate, czyli muchówki zapylające. Spośród much migrantów 62% to zapylacze, 35% rozkłada materię organiczną, 18% stanowią szkodniki, a 10% – owady szkodniki zwalczające. Wszystkie bez wyjątku odgrywają ogromną rolę w krążeniu składników odżywczych w przyrodzie. Dlaczego to odkrycie jest ważne? Badacze zauważają, że same tylko zapylające bzygowate odwiedzają aż 52% roślin uprawnych na świecie. Wartość tych upraw szacuje się na około 300 miliardów dolarów rocznie. Mobilne gatunki mogą też łączyć odległe siedliska. A przemieszczając materiał genetyczny, taki jak pyłek, zwiększają różnorodność genetyczną roślin. Okazuje się więc, że muchówki są niemal tak samo ważne jak pszczoły. A oto niektóre niezwykłe fakty dotyczące wędrujących muchówek przytoczone przez autorów badania: Larwy zaledwie dwóch gatunków bzygowatych zjadają szacunkowo 10 bilionów mszyc rocznie w samej południowej Anglii, co dowodzi ich ogromnej skuteczności w zwalczaniu tych szkodników. Larwy tylko 50 much z gatunku Musca autumnalis mogą rozłożyć do 444 kg świńskich odchodów, przekształcając je w żyzny kompost. Muchy te migrują m.in. przez wysokie przełęcze w Pirenejach. Muchy z gatunku Cephenemyia trompe, pasożytujące na łosiach, pokonują wielkie dystanse, kryjąc się w nosach tych dużych ssaków. Dr Myles Menz, jeden z autorów badania, tak je podsumowuje: „Odkryliśmy, że migrujące muchówki są niezbędne dla ziemskich ekosystemów, a mimo to pozostają ogromnie niedoceniane. Mamy nadzieję, że nasza praca zainspiruje wiele kolejnych badań nad fascynującym życiem muchówek”. Źródło: Biological Reviews Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nie tylko bociany i żurawie. Ptaki przylatujące na wiosnę to cała gama gatunków, a ich migracja trwa w sumie kilka miesięcy
Rozpoczął się coroczny spektakl natury: wiosenna migracja ptaków. Niektóre ptaki przylatujące na wiosnę już się w Polsce pojawiły. Przed nami kilka tygodni ptasich powrotów, kiedy to powitamy kolejno kilkadziesiąt gatunków ptaków.
Spis treści Najpopularniejsze ptaki przylatujące na wiosnę Kiedy przylatują ptaki? Zjawisko migracji ptaków „Jedna jaskółka wiosny nie czyni” – mówi polskie przysłowie. Wiosna to na terenie Polski czas wielkich powrotów ptaków z zimowisk w cieplejszych regionach świata, m.in. na południu Europy, Bliskim Wschodzie, północy i centrum Afryki. Bociany, skowronki, jerzyki, jaskółki i żurawie to tylko niektóre z gatunków, które wracają do Polski po zimowej nieobecności. Ich pojawienie się to nie tylko oznaka zmieniających się pór roku, ale także niezwykle istotny element ekosystemu. Migracje ptaków zależą od pogody, ale ogromny wpływ na ich terminy mają także zmiany klimatu. A Polska jest dla ptasich migracji niezwykle ważnym obszarem, skrzyżowaniem szlaków łączących Europę, Afrykę i Azję. Najpopularniejsze ptaki przylatujące na wiosnę Niektóre najbardziej charakterystyczne gatunki ptaków przylatujących na wiosnę co roku wywołują sensację. Są zauważane niemal przez wszystkich i traktowane jako długo wyczekiwani goście oraz dowody na to, że wiosna zadomowiła się na dobre. Są to między innymi: żuraw zwyczajny, bocian biały, szpak, kilka gatunków jaskółek, skowronek zwyczajny, jerzyk, słowik szary, kukułka, pliszka siwa, gęś gęgawa. Nieco mniej rozpoznawalne i liczne ptaki przylatujące na wiosnę to także pleszka, perkoz dwuczuby, derkacz, słonka, trzmielojad, krogulec, błotniak stawowy, rybitwa rzeczna, czajka. Najbardziej znanym i symbolicznym w Polsce gatunkiem jest bocian biały. Jego migracja jest uważnie śledzona i badana przez ornitologów, a dzięki nadajnikom GPS znamy zwyczaje i drogę przelotu wielu osobników. Organizacja przyrodnicza Grupa EkoLogiczna śledzi w tym roku migrację trzech bocianów białych: Zbysi, Szybkiego i Vito. Ptaki już lecą na północ, jako część głównej fali migracji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/10/shutterstock2464891023-257f62e.jpg" width="1000" height="666" alt="Bociany są w Polsce od zawsze? Naukowcy już wiedzą, kiedy pojawiły się u nas po raz pierwszy/Fot. Piotr Poznan via Shutterstock" title="Bociany są w Polsce od zawsze? Naukowcy już wiedzą, kiedy pojawiły się u nas po raz pierwszy/Fot. Piotr Poznan via Shutterstock" /> Ptaki przylatujące na wiosnę to ogromna grupa spośród 477 występujących w Polsce gatunków. Zdecydowanie łatwiej wyliczyć te, które zostają u nas na zimę (np. sikory, sójka, dzwoniec, wróbel, gawron, sroka, kos). Dla niektórych ptaków to właśnie Polska jest ciepłym krajem, do którego przylatują by przezimować, migrując jesienią w odwrotnym kierunku niż większość, czyli z północy na południe. Są to m.in. jemiołuszka, łabędź krzykliwy czy – niezwykle rzadkie i zagrożone wyginięciem – edredon zwyczajny i nur czarnoszyi. Kiedy przylatują ptaki? Na to pytanie nigdy nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Pogoda, klimat, chwilowe warunki atmosferyczne (np. kierunek i siła wiatru czy prądy konwekcyjne, z których korzystają ptaki) co roku się różnią. W różnych regionach Polski ptaki pojawiają się w różnych terminach. Dlatego np. pierwsze bociany są zawsze sensacją, a potem wypatrujemy kolejnych, coraz później przylatujących gatunków. W tym roku bociany białe pojawiły się mniej więcej dwa tygodnie przed zwyczajowym uśrednionym terminem ich migracji, który przypada na połowę marca. Pierwszego bociana białego zaobserwowano na Podkarpaciu już 1 marca. Przeważnie najwcześniej w Polsce pojawiają się żurawie – zwykle na przełomie lutego i marca. Ten rok jest jednak wyjątkowy także i pod tym względem, bo żurawie zaobserwowano na południu Polski już w pierwszej połowie lutego, w Bieszczadach. Luty to także miesiąc, kiedy przylatują do Polski kolejne z pierwszych zwiastunów wiosny – skowronki zwyczajne. Należy jednak zaznaczyć, że przysłowie „jedna jaskółka wiosny nie czyni” jest wyjątkowo trafne. Pierwsze stwierdzone bociany czy żurawie to jeszcze nie jest główna fala migracji tych gatunków. Pojedyncze osobniki mogły bowiem zimować bliżej niż większość populacji, a w wyjątkowych przypadkach nawet wcale nie odlecieć. Marzec to powitanie m.in. szpaków, czapli, gęsi gęgawy, pliszki siwej i zięby. W kolejnych tygodniach, aż do maja, przylatuje do nas jeszcze kilkadziesiąt gatunków ptaków, np. dudek, kukułka, rybitwy, gołąb grzywacz, jaskółki, jerzyk, lelek i wilga. Migracje ptaków to zjawisko, które trwa w Polsce niemal przez cały rok, bo już w lipcu zaczynają się pierwsze ptasie odloty. Latem opuszczają Polskę np. czajki, sieweczki i bojowniki bataliony. Wiosna to też czas, kiedy część zimnolubnych ptaków odlatuje z terytorium Polski, szukając chłodnych rejonów na dalekiej Północy. Są to np. łabędzie krzykliwe, gile i jemiołuszki. Jak widać niebo nad Polską to arena niemal nieustannych ptasich podróży. Zjawisko wędrówek ptaków A dlaczego właściwie ptaki migrują, pokonując często tysiące kilometrów i narażając się na ogromny wysiłek? Odpowiedzią jest przede wszystkim dostępność pokarmu. Tam, gdzie jest cieplej i trwa roślinna wegetacja oraz występuje obfitość owadów, bezkręgowców i innych drobnych zwierząt, zarówno ptaki roślinożerne, jak i drapieżne znajdują pokarm. A to z kolei ma związek z możliwością wykarmienia piskląt – większość migracji to podróże między zimowiskami a terenami lęgowymi. Sygnałem do migracji jest dla ptaków przede wszystkim zmieniająca się długość dnia. Nawigują obserwując pozycje Słońca i gwiazd, wyczuwając pole magnetyczne Ziemi oraz kierując się po prostu pamięcią. Przed wędrówką w ciałach ptaków zachodzi sporo zmian, m.in. gromadzą zapasy tłuszczu przed tym wielkim wysiłkiem. Ptaki lecące nocą przestawiają też swój rytm dobowy. Wiele gatunków ptaków migruje, lecąc w szyku. Klucze gęsi czy żurawi i ich głośne nawoływania to stały element każdej polskiej wiosny. W ten sposób ptaki oszczędzają mnóstwo energii, minimalizując opór powietrza niczym kolarze w peletonie. Najwięcej pracy wykonuje ptak prowadzący klucz, dlatego lider często się zmienia. Klucze formują przede wszystkim ptaki duże, równomiernie poruszające skrzydłami. Grupa ptaków synchronizuje ruch skrzydeł, by zaoszczędzić jeszcze więcej energii. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Poprzez mocz i odchody. Tak wieloryby wspierają środowisko naturalne
Te wielkie morskie ssaki są nie tylko pięknymi zwierzętami, ale też bardzo pożytecznymi. To dzięki nim w niektórych miejscach rozkwita życie dlatego, że transportują składniki odżywcze w formie… moczu i odchodów.
Spis treści: Wieloryb jak wielki transportowiec Transporty „życia”. Skąd i dokąd docierają? Zaskakujący sposób transportu Wieloryby są bezsprzecznie jednymi z najbardziej spektakularnych morskich zwierząt. Niestety, ich populacja znacznie zmniejszyła się w wyniku komercyjnych połowów. Chociaż niektóre populacje tych wielkich zwierząt zaczęły się odbudowywać dzięki wysiłkom przyrodników podejmowanym od lat 70. XX wieku, wiele z nich nadal pozostaje poważnie przetrzebionych. Taka sytuacja może mieć poważnie konsekwencje dla ekosystemu i bioróżnorodności Ziemi. Wieloryb jak wielki transportowiec Starania o ratowanie wielorybów mogą być ważniejsze, niż długo sądzono. Okazuje się, że zwierzęta te odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu środowiska naturalnego i dobrostanu organizmów żyjących w oceanach. Wynika to z badań międzynarodowego zespołu ekspertów pod kierunkiem badaczy z amerykańskiego University of Vermont. Swoje wnioski opublikowali właśnie na łamach „Nature Communications”. Z analiz wynika, że wieloryby – w tym pływacze szare i humbaki – transportują około 4000 ton azotu rocznie do obszarów przybrzeżnych w tropikach i subtropikach, cechujących się niską zawartością składników odżywczych. Jednocześnie też przynoszą ze sobą ponad 45 000 ton biomasy. Z szacunków badaczy wynika, że zanim wielorybnicy zdziesiątkowali populacje tych morskich ssaków, ten długodystansowy transport mógł mieć zdecydowanie większą skalę i być trzy lub więcej razy większy. Transporty „życia”. Skąd i dokąd docierają? Naukowcy prześledzili skąd i dokąd wieloryby przenoszą cenne składniki odżywcze. Uogólniając: z bogatych żerowisk na wysokich szerokościach geograficznych na tereny zwykle ubogich w składniki odżywcze w strefach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie samice rodzą młode. Składniki odżywcze transportowane są przez wieloryby z: okolic Antarktydy (żerowiska humbaków z południowej półkuli), wód w pobliżu Rosji (żerowiska waleni szarych), wybrzeża Alaski (żerowiska humbaków z centralnego północnego Pacyfiku). Wieloryby transportują składniki odżywcze do regionów tropikalnych i subtropikalnych, takich jak: Dolna Kalifornia (tereny rozrodcze waleni szarych), Archipelag Hawajski (tereny zimowe i rozrodcze humbaków z centralnego północnego Pacyfiku), wąski obszar u wybrzeży Florydy i Georgii w USA (tereny rozrodcze północnoatlantyckich waleni prawych), płytkie wody przybrzeżnych Brazylii i Argentyny (obszary występowania południowych waleni prawych). Wieloryby podejmują się najdłuższych migracji ze wszystkich ssaków na świecie. – Ze względu na swój rozmiar wieloryby są w stanie robić rzeczy, których nie robi żadne inne zwierzę. Prowadzą życie na inną skalę. Składniki odżywcze napływają z zewnątrz – i to nie z rzeki, ale przez te migrujące zwierzęta. To bardzo fajne i zmienia sposób, w jaki myślimy o ekosystemach w oceanie – mówi jeden z autorów badania, Andrew Pershing z organizacji non-profit Climate Central. Jego zdaniem wieloryby, podobnie jak ludzie, mają wpływ na naszą planetę w bezprecedensowej skali. Zaskakujący sposób transportu Jak wieloryby dokonują transferu składników odżywczych? Okazuje się, że sposobów jest sporo. Na przykład fiszbinowce metabolizują zgromadzoną energię podczas długich podróży i pobytu na terenach, w których się rozmnażają. W wyniku tego procesu wydalają mocz bogaty w azot (w postaci mocznika). – Ruch azotu i innych składników odżywczych może być ważny dla wzrostu fitoplanktonu lub mikroskopijnych glonów, które stanowią pożywienie dla rekinów i innych ryb oraz wielu bezkręgowców – podkreśla współautor artykułu, Joe Roman z University of Vermont Mniej oczywisty transfer dokonuje się, gdy wieloryby umierają. Naukowcy wskazują zarówno na dorosłe osobniki, jak i te bardzo młode. Zwłoki tych zwierząt stanowią duże, skoncentrowane źródło składników odżywczych dla ekosystemów. Są nim też łożyska uwalniane w czasie porodu przez samice. Również zrzucany przez te morskie ssaki naskórek stanowi źródło pożywienia dla innych zwierząt morskich, takich jak ryby czy ptaki. Z działalności „transportowej” wielorybów korzysta też plankton. – Wiele osób uważa rośliny za „płuca” planety, które pobierają dwutlenek węgla i wydalają tlen. Tymczasem też zwierzęta odgrywają ważną rolę w przenoszeniu składników odżywczych. Ptaki morskie transportują azot i fosfor z oceanu na ląd w swoich odchodach, zwiększając gęstość roślin na wyspach. Zwierzęta tworzą układ krwionośny planety – a wieloryby są tego najlepszym przykładem – podkreśla Roman. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Bioróżnorodność Ziemi można jeszcze uratować. Nowe badania przedstawiają dowody na poparcie tej tezy
Bioróżnorodność Ziemi nie tylko cieszy oko, ale też, a w zasadzie przede wszystkim, reguluje życie na naszej planecie. Po wielu niepokojących komunikatach od biologów nareszcie pojawiły się dobre wiadomości. Jest jeszcze szansa na odbudowę kluczowych ekosystemów.
W tym artykule: Na ratunek bioróżnorodności Jak zachować bioróżnorodność Ziemi? Korzyści dla zwierząt i ludzi Postęp cywilizacyjny ma ułatwiać ludziom życie na naszej planecie i w dużym stopniu rzeczywiście tak jest. Najważniejsze wynalazki XXI wieku odmieniły wiele obszarów naszej codzienności, w tym medycynę. Szalone tempo zmian ma też jednak ciemne strony. Doświadczają ich zarówno ludzie – poprzez choroby cywilizacyjne, w tym depresję i otyłość – jak też zwierzęta, rośliny i inne organizmy żywe. Na ratunek bioróżnorodności Naukowcy od lat biją na alarm, ostrzegając, że Ziemia traci swoją bioróżnorodność. Regularnie słyszymy o wymieraniu kolejnych gatunków zwierząt. To z kolei przyczynia się do rewolucji w łańcuchach pokarmowych i całych ekosystemach. Czy proces ten jest nieodwracalny? Na szczęście nie. Właśnie dlatego ochrona bioróżnorodności staje się jednym z naszych najważniejszych wyzwań w XXI wieku. W końcu to my jesteśmy odpowiedzialni za jej postępującą utratę. To może być już ostatni dzwonek, aby pomóc Ziemi. W 2022 r. biolodzy potwierdzili, że szóste masowe wymieranie jest faktem. Jak wówczas podsumowano, mimo że naukowcy każdego roku odkrywają nowe gatunki zwierząt i roślin, najczęściej są już one zagrożone wyginięciem. Do takiej sytuacji doprowadziła nieodpowiedzialna gospodarka zasobami naszej planety, zanieczyszczanie środowiska, wycinka lasów, nadmierny połów ryb czy też wprowadzenia obcych gatunków do nowych środowisk. Jak zachować bioróżnorodność Ziemi? Biolodzy prowadzą wiele badań mających służyć zatrzymaniu utraty bioróżnorodności Ziemi. Kolejnym etapem byłoby jej przywrócenie. Jak się okazuje, taki scenariusz jest jak najbardziej możliwy. Globalna metaanaliza wykazała, że ​​w dwóch trzecich przypadków działania ochronne albo poprawiły stan różnorodności biologicznej, albo przynajmniej istotnie spowolniły jej spadek. O jakie konkretnie działania chodzi? Wśród najbardziej skutecznych inicjatyw autorzy badań wymieniają: ustanawianie obszarów chronionych, eliminowanie gatunków inwazyjnych, wdrażanie zrównoważonych sposobów zarządzania ekosystemami, a także ograniczenie degradacji naturalnych siedlisk i przywracanie tych zniszczonych. To najmocniejszy jak dotąd dowód na to, że warto inwestować w ochronę przyrody. Okazuje się bowiem, że jesteśmy w stanie zatrzymać i odwrócić utratę różnorodności biologicznej, przywracając równowagę w przyrodzie. Największy owad na świecie waży więcej niż wróbel. Gdzie można spotkać tak gigantyczne insekty? Najczęściej spotykane przez nas owady są niewielkie. Jednak wśród tych zwierząt trafiają się giganci. Jaki jest największy owad na świecie? Na to pytanie odpowiadamy poniżej. Korzyści dla zwierząt i ludzi Jak podkreślają naukowcy, potwierdzenie skuteczności strategii ochronnych to dobra wiadomość nie tylko dla zwierząt, ale i dla naszego przetrwania. Dlaczego? To proste. Różnorodne biologicznie ekosystemy pomagają w stabilizacji klimatu. Duże i małe stworzenia odgrywają kluczowe role w kształtowaniu naszego środowiska. Szacuje się na przykład, że słonie za swoje usługi w zakresie optymalizacji ekosystemów mogłyby zgarniać roczną pensję w wysokości ponad 280 tys. zł. – To oczywiste, że ochrona musi zostać potraktowana priorytetowo i uzyskać dodatkowe środki oraz wsparcie polityczne na całym świecie – tłumaczy w oświadczeniu prasowym Penny Langhammer, główna autorka badania. Jak dodaje, rządzący powinni zająć się niwelowaniem systemowych czynników prowadzących do utraty różnorodności biologicznej. Są to między innymi niezrównoważona konsumpcja i produkcja. Źródło: Science. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Mapa życia, czyli klasyfikacja zwierząt, roślin i innych organizmów. Jak porządkowano gatunki?
Klasyfikacja zwierząt i innych organizmów to domena systematyki. Chociaż daleka od kompletności i wciąż podlegająca zmianom, jest najstarszą nauką biologiczną. Wraz z odkryciem praw ewolucji, a potem genetyki, klasyfikacja została ustalona niemal na nowo, tym razem uwzględniając pokrewieństwo między gatunkami. Tak powstała taksonomia filogenetyczna, czyli najważniejsza dziś metoda klasyfikacji istot żywych.
W tym artykule: Klasyfikacja zwierząt w starożytności Klasyfikacja Linneusza Dalszy rozwój systematyki Wpływ genetyki na systematykę Współczesna klasyfikacja zwierząt i innych organizmów W miarę jak ludzie zaczęli zgłębiać tajemnice otaczającego ich świata, narodziła się potrzeba zorganizowanego poznawania i opisywania różnych form życia. Pierwsze próby klasyfikacji zwierząt i roślin podejmowano w starożytności, kiedy to filozofowie i przyrodnicy zastanawiali się nad naturą życia. Klasyfikacja zwierząt w starożytności Starożytni Egipcjanie byli jednymi z pierwszych, którzy próbowali uporządkować świat przyrody. Na malowidłach i reliefach widzimy ich próby przedstawienia różnych form życia – od majestatycznych lwów po zaskakujące owady. Szczegółowo uwieczniali między innymi rośliny uważane za lecznicze. Chociaż nie zdefiniowali jeszcze naukowych kategorii, ich starania o zrozumienie otaczającego ich świata stanowiły fundament dla późniejszych prób klasyfikacji. W starożytnej Grecji, ówczesnym centrum myśli filozoficznej, powstały pierwsze próby uporządkowania natury. Arystoteles, wielki filozof i nauczyciel Aleksandra Wielkiego, walnie przyczynił się do teorii hierarchii organizmów. Jego prace ukierunkowane na obserwacje i klasyfikację roślin i zwierząt stanowiły kamień milowy w rozwoju biologii. Trudno w to uwierzyć, ale stanowiły kanon wiedzy przez ponad tysiąc kolejnych lat, aż do średniowiecza. Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją. 18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę Świat przyrody nigdy nie przestanie nas zaskakiwać. Wydaje ci się, że dobrze poznałeś królestwo fauny? Najwyższy czas zrewidować ten pogląd. Trzeba bowiem wiedzieć, że oprócz typowych ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dziwaczne-hybrydy-zwierzat-ktore-naprawde-istnieja-18-niesamowitych-zwierzecych-hybryd-zamieszkujacych-nasza-planete-fot-philippe-clement-arterra-universal-images-group-via-getty-images-a3ba432.jpeg" width="938" height="626" alt="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" title="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" /> To Arystoteles jako pierwszy podzielił świat żywych organizmów na rośliny i zwierzęta. Same zwierzęta klasyfikował według określonych cech, np. ilości kończyn, posiadania krwi, ciepłoty ciała czy składania jaj. Uczeń Arystotelesa, Teofrast z Eresos miał z kolei ogromny wkład w klasyfikację roślin. W monumentalnym dziele „Historia Plantarum” opisał ich ponad 500 gatunków. Klasyfikacja Linneusza Istotne zmiany w myśleniu o klasyfikacji zwierząt i innych organizmów żywych zaszły dopiero w XVIII wieku, wraz z rozwojem metody naukowej. Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, wprowadził rewolucyjny system klasyfikacji oparty na morfologii (budowie) organizmów. Linneusz nadał systematyce naukowy porządek, wprowadzając pojęcia takie jak królestwa, klasy, rzędy, rodziny, rodzaje i gatunki. Zaproponował ustandaryzowany system nazewnictwa i klasyfikacji oparty na jednolitych zasadach. Echa systemu Linneusza obecne są w nauce do dzisiaj. Jego prace, zwłaszcza „Systema Naturae” z 1735 roku, stanowiły kamień milowy w dziejach klasyfikacji biologicznej. Linneusz Jako pierwszy wprowadził binominalne nazewnictwo, czyli nadawanie każdemu organizmowi dwuczłonowej, łacińskiej nazwy składającej się z rodzaju i gatunku. Na przykład człowiek to Homo sapiens. To proste, ale genialne podejście umożliwiło jednoznaczną identyfikację i komunikację naukową, eliminując zamieszanie wynikające z lokalnych nazw potocznych. Dwuczłonowych nazw łacińskich używa się w nauce do dzisiaj. Wprowadził także hierarchiczną strukturę do klasyfikacji. Organizmy pogrupował według stopni pokrewieństwa i podobieństwa. Chociaż teoria ewolucji jeszcze nie istniała, intuicja Linneusza była słuszna. Organizmy są ze sobą spokrewnione, powstają jedne z drugich. Gatunki mają różny „staż” – są wśród nich starsze i młodsze. Wykonał tytaniczną pracę – opisał ponad 10 tys. gatunków roślin i 6 tys. gatunków zwierząt w dwóch dziełach: „Systema Naturae” i „Genera Plantarum”. Dalszy rozwój systematyki Wraz z postępem techniki i konstrukcją mikroskopów stało się jasne, że organizmy żywe to nie tylko rośliny i zwierzęta, ale i mikroorganizmy. Ernst Haeckel wprowadził podział organizmów na proste jednokomórkowe i bardziej skomplikowane wielokomórkowe. W 1866 r. do klasyfikacji, oprócz zwierząt i roślin wprowadził trzecie królestwo – Protista, obejmujące organizmy jednokomórkowe, a później także niektóre grzyby, glony i sinice. W tym czasie pojawiły się również koncepcje ewolucji, a teoria Darwina dostarczyła nowego spojrzenia na rozwój i zróżnicowanie form życia. Monografię „O powstawaniu gatunków” Darwin opublikował w 1859 r. Wpływ genetyki na systematykę W XX wieku odkrycie DNA otworzyło nowy rozdział w historii klasyfikacji. Badania genetyczne stały się kluczowym narzędziem w analizie pokrewieństwa między gatunkami. Systematyka molekularna pozwala na spojrzenie na ewolucję przez pryzmat kodu genetycznego, odsłaniając niewidoczne wcześniej związki. Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy? Nauka jest daleka od odkrycia wszystkich zamieszkujących Ziemię gatunków, a tym bardziej związków między nimi. W miarę badania kodu genetycznego coraz większej ilości organizmów okazuje się, że pokrewieństwo między nimi i ich ewolucja są bardziej skomplikowane, niż nam się wydawało. Systematyka więc także podlega ciągłym zmianom i modyfikacjom. Współczesna klasyfikacja zwierząt i innych organizmów Współczesna klasyfikacja organizmów nie jest bynajmniej jednomyślna – różni badacze proponują różny podział. Poczynając od najogólniejszej do najbardziej szczegółowej organizmy dzielimy na następujące grupy (taksony): domena lub cesarstwo, królestwo, typ/gromada/klasa, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek, podgatunek. W 1969 r. amerykański biolog Robert Whittaker podzielił świat żywy na pięć królestw: Animalia (zwierzęta), Plantae (rośliny), Fungi (grzyby), Protista (protisty) i Monera (prokarionty). System ten był niemal jednogłośnie stosowany przez naukę aż do lat 90. ubiegłego wieku, w wielu pracach i podręcznikach występuje do dziś. W roku 1990 Carl Woese ustanowił nowy podział. Wyróżnił 3 jeszcze obszerniejsze grupy organizmów – Archaea (archeony), Bacteria (bakterie) i Eucarya (eukarionty). Funkcjonuje jeszcze jedna szeroko uznawana klasyfikacja, proponowana przez Thomasa Cavaliera-Smitha. On z kolei wyróżnia 2 cesarstwa: prokarionty i eukarionty. W skład tego pierwszego wchodzą 2 królestwa – bakterie i archeony. W skład drugiego wchodzi aż 6 królestw – zwierzęta, rośliny, grzyby, pierwotniaki i chromisty. Te ostatnie to przeważnie jednokomórkowe organizmy wodne, odżywiające się za pomocą fotosyntezy, m.in. glony, brunatnice i okrzemki. Jak widać klasyfikacja zwierząt i roślin to dziedzina dynamiczna i skomplikowana, a ten artykuł może w każdej chwili stracić aktualność. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Na szczytach andyjskich wulkanów odkryto zmumifikowane gryzonie. Nie wiadomo, co tam robiły
Na szczytach trzech wulkanów w Andach naukowcy odnaleźli zmumifikowane gryzonie. Zwierzęta znajdowały się w miejscach, które dawniej były uważane za święte przez Inków.
W tym artykule: Skąd gryzonie wzięły się na szczytach wulkanów? Gryzonie wspinały się na wysokość powyżej 6000 m Wyniki analizy DNA Środowisko porównywane do innej planety Na trzech szczytach andyjskich wulkanów w Chile i Argentynie odnaleziono zmumifikowane gryzonie z gatunku Phyllotis vaccarum. Ssaki te należą do rodzaju liściouchów, znanych również jako nadbrzeżniki. Znajdowały się na wysokości ponad 6000 m n.p.m. To niezwykle surowy region gór, w którym brakuje roślinności i wody. Skąd gryzonie wzięły się na szczytach wulkanów? Do tej pory uważano, że ssaki, w szczególności tak małe, nie zamieszkują tak wysokich partii Andów. Dotychczas dominowało przekonanie, że martwe już zwierzęta zostały zabrane w te miejsca przez Inków. To w ramach rytuału Capacocha, podczas którego składano ofiary z dzieci. – Nie można winić archeologów za takie myślenie, bo jakie jest inne wytłumaczenie? – powiedział Jay Storz, profesor nauk biologicznych na Uniwersytecie Nebraska–Lincoln. – Nic nie miało prawa tam żyć, więc uznano, że ktoś musiał je tam przenieść – dodaje. Najnowsze badania opublikowane na łamach „Current Biology” zaprzeczają tej hipotezie. Na podstawie sekwencjonowania genomu gryzoni i datowania radiowęglowego naukowcy ustalili, że najstarsza zwierzęca mumia ma zaledwie kilkaset lat. Uczeni uważają zatem, że chomikowate znalazły się na szczytach płaskowyżu Puna de Atacama wiele lat po upadku Państwa Inków w 1572 roku. Gryzonie wspinały się na wysokość powyżej 6000 m – Nasze zrozumienie granic życia zwierząt jest stale weryfikowane w wyniku badań ekstremalnych środowisk – piszą naukowcy w swoim artykule. – Odkrycia wzmacniają dowody na istnienie populacji liściouchów (Phyllotis) zamieszkujących wysokości powyżej 6000 m n.p.m. Podważa to założenia dotyczące środowiskowych ograniczeń życia kręgowców i fizjologicznej tolerancji małych ssaków – twierdzą badacze. Rodzaje wulkanów – jak się je dzieli ze względu na aktywność i budowę? Potocznie mianem wulkanu określa się formę terenu, która powstała w następstwie procesów wulkanicznych, zachodzących w głębi i na powierzchni Ziemi. Jakie rodzaje wulkanów rozróżniamy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rodzaje-wulkanow-jak-sie-je-dzieli-ze-wzgledu-na-aktywnosc-i-budowe-fot-salvatore-allegra-anadolu-agency-via-getty-images-295d552.jpeg" width="938" height="627" alt="Rodzaje wulkanów - jak się je dzieli ze względu na aktywność i budowę? (fot. Salvatore Allegra/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Rodzaje wulkanów - jak się je dzieli ze względu na aktywność i budowę? (fot. Salvatore Allegra/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Naukowcy sugerują zatem, że gryzonie samodzielnie wspięły się na olbrzymie wulkany w Argentynie i Chile. Zdecydowały się na wymagającą wędrówkę do miejsca jałowego, gdzie temperatury nie przekraczają 0 stopni Celsjusza i jest znacznie mniej tlenu niż w niższych partach gór. Zespół naukowców pod kierunkiem Jaya Storza postanowił wyjaśnić tę tajemnicę. Powtórne badania nad zmumifikowanymi gryzoniami rozpoczęli w 2020 roku po tym, jak wraz ze swoim przyjacielem i alpinistą Mario Pérezem Mamanim schwytali żywego przedstawiciela żywego okazu Phyllotis vaccarum. Gryzonia znaleźli na szczycie Llullaillaco. To najwyższy na Ziemi czynny wulkan. Jest położony na wysokości ponad 6700 m n.p.m., na granicy Chile i Argentyny. Wyniki analizy DNA Wkrótce się okazało, że żywy okaz nie był przypadkiem odosobnionym. Storz i Pérez Mamani odnaleźli podczas swojej ekspedycji 13 martwych osobników tego gatunku. Zmumifikowane szczątki znaleźli na trzech sąsiednich wulkanach – Salín, Púlar i Copiapó. Analiza tych zwierzęcych mumii wykazała, że te niewielkie istoty musiały wspiąć się tak wysoko bez żadnej pomocy Inków. Datowanie radiowęglowe wykazały, że osiem osobników Phyllotis vaccarum z Salín zmarło nie później, niż zaledwie kilkadziesiąt lat temu, prawdopodobnie po 1955 roku. Tak samo było w przypadku jednego gryzonia z Copiapó. Z kolei cztery drobne ssaki z Púlar zginęły maksymalnie 350 lat temu. – Teraz wydaje się coraz bardziej jasne, że te chomikowate dostały się tam z własnej woli – przyznał Storz. Naukowcy przeprowadzili również sekwencjonowanie DNA tych zmumifikowanych szczątków. Okazało się, że należały do tego samego gatunku, który zamieszkuje podnóża wulkanów. – Dane, które uzyskaliśmy wskazują, że zarówno gryzonie ze szczytów wulkanicznych, jak i te z niższych warstw wulkanów to jedna wielka i szczęśliwa rodzina – dodał badacz. – To dowód na to, że te stworzenia nie były „autostopowiczami” ani ofiarami, lecz swoistymi alpinistami – twierdzi autor badania. Środowisko porównywane do innej planety – To zdumiewające, biorąc pod uwagę, że Puna de Atacama należy do najbardziej niegościnnych miejsc na naszej planecie. Warunki tam są tak ekstremalne, zimne i ubogie w tlen, że NASA ćwiczyła tam poszukiwania życia na Marsie – zwrócił uwagę Storz. – Nawet podnóża wulkanów przypominają iście marsjańskie środowisko, a żyją tam gryzonie Phyllotis vaccarum. Co dopiero na szczytach wulkanów, gdzie jest jeszcze gorzej. Muszą czuć się tam jak w kosmosie – wyjaśnia badacz. Uczeni przyznają, że to zadziwiające, iż jakiekolwiek zwierzę, nie mówiąc już o stałocieplnym ssaku, może przeżyć i funkcjonować w takim środowisku. Naukowcy nie wiedzą jeszcze, jak te małe zwierzęta przystosowały się do życia w takich warunkach. To będzie przedmiotem kolejnych badań. Uczeni mają również nadzieję, że uda im się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego właściwie stworzenia te weszły tak wysoko. Być może była to pewnego rodzaju próba przetrwania i ucieczka przed groźnymi drapieżnikami, które żyją na płaskowyżu. – Czy niemal zupełny brak wody, prawie całkowity brak pożywienia, ryzyko zamarznięcia są warte ucieczki przed drapieżnikami? Z pewnością wulkan o wysokości ponad 6000 metrów to dobra kryjówka. Tylko wówczas na głowie masz inne zagrożenia – podsumowuje Storz. Źródło: Current Biology. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy po raz pierwszy odkryli życie pod kominami hydrotermalnymi. To zupełnie nowy ekosystem
We wschodniej części Pacyfiku znajdują się kominy hydrotermalne. To właśnie pod tymi szczelinami naukowcy odnaleźli zupełnie nowy ekosystem. Badacze twierdzą, że to pierwszy raz, gdy w takim miejscu odnaleziono życie.
W tym artykule: Co kryje się pod kominami hydrotermalnymi? Nowy ekosystem na dnie wschodniego Pacyfiku Ocean wciąż pełen niezbadanych miejsc Kominy hydrotermalne to szczeliny w powierzchni Ziemi, przez które wycieka gorąca geotermalna woda. Jest bogata w rozmaite składniki mineralne. Struktury te znajdują się zwykle w miejscach aktywnych wulkanicznie oraz rejonach rozsuwania się płyt tektonicznych na dnie basenów oceanicznych. To obszary, które są również siedliskami wielu żywych istot, które czerpią energię ze związków chemicznych rozpuszczonych w wodzie i dostarczanych przez komin. Co kryje się pod kominami hydrotermalnymi? Jednak do tej pory nikt nie badał tego, co znajduje się pod samymi kominami. Międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem dr Moniki Bright z Uniwersytetu Wiedeńskiego po raz pierwszy przeprowadził badania tej nieznanej strefy. Uczeni wyruszyli w kierunku wschodniego Pacyfiku, u wybrzeży Ameryki Środkowej. Z pokładu statku badawczego należącego do Schmidt Ocean Institute Falkor wysłali w kierunku dna oceanicznego zdalnie kierowany pojazd podwodny (ROV). Robot dotarł do obecnych na tym obszarze kominów hydrotermalnych. Urządzenie zostało zaprogramowane tak, aby dotarł do struktur, które znajdują się pod szczelinami. 30 dni prac i badań przyniosło nadzwyczajne odkrycie. Zespół przekazał, że udało im się odnaleźć system jaskiń, w których żyły różne stworzenia, a także bakterie chemosyntezujące. Naukowcy przyznali, że ich znalezisko potwierdza wyjątkowe i życiodajne znaczenie kominów hydrotermalnych. To przestrzeń, w której siedliska tworzą się zarówno nad, jak i pod powierzchnią dna morskiego. Nowy ekosystem na dnie wschodniego Pacyfiku Zespół w oświadczeniu przekazał, że pojazd podwodny sfotografował stworzenia zwane Riftia pachyptila. To gatunek wieloszczeta z rodziny Siboglinidae. Te bezkręgowce morskie żyją na dnie oceanicznym na głębokościach powyżej 2 km. Dotychczas badacze uważali, że zwierzęta te zamieszkują okolice wokół ujść kominów hydrotermalnych. To istoty o wyjątkowo dużej tolerancji na wysokie temperatury i na duże stężenia związków siarki. Autorzy odkrycia twierdzą, że to pierwszy w historii dowód na obecność tych bezkręgowców w tej części kominów. Jakie organizmy kryją się głębinach? Nie znamy ponad połowy form życia w oceanach Dna oceanów pokrywa wiele mikrosiedlisk. Wciąż nie do końca wiemy, co w nich mieszka. Naukowcy uważają, że Riftia pachyptila przemieszczają się tunelami znajdującymi się bezpośrednio pod kominami. To właśnie tam mają zakładać nowe siedliska. Badacze przekazali, że dotychczas bardzo niewiele młodych tego gatunku zostało znalezionych w wodzie nad i w okolicy kominów hydrotermalnych. Fakt ten skłonił zespół dr Bright do podejrzenia, że przemieszczają się one pod powierzchnią dna oceanicznego, tworząc nowy ekosystem. – Nasze odkrycie rzuca nowe światło na zrozumienie życia zwierząt w kominach hydrotermalnych. Istnieją dwa dynamiczne siedliska kominowe. Te dwa ekosystemy rozwijają się razem w zgodzie i w zależności od właściwości fizycznych kominów – powiedziała dr Bright. Ocean wciąż pełen niezbadanych miejsc Kominy hydrotermalne są niczym podwodne gorące źródła. Ich istnienie wynika z geologicznej aktywności naszej planety połączonej z obecnością dużych ilości wody, zarówno na powierzchni, jak i pod skorupą ziemską. W porównaniu z większością obszarów głębin oceanicznych kominy są wyjątkowe ze względu na swoją produktywność biologiczną. Kiedy pojawia się nowy komin hydrotermalny, niemalże od razu staje się siedliskiem zwierząt i tworzy kolejny ekosystem. – Po raz pierwszy w historii naukowcy poszukiwali życia pod kominami hydrotermalnymi. To naprawdę niezwykłe, że udało nam się odkryć nowy ekosystem, który był dosłownie ukryty pod innym ekosystemem. Nasze badania dostarczają nowych dowodów na to, że życie istnieje w niesamowitych miejscach – powiedział dr Jyotika Virmani, dyrektor wykonawczy Schmidt Ocean Institute. Naukowcy przyznali, że odkrycie jest kolejnym dowodem na to, jak wiele jest jeszcze niezbadanych regionów głębin oceanów. – To pokazuje, jak niewiele wciąż wiemy o naszych oceanach, a także jak ważna jest ochrona tego, czego jeszcze nie znamy lub nie rozumiemy – powiedziała Wendy Schmidt, prezes i współzałożycielka Schmidt Ocean Institute. Źródło: Schmidt Ocean Institute Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Tajemnicze otwory na dnie Morza Beringa. Naukowcy już wiedzą, jak powstały
Podczas ostatniej ekspedycji na dno Morza Beringa naukowcy zauważyli nietypowe, tajemnicze otwory. Nie było jasne, jak właściwie powstały i czym są. Teraz okazuje się, że wszystkiemu winne mogły być obunogi, czyli skorupiaki, które żyją w pelagialu oceanicznym.
W tym artykule: Czym są tajemnicze dziury na dnie Morza Beringa? Obunogi to niewielkie skorupiaki, które żyją w pelagialu oceanicznym Otwory tworzą siedliska dla maleńkich istot Dno oceaniczne to niezwykły i zarazem tajemniczy świat. Naukowcy uważają, że poznaliśmy do tej pory zaledwie 5% tego obszaru. Oznacza to, że wciąż nie znamy większości stworzeń, które go zamieszkują. Z drugiej strony eksperci zwracają uwagę, że morskie życie odgrywa ogromną rolę w regulowaniu klimatu Ziemi. Szacuje się, że nawet 80% produkcji tlenu na naszej planecie pochodzi z właśnie z oceanów. Czym są tajemnicze dziury na dnie Morza Beringa? Latem zeszłego roku naukowcy z Senckenberg Research Institute and Natural History Museum we Frankfurcie przeprowadzili ekspedycję na dno Morza Beringa. To zbiornik wodny położony w północnej części Oceanu Spokojnego. Od północy i wschodu graniczy z Alaską, na zachodzie z Syberią. Jego granice na południu wyznacza łuk wyspowy tworzony przez Aleuty. Podczas badania Rowu Aleuckiego badacze zaobserwowali wówczas tajemnicze otwory, które były wydrążone na samym dnie. Znajdowały się w rzędach. Były niewielkie, każdy miał ok. 2–3 cm. Badacze początkowo nie znaleźli prostych odpowiedzi na pytania, czym są te nietypowe dziury, ani co je utworzyło. Rozpoczęli badania i analizę dokumentacji z poprzednich ekspedycji, a także fotografii i nagrań, które zarejestrował ich zespół. Jednak przez wiele miesięcy zagadka pozostawała nierozwiązana. Aż do marca 2023 roku. Na łamach czasopisma naukowego „Ecology and Evolution” naukowcy z Frankfurtu opisali dokładną przyczynę powstania dziur. Jak sami zwracają uwagę, do odkrycia doszło przez przypadek. Niemieccy uczeni zaobserwowali w pobliżu otworów łącznie 96 różnych zwierząt, m.in. jeżowce i ryby z gatunku Albatrossia pectoralis. Większość z nich była jednak zbyt duża, aby zmieściła się w środku. Na zdjęciach widać było jednak jeszcze jeden gatunek, który pasował idealnie. Autorzy twierdzą, że to właśnie obunogi są głównymi winowajcami. Obunogi to niewielkie skorupiaki, które żyją w pelagialu oceanicznym Obunogi należą do gromady pancerzowców, chociaż same nie mają pancerza. Żyją w pelagialu oceanicznym i wodach słodkich. To niewielkie stawonogi, których rozmiar nie przekracza 340 mm. Ich ciało jest przeważnie bocznie spłaszczone i wyraźnie segmentowane. Pierwszy fragment tułowia jest zrośnięty się z głową. Ich odnóża odwłokowe i tułowiowe różnią się formą i funkcją. Niektóre służą do pływania, a inne do skakania. – Opierając się na dokumentacji, sugerujemy, że te wydrążone otwory na dnie Morza Beringa to nory stworzone przez obunogi. Uważamy, że skorupiaki te drążą powierzchnię dna i wydobywają warstwy osadu, który bogaty jest w składniki odżywcze. Struktury te są przykładem lokalnej różnorodności biologicznej. Ich twórców można uznać za inżynierów ekosystemów głębinowych – podkreślają w swojej pracy naukowcy. Otwory tworzą siedliska dla maleńkich istot Kolejne badania wykazały, że otwory prowadzą do systemu tuneli, które zostały wykopane przez obunogi. Autorzy odkrycia twierdzą, że stworzenia te jedzą podczas kopania dziur. Skorupiaki używają swoich nieproporcjonalnie dużych przednich odnóży, aby ostrożnie wygarniać piasek z dziury. Następnie stworzenia układają go w stos tak, aby nie dostał się do otworu z powrotem. Naukowcy odkryli nowy ekosystem w głębinach Oceanu Indyjskiego. To „oaza życia” Zespół nurków odkrył na Malediwach nieznany wcześniej, nowy ekosystem. Znajduje się 500 metrów pod powierzchnią Oceanu Indyjskiego, gdzie duże ryby gromadzą się, aby zjadać tzw. mikron... – Stworzenie takiej nory to sposób na dotarcie do pożywienia, metoda ochrony przed potencjalnymi drapieżnikami. Natomiast sieć tuneli to bezpieczne miejsce do składania jaj – mówi Julia Sigwart, zoolog morska i współautorka badania. Naukowcy uważają również, że nietypowe struktury tworzą siedliska dla wielu innych gatunków, które żyją w tej części Morza Beringa. Co ciekawe, naukowcy z Frankfurtu uważają, że skorupiaki, które są odpowiedzialne za dziury, to nieznany wcześniej gatunek obunogów. Autorzy nazwali go Amfipoda maera. Źródło: Ecology and Evolution Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Oceany na Ziemi są ogromne i w dużej części niezbadane. Co kryje się w ich głębinach?
Badacze dziejów Ziemi są przekonani, że to właśnie tam powstało życie. Od zawsze w znacznym stopniu definiują klimat panujący na naszej planecie i stanowią dom dla niezliczonej ilości gatunków flory i fauny. Niezliczonej, bo właściwie każdego roku odkrywa się nowych mieszkańców tego niezwykłego środowiska. Mowa o oceanach – najbardziej zróżnicowanym i jednocześnie najbardziej tajemniczym ze wszystkich ziemskich biomów. Jaką głębokość mają oceany na Ziemi? Ile ich jest? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Ile oceanów jest na Ziemi? Ocean Spokojny Ocean Atlantycki Ocean Indyjski Ocean Arktyczny Ocean Południowy Oceny w historii - co było wcześniej? Który ocean jest najmłodszy? Nad którym oceanem leży najwięcej krajów? Jaka jest głębokość oceanu? Czy wiesz, że oceany, czyli podstawowy składnik ziemskiej hydrosfery, pokrywają prawie 71 proc. powierzchni naszej planety? Wszystkie oceany na świecie zajmują obszar 361 milionów kilometrów kwadratowych. Łączna objętość wód oceanicznych przekracza 1370 milionów kilometrów sześciennych. To niezwykłe środowisko wciąż skrywa przed naukowcami wiele tajemnic. Wystarczy powiedzieć, że więcej osób spacerowało po powierzchni Księżyca niż odwiedziło najniżej położony punkt poniżej poziomu morza. Być morze nigdy nie uda nam się zgłębić wszystkich tajemnic, jakie skrywa to niezwykłe środowisko, ale to właśnie ta aura tajemniczości czyni je tak bardzo fascynującym. Ile oceanów jest na Ziemi? Odpowiedź na postawione wyżej pytanie wydaje się być banalnie prosta. W praktyce wskazanie poprawnej liczby oceanów na Ziemi może stwarzać pewne trudności, zwłaszcza osobom, które skończyły edukację przed 2000 rokiem. Do tego czasu większość klasyfikacji wskazywała na trzy oceany: Spokojny, Atlantycki i Indyjski. Niektóre wskazywały też na czwarty ocean: Arktyczny. Obecnie Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna (IHO) wyróżnia 5 oceanów: „Punkt Nemo” na Oceanie Spokojnym to wyjątkowe cmentarzysko statków kosmicznych i satelitów Jest takie miejsce na Ziemi, do którego najbliżej jest z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przemieszczającej się około 400 km nad powierzchnią planety. To miejsce nosi nazwę Point ... Spokojny, czyli Pacyfik, Atlantycki, Indyjski, Arktyczny, Południowy. Taką samą klasyfikację przyjęła Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP. Trzy (albo cztery) vs pięć – czy od 2000 roku przybyło oceanów na naszej planecie? Oczywiście, że nie. Na podstawie uaktualnionych danych hydrograficznych naukowcy z IHO zadecydowali, że w istniejących zbiornikach wodnych należy wyróżnić jeszcze jeden ocean, którego granice wyznacza Arktyczny Prąd Okołobiegunowy. To jeszcze nie koniec zamieszania w tej kwestii, bo osoba, która zapytana o liczbę oceanów udzieli odpowiedzi „jeden”, tak naprawdę nie popełni błędu. Wynika to z faktu, że wszystkie oceany na świecie są ze sobą połączone, a umowne granice między nimi są wyznaczane z uwzględnieniem naturalnych kryteriów: kontynentów, cieśnin czy występowania określonych ekosystemów. W praktyce oznacza to, że wszystkie oceany tworzą jeden wielki Wszechocean, nazywany też Oceanem Światowym. Ocean Spokojny Ocean Spokojny jest największym i najgłębszym zbiornikiem wodnym na naszej planecie. Jego powierzchnia to 155,6 miliona kilometrów kwadratowych, co oznacza, że zajmuje ok. 30 proc. powierzchni Ziemi. Jego wschodnią granicę wyznaczają wybrzeża Ameryki Północnej i południowej, natomiast wschodnią – Azja i Australia. Średnia głębokość Pacyfiku to 4280 m. Epitet „spokojny” w nazwie nijak ma się do faktycznego charakteru największego oceanu. Na Pacyfiku występuje najwięcej huraganów i wysokich fal, co czyni go jednym z najbardziej nieprzewidywalnych akwenów. Skąd zatem wzięła się ta nazwa? Jej autorem był Ferdynand Magellan. Gdy portugalski żeglarz przemierzał wody Pacyfiku w 1520 roku, te rzeczywiście były spokojne, znacznie spokojniejsze niż wody Atlantyku. Ocean Atlantycki Atlantyk to drugi pod względem wielkości ocean. Zajmuje powierzchnię przekraczającą 76,7 miliona kilometrów kwadratowych, czyli pokrywa ok. 1/5 powierzchni naszej planety. Rozciąga się między Europą i Afryką a Ameryką Północną, Południową i Antarktydą. Średnia głębokość Oceanu Atlantyckiego to 3339 m. Nazwa akwenu, oznaczająca „morze Atlasa”, ma swoje korzenie w mitologii greckiej. Pojawiała się już w „Dziejach” Herodota. Starożytni Grecy pojmowali ocean jako wielką rzekę, opływającą całą Ziemię, a Atlantyk postrzegali jako jej część. Później Atlantykiem nazywano wszystkie wody na Zachód od Starego Kontynentu. Po odkryciu Ameryki, nazwa Atlantyk określała wyłącznie obszar między Nowym a Starym Światem. Ocean Indyjski Ocean Indyjski to trzeci największy, a zarazem najcieplejszy zbiornik wodny na świecie. Jego powierzchnia to ok. 68,6 miliona kilometrów kwadratowych. Oznacza to, że pokrywa ok. 20 proc. całkowitej powierzchni Wszechoceanu. Rozciąga się między Azją (na północy), Półwyspem Malajskim, Wyspami Sundajskimi i Australią (na wschodzie), Półwyspem Arabskim i Afryką (na zachodzie) i Antarktydą (na południu). Średnia głębokość tego akwenu to 3890 m. Trzeci zbiornik wodny Ziemi został oficjalnie nazwany w 1515 roku. To jedyny ocean z nazwą zaczerpniętą od nazwy kraju. Ocean Arktyczny Ocean Arktyczny, dawniej uznawany za obszar oceanu Atlantyckiego, jest najmniejszym i najpłytszym z pięciu wielkich zbiorników wodnych naszej planety. Jego powierzchnia to „zaledwie” 15,5 miliona kilometrów kwadratowych, a średnia głębokość – 1201 m. Jego wody otaczają biegun północny i rozciągają się między Eurazją i Ameryką Północną. Ocean Południowy Ocean Południowy to czwarty pod względem wielkości ziemski akwen. Jego powierzchnia to ok. 20,3 miliona kilometrów kwadratowych. Rozciąga się od wybrzeża Antarktydy do równoleżnika 60°S. Tam łączy się z Pacyfikiem, Oceanem Indyjskim i Atlantyckim. Według różnych źródeł, średnia głębokość Oceanu Południowego to 3500–5000 m. Jakie organizmy kryją się głębinach? Nie znamy ponad połowy form życia w oceanach Dna oceanów pokrywa wiele mikrosiedlisk. Wciąż nie do końca wiemy, co w nich mieszka. W kontekście geograficznym jest najmłodszym obszarem Wszechoceanu. Został zatwierdzony przez Międzynarodową Organizację Hydrograficzną dopiero w 2000 roku. To jedyny ocean na świecie, którego granice wyznacza prąd morski (Antarktyczny Prąd Okołobiegunowy, czyli AAC). W porównaniu z wodami oceanicznymi na północy, wody Oceanu Południowego są mniej zasolone i wyraźnie chłodniejsze. Oceny w historii - co było wcześniej? Zanim na naszej planecie pojawiła się woda, na Ziemi panowało metaforyczne piekło. Powierzchnia młodej planety osiągała temperaturę przekraczającą 100 stopni Celsjusza. Trwające procesy wulkaniczne wyrzucały do atmosfery ogromne ilości pary wodnej. Gdy proces Wielkiego Bombardowania zaczął słabnąć, temperatura naszej planety zaczęła obniżać się do poziomu poniżej 100 stopni Celsjusza. Wówczas rozpoczął się proces kondensacji pary wodnej. Nastąpiły intensywne opady, które jeszcze bardziej ochłodziły powierzchnię Ziemi. W rezultacie opady atmosferyczne przybrały na sile. Przez tysiące lat woda wypełniała zagłębienia i depresje, tworząc w ten sposób pierwsze zbiorniki wodne. Z czasem woda pokryła ponad 90 proc. planety. Który ocean jest najmłodszy? Warto wiedzieć, że w dziejach naszej planety oceany znikały i pojawiały się ponownie. W kontekście geologicznym, współczesne oceany są dość młode – powstały dopiero w mezozoiku. Z geograficznego punktu widzenia najmłodszy jest Ocean Południowy, bo jego obszar został formalnie zatwierdzony dopiero w 2000 roku. Nad którym oceanem leży najwięcej krajów? Największym ze wszystkich oceanów jest Pacyfik, ale najwięcej państw jest położonych nad drugim pod względem wielkości oceanem: Atlantykiem. Jego wody rozciągają się między Europą, Afryką, Ameryką Południową i Północną. Nad Oceanem Atlantyckim leżą 52 państwa, a do tego należy jeszcze doliczyć kraje Morza Bałtyckiego, Czarnego i Śródziemnego. Jaka jest głębokość oceanu? Średnia głębokość Wszechoceanu to ok. 3752 m. Imponująca wartość, prawda? Nie można przeczyć faktom, jednak warto wiedzieć, że w konfrontacji z najgłębszymi obszarami oceanów, uśredniona głębokość wydaje się być dość skromna. Dlaczego morze jest słone? Jakie sole wchodzą w skład wody morskiej? Absolutna większość wody istniejącej na Ziemi to woda morska. Ma ona wyraźny słony smak. Co za niego odpowiada? Dlaczego oceany i morza są słone? Obszary, o których mowa, to tzw. rowy oceaniczne. Pod tym pojęciem kryją się wąskie, podłużne obniżenia dna oceanów, których głębokość to minimum 6000 m. Występują w strefach subdukcji, czyli w obszarach, w których jedna płyta litosferyczna została wciągnięta pod drugą, w następstwie czego w ich obszarze wypiętrzyły się łańcuchy gór wulkanicznych i wyspy wulkaniczne. Takie miejsca występują na dnie trzech z pięciu oceanów: Indyjskiego, Atlantyckiego i Spokojnego. Najgłębiej położonym punktem Oceanu Indyjskiego jest Rów Sundajski, dawniej nazywany Rowem Jawajskim. Głębokość tego obszaru to ok. 7500 m. Na dnie Oceanu Atlantyckiego występuje Rów Portorykański, zlokalizowany w pobliżu Karaibów. Maksymalna głębokość tego miejsca to aż 9500 m. Najgłębszym ze wszystkich znanych rowów oceanicznych jest Rów Mariański, zlokalizowany w zachodniej części Oceanu Spokojnego i rozciągający się na obszarze o długości niemal 2000 km. W najniższym punkcie (Głębia Challengera) osiąga głębokość niemal 11000 m. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niektóre z nich przetrwały niezmienione przez miliony lat. Skąd się biorą relikty?
Niektóre gatunki reprezentujące świat flory i fauny, które dziś występują tylko na ograniczonym obszarze, niegdyś były znacznie powszechniejsze. Naukowcy, których zadaniem jest ich badanie i ochrona, określają je mianem reliktów. Czym są relikty? Przykłady roślin i zwierząt zaliczanych do tej kategorii wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Co to są relikty? Znaczenie reliktów Jakie są rodzaje reliktów? Jakie są przykłady reliktów? „Relikt historii”, „relikt przeszłości”, „relikt minionej epoki” – chyba każdy przynajmniej raz spotkał się z takimi lub podobnymi określeniami. Warto wiedzieć, że każde z nich zostało zapożyczone z biogeografii i paleontologii. Choć kontekst stosowania tych terminów w poszczególnych dziedzinach nauki i w życiu codziennym najczęściej jest wspólny, to warto wiedzieć, że słowo „relikt” ma w środowisku naukowym ściśle określone znaczenie. Co to są relikty? Słowo „relikt” pochodzi od łacińskiego relictum i oznacza „pozostałość” lub „przeżytek”. Jak odnieść to znaczenie do świata flory i fauny? Spieszymy z wyjaśnieniem. Mówiąc o reliktach, na myśli trzeba mieć współcześnie występujące gatunki lub wyższe jednostki taksometryczne zwierząt i roślin, które w przeszłości miały szerszy niż obecnie zasięg występowania. To określenie dotyczy także nielicznych reprezentantów wymarłych grup systematycznych. Rośliny Australii – poznaj niesamowitą florę Australii Rośliny Australii są reprezentowane przez ok. 20 tys. gatunków naczyniowych i 14 tys. gatunków nienaczyniowych. Jakie gatunki reprezentują roślinność Australii? Poniżej wymieniamy i opisu... Do powstawania reliktów przyczyniają się dwie grupy czynników: naturalna i antropogeniczna. Czynniki naturalne to nic innego, jak zachodzące w środowisku zmiany: topograficzne, klimatyczne i edaficzne. Mówiąc o czynnikach antropogenicznych, na myśli trzeba mieć rezultaty bytności i działalności człowieka. W tym miejscu należy wymienić przede wszystkim utratę siedlisk w wyniku introdukcji obcych gatunków, polowań, wylesiania i osuszania terenów podmokłych. Znaczenie reliktów Relikty odgrywają ważną rolę w środowiskach, w których występują, ale ich znaczenie należy rozpatrywać przede wszystkim w kontekście biologicznym i ewolucyjnym. Relikty, które często są też endemitami, pozwalają utrzymać odrębność biologiczną obszaru, na którym występują. Poza tym dostarczają wielu cennych informacji na temat dawnych środowisk. W znaczeniu ewolucyjnym, relikty dają naukowcom odpowiedź na niektóre pytania związane z przebiegiem zmian zachodzących w obszarze całych grup organizmów. Jakie są rodzaje reliktów? Istnieje kilka klasyfikacji reliktów. Podstawowa wprowadza podział na relikty biogeograficzne i ewolucyjne. Relikty biogeograficzne Pierwsza z wymienionych kategorii obejmuje gatunki lub wyższe jednostki taksonomiczne świata flory i fauny, które obecnie charakteryzują się znacznie węższym zasięgiem geograficznym niż pierwotnie. Współcześnie żyją i rozwijają się na ograniczonych obszarach, nazywanych ostojami (refugiami), na których występują warunki sprzyjające ich egzystencji. Przykładem takich miejsc mogą fragmenty wilgotnych lasów równikowych Amazonii, gdzie w plejstocenie panowały stabilne warunki klimatyczne, albo górskie pasma i szczyty, które w okresie zlodowaceń sięgały ponad lądolód. Pod względem sposobu powstawania, relikty biogeograficzne dzielimy na: pierwotne – należą do nich rośliny i zwierzęta, których zasięg występowania został ograniczony w następstwie oddziaływania czynników naturalnych; wtórne – powstałe pod wpływem oddziaływania czynników o charakterze antropogenicznym. Na obszarach, na których występuje klimat umiarkowany, relikty należy dzielić na: To zwierzę nigdy nie dorasta. Dla Azteków był wcieleniem boga Jaka jest tajemnica aksolotli? trzeciorzędowe – ta kategoria obejmuje gatunki, które w trzeciorzędzie charakteryzowały się szerokim zasięgiem występowania, a obecnie żyją wyłącznie na niewielkich obszarach; glacjalne (polodowcowe) – do tej grupy zaliczyć należy gatunki, które wraz z przesuwającym się na południe czołem lodowca zwiększyły swój zasięg geograficzny, a po jego ustąpieniu ostały się wyłącznie na ograniczonych stanowiskach, takich jak niż czy góry; kserotermiczne – są to gatunki, których zasięg geograficzny zwiększył się w kierunku północy wraz z ociepleniem klimatu. Następnie gatunki te zostały odizolowane od swoich naturalnych siedlisk. W klasyfikacji reliktów biogeograficznych należy wyróżnić również tzw. relikty wędrujące. Pod tym pojęciem kryją się gatunki mogące wtórnie zasiedlać nowe obszary z ostoi. Relikty ewolucyjne Co to jest relikt w ewolucji? Pod pojęciem reliktów ewolucyjnych, nazywanych też filogenetycznymi, należy rozumieć gatunki lub wyższe jednostki taksonomiczne przedstawicieli świata flory i fauny, które są pozostałością po grupach wymarłych, niegdyś obfitujących w gatunki. Takie rośliny i zwierzęta są klasyfikowane jako „żywe skamieniałości”. Jakie są przykłady reliktów? Relikty występują na całym świecie, a Polska nie stanowi tu wyjątku. Świetnym przykładem jest Hacquetia epipactis, czyli cieszynianka wiosenna. Ta roślina z rodziny selerowatych to relikt wędrujący, który wcześniej występował w ostoi po południowej stronie Karpat. Obecnie można ją spotkać także w Polsce, m.in. na Pogórzu Cieszyńskim. Przykłady reliktów kserotermicznych to m.in. Prunus fruticosa (wisienka stepowa) i Adonis vernalis (miłek wiosenny). Obie rośliny porastają wyłącznie izolowane stanowiska na nasłonecznionych zboczach i stepy. Dewon, czyli kiedy ryby rządziły planetą Dewon był czwartym okresem ery paleozoicznej. Nazywany jest epoką ryb, ponieważ to właśnie te stworzenia rządziły wówczas naszą planetą. Niektóre gatunki z tego okresu można nawet dzi.. Do reliktów glacjalnych zalicza się m.in. Baranchinecta paludosa (skrzelopływka bagienna). To niewielki skorupiak żyjący na jednym stanowisku w Tatrach wysokich i w zasięgu strefy podbiegunowej. Przykładem reliktów trzeciorzędowych jest m.in. Pinus peuce (sosna rumelijska). W trzeciorzędzie roślina ta porastała niemal całą Europę. Współcześnie występuje wyłącznie na Półwyspie Bałkańskim. Dość bogato reprezentowane są także relikty ewolucyjne. W tej kategorii należy wymienić przede wszystkim powszechne w paleozoiku widłaki zaliczane do rodzajów Selaginella i Lycopodium, widłoroga amerykańskiego (Antilocapra americana), czyli jedynego żyjącego przedstawiciela widłorogowatych, dwa współcześnie żyjące gatunki ryb z rodzaju Latimeria i hatterię (Sphenodon punctatus) – jedynego żyjącego przedstawiciela gadów ryjogłowych. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Naukowcy odkryli nowy ekosystem w głębinach Oceanu Indyjskiego. To „oaza życia”
Zespół nurków odkrył na Malediwach nieznany wcześniej, nowy ekosystem. Znajduje się 500 metrów pod powierzchnią Oceanu Indyjskiego, gdzie duże ryby gromadzą się, aby zjadać tzw. mikronekton.
W tym artykule: Mikronekton uwięziony w nowym ekosystemie na Malediwach Nowy ekosystem stał się oazą życia dla wielu gatunków Badania nad mikronektonem dostarczą wiedzy potrzebnej do ochrony oceanów Oceany na naszej planecie są wciąż w dużej mierze obszarem niezbadanym. Szacuje się, że poznaliśmy jedynie mniej niż 5% tej części świata. Głębiny skrywają przed ludźmi swoje sekrety. To niezwykły świat, który zamieszkuje niezliczona ilość morskich istot. Odkrycia naukowców na każdym kroku udowadniają nam, jak mali jesteśmy w obliczu ogromu ziemskiej hydrosfery. Mikronekton uwięziony w nowym ekosystemie na Malediwach Swoją cegiełkę w badaniach nad oceanami dodali naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego, którzy byli częścią podwodnej ekspedycji „The Nekton Maldives Mission”. Badacze eksplorowali dno oceaniczne na Malediwach na pokładzie łodzi podwodnej Omega Seamaster II. W pewnym momencie, na głębokości 500 metrów, znaleźli niezwykłe środowisko, w którym żerowały duże ryby m.in. rekiny i tuńczyki. Eksperci wykonali szereg nagrań wideo, pobrali próbki biologiczne oraz wykonali mapowanie obszaru za pomocą sonaru. View oEmbed on the source website To, co zaskoczyło naukowców, to fakt obecności tzw. mikronektonu, który został na obszarze nieznanego ekosystemu uwięziony. Jest to grupa organizmów o wielkości od 2 do 20 cm, które pływają niezależnie od prądów oceanicznych. Nowy ekosystem stał się oazą życia dla wielu gatunków Eksperci twierdzą, że mikronekton charakteryzuje się zróżnicowanym zakresem wzorców migracji oceanicznej. Zazwyczaj jednak nocą wypływają na powierzchnie, a o świcie nurkują z powrotem na dno. To tak zwana dobowa migracja pionowa, która dotyczy głównie organizmów zooplanktonowych. Ocean Spokojny zniknie i powstanie kolejny superkontynent. To nas czeka za co najmniej 200 mln lat Za 200–300 milionów lat Ocean Spokojny przestanie istnieć, a kontynenty złącza się w jeden superkontynent. Będzie na nim tak gorąco, że żaden ssak tego nie przeżyje. Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego podejrzewają, że mikronekton na Malediwach został uwięziony ze względu na atol, który jest podstawą tego archipelagu. To wyspa koralowa w kształcie ciągłego lub przerywanego pierścienia otaczającego lagunę. Atol może być połączony z otwartym morzem lub tworzyć zupełnie oddzielny zbiornik wodny. Badacze podejrzewają, że w takim środowisko mikronekton nie może nurkować głębiej, gdzie unikałby większych drapieżników. Nowy ekosystem nazwano „Strefą Pułapki”, która stała się oazą życia dla innych stworzeń. Na nagraniach widać, że na obszarze żerują m.in. rekiny tygrysie, żarłacze białe, rekiny młoty, bardzo rzadki rekin kolczasty oraz całe ławice tuńczyków. Zespół przyznał, że był pod wrażeniem, jak zróżnicowany gatunkowo był to obszar. Badania nad mikronektonem dostarczą wiedzy potrzebnej do ochrony oceanów – Obszar, który odnaleźliśmy, ma wszystkie charakterystyczne cechy nowego ekosystemu – twierdzi Alex Rogers, profesor z Uniwersytetu Oksfordzkiego, który brał udział w misji. – „Strefa Pułapki”, bo tak nazwaliśmy ten ekosystem, prawdopodobnie istnieje na innych atolach i wyspach wulkanicznych na całym świecie – dodaje. Autorzy odkrycia mają nadzieję, że uda im się dowiedzieć więcej, dlaczego ekosystem powstał akurat na tej głębokości i dlaczego staje się śmiertelną pułapką dla mikronektonu. – Pozwoli nam to zrozumieć głębiny oceanów – dodaje Lucy Woodall, biolożka morska i profesor nadzwyczajny na Uniwersytecie Oksfordzkim. Plankton ucieka na południe! Z powodu ocieplenia klimatu To, ile w morzach jest planktonu i gdzie się on znajduje, decyduje o tym, ile w danym morzu będzie żyło ryb, a także wodnych ssaków i żółwi - zauważa główny autor raportu na ten temat, ... Eksperci podkreślają, że mikronekton to grupa organizmów, która wciąż nie jest dobrze zbadana, a stanowi bardzo ważny element pożywienia innych gatunków. Badania z ostatnich lat wykazały jednak, że te maleńkie stworzenia są niezwykle wrażliwe na zmiany klimatyczne i globalne ocieplenie. Ekolodzy zwracają szczególną uwagę na fakt, że od istnienia mikronektonu, zależy życie milionów ryb żyjących w oceanach. Źródło: Nekton Mission Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wrak z czasów II wojny światowej od 80 lat zanieczyszcza ocean. Jak to wpływa na podwodny ekosystem?
Niebezpieczne i toksyczne substancje i materiały wybuchowe, które wciąż są wewnątrz wraku, mają bardzo negatywny wpływ na dno oceanu oraz mikroorganizmy, które tam żyją.
W tym artykule: Nowe badania wykazały, że wrak negatywnie wpływa na ocean nawet 80 lat po zatonięciu Jaki wpływ na Morze Północne mają wraki z czasów II wojny światowej? Co wykazała analiza mikrobiologiczna? Wraki zaburzają równowagę mikrobiologiczną na dnie oceanu Wraki statków wzbudzają olbrzymie zainteresowanie zarówno archeologów, jak i amatorów żeglugi. Chociaż niektóre okazy wyglądają niezwykle majestatycznie w czeluściach mórz i oceanów, rzadko kiedy zwraca się uwagę na ich wpływ na ekosystemy. Ostatni raz uwagę całego świata przykuł Endurance, który został odnaleziony po 107 latach od zatonięcia. Okazało się wtedy, że wrak został zamieszkany przez wyjątkowe i niezwykle rzadkie stworzenia. Nowe badania wykazały, że wrak negatywnie wpływa na ocean nawet 80 lat po zatonięciu Jednak zatopione statki lub okręty, szczególnie te, które w przeszłości transportowały materiały wybuchowe i amunicję, mogą mieć naprawdę negatywny wpływ na środowisko morskie. Belgijscy naukowcy opublikowali właśnie badania naukowe na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Marine Science”. Zwracają w nich uwagę, że wrak z czasów II wojny światowej wciąż uwalnia toksyczne substancje, m.in. materiały wybuchowe i metale ciężkie, które uszkadzają dno oceanu. Skutki odczuwalne są nawet po 80 latach od zatonięcia. Chodzi o niemiecki okręt V 1302 John Mahn, który został zatopiony 12 lutego 1942 roku na Morzu Północnym, podczas operacji Cerberus. Na pokładzie uzbrojonego trawlera znajdowało się mnóstwo bomb głębinowych, które do tej pory nie zostały zdetonowane. Wrak spoczywa na głębokości ok. 35 metrów. Jaki wpływ na Morze Północne mają wraki z czasów II wojny światowej? Zespół naukowców z kilku belgijskich uniwersytetów postanowił zbadać wpływ wraku na ekosystem i dno tej części Atlantyku w ramach projektu North Sea Wrecks (tłum. red. Wraki Morza Północnego). Z wraku statku na Bahamach po 366 latach wyłowiono prawdziwe skarby Co może znajdować się na wraku statku? Oczywiście skarby. Tym razem na zatopionym ponad 300 lat temu galeonie odkryto wyjątkową kolekcję drogocenności. Oto historia „Naszej Pani Cudów”. – Czasami wraki statków naturalnie wtapiają się w środowisko morskie i mogą tworzyć m.in. sztuczne rafy. Nie powinniśmy jednak zapominać, że mogą być również bardzo niebezpiecznymi obiektami, które człowiek nieumyślnie wprowadza do środowiska naturalnego – pisze w artykule Josefien Van Landuyt, główna autorka badań i doktorantka na Uniwersytecie w Gandawie. Co wykazała analiza mikrobiologiczna? Autorzy badań przeprowadzili analizę mikrobiologiczną, aby sprawdzić, jaki wpływ niebezpieczne substancje mają na mikrobiom oraz skład geochemiczny dna oceanicznego. W tym celu pobrano próbki kadłuba V 1302 John Mahn oraz osadów, które znajdowały się w jego okolicach. W zależności od odległości od wraku, stężenie zanieczyszczeń było różne. Wszędzie jednak wykryto metale ciężkie, takie jak nikiel i miedź oraz węglowodory aromatyczne, które występują naturalnie w paliwach kopalnych i węglu. Poza tym odkryto ślady arsenu i materiałów wybuchowych. Wraki zaburzają równowagę mikrobiologiczną na dnie oceanu Naukowcy twierdzą, że im dłużej wraki znajdują się na dnie oceanów, tym bardziej zaczynają zakłócać równowagę mikrobiologiczną tych ekosystemów. Badacze podkreślają, że w próbkach kadłuba znaleziono m.in. bakterie z rodziny Desulfobulbaceae oraz drobnoustroje Rhodobacteraceae i Chromatiaceae, które powodowały rozkład węglowodorów. Badacze zwracają uwagę na to, że ich badania to zaledwie wierzchołek góry lodowej. To dopiero pierwszy wrak, który został przeanalizowany w kontekście mikrobiologicznym. W samym Morzu Północnym znajdują się tysiące wraków statków i samolotów. Eksperci twierdzą, że na dnie oceanów na całym świecie może znajdować się nawet do 20 milionów ton zanieczyszczeń, m.in. naftowych, z czasów I i II wojny światowej. Josefien Van Landuyt podsumowuje, że potrzeba byłoby przeanalizować więcej zatopionych okrętów, aby poznać pełną skalę zanieczyszczeń dna oceanicznego. Uczona podkreśla jednak, że to ludzie wywarli największy wpływ na ekosystemy morskie, o czym bardzo często zapominamy. Źródło: Frontiers in Marine Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Rośliny w Afryce - jaka roślinność występuje w Afryce?
Jakie gatunki spotkamy na Czarnym Lądzie? Poniżej wymieniamy i opisujemy najciekawsze rośliny w Afryce.
W tym artykule: Klimat w Afryce Baobab afrykański Daktylowiec właściwy Akacja senegalska Olejowiec gwinejski Litopsy Welwiczja przedziwna Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi – jest „domem” ogromnej ilości gatunków roślin. Tamtejsza flora charakteryzuje się niezwykłym zróżnicowaniem, co jest zasługą niezwykłego położenia. Kontynent jest dzielony przez równik i południk zerowy, a niemal idealna symetria położenia względem pierwszej z wymienionych linii decyduje o strefowości geograficznej występującej tam roślinności. Afryka, kontynent zaliczany do Starego Świata, została częściowo poznana już w starożytności (nazwa Africa określała prowincje). Jej powierzchnia przekracza 30 mln km kw., co sprawia, że jest niemal trzykrotnie większa od Europy. Charakterystyczne położenie Afryki przekłada się na symetryczny układ stref klimatycznych, a to z kolei owocuje niezwykłym zróżnicowaniem świata flory. Jakie można spotkać rośliny w Afryce? Klimat w Afryce Na całej Ziemi elementy środowiska przyrodniczego zmieniają się wraz z szerokością geograficzną. Zjawisko strefowości geograficznej wynika z kształtu naszej planety i jej płożenia w stosunku do Słońca. Chodzi o różnice w kącie padania promieni słonecznych, z czym związane są zmiany w ilości energii słonecznej, która dociera do poszczególnych równoleżników. Afryka jest położona symetrycznie względem równika, co przekłada się na wyraźnie zarysowaną symetrię w układzie stref klimatycznych. Klimat w Afryce nie jest wyłącznym rezultatem położenia kontynentu względem równika, ale także jego wyrównanej powierzchni, braku dużych łańcuchów górskich (co umożliwia swobodny przepływ mas powietrza) oraz wyżynnego charakteru, wysokich krawędzi na wybrzeżach i układu prądów morskich. Typy klimatu w Afryce są definiowane przede wszystkim na podstawie temperatury powietrza, wysokości opadów i ich rocznego przebiegu. Najdziwniejsze rośliny świata: lista TOP roślin które zadziwiają i zaskakują Najdziwniejsze rośliny zaskakują nie tylko niecodziennym wyglądem. Niektóre z nich mają też właściwości zapachowe, których próżno szukać w gatunkach uważanych przez nas za pospolite. ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdziwniejsze-rosliny-swiata-lista-top-roslin-ktore-zadziwiaja-i-zaskakuja-fot-getty-images-1e69307.jpeg" width="938" height="626" alt="Najdziwniejsze rośliny świata: lista TOP roślin które zadziwiają i zaskakują (fot. Getty Images)" title="Najdziwniejsze rośliny świata: lista TOP roślin które zadziwiają i zaskakują (fot. Getty Images)" /> Na północnych i południowych krańcach kontynentu panuje klimat podzwrotnikowy wilgotny i zwrotnikowy wilgotny na południowo-zachodnim wybrzeżu. W miejscu przecięcia Afryki przez zwrotnik Raka rozpościera się strefa klimatu zwrotnikowego suchego. W strefie równikowej mamy do czynienia z klimatem podrównikowym wilgotnym i równikowym wybitnie wilgotnym. W obszarze zwrotnika Koziorożca występuje klimat zwrotnikowy suchy, natomiast w górach mamy do czynienia z górskimi odmianami różnych typów klimatów. Każda strefa klimatyczna tworzy odmienny świat roślinny. W obszarze północnego wybrzeża i gór Atlas – zarośla makii i wiecznie zielone lasy twardolistne. Kierując się na południe, roślinność staje się skąpa i przybiera postać form skrajnie kserofitycznych. Dalej przechodzi w roślinność półpustynną i sawannową. W strefach, dla których charakterystyczne są duże opady, pojawiają się wiecznie zielone lasy galeriowe i równikowe. Poniżej dominują lasy monsunowe i formacje suchorośli, sawanny, półpustynie i pustynie. Na południowych wybrzeżach pojawiają się osobliwe gatunki pustynne i twardolistne lasy, na które składają się przede wszystkim krzewy. Co rośnie w Afryce? Przyjrzyjmy się kilku interesującym gatunkom. Baobab afrykański Jakie drzewa rosną w Afryce? Baobaby – wiele osób zapewne wskaże właśnie taką odpowiedź. Ta jest oczywiście poprawna, ale warto ją nieco doprecyzować. Na całym świecie rośnie 8 gatunków drzew tego rodzaju, ale w Afryce występuje tylko jeden z nich. To Adansonia digitata, czyli baobab afrykański, nazywany też właściwym. To potężne drzewo z rodziny ślazowatych jest największym drzewem z rodzaju baobab i największym (choć nie najwyższym) spośród wszystkich afrykańskich drzew. Osiąga od 12 do 18 m wysokości, średnica jego pnia sięga 9 m, a jego obwód to aż 30 m. Nic dziwnego, że wydrążone baobaby służyły kiedyś za schronienia. W przeciwieństwie do swoich krewniaków, baobab afrykański rośnie samotnie. Występuje stale w Sahelu Tropikalnym i Sudanie. W innych regionach północnej Afryki, występowanie tego drzewa jest ściśle związane z rytmem opadów. Od maja do lipca na drzewie pojawiają się okazałe kwiaty o białej barwie. Wydzielają nieprzyjemny zapach – mdły, przypominający nieco odór padliny. Owoce mają zdrewniałą łupinę, która przykrywa biały, kwaśny miąższ z licznymi nasionami o nerkowatym kształcie. Daktylowiec właściwy Wymieniając charakterystyczną roślinność Afryki, nie można pominąć daktylowca właściwego, czyli palmy daktylowej. Phoenix dactylifera – drzewo reprezentujące rodzinę arekowatych – nie występuje już w stanie dzikim, ale klimat Czarnego Lądu stwarza dogodne warunki do jego uprawy. Roślina upodobała sobie suchy klimat, więc tereny pustynne i półpustynne są dla niej idealne. Uprawy w Afryce są zlokalizowane w północnej części kontynentu, przede wszystkim nad Nilem i w oazach Sahary. Kłodzina drzewa osiąga wysokość od 15 do 25 m (zdarza się, że z jednego systemu korzeniowego wyrasta kilka kłodzin). Pierzaste liście rośliny są długie na 3 m. Owoce, nazywane daktylami, osiągają do 70 mm długości. To właśnie dla tych niewielkich owoców uprawia się te drzewa. Daktyle obfitują w witaminy i cenne związki mineralne, ale przede wszystkim charakteryzują się wysoką wartością energetyczną. W 70 proc. składają się z węglowodanów, a 100 g suszonych owoców dostarcza ponad 280 kcal. Co istotne, zawierają na tyle mało wody, że proces suszenia nie zmienia znacząco ich właściwości. Akacja senegalska Drzewem, które tuż obok baobabu w największym stopniu definiuje krajobraz afrykańskiej sawanny, jest akacja senegalska, czyli Acacia senegal. Obszar jej występowania to Senegal, Somalia, Kongo i RPA. Występuje także poza Afryką, w różnych częściach Półwyspu Arabskiego. W porównaniu z innymi gatunkami reprezentującymi ten rodzaj, akacja senegalska jest dość niska. Osiąga do 5 m wysokości. Ma rozłożystą, spłaszczoną koronę o parasolowatym kształcie. To właśnie te cechy sprawiają, że roślina może przetrwać w niekorzystnym środowisku. Mała wysokość jest równoznaczna z mniejszym zapotrzebowaniem na wodę, a specyficzna korona, którą porastają pierzaste liście, stanowi dobrą ochronę przed palącymi promieniami słonecznymi. Olejowiec gwinejski Kolejna palma na naszej liście, tym razem – oliwna. Elaeis guineensis, przedstawiciel rodziny arekowatych, w stanie dzikim występuje w Afryce i na Madagaskarze, ale jest też uprawiany w innych częściach świata, w których panuje sprzyjający klimat. Na Czarnym Lądzie występuje w obszarach o dużych opadach, głównie w Zatoce Gwinejskiej i dorzeczu Konga. Największe uprawy tej rośliny są zlokalizowane w Demokratycznej Republice Konga. Olejowiec gwinejski osiąga do 15 m wysokości. Z systemu korzeniowego wyrasta tylko jedna kłodzina, na której szczycie mieszczą się charakterystyczne pierzaste liście o długości do 4 m. To piękne drzewo jest cenione przede wszystkim ze względu na jego wartościowe owoce. Niewielkie pestkowce (wielkości śliwki węgierki) zawierają do 70 proc. tłuszczu, z którego produkuje się tłuszcze spożywcze, mydła, kosmetyki, świece i środki smarne. Nasiona są natomiast jednym z podstawowych produktów żywnościowych ludności w środkowej i zachodniej części kontynentu. Litopsy Roślinność Afryki obfituje w osobliwe gatunki. Jedne z najbardziej niezwykłych reprezentują rodzaj litops (Lithops), zaliczany do rodziny pryszczyrnicowatych. Zgadza się, mowa o słynnych „żywych kamieniach”, które występują na południowych krańcach kontynentu, głównie w krainie Karru. To jedne z najbardziej niezwykłych i na pewno najdziwniejszych roślin świata. Są nagie, mają skróconą łodygę, a ich liście zrastają się parami w walcowatą formę, która kształtem, kolorem i wielkością do złudzenia przypomina kamień. W szczelinach pomiędzy liśćmi kryją się promieniste, białe lub żółte, kwiaty. Ten osobliwy wygląd to rodzaj kamuflażu, dzięki któremu litopsy mogą przetrwać w swoim środowisku. „.Żywy kamień” upodabnia się do otoczenia (zjawisko mimikry), w którym występuje niewiele niewiele roślin, za to obficie nagromadzony jest materiał skalny. W ten sposób ukrywa się przed roślinożercami. Litopsy są wyposażone w jeszcze jeden mechanizm, zapewniający im możliwość rozwoju w suchym środowisku. Te niezwykłe rośliny są zaliczane do sukulentów liściowych, co oznacza, że w swoich liściach mogą gromadzić wodę. Welwiczja przedziwna Naszą listę zamyka endemit pustynny występujący na kamienistych obszarach równinnych w południowej Angoli i Namibii. Welwiczja przedziwna (Welwitschia mirabilis) reprezentuje monotypowy rodzaj welwiczja i monotypową rodzinę welwiczjowatych. Jakie cechy sprawiły, że jest uważana za jednego z najdziwniejszych przedstawicieli całego królestwa flory? Złożyło się na to kilka osobliwych cech. Ten niezwykły gatunek wzrasta w wyjątkowo wolnym tempie. Roczne przyrosty nie przekraczają 1 mm. Warto podkreślić, że roślina nie pnie się ku górze, a wrasta w ziemię. Kolejna rzecz, w całym swoim życiu, welwiczja wykształca jedynie dwa liście, których nigdy nie zrzuca! Oznacza to, że żyją kilkaset lat. W całym królestwie roślin nie ma drugich liści, które byłyby tak długowieczne. Oba liście osiągają długość do 6 m. Z czasem, ulegają skręceniu i pękają na podłużne pasy. Roślina magazynuje w nich węgiel, co pozwala jej przetrwać długie okresy suszy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rośliny górskie - co składa się na piękną roślinność górską?
Ze względu na specyfikę zajmowanych siedlisk, rośliny górskie należą do najbardziej niezwykłych przedstawicieli świata flory. Wiele gatunków zadziwia swoim przystosowaniem, rosnąc w skrajnie niesprzyjających warunkach, często w skalnych szczelinach, które teoretycznie nie dają im żadnych szans na ukorzenienie. Jakie gatunki składają się na górską florę? Poniżej wymieniamy i opisujemy kilka najciekawszych.
W tym artykule: Piętra roślinności w górach Brzoza karpacka Pierwiosnek maleńki Sasanka alpejska Sosna górska Czeremcha skalna Różeniec górski Jastrun okrągłolistny Sit skucina Modrzyk górski Uważni piechurzy z całą pewnością zauważyli, że wraz ze wzrostem wysokości, roślinność staje się coraz niższa i uboższa. Ta zależność wynika z faktu, że w górach panują różne warunki klimatyczne, a wraz ze zmianą klimatu, zmieniają się także piętra roślinności. Im wyżej, tym zimniej, więc naturalne jest, że następuje zmiana skupisk roślin na takie, które są lepiej przystosowane do życia w danych warunkach. Piętra roślinności w górach Najniżej położone, bo do wysokości od 600 do 700 m n.p.m., jest pogórze. Typowa roślinność górska praktycznie tam nie występuje. Dominują wielogatunkowe lasy mieszane, w których występują m.in. jodły, dęby, graby i lipy. Można też zaobserwować tam obecność pól uprawnych, sadów, łąk i pastwisk. Do wysokości 1200–1250 m n.p.m. rozpościera się regiel dolny. Przeważają tam lasy bukowe z domieszką jodły i świerku. Regiel górny to piętro znajdujące się na wysokości do 1550 m n.p.m. Dominującą pozycję zajmuje tam świerk, ale w niewielkich ilościach występuje także jodła i buk. Bardziej urozmaicona jest górna granica lasu, gdzie można spotkać wierzbę śląską, jarzęba nagiego i brzozę karpacką. #TatrzańskieOpowieści. Czy Morskie Oko przestanie zamarzać? Mateusz Waligóra od kilkunastu dni wędruje przez Tatry. W planach ma przejście każdego centymetra znakowanych szlaków w najwyższych polskich górach. Projekt #TatrzańskieOpowieści, tak jak ... Tuż nad reglem górnym, krajobraz zmienia się nie do poznania. Do wysokości 1850 m n.p.m. rozpościera się piętro kosodrzewiny. Jak wskazuje na to sama nazwa, porasta je kosodrzewina, czyli sosna górska. Wraz z postępem wysokości, gatunek ten ulega skarłowaceniu i przestaje występować w zwartych skupiskach. Hale (czyli piętro alpejskie) osiągają wysokość do 2300 m n.p.m. Występująca tam roślinność to przede wszystkim łąki górskie, które są gęsto porośnięte trawami. Kwitną tam także zioła i krzewinki, a w niektórych miejscach można natrafić na karłowate wierzby. Powyżej 2300 m n.p.m. rozpoczynają się turnie, czyli piętro subniwalne. Panuje tam ostry klimat, a podłoże jest w większości skaliste. To przekłada się na wyraźne zubożenie różnorodności roślinnej. Rosną tam przede wszystkim mchy, porosty i niskie trawy. Najwyższe górskie piętro – śnieżne (niwalne) – zaczyna się na wysokości 3000 m n.p.m. To kraina wiecznego śniegu i lodowców, w której nie występuje już żadna roślinność. Znamy już poszczególne piętra roślinności w górach. Teraz przyjrzyjmy się z bliska kilku interesującym gatunkom. Oto rośliny górskie. Brzoza karpacka Zestawienie obejmujące najciekawsze rośliny w górach otwiera równie piękny, jak rzadki krewniak brzozy omszałej. Brzoza karpacka to krzew lub niewysokie drzewo, które może osiągać do 8 m wysokości. Cechą charakterystyczną tej rośliny jest 5 par nerwów bocznych na liściu (liście gatunku typowego mają od 7 do 9 par). Ma też ciemniejszą korę. Karpacka odmiana brzozy występuje w górach Europy, od Pirenejów do Karpat. W Polsce można ją podziwiać w Tatrach i Sudetach (m.in. w Górach Stołowych, Karkonoszach i Górach Izerskich). Gdzie szukać? Najlepiej w obszarze górnej granicy lasu, w pobliżu potoków. Występuje w rozległych krzewowiskach, ale często można trafić także na osobniki rosnące pojedynczo. Pierwiosnek maleńki Kwiaty w górach? Tak, jest ich całkiem sporo. Jednym z najciekawszych gatunków jest pierwiosnek maleńki. To drobna bylina, która osiąga wysokość do 5 cm. Charakteryzuje się łopatkowymi lub klinowanymi liśćmi, które zbierają się w różyczki. Kwiaty mają kolor fioletowo-różowy lub purpurowy. Pierwiosnki maleńkie rosną w górach Europy Środkowej i Południowej, od piętra kosodrzewiny do turniowego. Można je wypatrzyć w naskalnych murawach i na skałach. W Polsce występują w Tatrach i Karkonoszach. Warto zaznaczyć, że pierwiosnek maleńki to chroniony kwiat górski (podlega ochronie ścisłej). Sasanka alpejska Kolejny piękny kwiat górski na naszej liście. Sasanka alpejska osiąga do 35 cm wysokości, z czego ok. 30 cm stanowi łodyga. Stosunkowo duże kwiaty (do 5 cm średnicy) charakteryzują się białym kolorem z niezbyt wyraźnym fioletowym znamieniem (w spodniej części). Liczne pręciki i słupki mają barwę żółtą. Gatunek ten występuje w górach Europy Środkowej i Południowej, rośnie też na Kaukazie. Jej naturalnym obszarem jest piętro kosodrzewiny i halne. W Polsce stanowiska sasanki alpejskiej są zlokalizowane wyłącznie w Karpatach (w Tatrach i na Babiej Górze) i Sudetach (w Górach Izerskich i Karkonoszach). Gatunek nie jest zagrożony wyginięciem, jednak ze względu na nieliczne stanowiska, podlega ochronie. Sosna górska Czas na najbardziej charakterystyczną roślinę piętra kosodrzewiny. Sosna górska (kosodrzewina, kosodrzew, kosówka właściwa) to krzew lub drzewo iglaste z rodziny sosnowatych, osiągające do 3,5 m wysokości. Charakteryzuje się niskim, płożącym pniem z ciemnoszarą korą. Ma masywne gałęzie, które wznoszą się, rosną na boki lub płożą po ziemi. Igły sosny górskiej nieco różnią się od tych, w które wyposażona jest sosna zwyczajna. Są nieco krótsze i wyraźnie sztywniejsze. Gatunek ten występuje w górach Europy Środkowej i Południowej. W zachodnioeuropejskich pasmach można natomiast spotkać sosnę hakowatą, która jest podgatunkiem kosodrzewiny. W Polsce w stanie dzikim występuje w Tatrach, Sudetach, na Babiej Górze i Pilsku. Pojedyncze stanowiska kosodrzewiny można też odnaleźć na Romance Policy i na szczycie Czyrńca. Jeszcze w latach 90. XX wieku, reliktowe stanowisko sosny górskiej było zlokalizowane w rezerwacie przyrody Kornuty (Beskid Niski). Drzewo podlega ochronie gatunkowej. Czeremcha skalna Kolejny interesujący gatunek górskiej flory w naszym zestawieniu to czeremcha skalna. Niewielki krzew osiąga do 3 m wysokości. Charakteryzuje się szeroką koroną o jajowatym kształcie i zwisającymi gałęziami. Jej jasnozielone liście mają eliptyczny kształt. Gatunek ten występuje przede wszystkim w północnej części Skandynawii i europejskich górach: w Alpach, Wogezach, Karpatach Zachodnich, Wschodnich i Południowych oraz w Karkonoszach. Najłatwiej spotkać ją w umiarkowanie nasłonecznionych obszarach piętra regla górnego i kosodrzewiny. W Polsce jest gatunkiem rzadkim. Stanowiska czeremchy skalnej są zlokalizowane w Tatrach (na Długim Giewoncie), Bieszczadach (na Wielkiej Rawce, Małej Rawce, Kamiennej i w dolinie potoku Litmirz), Karkonoszach (w Małym Śnieżnym Kotle i Kotle Łomniczki). Różeniec górski Rośliny górskie mają interesujących przedstawicieli także w rodzinie gruboszowatych. Różeniec górski, tworzący bujne kępy, osiąga wysokość do 40 cm. Charakteryzuje się grubymi, poskręcanymi kłączami, mięsistymi liśćmi, które w dolnej partii mają jajowaty kształt, a w górnej – lancetowaty. Mają też drobne, czerwone lub żółte kwiaty. Roślina występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W Polsce można spotkać ją wyłącznie w Sudetach i Karpatach. Warto wspomnieć, że przez ludy eurazjatyckie różeniec górski już w dawnych czasach był używany jako roślina lecznicza. Roślina także dziś ma zastosowanie w ziołolecznictwie. Jastrun okrągłolistny W górach występują też ciekawi przedstawiciele rodziny astrowatych. Jednym z nich jest jastrun okrągłolistny. Osiąga od 30 do 75 cm wysokości. Charakteryzuje się prostą, wzniesioną łodygą (najczęściej pojedynczą, ale nie jest to regułą) z różyczkowymi liśćmi i zebranymi w koszyczek kwiatami. Brzeżne kwiaty języczkowate mają biały kolor, natomiast wewnętrzne rurkowe – żółty. Roślina występuje w Bośni i Karpatach. Rośnie od piętra regla górnego do kosodrzewiny. W Polsce jest gatunkiem pospolitym i można spotkać ją we wszystkich pasmach Karpat. Najliczniejsze siedliska jastruna okrągłolistnego są zlokalizowane w Tatrach. Sit skucina Kolejny interesujący gatunek w zestawieniu rośnie nieco wyżej niż pozostałe. Sit skucina, przedstawiciel rodziny sitowatych, to typowa roślina wysokogórska. Jej cienkie, bezlistne łodygi (niektóre okazy mają szydlaste podsadki jedynie pod kwiatostanem) osiągają wysokość do 10 do 30 cm. Kwiaty rosną na krótkich szypułkach przy łodydze. Sit skucina występuje w niemal wszystkich górach Europy. Najlepiej czuje się w piętrze hal i turni, ale może też zajmować wolne miejsca w kosodrzewinie. Na halach tworzy obfitą murawę, kępki rośliny można zaobserwować także na skałach. W Polsce rośnie w Tatrach, Sudetach i na Babiej Górze. Modrzyk górski Nasze zestawienie zamyka roślina z rodziny astrowatych. Modrzyk górski, bo o tym gatunku mowa, osiąga do 150 cm wysokości. Jego łodyga jest prosta i gruba, u większości okazów – czerwono nabiegła. Skrętoległe liście mają lirowaty kształt. Kwiatostan ma postać wzniesionych koszyczków, które na szczycie łodygi zbierają się w przypominającą grono wiechę. Otacza je okrywa składająca się z zielonych listków. Korona ma niebiesko-fioletową barwę, a u nielicznych osobników – białą lub różową. Modrzyk górski rośnie w górach Europy Środkowej i Północnej. W Polsce występuje pospolicie w Karpatach i Sudetach, w piętrach regla górnego i kosodrzewiny. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Chwasty są pożyteczne, a niektóre nawet smaczne. 7 powodów, dla których warto dbać o „niepotrzebne” rośliny
Chwasty to rośliny, które rosną tam, gdzie sobie tego nie życzymy. Fakt ten nie pozbawia ich jednak wartościowych właściwości, dzięki którym mogą korzystnie wpływać nie tylko na ekosystemy, ale i na nasze zdrowie.
W tym artykule: Chwasty pozytywnie wpływają na jakość gleby Chwasty mogą służyć jako wskaźnik stanu gleby Chwasty to źródło cennej biomasy, np. na kompost Chwasty zapewniają schronienie i pożywienie dla owadów Chwasty mogą być jadalne, mają też właściwości lecznicze Chwasty pomagają w stworzeniu zrównoważonych upraw rolnych Chwasty są częścią rolniczych tradycji w różnych regionach świata Z roślinami, które nazywamy chwastami, postępujemy wyjątkowo okrutnie. Opryskujemy je, wyrywamy, wycinamy, wykopujemy i palimy. A to wszystko z bardzo prozaicznego powodu. – Dany gatunek jest chwastem wtedy, gdy rośnie w złym – z punktu widzenia rolnika czy leśnika – miejscu – tłumaczy prof. UW dr hab. Marcin Zych, dyrektor Ogrodu Botanicznego UW. – Status chwastu zależy więc od kontekstu. Rosnąc gdzie indziej może być już uważany za roślinę przydatną. Rośliny niepożądane – jak przyrodnicy wolą nazywać chwasty – na swoją złą sławę ciężko zapracowały. Zabierając miejsce, światło i składniki pokarmowe, obniżają plony roślin uprawnych i utrudniają ich zbiory. Wpływają też negatywnie na ich jakość. Np. nasiona tobołków nadają mące gorzki smak, a zjedzone przez krowy piołuny zmieniają zapach ich mleka. Niektóre rośliny – np. barszcz Sosnowskiego czy lulek czarny – są trujące. Inne są żywicielami groźnych dla roślin uprawnych chorób i szkodników. Chwasty istnieją jednak wyłącznie z punktu widzenia człowieka. W naturalnym środowisku te same rośliny pełnią kluczowe funkcje w ekosystemach. Gwarantują m.in. dogodne warunki środowiskowe dla innych roślin oraz zwierząt. Chwasty pozytywnie wpływają na jakość gleby – Chwasty są dowodem na to, że przyroda walczy o naturalną sukcesję roślin. Kiedy usuwamy rodzimą roślinność i zakładamy roczne plony, powstrzymujemy tę sukcesję – pisze Preston Sullivan w „Principles of sustainable weed management for croplands”. Malaryczne komary mają nowego sojusznika zza oceanu Zawleczona z Ameryki do Afryki Wschodniej roślina może utrudnić walkę z malarią, ułatwiając przetrwanie samicom komarów – informuje „New Scientist”. Takie działania mogą nieść negatywne skutki. M.in. dlatego, że wiele roślin powszechnie uważanych za chwasty pozytywnie wpływa na życie biologiczne gleby. Na przykład szczawie i osty sprzyjają akumulacji substancji pokarmowych, które są warunkiem przetrwania mikroorganizmów glebowych. Co więcej, po śmierci naziemnej części rośliny, jej korzeń staje się dodatkowym pokarmem mikroorganizmów. W wyniku następującego później rozkładu rośliny gleba uzupełnia zasoby próchnicy. W końcu, gdyby nie chwasty, ludzkość mogłaby cierpieć z powodu globalnego głodu. Dlaczego? W regionach, gdzie często pada, wieje albo jest pochyły krajobraz, erozja gleby jest poważnym problemem. W jej wyniku cenna, wierzchnia, nadająca się pod uprawy warstwa gleby zmywa się z każdym ulewnym deszczem. Chwasty ten proces powstrzymują. – Mechanizm ten działa nawet w naszych ogrodach. Jako ogrodnik nie lubię perzu, ale jest to roślina, która doskonale stabilizuje podłoże. Tego typu roślin jest więcej. Dzięki elastycznym i mocnym kłączom tworzą podziemną sieć, która sprawia, że pochyłe i piaszczyste podłoża czy skarpy są bardziej zwarte i odporne na erozję – mówi prof. Zych. W czasie upałów chwasty działają też jak klimatyzacja. Utrzymują niższą temperaturę gleby i zatrzymują wilgoć. Chronią tym samym jej pożytecznych mieszkańców, czyli np. bakterie i grzyby. Chwasty mogą służyć jako wskaźnik stanu gleby Dziko rosnące rośliny mogą być przekaźnikami wielu praktycznych informacji dotyczących zdrowia i rodzaju gleby. Ich gatunek i rozmiar wskazują na panujące w danym miejscu pH. Pomagają też zidentyfikować niedobory minerałów. Na przykład paluszniki mogą wskazywać, że gleba jest sucha i zagęszczona. Bujne drzewostany jasnoty różowej mogą oznaczać, że gleby są mocno zasadowe. Duże skupiska szarłatu spożywczego mogą wskazywać na niską zawartość wody w glebie. Jak wyglądałby świat bez GMO? Sporo byśmy utracili Bez żywności modyfikowanej genetycznie musielibyśmy zrezygnować z pomarańczy i pogodzić się z obecnością ptasiej grypy i rosnącego niedożywienia. O rozmieszczeniu w ziemi składników odżywczych świadczy też system korzeniowy rosnących w danym miejscu roślin. Jeśli mają one korzenie płytkie, to oznacza to, że większość składników odżywczych i wody znajduje się przy wierzchniej warstwie gleby. Jeśli zaś korzenie przypominają odwróconą do góry nogami choinkę to znaczy, że składniki odżywcze ukryte są głęboko. Mogą być to wskazówki dla hodowców, którzy na ich podstawie mogą zdecydować, jakie warzywa i rośliny warto w danym miejscu sadzić. Chwasty to źródło cennej biomasy, np. na kompost Zazwyczaj chwastami nazywa się gatunki roślin, które mogą być szkodnikami, takie jak szarłat, lebioda czy palusznik. Ale np. producenci herbicydów zaliczają do nich też koniczyny, rajgras czy wykę kosmatą. Czyli gatunki, które wielu rolników ceni jako rośliny pastewne czy okrywowe. Mrówki, które zostały rolnikami. Znacznie wcześniej niż ludzie Tuż pod powierzchnią lasu w Ameryce Południowej żyje wysoko rozwinięta społeczność rolników Wiele z nich nadaje się również na wartościowy zielony nawóz. Ze względu na złożone systemy korzeniowe są bowiem skuteczne w wydobywaniu z gleby i akumulowaniu wartościowych minerałów w szerokim zakresie poziomów pH. Jest jednak jeden warunek. Zebrana i przetworzona biomasa musi być pozbawiona nasion. Inaczej kompost może stać się rozsadnikiem kolejnych roślin. Wszelkiego rodzaju rośliny niepożądane nadają się też do tworzenia pewnej odmiany podniesionych grządek, tzw. hugelkultur. Wały tworzone z warstw kłód, gałęzi i dużej ilości materii organicznej (chwasty, liście, nawóz) na sam koniec pokrywane są ziemią. Taka podwyższona grządka szybciej się nagrzewa, przez co ułatwia roślinom wiosenny start. Spróchniałe drewno chłonie też bardzo duże ilości wody, która może być przez rośliny pobierana w bardziej suchych okresach. Chwasty zapewniają schronienie i pożywienie dla owadów Nie tylko gleba, również owady potrzebują „niepotrzebnych” roślin. Zostawiając zachwaszczone tereny, zapewniamy źródło pożywienia i schronienie zapylaczom, z których wiele należy do gatunków zagrożonych. – Jeśli w ogrodzie czy sadzie chce się mieć motyle, to trzeba mieć np. pokrzywy. Dla rusałki admirała czy rusałki pokrzywnika jest to roślina pokarmowa. Bez niej gąsienice motyli nie przetrwają – mówi prof. Zych. Obecność kwitnących chwastów dwuliściennych sprzyja rozwojowi łańcucha pokarmowego i wpływa dodatnio na liczebność i różnorodność owadów w okolicy. Trzmiel a bąk – wskazujemy różnice między owadami Niektórzy uważają, że trzmiel to bąk i może ugryźć. To nieprawda! Wyjaśniamy, czym różnią się trzmiele i bąki, a także jak pomagać pożytecznym trzmielom. – Pamiętajmy, że trzy czwarte upraw na świecie wymaga zapylaczy. Zboże jest wiatropylne, więc żadna pszczoła czy muchówka się nim nie pożywi. Rośliny niepożądane są tak naprawdę sprzymierzeńcami rolników. Jeśli ci mają sady i hodują warzywa, to potrzebują zapylaczy, a te potrzebują pożywienia – tłumaczy prof. Zych. – Dlatego tak ważne są okrajki i miedze. Rosnące na nich rośliny są naturalnymi rezerwuarami pokarmu w czasie, kiedy sady nie kwitną. Miguel Altieri w książce „Agroecology: The science of sustainable agriculture” wskazuje też, że wyeliminowanie wszystkich chwastów z ekosystemu uprawy może zniszczyć wartościowe siedliska naturalnych wrogów owadzich szkodników. A tym samym zwiększyć koszt ich zwalczania. Po wyeliminowaniu tych roślin pozostaje już tylko stosowanie pestycydów, które nie sprzyjają środowisku naturalnemu. Badania pokazują, że ich stosowanie wpływa negatywnie na kondycję populacji zapylaczy, które w wyniku kontaktu ze środkami chemicznymi są coraz mniejsze i coraz mniej płodne. Chwasty mogą być jadalne, mają też właściwości lecznicze Tak zwane chwasty są często przysmakami zwierząt hodowlanych. Kozy uwielbiają ostrężnice, winorośle i wszelkie trawy. Świnie słyną ze zjadania nawet ich korzeni. Wśród roślin, które tak namiętnie tępimy, można znaleźć też szeroki wybór tych, które sami możemy jeść. Często są to rośliny, które były dawniej hodowane, ale na przestrzeni lat zostały zapomniane. Mniszek lekarski, gwiazdnica pospolita, dzikie jagody, sumak, krwawnik, dziewanna, pokrzywy, szczaw – to tylko część nadających się do przetwarzania i spożywania gatunków. Z ich pędów, liści, nasion i kwiatów można przygotowywać bogate – szczególnie w żelazo i witaminę K – dania. Naukowcy odkryli, że gdy pszczoły przelatują nad lustrem, dzieje się coś bardzo dziwnego Francuscy biolodzy powtórzyli słynny eksperyment z pszczołami sprzed prawie 60 lat. Celem było zbadanie, w jaki sposób owady utrzymują wysokość podczas lotu. Zbieractwo chwastów, tzw. wildcrafting, należy jednak uprawiać odpowiedzialnie, podpierając się wiedzą na temat poszczególnych gatunków. – Coś, co dla jednych jest chwastem, dla innych może być wartościową rośliną uprawną. Osobiście bardzo lubię komosę i kwaśno-pieprzową portulakę, a do omletu dodaję młode liście pokrzywy – mówi prof. Zych. Wiele z tak zwanych chwastów ma też właściwości lecznicze i prozdrowotne. Wśród nich jest na przykład chaber bławatek, z którego napary wspomagają m.in. leczenie chorób układu moczowego i stanów zapalnych skóry, a także nawrot polny. W Wielkiej Brytanii planuje się go hodować na skalę przemysłową w celu pozyskiwania kwasów tłuszczowych omega-3. Chwasty pomagają w stworzeniu zrównoważonych upraw rolnych Intensyfikacja rolnictwa, rozwój technik wielkopowierzchniowej uprawy i chemicznego zwalczania roślin konkurujących z roślinami uprawnymi doprowadziły do tego, że wiele „mniej przydatnych roślin” znalazło się na krawędzi zaniku. Uprawy monokulturowe zdominowały dzisiejsze rolnictwo, ale istnieje dla nich wiele alternatyw. Tego się po nich nie spodziewaliście. Pająki są wege? Zdarza się Choć pająki są typowymi drapieżnikami polującymi na owady, także w ich diecie pojawia się pokarm pochodzenia roślinnego – informuje „Journal of Arachnology”. Permakultura to system produkcji żywności, który ma na celu naśladowanie naturalnych zbiorowisk roślinnych i procesów ekologicznych. Polega m.in. na utrzymywaniu mniej użytecznej roślinności, aby pozostawić minimalną przestrzeń dla uciążliwych chwastów. Podobnie działają uprawy okrywowe, sadzenie roślin o dużej gęstości i tzw. międzyplony. Duża ilość roślin nie tylko zabiera przestrzeń bardziej kłopotliwym chwastom, ale jest też gwarantem zróżnicowanego gatunkowo. A przez to także zdrowego ekosystemu. – Jeżeli mamy stabilną fitocenozę, czyli zbiorowisko roślinne, to mamy też grzyby mikoryzowe. A dzięki nim rośliny rosną lepiej – twierdzi prof. Zych. Chwasty są częścią rolniczych tradycji w różnych regionach świata W ramach tradycyjnych systemów ogrodnictwa rośliny towarzyszące cieszą się większym poważaniem niż w nowoczesnych. Meksykańscy rolnicy z ludu Tarahumara opracowali system zarządzania uprawami, w ramach którego pozwalają na rozwój nieszkodliwych roślin niepożądanych, przy jednoczesnym usuwaniu tych bardziej inwazyjnych. Meksykański las namorzynowy jest niepodobny do żadnego innego na świecie Drzewa słodkowodne przechowują informacje z czasów, gdy po raz ostatni zniknęły lodowce. Na ich polach można znaleźć nawet do 75 gatunków roślin, wśród których są i te, które w innych częściach świata zalicza się do chwastów. Meksykanie uprawiają je w wielopoziomowych zbiorowiskach drzew, krzewów, traw, warzyw i ziół, co zapewnia szeroki wybór żywności, paszy i leków i pozostawia niewiele miejsca na rozwój szkodliwych chwastów. Tarahumara polegają też na jadalnych chwastach w czasie, gdy ich plony jeszcze nie są dojrzałe i gotowe do zbioru. Zdarza się, że systemowe pozbywanie się chwastów przynosi negatywne skutki dla całych społeczności. W krajach rozwijających się zbyt silna kontrola nad chwastami i zastąpienie tradycyjnych polikulturowych upraw monouprawami zachwiało bezpieczeństwem żywnościowym. Praktyki te ograniczyły bowiem lokalną produkcję żywności i wyeliminowały pożywne chwasty, takie jak szarłat czy portulaka. Pozbawiło to społeczności o niskich dochodach ważnego i smacznego źródła witamin i składników mineralnych. – Rolnictwo, w ramach którego nie eliminuje się wszystkich nieprzydatnych roślin, jest warunkiem utrzymania rezerwuaru biologicznego i się nam po prostu opłaca – tłumaczy prof. Zych. – Wierzę, że jest ono możliwe, ale musimy spełnić pewne warunki. Trzeba postawić na długofalową strategię myślenia i odejść od rabunkowego podchodzenia do świata.
Nowe badania wykazały, że migrujące żółwie morskie nie do końca wiedzą, dokąd płyną
Naukowcy odkryli, że żółwie szylkretowe często błądzą przez tysiące kilometrów, aby odnaleźć pobliską wyspę.
W tym artykule: Powody migracji są oczywiste, ale co z umiejętnościami nawigacyjnymi zwierząt? Naukowcy stworzyli mapę, na której widać, jak poruszały się żółwie Dlaczego żółwie szylkretowe mają problemy z orientacją? Gady wykorzystują inne zmysły do odnalezienia lądu Żółw szylkretowy jest gatunkiem krytycznie zagrożonym Podobno nie cel podróży jest najważniejszy, lecz sama droga, która do niego prowadzi. Wszystko wskazuje na to, że ten podróżniczy frazes mocno wzięły sobie do serca żółwie szylkretowe. Pytanie brzmi, czy te stworzenia rzeczywiście chwytają dzień, żyją chwilą i chcą sobie dłużej popływać, żeby podziwiać piękne widoki, czy mają bardzo duże problemy nawigacyjne? Naukowcy znają już odpowiedź na to pytanie. Powody migracji są oczywiste, ale co z umiejętnościami nawigacyjnymi zwierząt? Wędrówki zwierząt od setek lat intrygują i zastanawiają badaczy. Migracje często związane są z cyklami życiowymi lub zmianami, które zachodzą w środowisku. Różne gatunki mają różne powody migrowania. Co może mieć wspólnego żółw z bronią atomową? Naukowcy czytają z radioaktywnego osadu Ponad 50 lat po testach jądrowych na Pacyfiku naukowcy zbadali radioaktywny osad i odkryli etapy cyklu życia krytycznie zagrożonego żółwia szylkretowego. Niektóre zmieniają miejsce na zimę, inne szukają pokarmu, a poszczególne gatunki eksplorują nowe miejsca, które nadadzą się do rozmnażania. Powody migracji są jasne, ale naukowcy nie zawsze są pewni co do tego, jak stworzenia radzą sobie podczas długich podróży. Uczeni od lat próbują zrozumieć, w jaki sposób m.in. żółwie morskie docierają do miejsca docelowego, pokonując przy tym często tysiące kilometrów. Naukowcy stworzyli mapę, na której widać, jak poruszały się żółwie Międzynarodowy zespół naukowców postanowił w końcu rozwiązać tę zagadkę. Badacze analizowali drogę, którą przemierzają żółwie szylkretowe. W tym celu oznaczyli 22 osobniki i śledzili je za pomocą satelity. Stworzenia migrowały z miejsc lęgowych Archipelagu Czagos i szukały miejsca do żerowania na Oceanie Indyjskim. Na tej podstawie stworzyli mapę „ruchu żółwi szylkretowych”. Złoty żółw znaleziony w Indiach. To nie pierwszy tak niezwykły okaz Dzięki swojemu niezwykłemu ubarwieniu przypomina pyszny kąsek. Jednym kojarzy się z puszystym, naleśnikiem, innym z sadzonym jajkiem, a jeszcze innym z kawałkiem dorodnego sera. Nie brakuje t... Naukowcy doszli do zaskakujących wniosków. Okazało się, że gady te potrafiły kilkukrotnie okrążać wyspę, która znajdowała w odległości 176 km od nich. Jeden z nich nadrobił w ten sposób nawet ponad 1300 kilometrów. Według autorów badania, żółwie szylkretowe nie mogą poszczycić się rewelacyjnymi zdolnościami nawigacyjnymi. Dlaczego żółwie szylkretowe mają problemy z orientacją? Uczeni odkryli, że większość z tych morskich gadów pokonywała dwukrotnie większą odległość, niż w teorii powinna. Co więcej, takie błądzenie sprawia, że żółwie nie mają dostępu do pokarmu przez wiele miesięcy. – Gdyby żółwie szylkretowe były świetnymi nawigatorami, prawdopodobnie dopłynęłyby na pożądaną wyspę bezpośrednio z miejsca lęgowego. Niestety tak nie jest. Podejrzewamy, że osobniki, które śledziliśmy nie jadły już od czterech lub pięciu miesięcy – twierdzi prof. Graeme Hays, biolog morza z Uniwersytetu Deakin i główny autor badania. Dotychczas uważano, że żółwie wykorzystują pole magnetycznie Ziemi do orientacji na otwartym oceanie. Prof. Hays twierdzi, że stworzenia te faktycznie prawdopodobnie pomagają sobie w ten sposób, ale robią to bardzo nieudolnie. Dlaczego żółwie są tak często ofiarami plastiku? Naukowcy poznali ten okrutny mechanizm Naukowcy w końcu zaczynają rozumieć niezwykłe zainteresowanie morskich żółwi plastikowymi odpadkami pływającymi w oceanie. O ile zwierzęta cierpią przez naszą nieodpowiedzialność ... Gady wykorzystują inne zmysły do odnalezienia lądu – Ich zdolności nawigacyjne nie pozwalają im ustalić dokładnej trasy. Potrafią jedynie orientować się, czy nie oddalają się zbytnio od lądu – twierdzi uczony. Dodaje również, że w porównaniu do innych zwierząt, te gady morskie zazwyczaj chcą pokonać jedynie ok. 150 km. Autorzy zwracają uwagę, że pomimo słabych zdolności wykrywania sygnału geomagnetycznego, żółwie prawdopodobnie wykorzystują swoje zmysły do orientacji. Prof. Hays podejrzewa, że to między innymi węch. Zwierzęta w końcowej fazie podróży potrafią wyczuć zapachy wyspy, na którą próbują się dostać. Naukowcy twierdzą również, że gady mogą rozpoznawać bliskość lądu po tym, że woda staje się coraz płytsza. Żółw szylkretowy jest gatunkiem krytycznie zagrożonym Żółwie szylkretowe (Eretmochelys imbricata) są gatunkiem gada z rodziny żółwi morskich. W przeciwieństwie do swoich krewnych, żyją nie w otwartych oceanach, lecz w płytkich lagunach i rafach koralowych. Żywią się głównie morskimi gąbkami, małymi rybami, mięczakami i meduzami. Dorosłe osobniki mają ok. 1,3 metra długości i ważą średnio 80 kg. 8 niezwykłych gatunków zwierząt, które są zagrożone wyginięciem Na świecie żyje wiele milionów gatunków zwierząt. Są jednak stworzenia, które są zagrożone wyginięciem, do tego stopnia, że za kilka lat może ich już nie być. Z powodu polowań i rybołówstwa populacja tego gatunku na całym świecie dramatycznie się zmniejszyła. Niestety w wielu miejscach planety, ich mięso uważa się za przysmak. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznała go za gatunek krytycznie zagrożony wyginięcie. Źródło: Journal of the Royal Society Interface