National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-05T10:40:35.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Egipskie ptaki zalewają Europę. Ich obecność zagraża naszej przyrodzie
items: 5 codziennych nawyków, którymi niszczysz środowisko. Te rzeczy robisz bez zastanowienia, nawet w Dzień Ziemi
items: Smutny koniec historii „kokainowych hipopotamów”. Rząd planuje drastyczne kroki
items: Populacja Ziemi przekroczyła możliwości planety. Nie jest w stanie wyżywić więcej ludzi
items: Koniec rzek, jakie znamy. Dramatyczny raport ONZ o populacjach ryb słodkowodnych
items: Zrównoważony rozwój – czy można rozwijać gospodarkę bez niszczenia planety?
items: Wyglądają niegroźnie, ale ich skutki mogą zaskoczyć. Jak naprawdę szkodzą niedopałki?
items: Naukowcy projektują udoskonalone budki dla ptaków. Pachną grzybami i ratują zagrożone gatunki
items: Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
items: Anglia chce strzelać do jeleni. Rząd szykuje radykalne zmiany w przepisach
items: Oceaniczny sprinter z żaglem i dziobem jak szpada. Żaglica to jedna z najszybszych ryb świata
items: Ta ulica bywa nazywaną najpiękniejszą na świecie. Łączy w sobie miejski zgiełk z naturą
items: Torby z tropikalnej ryby zamiast plastikowych folii? To ekologiczna alternatywa dla sklepowych opakowań
items: Gouda z probówki. Czy mikroorganizmy zastąpią krowy na pastwiskach?
items: „Zamieszkałam w lesie, gotuję i medytuję” – 10 pomysłów na zdrowe wakacje marzeń w 2026 roku
items: Czy kojot zastąpi wilka? Nowe badania ukazują zmiany w amerykańskim ekosystemie
items: Szwedzka miłość do kawy niszczy środowisko bardziej niż wołowina. Co się dzieje w Skandynawii?
items: Wilki potrafią używać narzędzi? Kamera uchwyciła coś, czego nikt się nie spodziewał
items: Pingwinom grozi wyginięcie. Największym zagrożeniem są kutry rybackie i rybołówstwo
items: Hit internetu trafił na mural. Kot „celebryta” będzie obserwować przechodniów ze ściany budynku
items: Najnowszy raport o stanie oceanów nie pozostawia złudzeń. Jesteśmy w trakcie potrójnego kryzysu planetarnego
items: Podziemna twierdza danych. Na wybrzeżu Norwegii, głęboko pod ziemią, pracuje najnowocześniejszy komputer świata
items: Wielki hotel na helskim cyplu. Wycinka drzew budzi kontrowersje
items: Na ratunek podwodnym łąkom Bałtyku – naukowcy przywracają życie morskim roślinom
items: Czy baterie do nas mówią? MIT rozszyfrowało ich język

Egipskie ptaki zalewają Europę. Ich obecność zagraża naszej przyrodzie
type: item
date: 2026-05-05T10:40:07.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: europa
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Ptaki, które niegdyś czczono nad Nilem jako symbol boga Tota, dziś coraz liczniej pojawiają się w Europie. Choć ich egzotyczny wygląd budzi ciekawość, gwałtowna ekspansja tego gatunku budzi poważne obawy przyrodników.
encoded: Spis treści: Egipski symbol czy europejski intruz? Ibisy czczone a zmiany klimatu Zwierzęta z przesłaniem Ibis czczony przyciąga uwagę nie tylko ogromnym dziobem, ale i swoją nazwą. Ta, jak się okazuje, nie jest do końca przypadkowa. Ptak był symbolem boga Tota, patrona mądrości i pisma w starożytnym Egipcie. Przedstawicieli tego gatunku ceniono tak bardzo, że po śmierci poddawano je mumifikacji i składano w ofierze bogom. Dlaczego akurat ibisy czczone? Być może chodziło o ich charakterystyczny biały płaszcz piór i czarną głowę. Z takim wyglądem wyróżniały się w egipskim krajobrazie, gdzie zamieszkiwały podmokłe tereny Nilu. Egipski symbol czy europejski intruz? Obecnie ibisy czczone kojarzą się już nie tylko z Egiptem. Ptaki te coraz liczniej rozprzestrzeniają się w Europie, szczególnie we Włoszech, Francji, Holandii i Portugalii. Pojedyncze okazy zaobserwowano również w Polsce. Jak to możliwe? Dawni ptasi święci znad Nilu prawdopodobnie pouciekali z hodowli lub ogrodów zoologicznych, a następnie zaadaptowali się do nowych warunków środowiskowych. I choć brzmi to jak powód do dumy, ich ekspansja wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla europejskiej fauny. Ibisy czczone żywią się m.in. jajami i pisklętami innych ptaków, drobnymi ssakami czy płazami. Ich obecność może zakłócać delikatną równowagę ekosystemów wodno-błotnych. Są zagrożeniem dla gatunków chronionych, takich jak rybitwy czy czaple. Dodatkowo ptaki te konkurują o miejsca lęgowe z rodzimymi gatunkami, wypierając je z naturalnych siedlisk. Ibisy czczone a zmiany klimatu Lokalne ocieplenie i łagodniejsze zimy mogą sprzyjać dalszej ekspansji ibisów czczonych na północ Europy. Ptaki te są wytrzymałe i potrafią dostosować się do nowych warunków życia. I właśnie dlatego ich populacja tak szybko rośnie. Eksperci podkreślają, że monitorowanie i kontrola liczebności ibisów czczonych są kluczowe dla ochrony lokalnej przyrody. Działania te mogą obejmować ograniczanie miejsc lęgowych ptaków czy programy edukacyjne, uś…

ibis-czczony-9b0f7ba.jpg
width: 4256
height: 2832

5 codziennych nawyków, którymi niszczysz środowisko. Te rzeczy robisz bez zastanowienia, nawet w Dzień Ziemi
type: item
date: 2026-04-22T06:01:12.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: dzień ziemi
subject: ekologia
subject: nawyki
subject: ochrona środowiska
description: 22 kwietnia przypada Dzień Ziemi, czyli moment, który co roku skłania do refleksji nad kondycją naszej planety i wpływem codziennych wyborów na środowisko. Tegoroczne hasło „Nasza Moc. Nasza Planeta” podkreśla, że realna zmiana nie zaczyna się na poziomie globalnych decyzji, lecz w codziennych nawykach milionów ludzi. Wbrew pozorom to właśnie drobne, powtarzalne czynności mogą mieć największe znaczenie. Warto więc przyjrzeć się temu, co robimy każdego dnia – i co, często nieświadomie, szkodzi środowisku.
encoded: Obchody Dnia Ziemi od kilku lat przybierają szerszą formę Tygodnia Ziemi (Earth Week), który w 2026 roku przypada na okres od 19 do 25 kwietnia. W tym czasie organizacje i instytucje na całym świecie zachęcają do podejmowania konkretnych działań na rzecz ochrony środowiska – od ograniczania emisji i zużycia zasobów po promowanie bardziej zrównoważonego stylu życia. W centrum uwagi znajdują się kwestie jakości powietrza, dostępności wody, transformacji energetycznej oraz ochrony klimatu, które mają bezpośredni wpływ nie tylko na ekosystemy, lecz także na zdrowie i bezpieczeństwo ludzi. To dobry moment, by przyjrzeć się własnym nawykom i zastanowić się, które z nich warto zmienić. Jak powstał Dzień Ziemi? Od katastrofy ekologicznej do globalnego ruchu Geneza Dnia Ziemi sięga końca lat 60., kiedy rosnąca świadomość ekologiczna zaczęła przebijać się do debaty publicznej w Stanach Zjednoczonych. Jednym z przełomowych momentów była katastrofa ekologiczna z 1969 roku u wybrzeży Kalifornii, gdzie w wyniku wycieku ropy z platformy wiertniczej doszło do poważnego skażenia środowiska morskiego i śmierci tysięcy zwierząt. Wydarzenie to stało się impulsem do działania dla senatora Gaylorda Nelsona, który zaproponował zorganizowanie ogólnokrajowej inicjatywy edukacyjnej poświęconej ochronie środowiska. 22 kwietnia 1970 roku odbyły się pierwsze obchody Dnia Ziemi, w których udział wzięło około 20 milionów Amerykanów – co stanowiło blisko 10% ówczesnej populacji USA. Demonstracje, wykłady i akcje społeczne zwróciły uwagę na problemy takie jak zanieczyszczenie powietrza i wody czy skutki stosowania pestycydów. W kolejnych latach wydarzenie to przerodziło się w globalny ruch, a jego efektem było m.in. powołanie Amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) oraz przyjęcie kluczowych regulacji, takich jak ustawy o czystym powietrzu i wodzie. Dziś Dzień Ziemi obchodzony jest na całym świecie jako symbol odpowiedzialności za środowisko i potrzeby podejmowania realnych działań na rzecz j…

dzien-zimi-0219bae.jpg
width: 5568
height: 3712

Smutny koniec historii „kokainowych hipopotamów”. Rząd planuje drastyczne kroki
type: item
date: 2026-04-16T05:55:06.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: hipopotam
subject: kolumbia
subject: polowanie
subject: środowisko naturalne
subject: zoo
description: Kolumbijski rząd podjął decyzje w sprawie słynnych hipopotamów Pablo Escobara. Los zwierząt, które kokainowy baron sprowadził do swojej posiadłości, wydaje się przesądzony – poddane zostaną eutanazji w celu zmniejszenia ekspansywnej populacji. Decyzja urzędników spotyka się ze znacznym sprzeciwem środowisk przyrodniczych i społeczności lokalnej.
encoded: Historia „kokainowych hipopotamów”, które na początku lat 80. zostały sprowadzone do Kolumbii przez barona narkotykowego Pabla Escobara, jawi się zarówno jako zabawna ciekawostka przyciągająca tłumy turystów, jak i realny problem trapiący północne regiony kraju. Populacja składająca się niemal z 200 zwierząt od lat stanowi realne zagrożenie dla lokalnego bezpieczeństwa – terroryzuje okoliczne wioski oraz zaburza tamtejszy ekosystem. Prywatny zwierzyniec Pabla Escobara Współczesna sytuacja środowiskowa jest konsekwencją działań kolumbijskiego barona, które miały miejsce w latach 80. ubiegłego wieku. Pablo Escobar zaczął wtedy sprowadzać egzotyczne zwierzęta do jednej ze swoich rezydencji, mieszczącej się ok. 150 kilometrów od Medellin. Posiadłość stała się domem m.in. dla czterech nielegalnie ściągniętych hipopotamów, nosorożców i słoni. Wraz z upadkiem kokainowego imperium prywatny zwierzyniec w Hacienda Nápoles trafił w ręce rządu z siedzibą w Bogocie, który zdecydował się przenieść zrabowane zwierzęta do pobliskich ogrodów zoologicznych. Do zoo nie trafiły jednak wszystkie zwierzęta Escobara – z racji uciążliwego transportu tych ssaków, w domu zostały cztery hipopotamy. Naukowcy twierdzą, że władze Kolumbii, pozostawiając te zwierzęta samopas, liczyły na naturalną śmierć hipopotamów, które nie byłyby w stanie utrzymać się w obcym środowisku. Kalkulacje nie poszły zupełnie po myśli rządzących. Ekspansja kokainowych pupili Od lat 90., kiedy „kokainowe hipopotamy” znalazły się na wolności, ich populacja drastycznie wzrosła. Z czterech osobników stworzyła się gromada niemal 200 niszczycielskich ssaków rozprzestrzenionych na sąsiednie regiony. Z czasem te wielkie zwierzęta zaczęły coraz bardziej doskwierać okolicznym mieszkańcom oraz lokalnym ekosystemom. Półwodne ssaki tratują dziś pola uprawne i atakują bydło w poszukiwaniu pożywienia. Hipopotam spożywa bowiem dziennie ok. 70 kilogramów roślinności, co mocno dyktuje jego funkcjonowanie. Inwazyjne zwierzęta stały się …

GettyImages-1733842431-49a2904.jpg
width: 5498
height: 3665

Populacja Ziemi przekroczyła możliwości planety. Nie jest w stanie wyżywić więcej ludzi
type: item
date: 2026-04-07T12:39:33.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: ekologia
subject: ludzie
subject: rozwój
subject: ziemia
description: Ludzkość rozrosła się do rozmiarów, których Ziemia nie jest w stanie trwale utrzymać przy obecnym poziomie konsumpcji – ostrzega międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu Flinders z Australii. Żyjemy „na kredyt”, wykorzystując zasoby znacznie szybciej, niż planeta jest w stanie je regenerować. Gdzie leży granica wytrzymałości naszego wspólnego domu i czy dawno już jej nie przekroczyliśmy?
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w kwietniu 2026 roku na łamach „Environmental Research Letters” nie pozostawia złudzeń: przekroczyliśmy masę krytyczną. Zespół badawczy pod kierownictwem prof. Coreya Bradshawa z Uniwersytetu Flinders przeanalizował dane z dwóch stuleci, by sprawdzić, jak blisko ściany aktualnie się znajdujemy. Przy globalnej populacji sięgającej obecnie 8,3 miliarda ludzi nasze cywilizacyjne sztuczki przestają wystarczać, a ekologiczne rachunki zaczynają spływać z terminem płatności „na wczoraj”. Jak naukowcy byli w stanie precyzyjnie zmierzyć wydolność naszej planety? Pojemność środowiska: lekcja z XIX-wiecznych statków Ekologiczne pojęcie pojemności środowiska (ang. carrying capacity) ma zaskakujące korzenie. W XIX wieku termin ten służył do obliczania, ile ładunku może zabrać statek parowy, by starczyło miejsca na węgiel, wodę i załogę. Dziś naukowcy stosują tę samą logikę do całej planety. Nasz gatunek, Homo sapiens, okazał się… wyjątkowo skuteczny w przesuwaniu tych naturalnych granic. Dzięki nowej technologii i eksploatacji paliw kopalnych nauczyliśmy się oszukiwać naturalne ograniczenia. Przecież to właśnie przejście na energię z węgla i ropy pozwoliło na gwałtowny skok demograficzny w XX wieku, ale było to tylko pewnego rodzaju „oszukanie” natury. Obecna sytuacja geopolityczna – w tym wstrząsy na rynku paliwowym – boleśnie przypomina nam, jak kruchy jest ten fundament. 2,5 miliarda vs 8,3 miliarda: szokujące liczby Zespół prof. Coreya Bradshawa z Flinders University w Australii stworzył zaawansowane modele, pozwalające odróżnić od siebie dwa wskaźniki. Wyróżnił: maksymalną pojemność środowiska: teoretyczny, absolutny limit populacji (szacowany na 12 miliardów ludzi), który wiąże się jednak z powszechnym głodem, chorobami i konfliktami; optymalną pojemność środowiska: liczbę ludności, która pozwala na zrównoważony rozwój i zachowanie przyzwoitego standardu życia. Wyniki są bezlitosne: przy obecnym poziomie konsumpcji, optymalna liczba ludności …

GettyImages-1470244278-a6e5e64.jpg
width: 6600
height: 4400

Koniec rzek, jakie znamy. Dramatyczny raport ONZ o populacjach ryb słodkowodnych
type: item
date: 2026-03-27T11:38:06.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: katastrofy ekologiczne
subject: ryby
subject: ryby jesiotrowate
subject: rzeki
description: Poznaliśmy brutalną prawdę o stanie światowych rzek. Tamy, zanieczyszczenia i zmiany klimatu sprawiły, że ryby słodkowodne to dziś najbardziej zagrożone kręgowce na Ziemi.
encoded: Ryby słodkowodne to jedne z najbardziej zagrożonych kręgowców. Gatunki migrujące znajdują się obecnie w fazie gwałtownego spadku liczebności, który zagraża stabilności ekosystemów rzecznych oraz bytowi milionów ludzi. Najnowszy raport „Global Assessment of Migratory Freshwater Fishes”, przygotowany dla Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (CMS), rzuca światło na krytyczną sytuację setek gatunków zależnych od swobodnego przemieszczania się wzdłuż rzek całego świata. Dokument ten opiera się na analizie blisko 15 000 gatunków z Czerwonej Listy IUCN, co pozwala na precyzyjne zidentyfikowanie ryb wymagających natychmiastowej ochrony. Obecnie na listach CMS znajdują się 23 gatunki ryb słodkowodnych, jednak szczegółowa analiza wskazuje, że powinny one objąć aż 325 kolejnych. Przyczyny gwałtownego spadku populacji ryb migrujących Od 1970 roku liczebność populacji migrujących ryb słodkowodnych spadła o zawrotne 81%. Głównym zagrożeniem jest fragmentacja siedlisk, spowodowana między innymi budową zapór, które skutecznie blokują trasy migracji do tarlisk oraz żerowisk. Degradacja siedlisk poprzez wylesianie, regulację koryt oraz wydobycie surowców niszczy naturalne miejsca rozrodu, a zanieczyszczenia systematycznie pogarszają jakość wody w całych dorzeczach. Nadmierna eksploatacja, w tym kłusownictwo ukierunkowane na pozyskanie kawioru, drastycznie redukuje liczbę dorosłych osobników niektórych gatunków. Zmiana klimatu dodatkowo przekształca rzeki, prowadząc do rozregulowania cykli życiowych ryb. Ponieważ problem dotyczy rzek jako nierozerwalnej całości, ochrona prowadzona wyłącznie w obrębie jednego państwa jest dalece niewystarczająca. Gatunki na krawędzi wyginięcia i priorytety ochronne Jesiotrokształtne to obecnie najbardziej zagrożona grupa ryb. Większość należących do niej gatunków posiada status krytycznie zagrożonych. Symbolem tego kryzysu stał się wiosłonos chiński, który w 2022 roku został oficjalnie uznany za gatunek wymarły. Równie dramatycznie…

ryby-slodkowodne-spadek-populacji-f55289d.jpg
width: 7659
height: 4308

Zrównoważony rozwój – czy można rozwijać gospodarkę bez niszczenia planety?
type: item
date: 2026-03-22T12:43:56.000Z
creator: Saleem H. Ali
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: środowisko
subject: zrównoważony rozwój
description: Czym naprawdę jest zrównoważony rozwój? Choć termin sustainability stał się jednym z najczęściej używanych pojęć w debacie o przyszłości planety, jego znaczenie bywa niejasne i wielokrotnie interpretowane. Historia tego pojęcia sięga gospodarki leśnej XVII wieku, a jego współczesne rozumienie łączy ekologię, ekonomię i potrzeby społeczne człowieka.
encoded: Spis treści: Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Zrównoważony rozwój a ludzkie potrzeby – od biologii do dobrobytu Dlaczego pojęcie zrównoważonego rozwoju bywa niejasne Zrównoważony rozwój w praktyce – relacja człowieka z ekosystemem Rdzenne tradycje i pierwsze koncepcje równowagi z naturą Niezrównoważone praktyki w historii – wymieranie gatunków Katastrofy i ewolucja – jak powstał człowiek Termin sustainability pochodzi od słowa sustenance („zachowanie”), łączącego się etymologicznie z łacińskim słowem sustinere, które z kolei oznacza „zapewnienie ciągłości, wsparcie, podtrzymanie”. Według słownika Cambridge sustainability oznacza „zdolność do trwania przez długi czas, bez wyrządzania krzywdy środowisku”. W polszczyźnie nie istnieje termin, który oddaje to znaczenie. Mamy za to właśnie „zrównoważony rozwój”, za pomocą którego powszechnie tłumaczy się zarówno sustainability, jak i sustainable development. Mając świadomość różnic między tymi dwoma terminami, zdecydowaliśmy się spolszczyć tytuł zgodnie z najbardziej powszechnym rozumieniem. Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Współcześnie termin „zrównoważony rozwój” ma korzenie w rozwoju zasobów odnawialnych, w szczególności w gospodarce leśnej. Najwcześniejsze użycie pojęcia „zrównoważony rozwój” w zachodniej tradycji może pochodzić od niemieckiego słowa Nachhaltigkeit (które oznacza długotrwały efekt zarówno pod względem czasu, jak i stopnia oddziaływania), użytego przez Hansa Carla von Carlowitza, który zarządzał przedsiębiorstwami górniczymi we Freibergu pod koniec XVII wieku w imieniu dworu saskiego. W tym czasie toczyła się ożywiona debata na temat roli leśnictwa i górnictwa w sektorze publicznym, a także powiązań między nimi. Drewno z lasu było wykorzystywane do budowy szybów górniczych i związanej z nimi infrastruktury. Von Carlowitz napisał książkę, w której sformułował koncepcję „zrównoważonego użytkowania” lasu. Uważał on, że powinno wycinać się tylko tyle drzew, ile może odrosnąć. Dzię…

zrownowazony-rozwojGettyImages-2263345492-4e7d934.jpg
width: 5568
height: 3712

Wyglądają niegroźnie, ale ich skutki mogą zaskoczyć. Jak naprawdę szkodzą niedopałki?
type: item
date: 2026-03-21T13:31:19.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: papierosy
subject: śmieci
subject: zanieczyszczenie
description: Międzynarodowy zespół badaczy przeprowadził rozległe badania na temat wpływu papierosowych niedopałków na środowisko. Przez dekadę naukowcy analizowali odziaływanie wyrzuconych filtrów na różne typy warunków środowiskowych. Wyniki nie napawają optymizmem, a powszechność tego typu zanieczyszczeń stanowi poważny problem ekologiczny.
encoded: Jak podkreślają autorzy badania opublikowanego w czasopiśmie „Environmental Pollution”, niedopałki papierosowe stanowią najczęstszą formę śmieci na świecie. Pozostawione przez palaczy filtry spotykamy niemal w każdym środowisku: od plaż Bałtyku, przez największe światowe metropolie, po górskie szlaki w Alpach. Obecność niedopałków już teraz wpisała się w powszechny krajobraz antropocenu i może z nami pozostać jeszcze na długie lata. Prowadzone przez dekadę badanie nad wpływem tego typu zanieczyszczeń na środowisko naturalne ukazuje nie tylko długotrwałość rozkładu papierosowych filtrów, ale również toksyny, które śmieci pozostawiają w glebie. Pierwszy tak długi eksperyment W przeciwieństwie do dotychczasowych eksperymentów zajmujących się wpływem rozkładu niedopałków na środowisko, ten, którego efekty opublikowano w 2026 roku, był prowadzony aż przez 10 lat. Wcześniejsze próby koncentrowały się na zdecydowanie krótszym okresie, trwającym zwykle kilka dni lub miesięcy. Długoterminowy eksperyment pozwala jednak ukazać zmieniającą się dynamikę rozkładu odpadów, który przez dekadę zachodził w badanych środowiskach. Naukowcy umieścili tysiące niedopałków w trzech różnych otoczeniach. Śmieci zostały ulokowane na powierzchniach miejskich, w glebach piaszczystych oraz w żyznych glebach trawiastych. Takie rozwiązanie pozwoliło zaobserwować zmiany w różniących się od siebie warunkach. Jak podkreślają badacze, to właśnie środowisko rozkładu miało duży wpływ na degradację filtrów. Powolny rozkład Okazuje się, że rozkład niedopałków stanowi wieloetapowy proces, w trakcie którego można zaobserwować zmieniającą się dynamikę degradacji. Pierwsza faza zachodzi stosunkowo szybko – po pierwszych tygodniach masa filtra znacznie spada, a zewnętrzne warstwy zaczynają się rozpadać. Po niej następuje jednak zdecydowanie wolniejszy proces. Włókna octanu celulozy, z których zbudowane są papierosowe filtry, z jednej strony zwiększają trwałość niedopałka i poprawiają skuteczność filtracji w tr…

GettyImages-2217191183-74e3158.jpg
width: 4568
height: 3296

Naukowcy projektują udoskonalone budki dla ptaków. Pachną grzybami i ratują zagrożone gatunki
type: item
date: 2026-03-19T11:55:43.000Z
creator: Matthew Ponsford
subject: Przyroda
subject: drukarki 3d
subject: ekologia
subject: ochrona środowiska
subject: ptaki
subject: środowisko naturalne
subject: zagrożone gatunki
description: Tradycyjne budki dla ptaków często okazują się „pułapkami”, w których pisklęta giną z zimna i wilgoci. Naukowcy stworzyli rozwiązanie: wydrukowane w 3D „protezy dziupli” wykonane z grzybni. Ta innowacyjna konstrukcja zapewnia rzadkim gatunkom idealne warunki, realnie zwiększając ich szanse na przetrwanie.
encoded: Spis treści: Naukowcy projektują idealne budki dla ptaków Lepsze schronienie dla ptaków dzięki nauce i technologii Czy nowoczesne budki pomogą uratować zagrożone gatunki? Na terenie posiadłości okazałego pałacu niedaleko Oksfordu, w południowo-zachodniej Anglii, dr Dan Parker balansuje na drabinie, próbując przymocować do jesionu nietypowy obiekt. Z wyciągniętymi w górę ramionami trzyma coś wielkości tostera o falistej powierzchni. Przedmiot jest lekki i pusty w środku, z pojedynczym, okrągłym otworem z boku. Najbardziej intryguje jednak jego zewnętrzna warstwa: grudkowata niczym wata, ale jednocześnie twarda, a przy tym wyraźnie pachnąca... grzybami. – To reishi, gatunek grzyba występujący w tej części Anglii – wyjaśnia dr Dan Parker, naukowiec z Uniwersytetu w Melbourne. W ciągu ostatnich dwóch tygodni dr Parker wydrukował w technologii 3D podstawowy kształt pudełka, wykorzystując trociny i biodegradowalne tworzywo roślinne, a następnie zaszczepił je grzybnią, która stopniowo zaczęła porastać jego powierzchnię. Tego typu metoda wytwarzania przedmiotów z grzybni (mycelium) – wytrzymałej, przypominającej korzenie struktury grzybów – znajduje już zastosowanie w architekturze. Powstają w ten sposób różne obiekty, od krzeseł po cegły. Dr Parker nazywa ten osobliwy obiekt „protetyczną dziuplą”. Jego przeznaczenie staje się jasne, gdy naukowiec ponownie wspina się po drabinie – tym razem, by obok zawiesić tradycyjną budkę lęgową ze spadzistym, zielonym dachem. Dzieło dr Parkera ma rzucić wyzwanie standardowym domkom dla ptaków, które – choć powszechne na całym świecie – często nie przyciągają docelowych gatunków lub – co gorsza – skazują je na chłód i wilgoć, które mogą być zabójcze dla piskląt. Projektując schronienie od podstaw, dr Parker chce zapewnić lepszy start dziuplakom, takim jak rzadka sikora uboga. Eksperyment dr Parkera obejmie porównanie dziesięciu takich nowatorskich schronień z dziesięcioma tradycyjnymi budkami. Celem jest sprawdzenie, czy „grzybowe dziupl…

grzybowe-budki-dla-ptakow-f8cbc4c.jpg
width: 1200
height: 675

Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
type: item
date: 2026-03-12T11:03:02.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: deszcz
subject: ekologia
subject: iran
subject: wojna
description: Pożary irańskiej infrastruktury naftowej, która w nocy z 7 na 8 marca stała się celem amerykańsko-izraelskiego ataku, mogą znacząco wpłynąć na zdrowie mieszkańców Bliskiego Wschodu. Naukowcy ostrzegają przez szkodliwymi dla zdrowia skutkami masowego spalania, takimi jak dym czy kwaśne deszcze. Zagrożeni mogą być nie tylko mieszkańcy Teheranu ale również obywatele innych – nie tylko granicznych – krajów.
encoded: 8 marca internet obiegły nagrania przedstawiające stolicę Iranu – Teheran – spowitą kłębami czarnego, gęstego dymu. Krajobraz ten był efektem nocnego ataku na irańską infrastrukturę naftową, obejmującą cztery magazyny ropy oraz centrum przesyłowe w mieście i pobliskiej prowincji Alborz. Z czasem powstałe chmury przyniosły kwaśny deszcz, przed którym alarmowały lokalne władze. Jakie konsekwencje dla zdrowia mieszkańców terenów objętych konfliktem może przynieść atak na tego typu złoża? Czarne chmury nad Teheranem Poranek 8 marca w Teheranie był spowity gęstymi chmurami czarnego dymu. Krajobraz ten utrzymywał się przez cały kolejny dzień. Mieszkańcy zaczęli dostrzegać osadzającą się sadzę na ulicach, samochodach, a nawet na balkonach swoich domów. Z czasem na miasto zaczęły spadać czarne krople deszczu. Widok ten był szczególnie nietypowy, ponieważ jeszcze niedawno region zmagał się z długotrwałą suszą. Kwaśny deszcz, który powstał prawdopodobnie z dymu unoszącego się z płonących instalacji naftowych, zaczął doskwierać mieszkańcom. Niektórzy z nich skarżyli się na ból gardła i pieczenie oczu, które pojawiły się wraz z pierwszymi kroplami opadu na teherańskich ulicach. Skąd czarny deszcz? Choć naukowcom brakuje jeszcze informacji na temat dokładnego pochodzenia kwaśnych kropel, już teraz wiemy, że prawdopodobnym powodem ich powstania był dym unoszący się z płonących instalacji naftowych. Ropa znajdująca się w zbombardowanych zbiornikach była znacznie gęstsza oraz mniej przetworzona niż ma to miejsce choćby w przypadku samochodowej benzyny, co sprawiło, że proces spalania surowca był mniej skuteczny. W efekcie wraz z dymem do atmosfery przedostała się ogromnie zróżnicowana mieszanka spalonych i niespalonych cząstek. W dymie z płonących instalacji mogły znajdować się cząstki sadzy, czyli węgiel oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Ponieważ ropa zawiera także siarkę i azot, podczas spalania tego surowca powstały tlenki tych pierwiastków. W kontakcie z wilgocią…

GettyImages-2264909434-a160095.jpg
width: 5760
height: 3840

Anglia chce strzelać do jeleni. Rząd szykuje radykalne zmiany w przepisach
type: item
date: 2026-02-24T07:49:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: inwazja
subject: jelenie
subject: lasy
subject: ochrona przyrody
subject: prawo
subject: wielka brytania
description: Rząd Anglii chce zmian w kontroli populacji jeleniowatych. Planuje znaczące ułatwienie ich odstrzału. Celem nowego prawa, zapowiedzianego przez sekretarz d.s. środowiska Emmę Reynolds, jest ochrona lasów, upraw oraz mienia przed rosnącymi szkodami wyrządzanymi przez jelenie.
encoded: Głównym problemem ekologicznym Anglii jest brak naturalnych mechanizmów kontroli populacji. W tym kraju nie ma już drapieżników szczytowych, takich jak wilki, niedźwiedzie czy rysie. Jelenie rozmnażają się więc bez ograniczeń. Sytuację pogarsza też kryzys klimatyczny – łagodniejsze zimy pozwalają zwierzętom przetrwać dobrej kondycji, co jeszcze bardziej napędza wzrost liczebności. W Anglii występują tylko dwa rodzime gatunki jeleniowatych: jeleń szlachetny i sarna. Więcej jest, niestety, gatunków introdukowanych przez człowieka, bo aż cztery. Są to: mundżak, jelonek czubaty, daniel i sika (jeleń wschodni). Doskonale zaadaptowały się do lokalnych warunków. Jeleniowate niszczą lasy Zbyt duża ilość jeleniowatych ma katastrofalny wpływ na stan angielskich lasów, których także pozostało niewiele. Zwierzęta zjadają liście, pąki i pędy młodych drzew, a ze starszych drzew obdzierają korę. Niektóre gatunki (głównie sika) zawzięcie wycierają poroże o drzewa, co powoduje kolejne uszkodzenia. Dane rządowe wskazują, że aż 33% angielskich lasów jest w złym stanie z powodu aktywności jeleni. Co się zmieni w przepisach? Rząd odchodzi od dotychczasowej polityki opartej głównie na grodzeniu upraw i stosowaniu osłon na drzewa. Nowe prawo przyzna właścicielom i dzierżawcom ziemi uprawnienia do odstrzału w celu ochrony upraw. W ciągu 10 lat wszystkie grunty należące do skarbu państwa lub przez państwo zarządzane zostaną objęte planami kontroli populacji jeleni. W regionach o największym zagęszczeniu zwierząt prowadzone będą odstrzały. Nowy mechanizm finansowy pozwoli płacić właścicielom ziemskim za odstrzał jeleni również wtedy, gdy zwierzęta przebywają poza lasami. Ma to umożliwić szybszą interwencję tam, gdzie szkody są największe. Walka z gatunkami inwazyjnymi i korzyści gospodarcze Szczególny nacisk zostanie położony na redukcję populacji mundżaka, który jest już uznany za gatunek inwazyjny. DEFRA (Departament Środowiska, Żywności i Spraw Wiejskich) analizuje obecnie możliwość dopis…

jelenie-odstrzal-anglia-83293b7.jpg
width: 5184
height: 3456

Oceaniczny sprinter z żaglem i dziobem jak szpada. Żaglica to jedna z najszybszych ryb świata
type: item
date: 2026-02-21T12:03:48.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: ekologia
subject: oceany
subject: polowanie
subject: ryby
description: Wygląda jak futurystyczna torpeda i pływa z zawrotną prędkością. Żaglica to szczytowy drapieżnik, który potrafi polować w grupie i współpracować niczym wilcza wataha. Ta fascynująca ryba jest jednak coraz bardziej zagrożona, między innymi przez połowy tuńczyków.
encoded: Spis treści: Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Jeden gatunek czy dwa? Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Anatomia morskiego sprintera Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Czy żaglice przetrwają? Jest piękna niczym futurystyczna maszyna – i faktycznie coś w tym jest. Żaglica jest uważana za jedną z najszybszych ryb świata. Jej wrzecionowate ciało tnie wodę niczym pocisk, a „żagiel” stawiany podczas zwrotów umożliwia błyskawiczną zmianę kierunku, nawet gdy płynie bardzo szybko. Jej bliskimi krewnymi są słynne marliny, które wraz z samą żaglicą rozpalają wyobraźnię wędkarzy na całym świecie. Wraz z kolejnymi badaniami i odkryciami dowiadujemy się coraz więcej o tych fascynujących rybach. Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Należy do rodziny żaglicowatych (Istiophoridae), po angielsku potocznie zwanej marlinami. To ryby o podobnym kształcie i zachowaniach, choć tylko żaglica posiada tak dużą płetwę grzbietową. Jej bliskimi krewnymi są m.in. marlin biały, błękitny i niebieski. To właśnie jednego z marlinów z wielkim trudem łowił główny bohater powieści Ernesta Hemingwaya „Stary człowiek i morze”. Sam Hemingway zresztą też łowił zarówno marliny, jak i żaglice. Żaglica jest rybą niezwykle silną i waleczną. Ta waleczność ją gubi – przynajmniej w relacji z człowiekiem. Żaglice walczą tak zaciekle, a ich złowienie jest tak trudne, że stały się pożądanym trofeum w wędkarstwie sportowym. Ryby te potrafią wyskakiwać na kilka metrów ponad wodę, próbując uwolnić się z haczyka. Połów żaglicy na wędkę jest dla niej niczym więcej, niż wielogodzinną czasem męką. Jednak była, jest i raczej będzie nadal łowiona – dla przeżyć i dla spreparowanych trofeów, bo jej mięso nie jest zbyt smaczne. Jest uważane za zbyt twarde i sprzedaje się je głównie po uwędzeniu. Jeden gatunek czy dwa? Klasyfikacja żaglicy jest jednym z ciekawszych tematów w świecie ichtiologii. Tradycyjnie wyróżniano dwa gatunki: żaglicę…

zaglica-5d2e5d5.jpg
width: 5265
height: 3525

Ta ulica bywa nazywaną najpiękniejszą na świecie. Łączy w sobie miejski zgiełk z naturą
type: item
date: 2026-02-11T13:45:29.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: brazylia
subject: ekologia
subject: miasta
description: W brazylijskim mieście Porto Alegre znajduje się jedna z najpiękniejszych ulic na świecie. Jej wyjątkowość polega na połączeniu funkcji miejskich z bujną przyrodą, która niemal wchodzi w sam środek ludzkiej zabudowy. Wielu urbanistów uważa, że przykład Rua Gonçalo de Carvalho jest wzorem dla współczesnego projektowania ludzkich siedzib.
encoded: W powszechnej świadomości miejskie ulice mają dość określony kształt. Zwykle na granicy jezdni – drogi przeznaczonej dla samochodów, tramwajów, autobusów – pojawiają się przestrzenie dla pieszych i rowerzystów. Czasem na poboczu stają również drzewa, krzaki lub inne elementy roślinnego wyposażenia miasta. Rośliny pozostają marginalnymi użytkownikami ulicy, a ich liczba często zależy od reprezentatywności danego fragmentu zabudowy. Miasto Porto Alegre, położone w południowej Brazylii, może pochwalić się jednak ulicą, na której to roślinność wyraźnie dominuje nad innymi użytkownikami przestrzeni. Rua Gonçalo de Carvalho przypomina zielony tunel – jakby przeniesiony wprost z oddalonej o kilka tysięcy kilometrów puszczy amazońskiej. Walory takich ulic nie ograniczają się jednak wyłącznie do efektu wizualnego, na co zwracają uwagę liczni urbaniści. Historia najpiękniejszej ulicy na świecie Ulica Rua Gonçalo de Carvalho mierzy zaledwie 500 metrów długości i znajduje się w samym centrum południowobrazylijskiego miasto Porto Alegre. Wysokie temperatury oraz wyjątkowo wysoka wilgotność stanowią mankamenty, do których od lat mieszkańcy muszą dopasowywać swoje życie. Wiele miejskich obszarów w sezonie, kiedy dni są najcieplejsze, nie nadaje się do dłuższego przebywania, zamykając Brazylijczyków w klimatyzowanych pomieszczeniach. Podobna sytuacja miała miejsce w latach 30. XX wieku, gdy pracownicy pobliskiego browaru Cervejaria Bopp zdecydowali się przystosować jedną z tamtejszych ulic do panujących warunków pogodowych. W tym celu potomkowie niemieckich imigrantów zasadzili ponad 100 drzew wzdłuż drogi Rua Gonçalo de Carvalho, które miały rzucać kojący cień na ten fragment dzielnicy. Do zasadzenia wykorzystano typowo południowoamerykańskie rośliny z gatunku tipuana, które wyrastają nawet do 25 metrów wysokości. Nie inaczej było w przypadku ulicy z Porto Alegre, gdzie zasadzony drzewostan pokrył swoimi koronami obszar całej ulicy, tworząc zieloną enklawę w rozrastającej się metr…

GettyImages-854796394-a2c7c7d.jpg
width: 4928
height: 3264

Torby z tropikalnej ryby zamiast plastikowych folii? To ekologiczna alternatywa dla sklepowych opakowań
type: item
date: 2026-02-11T07:46:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: plastik
subject: ryby
description: Czy wreszcie uda się wyeliminować plastik z przynajmniej części supermarketów? Tak twierdzą naukowcy z Brazylii – opracowali innowacyjny materiał ze skóry ryby tambatinga, która stanowi cenny, odnawialny materiał bogaty w kolagen. Czy już wkrótce będziemy pakować żywność w wytrzymałą skórę ryby? To ciekawsze i nieco bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać.
encoded: Inwestorzy i naukowcy wciąż szukają rozwiązań problemu z plastikiem, który pustoszy oceany, lasy, łąki i pola i przeżyje zarówno nas, jak i dziesiątki kolejnych pokoleń naszych dzieci. Częściowym rozwiązaniem problemu zaśmiecania planety są opakowania wykonane z biopolimerów pozyskiwanych ze skóry tropikalnej ryby tambatinga. Dzięki pracy brazylijskich naukowców odpadki rybne stają się wartościowym surowcem, z którego powstają materiały nie tylko ekologiczne, ale po prostu… funkcjonalne. Jak to działa? Czym jest ryba tambatinga i czy opakowania z jej skóry mają w ogóle sens? Tambatinga to hybrydowa ryba powstała w wyniku krzyżowania samicy tambaqui (Colossoma macropomum) i samca pirapitinga (Piaractus brachypomus). Jej skóra, bogata w kolagen i aminokwasy szczególnie doceniana jest z powodu niezwykle wysokiej zawartości kolagenu. Jest on bardzo potrzebny do produkcji ekologicznych opakowań. Jak jednak w ogóle zamienić skórę ryby w opakowanie, w które włożymy np. makaron? Brazylijska technologia opiera się na ekstrakcji biopolimerów, głównie żelatyny i kolagenu właśnie. W przeciwieństwie do klasycznych folii plastikowych produkowanych z ropy naftowej, biofilm rybny jest całkowicie biodegradowalny i powstaje z materiału uznawanego dotąd za odpad przemysłowy. Jak powstaje opakowanie z ryby? Proces zaczyna się od oczyszczania skóry ryb, z której następnie wyodrębnia się żelatynę za pomocą gorącej wody i kwasu octowego. Z uzyskanej żelatyny przygotowuje się roztwór, z którego formuje się cienkie warstwy folii (biofilmów). Po wysuszeniu powstaje materiał przezroczysty, elastyczny, bezzapachowy i o równomiernej strukturze. Taka technologia umożliwia produkcję folii do zastosowania w opakowaniach spożywczych, zwłaszcza do produktów suchych. Czemu materiał z żelatyny rybnej jest lepszy od plastiku? O ile korzyść dla środowiska jest oczywista, to biofilm uzyskany ze skóry tambatinga ma bezpośredni wpływ na ludzkie zdrowie: szczególnie, jeśli ma kontakt z żywnością. Chyba nie …

GettyImages-1214247449-d177714.jpg
width: 5569
height: 3713

Gouda z probówki. Czy mikroorganizmy zastąpią krowy na pastwiskach?
type: item
date: 2026-01-20T13:15:22.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: ekologia
subject: ekologiczne jedzenie
subject: ser
subject: żywność
description: Nabiał bez krzywdy dla zwierząt? To możliwe dzięki fermentacji precyzyjnej. Technologia rozwija się błyskawicznie, ale wciąż nie zdobyła pełnego zaufania konsumentów. Dlaczego? Nowe badanie naukowców wykorzystujące popularną goudę daje jasną odpowiedź.
encoded: Różnego rodzaju sery są bardzo cenionym produktem w naszym kręgu kulturowym. Z badań archeologicznych wynika, że na obecnych ziemiach Polski wytwarzano je już nawet 7 tysięcy lat temu. Sery są cennym źródłem białka. Światowa populacja do 2050 roku ma osiągnąć 9,7 miliarda ludzi. To oznacza ogromny wzrost zapotrzebowania na ten składnik. Tradycyjna produkcja mleka wiąże się jednak z problemami etycznymi i niszczeniem środowiska. Roślinne zamienniki sera zazwyczaj nas rozczarowują. Są często gumowate i brakuje im głębi smaku prawdziwego nabiału. Pora na fermentację Pojawiło się jednak światełko w tunelu. To technologia, w której mikroorganizmy stają się miniaturowymi fabrykami. Dzięki modyfikacjom produkują one białka identyczne z tymi od krowy. I co ważne, tak powstałe sery nie są „podróbką” z soi, lecz autentycznym nabiałem, tyle że wytworzonym bez udziału zwierząt. Taki produkt ma identyczne wartości odżywcze, teksturę i smak jak oryginał. Choć w USA można już kupić lody z takich białek, w Unii Europejskiej technologia ta wciąż czeka na zielone światło od urzędników. Eksperyment z goudą. Co kieruje naszymi wyborami? Badacze z Bonn przeprowadzili ankietę wśród 420 Niemców, aby zrozumieć ich motywacje. Skupili się na goudzie, ponieważ jest to jeden z najpopularniejszych serów. Naukowcy chcieli sprawdzić, co wygra w naszych głowach: korzyści dla nas samych czy dla ogółu społeczeństwa. Wnioski opublikowali na łamach „Food Quality and Preference”. Najpierw uczestnikom wyjaśniono, czym jest precyzyjnie fermentowana tzw. bezzwierzęca gouda, i poinformowano ich, że jej skład i zawartość składników odżywczych różnią się od roślinnych alternatyw sera ze względu na obecność białka zwierzęcego. Następnie poproszono ich o wyobrażenie sobie, że gouda bezzwierzęca będzie dostępna w ich ulubionym sklepie spożywczym w następnym tygodniu i na tej podstawie poproszono o odpowiedź na pytania dotyczące ich postaw i zachowań zakupowych. Sztuczny ser – kto go kupi? Z badania wynika, że w…

shutterstock2590582341-dfaf84c.jpg
width: 5938
height: 3959

„Zamieszkałam w lesie, gotuję i medytuję” – 10 pomysłów na zdrowe wakacje marzeń w 2026 roku
type: item
date: 2025-12-23T06:57:55.000Z
creator: Tracey Raye
subject: Kierunki
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: ekologia
subject: hotele
subject: jedzenie
subject: paszport smaków
subject: wypoczynek
description: Podróże oparte o zdrowe jedzenie i aktywność sportową zyskują coraz większą popularność. Jeśli szukasz miejsca, które zapewni relaks, dobre i wartościowe przysmaki, a przede wszystkim kontakt z naturą, przejrzyj 10 propozycji od dziennikarzy Travelera.
encoded: Spis treści: Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Le Barn, Bonnelles, Francja Zamek Glenapp, Ayrshire, Wielka Brytania Salt, Mauritius Palmaïa, Meksyk Gwinganna Wellness Retreat, Australia RAAS Devigarh, Indie Six Senses Zighy Bay, Oman Castel Mimi, Mołdawia Grandhotel Pupp, Karlowe Wary, Czechy Oto nasze propozycje wyjazdów, które łączą wypoczynek z wellness: od luksusowych hoteli w lesie, przez ekologiczne ośrodki, aż po spa z kuchnią opartą na lokalnych składnikach. Niezależnie od tego, czy chcesz zacząć dzień od jogi, wziąć udział w warsztatach kulinarnych, czy po prostu dobrze zjeść i się wyciszyć – znajdziesz tu coś dla siebie. Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Położona na wysokości 1800 m n.p.m. szwajcarska Arosa zimą oferuje nie tylko krystalicznie czyste, alpejskie powietrze, lecz także obfite opady śniegu. Ta malownicza miejscowość, z jeziorem w samym centrum i otoczona zaśnieżonymi lasami, zachwyca klasycznymi atrakcjami narciarskimi, a jednocześnie imponującą siecią panoramicznych szlaków pieszych o różnym stopniu trudności. Spacerom towarzyszy nastrojowy dźwięk konnych sań, potęgujący zimową atmosferę kurortu. Zaledwie kilka minut spacerem od stacji kolejowej Arosa znajduje się czterogwiazdkowy Valsana Hotel, przebudowany w 2016 roku z wykorzystaniem nowoczesnej technologii tzw. „baterii lodowej”, która umożliwia odzyskiwanie energii i sprawia, że obiekt jest całkowicie neutralny pod względem emisji dwutlenku węgla. Zrównoważony rozwój stanowi fundament filozofii Valsana’s Moving Mountains, zachęcającej gości do ponownego kontaktu z naturą poprzez starannie zaprojektowane aktywności. W ofercie znajdują się m.in. wędrówki na rakietach śnieżnych po górach oraz codzienne sesje jogi i medytacji, pomagające prawdziwie oderwać się od stresów codzienności. Hotelowa restauracja serwuje dopracowane dania oparte na lokalnych, szwajcarskich składnikach, podane w nowoczesnej interpretacji. Standardem są potrawy roślinne i pełnowartościowe, takie jak carpaccio z bu…

joga-GettyImages-664451966-00951b4.jpg
width: 6500
height: 4333

Czy kojot zastąpi wilka? Nowe badania ukazują zmiany w amerykańskim ekosystemie
type: item
date: 2025-12-19T10:44:16.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ameryka północna
subject: ekologia
subject: kanada
subject: odżywianie
subject: wilki
description: Zwierzęce ekosystemy są w dużym stopniu zależne od działań człowieka, o czym przekonała się populacja wilków zamieszkujących wschodnie tereny Ameryki Północnej. Tamtejsze drapieżniki zostały zastąpione przez inne psowate - kojoty. W jakim stopniu nowy ssak będzie mógł „wejść w buty” dotychczasowego mieszkańca, łatając w tej sposób lukę w tamtejszym ekosystemie?
encoded: Alex Jensen z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej przeprowadził badanie mające na celu udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy kojoty mogą zastąpić wilki na wschodnich terenach Ameryki Północnej? Analizując wiele danych dotyczących m.in. diety obu ssaków, badacz starał się ocenić prawdopodobieństwo i możliwość tego, czy kojoty będą mogły należycie uzupełnić wilczą lukę w tamtejszym ekosystemie. Wyniki prac udowadniają, jak kruchy potrafi być świat przyrody w zetknięciu z bezrefleksyjnym człowiekiem. Wilk na muszce – jak doszło do zmiany populacji w Ameryce Północnej? Wilki przez lata stanowiły istotną część fauny zamieszkującej tereny na wschód od rzeki Missisipi. Swoimi drapieżnymi zwyczajami równoważyły populacje innych, roślinożernych gatunków, takich jak łosie, bobry czy jelenie. Intensywna urbanizacja tamtejszego regionu sprawiła jednak, że mięsożerne ssaki zaczęły prowadzić walkę o terytorium z innym ekspansywnym gatunkiem – człowiekiem. Ludzie postrzegali wilki jako zagrożenie, przez co regularnie prowadzili działania mające na celu zmniejszenie ich populacji. Masowe odstrzały sprawiły, że wielka rodzina tamtejszych psowatych musiała podzielić się na dwie mniejsze: mieszaninę wilka szarego i algonkińskiego, zamieszkującą Kanadę i okolice Wielkich Jezior oraz niewielką grupę wilka rudego, która żyje na wybrzeżu Karoliny Północnej. Na miejsce skurczonej populacji wilków przybyły – lepiej żyjące wśród ludzi – kojoty preriowe. Od około 1900 roku możemy mówić o stopniowym zasiedlaniu wschodnich terenów Ameryki Północnej przez ten gatunek spokrewniony z wilkiem. Czy diety wilka i kojota są podobne? Alex Jensen swoje badanie rozpoczął od analizy dokumentów opisujących dietę zarówno północnoamerykańskich wilków, jak i kojotów. W badanych próbkach kału starał się doszukać proporcji, jakie stanowią konkretne składniki diety: jelenie, króliki, małe gryzonie czy owoce. Pierwszy wniosek – patrząc na rozmiar obu drapieżników – mógł się wydawać oczywisty. Wilki zjadają …

GettyImages-146142096-7fe0e1d.jpg
width: 5198
height: 3430

Szwedzka miłość do kawy niszczy środowisko bardziej niż wołowina. Co się dzieje w Skandynawii?
type: item
date: 2025-11-29T14:18:20.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: amazonia
subject: certyfikat
subject: ekologia
subject: kawa
subject: lasy deszczowe
subject: lasy tropikalne
subject: puszcza amazońska
subject: szwecja
description: Szwedzi przoduja w konsumpcji kawy na świecie. Średnio każdy z nich zużywa nawet 9 kg ziaren rocznie, co daje 3 kawy dziennie… to ponad trzykrotność tego, co pije przeciętny Polak. Wynika to ze skandynawskiej kultury fika, czyli rytualnej przerwy na kawę i przekąskę. Jednak raport WWF donosi, że ma ona większy wpływ na środowisko niż jedzenie wołowiny.
encoded: Kawa w Szwecji leje się litrami. W Sztokholmie na każdym kroku znajdziemy przytulną knajpkę zapraszającą ciepłym światłem, z której unosi się charakterystyczny zapach cynamonu i palonych ziaren. Okazuje się, że miłość Skandynawów do kawy wywiera ogromny, negatywny wpływ na lasy Amazonii, który do tej pory był pomijany. Szwedzi piją ogromne ilości kawy Mieszkańcy Sztokholmu słyną ze swojej kultury fika – przerw na kawę z ciastkiem, która jest ważnym elementem codziennego życia. Za tą sympatyczną tradycją kryje się jednak wyzwanie środowiskowe, bo większość kawy pochodzi z plantacji w Ameryce Południowej, gdzie ekspansja upraw stanowi jedno z największych zagrożeń dla ekosystemów leśnych. A Szwedzi wypijają dużo kawy. Tradycja ich przerwy kawowej wywodzi się ze szwedzkiej kultury pracy rolniczej – tamtejsi rolnicy mieli wyznaczone godziny, w których mogli odpoczywać od obowiązków, a wspólne celebrowanie tych przerw doprowadziło fikę do jej dzisiejszej formy. W spożyciu kawy Szwedów wyprzedzają jednak… inne skandynawskie nacje, np. Finlandia, gdzie spożycie wynosi 12 kg na osobę (przypomnijmy, że w Szwecji jest to około 8–9 kg). To jednak dane ze Szwecji pozwalają nam poznać dokładny wpływ spożycia kawy na środowisko. To także bardziej ludny kraj, więc ich sumaryczny wpływ jest większy. Kawa największym zagrożeniem dla Amazonii według raportu WWF Nowy raport WWF opracowany we współpracy z Chalmers University of Technology oraz Stockholm Environment Insitute ujawnił niepokojące dane: szwedzka konsupcja kawy wyprzedziła import wołowiny jako główny czynnik wpływający na wylesianie Amazonii. Dokument „Amazon Footprint Report 2025” został opublikowany w związku ze szczytem klimatycznym COP30 i prezentuje najdokładniejszą do tej pory analizę przyczyń niszczenia lasów tropikalnych. W raporcie podkreślono, że chociaż głównym czynnikiem wylesiania w regionie Amazonii jest lokalna hodowla bydła i uprawa soi, w przypadku Szwecji prym wiedzie importowana kawa. Jej konsumpcja przyc…

szwecja-fika-kawa-889bf65.jpg
width: 2121
height: 1414

Wilki potrafią używać narzędzi? Kamera uchwyciła coś, czego nikt się nie spodziewał
type: item
date: 2025-11-22T12:47:16.000Z
creator: Carolyn Wilke
subject: Przyroda
subject: badania
subject: dzikie zwierzęta
subject: ekologia
subject: natura
subject: wilki
subject: zwierzęta
description: Wilczyca z Kolumbii Brytyjskiej może być pierwszym dzikim wilkiem, którego przyłapano na użyciu narzędzi. Nagranie z monitoringu zaskoczyło badaczy i uruchomiło debatę w środowisku naukowym.
encoded: Spis treści: Jak wyglądało działanie wilczycy? Czy psowate mogą używać narzędzi? Trwa naukowy spór o interpretację Wilki i ludzie na wspólnym terytorium Choć naukowcy różnią się w ocenach, to zachowanie sugeruje, że wilki mogą być mądrzejsze, niż sądziliśmy. W 2023 roku wzdłuż wybrzeża Kolumbii Brytyjskiej zaczęto znajdować w tajemniczy sposób uszkodzone pułapki na kraby. Naród Heiltsuk (Haíɫzaqv), rdzenna społeczność z tego regionu, zastawił je, by odławiać destrukcyjne, inwazyjne europejskie kraby zielone. Czasem pułapki były całkowicie zniszczone. Innym razem ich sieci były porozrywane. Ktokolwiek plądrował pułapki, zawsze dobierał się do plastikowych pojemników z przynętą, w których znajdowały się kawałki śledzia albo mięsa z lwów morskich. Wyglądało to na sprawkę wilków lub niedźwiedzi. Jednak wiele uszkodzonych pułapek pozostawało pod wodą także podczas odpływu, więc może winne były wydry morskie? Aby to sprawdzić, naukowcy we współpracy z Heiltsuk Guardians – grupą strażników, którzy monitorują terytorium i prowadzą własne badania – w maju 2024 roku ustawili kamerę skierowaną na podwodną pułapkę na kraby. Kamera zarejestrowała wilczycę wyjadającą przynętę z pułapki. W nowym badaniu opisującym to zachowanie, opublikowanym w czasopiśmie „Ecology and Evolution”, badacze sugerują, że może to być pierwszy opisany przypadek użycia narzędzia przez dzikiego wilka. Jak wyglądało działanie wilczycy? Nagranie pokazuje samicę wilka, która wychodzi z wody, trzymając w pysku boję. Cofając się, idzie po kamienistej plaży i odkłada boję na ziemię. Potem wraca do wody i chwyta zębami linę wychodzącą z boi, by przyciągnąć niewidoczny jeszcze obiekt bliżej brzegu. Gdy pułapka – stożek z metalowego stelaża pokrytego siecią – wynurza się z wody, wilczyca chwyta ją pyskiem i przeciąga na płyciznę. Następnie przeciska się nosem przez sieć i przegryza ją, uwalniając pojemnik z przynętą. Zjada swoją przekąskę i odchodzi. Kyle Artelle, współautor badania i ekolog z SUNY College of Env…

2025-11-18-134329-This-might-be-the-first-recorded-tool-use-by-a-wild-wolf--National-Geographic--ba278b4.png
width: 1219
height: 869

Pingwinom grozi wyginięcie. Największym zagrożeniem są kutry rybackie i rybołówstwo
type: item
date: 2025-11-18T09:02:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: ekologia
subject: pingwiny
subject: ptaki
subject: rybołóstwo
description: Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu St. Andrews wykazały, że pingwiny przylądkowe żerują na tych samych obszarach, po których pływają kutry rybackie. Rybołówstwo przemysłowe na dużą skalę sprawia, że zwierzęta te coraz częściej muszą walczyć o przetrwanie.
encoded: Pingwin przylądkowy lub pingwin toniec (Spheniscus demersus) to samotnik. Zamieszkuje wybrzeża Afryki Południowej i wyspy od Namibii do południowego Mozambiku. Żeruje na morzu polując na małe ryby. Osobniki dorosłe prowadzą osiadły tryb życia. Młode, po uzyskaniu samodzielności, oddalają się od stada. Dopiero po okresie pierzenia wracają i rozmnażają się w kolonii rodzimej. Jest krytycznie zagrożony wyginięciem. Pingwinom przylądkowym grozi wyginięcie Szkoccy naukowcy z Uniwersytetu St. Andrews na łamach czasopisma „Journal of Applied Ecology” opublikowali właśnie niepokojącą pracę. W artykule po raz pierwszy opisali, jak gospodarka rybacka w bezpośredni sposób stwarza konkurencję i zagrożenie dla konkretnego gatunku, w tym przypadku właśnie pingwina przylądkowego. Badacze przypominają, że populacja tego gatunku spadła o prawie 80% w ciągu ostatnich trzydziestu lat. – Również z powodu konkurowania z lokalnymi rybakami, którzy poławiają sardynki i sardele (ryby szerzej znane jako anchois). To kluczowe pożywienie pingwinów przylądkowych – podkreślają autorzy badania w oświadczeniu. Pingwiny muszą konkurować z kutrami rybackimi o pożywienie Naukowcy w swoim badaniu po raz pierwszy wprowadzili nową miarę w analizie wpływu działalności człowieka na ekosystemy. Nazwali ją „intensywnością nakładania się”. Mierzy ona nie tylko wielkość wspólnej przestrzeni między pingwinami a kutrami rybackimi, ale także liczbę zwierząt faktycznie dotkniętych tym współwystępowaniem. – Chcieliśmy znaleźć lepszy sposób oceny, jak wiele pingwinów jest potencjalnie dotkniętych działalnością rybacką w pobliżu, a nie tylko miejsca, w którym występuje nakładanie się – powiedziała dr Jacqueline Glencross, główna autorka badania ze Szkockiego Instytutu Oceanicznego na Uniwersytecie St. Andrews. Zespół korzystał z danych zebranych na podstawie śledzenia pingwinów na wyspach Robbeneiland i Dassen. Okazało się, że w 2016 roku, czyli w okresie, gdy łączna masa populacji ryb w tamtejszym akwenie była wyr…

zagrozone-pingwiny-1-5ca8fb3.jpg
width: 2250
height: 1500

Hit internetu trafił na mural. Kot „celebryta” będzie obserwować przechodniów ze ściany budynku
type: item
date: 2025-11-05T10:49:11.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Lifestyle
subject: ekologia
subject: koty
subject: murale
subject: szczecin
description: W centrum Szczecina powstanie wyjątkowe malowidło naścienne, przedstawiające najpopularniejszego kota w Polsce. Mural nie tylko upiększa miejski krajobraz ale również dba o ekologię.
encoded: Kot Gacek to turystyczny ewenement na mapie Polski. W 2020 roku cały świat, za sprawą mediów społecznościowych, dowiedział się o futrzaku z ulicy Kaszubskiej w Szczecinie. Teraz, gdy „celebryta” znalazł sobie nowy dom i nie musi już żyć na ulicy, entuzjaści Gacka będą mogli go podziwiać na jednym z szczecińskich bloków. Mural jest efektem zachodniopomorskiego konkursu mającego na celu połączenie sztuki z ekologią. Kim jest kot „Gacek”? Kot był wieloletnim mieszkańcem ulicy Kaszubskiej w centrum Szczecina. Swoją popularność zdobył jednak dopiero 6-7 lat od kiedy zamieszkał na śródmieściu. Większość swojego czasu czarno-biały futrzak spędzał w drewnianej budce ufundowanej przez mieszkankę Szczecina, Żanetę Ginger. Kot dzięki swojemu przyjaznemu usposobieniu szybko zyskał popularność na skale całego kraju. Wideo, w którym pokazany jest zwierzak z Kaszubskiej, rozprzestrzeniło się po całej Polsce, od razu skłaniając turystów do odzwiedzin kociaka. Szczyt kociej popularności przypadł na rok 2023, gdy ocena Gacka w Google Maps osiągnęła 5,0, a o szczecińskim kocie pisały największe światowe portale takie jak: „The Washington Post” czy „The Guardian”. Sława okazała się mieć również negatywny wymiar. Kot Gacek nie tylko musiał się mierzyć z tłumami turystów z całego świata, ale i stał się nawet ofiarą porwania. Na szczęście dla całego Szczecina (a może i świata), kot wykazał się wyjątkowym sprytem i ukrył się przed porywaczem pod samochodem. Nowy dom Gacka Niestety popularność Gacka doprowadziła do pogorszenia zdrowia futrzaka. Turyści, którzy tłumnie odwiedzali „największą atrakcję” Szczecina, regularnie dokarmiali kota, aby ten nie był głodny. Takie zachowanie doprowadziło do drastycznego przytycia „celebryty”, które skończyło się trafieniem kota pod opiekę weterynarza. Obecnie ulubieniec turystów waży o kilka kilogram mniej niż, wtedy jak trafił pod opiekę medyczną. Nie mieszka już na ulicy, ciesząc się ciepłem wymarzonego domu. Spragnieni kota Gacka turyści mogą go jedn…

kot-gacek--feab7ba.jpg
width: 1440
height: 1440

Najnowszy raport o stanie oceanów nie pozostawia złudzeń. Jesteśmy w trakcie potrójnego kryzysu planetarnego
type: item
date: 2025-10-16T08:04:14.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: klimat
subject: oceany
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Żaden obszar globalnego oceanu nie pozostaje nietknięty przez zmiany klimatu, utratę bioróżnorodności i zanieczyszczenie. Trzy wymienione problemy określane są przez ONZ jako potrójny kryzys planetarny. Wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, zakwaszaniem i wzrostem poziomu morza, a także zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu.
encoded: Spis treści: Rekordy temperatur Śmierć koralowców Problemy nadmorskich miejscowości Wpływ na światową gospodarkę Na przełomie września i października tego roku serwis Copernicus Marine opublikował 9. Raport o Stanie Oceanów. Tym, co od razu rzuca się w oczy w trakcie czytania dokumentu jest dobitne pokazanie, że żyjemy w systemie naczyń połączonych. Istnieje silny i niezaprzeczalny związek między trwającymi zmianami w oceanach a zmianami w ekosystemach morskich, społeczeństwie, a nawet gospodarce. W dodatku ta korelacja nie pozostawia złudzeń co do kierunku, w jakim zmierzamy. Zanieczyszczenia, wzrost temperatury, topniejące lodowce i inicjowane przez nadmierne parowanie katastrofalne deszcze. Monitorowanie tych gwałtownych zmian to już dawno za mało. Rekordy temperatur Z raportu wynika, że wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, postępującym zakwaszaniem i zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu. Należy też pamiętać o wzroście poziomu mórz, co bezpośrednio zagraża obszarom przybrzeżnym. Najszybciej, bo aż o 0,41 stopnia Celsjusza na dekadę ociepla się Morze Śródziemne. Trwający nieustannie od 1984 roku satelitarny monitoring oceanów pokazał, że choć tempo ich ogrzewania się pozornie nie wydaje się drastyczne – mówimy o wzroście temperatury o około 1 stopień w całym okresie badań – jednak mimo wszystko nie mamy powodów do zadowolenia. W ubiegłym, 2024 roku, globalne temperatury oceanów osiągnęły 21°C. W dodatku fale upałów morskich nasilają się i coraz częściej występują również przy dnie morskim. W 2023 roku rekordowa fala upałów nawiedziła tropikalne rejony Atlantyku, obejmując ponad 99% regionu i utrzymując się w niektórych obszarach przez ponad 300 dni. Zjawisko to było spowodowane m.in. przez wyjątkowo słabe wiatry, które ograniczyły mieszanie wody i pozwoliły na szybkie nagrzewanie warstwy powierzchniowej oceanu, wzmocnione przez zwiększone promieniowanie słoneczne i warunki klimatyczne (m.in. anomalie w ukła…

stan-oceanow-b100b3e.jpg
width: 3000
height: 2000

Podziemna twierdza danych. Na wybrzeżu Norwegii, głęboko pod ziemią, pracuje najnowocześniejszy komputer świata
type: item
date: 2025-10-10T13:56:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: ekologia
subject: komputery
subject: norwegia
subject: superkomputer
description: W krainie głębokich norweskich fiordów, gdzie strome góry spotykają się z zimnym Atlantykiem, niepozorny, betonowy płot kryje wejście do gigantycznej, podziemnej serwerowni. Przekształcona w centrum danych dawna kopalnia oliwinu schodzi w dół do 160 metrów i rozciąga się na długości 500 metrów. Najbardziej ekologiczna serwerownia świata kryje jeszcze jeden cud – superkomputer Olivia.
encoded: Spis treści: Na styku przyrody i techniki Krasnoludy i twierdza IT Pięć poziomów wtajemniczenia Centrum o zerowej emisji Niepozorny i wielki zarazem Wśród mgieł, lodowców i zielonych zboczy fiordów, w sercu dawnej kopalni oliwinu, bije dziś cyfrowe serce Skandynawii – Lefdal Mine Data Center, podziemna twierdza danych. Miałam przyjemność zwiedzić tę twierdzę dzięki AMD. To firma, której procesory są kluczowymi elementami infrastruktury obliczeniowej Olivii – niewielkiego, choć potężnego superkomputera. Na styku przyrody i techniki Dostanie się w okolice miasteczka Nordfjordeid, znajdującego się około 400 kilometrów na północ od Bergen i ok. 600 km od Oslo, nie jest proste. Można tam dolecieć niewielkim samolotem, który funkcjonuje jako latający autobus. Lot z Oslo trwa około półtorej godziny, ale widok lodowców i poszarpanych wodą skał sprawia, że czas mija bardzo szybko. Odległość między lotniskiem a miasteczkiem nie jest duża, ale trzeba przepłynąć promem przez szeroką zatokę. Tym, co poza zachwycającą przyrodą zwróciło moją uwagę, była absolutna cisza. Pracujące tam promy są elektryczne i niemal bezgłośne. Można stać na pokładzie i mieć wrażenie, że płynie się poprzez ten wyludniony teren tratwą. Na tamtym obszarze wszystko zasilane jest energią elektryczną. Elektrownie wodne oraz turbiny wiatrowe dają tak dużo czystej i taniej energii, że spalanie paliw kopalnych po prostu się nie opłaca. Właśnie ten naddatek czystej energii był jednym z powodów usytuowania na tym terenie centrum danych. Dwa kolejne powody również wiążą się naturalnymi walorami fiordów. Ale o tym za chwilę. Krasnoludy i twierdza IT Gdyby nie to, że na teren Lefdal Mine Data Center przywieziono mnie busem wraz z międzynarodową grupą dziennikarzy, z pewnością nie zwróciłabym na to miejsce najmniejszej uwagi. Szary, betonowy płot i stróżówka, za nimi wielkie maszyny, jakie widuje się zwykle na ogromnych budowach. Dalej szerokie, wykute w skale wejście, a raczej wjazd do kopalni. Zjechaliśmy kilkadz…

DSC08661-8649497.jpg
width: 4500
height: 3006

Wielki hotel na helskim cyplu. Wycinka drzew budzi kontrowersje
type: item
date: 2025-10-07T08:20:00.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: ekologia
subject: hel
subject: hotele
subject: półwysep helski
subject: pomorze
subject: wybrzeże
description: Po 15 października 2025 roku ma ruszyć budowa jednego z największych ośrodków rekreacyjnych na Pomorzu. Spektakularny kompleks będzie zajmować powierzchnię 10 tysięcy metrów kwadratowych na samym końcu półwyspu Helskiego. Za budową stoi jednak szereg kontrowersyjnych działań, które na stałe mogą pozbawić domu setki gatunków ptaków.
encoded: Spis treści: Kolos z Helu Kontrowersyjna wycinka Jak ucierpią ptaki? Protesty mieszkańców Po hotelu Gołębiewskim w nadmorskim Pobierowie nadszedł czas na kolejny gigantyczny projekt, mający na celu pobudzenie lokalnej turystyki. Tym razem budynek ma stanąć w jednym z najbardziej wyjątkowych miejsc na mapie Polski – półwyspie Helskim. Podobnie jak w Pobierowie, i tutaj inwestycja na zawsze odmieni krajobraz okolicy. Kolos z Helu Kiedy w tym momencie spojrzymy na miejsce, które za kilka może się roić od turystów, dostrzeżemy jedynie piasek i charakterystyczne nadbałtyckie iglaste lasy. Już w drugiej połowie października panujący tam spokój mają zakłócić pierwsze dźwigi i koparki przygotowujące grunt pod nową inwestycję. Kompleks hotelowy o nazwie Hel Happiness ma zajmować łącznie powierzchnię ok. 10 000 metrów kwadratowych. Na tym terenie staną budynki o wysokości nawet 18 metrów (co zdecydowanie przewyższa stojące tam teraz drzewa), mieszczące pokoje hotelowe, apartamenty oraz strefę SPA. Całość jest przewidziana dla ok. tysiąca osób, które będą mogły korzystać z nowoczesnego kurortu. Kontrowersyjna wycinka Aby Hapinness Hel powstało należy jednak najpierw przygotować teren. W tym celu inwestorzy planują wycięcie ok. 433 drzew wchodzących w skład Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. Ponadto inwestycja obejmuje fragment dwóch obszarów europejskiej sieci Natura 2000. Dlaczego pozwolenie na wycinkę zostało wydane, mimo że teren znajduje się w granicach strzeżonego ekologicznie obszaru? Urzędnicy nie widzą w tym problemu. – Dopóki nie przekroczymy tej wartości 1 procenta w kontekście całego siedliska będącego przedmiotem ochrony, to nie możemy mówić o znaczącym oddziaływaniu – mówi w rozmowie z TVN24 Jakub Kięczkowski z Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Gdańsku. To właśnie ten urząd wydaje opinię na temat zgody na realizacje takich projektów. Aktywiści i przeciwnicy budowy zaznaczają jednak, że destrukcja wspomnianego jednego procenta może trwale uszkodzić cały ist…

hel-hotel-d0a2d5b.jpg
width: 2000
height: 1333

Na ratunek podwodnym łąkom Bałtyku – naukowcy przywracają życie morskim roślinom
type: item
date: 2025-09-22T07:03:01.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: morze
subject: morze bałtyckie
subject: rośliny
description: Fundacja MARE wraz z Uniwersytetem Gdańskim rozpoczęła nowy projekt naukowy w Zatoce Puckiej. Celem tych działań jest wspomaganie regeneracji łąk trawy morskiej na obszarach jej dawnego zasięgu. Przywrócenie występowania tych podwodnych organizmów może pozytywnie wpłynąć na ekosystem morza Bałtyckiego.
encoded: Spis treści: Dlaczego łąki podwodne są potrzebne? Wpływ człowieka na łąki podwodne Na czym polega rewilding Bałtyku? Łąki podwodne to bardzo ważny element morskiego ekosystemu, składający się z wielu gatunków roślinności. W Polsce, łąki są tworzone przede wszystkim przez trawę morską Zostera marina i inne rośliny naczyniowe. Funkcjonowanie łąk podwodnych może do złudzenia przypominać sposób życia ich lądowych odpowiedników. Morskie rośliny wytwarzają nasiona, systemy korzeniowe, które utrzymują je na dnie, a nawet kwitną. Rozwój roślin podwodnych (tak samo jak lądowych) uzależniony jest od procesu fotosyntezy, dlatego płytkie wody Zatoki Puckiej stają się idealnym środowiskiem dla występowania tego typu łąk. Promienie słoneczne mogą bezpośrednio docierać do roślin, bez większych strat na etapie przenikania przez wodę. Dlaczego łąki podwodne są potrzebne? Podwodne łąki na wiele sposobów wpływają pozytywnie na funkcjonowanie Morza Bałtyckiego. Ich obecność oddziałuje zarówno na stan i jakość samej wody, jak i na warunki życia organizmów zamieszkujących morski ekosystem. Łąki morskie działają m.in. jak naturalne filtry. Gęste liście zatrzymują zawiesiny i osady, przez co woda staje się bardziej przejrzysta. Dodatkowo pochłanianie wodnych składników odżywczych (takich jak azot czy fosfor) przez łąki zmniejsza występowanie glonów, które swoją obecnością ograniczają dopływ światła oraz pogarszają warunki życia w morzu. Innym pozytywnym działaniem podwodnych systemów roślinnych jest ich funkcja schronienia i miejsca rozrodu dla wielu gatunków ryb, mięczaków i skorupiaków. W gęstwinie roślin młode ryby znajdują ochronę przed drapieżnikami, a liczne bezkręgowce mają tam optymalne warunki do życia. Utrata łąk oznacza więc także spadek liczebności wielu gatunków zależnych od tego siedliska. Podwodne łąki przeciwdziałają również negatywnym skutkom ocieplenia klimatu. Rośliny podwodne prowadzą fotosyntezę, pochłaniając dwutlenek węgla z atmosfery i wody. Łąki stają się ważnym ma…

podwodna-laka-d50b8dd.jpg
width: 2000
height: 1333

Czy baterie do nas mówią? MIT rozszyfrowało ich język
type: item
date: 2025-09-18T06:01:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: badania naukowe
subject: bateria
subject: dźwięki
subject: ekologia
description: Stające w płomieniach baterie to postrach wszystkich właścicieli urządzeń elektronicznych – małych i dużych. Okazuje się, że przed swoim zepsuciem ogniwa komunikują się z nami za pomocą cichych dźwięków, których wcześniej nie udało się odkodować. To się zmienia, ponieważ zaczynamy rozumieć specyficzny „język” baterii.
encoded: Ciche dźwięki wydawane przez baterie mogą być kluczem do precyzyjnego określania ich żywotności. Naukowcom z MIT udało się powiązać „język” baterii ze specyficznymi procesami degradacji zachodzącymi wewnątrz ogniw. „Gadające” ogniwa Badania przeprowadzone przez zespół naukowców z Wydziału Inżynierii Chemicznej Massachusetts Institute of Technology pozwoliły połączyć dźwięki wydobywające się z baterii litowo-jonowych z procesami ich niszczenia. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Joule”. – Naszemu zespołowi dało się odkodować emisje akustyczne. Rozszyfrowaliśmy je jako pochodzące z pęcherzyków gazu. Te są generowanych przez pęknięcia powstałe w wyniku rozszerzania i kurczenia się materiału aktywnego. Odnaleźliśmy także sygnatury tych sygnałów nawet w zaszumionych danych – mówi prof. inżynierii chemicznej Martin Z. Bazant, jeden z autorów badania. Nie jest to do końca nowe odkrycie: wiedzieliśmy wcześniej, że monitorowanie poziomu dźwięków może pomóc wskazać moment, w którym bateria ulega uszkodzeniu. Jednak dzięki tej pracy, poprzez jednoczesną obserwację sygnałów dźwiękowych i napięcia, udało się powiązać emisje akustyczne z odpowiednim potencjałem (napięciem). To pomogło dokładnie zidentyfikować proces, który odpowiada za niszczenie ogniw. Co psuje baterie? Głównym mechanizmem niszczenia i w efekcie awarii akumulatorów jest drobne pękanie ogniwa, a przez to generowanie gazu. Możliwość wykrycia obydwu tych procesów, a także odróżnienia ich od siebie tylko dzięki monitorowaniu dźwięków wydawanych przez baterię to wielka pomoc dla wszystkich tych, którzy chcą dbać o ich żywotność. – Byliśmy w stanie opracować bardzo ekonomiczną i wydajną metodę rzeczywistego zrozumienia procesu generowania gazów i pękania materiałów – tłumaczy Yash Samantaray, student MIT i autor badania. Nowy rozdział w historii bezpiecznych akumulatorów „Odkodowanie” wołania o pomoc baterii może stanowić podwaliny do stworzenia prostych, całkowicie pasywnych i nieniszczących się urządzeń, które mogły…

GettyImages-2188156152-c3d83fe.jpg
width: 8000
height: 5000