Ranking najczystszych jezior w Polsce. Jedno z nich ma wodę jak kryształ
Polskie jeziora z krystaliczną wodą to prawdziwe skarby na mapie letnich podróży. W rankingu prezentujemy zbiorniki, które zachwycają nie tylko przejrzystością, ale i malowniczym otoczeniem.
W tym artykule: Gdzie są najczystsze jeziora w Polsce? Które jeziora w Polsce mają najbardziej przezroczystą wodę? W którym jeziorze w Polsce znajduje się najmniej substancji toksycznych? Dlaczego warto dbać o polskie jeziora? Polska jest jednym z najbogatszych w jeziora państw w Europie. Najwięcej obszarów stanowiących pojezierza znajduje się w północnej Polsce, a zwłaszcza w województwach warmińsko-mazurskim, pomorskim i zachodniopomorskim. Dużych jezior, których powierzchnia przekracza jeden hektar, jest w naszym kraju ponad 9 tys. Oto jeziora, które zostały uznane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska za najczystsze w Polsce. Gdzie są najczystsze jeziora w Polsce? Klasyfikacja jakości wód w jeziorach to proces dość skomplikowany. Badaniami mającymi na celu ocenę czystości wód zajmuje się w naszym kraju Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Spośród jezior badanych w ostatnich latach przez GIOŚ najwyżej ocenioną jakość wody – czyli najlepiej funkcjonujące ekosystemy – ma 8 polskich jezior. Poniżej przedstawiamy najczystsze jeziora w Polsce wymienione w kolejności alfabetycznej. Jezioro Budzisławskie (Pojezierze Gnieźnieńskie, Wielkopolska), Jezioro Karskie Wielkie (Pojezierze Myśliborskie, Pomorze Zachodnie), Jezioro Kirsajty (Pojezierze Mazurskie, Warmia i Mazury), Jezioro Kownatki (Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie, Warmia i Mazury), Jezioro Lubowidzkie (Pomorze), Jezioro Malcz Północny (województwo lubuskie), Jezioro Płaskie (gmina Giby, Warmia i Mazury), Jezioro Włókna (Wielkopolska) Spośród 8 wyróżnionych jezior Jezioro Płaskie ma najwyżej ocenione parametry fizyczno-chemiczne. Które jeziora w Polsce mają najbardziej przezroczystą wodę? Jezioro Ostrowite w Parku Narodowym Bory Tucholskie wyróżnia się najbardziej przezroczystą wodą. To jezioro charakteryzuje stosunkowo niska linia brzegowa porośnięta lasem sosnowym. Od południowej strony Ostrowitego znajduje się długi, bo liczący prawie półtora kilometra, półwysep. Jak można przeczytać na stronie Parku Narodowego „roślinność podwodna jest tu bardzo bogata i porasta strefę litoralową do głębokości 10 metrów. Wynika to przede wszystkim z dużej przeźroczystości wody." Niewiele mniejszą przezroczystością charakteryzują się również jeziora Białe Wigierskie i Białe Filipowskie, uznawane za perły Wigierskiego Parku Narodowego. Z kolei z powodu równie wysokiej przezroczystości wody Jezioro Budzisławskie na Pojezierzu Gnieźnieńskim przyciąga wielu amatorów nurkowania. Powstał tu nawet specjalny tor podwodny pomagający w nauce i uprawianiu tej aktywności. W którym jeziorze w Polsce znajduje się najmniej substancji toksycznych? Najmniej substancji toksycznych – poniżej granicy oznaczalności – z kolei wykryto w Jeziorze Sedraneckim. To jezioro na Pojezierzu Mazurskim otaczają głównie łąki i las liściasty. W Sedranckim można spotkać bardzo dużo gatunków ryb, przede wszystkim: troć jeziorową, sieję, sielawę, płoć, wzdręgę, leszcza, karpia, ukleję, lina, karasia, okonia, jazgacza, sandacza, szczupaka, suma, miętusa i węgorza. Dlaczego warto dbać o polskie jeziora? Wszystkie te akweny są niezwykle wrażliwe ekologicznie i narażone na pogorszenie wysokiej jakości wód. Największym zagrożeniem może być ich nadmierna eksploatacja, zwłaszcza turystyczna. Jako National-Geographic.pl apelujemy, by nie planować wypoczynku w pobliżu najczystszych polskich jezior. W im bardziej nienaruszonym stanie pozostawimy te akweny, tym dłużej i tym pełniej będą się w nich rozwijały bogate ekosystemy. Warunki życia w jeziorze różnią się od warunków życia na lądzie. W wodzie najważniejszymi czynnikami, które ograniczają życie, jest ilość światła docierającego do głębin i prądy wodne. To dlatego tak ważne jest dbanie o szczególnie wrażliwe jeziora w naszym kraju. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Kawałek soczystej wołowiny bez zabijania zwierząt. Nowa metoda drastycznie obniża koszty „mięsa z probówki”
Wyhodowanie w laboratorium soczystego, prawdziwego steka bez wyrządzania krzywdy zwierzętom to marzenie nie tylko obrońców praw zwierząt, ale i troszczących się o planetę ekologów. Choć technologia ta istnieje od lat, na drodze do masowej produkcji stały astronomiczne koszty. Teraz badacze dokonali jednak znaczącego przełomu, obniżając cenę laboratoryjnej wołowiny aż dziesięciokrotnie. Kluczem okazało się środowisko zbudowane na bazie roślinnego rusztowania. Czy czekają nas zmiany w żywieniu?
Wydawałoby się, że rolnictwo komórkowe – etyczna i przyjazna dla środowiska alternatywa dla tradycyjnego chowu – szybko podbije nasze supermarkety. Niestety, inżynieria tkankowa to wciąż niezwykle kosztowny proces. Badanie opublikowane na łamach czasopisma „Current Research in Food Science” sugeruje, że główną barierę finansową można wreszcie przeskoczyć. Pozostanie więc walka – być może nawet trudniejsza – z naszymi przyzwyczajeniami. Mięso z probówki – jak to działa? Tradycyjna hodowla zwierząt (w szczególności bydła) to ogromne obciążenie dla naszej planety. Według danych FAO odpowiada ona za około 14,5% globalnych emisji gazów cieplarnianych, pochłaniając jednocześnie gigantyczne zasoby wody pitnej i gruntów. Produkcja w bioreaktorach polega na pobraniu od żywego zwierzęcia mikroskopijnej próbki tkanki (to bezbolesna dla zwierzęcia biopsja) i stymulowaniu komórek do podziału. W teorii, z próbki wielkości ziarnka pieprzu można wyhodować całe tony pełnowartościowego, bezpiecznego mięsa. I to wolnego od antybiotyków. Kosztowny problem z pożywką Do tej pory największą zmorą laboratoriów pracujących nad mięsem z probówki były same pożywki. Aby bydlęce komórki macierzyste chciały się swobodnie namnażać i przekształcać w pełnoprawną tkankę, potrzebują precyzyjnych białek, czyli tzw. czynników wzrostu. Substancje te, nieustannie rozpuszczane w ogromnych ilościach płynów hodowlanych, odpowiadają za ponad 95% wszystkich kosztów laboratoryjnej produkcji. Naukowcy z Hebrew University of Jerusalem wpadli na genialny w swojej prostocie pomysł. Zamiast ciągle wzbogacać płynną pożywkę drogocennymi czynnikami wzrostu, postanowili wbudować te kluczowe białka bezpośrednio w strukturę, na której rośnie mięso. Pozwoliło to na błyskawiczne zmniejszenie ilości preparatów o dziesięciokrotnie, przy jednoczesnym zachowaniu idealnego tempa wzrostu. To celulozowe domy dla komórek Jak to konkretnie działa? Sercem tego systemu jest porowate, celulozowe rusztowanie. Badacze stworzyli w pełni roślinną strukturę utkaną z równoległych mikrotuneli. Taka „gąbka” znakomicie naśladuje naturalną macierz zewnątrzkomórkową (ECM) tkanki mięśniowej zwierząt. Rozsiane na tym rusztowaniu mezenchymalne komórki macierzyste krów rozwijały się modelowo. Wykazywały znakomitą przyczepność i rosły wzdłuż celulozowych włókien, tworząc uporządkowaną przestrzennie tkankę. W trakcie wielotygodniowej hodowli komórki z powodzeniem wykształciły odpowiednie białka mięśniowe oraz tłuszcze. Biologiczne dojrzewanie radykalnie zwiększyło sztywność struktury, upodabniając jej opór na ściskanie do parametrów tradycyjnej, surowej polędwicy. Najważniejsze – czy takie mięso smakuje? Kulinarny test patelni Ostateczny egzamin odbył się w kuchni. Izraelscy badacze usmażyli wyhodowaną wołowinę w wysokiej temperaturze. Tkanka zachowała doskonałą stabilność, a na jej powierzchni zaszła klasyczna reakcja Maillarda – chemiczny proces brązowienia, który odpowiada za charakterystyczny smak i aromat pieczonego mięsa. Testy mechaniczne przeprowadzone po obróbce termicznej bezdyskusyjnie potwierdziły, że włóknista tekstura steka z probówki jest uderzająco podobna do naturalnej wołowiny. – Nasze wyniki pokazują, że możemy radykalnie zmienić ekonomię rolnictwa komórkowego, nie pogarszając przy tym jakości samej tkanki – podkreśla autorka badania, dr Sharon Schlesinger. Przytwierdzenie czynników wzrostu do rusztowania daje komórkom natychmiastowy dostęp do sygnałów rozwojowych, co niemal całkowicie eliminuje straty surowców. Kolejnym celem inżynierów będzie dostosowanie systemu do pożywek całkowicie wolnych od surowicy i przystosowanie produkcji do masowych standardów komercyjnych. Drastyczna obniżka kosztów sprawia, że już niedługo na naszych sklepowych półkach powinniśmy zobaczyć „mięso z próbówki”. Tylko jak na nie zareagujemy? Źródło: Current Research in Food Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Scenariusz z „Seksmisji” bliski rzeczywistości? Naukowcy z Poznania alarmują
Czy to „Seksmisja” w kontrolowanych warunkach? Naukowcy z Poznania zbadali wpływ bisfenolu A i składnika tabletek antykoncepcyjnych na żaby. Wyniki są alarmujące: populacje zostały zdominowane przez samice, a u samców doszło do degeneracji tkanek. To realne zagrożenie dla trwałości gatunków w naturze.
W kultowym filmie „Seksmisja” z 1983 roku przedstawiono scenariusz, w wyniku którego doszło do użycia bomby M. Jej celem było czasowe sparaliżowanie męskich genów, ale coś poszło nie tak. W wyniku eksplozji i skażenia męskie geny zostały wymazane z powierzchni ziemi. Okazuje się, że zanieczyszczenia różnego rodzaju faktycznie mogą negatywnie wpływać na męskich przedstawicieli gatunków i zdominowanie populacji przez samice. Polscy naukowcy mają na to dowody. Pigułki i plastiki – jak wpływają na żaby? Celem badań naukowców z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu było sprawdzenie, jak bisfenol A (BPA) – stosowany w wytwarzaniu tworzyw sztucznych oraz składnik pigułek antykoncepcyjnych (EE2) wpływają na żabę śmieszkę. Naukowcy analizowali, czy te powszechne w wodach związki zaburzają różnicowanie płci, budowę narządów rozrodczych oraz ogólną kondycję płazów. Seksmisja w kontrolowanych warunkach Naukowcy z Poznania pod kierunkiem lek. wet. Martyny Frątczak przeprowadzili eksperyment w Ogrodzie Dendrologicznym, wykorzystując tzw. mezokosmy – 150-litrowe zbiorniki wystawione na działanie słońca i deszczu. Dzięki temu kijanki żaby śmieszki rozwijały się w warunkach niemal identycznych jak w naturze Przez kilka miesięcy badacze co tydzień podawali do wody bisfenol A oraz składnik tabletek antykoncepcyjnych w stężeniach spotykanych w rzekach. Po przeobrażeniu płazy dokładnie zbadano: zmierzono ich ciało, długość palców oraz przeprowadzono mikroskopową analizę narządów rozrodczych, by wykryć zmiany. Co się okazało? Etynyloestradiol. Kiedy samców zaczyna brakować Jedną z badanych substancji był etynyloestradiol (EE2), składnik tabletek antykoncepcyjnych. – Wyniki nas zaniepokoiły. W grupie żab rozwijających się w wodzie zawierającej EE2 doszło do silnego zaburzenia proporcji płci. Na jednego samca przypadało około dziewięć samic, podczas gdy w normalnych warunkach proporcje powinny być zbliżone do 1:1 – relacjonuje Martyna Frątczak. I co ważne: stało się to mimo że stężenie substancji było minimalne. Analizy mikroskopowe wykazały obecność osobników interpłciowych, u których obok siebie występowały tkanki jajnika i nieprawidłowe struktury jądra. Taka feminizacja populacji stanowi bezpośrednie zagrożenie dla trwałości gatunku w środowisku naturalnym. Bisfenol A. Destrukcja ukryta w tkankach Drugi związek, bisfenol A (BPA), powszechnie stosowany w produkcji plastików, działał w inny sposób. Choć nie zmienił on tak wyraźnie proporcji płci, spowodował poważne uszkodzenia gonad. U samców zaobserwowano degenerację tkanek, utratę komórek płciowych oraz wykształcenie fragmentarycznych narządów. Oznacza to, że choć żaba zewnętrznie może wyglądać na zdrową, jej zdolności rozrodcze mogą być znacząco upośledzone lub całkowicie zniszczone. Wnioski z badań – to dotyczy nie tylko płazów Zdaniem autorów badań, wykonanych dzięki środkom z Narodowego Centrum Nauki, problem nie dotyczy tylko płazów. Może mieć znacznie dalej idące skutki. – Płazy od dawna traktowane są jako system wczesnego ostrzegania dla środowiska. Jeśli obserwujemy u nich zaburzenia rozwoju płciowego pod wpływem substancji obecnych w wodzie, oznacza to, że mamy do czynienia z realnym problemem ekologicznym. Prawdopodobnie widzimy jedynie fragment dużo większego zjawiska – mówi współautor projektu prof. Piotr Tryjanowski. Badania dotyczyły co prawda tylko płazów, jednaknaukowcy zaznaczają, że związki endokrynnie czynne budzą obawy również w kontekście zdrowia ludzi. Mogą bowiem oddziaływać na podobne mechanizmy hormonalne regulujące rozwój i funkcjonowanie organizmu. Źródło: Aquatic Toxicology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Radykalny plan Nowej Zelandii. Do 2050 roku wolno żyjące koty mają całkowicie zniknąć z wysp
Władze Nowej Zelandii podjęły radykalną decyzję i oficjalnie uznały wolno żyjące koty za poważne zagrożenie dla rodzimej przyrody. W obronie unikalnych gatunków ptaków i jaszczurek na wyspach organizowane są masowe, legalne polowania. Cel rządu jest bezkompromisowy: do 2050 roku koty mają kompletnie zniknąć z wysp.
W tym artykule: Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej Wolno żyjące koty pod ostrzałem Podczas gdy w Polsce wolno żyjące koty cieszą się ogromną popularnością wśród mieszkańców i turystów, choćby słynny Gacek ze Szczecina, na drugim końcu świata sytuacja dzikich futrzaków nie jest tak kolorowa. Przykładowo w Nowej Zelandii co roku organizowane są polowania na koty. Krwawe zawody często porównuje się do rzezi grindwali na Wyspach Owczych. W 2024 roku Nowozelandczycy odstrzelili rekordową liczbę kocurów. Media podają szacunki zbliżone do 340. Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Na wstępie należy zaznaczyć, że polowanie na koty w Nowej Zelandii to w pełni legalna działalność. Co więcej, dla lokalnych społeczności wydaje się ona tak naturalna, że wśród gapiów i uczestników trafiają się także dzieci. O co tam chodzi? Nie jest to strzelanie do zwierząt dla sportu. Takie rozrywki nadal są jednak popularne, choćby na Wyspach Brytyjskich, gdzie polowanie to jedna z królewskich tradycji. Nowozelandczycy z kolei tłumaczą odstrzał kotów działaniem na rzecz zachowania wyspiarskiej flory. Koty nie są bowiem naturalnymi mieszkańcami Nowej Zelandii. Trafiły tam wraz z ludźmi i podobnie jak szczury czy kitanki okazały się inwazyjnymi drapieżnikami. Takie gatunki są zagrożeniem dla endemicznej fauny wyspy, która przez większość czasu ewoluowała w izolacji od świata. Przypomnijmy, że pierwszy Europejczyk – Abel Tasman – dotarł do Nowej Zelandii dopiero w XVII w. Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej W 2024 roku w zawodach (najcelniejsi strzelcy otrzymują nagrody) wzięło udział ponad 1,5 tys. osób. Niemal 1/3 z nich to dzieci. Dodatkowe kontrowersje wzbudza fakt, że po odstrzeleniu koty są obdzierane ze skóry. Dopiero potem układa się je w rzędach z innych z innymi „zdobyczami”. Nie wszystkim taka sceneria jawi się jednak jako nieodpowiednia dla nieletnich. W rozmowie z lokalnymi mediami organizator wydarzenia, Matt Bailey, podkreślał, że dzieci biorące udział w wydarzeniu, żyją na wsiach, gdzie zabijanie i skórowanie zwierząt jest częścią pracy w gospodarstwie. Argumentował też, że polowanie miało charakter charytatywny. W trakcie imprezy zbierano środki na budowę basenu przy jednej ze szkół. Wolno żyjące koty nie są jedynym celem uczestników corocznego odstrzału. Polować można także na jelenie, świnie, kaczki, kitanki i króliki. Jeden uczestnik zabił 65 kotów, zdobywając nagrodę w wysokości 500 dolarów za największą liczbę zabitych kotów. Organizatorzy przyznali także nagrodę w wysokości 1000 dolarów za największego martwego kota. W trakcie imprezy pilnowano, aby ofiarami polowania nie padły zwierzęta domowe. W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”? Naukowcy zbadali, które geny są odpowiedzialne za pojawienie się w Finlandii kotów o zupełnie nowym umaszczeniu. „Salmiaki” mają nietypowe szare odcienie futra, od białego po całkowicie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-wyniku-mutacji-genetycznej-w-finlandii-pojawily-sie-koty-o-zupelnie-nowym-umaszczeniu-jak-wygladaja-salmiaki-b50cb10.jpg" width="599" height="426" alt="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" title="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" /> Wolno żyjące koty pod ostrzałem Mimo że ratowanie nowozelandzkiej fauny to szczytny i jak najbardziej słuszny cel, nawet przyrodnicy nie popierają polowania na wolno żyjące koty. Przedstawiciele organizacji takich jak Animal Justice Party argumentują, że usuwanie kotów ze środowiska powinno przebiegać w sposób systemowy, a przede wszystkim bardziej humanitarny. – Jeśli naprawdę zależy nam na ochronie ptaków i dzikiej przyrody, potrzebujemy, aby poszczególne osoby wzięły odpowiedzialność za swoje koty poprzez kastrację, aby zapobiec nieplanowanej hodowli i późniejszemu wyrzucaniu niechcianych zwierząt – tłumaczą aktywiści cytowani przez dziennik „New York Post". ŹRÓDŁA: New Zealand Department of Conservation Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Egipskie ptaki zalewają Europę. Ich obecność zagraża naszej przyrodzie
Ptaki, które niegdyś czczono nad Nilem jako symbol boga Tota, dziś coraz liczniej pojawiają się w Europie. Choć ich egzotyczny wygląd budzi ciekawość, gwałtowna ekspansja tego gatunku budzi poważne obawy przyrodników.
Spis treści: Egipski symbol czy europejski intruz? Ibisy czczone a zmiany klimatu Zwierzęta z przesłaniem Ibis czczony przyciąga uwagę nie tylko ogromnym dziobem, ale i swoją nazwą. Ta, jak się okazuje, nie jest do końca przypadkowa. Ptak był symbolem boga Tota, patrona mądrości i pisma w starożytnym Egipcie. Przedstawicieli tego gatunku ceniono tak bardzo, że po śmierci poddawano je mumifikacji i składano w ofierze bogom. Dlaczego akurat ibisy czczone? Być może chodziło o ich charakterystyczny biały płaszcz piór i czarną głowę. Z takim wyglądem wyróżniały się w egipskim krajobrazie, gdzie zamieszkiwały podmokłe tereny Nilu. Egipski symbol czy europejski intruz? Obecnie ibisy czczone kojarzą się już nie tylko z Egiptem. Ptaki te coraz liczniej rozprzestrzeniają się w Europie, szczególnie we Włoszech, Francji, Holandii i Portugalii. Pojedyncze okazy zaobserwowano również w Polsce. Jak to możliwe? Dawni ptasi święci znad Nilu prawdopodobnie pouciekali z hodowli lub ogrodów zoologicznych, a następnie zaadaptowali się do nowych warunków środowiskowych. I choć brzmi to jak powód do dumy, ich ekspansja wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla europejskiej fauny. Ibisy czczone żywią się m.in. jajami i pisklętami innych ptaków, drobnymi ssakami czy płazami. Ich obecność może zakłócać delikatną równowagę ekosystemów wodno-błotnych. Są zagrożeniem dla gatunków chronionych, takich jak rybitwy czy czaple. Dodatkowo ptaki te konkurują o miejsca lęgowe z rodzimymi gatunkami, wypierając je z naturalnych siedlisk. Ibisy czczone a zmiany klimatu Lokalne ocieplenie i łagodniejsze zimy mogą sprzyjać dalszej ekspansji ibisów czczonych na północ Europy. Ptaki te są wytrzymałe i potrafią dostosować się do nowych warunków życia. I właśnie dlatego ich populacja tak szybko rośnie. Eksperci podkreślają, że monitorowanie i kontrola liczebności ibisów czczonych są kluczowe dla ochrony lokalnej przyrody. Działania te mogą obejmować ograniczanie miejsc lęgowych ptaków czy programy edukacyjne, uświadamiające społeczeństwo o zagrożeniach związanych z gatunkami inwazyjnymi. To przestroga przed niekontrolowaną ingerencją człowieka w ekosystemy. Choć ptaki te były niegdyś symbolem boskiej mądrości, dziś przypominają nam, jak delikatna jest równowaga w przyrodzie. Niespodziewani gości mogą ją zaburzyć i zdominować rodzime gatunki. Zwierzęta z przesłaniem Przypadek ibisów czczonych, i to jakie emocje wzbudzają, przypomina inne zjawiska przyrodnicze, jak np. niedawne pojawienie się wstęgora królewskiego, nazywanego rybą zagłady. Ten tajemniczy mieszkaniec głębin, osiągający nawet 11 metrów długości, rzadko pojawia się na powierzchni. Dawniej jego nagłe wypłynięcia były przez interpretowane jako zwiastun katastrof naturalnych. Chociaż brak naukowych dowodów na związek między pojawieniem się wstęgora a trzęsieniami ziemi, ludowe wierzenia pokazują, jak silnie przyroda wpływa na naszą kulturę. Źródła: Media Nauka, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
5 codziennych nawyków, którymi niszczysz środowisko. Te rzeczy robisz bez zastanowienia, nawet w Dzień Ziemi
22 kwietnia przypada Dzień Ziemi, czyli moment, który co roku skłania do refleksji nad kondycją naszej planety i wpływem codziennych wyborów na środowisko. Tegoroczne hasło „Nasza Moc. Nasza Planeta” podkreśla, że realna zmiana nie zaczyna się na poziomie globalnych decyzji, lecz w codziennych nawykach milionów ludzi. Wbrew pozorom to właśnie drobne, powtarzalne czynności mogą mieć największe znaczenie. Warto więc przyjrzeć się temu, co robimy każdego dnia – i co, często nieświadomie, szkodzi środowisku.
Obchody Dnia Ziemi od kilku lat przybierają szerszą formę Tygodnia Ziemi (Earth Week), który w 2026 roku przypada na okres od 19 do 25 kwietnia. W tym czasie organizacje i instytucje na całym świecie zachęcają do podejmowania konkretnych działań na rzecz ochrony środowiska – od ograniczania emisji i zużycia zasobów po promowanie bardziej zrównoważonego stylu życia. W centrum uwagi znajdują się kwestie jakości powietrza, dostępności wody, transformacji energetycznej oraz ochrony klimatu, które mają bezpośredni wpływ nie tylko na ekosystemy, lecz także na zdrowie i bezpieczeństwo ludzi. To dobry moment, by przyjrzeć się własnym nawykom i zastanowić się, które z nich warto zmienić. Jak powstał Dzień Ziemi? Od katastrofy ekologicznej do globalnego ruchu Geneza Dnia Ziemi sięga końca lat 60., kiedy rosnąca świadomość ekologiczna zaczęła przebijać się do debaty publicznej w Stanach Zjednoczonych. Jednym z przełomowych momentów była katastrofa ekologiczna z 1969 roku u wybrzeży Kalifornii, gdzie w wyniku wycieku ropy z platformy wiertniczej doszło do poważnego skażenia środowiska morskiego i śmierci tysięcy zwierząt. Wydarzenie to stało się impulsem do działania dla senatora Gaylorda Nelsona, który zaproponował zorganizowanie ogólnokrajowej inicjatywy edukacyjnej poświęconej ochronie środowiska. 22 kwietnia 1970 roku odbyły się pierwsze obchody Dnia Ziemi, w których udział wzięło około 20 milionów Amerykanów – co stanowiło blisko 10% ówczesnej populacji USA. Demonstracje, wykłady i akcje społeczne zwróciły uwagę na problemy takie jak zanieczyszczenie powietrza i wody czy skutki stosowania pestycydów. W kolejnych latach wydarzenie to przerodziło się w globalny ruch, a jego efektem było m.in. powołanie Amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) oraz przyjęcie kluczowych regulacji, takich jak ustawy o czystym powietrzu i wodzie. Dziś Dzień Ziemi obchodzony jest na całym świecie jako symbol odpowiedzialności za środowisko i potrzeby podejmowania realnych działań na rzecz jego ochrony. 5 codziennych nawyków, które szkodzą środowisku – i jak je zmienić 22 kwietnia to nie tylko symboliczna data, lecz także moment, w którym szczególnie wyraźnie widać, jak ogromne znaczenie mają codzienne wybory jednostek. Wbrew pozorom to nie jednorazowe akcje, lecz powtarzalne nawyki w największym stopniu wpływają na stan środowiska. Wiele z nich wydaje się nieistotnych, jednak w skali globalnej przekładają się na zużycie zasobów, emisję zanieczyszczeń i degradację ekosystemów. Poniżej przedstawiamy pięć przykładów działań – wykonywanych przez część osób niemal automatycznie – które mają realne konsekwencje dla planety. 1. Nie segregujesz odpadów Brak odpowiedniej segregacji śmieci pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów współczesnej gospodarki odpadami. Odpady, które mogłyby zostać ponownie wykorzystane jako surowce wtórne, trafiają na składowiska lub do spalarni, zwiększając presję na środowisko. Tymczasem właściwa segregacja pozwala ograniczyć zużycie zasobów naturalnych, zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych oraz zredukować ilość odpadów zalegających na wysypiskach. System selektywnej zbiórki – obejmujący podział na papier, szkło, metale i tworzywa sztuczne oraz bioodpady – umożliwia odzysk materiałów i ich ponowne wykorzystanie w produkcji. Każdy niewłaściwie wyrzucony odpad oznacza utratę potencjalnego surowca i dodatkowe obciążenie dla środowiska, dlatego nawet podstawowe działania w tym zakresie mają znaczenie. 2. Marnujesz żywność Wyrzucanie jedzenia to nie tylko kwestia etyczna, ale także poważny problem środowiskowy i ekonomiczny. Produkcja żywności wiąże się z wykorzystaniem ogromnych ilości wody, energii i pracy ludzkiej, dlatego jej marnowanie oznacza stratę zasobów na wielu poziomach. Szacuje się, że na świecie nawet jedna trzecia wyprodukowanej żywności nie jest konsumowana. W dużej mierze odpowiadają za to gospodarstwa domowe, które kupują zbyt wiele produktów lub przechowują je w niewłaściwy sposób. Rozwiązaniem jest wprowadzenie prostych zasad zarządzania żywnością – planowania zakupów, kontrolowania dat przydatności oraz wykorzystywania produktów w całości. Odpowiednie przechowywanie, mrożenie czy przetwarzanie nadmiaru jedzenia pozwala znacząco ograniczyć straty i zmniejszyć negatywny wpływ na środowisko. 3. Nadmiernie korzystasz z samochodu Transport jest jednym z głównych źródeł emisji gazów cieplarnianych na świecie, a codzienne korzystanie z samochodu – zwłaszcza na krótkich dystansach – znacząco zwiększa ślad węglowy. W wielu przypadkach podróże, które można odbyć pieszo lub komunikacją publiczną, realizowane są autem, co prowadzi do niepotrzebnego zużycia paliw kopalnych. Alternatywą jest zmiana podejścia do mobilności – ograniczanie liczby przejazdów, wybór bardziej ekologicznych środków transportu, takich jak rower czy transport zbiorowy, oraz planowanie podróży w sposób bardziej efektywny. W dłuższej perspektywie znaczenie ma również stopniowe przechodzenie na pojazdy o niższej emisji. Nawet niewielkie zmiany w codziennych nawykach transportowych mogą realnie wpłynąć na ograniczenie zanieczyszczeń powietrza. 4. Marnujesz wodę w codziennych czynnościach Zużycie wody w gospodarstwach domowych często przekracza realne potrzeby, głównie z powodu utrwalonych przyzwyczajeń. Czynności takie jak mycie zębów przy odkręconym kranie, długie kąpiele w wannie czy ignorowanie nieszczelnych instalacji prowadzą do niepotrzebnych strat cennego zasobu. Woda pitna, choć powszechnie dostępna w wielu krajach, jest ograniczona i jej nadmierna eksploatacja wpływa na funkcjonowanie ekosystemów oraz gospodarki. Ograniczenie zużycia nie wymaga radykalnych zmian – wystarczy zakręcanie wody podczas codziennych czynności, wybór prysznica zamiast kąpieli czy korzystanie z urządzeń o niższym poborze wody. Racjonalne gospodarowanie wodą przynosi korzyści zarówno środowisku, jak i domowemu budżetowi. 5. Korzystasz z jednorazowych toreb i plastiku Tworzywa sztuczne, choć wygodne w użyciu, stanowią jedno z największych wyzwań ekologicznych współczesności. Jednorazowe torby foliowe i opakowania nie ulegają pełnemu rozkładowi, lecz rozpadają się na mikrocząsteczki, które trafiają do gleby, wód i organizmów żywych. Mikroplastik jest dziś wykrywany niemal wszędzie – od oceanów po ludzkie ciało – co rodzi poważne konsekwencje zdrowotne i środowiskowe. Ograniczenie jego obecności zaczyna się od codziennych decyzji zakupowych. Zastąpienie plastikowych toreb wielorazowymi odpowiednikami, wybór opakowań biodegradowalnych czy rezygnacja z nadmiaru plastiku to działania, które w skali globalnej mogą znacząco zmniejszyć presję na ekosystemy. Źródła: Earth Day, Polskie Radio, gov.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Smutny koniec historii „kokainowych hipopotamów”. Rząd planuje drastyczne kroki
Kolumbijski rząd podjął decyzje w sprawie słynnych hipopotamów Pablo Escobara. Los zwierząt, które kokainowy baron sprowadził do swojej posiadłości, wydaje się przesądzony – poddane zostaną eutanazji w celu zmniejszenia ekspansywnej populacji. Decyzja urzędników spotyka się ze znacznym sprzeciwem środowisk przyrodniczych i społeczności lokalnej.
Historia „kokainowych hipopotamów”, które na początku lat 80. zostały sprowadzone do Kolumbii przez barona narkotykowego Pabla Escobara, jawi się zarówno jako zabawna ciekawostka przyciągająca tłumy turystów, jak i realny problem trapiący północne regiony kraju. Populacja składająca się niemal z 200 zwierząt od lat stanowi realne zagrożenie dla lokalnego bezpieczeństwa – terroryzuje okoliczne wioski oraz zaburza tamtejszy ekosystem. Prywatny zwierzyniec Pabla Escobara Współczesna sytuacja środowiskowa jest konsekwencją działań kolumbijskiego barona, które miały miejsce w latach 80. ubiegłego wieku. Pablo Escobar zaczął wtedy sprowadzać egzotyczne zwierzęta do jednej ze swoich rezydencji, mieszczącej się ok. 150 kilometrów od Medellin. Posiadłość stała się domem m.in. dla czterech nielegalnie ściągniętych hipopotamów, nosorożców i słoni. Wraz z upadkiem kokainowego imperium prywatny zwierzyniec w Hacienda Nápoles trafił w ręce rządu z siedzibą w Bogocie, który zdecydował się przenieść zrabowane zwierzęta do pobliskich ogrodów zoologicznych. Do zoo nie trafiły jednak wszystkie zwierzęta Escobara – z racji uciążliwego transportu tych ssaków, w domu zostały cztery hipopotamy. Naukowcy twierdzą, że władze Kolumbii, pozostawiając te zwierzęta samopas, liczyły na naturalną śmierć hipopotamów, które nie byłyby w stanie utrzymać się w obcym środowisku. Kalkulacje nie poszły zupełnie po myśli rządzących. Ekspansja kokainowych pupili Od lat 90., kiedy „kokainowe hipopotamy” znalazły się na wolności, ich populacja drastycznie wzrosła. Z czterech osobników stworzyła się gromada niemal 200 niszczycielskich ssaków rozprzestrzenionych na sąsiednie regiony. Z czasem te wielkie zwierzęta zaczęły coraz bardziej doskwierać okolicznym mieszkańcom oraz lokalnym ekosystemom. Półwodne ssaki tratują dziś pola uprawne i atakują bydło w poszukiwaniu pożywienia. Hipopotam spożywa bowiem dziennie ok. 70 kilogramów roślinności, co mocno dyktuje jego funkcjonowanie. Inwazyjne zwierzęta stały się również zagrożeniem dla lokalnych, dziko żyjących organizmów. Zwierzęta Escobara zaczęły konkurować o miejsce w ekosystemie z żółwiami rzecznymi i manatami, zanieczyszczając tym samym jeziora i rzeki swoimi odchodami. Próby zatrzymania populacji Nic więc dziwnego, że kolumbijski rząd od lat głowił się nad rozwiązaniem hipopotamowego problemu. Pierwsze kroki w celu zmniejszenia populacji podjęto już na początku XXI wieku, jednak nie spotkały się one z aprobatą reszty Kolumbijczyków. W 2009 roku świat obiegły zdjęcia zamordowanego hipopotama, pośmiertnie nazwanego Pepe, co oburzyło opinię publiczną i związało ręce kolumbijskim urzędnikom. Warto bowiem dodać, że potomkowie pupili narkotykowego barona nie wzbudzają jedynie negatywnych reakcji. Obszar zamieszkały przez te ssaki stał się ogólnokrajową atrakcją turystyczną, której symbolem stał się właśnie hipopotam. Mieszkańcy zaczęli się wzbogacać na tych unikalnych zwierzętach, oferując turystom wycieczki mające na celu dostrzeżenie „kokainowych ssaków”. Rząd podejmował więc próby bezkrwawego rozwiązania konfliktu. Nieskuteczne okazały się niestety próby sterylizacji zwierząt i antykoncepcyjnych zastrzyków kierowanych w niektórych przedstawicieli gatunku. Fiaskiem zakończyły się również próby przekazania części hipopotamów do zagranicznych ogrodów zoologicznych w Meksyku, Indiach czy Ekwadorze. Obecnie szacuje się, że bez podjęcia drastycznych działań populacja do 2035 roku wzrośnie aż do 1000 osobników, co doprowadzić może do niekontrolowanego kryzysu ekosystemu. Kontrowersyjne rozwiązanie Niestety wszystko wskazuje na to, że historia wyjątkowych hipopotamów skończy się w najgorszy możliwy sposób. Bezradny rząd zdecydował się bowiem na eutanazję części populacji. W drugiej połowie 2026 roku ma zostać zabitych około 80 osobników, co stanie się początkiem regulacji tego gatunku. Budżet przeznaczony na akcję depopulacji opiewa aż na 1,98 miliona dolarów, co obejmuje również izolację i relokację części zwierząt. Działania rządu spotykają się z dużym niezadowoleniem wielu środowisk. Organizacje proekologiczne nawołują do zaprzestania zabijania zwierząt, proponując inne rozwiązania skupione na odgrodzeniu zwierząt od ludzkiego środowiska życia. Głosy sprzeciwu słychać również u społeczności lokalnej, która widzi w półwodnych ssakach sposób na zarobek. „The Guardian” cytuje w swoim artykule wypowiedź miejscowego rybaka, który podkreśla znaczenie tych zwierząt dla lokalnej turystyki. W jego opinii hipopotamy są – takimi samymi jak człowiek – obywatelami Kolumbii, więc powinny tak też być traktowane. Źródło: Smithsonian Magazine Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Populacja Ziemi przekroczyła możliwości planety. Nie jest w stanie wyżywić więcej ludzi
Ludzkość rozrosła się do rozmiarów, których Ziemia nie jest w stanie trwale utrzymać przy obecnym poziomie konsumpcji – ostrzega międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu Flinders z Australii. Żyjemy „na kredyt”, wykorzystując zasoby znacznie szybciej, niż planeta jest w stanie je regenerować. Gdzie leży granica wytrzymałości naszego wspólnego domu i czy dawno już jej nie przekroczyliśmy?
Najnowsze badanie opublikowane w kwietniu 2026 roku na łamach „Environmental Research Letters” nie pozostawia złudzeń: przekroczyliśmy masę krytyczną. Zespół badawczy pod kierownictwem prof. Coreya Bradshawa z Uniwersytetu Flinders przeanalizował dane z dwóch stuleci, by sprawdzić, jak blisko ściany aktualnie się znajdujemy. Przy globalnej populacji sięgającej obecnie 8,3 miliarda ludzi nasze cywilizacyjne sztuczki przestają wystarczać, a ekologiczne rachunki zaczynają spływać z terminem płatności „na wczoraj”. Jak naukowcy byli w stanie precyzyjnie zmierzyć wydolność naszej planety? Pojemność środowiska: lekcja z XIX-wiecznych statków Ekologiczne pojęcie pojemności środowiska (ang. carrying capacity) ma zaskakujące korzenie. W XIX wieku termin ten służył do obliczania, ile ładunku może zabrać statek parowy, by starczyło miejsca na węgiel, wodę i załogę. Dziś naukowcy stosują tę samą logikę do całej planety. Nasz gatunek, Homo sapiens, okazał się… wyjątkowo skuteczny w przesuwaniu tych naturalnych granic. Dzięki nowej technologii i eksploatacji paliw kopalnych nauczyliśmy się oszukiwać naturalne ograniczenia. Przecież to właśnie przejście na energię z węgla i ropy pozwoliło na gwałtowny skok demograficzny w XX wieku, ale było to tylko pewnego rodzaju „oszukanie” natury. Obecna sytuacja geopolityczna – w tym wstrząsy na rynku paliwowym – boleśnie przypomina nam, jak kruchy jest ten fundament. 2,5 miliarda vs 8,3 miliarda: szokujące liczby Zespół prof. Coreya Bradshawa z Flinders University w Australii stworzył zaawansowane modele, pozwalające odróżnić od siebie dwa wskaźniki. Wyróżnił: maksymalną pojemność środowiska: teoretyczny, absolutny limit populacji (szacowany na 12 miliardów ludzi), który wiąże się jednak z powszechnym głodem, chorobami i konfliktami; optymalną pojemność środowiska: liczbę ludności, która pozwala na zrównoważony rozwój i zachowanie przyzwoitego standardu życia. Wyniki są bezlitosne: przy obecnym poziomie konsumpcji, optymalna liczba ludności na naszej planecie to zaledwie 2,5 miliarda. Oznacza to, że obecna populacja Ziemi, wynosząca oficjalnie 8,3 miliarda, ponad trzykrotnie przekracza bezpieczny pułap (chociaż niektórzy spierają się, że może być nas więcej). Koniec epoki niekontrolowanego wzrostu W ostatnich stuleciach liczba ludności gwałtownie rosła. Obecnie jednak okazuje się, że era wykładniczego przyspieszenia dobiegła końca – od lat 60. XX wieku tempo gwałtownie spada. Weszliśmy w tzw. negatywną strefę demograficzną. Oznacza to, że miliardy nowych mieszkańców nie napędzają już wzrostu tak jak kiedyś. Zamiast tego krzywa zaczyna się wypłaszczać pod wpływem oporu środowiska. Według modeli prof. Bradshawa, populacja osiągnie swój szczyt na poziomie 12 miliardów około 2070 roku. Hamujemy nie dlatego, że świadomie wybraliśmy umiar, ale dlatego, że fizyczne granice planety – m.in. brak wody i wyczerpująca się energia – zaczynają działać jak automatyczny hamulec bezpieczeństwa. Populacja czy konsumpcja: co nas zabije? Nowe badania pokazują, że to liczba ludzi w największym stopniu odpowiada za anomalie temperatury czy ślad ekologiczny – jest nas po prostu za dużo dla planety. Debata o ograniczeniu populacji jest obarczona ciężarem etycznym – często wiąże się z rasizmem czy dyskryminacją osób z niepełnosprawnościami. Możemy jednak spróbować tę naszą Ziemię „odciążyć”. Naukowcy podkreślają, że nie chodzi o drastyczne kroki, ale o zmianę praktyk społeczno-kulturowych. Wskazali kluczowe wyzwania dla ludzkości: Reformę rolnictwa: zmniejszenie zależności od sztucznych nawozów produkowanych dzięki paliwom kopalnym. Dzięki temu uprawy staną się bardziej „naturalne”. Zarządzanie energią: przejście na odnawialne źródła, które nie „oszukują” pojemności środowiska. Współpracę międzynarodową: okno możliwości się zamyka, ale zmiany są wciąż możliwe, jeśli narody zaczną działać wspólnie. – Tragedią jest to, że ludzkość zdołała zablokować naturalne mechanizmy korygujące, które nakłada pojemność środowiska, ale nie zastąpiła ich humanitarnymi i ekologicznymi rozwiązaniami – podsumowali autorzy badania. Źródło: Environmental Research Letters, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koniec rzek, jakie znamy. Dramatyczny raport ONZ o populacjach ryb słodkowodnych
Poznaliśmy brutalną prawdę o stanie światowych rzek. Tamy, zanieczyszczenia i zmiany klimatu sprawiły, że ryby słodkowodne to dziś najbardziej zagrożone kręgowce na Ziemi.
Ryby słodkowodne to jedne z najbardziej zagrożonych kręgowców. Gatunki migrujące znajdują się obecnie w fazie gwałtownego spadku liczebności, który zagraża stabilności ekosystemów rzecznych oraz bytowi milionów ludzi. Najnowszy raport „Global Assessment of Migratory Freshwater Fishes”, przygotowany dla Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (CMS), rzuca światło na krytyczną sytuację setek gatunków zależnych od swobodnego przemieszczania się wzdłuż rzek całego świata. Dokument ten opiera się na analizie blisko 15 000 gatunków z Czerwonej Listy IUCN, co pozwala na precyzyjne zidentyfikowanie ryb wymagających natychmiastowej ochrony. Obecnie na listach CMS znajdują się 23 gatunki ryb słodkowodnych, jednak szczegółowa analiza wskazuje, że powinny one objąć aż 325 kolejnych. Przyczyny gwałtownego spadku populacji ryb migrujących Od 1970 roku liczebność populacji migrujących ryb słodkowodnych spadła o zawrotne 81%. Głównym zagrożeniem jest fragmentacja siedlisk, spowodowana między innymi budową zapór, które skutecznie blokują trasy migracji do tarlisk oraz żerowisk. Degradacja siedlisk poprzez wylesianie, regulację koryt oraz wydobycie surowców niszczy naturalne miejsca rozrodu, a zanieczyszczenia systematycznie pogarszają jakość wody w całych dorzeczach. Nadmierna eksploatacja, w tym kłusownictwo ukierunkowane na pozyskanie kawioru, drastycznie redukuje liczbę dorosłych osobników niektórych gatunków. Zmiana klimatu dodatkowo przekształca rzeki, prowadząc do rozregulowania cykli życiowych ryb. Ponieważ problem dotyczy rzek jako nierozerwalnej całości, ochrona prowadzona wyłącznie w obrębie jednego państwa jest dalece niewystarczająca. Gatunki na krawędzi wyginięcia i priorytety ochronne Jesiotrokształtne to obecnie najbardziej zagrożona grupa ryb. Większość należących do niej gatunków posiada status krytycznie zagrożonych. Symbolem tego kryzysu stał się wiosłonos chiński, który w 2022 roku został oficjalnie uznany za gatunek wymarły. Równie dramatycznie wygląda sytuacja węgorza europejskiego. Populacja pangaza w Mekongu balansuje na krawędzi przetrwania z powodu fragmentacji siedlisk i zaburzeń naturalnego rytmu wylewów rzeki. W fatalnej kondycji są również sumowate z Amazonki, takie jak dorado i piramutaba, które odbywają migracje na dystansie przekraczającym 11 000 km. Bardzo niepokojąco prezentuje się także sytuacja minogów. Najważniejsze dorzecza na świecie Współpraca międzynarodowa jest absolutnie niezbędna w regionach o największej liczbie transgranicznych systemów rzecznych. Należą do nich między innymi dorzecze Amazonki i system La Plata-Paraná w Ameryce Południowej, Dunaj łączący aż 19 krajów w Europie oraz Mekong i Ganges-Brahmaputra w Azji. W Afryce natomiast dorzecza Konga, Nigru i Nilu zmagają się z coraz dotkliwszymi suszami. Mechanizmy ochrony i rekomendacje dla państw Aby powstrzymać zapaść populacji ryb, CMS proponuje zestaw narzędzi prawnych wdrażanych przez państwa i organizacje regionalne. Tak zwany „Aneks I” nakłada obowiązek ścisłej ochrony gatunków znajdujących się na skraju wyginięcia, natomiast „Aneks II” promuje międzynarodowe zarządzanie populacjami. Niezbędne jest ujednolicenie systemów monitorowania, swobodny przepływ danych oraz przywrócenie naturalnego biegu rzek. Sukces będzie możliwy tylko dzięki szerokiej współpracy – w przeciwnym razie czeka nas ekologiczna katastrofa, która drastycznie zmieni życie milionów ludzi. Źródło: Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zrównoważony rozwój – czy można rozwijać gospodarkę bez niszczenia planety?
Czym naprawdę jest zrównoważony rozwój? Choć termin sustainability stał się jednym z najczęściej używanych pojęć w debacie o przyszłości planety, jego znaczenie bywa niejasne i wielokrotnie interpretowane. Historia tego pojęcia sięga gospodarki leśnej XVII wieku, a jego współczesne rozumienie łączy ekologię, ekonomię i potrzeby społeczne człowieka.
Spis treści: Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Zrównoważony rozwój a ludzkie potrzeby – od biologii do dobrobytu Dlaczego pojęcie zrównoważonego rozwoju bywa niejasne Zrównoważony rozwój w praktyce – relacja człowieka z ekosystemem Rdzenne tradycje i pierwsze koncepcje równowagi z naturą Niezrównoważone praktyki w historii – wymieranie gatunków Katastrofy i ewolucja – jak powstał człowiek Termin sustainability pochodzi od słowa sustenance („zachowanie”), łączącego się etymologicznie z łacińskim słowem sustinere, które z kolei oznacza „zapewnienie ciągłości, wsparcie, podtrzymanie”. Według słownika Cambridge sustainability oznacza „zdolność do trwania przez długi czas, bez wyrządzania krzywdy środowisku”. W polszczyźnie nie istnieje termin, który oddaje to znaczenie. Mamy za to właśnie „zrównoważony rozwój”, za pomocą którego powszechnie tłumaczy się zarówno sustainability, jak i sustainable development. Mając świadomość różnic między tymi dwoma terminami, zdecydowaliśmy się spolszczyć tytuł zgodnie z najbardziej powszechnym rozumieniem. Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Współcześnie termin „zrównoważony rozwój” ma korzenie w rozwoju zasobów odnawialnych, w szczególności w gospodarce leśnej. Najwcześniejsze użycie pojęcia „zrównoważony rozwój” w zachodniej tradycji może pochodzić od niemieckiego słowa Nachhaltigkeit (które oznacza długotrwały efekt zarówno pod względem czasu, jak i stopnia oddziaływania), użytego przez Hansa Carla von Carlowitza, który zarządzał przedsiębiorstwami górniczymi we Freibergu pod koniec XVII wieku w imieniu dworu saskiego. W tym czasie toczyła się ożywiona debata na temat roli leśnictwa i górnictwa w sektorze publicznym, a także powiązań między nimi. Drewno z lasu było wykorzystywane do budowy szybów górniczych i związanej z nimi infrastruktury. Von Carlowitz napisał książkę, w której sformułował koncepcję „zrównoważonego użytkowania” lasu. Uważał on, że powinno wycinać się tylko tyle drzew, ile może odrosnąć. Dzięki projektom ponownego zalesiania, von Carlowitz położył podwaliny dyskutowanej obecnie w Europie koncepcji „zrównoważonego rozwoju”. Zrównoważony rozwój a ludzkie potrzeby – od biologii do dobrobytu W przypadku ludzi, tak jak i w przypadku lasów, biologiczne aspekty uzupełniania naszej populacji wymagają zaspokojenia kluczowych potrzeb w zakresie zasobów. Oczywiście zaspokojenie biologicznych potrzeb związanych z wyżywieniem oraz schronieniem pozwala na fizyczne przetrwanie i ma pierwszeństwo w naszym podejściu do ludzkich „potrzeb”. Musimy najpierw przetrwać, zanim uświadomimy sobie jakiekolwiek inne formy „dobrobytu”. Coraz częściej jednak uznaje się, że tradycyjna koncepcja hierarchii ludzkich potrzeb, która została spopularyzowana przez psychologa Abrahama Maslowa w 1940 roku, jest błędna. Ta hierarchia stanowi obecnie część wielu wstępnych kursów psychologii i często jest przedstawiana jako piramida potrzeb, z potrzebami fizjologicznymi u podstawy, a następnie bezpieczeństwem, miłością, szacunkiem i samorealizacją na szczycie. Maslow sugerował, że wyższe potrzeby stają się istotne tylko wtedy, gdy niższe zostały osiągnięte i jednostka zaspokoiła swoje podstawowe pragnienia. Według tego poglądu, pewna ilość materialnego dobrobytu jest niezbędna, zanim inne kwestie będą mogły zostać zrealizowane. O ile rozgraniczenie dokonane przez Maslowa jest przydatne, o tyle obecnie wśród psychologów panuje powszechna zgoda co do tego, że dobrobyt materialny jest nierozerwalnie związany z innymi czynnikami w hierarchii i że porównując różne populacje, poziom samorealizacji może być wyższy wśród osób, których potrzeby bytowe są porównywalnie mniejsze. Na dłuższą metę społeczeństwa uboższe, ale bardziej odporne na niedobory mogą być bardziej stabilne, jak pokazała historia wielu rdzennych ludów. Dążenie do zrównoważonego społeczeństwa staje się zatem większym wyzwaniem niż mogłoby to wynikać z prostego poglądu na determinizm zasobów naturalnych. Niemniej jednak ostatecznie jesteśmy uzależnieni od żywności, wody i zdolności ekosystemów do zapewnienia odpowiedniej ilości pożywienia, więc rozważenie pewnych wskaźników dla takich procesów jest ważne. Dlaczego pojęcie zrównoważonego rozwoju bywa niejasne Pojęcie „zrównoważony rozwój” ma łagodny, pocieszający wydźwięk, ale jego znaczenie często nie jest jasne, ponieważ terminu tego używa się na wiele sposobów, bez odpowiedniego wyjaśnienia. Zirytowany tym zamieszaniem, niemiecki uczony Julian Kircherr opublikował w maju 2022 roku recenzowany artykuł zatytułowany „Bzdury w literaturze na temat zrównoważonego rozwoju i transformacji!” (Bullshit in the Sustainability and Transitions Literature!). Prowokacyjny tytuł sformułowany przez Kircherra wynika z opracowania naukowego na temat tego, że niezbyt jasne określanie pojęć jest obecnie kulturowo określane „bzdurą” i jest powszechnie używane jako fachowy termin, a zatem jest czymś więcej niż tylko obraźliwym epitetem. Kircherr rozwijał systematycznie typologię dotyczącą sposobów używania pojęcia „zrównoważony rozwój”, które często zaciemnia, zamiast wyjaśniać wiedzę na temat ziemskich procesów. Objaśnienie zrównoważonego rozwoju w sposób naukowy jest zatem niezbędne, aby uniknąć takich nieprecyzyjnych wniosków. Zrównoważony rozwój w praktyce – relacja człowieka z ekosystemem Zrównoważony rozwój w potocznym języku oznacza poczucie ciągłości egzystencjalnej, które sugeruje podejście według zasady „win-win” („każdy wygrywa bez ustępstw”) do wykorzystania zasobów naturalnych w celu zaspokojenia ludzkich potrzeb. Istnieje również „ekologiczny” wydźwięk tego słowa – oznacza to, że odnosi się ono do tego, jak żywe istoty, takie jak Homo sapiens, wchodzą w interakcje z „ecos”, czyli naszym domem – planetą Ziemia. Społeczności łowiecko-zbierackie, które na co dzień były uzależnione od bezpośredniej relacji z zasobami środowiska naturalnego, dostarczają nam najwcześniejszych koncepcji zrównoważonego rozwoju. Rdzenne tradycje i pierwsze koncepcje równowagi z naturą Nasi pradawni przodkowie rozwinęli często niepisane lub niewypowiedziane uznanie dla naturalnych rytmów planety. Wiele rdzennych tradycji uwzględnia podtrzymanie równowagi niezbędnej do utrzymania podstawowych rezerw zasobów poprzez zachowanie pewnych reguł lub zwyczajów. Pomimo tych bliskich związków z rytmem planety, członkowie tradycyjnych społeczności również nie zdołali zawsze utrzymać tej równowagi. Walczyli – podobnie jak my – o zachowanie dobrobytu własnej populacji, będąc jednocześnie zarządcami środowiska, w którym żyli. Rdzenne koncepcje zrównoważonego rozwoju były często związane z tożsamością plemienną, ale zostały źle zrozumiane przez zachodnich naukowców. Dla przykładu słowa „ja” i „ziemia” w tradycji Apaczów oznaczały to samo – może to zmylić niektórych działaczy na rzecz ochrony środowiska, którzy mogliby dojść do wniosku, że cechuje ich niezmienny altruizm wobec Ziemi. Ponadto pojęcie „ziemia” w tradycji Apaczów jest powiązane z konkretnymi miejscami, a nie ogólnie z planetą. Niezrównoważone praktyki w historii – wymieranie gatunków Ogólny wpływ społeczeństw łowiecko-zbierackich na środowisko był znacznie mniejszy niż społeczeństw uprzemysłowionych, ale one również popełniały błędy. Gatunki zwierząt, takich jak gigantyczny ptak moa w Nowej Zelandii, jak również różne gatunki ssaków w Ameryce Północnej, wyginęły z powodu praktyk łowieckich, które można uznać za „niezrównoważone”. Wyginięcie jest być może ostatecznym przejawem niezrównoważonego wykorzystania zasobów – choć jeśli będziemy śledzić to zjawisko w dłuższej perspektywie czasu, po drodze czekają nas niespodzianki. Wymieranie może stwarzać możliwości rozwoju innych gatunków, a to z kolei może prowadzić do powstawania nowych, zrównoważonych ekosystemów. Katastrofy i ewolucja – jak powstał człowiek Weźmy na przykład dinozaury – gdyby nie wyginęły w wyniku uderzenia asteroidy około 66 milionów lat temu, jest całkiem prawdopodobne, że ludzie mogliby nie wyewoluować, ponieważ w czasach dominacji gadów ssaki były ograniczone do organizmów wielkości ryjówek. Niezrównoważony wynik katastrofalnego wydarzenia doprowadził do powstania ludzi, którzy ewoluowali, aby przedefiniować zrównoważony rozwój. Początkowo, podobnie jak w przypadku wszystkich zwierząt, ludzie koncentrowali się na tym, aby przetrwać. Jednak złożone systemy społeczne rozwinęły się do tego stopnia, że w XX wieku futurysta Buckminster Fuller sugerował, że uważamy się za zarządców „statku kosmicznego Ziemia”. Źródło: Tekst pochodzi z książki Saleema H. Aliego „Zrównoważony rozwój” (tłumaczenie Piotr Piotrowski), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2026. Tytuł, lead i śródtytuły fragmentu zostały przygotowane przez redakcję National-Geographic.pl.
Wyglądają niegroźnie, ale ich skutki mogą zaskoczyć. Jak naprawdę szkodzą niedopałki?
Międzynarodowy zespół badaczy przeprowadził rozległe badania na temat wpływu papierosowych niedopałków na środowisko. Przez dekadę naukowcy analizowali odziaływanie wyrzuconych filtrów na różne typy warunków środowiskowych. Wyniki nie napawają optymizmem, a powszechność tego typu zanieczyszczeń stanowi poważny problem ekologiczny.
Jak podkreślają autorzy badania opublikowanego w czasopiśmie „Environmental Pollution”, niedopałki papierosowe stanowią najczęstszą formę śmieci na świecie. Pozostawione przez palaczy filtry spotykamy niemal w każdym środowisku: od plaż Bałtyku, przez największe światowe metropolie, po górskie szlaki w Alpach. Obecność niedopałków już teraz wpisała się w powszechny krajobraz antropocenu i może z nami pozostać jeszcze na długie lata. Prowadzone przez dekadę badanie nad wpływem tego typu zanieczyszczeń na środowisko naturalne ukazuje nie tylko długotrwałość rozkładu papierosowych filtrów, ale również toksyny, które śmieci pozostawiają w glebie. Pierwszy tak długi eksperyment W przeciwieństwie do dotychczasowych eksperymentów zajmujących się wpływem rozkładu niedopałków na środowisko, ten, którego efekty opublikowano w 2026 roku, był prowadzony aż przez 10 lat. Wcześniejsze próby koncentrowały się na zdecydowanie krótszym okresie, trwającym zwykle kilka dni lub miesięcy. Długoterminowy eksperyment pozwala jednak ukazać zmieniającą się dynamikę rozkładu odpadów, który przez dekadę zachodził w badanych środowiskach. Naukowcy umieścili tysiące niedopałków w trzech różnych otoczeniach. Śmieci zostały ulokowane na powierzchniach miejskich, w glebach piaszczystych oraz w żyznych glebach trawiastych. Takie rozwiązanie pozwoliło zaobserwować zmiany w różniących się od siebie warunkach. Jak podkreślają badacze, to właśnie środowisko rozkładu miało duży wpływ na degradację filtrów. Powolny rozkład Okazuje się, że rozkład niedopałków stanowi wieloetapowy proces, w trakcie którego można zaobserwować zmieniającą się dynamikę degradacji. Pierwsza faza zachodzi stosunkowo szybko – po pierwszych tygodniach masa filtra znacznie spada, a zewnętrzne warstwy zaczynają się rozpadać. Po niej następuje jednak zdecydowanie wolniejszy proces. Włókna octanu celulozy, z których zbudowane są papierosowe filtry, z jednej strony zwiększają trwałość niedopałka i poprawiają skuteczność filtracji w trakcie palenia, jednak z drugiej utrudniają rozkład biologiczny. Skuteczność rozkładu tego chemicznego składnika zależy od środowiska degradacji. W przypadku powierzchni o niskiej aktywności biologicznej (np. miast), masa niedopałków spadała jedynie o ok. 50% w ciągu 10 lat. Oznacza to, że po dekadzie od wyrzucenia papierosa ubywa jedynie połowa jego masy. Lepsze rezultaty osiągał ten sam proces w środowisku gleb bogatych w materię organiczną i mikroorganizmy. W tym przypadku ubytek masy wyniósł około 84%, co nadal oznacza, że duża część niedopałka pozostaje w otoczeniu. Czy niedopałki pozostają w środowisku? Jednym z najważniejszych wniosków badania jest to, że filtry papierosowe nie znikają w środowisku, lecz przechodzą złożony proces przemian. Co prawda w sprzyjających warunkach włókna niedopałków tracą pierwotną strukturę i wbudowują się w glebę, jednak nie oznacza to całkowitego zniknięcia zanieczyszczenia ze środowiska. Mikroskopijne agregaty, które tworzą się w konsekwencji rozkładu chemicznych składników papierosów, złożone są z resztek materiału, mikroorganizmów i cząstek mineralnych. Skutecznie „ukrywają” one szkodliwe składniki w ekosystemie. Istotną rolę w tym procesie odgrywają bakterie i grzyby, które uczestniczą w stopniowym rozkładzie filtrów. Jednak nie są w stanie całkowicie rozłożyć octanu celulozy – materiału wyjątkowo odpornego na biodegradację. Zmiany zachodzą również w poziomie toksyczności niedopałków. Początkowo wskaźnik ten osiąga wysokie wartości, by z czasem zdecydowanie spaść. Toksyczność nie znika jednak całkowicie, a w niektórych etapach może nawet przejściowo wzrastać, znacząco szkodząc glebie. Filtry papierosowe, zamiast znikać, integrują się z glebą, pozostając długotrwałym i trudnym do usunięcia źródłem zanieczyszczenia. Mimo że często niewidoczne na pierwszy rzut oka, mają istotny wpływ na funkcjonowanie wielu ekosystemów naszej planety. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Naukowcy projektują udoskonalone budki dla ptaków. Pachną grzybami i ratują zagrożone gatunki
Tradycyjne budki dla ptaków często okazują się „pułapkami”, w których pisklęta giną z zimna i wilgoci. Naukowcy stworzyli rozwiązanie: wydrukowane w 3D „protezy dziupli” wykonane z grzybni. Ta innowacyjna konstrukcja zapewnia rzadkim gatunkom idealne warunki, realnie zwiększając ich szanse na przetrwanie.
Spis treści: Naukowcy projektują idealne budki dla ptaków Lepsze schronienie dla ptaków dzięki nauce i technologii Czy nowoczesne budki pomogą uratować zagrożone gatunki? Na terenie posiadłości okazałego pałacu niedaleko Oksfordu, w południowo-zachodniej Anglii, dr Dan Parker balansuje na drabinie, próbując przymocować do jesionu nietypowy obiekt. Z wyciągniętymi w górę ramionami trzyma coś wielkości tostera o falistej powierzchni. Przedmiot jest lekki i pusty w środku, z pojedynczym, okrągłym otworem z boku. Najbardziej intryguje jednak jego zewnętrzna warstwa: grudkowata niczym wata, ale jednocześnie twarda, a przy tym wyraźnie pachnąca... grzybami. – To reishi, gatunek grzyba występujący w tej części Anglii – wyjaśnia dr Dan Parker, naukowiec z Uniwersytetu w Melbourne. W ciągu ostatnich dwóch tygodni dr Parker wydrukował w technologii 3D podstawowy kształt pudełka, wykorzystując trociny i biodegradowalne tworzywo roślinne, a następnie zaszczepił je grzybnią, która stopniowo zaczęła porastać jego powierzchnię. Tego typu metoda wytwarzania przedmiotów z grzybni (mycelium) – wytrzymałej, przypominającej korzenie struktury grzybów – znajduje już zastosowanie w architekturze. Powstają w ten sposób różne obiekty, od krzeseł po cegły. Dr Parker nazywa ten osobliwy obiekt „protetyczną dziuplą”. Jego przeznaczenie staje się jasne, gdy naukowiec ponownie wspina się po drabinie – tym razem, by obok zawiesić tradycyjną budkę lęgową ze spadzistym, zielonym dachem. Dzieło dr Parkera ma rzucić wyzwanie standardowym domkom dla ptaków, które – choć powszechne na całym świecie – często nie przyciągają docelowych gatunków lub – co gorsza – skazują je na chłód i wilgoć, które mogą być zabójcze dla piskląt. Projektując schronienie od podstaw, dr Parker chce zapewnić lepszy start dziuplakom, takim jak rzadka sikora uboga. Eksperyment dr Parkera obejmie porównanie dziesięciu takich nowatorskich schronień z dziesięcioma tradycyjnymi budkami. Celem jest sprawdzenie, czy „grzybowe dziuple” okażą się atrakcyjniejszym domem dla sikory ubogiej – gatunku, którego populacja w Wielkiej Brytanii drastycznie spada – oraz czy wymiernie skuteczniej wspomogą inkubację jaj i pomyślny wylot młodych. Naukowcy projektują idealne budki dla ptaków Dr Dan Parker należy do zespołu Deep Design Lab na Uniwersytecie w Melbourne, który analizuje budki lęgowe z taką samą pieczołowitością, jaką inni projektanci rezerwują dla silników odrzutowych czy drapaczy chmur. W pobliżu swojej siedziby w Melbourne School of Design w Australii zespół najpierw wykorzystał skanery 3D do zmapowania naturalnych dziupli, w których zazwyczaj gnieżdżą się zagrożone sowy potężne (Ninox strenua). Ponieważ wiekowe, dziuplaste drzewa zaczęły znikać, naukowcy sięgnęli po cały arsenał narzędzi – od gogli VR po algorytmy generatywne – aby stworzyć struktury lęgowe idealnie dopasowane do potrzeb tych ptaków. W pałacu Blenheim, obiekcie wpisanym na listę UNESCO i otoczonym blisko 12 tysiącami akrów lasów oraz ogrodów, zespół testuje to podejście w praktyce, pomagając bardziej wymagającym gatunkom ptaków. Szczególnie niepokojący jest spadek liczebności sikory ubogiej, której populacja od lat 70. zmniejszyła się o połowę. W tym samym czasie jej naturalne siedliska – stare drzewa pełne dziupli i szczelin – niemal zniknęły z krajobrazu, głównie z powodu intensyfikacji rolnictwa. Podobny los spotkał także inne, niegdyś powszechne ptaki śpiewające, takie jak sikory sosnówki, wróble, muchołówki czy kowaliki. Co istotne, tradycyjne budki lęgowe instalowane w celu ich ochrony okazały się mało skuteczne i były rzadko zasiedlane przez ptaki. Dr Parker przywiózł do pałacu cały wachlarz budek lęgowych, by zademonstrować, dlaczego te standardowe tak często zawodzą. Na samym dole hierarchii znajduje się tania „podróbka z Amazona”. – Pierwszą rzeczą, jaka rzuca się w oczy, jest jej marna jakość – wyjaśnia dr Joanna Bagniewska, polska zoolożka z centrum studiów podyplomowych Uniwersytetu Oksfordzkiego, która przez dwa najbliższe lata będzie monitorować postępy eksperymentu dr Dana Parkera. – Drewno jest połączone w bardzo prowizoryczny sposób, więc szybko się odkształci i po prostu rozpadnie – dodaje. Badania terenowe wykazały, że temperatura w budkach lęgowych waha się znacznie gwałtowniej niż w naturalnych dziuplach. Te wykonane z cienkiego drewna i pełne szczelin przepuszczają zimne powietrze i deszcz – często w ilościach wystarczających, by zabić pisklęta. W najgorszym scenariuszu, jak wskazują analizy, budki mogą działać jak „pułapki ekologiczne”, które wabią ptaki do domów o fatalnym standardzie, doprowadzając ostatecznie do ich śmierci. W eksperymencie dr Parkera jako grupę kontrolną wykorzystano powszechnie stosowaną budkę, certyfikowaną przez Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (RSPB). Choć jest ona solidniej wykonana, wiele tradycyjnych rozwiązań promuje agresywne gatunki, takie jak bogatka, która z łatwością dominuje nad mniejszymi ptakami, np. sikorą ubogą czy modraszką. – Widziałam truchła modraszek wplecione w wyściółkę gniazda po tym, jak bogatka – większa i odważniejsza – wygrała walkę o miejsce lęgowe – mówi dr Ada Grabowska-Zhang, ekolożka z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Wcześniejsze badania przeprowadzone w rezerwatach przyrody wykazały, że tylko jeden procent typowych budek był zajmowany przez sikory ubogie, co dowodzi konieczności stworzenia rozwiązania „szytego na miarę”. Andrew Cleaves, założyciel fundacji Birds on the Brink, która finansuje eksperyment dr Parkera zauważa, że sikory ubogie czasem unikają konkurencji, zasiedlając budki dla popielic. Mają one małe otwory wlotowe od strony pnia, przez które bogatki nie są w stanie się przecisnąć. Uwzględnienie tej preferencji w projekcie nowych schronień pozwoliło zwiększyć wskaźnik zasiedlenia do około dziewięciu procent. Lepsze schronienia dla ptaków dzięki nauce i technologii – Musimy wykorzystywać najlepszą dostępną wiedzę naukową i inżynieryjną do tworzenia tych struktur, ale jednocześnie stale zbierać informacje zwrotne – mówi Stanisław Rudawski, architekt i założyciel Deep Design Lab. – Jeśli docelowe gatunki omijają budki z powodów, których jeszcze w pełni nie rozumiemy, możemy nauczyć się projektować lepsze schronienia, obserwując, jak ptaki wchodzą w interakcję z prototypami takimi jak ten stworzony przez dr Parkera. Martyn Stenning, ekolog z Uniwersytetu Sussex, który korzysta z budek lęgowych od lat 80., podkreśla, że najważniejsze jest, aby ich projektowanie było dostosowane do zachowań danego gatunku w naturalnym środowisku. Niektórzy już wcześniej próbowali udoskonalić budki lęgowe, wykorzystując wiedzę o tym, jak ptaki wchodzą w interakcje ze swoim otoczeniem. Do najważniejszych wniosków należy konieczność skutecznego zabezpieczenia przed drapieżnikami, zwłaszcza w okolicy otworu wejściowego, oraz zapobiegania gromadzeniu się pasożytów wewnątrz budek. Dr Parker wyjaśnia, że drewniana konstrukcja wykonana w technologii druku 3D została zaprojektowana tak, aby była na tyle wytrzymała, by uniemożliwić drapieżnikom – takim jak łasice, dzięcioły czy szczury – przedostanie się do środka. Wnętrze budki ma natomiast formę zaokrąglonej dziupli, przypominającej naturalne przestrzenie w drzewach, co ogranicza liczbę szczelin i kątów prostych, w których mogłyby ukrywać się pasożyty. W Blenheim głównym celem zespołu jest jednak przetestowanie grzybni (mycelium) jako materiału budowlanego – po raz pierwszy na taką skalę, jak podkreśla dr Parker. W jednym z wcześniejszych badań zespół Deep Design Lab porównał wpływ wykorzystania grzybni w perspektywie 50 lat z innymi materiałami, takimi jak plastik, który rozważany jest jako główny surowiec do produkcji nawet 300 milionów budek lęgowych w USA. W porównaniu z plastikiem mycelium jest droższe o około 15 procent, ale może jednocześnie zmniejszyć emisję CO₂, zużycie energii i ilość odpadów o ponad 75 procent. Jednak co najważniejsze – jak podkreśla dr Parker – mycelium ma naprawdę świetne właściwości izolacyjne. – Pierwsze trzy tygodnie życia sikory ubogiej, kiedy przebywa jeszcze w gnieździe, są kluczowe dla jej rozwoju – mówi dr Ada Grabowska-Zhang. – Chcemy, żeby pisklę było dobrze odżywione i silne. Jeśli jednak musi zużywać energię na utrzymanie ciepła zamiast wzrostu, jego pióra będą gorszej jakości, a ono samo będzie lżejsze niż powinno. Czy nowoczesne budki pomogą uratować zagrożone gatunki? W nadchodzącym sezonie lęgowym, który rozpoczyna się wraz z ociepleniem w Anglii i pojawieniem się kluczowego pokarmu – np. korowódki dębówki w połowie kwietnia – dr Ada Grabowska-Zhang i dr Joanna Bagniewska będą obserwować, które ptaki wybierają konkretne schronienia i jak radzą sobie z zakładaniem gniazd. Do monitorowania wykorzystają kamerę endoskopową zamontowaną na długim wysięgniku, dzięki której będą mogły zaglądać do wnętrza budek bez zakłócania życia ptaków. – Chcemy sprawdzić, czy ptaki rozpoczęły budowę gniazda i je porzuciły, czy nadal z niego korzystają – wyjaśnia dr Parker. Badaczki będą również monitorować wilgotność i wahania temperatury wewnątrz budek dr Parkera oraz w grupie kontrolnej, a także wszelkie oznaki, że schronienia zawodzą lokatorów. – Można policzyć niewyklute jaja, można policzyć martwe pisklęta, które pozostały w gnieździe – mówi dr Ada Grabowska-Zhang. Dla zespołu monitorującego kluczowe są dwa pytania. Po pierwsze, z punktu widzenia ptaka – polegającego na sygnałach zmysłowych, których my być może nie dostrzegamy – czy schronienia dr Parkera są atrakcyjniejsze? – Czy jest w nich coś, co ptaki widzą, czują lub wyczuwają, co sprawia, że chętniej do nich wchodzą?” – zastanawia się dr Ada Grabowska-Zhang. Drugie pytanie – kluczowe z punktu widzenia ochrony przyrody – dotyczy tego, czy jest to „wybór adaptacyjny”, który rzeczywiście zwiększa szanse ptaków na przetrwanie. – Czy dzięki temu rozwiązaniu będą radzić sobie lepiej, wychowywać więcej potomstwa, a tym samym – czy będzie to skuteczniejsza strategia ochrony gatunku? – dodaje badaczka. Źródło: National Geographic
Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
Pożary irańskiej infrastruktury naftowej, która w nocy z 7 na 8 marca stała się celem amerykańsko-izraelskiego ataku, mogą znacząco wpłynąć na zdrowie mieszkańców Bliskiego Wschodu. Naukowcy ostrzegają przez szkodliwymi dla zdrowia skutkami masowego spalania, takimi jak dym czy kwaśne deszcze. Zagrożeni mogą być nie tylko mieszkańcy Teheranu ale również obywatele innych – nie tylko granicznych – krajów.
8 marca internet obiegły nagrania przedstawiające stolicę Iranu – Teheran – spowitą kłębami czarnego, gęstego dymu. Krajobraz ten był efektem nocnego ataku na irańską infrastrukturę naftową, obejmującą cztery magazyny ropy oraz centrum przesyłowe w mieście i pobliskiej prowincji Alborz. Z czasem powstałe chmury przyniosły kwaśny deszcz, przed którym alarmowały lokalne władze. Jakie konsekwencje dla zdrowia mieszkańców terenów objętych konfliktem może przynieść atak na tego typu złoża? Czarne chmury nad Teheranem Poranek 8 marca w Teheranie był spowity gęstymi chmurami czarnego dymu. Krajobraz ten utrzymywał się przez cały kolejny dzień. Mieszkańcy zaczęli dostrzegać osadzającą się sadzę na ulicach, samochodach, a nawet na balkonach swoich domów. Z czasem na miasto zaczęły spadać czarne krople deszczu. Widok ten był szczególnie nietypowy, ponieważ jeszcze niedawno region zmagał się z długotrwałą suszą. Kwaśny deszcz, który powstał prawdopodobnie z dymu unoszącego się z płonących instalacji naftowych, zaczął doskwierać mieszkańcom. Niektórzy z nich skarżyli się na ból gardła i pieczenie oczu, które pojawiły się wraz z pierwszymi kroplami opadu na teherańskich ulicach. Skąd czarny deszcz? Choć naukowcom brakuje jeszcze informacji na temat dokładnego pochodzenia kwaśnych kropel, już teraz wiemy, że prawdopodobnym powodem ich powstania był dym unoszący się z płonących instalacji naftowych. Ropa znajdująca się w zbombardowanych zbiornikach była znacznie gęstsza oraz mniej przetworzona niż ma to miejsce choćby w przypadku samochodowej benzyny, co sprawiło, że proces spalania surowca był mniej skuteczny. W efekcie wraz z dymem do atmosfery przedostała się ogromnie zróżnicowana mieszanka spalonych i niespalonych cząstek. W dymie z płonących instalacji mogły znajdować się cząstki sadzy, czyli węgiel oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Ponieważ ropa zawiera także siarkę i azot, podczas spalania tego surowca powstały tlenki tych pierwiastków. W kontakcie z wilgocią w powietrzu mogą one tworzyć – niebezpieczne dla człowieka – kwaśne opady. Składnikami toksycznego dymu mogły stać się również drobne cząstki materiałów odrywające się od budynków w trakcie ostrzeliwania zabudowań. Beton, szkło czy tworzywa sztuczne mogą dodatkowo pogarszać – już negatywnie wpływającą na zdrowie mieszkańców – mieszankę. Czy czarne deszcze i dym są niebezpieczne dla ludzi? Profesor epidemiologii środowiskowej Anna Hansell z Uniwersytetu w Leicester w następujący sposób określa zagrożenia związane z kwaśnymi opadami: „Jeśli krople deszczu spadną na skórę, mogą zawierać potencjalnie rakotwórcze związki, ale można je zmyć. Jeśli jednak dostaną się do nosa i ust, mogą pozostać tam dłużej”. Zagrożenie stanowią więc zanieczyszczone krople, które dostają się do lokalnego systemu wodociągowego. Tak transportowane toksyny trafiają do wody użytkowej, która na co dzień jest stosowana do mycia, zmywania czy nawet picia. Ta ostatnia czynność w przypadku kwaśnego deszczu prowadzić może do bólu brzucha, zgagi czy biegunki. Dodatkowo tlenki azotu i siarki zawarte w kwaśnym deszczu mogą podrażniać oczy i gardło osób żyjących w środowisku występowania tego typu opadów. Większe zagrożenie stanowi jednak dym unoszący się w teherańskiej atmosferze. Jego bardzo drobne cząstki mogą wnikać głęboko do płuc i nawet przedostawać się do krwiobiegu. To może zwiększać śmiertelność i prowadzić do wielu chorób, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, rak płuc, przewlekłe choroby układu oddechowego czy cukrzyca. Zanieczyszczenie środowiska toksynami wpłynie również na stan ryb, upraw czy zwierząt hodowlanych, co również może wpłynąć na długoterminowe problemy zdrowotne związane ze spożywaniem tych dóbr. Zasięg zanieczyszczeń Większe krople ropy i cięższe cząstki zwykle szybko opadają na ziemię, natomiast drobny pył może być unoszony przez wiatr na setki, a nawet tysiące kilometrów – podobnie jak saharyjski pył docierający czasem do Europy. W teorii zanieczyszczenia powstałe po pożarach w Iranie mogłyby dotrzeć nawet bardzo daleko, choć w praktyce najbardziej narażone są inne regiony kraju oraz państwa Bliskiego Wschodu. Eksperci zalecają mieszkańcom ograniczanie kontaktu z zanieczyszczonym powietrzem, pozostawanie w domach, a w razie potrzeby korzystanie z masek ochronnych i okularów oraz unikanie wody, która może zawierać czarne cząstki. Jak podkreślają naukowcy, skutki dużych zniszczeń środowiska rzadko zatrzymują się na granicach państw, ponieważ zanieczyszczenia przenoszą się wraz z powietrzem i wodą. Źródło: New Scientist Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Anglia chce strzelać do jeleni. Rząd szykuje radykalne zmiany w przepisach
Rząd Anglii chce zmian w kontroli populacji jeleniowatych. Planuje znaczące ułatwienie ich odstrzału. Celem nowego prawa, zapowiedzianego przez sekretarz d.s. środowiska Emmę Reynolds, jest ochrona lasów, upraw oraz mienia przed rosnącymi szkodami wyrządzanymi przez jelenie.
Głównym problemem ekologicznym Anglii jest brak naturalnych mechanizmów kontroli populacji. W tym kraju nie ma już drapieżników szczytowych, takich jak wilki, niedźwiedzie czy rysie. Jelenie rozmnażają się więc bez ograniczeń. Sytuację pogarsza też kryzys klimatyczny – łagodniejsze zimy pozwalają zwierzętom przetrwać dobrej kondycji, co jeszcze bardziej napędza wzrost liczebności. W Anglii występują tylko dwa rodzime gatunki jeleniowatych: jeleń szlachetny i sarna. Więcej jest, niestety, gatunków introdukowanych przez człowieka, bo aż cztery. Są to: mundżak, jelonek czubaty, daniel i sika (jeleń wschodni). Doskonale zaadaptowały się do lokalnych warunków. Jeleniowate niszczą lasy Zbyt duża ilość jeleniowatych ma katastrofalny wpływ na stan angielskich lasów, których także pozostało niewiele. Zwierzęta zjadają liście, pąki i pędy młodych drzew, a ze starszych drzew obdzierają korę. Niektóre gatunki (głównie sika) zawzięcie wycierają poroże o drzewa, co powoduje kolejne uszkodzenia. Dane rządowe wskazują, że aż 33% angielskich lasów jest w złym stanie z powodu aktywności jeleni. Co się zmieni w przepisach? Rząd odchodzi od dotychczasowej polityki opartej głównie na grodzeniu upraw i stosowaniu osłon na drzewa. Nowe prawo przyzna właścicielom i dzierżawcom ziemi uprawnienia do odstrzału w celu ochrony upraw. W ciągu 10 lat wszystkie grunty należące do skarbu państwa lub przez państwo zarządzane zostaną objęte planami kontroli populacji jeleni. W regionach o największym zagęszczeniu zwierząt prowadzone będą odstrzały. Nowy mechanizm finansowy pozwoli płacić właścicielom ziemskim za odstrzał jeleni również wtedy, gdy zwierzęta przebywają poza lasami. Ma to umożliwić szybszą interwencję tam, gdzie szkody są największe. Walka z gatunkami inwazyjnymi i korzyści gospodarcze Szczególny nacisk zostanie położony na redukcję populacji mundżaka, który jest już uznany za gatunek inwazyjny. DEFRA (Departament Środowiska, Żywności i Spraw Wiejskich) analizuje obecnie możliwość dopisania do tej listy jeleni sika oraz jelonków czubatych. Parlamentarzystka Mary Creagh podkreśla, że działania te nie tylko przywrócą równowagę przyrodniczą, ale także wesprą krajowy przemysł drzewny. Rząd planuje też wsparcie dla przemysłu mięsnego: obrót dziczyzną pochodzącą z odstrzelonych zwierząt ma pomóc obniżyć koszty i wzbogacić rynek. Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Oceaniczny sprinter z żaglem i dziobem jak szpada. Żaglica to jedna z najszybszych ryb świata
Wygląda jak futurystyczna torpeda i pływa z zawrotną prędkością. Żaglica to szczytowy drapieżnik, który potrafi polować w grupie i współpracować niczym wilcza wataha. Ta fascynująca ryba jest jednak coraz bardziej zagrożona, między innymi przez połowy tuńczyków.
Spis treści: Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Jeden gatunek czy dwa? Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Anatomia morskiego sprintera Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Czy żaglice przetrwają? Jest piękna niczym futurystyczna maszyna – i faktycznie coś w tym jest. Żaglica jest uważana za jedną z najszybszych ryb świata. Jej wrzecionowate ciało tnie wodę niczym pocisk, a „żagiel” stawiany podczas zwrotów umożliwia błyskawiczną zmianę kierunku, nawet gdy płynie bardzo szybko. Jej bliskimi krewnymi są słynne marliny, które wraz z samą żaglicą rozpalają wyobraźnię wędkarzy na całym świecie. Wraz z kolejnymi badaniami i odkryciami dowiadujemy się coraz więcej o tych fascynujących rybach. Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Należy do rodziny żaglicowatych (Istiophoridae), po angielsku potocznie zwanej marlinami. To ryby o podobnym kształcie i zachowaniach, choć tylko żaglica posiada tak dużą płetwę grzbietową. Jej bliskimi krewnymi są m.in. marlin biały, błękitny i niebieski. To właśnie jednego z marlinów z wielkim trudem łowił główny bohater powieści Ernesta Hemingwaya „Stary człowiek i morze”. Sam Hemingway zresztą też łowił zarówno marliny, jak i żaglice. Żaglica jest rybą niezwykle silną i waleczną. Ta waleczność ją gubi – przynajmniej w relacji z człowiekiem. Żaglice walczą tak zaciekle, a ich złowienie jest tak trudne, że stały się pożądanym trofeum w wędkarstwie sportowym. Ryby te potrafią wyskakiwać na kilka metrów ponad wodę, próbując uwolnić się z haczyka. Połów żaglicy na wędkę jest dla niej niczym więcej, niż wielogodzinną czasem męką. Jednak była, jest i raczej będzie nadal łowiona – dla przeżyć i dla spreparowanych trofeów, bo jej mięso nie jest zbyt smaczne. Jest uważane za zbyt twarde i sprzedaje się je głównie po uwędzeniu. Jeden gatunek czy dwa? Klasyfikacja żaglicy jest jednym z ciekawszych tematów w świecie ichtiologii. Tradycyjnie wyróżniano dwa gatunki: żaglicę atlantycką (Istiophorus albicans) oraz indopacyficzną (Istiophorus platypterus). Jednak wraz z rozwojem genetyki, ten podział został zakwestionowany. Dziś niektórzy naukowcy, opierając się na analizach DNA mitochondrialnego (mtDNA), uważają, że mamy do czynienia z jednym, kosmopolitycznym gatunkiem: Istiophorus platypterus. Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Żaglica jest rybą kosmopolityczną, doskonale przystosowaną do życia w otwartych wodach oceanicznych. Przyjmując, że jest jednym gatunkiem, jej zasięg obejmuje tropikalne i umiarkowane wody Oceanu Atlantyckiego, Spokojnego i Indyjskiego. Występuje też w Morzu Śródziemnym, do którego przedostała się przez Kanał Sueski. Jej rozmieszczenie jest dynamiczne i zmienia się sezonowo – w okresach letnich zapuszcza się w chłodniejsze wody na północnych i południowych krańcach swojego zasięgu, podążając za migrującymi ławicami ryb. Preferuje przypowierzchniowe, dobrze nasłonecznione wody. Zazwyczaj przebywa na głębokości do 200 metrów, w wodach o temperaturze od 21°C do 28°C. Choć jest rybą oceaniczną, często zbliża się do wybrzeży kontynentalnych, wysp oraz raf koralowych w poszukiwaniu pożywienia. Analiza danych z nadajników satelitarnych wykazała, że żaglice są zdolne do znacznie głębszych nurkowań, schodząc nawet na ponad 450 metrów. Anatomia morskiego sprintera Żaglica to prawdziwy atleta oceanów, a jej anatomia i zachowanie są podporządkowane jednemu celowi: maksymalnej wydajności podczas polowania. Przypisywano jej niemal mityczne prędkości, sięgające 110, a nawet 130 km/godz. Jednak nowsze, bardziej precyzyjne badania, wykorzystujące akcelerometry i nagrania wideo, nieco zrewidowały te dane. Wykazały one, że podczas gwałtownych zrywów w trakcie polowania żaglica osiąga prędkości rzędu 36 km/godz. Żagiel, czyli charakterystyczna płetwa grzbietowa, w normalnych warunkach jest złożona w specjalnym zagłębieniu na grzbiecie, by nie stawiać oporu w wodzie. Ryba gwałtownie rozkłada ją tylko w kluczowych momentach. Rozpostarty żagiel redukuje boczne ruchy głowy podczas ataku, co sprawia, że spiczasty dziób ryby staje się mniej widoczny dla ofiary. Działa też jak ster, pozwalając na wykonywanie błyskawicznych zwrotów. Gęsta sieć naczyń krwionośnych sugeruje, że może on pełnić też funkcję termoregulacyjną. Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Oczy żaglic (a także reszty gatunków marlinów) mają wyjątkowa konstrukcję. Są otoczone kością o niemal kulistym kształcie. Poza tym w pobliżu oczu i mózgu znajduje się specjalna, „grzejąca” tkanka mięśniowa, która ociepla je, podczas gdy reszta ciała pozostaje w temperaturze otaczającej wody. Tkanka grzejna wytworzyła się z jednego z mięśni poruszających okiem i jest zmodyfikowanym mięśniem szkieletowym. Układ naczyń krwionośnych w tym „kaloryferze” zapobiega utracie ciepła. Z obecnością tkanki grzejnej u tych ryb wiąże się nietypowe unaczynienie zarówno oczu, jak i mózgu. W połączeniu z unikatowymi fotoreceptorami, adaptacja ta pozwala im polować w zimnych, słabo oświetlonych głębinach. Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Polowanie żaglicy to pokaz koordynacji, precyzji i siły. Jej ostry, wydłużony pysk nie jest narzędziem do nabijania ofiar, lecz wyspecjalizowaną bronią, używaną z finezją godną mistrza szermierki. Żaglice często polują w grupach, współpracując niczym stado wilków. Ich celem są zwarte ławice ryb, takich jak sardynki czy makrele. Drapieżniki osaczają ławicę, zbijając ją w ciasną, pulsującą kulę tuż pod powierzchnią wody. Wtedy rozpoczyna się skoordynowany atak. Żaglice wdzierają się w ławicę, używając dziobów do zadawania błyskawicznych, bocznych ciosów, które mają zranić i ogłuszyć jak najwięcej ofiar. Żaglice także ściśle ze sobą współpracują. Jeden osobnik, atakując ławicę, rani lub ogłusza kilka ryb, ale jest w stanie zjeść tylko jedną lub dwie. Pozostałe, osłabione ofiary stają się łatwym łupem dla kolejnych członków grupy. Najnowsze badania odsłaniają jeszcze jeden poziom finezji: indywidualną specjalizację. Okazuje się, że poszczególne żaglice wolą atakować z konkretnej strony, niczym prawo- lub leworęczni szermierze. Czy żaglice przetrwają? Żaglice żyją w parach lub niewielkich grupach do 30 osobników. Rozmnażają się głównie latem, w otwartych wodach oceanów. Samica składa do 4,5 mln jaj, a narybek rośnie bardzo szybko, osiągając ok. 1,5 m już w pierwszym roku życia. Są drapieżnikami szczytowymi, choć dorosłe osobniki bywają zjadane przez orki i duże rekiny. Żaglica ma status narażonej na wyginięcie (vulnerable). Największym zagrożeniem jest przypadkowy połów w komercyjnych połowach tuńczyka, a także lokalne przełowienie i degradacja raf koralowych, będących ich żerowiskami. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ta ulica bywa nazywaną najpiękniejszą na świecie. Łączy w sobie miejski zgiełk z naturą
W brazylijskim mieście Porto Alegre znajduje się jedna z najpiękniejszych ulic na świecie. Jej wyjątkowość polega na połączeniu funkcji miejskich z bujną przyrodą, która niemal wchodzi w sam środek ludzkiej zabudowy. Wielu urbanistów uważa, że przykład Rua Gonçalo de Carvalho jest wzorem dla współczesnego projektowania ludzkich siedzib.
W powszechnej świadomości miejskie ulice mają dość określony kształt. Zwykle na granicy jezdni – drogi przeznaczonej dla samochodów, tramwajów, autobusów – pojawiają się przestrzenie dla pieszych i rowerzystów. Czasem na poboczu stają również drzewa, krzaki lub inne elementy roślinnego wyposażenia miasta. Rośliny pozostają marginalnymi użytkownikami ulicy, a ich liczba często zależy od reprezentatywności danego fragmentu zabudowy. Miasto Porto Alegre, położone w południowej Brazylii, może pochwalić się jednak ulicą, na której to roślinność wyraźnie dominuje nad innymi użytkownikami przestrzeni. Rua Gonçalo de Carvalho przypomina zielony tunel – jakby przeniesiony wprost z oddalonej o kilka tysięcy kilometrów puszczy amazońskiej. Walory takich ulic nie ograniczają się jednak wyłącznie do efektu wizualnego, na co zwracają uwagę liczni urbaniści. Historia najpiękniejszej ulicy na świecie Ulica Rua Gonçalo de Carvalho mierzy zaledwie 500 metrów długości i znajduje się w samym centrum południowobrazylijskiego miasto Porto Alegre. Wysokie temperatury oraz wyjątkowo wysoka wilgotność stanowią mankamenty, do których od lat mieszkańcy muszą dopasowywać swoje życie. Wiele miejskich obszarów w sezonie, kiedy dni są najcieplejsze, nie nadaje się do dłuższego przebywania, zamykając Brazylijczyków w klimatyzowanych pomieszczeniach. Podobna sytuacja miała miejsce w latach 30. XX wieku, gdy pracownicy pobliskiego browaru Cervejaria Bopp zdecydowali się przystosować jedną z tamtejszych ulic do panujących warunków pogodowych. W tym celu potomkowie niemieckich imigrantów zasadzili ponad 100 drzew wzdłuż drogi Rua Gonçalo de Carvalho, które miały rzucać kojący cień na ten fragment dzielnicy. Do zasadzenia wykorzystano typowo południowoamerykańskie rośliny z gatunku tipuana, które wyrastają nawet do 25 metrów wysokości. Nie inaczej było w przypadku ulicy z Porto Alegre, gdzie zasadzony drzewostan pokrył swoimi koronami obszar całej ulicy, tworząc zieloną enklawę w rozrastającej się metropolii. Oddolna inicjatywa doceniona Z czasem praktyczność Rua Gonçalo de Carvalho była coraz bardziej doceniana. Ulica, która swoją nazwę wzięła od XIX-wiecznego kupca Gonçalo Herculano de Carvalho, handlującego w Porto Alegre, skutecznie dawała wytchnienie mieszkańcom tamtejszej dzielnicy. W 2006 roku burmistrz brazylijskiego miasta, José Fogaça, ogłosił ulicę „dziedzictwem historycznym, kulturowym i środowiskowym miasta”, co znacząco wpłynęło na popularyzację tego miejsca. „Zielony tunel” zaczął przyciągać turystów chcących zobaczyć to wyjątkowe miejskie rozwiązanie. Ulica stała się nie tylko świadectwem ekologicznego podejścia do projektowania miast, lecz także przykładem oddolnej współpracy mieszkańców, którzy w XIX wieku doprowadzili do powstania Rua Gonçalo de Carvalho, a przez lata bronili jej przed szkodliwymi działaniami deweloperów. Zielone płuca miasta Gdy spojrzymy na zdjęcie satelitarne ulicy Rua Gonçalo de Carvalho, dostrzeżemy niezwykle wyjątkowy widok. Zielone korony tipuan, które porastają ten skrawek miasta, tworzą wrażenie osobnego organizmu, który przysiadł na jednym z zurbanizowanych kwartałów. Jak już wspomniałem, istotność brazylijskiej ulicy nie polega jedynie na jej niepowtarzalnym, dzikim pięknie, lecz także na roli, jaką droga spełnia w miejskim ekosystemie. Włoski botanik Stefano Mancuso w swojej książce zatytułowanej „Fitopolis” podkreśla, w jaki sposób zazielenione obszary miejskie mogą przeciwdziałać tzw. miejskiej wyspie ciepła. Gęsta zabudowa, której powierzchnia intensywnie pochłania tropikalne gorąco, dzięki zazielenieniu zostaje pozbawiona części nagrzewających się elementów. Liściaste gałęzie chronią asfalt, chodniki i budynki przed promieniami słonecznymi, redukując efekt miejskiej wyspy ciepła. Korzyści, jakie niosą ze sobą przestrzenie takie jak Rua Gonçalo de Carvalho są rzecz jasna zdecydowanie liczniejsze. Począwszy od retencyjnych właściwości roślin, których systemy korzeniowe pochłaniają dużą część wód opadowych, a skończywszy na wzmacnianiu bioróżnorodności rozwijającej się wśród zasadzonych drzew. W Porto Alegre udało się połączyć wszystkie te cechy, które nie tylko uatrakcyjniły tamtejszą przestrzeń, lecz także pozwoliły jej mieszkańcom odetchnąć chłodniejszym powietrzem. Źródło: InHabitat Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Torby z tropikalnej ryby zamiast plastikowych folii? To ekologiczna alternatywa dla sklepowych opakowań
Czy wreszcie uda się wyeliminować plastik z przynajmniej części supermarketów? Tak twierdzą naukowcy z Brazylii – opracowali innowacyjny materiał ze skóry ryby tambatinga, która stanowi cenny, odnawialny materiał bogaty w kolagen. Czy już wkrótce będziemy pakować żywność w wytrzymałą skórę ryby? To ciekawsze i nieco bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać.
Inwestorzy i naukowcy wciąż szukają rozwiązań problemu z plastikiem, który pustoszy oceany, lasy, łąki i pola i przeżyje zarówno nas, jak i dziesiątki kolejnych pokoleń naszych dzieci. Częściowym rozwiązaniem problemu zaśmiecania planety są opakowania wykonane z biopolimerów pozyskiwanych ze skóry tropikalnej ryby tambatinga. Dzięki pracy brazylijskich naukowców odpadki rybne stają się wartościowym surowcem, z którego powstają materiały nie tylko ekologiczne, ale po prostu… funkcjonalne. Jak to działa? Czym jest ryba tambatinga i czy opakowania z jej skóry mają w ogóle sens? Tambatinga to hybrydowa ryba powstała w wyniku krzyżowania samicy tambaqui (Colossoma macropomum) i samca pirapitinga (Piaractus brachypomus). Jej skóra, bogata w kolagen i aminokwasy szczególnie doceniana jest z powodu niezwykle wysokiej zawartości kolagenu. Jest on bardzo potrzebny do produkcji ekologicznych opakowań. Jak jednak w ogóle zamienić skórę ryby w opakowanie, w które włożymy np. makaron? Brazylijska technologia opiera się na ekstrakcji biopolimerów, głównie żelatyny i kolagenu właśnie. W przeciwieństwie do klasycznych folii plastikowych produkowanych z ropy naftowej, biofilm rybny jest całkowicie biodegradowalny i powstaje z materiału uznawanego dotąd za odpad przemysłowy. Jak powstaje opakowanie z ryby? Proces zaczyna się od oczyszczania skóry ryb, z której następnie wyodrębnia się żelatynę za pomocą gorącej wody i kwasu octowego. Z uzyskanej żelatyny przygotowuje się roztwór, z którego formuje się cienkie warstwy folii (biofilmów). Po wysuszeniu powstaje materiał przezroczysty, elastyczny, bezzapachowy i o równomiernej strukturze. Taka technologia umożliwia produkcję folii do zastosowania w opakowaniach spożywczych, zwłaszcza do produktów suchych. Czemu materiał z żelatyny rybnej jest lepszy od plastiku? O ile korzyść dla środowiska jest oczywista, to biofilm uzyskany ze skóry tambatinga ma bezpośredni wpływ na ludzkie zdrowie: szczególnie, jeśli ma kontakt z żywnością. Chyba nie trzeba tłumaczyć, że plastik źle oddziałuje na to, co później ląduje w naszych garnkach, a jego mikrocząsteczki przenikają każdy układ człowieka. Opakowania ze skóry ryby za to: są wytrzymałe na rozciąganie, wykazują wysoką odporność na promieniowanie UV, mają niższą przepuszczalność pary wodnej w porównaniu z innymi filmami żelatynowymi, są bezpieczne w kontakcie z żywnością i mogą być nawet jadalne, rozkładają się zaledwie w ciągu kilku miesięcy, chociaż wymagają kompostowania. Dzięki temu opakowania mogą być wykorzystywane do pakowania orzechów, bakalii, suszonych owoców, a także jako warstwa ochronna dla innych produktów spożywczych. Podobne rozwiązania rozwijają zespoły naukowców w Azji – np. na Uniwersytecie w Seulu opracowano jadalną folię z żelatyny pozyskanej ze skóry pstrągów. Opakowania ze skóry ryby nie są idealne Tworzywa te mają jednak też wady. Jedną z głównych barier komercjalizacji biofilmów rybnych jest ich podatność na wilgoć. Ze względu na wysoką higroskopijność, obecnie nadają się głównie do suchych produktów. Prace nad poprawą odporności na wodę, np. przez dodatek nanokompozytów lub modyfikacje chemiczne, są w toku. Kolejną kwestią jest potrzeba skalowania produkcji i standaryzacji procesu ekstrakcji, tak aby uzyskać materiał o powtarzalnych parametrach i spełniający rygorystyczne wymogi sanitarne branży spożywczej. Czy jesteśmy gotowi na zmianę? Technologia to jedno, ale naukowcy zastanawiają się nad gotowością społeczną takich zmian. Chociaż przyzwyczailiśmy się już do wszechobecnego plastiku i część osób traktuje go jako „zło konieczne”, prace badawcze pokazują nam, że wcale nie musi tak być. Coraz więcej konsumentów deklaruje gotowość do zakupu produktów w ekologicznych opakowaniach, nawet jeśli są zdrowsze. Rynek biodegradowalnych opakowań dynamiczne rośnie, a producenci inwestują w nowe technologie i edukację konsumentów. Źródła: Foods, Czasopismo Techniczne. Mechanika, CORDIS, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Gouda z probówki. Czy mikroorganizmy zastąpią krowy na pastwiskach?
Nabiał bez krzywdy dla zwierząt? To możliwe dzięki fermentacji precyzyjnej. Technologia rozwija się błyskawicznie, ale wciąż nie zdobyła pełnego zaufania konsumentów. Dlaczego? Nowe badanie naukowców wykorzystujące popularną goudę daje jasną odpowiedź.
Różnego rodzaju sery są bardzo cenionym produktem w naszym kręgu kulturowym. Z badań archeologicznych wynika, że na obecnych ziemiach Polski wytwarzano je już nawet 7 tysięcy lat temu. Sery są cennym źródłem białka. Światowa populacja do 2050 roku ma osiągnąć 9,7 miliarda ludzi. To oznacza ogromny wzrost zapotrzebowania na ten składnik. Tradycyjna produkcja mleka wiąże się jednak z problemami etycznymi i niszczeniem środowiska. Roślinne zamienniki sera zazwyczaj nas rozczarowują. Są często gumowate i brakuje im głębi smaku prawdziwego nabiału. Pora na fermentację Pojawiło się jednak światełko w tunelu. To technologia, w której mikroorganizmy stają się miniaturowymi fabrykami. Dzięki modyfikacjom produkują one białka identyczne z tymi od krowy. I co ważne, tak powstałe sery nie są „podróbką” z soi, lecz autentycznym nabiałem, tyle że wytworzonym bez udziału zwierząt. Taki produkt ma identyczne wartości odżywcze, teksturę i smak jak oryginał. Choć w USA można już kupić lody z takich białek, w Unii Europejskiej technologia ta wciąż czeka na zielone światło od urzędników. Eksperyment z goudą. Co kieruje naszymi wyborami? Badacze z Bonn przeprowadzili ankietę wśród 420 Niemców, aby zrozumieć ich motywacje. Skupili się na goudzie, ponieważ jest to jeden z najpopularniejszych serów. Naukowcy chcieli sprawdzić, co wygra w naszych głowach: korzyści dla nas samych czy dla ogółu społeczeństwa. Wnioski opublikowali na łamach „Food Quality and Preference”. Najpierw uczestnikom wyjaśniono, czym jest precyzyjnie fermentowana tzw. bezzwierzęca gouda, i poinformowano ich, że jej skład i zawartość składników odżywczych różnią się od roślinnych alternatyw sera ze względu na obecność białka zwierzęcego. Następnie poproszono ich o wyobrażenie sobie, że gouda bezzwierzęca będzie dostępna w ich ulubionym sklepie spożywczym w następnym tygodniu i na tej podstawie poproszono o odpowiedź na pytania dotyczące ich postaw i zachowań zakupowych. Sztuczny ser – kto go kupi? Z badania wynika, że większość ankietowanych Niemców w ogóle nie zna technologii precyzyjnej fermentacji. Ocenili jednak bezzwierzęcą goudę pozytywnie pod kątem ekologii i dobrostanu zwierząt. Z ankiety wynika, że podczas zakupów smak i bezpieczeństwo są jednak dla nich ważniejsze niż ochrona klimatu. Chęć zakupu takiego sera jest wśród nich obecnie nieco poniżej neutralnej średniej. Wynik ten wskazuje na wyraźną rezerwę konsumentów wobec takiej innowacji. Oznacza to, że własne korzyści, takie jak wartości odżywcze, kształtują postawy silniej niż cele społeczne. Jak promować nowe sery? Eksperci stwierdzili, że konieczna jest intensywna edukacja i przejrzysta komunikacja. Ponieważ dwie trzecie respondentów nigdy nie słyszało o fermentacji precyzyjnej, naukowcy sugerują stosowanie prostych, intuicyjnych nazw, takich jak „bezzwierzęcy” (animal-free) zamiast skomplikowanych terminów technicznych. W oswojeniu z takim innowacyjnym serem pomocne byłyby degustacje i testy sensoryczne. Ponieważ smak jest kluczowym czynnikiem decyzyjnym, a w UE produkty te nie są jeszcze dopuszczone do sprzedaży, niezbędne jest umożliwienie konsumentom skosztowania produktu, co może znacząco zmienić ich postrzeganie i zmniejszyć obawy. Źródło: Food Quality and Preference Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
„Zamieszkałam w lesie, gotuję i medytuję” – 10 pomysłów na zdrowe wakacje marzeń w 2026 roku
Podróże oparte o zdrowe jedzenie i aktywność sportową zyskują coraz większą popularność. Jeśli szukasz miejsca, które zapewni relaks, dobre i wartościowe przysmaki, a przede wszystkim kontakt z naturą, przejrzyj 10 propozycji od dziennikarzy Travelera.
Spis treści: Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Le Barn, Bonnelles, Francja Zamek Glenapp, Ayrshire, Wielka Brytania Salt, Mauritius Palmaïa, Meksyk Gwinganna Wellness Retreat, Australia RAAS Devigarh, Indie Six Senses Zighy Bay, Oman Castel Mimi, Mołdawia Grandhotel Pupp, Karlowe Wary, Czechy Oto nasze propozycje wyjazdów, które łączą wypoczynek z wellness: od luksusowych hoteli w lesie, przez ekologiczne ośrodki, aż po spa z kuchnią opartą na lokalnych składnikach. Niezależnie od tego, czy chcesz zacząć dzień od jogi, wziąć udział w warsztatach kulinarnych, czy po prostu dobrze zjeść i się wyciszyć – znajdziesz tu coś dla siebie. Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Położona na wysokości 1800 m n.p.m. szwajcarska Arosa zimą oferuje nie tylko krystalicznie czyste, alpejskie powietrze, lecz także obfite opady śniegu. Ta malownicza miejscowość, z jeziorem w samym centrum i otoczona zaśnieżonymi lasami, zachwyca klasycznymi atrakcjami narciarskimi, a jednocześnie imponującą siecią panoramicznych szlaków pieszych o różnym stopniu trudności. Spacerom towarzyszy nastrojowy dźwięk konnych sań, potęgujący zimową atmosferę kurortu. Zaledwie kilka minut spacerem od stacji kolejowej Arosa znajduje się czterogwiazdkowy Valsana Hotel, przebudowany w 2016 roku z wykorzystaniem nowoczesnej technologii tzw. „baterii lodowej”, która umożliwia odzyskiwanie energii i sprawia, że obiekt jest całkowicie neutralny pod względem emisji dwutlenku węgla. Zrównoważony rozwój stanowi fundament filozofii Valsana’s Moving Mountains, zachęcającej gości do ponownego kontaktu z naturą poprzez starannie zaprojektowane aktywności. W ofercie znajdują się m.in. wędrówki na rakietach śnieżnych po górach oraz codzienne sesje jogi i medytacji, pomagające prawdziwie oderwać się od stresów codzienności. Hotelowa restauracja serwuje dopracowane dania oparte na lokalnych, szwajcarskich składnikach, podane w nowoczesnej interpretacji. Standardem są potrawy roślinne i pełnowartościowe, takie jak carpaccio z buraka czy karmelizowana sałatka z dyni, choć na życzenie gości menu może zostać uzupełnione o mięso, ryby i sery. Po dniu wypełnionym regenerującymi aktywnościami — hotel posiada również własny sklep z wypożyczalnią sprzętu narciarskiego — goście mogą zrelaksować się w jednej z trzech saun, w strefie spa i basenie lub odpocząć przy trzaskającym kominku. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 369 funtów za noc, co stanowi równowartość około 1 770 PLN. Le Barn, Bonnelles, Francja Jeśli marzysz o chwili spokoju bez konieczności dalekich podróży, Le Barn, położony na francuskiej wsi w miejscowości Bonnelles, powinien znaleźć się wysoko na twojej liście życzeń. Zaledwie 40 minut od lotniska Paryż–Orly, rozległa posiadłość o powierzchni 500 akrów oferuje luksusowe, a jednocześnie bliskie naturze doświadczenie wypoczynku na świeżym powietrzu. Teren hotelu dzielony jest z Haras de la Cense – prestiżowym ośrodkiem szkolenia jeździeckiego. Na rozległych łąkach można spotkać konie, skorzystać z jazdy konnej lub spróbować wyjątkowego programu Whisperer’s Experience. Goście poznają podstawy pracy z końmi i mają okazję sprawdzić swoje umiejętności z jednym z wielu zwierząt przebywających na miejscu. Le Barn stawia na oderwanie się od technologii i pełne zanurzenie w naturze. Cyfrowy detoks przychodzi tu z łatwością dzięki ciepłym nordyckim kąpielom, łaźni parowej, saunie, rowerom elektrycznym, spacerom po lesie oraz cotygodniowym zajęciom wliczonym w cenę pobytu. Wieczorem można zrelaksować się przy drinku przy ognisku w chłodniejszych miesiącach lub pod pachnącym baldachimem glicynii w ogrodzie latem. Kuchnia opiera się na sezonowych składnikach, w dużej mierze pochodzących z hotelowego ogrodu oraz od lokalnych dostawców. Menu zmienia się codziennie w zależności od dostępności produktów, a wśród dań mogą znaleźć się m.in. nadziewany kurczak z rożna czy pieczony udziec jagnięcy, podawane z dodatkami z pieczonych marchewek, porów i ziemniaków. Desery stanowią prawdziwą ucztę i zdecydowanie warto na nie zostawić miejsce — od tarty figowej, po klasyczne îles flottantes. Śniadanie to sycąca francuska klasyka: chrupiący chleb, słone masło i domowe konfitury, a także jajka, boczek i naleśniki. Na stołach nie brakuje również świeżych owoców z terenu posiadłości, w tym imponujących kiści winogron i mirabelek. 73 pokoje są oddzielone od głównego budynku dawnej farmy i mieszczą się głównie w dwóch zaadaptowanych stodołach. Oferują przytulne wnętrza z balkonami wychodzącymi na pasące się konie lub jezioro, w którym można pływać. Le Barn kładzie duży nacisk na swobodę i indywidualne podejście do wypoczynku — goście sami decydują o rytmie pobytu, a ponieważ większość atrakcji jest wliczona w cenę pokoju, oferta wypada wyjątkowo korzystnie. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 200 funtów za noc, czyli około 960 PLN. Zamek Glenapp, Ayrshire, Wielka Brytania Poza porośniętymi bluszczem wieżami i znakomitą kuchnią, Glenapp Castle oferuje coś bezcennego — ogromną przestrzeń i bliskość natury. Zamek położony jest na 36 akrach starannie utrzymanych terenów, których układ i atrakcje zostały szczegółowo opisane na pięknie ilustrowanej mapie udostępnianej gościom. Godziny można tu spędzać na obserwowaniu ptaków w otoczonym murem wiktoriańskim ogrodzie, podziwianiu widoków na wulkaniczną wyspę Ailsa Craig, wdychaniu słodkiego, watowego aromatu drzew katsura czy podążaniu ścieżką wzdłuż szemrzącego strumienia prowadzącego przez zalesiony wąwóz. To miejsce obfituje w dziką przyrodę — można tu spotkać jelenie oraz podziwiać najwyższe jodły w Wielkiej Brytanii. Glenapp Castle to idealna przestrzeń na głęboki relaks lub prawdziwy cyfrowy detoks. Dla chętnych istnieje możliwość dalszych spacerów poza teren posiadłości, aż do doliny rzeki Stinchar. Co więcej, hotelowy zespół potrafi zaskoczyć — może wyjść naprzeciw w połowie drogi z gorącą zupą i chrupiącym chlebem… a nawet bez cienia osądu zaoferować podwiezienie z powrotem (co, przyznajemy, sami z wdzięcznością wykorzystaliśmy). Wieczorem warto zasiąść do kolacji w eleganckiej, zamkowej sali jadalnej i wybrać codziennie zmieniające się menu degustacyjne — trzy- lub siedmiodaniowe — które doskonale dopełnia atmosferę tego wyjątkowego miejsca. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 395 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 1 895 PLN. Salt, Mauritius Jedzenie stanowi serce filozofii hotelu SALT, co najlepiej oddają hasła w rodzaju: „Uprawiamy, a nie sprowadzamy”. Wszystko, co związane z lokalną kuchnią i kulturą, znajduje tu swoje miejsce — od kolacji w domu maurytyjskiej rodziny po wyprawy na połów ryb u boku lokalnego rybaka z Mauritiusu. Integralną częścią koncepcji hotelu jest również własna farma. O ile wiele hoteli może pochwalić się ogrodem kuchennym, SALT dysponuje pełnowymiarowym gospodarstwem rolnym, oddalonym zaledwie o pięć minut jazdy i prowadzonym zgodnie z zasadami permakultury. Farma została rozwinięta we współpracy z lokalną organizacją pozarządową Island Bio i wykorzystuje innowacyjny system hydroponiczny, w którym do uprawy roślin stosuje się piasek plażowy. Poza uprawą owoców i warzyw bez użycia pestycydów, hodowlą grzybów oraz zakładaniem własnych uli, farma mieści również rustykalną restaurację serwującą dania wegetariańskie i wegańskie. Hotelowe menu w sekcji Salt Raw zachwyca wyjątkowo kreatywną kuchnią roślinną — od tacos z nasion, nadziewanych kulkami z buraka, wegańską śmietaną i salsą z awokado, po dania, które na długo zapadają w pamięć. Absolutnym obowiązkiem jest lasagne: warstwy cukinii, aromatycznego sosu pomidorowego, truflowego kremu z orzechów nerkowca, pesto bazyliowego i świeżych liści bazylii tworzą harmonijną, wyrafinowaną całość. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 250 funtów za noc, co stanowi równowartość około 1 200 PLN. Palmaïa, Meksyk Palmaïa, The House of AïA to zaciszne sanktuarium położone w Playa del Carmen na meksykańskim wybrzeżu, stworzone z myślą o głębokim wypoczynku i regeneracji. Apartamenty z widokiem na ocean, spa ukryte w dżungli oraz pięć restauracji serwujących wyłącznie dania roślinne sprawiają, że jest to miejsce idealne do odnalezienia równowagi w stylowej, luksusowej oprawie. Tuż obok znajdują się najpiękniejsze wyspy świata. Ten ośrodek w formule all-inclusive oferuje bogaty, codzienny program zajęć wellness — od medytacji prowadzonych i sesji jogi, przez kąpiele dźwiękowe i pełne treningi ciała, aż po zajęcia artystyczne na plaży. Podejście do dobrostanu jest tu wyjątkowo indywidualne: goście sami decydują, jak głęboko chcą się zanurzyć w oferowane doświadczenia. Można spędzić dzień leniwie, czytając książkę nad wodą i sięgając po świeżo przygotowane wegańskie taco, albo wstać o świcie na poranną praktykę jogi — wybór zawsze należy do ciebie. Roślinna kuchnia w Palmaïa zachwyca jakością i kreatywnością, idealnie łącząc walory odżywcze z wyrafinowaną gastronomią. Su Casa to swobodna, przytulna restauracja przy plaży z całodziennym menu pełnym sezonowych smaków — od poranka aż do wieczora. Ume, inspirowana kuchnią azjatycką, oraz Lek, czerpiąca z tradycji meksykańskich, doskonale sprawdzą się na elegancką kolację. Prawdziwą gwiazdą ośrodka jest jednak plażowa ciężarówka z taco, serwująca świeżo przygotowane meksykańskie street food — grillowaną kukurydzę, nachosy oraz trio tacos, których po prostu nie można pominąć. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 180 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 865 PLN. Gwinganna Wellness Retreat, Australia Położone na zboczu góry, 500-akrowe centrum wellness Gwinganna na Złotym Wybrzeżu Queensland to miejsce, w którym można się zameldować… i jednocześnie wymeldować z codziennych stresów. Ośrodek oferuje all-inclusive retreaty trwające od dwóch do siedmiu dni, obejmujące luksusowe zabiegi spa, inspirujące seminaria poświęcone zdrowiu i dobrostanowi oraz wyśmienitą kuchnię organiczną. Wszystko to odbywa się w środowisku niskotechnologicznym — bez telewizji, radia i telefonów — co sprzyja prawdziwemu cyfrowemu detoksowi. Jednym z popularnych programów jest trzydniowy retreat Organic Living, podczas którego goście uczą się, jak uprawiać i wykorzystywać zioła lecznicze, a także poznają wybrane przepisy z kuchni Gwinganna, słynącej z prostoty i głębi smaku. Większość składników wykorzystywanych w kuchni pochodzi z codziennych zbiorów w przyośrodkowym ogrodzie organicznym i sadzie. Menu jest całkowicie beznabiałowe i bezglutenowe — podobnie jak przepisy zawarte w nagradzanej książce kucharskiej ośrodka „A Taste of Gwinganna”. Na śniadanie można spodziewać się m.in. granoli z pestkami dyni lub jajka w koszulce z rösti z batata. Lunche i kolacje to dania takie jak paella z owocami morza, prawn bobo — afro-brazylijski gulasz krewetkowy — z ryżem z jarmużem, aromatyczne pasztety grzybowe czy orzeźwiająca zupa ogórkowa. Na deser? Surowy sernik, który doskonale domyka kulinarne doświadczenie. RAAS Devigarh, Indie Olśniewający RAAS Devigarh to wymarzony, kremowo-biały indyjski pałac położony niedaleko Udaipuru, na skraju wzgórz Aravalli w Radżastanie. Stanowiąc wyraźną antytezę ciężkich, muzealnych hoteli dziedzictwa, ten bogato zdobiony XVIII-wieczny pałac został przekształcony w nowoczesny hotel butikowy, w którym minimalistyczny design spotyka się z eklektycznym urokiem. Na miejscu znajduje się również błogie spa Ila, oferujące trzy-, pięcio- oraz dziewięciodniowe retreaty wellness. Kolejnym niewątpliwym atutem Devigarh jest kuchnia. Dla gości preferujących lżejszą odsłonę smaków Indii przygotowano starannie skomponowane menu wellness. Dzień można rozpocząć od soku z limonki lub arbuza albo jednej z imponujących kombinacji soków — od marchwi, imbiru i jabłka po ananasa, papaję i mleko. W ofercie śniadaniowej znajdują się bezglutenowe granole z prażonymi orzechami, owsianka na mleku kurkumowym oraz przygotowywane na zamówienie latte z kurkumą. Całodzienne menu wellness obejmuje wyrafinowane, lekkie dania, takie jak zupa z gruszki i kopru włoskiego, zupa z soczewicy moong i świętej bazylii, tikka z paneeru z bazylią, kebab z twarogu z oliwkami, bazylią i cynamonem, a także starannie skomponowane sałatki — m.in. z soczewicy sojowej, niskotłuszczowego jogurtu, prażonego kminku, świeżej kolendry i szalotki lub z organicznej rukoli, kopru włoskiego i pomarańczy pochodzących z hotelowego ogrodu kuchennego. Ceny apartamentów zaczynają się od około 172 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 825–830 PLN. Six Senses Zighy Bay, Oman Większość oferty kulinarnej w Six Senses Zighy Bay w Omanie pozostaje w pełnej zgodzie z holistyczną filozofią wellness marki Six Senses. Menu opiera się na zasadach programu Eat With Six Senses — potrawy przygotowywane są od podstaw z lokalnych, organicznych składników, z naciskiem na unikanie produktów potencjalnie obciążających organizm, takich jak gluten, a jednocześnie na wspieranie zdrowia jelit i ogólnego dobrostanu. Osoby pragnące pójść o krok dalej mogą skorzystać z indywidualnej konsultacji zdrowotnej w spa, po której terapeuta zaproponuje spersonalizowany program — od poprawy jakości snu, po cele stricte fitnessowe. Najlepiej dopasowane potrawy dla każdego z programów są dyskretnie oznaczone w menu na terenie całego resortu, dzięki czemu goście mogą łatwo trzymać się zaleceń. Przykładowo, w ramach programu poprawiającego sen proponowane są dania bogate w tryptofan, wspierający naturalne procesy regeneracji organizmu. Jedną z największych zalet tego zintegrowanego podejścia do wellness jest jego elastyczność. Jedna osoba z pary może realizować program poprawy snu, podczas gdy druga pozwala sobie na nieformalny „retox”, ciesząc się pełną swobodą kulinarną — wszystko to bez konieczności rezygnowania ze wspólnych posiłków w tej samej restauracji i z tego samego menu. Ceny willi zaczynają się od około 871 funtów za noc. Castel Mimi, Mołdawia Tuż obok Kiszyniowa stoi Castel Mimi, który łączy w sobie historię, winne rzemiosło i luksusowy pobyt w jednym wyjątkowym miejscu. Ten niezwykły kompleks — zbudowany na przełomie XIX i XX wieku jako pałac-winiarnia jednej z ikonicznych postaci mołdawskiego winiarstwa — po gruntownej renowacji stał się 5-gwiazdkowym wine resort, uznawanym za jedno z najpiękniejszych miejsc tego typu na świecie i ważny punkt na mapie turystycznej Mołdawii. Charakterystyczna neoklasycystyczna architektura, inspirowana francuskimi château, tworzy efektowne tło dla wizytujących teren winnicy ogrodów, tarasów i zabytkowych piwnic. Goście mogą tu spacerować po starannie utrzymanej posiadłości, odkrywając zarówno historyczne wnętrza, jak i nowoczesne przestrzenie restauracyjne czy miejsca degustacji. Pobyt w Castel Mimi to także pełne doświadczenie wina: winiarnia produkuje szeroką gamę nagradzanych trunków, począwszy od aromatycznych białych po wyrafinowane czerwone, które można spróbować podczas degustacji, warsztatów czy spacerów po piwnicach i ogrodach. Dla gości dostępny jest butikowy hotel i Wine Spa, a także duży, sezonowy basen odkryty (ponad 25 metrów długości), miejsca do relaksu oraz zaplecze gastronomiczne, gdzie dania inspirowane lokalnymi tradycjami komponuje się z doskonałymi winami z posiadłości. W otoczeniu tarasów, winnic i zielonych ogrodów Castel Mimi to idealna baza zarówno dla miłośników wina i historii, jak i dla tych, którzy szukają spokojnego, eleganckiego wypoczynku w jednym z najbardziej charakterystycznych zakątków Mołdawii. Grandhotel Pupp, Karlowe Wary, Czechy W samym sercu historycznego uzdrowiskowego miasta Karlowe Wary w zachodnich Czechach stoi Grandhotel Pupp – jedna z najstarszych i najbardziej znanych instytucji hotelowych Europy, która od ponad trzech wieków zachwyca gości swoją historią, architekturą i usługami najwyższej klasy. Ten pięciogwiazdkowy, neobarokowy hotel ma korzenie sięgające 1701 roku, kiedy w tym miejscu funkcjonowały pierwsze obiekty gościnne, które z czasem stały się fundamentem dzisiejszej, monumentalnej rezydencji. Przez wieki Pupp był świadkiem i uczestnikiem historii — gościł monarchów, artystów, dyplomatów i bohaterów kultury, a dziś jest również ważnym miejscem podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Karlowych Warach. Wnętrza hotelu łączą klasyczny urok dawnych epok z luksusem współczesności. Każdy z pokoi i apartamentów to unikatowa przestrzeń z wysokimi sufitami, freskami i kryształowymi żyrandolami, które tworzą atmosferę wyjątkowego komfortu i elegancji. Wellness i spa w Puppet to przestrzeń zaprojektowana z myślą o głębokim relaksie i regeneracji — duży basen z masażami wodnymi, strefa saun (sucha i parowa), grota solna oraz nowoczesne gabinety masażu i zabiegów — w tym relaksujących terapii ajurwedyjskich. Goście mogą również korzystać z siłowni i przestrzeni do medytacji, co czyni pobyt w Pupp idealnym wyborem zarówno dla osób nastawionych na wellness, jak i tych, którzy chcą po prostu odpocząć po długim dniu zwiedzania. Hotel oferuje także kilka restauracji wysokiej klasy — od wyrafinowanego sezonowego menu opartego na lokalnych składnikach po klasyczne dania kuchni międzynarodowej — oraz kultowy Becher’s Bar, znany z eleganckich koktajli i stylowej atmosfery. Otoczenie hotelu zachęca do spacerów wzdłuż malowniczych kolumnad miasta, odkrywania źródeł termalnych i korzystania z uroków Karlowych Warów — jednego z najbardziej znanych uzdrowisk Europy. Źródło: Olive, National Geographic Traveler
Czy kojot zastąpi wilka? Nowe badania ukazują zmiany w amerykańskim ekosystemie
Zwierzęce ekosystemy są w dużym stopniu zależne od działań człowieka, o czym przekonała się populacja wilków zamieszkujących wschodnie tereny Ameryki Północnej. Tamtejsze drapieżniki zostały zastąpione przez inne psowate - kojoty. W jakim stopniu nowy ssak będzie mógł „wejść w buty” dotychczasowego mieszkańca, łatając w tej sposób lukę w tamtejszym ekosystemie?
Alex Jensen z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej przeprowadził badanie mające na celu udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy kojoty mogą zastąpić wilki na wschodnich terenach Ameryki Północnej? Analizując wiele danych dotyczących m.in. diety obu ssaków, badacz starał się ocenić prawdopodobieństwo i możliwość tego, czy kojoty będą mogły należycie uzupełnić wilczą lukę w tamtejszym ekosystemie. Wyniki prac udowadniają, jak kruchy potrafi być świat przyrody w zetknięciu z bezrefleksyjnym człowiekiem. Wilk na muszce – jak doszło do zmiany populacji w Ameryce Północnej? Wilki przez lata stanowiły istotną część fauny zamieszkującej tereny na wschód od rzeki Missisipi. Swoimi drapieżnymi zwyczajami równoważyły populacje innych, roślinożernych gatunków, takich jak łosie, bobry czy jelenie. Intensywna urbanizacja tamtejszego regionu sprawiła jednak, że mięsożerne ssaki zaczęły prowadzić walkę o terytorium z innym ekspansywnym gatunkiem – człowiekiem. Ludzie postrzegali wilki jako zagrożenie, przez co regularnie prowadzili działania mające na celu zmniejszenie ich populacji. Masowe odstrzały sprawiły, że wielka rodzina tamtejszych psowatych musiała podzielić się na dwie mniejsze: mieszaninę wilka szarego i algonkińskiego, zamieszkującą Kanadę i okolice Wielkich Jezior oraz niewielką grupę wilka rudego, która żyje na wybrzeżu Karoliny Północnej. Na miejsce skurczonej populacji wilków przybyły – lepiej żyjące wśród ludzi – kojoty preriowe. Od około 1900 roku możemy mówić o stopniowym zasiedlaniu wschodnich terenów Ameryki Północnej przez ten gatunek spokrewniony z wilkiem. Czy diety wilka i kojota są podobne? Alex Jensen swoje badanie rozpoczął od analizy dokumentów opisujących dietę zarówno północnoamerykańskich wilków, jak i kojotów. W badanych próbkach kału starał się doszukać proporcji, jakie stanowią konkretne składniki diety: jelenie, króliki, małe gryzonie czy owoce. Pierwszy wniosek – patrząc na rozmiar obu drapieżników – mógł się wydawać oczywisty. Wilki zjadają zdecydowanie więcej ssaków o średniej wielkości, takich jak bobry czy nutrie. Warto wspomnieć, że naturalna regulacja populacji (poprzez wilcze polowania) akurat tych stworzeń jest bardzo istotna, gdyż zarówno bobry, jak i nutrie bardzo mocno wpływają na ekosystem. Bobry przykładowo budują tamy, które zmieniają sposób przepływu wody w rzekach. Drugim wnioskiem płynącym z analizy diety obu gatunków było stwierdzenie, że kojoty mają szerszy zakres tego, co spożywają. Wilki jedzą mniej owoców i mniej zwierząt wszystkożernych: ptaków, lisów i szopów praczy, które są przysmakami w kojociej diecie. Takie różnice sprawiają, że kojoty mogą pełnić funkcje w ekosystemie kompletnie odmienne od tych wykonywanych przez wilki. Przykładowo trawienie i wydalanie nasion ze zjedzonych owoców może wpływać na proces naturalnego rozsiewania niektórych gatunków roślin. Łowcy łosi – znacząca różnica pomiędzy psowatymi drapieżnikami W diecie kojotów zostało znalezione również mięso jelenia i łosia. Analiza samego składu odchodów nie pozwala jednak określić, czy dany ssak kopytny został przez drapieżnika upolowany, czy też spożyta została jedynie padlina. Aby odpowiedzieć na pytanie o zakres kojocich i wilczych polowań, Jensen przeanalizował badania na temat śmiertelności ssaków takich jak łosie czy jelenie, dzięki którym można ocenić przyczynę śmierci konkretnych osobników. Sposób zdobywania tego rodzaju pokarmu ukazał kolejne, spore różnice pomiędzy psowatymi ssakami. Wilki stoją za zdecydowanie większą częścią zgonów łosi – 19% dorosłych osobników i 40% cieląt. Nie udało się za to udokumentować żadnej śmierci, która byłaby efektem polowania kojota, co oznacza, że łosie mięso znalezione w odchodach pochodziło z padliny. Udało się jednak udokumentować liczne polowania, w których kojoty atakowały jelenie – w szczególności młode jelenie wirginijskie żyjące na wschodnich terenach Ameryki Północnej. Czy kojoty mogą zastąpić wilki? Przytoczone badania udowadniają: kojoty nie mogą w pełni zastąpić wilków. Mimo że oba gatunki spożywają część tych samych pokarmów, to wpływ obu diet na ekosystem jest zupełnie inny. Kojoty, które zwykle nie polują na większe ssaki, nie zadbają należycie o regulację populacji zwierząt takich jak łosie. Niestety, powrót do dawnego stanu i odkręcenie tego, co ponad sto lat temu wyrządził człowiek, jest niemożliwe. Badania nad funkcjonalnym zastępowaniem gatunków są jednak niezwykle potrzebne, ponieważ dzięki nim będziemy w stanie zrozumieć, jak najlepiej zarządzać współczesnymi, zmienionymi ekosystemami. Źródło: The Convesation Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Szwedzka miłość do kawy niszczy środowisko bardziej niż wołowina. Co się dzieje w Skandynawii?
Szwedzi przoduja w konsumpcji kawy na świecie. Średnio każdy z nich zużywa nawet 9 kg ziaren rocznie, co daje 3 kawy dziennie… to ponad trzykrotność tego, co pije przeciętny Polak. Wynika to ze skandynawskiej kultury fika, czyli rytualnej przerwy na kawę i przekąskę. Jednak raport WWF donosi, że ma ona większy wpływ na środowisko niż jedzenie wołowiny.
Kawa w Szwecji leje się litrami. W Sztokholmie na każdym kroku znajdziemy przytulną knajpkę zapraszającą ciepłym światłem, z której unosi się charakterystyczny zapach cynamonu i palonych ziaren. Okazuje się, że miłość Skandynawów do kawy wywiera ogromny, negatywny wpływ na lasy Amazonii, który do tej pory był pomijany. Szwedzi piją ogromne ilości kawy Mieszkańcy Sztokholmu słyną ze swojej kultury fika – przerw na kawę z ciastkiem, która jest ważnym elementem codziennego życia. Za tą sympatyczną tradycją kryje się jednak wyzwanie środowiskowe, bo większość kawy pochodzi z plantacji w Ameryce Południowej, gdzie ekspansja upraw stanowi jedno z największych zagrożeń dla ekosystemów leśnych. A Szwedzi wypijają dużo kawy. Tradycja ich przerwy kawowej wywodzi się ze szwedzkiej kultury pracy rolniczej – tamtejsi rolnicy mieli wyznaczone godziny, w których mogli odpoczywać od obowiązków, a wspólne celebrowanie tych przerw doprowadziło fikę do jej dzisiejszej formy. W spożyciu kawy Szwedów wyprzedzają jednak… inne skandynawskie nacje, np. Finlandia, gdzie spożycie wynosi 12 kg na osobę (przypomnijmy, że w Szwecji jest to około 8–9 kg). To jednak dane ze Szwecji pozwalają nam poznać dokładny wpływ spożycia kawy na środowisko. To także bardziej ludny kraj, więc ich sumaryczny wpływ jest większy. Kawa największym zagrożeniem dla Amazonii według raportu WWF Nowy raport WWF opracowany we współpracy z Chalmers University of Technology oraz Stockholm Environment Insitute ujawnił niepokojące dane: szwedzka konsupcja kawy wyprzedziła import wołowiny jako główny czynnik wpływający na wylesianie Amazonii. Dokument „Amazon Footprint Report 2025” został opublikowany w związku ze szczytem klimatycznym COP30 i prezentuje najdokładniejszą do tej pory analizę przyczyń niszczenia lasów tropikalnych. W raporcie podkreślono, że chociaż głównym czynnikiem wylesiania w regionie Amazonii jest lokalna hodowla bydła i uprawa soi, w przypadku Szwecji prym wiedzie importowana kawa. Jej konsumpcja przyczynia się do wycinki nawet 331 hektarów lasów deszczowych rocznie, podczas gdy wołowiny – 236 hektarów. Kawa każdego roku usuwa lasy o powierzchni 463 boisk piłkarskich. Według prof, Martina Perssona, jednego z autorów raportu, do tej pory większość uwagi skupiała się na produkcji soi i mięsa na wylesianie, a kawa stała się ukrytym czynnikiem zniszczeń i umknęła uwadze badaczy. W latach 2018–2022 Amazonia straciła łącznie 8,6 mln hektarów lasów deszczowych – obszar większy niż terytorium Austrii. Chociaż globalnie największym czynnikiem wylesiania nadal pozostaje ekspansja pastwisk pod hodowlę bydła, to w krajach rozwiniętych (a takim jest przecież Szwecja) spożycie kawy jest głównym czynnikiem wpływającym na niszczenie „Zielonych Płuc Ziemi”. Czy należy zrezygnować z picia kawy? Z raportu wynikałoby, że osoby, którym zależy na losie planety, powinny zrezygnować z picia kawy – tak jak wiele z nich rezygnuje z jedzenia wołowiny. Sytuacja może być jednak nieco prostsza i nie wymusza odmawiania sobie czegokolwiek. Przełomową zmianą w ochronie lasów deszczowych ma być unijne rozporządzenie EUDR, które wejdzie w życie 30 grudnia 2025. Nowe prawo wprowadza obowiązek dla producentów i importerów, by dowieść, że sprowadzane do Unii Europejskiej produkty nie przyczyniły się do wylesiania ani degradacji lasów. Co istotne, rozporządzenie obejmuje nie tylko kawę i wołowinę, ale także soję, kakao, olej palmowy, drewno oraz kauczuk. Każdy podmiot w łańcuchu dostaw będzie musiał udokumentować pochodzenie surowców i zapewnić, że są one „deforestation-free”. Dla konsumentów oznacza to, że już niebawem zakupy w UE staną się bardziej przejrzyste i bezpieczne dla środowiska. Jaką kawę wybrać? To kolejny certyfikat, który pomoże wybierać taką kawę, którą będzie można cieszyć się bez wyrzutów sumienia. Na razie konsumenci mogą postawić na produkty oznaczone „Rainforest Alliance”, czyli certyfikatem przyznawanym plantacjom spełniającym rygorystyczne normy ochrony środowiska oraz społecznej odpowiedzialności. Warto szukać go na opakowaniach kawy i upewnić się, na jakich ziarnach pracuje nasza ulubiona kawiarnia. Źródło: WWF, The Guardian Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wilki potrafią używać narzędzi? Kamera uchwyciła coś, czego nikt się nie spodziewał
Wilczyca z Kolumbii Brytyjskiej może być pierwszym dzikim wilkiem, którego przyłapano na użyciu narzędzi. Nagranie z monitoringu zaskoczyło badaczy i uruchomiło debatę w środowisku naukowym.
Spis treści: Jak wyglądało działanie wilczycy? Czy psowate mogą używać narzędzi? Trwa naukowy spór o interpretację Wilki i ludzie na wspólnym terytorium Choć naukowcy różnią się w ocenach, to zachowanie sugeruje, że wilki mogą być mądrzejsze, niż sądziliśmy. W 2023 roku wzdłuż wybrzeża Kolumbii Brytyjskiej zaczęto znajdować w tajemniczy sposób uszkodzone pułapki na kraby. Naród Heiltsuk (Haíɫzaqv), rdzenna społeczność z tego regionu, zastawił je, by odławiać destrukcyjne, inwazyjne europejskie kraby zielone. Czasem pułapki były całkowicie zniszczone. Innym razem ich sieci były porozrywane. Ktokolwiek plądrował pułapki, zawsze dobierał się do plastikowych pojemników z przynętą, w których znajdowały się kawałki śledzia albo mięsa z lwów morskich. Wyglądało to na sprawkę wilków lub niedźwiedzi. Jednak wiele uszkodzonych pułapek pozostawało pod wodą także podczas odpływu, więc może winne były wydry morskie? Aby to sprawdzić, naukowcy we współpracy z Heiltsuk Guardians – grupą strażników, którzy monitorują terytorium i prowadzą własne badania – w maju 2024 roku ustawili kamerę skierowaną na podwodną pułapkę na kraby. Kamera zarejestrowała wilczycę wyjadającą przynętę z pułapki. W nowym badaniu opisującym to zachowanie, opublikowanym w czasopiśmie „Ecology and Evolution”, badacze sugerują, że może to być pierwszy opisany przypadek użycia narzędzia przez dzikiego wilka. Jak wyglądało działanie wilczycy? Nagranie pokazuje samicę wilka, która wychodzi z wody, trzymając w pysku boję. Cofając się, idzie po kamienistej plaży i odkłada boję na ziemię. Potem wraca do wody i chwyta zębami linę wychodzącą z boi, by przyciągnąć niewidoczny jeszcze obiekt bliżej brzegu. Gdy pułapka – stożek z metalowego stelaża pokrytego siecią – wynurza się z wody, wilczyca chwyta ją pyskiem i przeciąga na płyciznę. Następnie przeciska się nosem przez sieć i przegryza ją, uwalniając pojemnik z przynętą. Zjada swoją przekąskę i odchodzi. Kyle Artelle, współautor badania i ekolog z SUNY College of Environmental Science and Forestry w Syracuse w stanie Nowy Jork, był członkiem zespołu, który ustawiał pułapki. – Już przy pierwszym obejrzeniu nagrania, z mojej perspektywy, było jasne, że to użycie narzędzia – wspomina. Dodaje, że każdy ruch zwierzęcia wydawał się doskonale przemyślany, a wilczyca najwyraźniej rozumiała związek między poszczególnymi elementami pułapki. Na innym nagraniu z kamery pułapki widać innego wilka, który ciągnie linę przymocowaną do boi. Dziesiątki, jeśli nie setki pułapek na kraby w tym rejonie zostało uszkodzonych w podobny sposób. Czy psowate mogą używać narzędzi? Wiemy już, że psowate – grupa obejmująca psy i ich krewniaków – potrafią używać narzędzi w niewoli. W 2012 roku etolog Bradley Smith z Central Queensland University w Adelajdzie w Australii wraz ze współpracownikami opisał zachowanie dingo żyjącego w ośrodku. Zwierzę przeciągnęło stół na odległość mniej więcej 1,8 metra, po czym weszło nań i sięgnęło po przedmiot, który wcześniej znajdował się poza jego zasięgiem. Ten sam dingo przesuwał też klatkę dla psa i stawał na niej, co pozwalało mu wyglądać poza ogrodzenie swojego wybiegu. Smith, który nie brał udziału w nowym badaniu, przyznaje: – Nie mogłem w to uwierzyć. W tamtym czasie lista zwierząt uznawanych za zdolne do zadań wyższego rzędu – wykraczających poza instynkt i proste reakcje – była krótka. Obejmowała naczelne, delfiny, słonie i kruki. Obserwacje dingo poszerzyły naszą wiedzę o możliwościach psowatych. Nowe badanie pokazuje, jak bardzo elastyczne i pomysłowe są dzikie wilki – mówi Smith. Dingo żyły w sanktuarium, a zachowanie wilka zaobserwowano w naturze. – To właśnie sprawia, że odkrycie dotyczące wilka jest jeszcze bardziej wyjątkowe i cenne – dodaje. Trwa naukowy spór o interpretację W środowisku naukowym trwa jednak spór, czy „sztuczka” wilka z pułapką rzeczywiście kwalifikuje się jako użycie narzędzia. Niektórzy twierdzą, że żeby mówić o użyciu narzędzia, zwierzę musi samo to narzędzie wytworzyć. Artelle zauważa jednak, że ludzie też używają narzędzi – jak komputery – których sami nie zbudowali. Jedna z definicji mówi, że użycie narzędzia to posłużenie się przedmiotem w celu osiągnięcia konkretnego celu. – Z tego punktu widzenia wilk spełnia to kryterium, choć nie jest to szczególnie zaawansowany przykład użycia narzędzia – ocenia Smith. Robert Shumaker, biolog ewolucyjny z ogrodu zoologicznego w Indianapolis, który nie brał udziału w badaniu, uważa jednak, że taka definicja nie oddaje wszystkich aspektów użycia narzędzi. Jego zdaniem najszerzej akceptowana definicja obejmuje kilka kryteriów. W przypadku wilka nie wszystkie są spełnione, ponieważ zwierzę nie przymocowało samo liny do pułapki ani nie ułożyło niczego w sposób bezpośrednio związany ze zdobyciem pożywienia. – Samo pociągnięcie za coś, co ktoś inny wcześniej ułożył, nie jest użyciem narzędzia. Niezależnie jednak od tego, czy mamy do czynienia z „pełnoprawnym” użyciem narzędzia, obserwacja tego nietypowego sposobu żerowania jest ważna dla zrozumienia elastyczności i złożoności procesów poznawczych u wilków – zaznacza Shumaker. Dodaje również, że zakwalifikowanie jakiegoś zachowania jako użycia narzędzia nie czyni go automatycznie bardziej złożonym ani większym osiągnięciem. Smith zgadza się, że wartość tej obserwacji nie zależy od tego, jak dokładnie wpisuje się ona w definicje użycia narzędzi. – Nie powinno to umniejszać temu, jak imponujące jest to zachowanie ani temu, że to wyraźny przykład myślenia i rozwiązywania problemów wyższego rzędu – zaznacza. Wydarzenie pokazuje planowanie nastawione na cel, zrozumienie istnienia ukrytej nagrody, rozwiązywanie problemu w kilku krokach oraz upór. Jednocześnie nie wszystkie wilki muszą być równie zdolne jak ta konkretna samica. Wilki i ludzie na wspólnym terytorium Artelle uważa, że częściowo za tak intrygujące zachowanie może odpowiadać szczególny charakter tego środowiska. Wilki w tej części Kolumbii Brytyjskiej nie doświadczają dużych prześladowań ze strony ludzi. Daje im to więcej swobody, by spędzać czas na plaży i eksperymentować z nowymi zachowaniami. Artelle i inni badacze nadal analizują rozmieszczenie wilków, ich zachowanie oraz rolę, jaką pełnią w ekosystemie, w ramach trwającego Heiltsuk Wolf and Biodiversity Project. – Naród Heiltsuk żyje wśród wilków od tysięcy lat – mówi William Housty, dziedziczny przywódca tej społeczności i dyrektor Heiltsuk Integrated Resource Management Department, grupy odpowiedzialnej za zarządzanie zasobami i opiekę nad terytorium. Choć nie brał udziału w tym badaniu, współpracuje z Artellem w innych projektach. – Z tradycyjnej perspektywy od zawsze wiedzieliśmy, że wilki są istotami o wielkiej inteligencji – podkreśla Housty. To odkrycie otwiera nowe pytania o to, do czego jeszcze są zdolne. Źródło: National Geographic
Pingwinom grozi wyginięcie. Największym zagrożeniem są kutry rybackie i rybołówstwo
Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu St. Andrews wykazały, że pingwiny przylądkowe żerują na tych samych obszarach, po których pływają kutry rybackie. Rybołówstwo przemysłowe na dużą skalę sprawia, że zwierzęta te coraz częściej muszą walczyć o przetrwanie.
Pingwin przylądkowy lub pingwin toniec (Spheniscus demersus) to samotnik. Zamieszkuje wybrzeża Afryki Południowej i wyspy od Namibii do południowego Mozambiku. Żeruje na morzu polując na małe ryby. Osobniki dorosłe prowadzą osiadły tryb życia. Młode, po uzyskaniu samodzielności, oddalają się od stada. Dopiero po okresie pierzenia wracają i rozmnażają się w kolonii rodzimej. Jest krytycznie zagrożony wyginięciem. Pingwinom przylądkowym grozi wyginięcie Szkoccy naukowcy z Uniwersytetu St. Andrews na łamach czasopisma „Journal of Applied Ecology” opublikowali właśnie niepokojącą pracę. W artykule po raz pierwszy opisali, jak gospodarka rybacka w bezpośredni sposób stwarza konkurencję i zagrożenie dla konkretnego gatunku, w tym przypadku właśnie pingwina przylądkowego. Badacze przypominają, że populacja tego gatunku spadła o prawie 80% w ciągu ostatnich trzydziestu lat. – Również z powodu konkurowania z lokalnymi rybakami, którzy poławiają sardynki i sardele (ryby szerzej znane jako anchois). To kluczowe pożywienie pingwinów przylądkowych – podkreślają autorzy badania w oświadczeniu. Pingwiny muszą konkurować z kutrami rybackimi o pożywienie Naukowcy w swoim badaniu po raz pierwszy wprowadzili nową miarę w analizie wpływu działalności człowieka na ekosystemy. Nazwali ją „intensywnością nakładania się”. Mierzy ona nie tylko wielkość wspólnej przestrzeni między pingwinami a kutrami rybackimi, ale także liczbę zwierząt faktycznie dotkniętych tym współwystępowaniem. – Chcieliśmy znaleźć lepszy sposób oceny, jak wiele pingwinów jest potencjalnie dotkniętych działalnością rybacką w pobliżu, a nie tylko miejsca, w którym występuje nakładanie się – powiedziała dr Jacqueline Glencross, główna autorka badania ze Szkockiego Instytutu Oceanicznego na Uniwersytecie St. Andrews. Zespół korzystał z danych zebranych na podstawie śledzenia pingwinów na wyspach Robbeneiland i Dassen. Okazało się, że w 2016 roku, czyli w okresie, gdy łączna masa populacji ryb w tamtejszym akwenie była wyraźnie niższa niż zwykle, ok. 20% pingwinów żerowało na tych samych obszarach, na których aktywne były kutry rybackie. Natomiast w latach, gdy populacja ryb była większa, konkurencja spadała do zaledwie 4%. Jak przemysł rybny powoli zabijają zwierzęta? Jest to poważny problem, ponieważ pingwinom bardzo trudno jest konkurować z przemysłem, który bardzo często odławia dużą część biomasy. W wodzie zostaje wówczas mniej ryb, więc ptaki te muszą dłużej szukać jedzenia i zużywają na to więcej energii. – To wszystko zwiększa presję na gatunek, który i tak już znajduje się w kryzysie – podkreślają uczeni. Z drugiej strony aktywność kutrów rybackich powodują znaczny hałas, a ruch statków może rozpraszać ławice i przepędzać ryby w głębsze lub dalsze rejony, które są mniej dostępne dla nurkujących pingwinów. – Odkrycia te sugerują, że konkurencja między rybakami a pingwinami może się nasilać, gdy brakuje ryb, co stanowi największe ryzyko w newralgicznych okresach, takich jak wychowywanie piskląt. Wtedyy dorosłe pingwiny muszą efektywnie żerować, aby wyżywić swoje młode – napisali badacze. Pingwiny kontra rząd RPA Autorzy podkreślają, że badanie to stanowi nowe narzędzie do oceny ryzyka ekologicznego i wspierania zarządzania zrównoważonym rybołówstwem. – Ma ono również praktyczne implikacje dla projektowania dynamicznych morskich obszarów chronionych i zamykania niektórych przestrzeni dla rybołówstwa – twierdzą naukowcy ze szkockiego uniwersytetu. Co ciekawe, sprawa pingwinów przylądkowych trafiła nawet do sądu najwyższego Republiki Południowej Afryki. Na początku tego roku działacze ochrony przyrody doszli do ugody z sektorem rybackim w sprawie konieczności zamknięcia łowisk w pobliżu kolonii pingwinów. Po tym wyroku rząd RPA przywrócił więcej biologicznie istotnych stref zakazu połowów wokół wyspy Robbeneiland, czyli jednej z tych, które były objęte badaniem. Źródło: PhysOrg Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Hit internetu trafił na mural. Kot „celebryta” będzie obserwować przechodniów ze ściany budynku
W centrum Szczecina powstanie wyjątkowe malowidło naścienne, przedstawiające najpopularniejszego kota w Polsce. Mural nie tylko upiększa miejski krajobraz ale również dba o ekologię.
Kot Gacek to turystyczny ewenement na mapie Polski. W 2020 roku cały świat, za sprawą mediów społecznościowych, dowiedział się o futrzaku z ulicy Kaszubskiej w Szczecinie. Teraz, gdy „celebryta” znalazł sobie nowy dom i nie musi już żyć na ulicy, entuzjaści Gacka będą mogli go podziwiać na jednym z szczecińskich bloków. Mural jest efektem zachodniopomorskiego konkursu mającego na celu połączenie sztuki z ekologią. Kim jest kot „Gacek”? Kot był wieloletnim mieszkańcem ulicy Kaszubskiej w centrum Szczecina. Swoją popularność zdobył jednak dopiero 6-7 lat od kiedy zamieszkał na śródmieściu. Większość swojego czasu czarno-biały futrzak spędzał w drewnianej budce ufundowanej przez mieszkankę Szczecina, Żanetę Ginger. Kot dzięki swojemu przyjaznemu usposobieniu szybko zyskał popularność na skale całego kraju. Wideo, w którym pokazany jest zwierzak z Kaszubskiej, rozprzestrzeniło się po całej Polsce, od razu skłaniając turystów do odzwiedzin kociaka. Szczyt kociej popularności przypadł na rok 2023, gdy ocena Gacka w Google Maps osiągnęła 5,0, a o szczecińskim kocie pisały największe światowe portale takie jak: „The Washington Post” czy „The Guardian”. Sława okazała się mieć również negatywny wymiar. Kot Gacek nie tylko musiał się mierzyć z tłumami turystów z całego świata, ale i stał się nawet ofiarą porwania. Na szczęście dla całego Szczecina (a może i świata), kot wykazał się wyjątkowym sprytem i ukrył się przed porywaczem pod samochodem. Nowy dom Gacka Niestety popularność Gacka doprowadziła do pogorszenia zdrowia futrzaka. Turyści, którzy tłumnie odwiedzali „największą atrakcję” Szczecina, regularnie dokarmiali kota, aby ten nie był głodny. Takie zachowanie doprowadziło do drastycznego przytycia „celebryty”, które skończyło się trafieniem kota pod opiekę weterynarza. Obecnie ulubieniec turystów waży o kilka kilogram mniej niż, wtedy jak trafił pod opiekę medyczną. Nie mieszka już na ulicy, ciesząc się ciepłem wymarzonego domu. Spragnieni kota Gacka turyści mogą go jednak zobaczyć na nowo powstałym muralu. Ekologiczny „Gacek” Grafika, na podstawie, której powstanie mural, jest dziełem Michała Szarko i Bartosza Podlewskiego. Malowidło zostanie wykonane przy użyciu farb fotokatalitycznych, które dzięki swoim chemicznych właściwościom działają jak filtry oczyszczające miejskie powietrze. Autorzy projektu zaznaczają, że „Gacek” ma zwracać uwagę na wartości ekologiczne, ochronę zwierząt oraz ludzką odpowiedzialność za środowisko miejskie. Praca akcentuje znaczenie ludzko-zwierzęcej współpracy w tworzeniu nowoczesnych miast. Gdzie będzie można zobaczyć mural? Praca powstaje na ścianie bloku przy ulicy Rugiańskiej 34-35. Obserwując malowidło, należy pamiętać o okolicznych mieszkańcach i nie zakłócać spokoju panującego w tej części Szczecina. Źródła: National Geographic Polska, Głos Szczeciński, Pomorze Zachodnie Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najnowszy raport o stanie oceanów nie pozostawia złudzeń. Jesteśmy w trakcie potrójnego kryzysu planetarnego
Żaden obszar globalnego oceanu nie pozostaje nietknięty przez zmiany klimatu, utratę bioróżnorodności i zanieczyszczenie. Trzy wymienione problemy określane są przez ONZ jako potrójny kryzys planetarny. Wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, zakwaszaniem i wzrostem poziomu morza, a także zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu.
Spis treści: Rekordy temperatur Śmierć koralowców Problemy nadmorskich miejscowości Wpływ na światową gospodarkę Na przełomie września i października tego roku serwis Copernicus Marine opublikował 9. Raport o Stanie Oceanów. Tym, co od razu rzuca się w oczy w trakcie czytania dokumentu jest dobitne pokazanie, że żyjemy w systemie naczyń połączonych. Istnieje silny i niezaprzeczalny związek między trwającymi zmianami w oceanach a zmianami w ekosystemach morskich, społeczeństwie, a nawet gospodarce. W dodatku ta korelacja nie pozostawia złudzeń co do kierunku, w jakim zmierzamy. Zanieczyszczenia, wzrost temperatury, topniejące lodowce i inicjowane przez nadmierne parowanie katastrofalne deszcze. Monitorowanie tych gwałtownych zmian to już dawno za mało. Rekordy temperatur Z raportu wynika, że wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, postępującym zakwaszaniem i zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu. Należy też pamiętać o wzroście poziomu mórz, co bezpośrednio zagraża obszarom przybrzeżnym. Najszybciej, bo aż o 0,41 stopnia Celsjusza na dekadę ociepla się Morze Śródziemne. Trwający nieustannie od 1984 roku satelitarny monitoring oceanów pokazał, że choć tempo ich ogrzewania się pozornie nie wydaje się drastyczne – mówimy o wzroście temperatury o około 1 stopień w całym okresie badań – jednak mimo wszystko nie mamy powodów do zadowolenia. W ubiegłym, 2024 roku, globalne temperatury oceanów osiągnęły 21°C. W dodatku fale upałów morskich nasilają się i coraz częściej występują również przy dnie morskim. W 2023 roku rekordowa fala upałów nawiedziła tropikalne rejony Atlantyku, obejmując ponad 99% regionu i utrzymując się w niektórych obszarach przez ponad 300 dni. Zjawisko to było spowodowane m.in. przez wyjątkowo słabe wiatry, które ograniczyły mieszanie wody i pozwoliły na szybkie nagrzewanie warstwy powierzchniowej oceanu, wzmocnione przez zwiększone promieniowanie słoneczne i warunki klimatyczne (m.in. anomalie w układach ciśnienia). Śmierć koralowców W wyniku tego w 2023 r. Atlantyk pochłonął znacznie mniej CO₂, niż przewidywano na podstawie wcześniejszych lat. Szacuje się, że brakująca absorpcja to niemal 1 miliard ton CO₂ – co odpowiada około połowie emisji CO₂ UE w tym okresie. Innymi słowy: w warunkach podwyższonej temperatury zdolność oceanu do działania jako „magazyn CO₂” osłabła znacząco. Ekstremalne temperatury wód przyczyniły się również do nasilenia zjawiska bielenia koralowców, szczególnie w regionach przybrzeżnych i rafach morskich. 2023–2025 jest okresem globalnego masowego bielenia raf – największego w zapisach. Długotrwały stres termiczny osłabia koralowce, których zdolność regeneracji po kolejnych epizodach bielenia maleje. Szybkie ocieplanie i zakwaszanie wód, szkodzi bioróżnorodności mórz, dotykając około jednej trzeciej krytycznie zagrożonych koralowców. Spośród krajów emitujących ponad 10 000 ton odpadów z tworzyw sztucznych, trzy czwarte znajduje się w pobliżu raf koralowych, dodatkowo obciążając te delikatne ekosystemy. Wzmagają się też gwałtowne zjawiska atmosferyczne, jak huragany. Np. huragan Tammy utrzymał się w tamtym okresie znacznie dłużej niż przewidywano, był też bardziej intensywny. Problemy nadmorskich miejscowości Oczywiście przyspiesza też wzrost poziomu mórz. W latach 1990–2010 zanotowano aż 30-procentowe przyspieszenie tego zjawiska! Mieszkańcy przybrzeżnych miast jak Miami, Nassau czy San Juan muszą liczyć się z nasilającym się zalewaniem tych obszarów przez wody morskie. Woda wdziera się do systemów kanalizacyjnych i zalewa miasta od wewnątrz. Na wyspach Kiribati, Tuvalu, Malediwach i Fidżi poziom morza podnosi się o 4–6 mm rocznie, a w niektórych latach nawet szybciej. Poza utratą plaż szczególnym problemem jest zasolenie wód gruntowych, erozja i konieczność relokacji ludności. Od problemów nie jest też wolna Arktyka i subarktyczny Atlantyk. Wzrost temperatur i topnienie lodowców Grenlandii dostarczają rocznie do oceanów ponad 280 miliardów ton lodu, co podnosi globalny poziom morza o ok. 0,8 mm/rok. Trwająca właśnie na Alasce powódź jest związana z resztkami tajfunu Halong, lecz naukowcy wskazują również na topnienie wiecznej zmarzliny, osiadanie gruntu i właśnie podnoszenie się poziomu morza. Wpływ na światową gospodarkę Skutki wskazanych zmian i idących za nimi katastrofalnych zjawisk atmosferycznych są odczuwalne nie tylko w oceanach, ale również w ludzkiej działalności. Przede wszystkim wraz z ocieplaniem się oceanów granice prowincji biogeograficznych – obszarów o podobnych cechach ekosystemów – przesuwają się. Zmienia to rozmieszczenie mikronektonu i planktonu, drobnych organizmów stanowiących podstawę łańcuchów pokarmowych, od których zależą m.in. kluczowe dla gospodarki tuńczyki. Za to w Morzu Śródziemnym zmienione warunki sprzyjają rozprzestrzenianiu się inwazyjnych gatunków, takich jak błękitny krab atlantycki czy ognica, które zakłócają rybołówstwo, szkodzą akwakulturze i zagrażają turystyce oraz zdrowiu publicznemu. W samym 2024 roku ekstremalne upały dotknęły wody, w których znajduje się 17% europejskich farm skorupiaków, a także krajów, gdzie 40–80% zatrudnienia zależy od turystyki przybrzeżnej. Co gorsza, raz wprawione w ruch mechanizmy oceaniczne nie dadzą się tak łatwo zastopować. I nawet gdyby cały świat zgodnie podejął działania, na poprawę będziemy musieli czekać przez wiele dekad. Źródło: Copernicus Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.