Sprzedano skrzypce Alberta Einsteina. Muzyka była jego wielką pasją
Skrzypce, które należały do Alberta Einsteina, po latach znów trafiły na światło dzienne. Naukowiec kupił je jeszcze w XIX wieku i grał na nich w czasie pracy nad teorią względności. Teraz instrument sprzedano za zawrotną kwotę. Oto, jak udało się potwierdzić jego autentyczność.
Mało kto zdaje sobie sprawę, że Einstein był zawziętym muzykiem. „Wiem, że najwięcej radości w moim życiu przyniosły mi moje skrzypce” – mawiał. Z kolei jego żona, Elsa, twierdziła, że ​​zakochała się w nim, „ponieważ tak pięknie grał Mozarta na skrzypcach”. W poszukiwaniu skrzypiec Einsteina Wydawać by się mogło, że po 70 latach po śmierci Einsteina znalezienie jego ukochanego instrumentu będzie rzeczą niemal niewykonalną. Tymczasem udało się to zrobić dr. Paulowi Wingfieldowi – dyrektorowi ds. studiów muzycznych w Trinity College. Nie jest to przypadkowa osoba. Jest to kompozytor dramatu muzycznego o życiu… Einsteina jako skrzypka. Jak zlokalizowano skrzypce słynnego fizyka? Wingfield jest autorem dramatu muzycznego „Skrzypce Einsteina”, w którym Einstein opowiada historię swojego życia. Jest w nim nie fizykiem, ale właśnie skrzypkiem. – Badania, pisanie scenariusza i komponowanie tego spektaklu zajęło mi sześć miesięcy. W tym czasie zebrałem wszystkie znane mi wypowiedzi Einsteina na temat muzyki, a także informacje o skrzypcach, które posiadał i koncertach, na których grał – mówi Wingfield. Premiera „Skrzypiec Einsteina” odbyła się w kwietniu 2025 roku w Highgate. Po występie na Festiwalu Highgate pod koniec czerwca, dyrektor teatru wręczył Wingfieldowi wiadomość, która zaczynała się od słów: „Nie jestem szalony…”. – Przeczytanie tej wiadomości okazało się jednym z najbardziej ekscytujących, choć surrealistycznych, doświadczeń w moim życiu – mówi Wingfield. Była to wiadomość od licytatora, który otrzymał zlecenie sprzedaży skrzypiec rzekomo należących do Einsteina. Prosił o pomoc w sprawdzeniu pochodzenia instrumentu. Wingfield potwierdził ich autentyczność. Skrzypce Einsteina – co o nich wiemy? Skrzypce Alberta Einsteina pochodzą z 1894 roku. Fizyk zakupił je w Monachium, zanim wyjechał do Szwajcarii. Grał na nich w czasie, w którym rozwijał swoją teorię względności i otrzymał Nagrodę Nobla. Nowe skrzypce zakupił w Berlinie w 1920 roku. W 1932 roku, tuż przed ucieczką z nazistowskich Niemiec do USA, podarował monachijskie skrzypce swojemu przyjacielowi i współlaureatowi Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, Maxowi von Laue. Dwadzieścia lat później von Laue podarował skrzypce i inne przedmioty przyjaciółce, Margarete Hommrich, której praprawnuczką była obecna właścicielka – była, bo instrument sprzedano 8 października na aukcji za 860 tys. funtów brytyjskich, czyli około 4,2 mln złotych. Skrzypce z 1894 roku mają inskrypcję z imieniem „Lina”, którym Einstein opatrzył wszystkie swoje skrzypce. Wingfield potwierdził autentyczność również na podstawie specyficznego XIX-wiecznego lakieru i innych szczególnych cech. Wingfield przyznaje, że nie jest ekspertem od skrzypiec XIX wieku. – Ale dziwnym zbiegiem okoliczności moje dogłębne badania nad życiem muzycznym Einsteina uczyniły mnie osobą, która zgłębiła historię właściciela – przyznał. Źródło: University of Cambridge Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dziś dzień liczby pi! Co łączy ją, Stephena Hawkinga i Alberta Einsteina?
14 marca to wyjątkowa data. Kojarzy się z niezwykłą liczbą pi, a także z dwoma wybitnymi naukowcami: Einsteinem i Hawkingiem.
W tym artykule: 14 marca to światowy Dzień Liczby Pi 14 marca urodził się Albert Einstein 14 marca zmarł Stephen Hawking Liczba pi jest nietypowa. Chociaż niewymierna, nie wymierzy się bez niej żadnego koła, elipsy czy kuli. Ludolph van Ceulen, XVI-wieczny holenderski matematyk od nazwiska którego pochodzi najbardziej poetycka nazwa pi, czyli Ludolfina, policzył ją do 35 miejsca po przecinku. W XXI wieku jego obliczenia poprawiły superkomputery Google wyliczając pi do 3,14 miliarda miejsc po przecinku. Jest to też jedyna liczba mająca swoje wielkie, międzynarodowe święto. Dzień Liczby Pi świętujemy w tym roku po raz 38. 14 marca to światowy Dzień Liczby Pi Dlaczego na datę tego święta wybrano 14 marca? Można to oczywiście łączyć z Międzynarodowym Dniem Matematyki, ale sprawa wiąże się również z amerykańskim sposobem zapisywania dat. Mieszkańcy Europy zapisują daty, używając najczęściej kolejności dzień – miesiąc – rok. Amerykanie mają na to odmienną metodę. Jako pierwszy podają miesiąc, następnie dzień, a na koniec rok. W ten sposób w USA Dzień Pi obchodzony jest 3.14, co jest jednocześnie najkrótszą wersją Ludolfiny. A skoro już mowa o USA – w wielu amerykańskich szkołach i na uczelniach tego dnia podawany jest specjalny, okrągły placek z narysowanym znakiem pi. To swoista gra słów, bo po angielsku pi i słowo „pie” (placek) wymawia się tak samo. Właśnie przy takim deserze prowadzi się w Stanach dyskusje o historii i przyszłości matematyki i fizyki. Za inicjatywą takiego wprowadzenia pi pod strzechy stał Larry Shaw, amerykański fizyk i artysta. 14 marca urodził się Albert Einstein Jednak 14 marca zapisał się w historii nauki na jeszcze przynajmniej dwa inne sposoby. Po pierwsze, tego dnia 1879 roku w Ulm urodził się Albert Einstein. Ten genialny fizyk jest twórcą szczególnej teorii względności, która usprawniła panującą wcześniej przez wieki mechanikę newtonowską. Jego słynny, powielany na tysiącach koszulek i plakatów wzór E=mc2, wynikający bezpośrednio ze szczególnej teorii względności, został potwierdzony przez badanie reakcji subatomowych. Natomiast ogólna teoria względności Einsteina doprowadziła do rozkwitu XX-wiecznej astrofizyki i przewidziała istnienie fal grawitacyjnych, co potwierdzono obserwacyjnie w 2015 roku. 14 marca zmarł Stephen Hawking Rejestrowane przez detektory fal grawitacyjnych jak LIGO i Virgo zmarszczki czasoprzestrzeni pochodzą m.in. ze zderzania się czarnych dziur. I właśnie z nimi wiąże się ostatnie wielkie wydarzenie naukowe związane z 14 marca. Tego dnia 2018 roku zmarł profesor Stephen Hawking. Można powiedzieć, że całe jego życie było nauką. Urodził się w nobliwym Oxfordzie. Większość życia spędził jednak w Cambridge, gdzie piastował najbardziej prestiżowe stanowisko w świecie nauk ścisłych: Lucasian Professor of Mathematics. Zostało ono zasponsorowane przez angielskiego duchownego i polityka Henry’ego Lucasa i oficjalnie powołane w 1664 roku przez króla Karola II. Jednym z pierwszych piastujących je naukowców był sam Izaak Newton. W pierwszej połowie XX wieku funkcję tę sprawował ojciec mechaniki kwantowej Paul Dirac, a od 1979 do 2009 roku właśnie Stephen Hawking. To człowiek, który dał się poznać nie tylko jako najśmielszy umysł naszych czasów, ale też osoba o wyjątkowym harcie ducha. Naukowiec nie poddał się mimo poważnej choroby i do ostatnich dni życia był aktywny naukowo i społecznie. Do historii nauki przejdą nie tylko jego wybitne dokonania, jak opisanie tzw. promieniowanie Hawkinga, ale też niezwykłe poczucie humoru i dystans do siebie, który zaprezentował występując w popularnym sitcomie „The Big Bang Theory”. Pisał książki, prowadził wykłady popularnonaukowe i tłumaczył świat jak nikt inny. W jednym z wykładów powiedział: „Jesteśmy tylko szczególnie zaawansowaną w rozwoju odmianą małp na niezbyt ważnej planecie, krążącej wokół całkiem przeciętnego Słońca. Ale jesteśmy w stanie poznawać Wszechświat. Dopiero to sprawia, że jesteśmy wyjątkowi”.
Geniusz porównywany z Einsteinem. W 1938 roku zaginął bez śladu
W 1938 r. włoski fizyk Ettore Majorana nagle znikł. Czy porównywany z Einsteinem i Fermim geniusz popełnił samobójstwo czy wybrał życie w klasztorze? A może zaczął pracować przy superbroni Hitlera?
W tym artykule: Kim był Ettore Majorana? Co się stało z geniuszem fizyki? Martwy albo nowo narodzony Zniknął nie tylko Majorana Hipotezy na temat zaginięcia Majorany Czy Włoch wolał Hitlera? Czy Ettore Majorana został porwany? Przypadkowe odkrycie Kolejny fałszywy ślad Co tak naprawdę się stało z Ettore Majoraną? Spotkali się po raz pierwszy jesienią 1927 roku na Uniwersytecie Rzymskim Sapienza. Przyszły współtwórca bomby atomowej Enrico Fermi miał 26 lat i właśnie objął katedrę fizyki. 21-letni Ettore Majorana był jego najzdolniejszym studentem. Gdy 11 lat później Fermi odbierał w Sztokholmie Nagrodę Nobla za „wytworzenie w reakcjach z neutronami nowych pierwiastków promieniotwórczych”, w całych Włoszech trwały poszukiwania zaginionego Majorany. Po raz ostatni widziano go 25 marca 1938 r. na pokładzie statku „Tirrenia” między Palermo a Neapolem. Od tego czasu wszelki słuch po fizyku zaginął. Kim był Ettore Majorana? Urodzony w 1906 r. w Katanii Ettore Majorana już jako dziecko zdumiewał swymi niezwykłymi zdolnościami matematycznymi. Po maturze, idąc za przykładem dziadka i ojca, rozpoczął studia na wydziale inżynierii. Nie ukończył ich, bo postanowił przenieść się na fizykę. Dyscyplina ta pod koniec lat 20. XX w. przeżywała we Włoszech złoty okres. Oprócz wspomnianego Fermiego, który kierował mieszczącym się przy rzymskiej ulicy Panisperna Instytutem Fizyki, światową sławę zdobyli: Franco Rasetti, Emilio Segrè (laureat Nagrody Nobla z 1959 r.), Bruno Pontecorvo, Edoardo Amaldi, Enrico Volterra. Wszyscy przeszli do włoskiej historii jako „chłopcy z ulicy Panisperna”. Majorana był jednym z nich. Choć od tajemniczego zniknięcia genialnego fizyka upłynęło ponad 80 lat, włoska prokuratura definitywnie zamknęła sprawę dopiero kilka lat temu. Orzekła, że Ettore Majorana opuścił kraj, a w latach 1955–1959 mieszkał pod przybranym nazwiskiem w Wenezueli. Śledczym nie udało się jednak odpowiedzieć na kluczowe pytanie. Dlaczego wybitny fizyk, którego Fermi porównywał do Galileusza i Newtona, wyjechał z Włoch? Zagadką pozostaje też los jego ostatnich notatek. Amaldi – opisując po latach pierwszą wizytę Majorany u Fermiego – stwierdził, że rozmowa skoncentrowała się na prowadzonych przez Fermiego badaniach. A dokładnie nad b (znanym dziś jako model lub przybliżenie Thomasa-Fermiego). Majorana słuchał uważnie, zadał kilka dodatkowych pytań i wyszedł bez słowa. Gdy pojawił się następnego dnia, poprosił o tabelę z wartościami parametrów (badania wymagały skomplikowanych obliczeń)i porównał ją z wyciągniętą z kieszeni byle jaką kartką, na której zapisał własne, wykonane w ciągu zaledwie kilkunastu godzin, rachunki. Ponieważ wyniki się zgadzały, powiedział Fermiemu, że jego tabela jest dobra, i dwa dni później przeniósł się na kierowany przez niego wydział. 6 lipca 1929 r. z wyróżnieniem obronił pracę doktorską dotyczącą reakcji jądrowej rozpadu. Potem opublikował kilka prac z zakresu fizyki atomowej, które przyniosły mu uznanie. Z relacji Amaldiego wynika, że Majorana był prekursorem w dziedzinie badań nad jądrem atomu. Zanim w 1932 r. James Chadwick odkrył i opisał nową cząstkę w jądrze atomu nazwaną neutronem (za co notabene trzy lata później otrzymał Nagrodę Nobla), Majorana zaproponował model, w którym neutrony i protony tworzyły jądro, oddziałując na siebie poprzez wymianę cząstek pośredniczących. Tyle że – pomimo presji włoskiego środowiska fizyków – nie zgodził się na publikację swej teorii. Gdy więc 19 lipca 1932 r. ukazała się praca Niemca Wernera Heisenberga dotycząca opisu sił jądrowych, koledzy Majorany byli rozżaleni. Uznali, że naukowiec pozbawił swój kraj zasług. Majorana odparł, że „Heisenberg napisał wszystko, co można było powiedzieć, a nawet prawdopodobnie powiedział za dużo”. Oppenheimer – wybitny fizyk i pacyfista, który został ojcem bomby atomowej. Jak do tego doszło? Kim był J. Robert Oppenheimer, naukowy kierownik Projektu Manhattan, bohater nowego filmu Christophera Nolana? Był erudytą równie biegle poruszającym się w tematach literackich, filozoficznyc... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/oppenheimer-wybitny-fizyk-i-pacyfista-ktory-zostal-ojcem-bomby-atomowej-jak-do-tego-doszlo-fot-getty-images-c832cda.jpg" width="938" height="682" alt="Oppenheimer – wybitny fizyk i pacyfista, który został ojcem bomby atomowej. Jak do tego doszło? (fot. Getty Images)" title="Oppenheimer – wybitny fizyk i pacyfista, który został ojcem bomby atomowej. Jak do tego doszło? (fot. Getty Images)" /> Co się stało z geniuszem fizyki? W styczniu 1938 r. Majorana rozpoczął wykłady na Uniwersytecie w Neapolu. Jak wynika z listów pisanych do matki, prowadził życie odludka. Mieszkał w tanim hotelu „Bologna”, który opuszczał tylko, by udać się na zajęcia lub na długie samotne spacery. Bliższe koleżeństwo nawiązał jedynie z dyrektorem Instytutu Fizyki Antonio Carrellim. To on był adresatem ostatnich listów Majorany. Każdy z nich wprowadzał Carrellego w zdumienie. W pierwszym, nadanym 25 marca w neapolitańskim porcie (zapewne przed wejściem na statek do Palermo), Majorana napisał: „Podjąłem decyzję, która jest już nie do odwołania. Nie ma w niej ani krzty egoizmu, ale zdaję sobie sprawę z uciążliwości, jakie moje nagłe zniknięcie może przysporzyć tobie i studentom”. 26 marca z „Grand Hotel Sole” w Palermo Majorana wysłał do Carrellego telegram, w którym… prosił, aby nie traktował jego poprzedniej korespondencji poważnie. Kilka godzin później nadał ekspres: „Morze mnie odrzuciło i jutro wracam do hotelu »Bologna«, być może będę podróżował razem z tym listem”. Majorana poinformował też, że zamierza zrezygnować z wykładów i obiecał wszystko wyjaśnić po powrocie. Czego jednak nie zrobił, bo od tego czasu słuch po nim zaginął. Pomimo że sprawą interesował się osobiście Benito Mussolini, który za pomoc w odnalezieniu geniusza wyznaczył nagrodę 30 tys. lirów (była to spora suma, zważywszy że przeciętna miesięczna pensja wynosiła mniej niż tysiąc lirów, a będący szczytem marzeń większości Włochów dwuosobowy Fiat Topolino kosztował 8900 lirów) – fizyka nie namierzono. Ani żywego, ani martwego. Martwy albo nowo narodzony Podczas przeszukania w neapolitańskim hotelu „Bologna” znaleziono list, w którym Majorana prosił rodzinę, aby nie przesadzała z żałobą: „Jeśli koniecznie chcecie uszanować zwyczaje, to załóżcie czarne ubrania, ale nie dłużej niż przez trzy dni”. Już ta sugestia wskazywała, że fizyk planował popełnić samobójstwo – choćby skacząc za burtę statku. Szkopuł w tym, że morze nigdy nie wyrzuciło jego ciała. Niektórzy wątpią, czy geniusz dotarł do Palermo, do „Grand Hotel Sole”. Inni – czy wszedł na statek „Tirrenia” wracający z Sycylii do Neapolu. Prof. Vittorio Strazzieri, podróżujący w tej samej co Majorana trzyosobowej kabinie nr 37, poświadczył wprawdzie, że widział go na pokładzie nad ranem, ale nie znał Majorany osobiście. Po prostu gdy pokazano mu zaginionego na zdjęciu, wydał mu się podobny do współpasażera ze statku. Z kolei drugiego mężczyzny dzielącego tę samą kuszetkę, niejakiego Charlesa Price’a (na takie nazwisko został wykupiony bilet), nigdy nie przesłuchano. Znamienne, że skromnie żyjący Majorana poprosił 22 stycznia 1938 r. – a więc 2 miesiące przed zniknięciem – o wypłacenie swojej części spadku po ojcu. Pieniądze zainkasował w marcu, kilka dni przed podróżą do Palermo. W tym samym czasie otrzymał też stypendium wraz z zaległościami od dnia objęcia katedry. W sumie była to ogromna kwota. Zniknął nie tylko Majorana Co więcej, wraz z Majoraną zniknął też jego paszport. Może to świadczyć o tym, że wcale nie odebrał sobie życia (byłoby to wbrew logicznemu rozumowaniu, z którego był powszechnie znany), lecz świadomie przygotowywał swoje zniknięcie. Co ciekawe, znajomy Majorany prof. Giuseppe Occhialini – który wrócił do Neapolu z Brazylii w styczniu 1938 r. – zeznał, że fizyk bardzo się ucieszył z jego przyjazdu i stwierdził, że za parę tygodni profesor już by go nie zastał. Zastanawia też sam sposób, w jaki Ettore Majorana kontaktował się ze swym najbliższym kolegą Carrellim. Ten najpierw otrzymał bowiem telegram, potem wysłany wcześniej list, a następnie ekspres. To zupełnie go skonsternowało. Jeśli Majorana chciał go uspokoić, że zaniechał samobójstwa, to powinien był zatelefonować. Zarówno w hotelu w Palermo, jak i w mieszkaniu Carrellego znajdował się aparat telefoniczny. Dlaczego geniusz nie zadzwonił? Czyżby chciał zyskać na czasie? Może kreując tajemniczą fikcję, pragnął odwrócić uwagę od swych rzeczywistych zamierzeń? Hipotezy na temat zaginięcia Majorany Znany sycylijski pisarz Leonardo Sciascia postawił romantyczną hipotezę, że Majorana odwrócił się plecami do świata, zamykając się w klasztorze. Autor stawiał na kalabryjski konwent w Serra San Bruno, klasztor jezuitów w Neapolu albo opactwo św. Paschalisa w Portici. Zakonnicy zaprzeczali jednak tym pogłoskom. Wtedy rodzina zaginionego zwróciła się z prośbą o pomoc do samego papieża Piusa XII, jednakże Watykan nic im nie odpowiedział. Czy jednak uciekając przed światem za klasztorne mury, Majorana potrzebował tak dużej gotówki? I dlaczego nie poinformował o tym najbliższych. Wywodził się przecież z wierzącej katolickiej rodziny, która na pewno nie sprzeciwiałaby się jego intencjom. Inna hipoteza zrodziła się za sprawą włóczęgi, zwanego „człowiekiem psem”, który pojawił się na Sycylii w rejonie Mazara del Vallo na początku roku 1940. Ponieważ ten nieposiadający żadnego wykształcenia mężczyzna często rozwiązywał zadania z matematyki i fizyki miejscowym licealistom, pojawiły się sugestie, że to błąkający się Majorana. Co ciekawe, bezdomny miał na prawej dłoni szramę identyczną jak zaginiony naukowiec i podpierał się laską, na której wyżłobiona była data urodzin Majorany! Gdy zaś umarł w 1973 r., wyprawiono uroczystość, na którą przyjechali nieznajomi ludzie – jakby nie był to pogrzeb obdartego kloszarda bez piątej klepki i bez dachu nad głową, lecz kogoś zupełnie innego, ważniejszego. Wątek ten oficjalnie (choć niekoniecznie przekonująco) uciął jednak w 1988 roku prokurator Paolo Borsellino. Powołując się na analizę grafologiczną podpisów „człowieka psa” z różnych czasów (w tym z więzienia) stwierdził, że był nim niejaki Tommas Lipari, a nie poszukiwany fizyk. Największą popularność zdobyła hipoteza, że Majorana wyjechał do Argentyny. Tak twierdzi m.in. Erasmo Recami, jeden z badaczy biografii i dorobku Majorany. Hipoteza ta pojawiła się w latach 50., gdy kilka osób (w tym emerytowany policjant) rzekomo zauważyło zaginionego w hotelu „Continental” w Buenos Aires. Niestety, poszukiwania w tym miejscu zakończyły się fiaskiem. Ponadto Majorana nie mógł wyjechać do Argentyny bezpośrednio z Neapolu lub z Palermo, bo jego paszport był ważny tylko w Europie. Mógł jednak trafić do Ameryki Południowej z Niemiec! Czy Włoch wolał Hitlera? Możliwe, że Majorana potajemnie wyjechał do Trzeciej Rzeszy. Koncepcja ta jest negowana, ponieważ byłoby hańbą, gdyby włoski geniusz pracował dla Hitlera, ale trzeba ją rozważyć. Ettore Majorana, który z reguły nie przyjmował zaproszeń nawet od tak prestiżowych uniwersytetów jak Yale czy Cambridge, w 1933 r. dał się przekonać i wyjechał na półroczne stypendium naukowe do Lipska. Tam poznał Heisenberga, pioniera mechaniki kwantowej, świeżo nagrodzonego Noblem. Potem udał się do Kopenhagi, gdzie miał okazję spotkać m.in. Nielsa Bohra i inne sławy swej epoki. Choć z racji powściągliwego charakteru i pełnego rezerwy podejścia Majorany do ludzi podejrzewa się go dziś o zespół Aspergera, geniusz nie izolował się od otaczającej go rzeczywistości społeczno-politycznej. Wręcz przeciwnie. Przebywając w Lipsku, odwiedził redakcję profaszystowskiej gazety, by przeczytać wywiad z Mussolinim przeznaczony do publikacji następnego dnia. W listach do matki zachwycał się porządkiem zaprowadzonym przez nazistów. Informował m.in., że „prześladowania Żydów rozweselają większość aryjską” i że „w Berlinie, gdzie ponad 50 procent prokuratorów było pochodzenia hebrajskiego, jedna trzecia z nich już została wyeliminowana”. 4 zagadki Wszechświata. Czy zapomniana teoria Einsteina pomoże rozwiązać największe zagadki fizyki? Mało kto wie, ale Einstein pracował też nad nieco innym matematycznym opisem kosmosu. Chciał opisać, jak masa nie zakrzywia czasoprzestrzeni, lecz ją skręca. W podobnym tonie napisał do Emilia Segrè, kolegi z Instytutu Fizyki. Ów z tego powodu nieomal zerwał z Majoraną stosunki, a dwa lata później – żeniąc się z niemiecką Żydówką – nie zaprosił go na ślub. Śmiało można przypuszczać, że również szef katedry Enrico Fermi, którego żona Laura miała żydowskie pochodzenie, nie podzielał poglądów swego nadzwyczaj uzdolnionego byłego studenta. W ciągu kolejnych lat geniusz nie zmienił bynajmniej poglądów. W jednym ze swych ostatnich listów, napisanych do matki w 1938 r. tuż przed zaginięciem, donosił z radością o szykującej się wizycie Adolfa Hitlera w Neapolu. Ten niezwykły entuzjazm w stosunku do polityki Hitlera miał za złe Majoranie nawet jego ojciec! Czy Ettore Majorana został porwany? Może zatem Majoranę przekabacili albo porwali agenci niemieckiego wywiadu na potrzeby hitlerowskiego programu atomowego? Hipoteza ta jest mało prawdopodobna, ponieważ – jak napisał w artykule „Setna rocznica urodzin Ettore Majorany” prof. Krzysztof Fiałkowski, wybitny specjalista z zakresu fizyki teoretycznej cząstek elementarnych: „do końca 1938 r. sam Fermi nie rozumiał, że przeprowadzone przez jego zespół w 1934 r. doświadczenia doprowadziły do rozszczepienia jąder, więc tym bardziej nie przewidywał możliwości realizacji reakcji łańcuchowej rozszczepień. Jeśli nawet Majoranie genialna intuicja ukazała taki obraz, skąd mogli o tym wiedzieć inni, skoro od 1933 r. nie opublikował żadnej pracy naukowej”. Uczony mógł jednak z własnej woli wyjechać do Niemiec, które tak podziwiał! Prof. Giorgio Dragoni z Uniwersytetu w Bolonii jest przekonany, że Majorana potajemnie udał się do Niemiec, gdzie pracował na rzecz III Rzeszy. Dragoni stwierdził, że informację tę przekazał mu w 1974 r. włoski fizyk prof. Gilberto Bernardini, który w latach 1934–1937 pracował w niemieckiej instytucji o nazwie Towarzystwo Postępu Naukowego im. Cesarza Wilhelma w Berlinie. Według Dragoniego decyzję o wyjeździe do Niemiec Majorana podjął jeszcze na stypendium w Lipsku, podczas rozmów z Heisenbergiem. Zdaniem Dragoniego hipotezę tę potwierdził w 1990 r. najmłodszy z chłopców z ulicy Panisperna – Bruno Pontecorvo. Podczas spotkania we Florencji stwierdził, że Majorana „wybrał Zachód”, precyzując przy tym, że chodziło o III Rzeszę. Nawiasem mówiąc, sam Pontecorvo wybrał Wschód: w 1950 r. bowiem potajemnie wyjechał do ZSRR, gdzie przyjął sowieckie obywatelstwo i pracował do śmierci. Z wersją Dragoniego zgadza się Arcangelo Papi – prawnik i znany badacz biografii Ettore Majorany. Według niego fizyk z Katanii był w Niemczech szefem badań jądrowych na potrzeby przemysłu zbrojeniowego i podlegał bezpośrednio Hitlerowi. I zdaniem Papiego to właśnie Majorana towarzyszy nazistowskiemu zbrodniarzowi Adolfowi Eichmannowi na zdjęciu zrobionym na pokładzie płynącego do Argentyny statku „Giovanna” w 1950 r., a zamieszczonym w książce „łowcy nazistów” Szymona Wiesenthala pt. „Prawo, nie zemsta”. Przypadkowe odkrycie W 2011 r. znany program telewizyjny „Chi l’ha visto?” – specjalizujący się w odnajdywaniu osób zaginionych – szukał pewnego mieszkańca Sycylii nazwiskiem nomen omen Majorana. Jako jeden z pierwszych do redakcji zadzwonił Francesco Fasani, opowiadając historię pewnego rodaka, którego poznał w latach 50., gdy przebywał na emigracji w Wenezueli: „Pracowałem jako mechanik i regularnie naprawiałem mu auto – żółtego studebakera, zawsze pełnego zapisanych notatników i różnego rodzaju kartek, które później, gdy był już stałym klientem, starałem się jakoś uporządkować. Choć znaliśmy się pięć lat, mało o nim wiedziałem, bo pan Bini (jak mi się przedstawił) wydawał się bardzo powściągliwy, nawet nie znałem jego imienia. W każdym razie był bardzo uprzejmy. Czasem mnie gdzieś podrzucał. Raz, pamiętam, podwiózł mnie do pracy. Gdy odjechał, właściciel warsztatu zapytał: »Wiesz kto to jest? To słynny naukowiec Majorana«!”. Prowadzący wywiad dziennikarz natychmiast zorientował się, że chodziło nie o akurat poszukiwanego jakiegoś tam Majoranę, ale o noszącego to samo nazwisko słynnego fizyka. Idąc tym tropem, prokuratura otworzyła śledztwo. Choć rząd w Caracas odmówił jakiejkolwiek współpracy, śledczy z włoskiej prokuratury nabrali przekonania, że mężczyzna mieszkający w latach 1955–1959 w wenezuelskiej Valencii pod nazwiskiem Bini to nie kto inny jak genialny fizyk z Katanii! Ekspertyza fizjonomiczna zdjęcia wykonanego przez Fasaniego w 1955 r. (uwielbiał fotografować otaczających go ludzi) wykazała podobieństwo „pana Biniego” do Majorany oraz do ojca fizyka, gdy był w podobnym wieku. Prokurator Pierfilippo Laviani wskazał też, że w samochodzie Biniego mechanik Fasani znalazł pocztówkę, którą wujek zaginionego geniusza – fizyk Quirico Majorana – wysłał w 1920 r. do amerykańskiego naukowca W.G. Gonklina! W jaki nieprawdopodobny sposób widokówka ta 35 lat później trafiła w ręce ukrywającego się w Wenezueli Ettore Majorany, jednak nie wiadomo. Kolejny fałszywy ślad Wersja włoskiej prokuratury z 2015 r., wskazująca wenezuelski trop, budzi wątpliwości. Ale nie jest ostatnim słowem w sprawie zniknięcia genialnego fizyka. Kilka lat temu ukazała się książka „Il Segreto di Majorana. Due uomini, una macchina”. Jej autor Alfredo Ravelli opisuje historię Rolanda Pelizzy, który utrzymuje, że od 1938 r. był uczniem, a później współpracownikiem przebywającego w klasztorze Majorany. Razem skonstruowali rzekomo maszynę wytwarzającą antycząstki, zdolną do produkcji czystej energii po zerowych kosztach. W książce opublikowano dwa zdjęcia Majorany i kilkanaście jego listów do Pelizzy. Dokonawszy ekspertyzy grafologicznej 23-stronicowego listu z 26 lutego 1964 r., biegła sądowa Sala Chantal orzekła, że „bez wątpienia” został napisany przez Majoranę. Ale znany badacz biografii fizyka Erasmo Recami – który napisał zresztą wstęp do tej kontrowersyjnej książki – sceptyczny co do ich wiarygodności. Czyżby to kolejny fałszywy ślad? Recami podczas trwających ponad trzydzieści lat badań dotarł do wielu osób, które znały fizyka z Katanii. Była wśród nich również siostra zaginionego geniusza – Maria. To ona stwierdziła, że nie ma sensu poszukiwać ciała jej brata, o wiele ważniejsze byłoby znalezienie jego ostatnich zeszytów! Pewne jest bowiem, że sporą część swych notatek Majorana zostawił tuż przed zniknięciem swojej studentce Gildzie Senatore, w której prawdopodobnie się podkochiwał. Gilda pokazała je swemu przyszłemu mężowi Francesco Cennamowi, asystentowi na Wydziale Fizyki uniwersytetu w Neapolu. Ten zaś przekazał je dyrektorowi Antonio Carrellemu, przyjacielowi Majorany. I na tym ślad się urywa. Choć nie wiadomo, co zawierały notatki, badacze nie mają wątpliwości, że ich zniknięcie jest wielką stratą dla nauki. Nie ma w tym przesady, skoro tych zaledwie kilka prac, które po Majoranie zostały, stawia go w rzędzie najwybitniejszych fizyków XX stulecia. Co tak naprawdę się stało z Ettore Majoraną? Niektóre z nich zostały przetłumaczone na język angielski dopiero po trzydziestu latach i zaczęto cytować je jako prekursorskie. Sporządzone podczas pobytu w Neapolu konspekty (tzw. Volumetti, przechowywane w Domus Galilaeana w Pizie) są ciągle analizowane. Profesor Krzysztof Fiałkowski (zm. 2014) napisał, że „znajduje się w nich zdumiewająco nowoczesne podejście do najważniejszych problemów fizyki kwantowej”. W 2006 r. Fabio Majorana, bratanek fizyka, natknął się na złożony przez jego ojca w 1938 r. u notariusza dokument (dlaczego Luciano Majorana zdeponował go w kancelarii, pozostaje kolejną zagadką), w którym wspomniane są zaawansowane badania Ettore dotyczące przewodnictwa magnetycznego oraz materii i antymaterii. Może to stanowiło przedmiot ostatnich zapisków geniusza? Niestety, tajemnicze notatki zniknęły. Podobnie jak sam geniusz. Pozostały mity i domysły.
Pojawił się pomysł na połącznie teorii Einsteina i mechaniki kwantowej. Tempo upływu czasu może skakać?
Czy da się stworzyć uniwersalną teorię fizyczną, która łączyłaby grawitację z mechaniką kwantową? Na razie to się nie udaje. Jednak nowa teoria zaproponowana przez naukowców z Kolegium Uniwersyteckiego w Londynie atakuje problem z zupełnie innej strony.
W tym artykule: Zagadki świata kwantów Święty Graal fizyki – połączenie teorii względności i kwantowej Nowy pomysł na teorię uniwersalną Załamanie przewidywalności Eksperyment ma dowieść słuszności teorii Ogólna teoria względności Alberta Einsteina święci triumfy już od ponad stu lat. Dzięki niej udało się przewidzieć m.in. istnienie czarnych dziur i opisać początki Wszechświata. Einstein miał rewolucyjny pomysł: grawitacja nie działa jak wszystkie inne siły, ale ugina czasoprzestrzeń. Potężny obiekt – taki jak np. Słońce – sprawia, że planety krążą wokół niego w zakrzywionej czasoprzestrzeni. Potężne siły grawitacji wpływają również na czwarty wymiar: czas. Może on biec w różnym tempie w zależności od miejsca we Wszechświecie. Pokazano to m.in. w filmie „Interstellar”. Wszystkie elementy teorii Einsteina mają wspólny mianownik: jest nim przewidywalność. Ogólna teoria względności pozwala dokonywać precyzyjnych pomiarów i na ich podstawie formułować wnioski o tym, co się działo i co jeszcze zdarzy się w kosmosie. Jej przeciwieństwem jest druga wielka teoria fizyczna XX wieku: mechanika kwantowa. U jej podstaw leży zupełnie przeciwne założenie, niż przyjął Einstein. Głosi ono, że światem najmniejszych składowych materii – cząstek elementarnych – rządzi nieoznaczoność. Zagadki świata kwantów Czy jest elektron? Na to niby proste pytanie odpowiedź może być bardzo skomplikowana. Jeśli spróbujemy ustalić, gdzie znajduje się elektron, zachowuje się on jak cząstka. W innym przypadku – pozostawiony sam sobie – przypomina falę. Co więcej, z zasady nieoznaczoności Heisenberga wynika, że w żadnych okolicznościach nie dowiemy się o elektronie wszystkiego. Możemy poznać jego położenie lub prędkość. Jednak nie obie te rzeczy naraz. Wszechświat jest dwa razy starszy niż dotychczas sądziliśmy. Sensacyjna hipoteza fizyków Naukowiec z kanadyjskiego uniwersytetu uważa, że Wszechświat może mieć 26,7 mld lat. A nie 13,8 mld, jak się obecnie przyjmuje. Badacz uzyskał taki wynik, sięgając po teorię naukową zarz... Mechaniką kwantową rządzą niewiadome, immanentne składowe tej teorii. Wydaje się ona całkowitym przeciwieństwem einsteinowskiej teorii grawitacji. Ma jednak z nią coś wspólnego. To sprawdzalność. Zasady mechaniki kwantowej zostały wielokrotnie dowiedzione eksperymentalnie. Zupełnie tak samo jak teoria grawitacji. Święty Graal fizyki – połączenie teorii względności i kwantowej Nic dziwnego, że naukowcy od dawna próbują połączyć obie te teorie. Okazało się to jednak nadzwyczaj trudne. Matematyka jednej nie „skleja się” z matematyką drugiej. Jak bardzo jest to skomplikowane, opisuje książka Rogera Penrose’a „Moda, wiara i fantazja w nowej fizyce Wszechświata”. Mimo to badacze próbują stworzyć tzw. kwantową teorię grawitacji. Na razie kandydatki na tę teorię wszechrzeczy są dwie. Jedna to rozwijana od kilku dziesięcioleci teoria strun. Zakłada ona, że wymiarów jest więcej niż cztery, a cząstki to struny drgające w 11 albo nawet 26 wymiarach. Jej mniej znana konkurentka to pętlowa grawitacja kwantowa, opracowana m.in. przez Carla Rovelliego. Tu z kolei przyjęto założenie, że czasoprzestrzeń składa się ze splecionych, skończonych węzłów, które stanowią jakby włókienka w tkaninie materii. Nowy pomysł na teorię uniwersalną Obie te teorie mają wspólną cechę. Próbują „skwantować” grawitację. A może jednak wcale nie należy tego robić? Może czasoprzestrzeń jest klasyczna – jak chciał Einstein – i nie należy doszukiwać się w niej żadnych manifestacji świata kwantowego? Tak właśnie uważa prof. Jonathan Oppenheim z Kolegium Uniwersyteckiego w Londynie (UCL). Na łamach czasopisma naukowego „Physical Review X” opublikował on pracę, w której proponuje zupełnie nową kandydatkę na teorię unifikacji. To tzw. postkwantowa teoria klasycznej grawitacji. Rewolucyjnie postuluje ona, że należy odrzucić założenie przewidywalnego upływu czasu. Oppenheim proponuje, by przyjąć, że tempo upływu czasu w kosmosie może się zmieniać w sposób przypadkowy. − Tempo upływu czasu zmienia się losowo i waha w czasie – mówi Oppenheim cytowany przez „Guardiana”. Dodaje jednak, że czas nigdy nie cofałby się. Załamanie przewidywalności Taki pomysł ma jedną ważną konsekwencję. Powoduje mianowicie, że przestaje istnieć założona przez Einsteina przewidywalność. Jej brak jest fundamentem nowej teorii. I to natychmiast wywołało kontrowersje. − Spekulacje są mile widziane, zwłaszcza jeśli można je przetestować – zauważył prof. Rovelli na łamach „Guardiana”. − Ale większość spekulacji okazuje się błędna. To dobrze, że Oppenheim bada tę możliwość (…). Jednak wielkie twierdzenia o „nowej teorii łączącej grawitację Einsteina z mechaniką kwantową” wydają mi się nieco przesadzone – skomentował naukowiec. Zgodnie z naukową tradycją Rovelli oraz Geoff Penington, orędownik teorii strun, założyli się z Oppenheimem o to, że jego teoria jest fałszywa. Naukowcy przyjęli, że szanse na to wynoszą 5000:1. Zgodnie ze spisanymi regułami zakładu, jeśli Oppenheim udowodni, że ma rację, otrzyma 5000 przedmiotów własnego wyboru. Takich, z których każdy 21 stycznia 2021 r. nie było warty więcej niż 20 pensów. Jeśli przegra, a czasoprzestrzeń okaże się jednak kwantowa, zwycięzcy otrzymają po jednym takim przedmiocie. Eksperyment ma dowieść słuszności teorii Co ciekawe, ten zakład może zostać w przyszłości rozstrzygnięty. Na łamach czasopisma „Nature Communications” ukazała się bowiem jednocześnie praca, w której Zach Weller-Davies, były doktorant Oppenheima, proponuje, jak udowodnić jego teorię. Weller-Davies zakłada, że jeśli tempo upływu czasu losowo fluktuuje, musi to znajdować odbicie w zmianach zachodzących w całej czasoprzestrzeni. A dokładnie – w masie różnych obiektów. Na przykład standard kilograma mierzony w różnych momentach może mieć nieznacznie mniejszą lub większą wagę. Jeśli udałoby się wykazać, że jego masa nie jest stała, tylko zmienia się w określonym zakresie, byłby to dowód na prawdziwość koncepcji Oppenheima. Słynna teoria Hawkinga o czarnych dziurach potwierdzona Jedno z najsłynniejszych twierdzeń Stephena Hawkinga zostało właśnie udowodnione na podstawie falowania czasoprzestrzeni spowodowanego połączeniem się dwóch odległych czarnych dziur. To nie koniec propozycji eksperymentalnych. Naukowcy uważają, że losowe fluktuacje czasoprzestrzeni dałoby się również uchwycić, wprowadzając ciężkie atomy znajdujące się w dwóch różnych miejscach w stan kwantowej superpozycji. Pierwszy z proponowanych testów jest prosty koncepcyjnie. Oba wymagają niezwykłej precyzji. − Eksperymenty mające na celu sprawdzenie natury czasoprzestrzeni będą wymagały wysiłku na dużą skalę. Jednak mają ogromne znaczenie dla zrozumienia podstawowych praw natury – komentuje prof. Sougato Bose z UCL. − Wierzę, że są w zasięgu ręki. Co to oznacza? – Być może poznamy odpowiedź w ciągu najbliższych 20 lat – dodaje badacz. Trzech uczestników zakładu 5000:1 musi więc uzbroić się w cierpliwość. A wszyscy czekający na teorię rozwijającą koncepcje Alberta Einsteina – wraz z nimi. Źródła: EurekAlert, Physical Review X, Guardian, Nature Communications, UCL. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To on jako pierwszy zrozumiał prawo grawitacji. Wiele lat przed Newtonem i Galileuszem
Zaginione zapiski Leonarda da Vinci zawierają przemyślenia artysty na temat grawitacji. Naukowcy twierdzą, że renesansowy uczony jako pierwszy zrozumiał zjawisko powszechnego ciążenia.
W tym artykule: Dopiero Albert Einstein dokładnie opisał, jak działa grawitacja Leonardo da Vinci mógł jako pierwszy odkryć działanie grawitacji Da Vinci przedstawił ruch na jednej z zaginionych notatek Legenda głosi, że Isaac Newton w 1687 r. zrozumiał, czym jest grawitacja po tym, jak na głowę spadło mu jabłko. 5 lipca napisał dzieło „Matematyczne zasady filozofii naturalnej”, w którym opisał prawo powszechnego ciążenia. Brzmi ono następująco: „Między dowolną parą ciał posiadających masy pojawia się siła przyciągająca, która działa na linii łączącej ich środki, a jej wartość jest wprost proporcjonalna do iloczynu ich mas i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości między ich środkami ciężkości”. Dopiero Albert Einstein dokładnie opisał, jak działa grawitacja Newton nie wiedział jednak, jak w praktyce wyjaśnić zjawisko i prawo grawitacji. Dopiero w latach 1906–1915 niemiecki uczony Albert Einstein opracował ogólną teorię względności, która połączyła przemyślenia angielskiego naukowca z nową mechaniką. Einstein stwierdził, że siła grawitacji wynika z lokalnej geometrii czasoprzestrzeni. Koncepcja, która głosi, że wszystkie obiekty posiadające masę lub energię wzajemnie przyciągają się, zrewolucjonizowała współczesną naukę. Albert Einstein: 15 rzeczy, których nie wiedzieliście o tym wybitnym fizyku Znamy go jako twórcę ogólnej teorii względności. Tymczasem Albert Einstein prowadził fascynujące życie. Oto 15 mniej znanych faktów z życia genialnego naukowca. Dotychczas uważano jednak, że pierwszym człowiekiem, który poruszył kwestię zasad grawitacji, był Galileusz. W 1602 roku odkrył, że w jednorodnym polu grawitacyjnym przy braku innych sił, wszystkie ciała spadają z jednakowym przyspieszeniem. Zasada ta nie odnosiła się oczywiście bezpośrednio do samej grawitacji, lecz do ruchu. Leonardo da Vinci mógł jako pierwszy odkryć działanie grawitacji Okazuje się jednak, że pewne aspekty grawitacji zrozumiał inny uczony, wiele lat przed Newtonem i Galileuszem. Naukowcy z California Institute of Technology przeanalizowali zaginione zapiski renesansowego uczonego Leonarda da Vinci i odkryli, że włoski artysta, architekt i badacz analizował zjawisko swobodnego spadania. Kilka szkiców naukowca przedstawia trójkąty z opisanymi bokami. Na jednym z nich, w górnym rogu narysowany jest słój, z którego wysypuje się piasek, kamienie lub krople wody. Notatki datowane są na lata 1480–1518. – Moją uwagę zwróciła notatka, na której Leonardo napisał „Equatione di Moti” (po łacinie „Równanie Ruchu”). Zaintrygowało mnie, co uczony miał na myśli, stosując ten zwrot – mówi prof. Mory Gharib, inżynier biomedyczny na California Institute of Technology. Da Vinci przedstawił ruch na jednej z zaginionych notatek Wiemy, że Leonardo da Vinci interesował się badaniami ruchu i sił działających na ciała. W 2017 roku prof. Gharib analizował wraz ze studentami teorie opisywane przez Włocha. To właśnie wtedy zwrócił uwagę na kilka spośród kilku tysięcy zachowanych notatek. Prof. Gharib twierdzi, że Leonardo próbował udowodnić, że jeśli dzbanek z wodą przesuwa się w linii prostej, równolegle do ziemi i wylatuje z niego, to materiał ten nie spada z jednakową prędkością, ale przyspiesza. Natomiast jeśli woda lub piasek wylecą już z naczynia, a dzbanek nie ma na to wpływu, te przestają przyspieszać „pionowo”, a zaczynają „poziomo”, a więc zgodnie z zasadą grawitacji. Ten ruch opisują właśnie boki trójkąta równoramiennego. Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas Teoria względności opracowana przez Alberta Einsteina przewiduje, że grawitacja to zakrzywienie czasoprzestrzeni. Każda masa zmienia trajektorię pobliskich ciał. Sprawia też, że w jej pobli... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zakrzywienie-czasoprzestrzeni-skad-sie-bierze-jak-grawitacja-wplywa-na-przestrzen-i-czas-fot-getty-images-f6fd6b4.jpeg" width="938" height="613" alt="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" title="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" /> Z notatek wynika, że włoski uczony był świadomy tego, że woda lub piasek nie będą spadać ze stałą prędkością. Badacze z California Institute of Technology odkryli jednak, że da Vinci pomylił się w swoich obliczeniach, co było spowodowane najprawdopodobniej niewystarczającymi narzędziami do obliczenia czasu. – Nie mamy pewności, czy Leonardo da Vinci przeprowadził kolejne eksperymenty, aby wyjaśnić tę kwestię. Jednak sam fakt, że zajmował się tym na początku XVI wieku, pokazuje, jak bardzo jego postrzeganie rzeczywistości było innowacyjne – podkreśla prof. Gharib. Źródło: Caltech Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najlepsze pomysły powstają pod prysznicem. Naukowcy w końcu odkryli, dlaczego
Od dawna wiadomo, że najlepsze pomysły powstają pod prysznicem lub po prostu w toalecie. Naukowcy postanowili w końcu zbadać ten fenomen i rozwiać wszelkie wątpliwości.
W tym artykule: Wielkie umysły wychodziły najlepsze pomysły Najnowsze badania rzucają nowe światło na stan „dryfowania umysłu” Kluczem do sukcesu jest kompromis pomiędzy silnym skupieniem a nudą Dochodzenie do wielkich idei, odkrywanie tajemnic świata i nauki, pisanie książek lub komponowanie muzyki to skomplikowane procesy, które wymagają niekiedy wymagającego i długotrwałego procesu twórczego. Oczywiście u każdego wygląda to inaczej. Niektórzy siedzą przed komputerem lub kartką, dopóki obudzi się przebłysk geniuszu i wpadną na wybitny pomysł. U innych może zdarzyć się to podczas bardziej prozaicznych czynności. Wielkie umysły wychodziły najlepsze pomysły I tak na przykład wybitny niemiecki kompozytor Ludwig van Beethoven przyznawał, że zawsze codziennie po obiedzie wychodził na spacer z notatnikiem. Pisarz Charles Dickens spacerował 3 godziny dziennie, a następnie wracał do domu i siadał do pisania. Albertowi Einsteinowi podobno udało się udowodnić teorię względności po tym, jak poszedł spać i dobrze wypoczął. Słynny uczony potrafił w nocy przesypiać nawet 10 godzin. Wiele osób twierdzi również, że najlepsze pomysły powstają również pod prysznicem. Ta hipoteza od dawna interesowała naukowców, którzy chcieli dowiedzieć się, jakie reakcje zachodzą w organizmie człowieka, który wygrzewa się pod spływającą z góry wodą. Najnowsze badania rzucają nowe światło na stan „dryfowania umysłu” Nowe badania zostały przeprowadzone na Uniwersytecie Wirginii w Stanach Zjednoczonych. Kierował nimi Zac Irving, doktorant na wydziale filozofii i kognitywistyki. Naukowiec stwierdził, że wszystkie poprzednie eksperymenty miały bardzo niespójne wyniki i wiele wad. Poprzednie odkrycia sugerowały, że skoro do pobudzenia umysłu potrzebne jest przełączenie trybu myślenia w stan „dryfowania”, potrzebna jest do tego nuda. Czas, który spędzasz pod prysznicem ma wpływ na planetę. Ten prosty trik pozwala go skrócić Ekologiczna i ekonomiczna. Taka może być codzienna kąpiel, dzięki zastosowaniu jednego prostego rozwiązania, które należy się naszej planecie. Podziękuje ci za nie również twój portfel. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czas-ktory-spedzasz-pod-prysznicem-ma-wplyw-na-planete-ten-prosty-trik-pozwala-go-skrocic-d778125.jpeg" width="938" height="625" alt="Czas, który spędzasz pod prysznicem ma wpływ na planetę. Ten prosty trik pozwala go skrócić" title="Czas, który spędzasz pod prysznicem ma wpływ na planetę. Ten prosty trik pozwala go skrócić" /> Irving twierdzi, że nie jest to prawda. W rzeczywistości kreatywność wyzwala się poprzez równowagę pomiędzy swobodnym przepływem myśli a stanem silnej koncentracji. – Nigdy nie badano trybu dryfowania. Mierzono jedynie samo rozproszenie uwagi uczestników eksperymentów – twierdzi uczony. Najnowsze badanie zostało przeprowadzone na 222 uczestnikach, w większości kobietach. Wszyscy uczestnicy mieli 90 sekund na wymyślenie jak największej liczy alternatywnych zastosowań dla kilku prostych przedmiotów, takich jak spinacz do papieru. Następnie uczestnicy zostali podzieleni na dwie grupy. Kluczem do sukcesu jest kompromis pomiędzy silnym skupieniem a nudą Jedna musiała obejrzeć 3-minutową poruszającą scenę z filmu „Kiedy Harry poznał Sally”. Druga – film przedstawiający mężczyzn rozwieszających pranie, który również trwał 90 sekund. Po upływie tego czasu obydwie grupy otrzymało niespodziewanie dodatkowe 45 sekund na burze mózgów. Naukowcy oceniali efekty na podstawie liczby pomysłów oraz ich oryginalności. Autorzy stwierdzili, że bardziej angażujący film dużo bardziej pobudzał kreatywność. – Wyniki te sugerują, że bardziej angażujące zadania prowadzą do produktywnego dryfowania naszego umysłu. Nudne aktywności mogą być jednak korzystne, ponieważ pozwalają oscylować pomiędzy nudą a trybem skupienia – twierdzą badacze. Autorzy twierdzą, że stan idealnego skupienia następuje wówczas, gdy jesteśmy w trakcie umiarkowanie angażującej nas aktywności, która „nakłada pewne ograniczenia na nasze myślenie”. Co to ma wspólnego z prysznicem? Otóż naukowcy twierdzą, że gdy wchodzimy pod strumień wody, automatycznie przechodzimy w inny tryb myślenia. Nasz umysł zaczyna swobodnie dryfować i subtelnie wahać się pomiędzy koncentracją a luźnymi myślami. To właśnie wtedy powstają najlepsze pomysły. Źródło: Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts.
Teleskop Webba zrobił zdjęcie pierścienia Einsteina. Dzieli go od Ziemi aż 12 mld lat świetlnych
Na jednym ze zdjęć zrobionych przez Kosmiczny Teleskop Webba magistrant astronomii wypatrzył niemal idealny pierścień Einsteina. Niezwykła fotografia powstała dzięki MIRI – jednemu z czterech instrumentów badawczych, w jakie wyposażony jest teleskop.
W tym artykule: Pierścień odległy o 12 mld lat świetnych Co to jest MIRI? Czy Einstein przewidział istnienie pierścieni? Odległości w kosmosie znacznie przekraczają dystanse, które możemy sobie wyobrazić. 12 mld lat świetlnych od Ziemi znajduje się galaktyka oznaczona jako SPT-S J041839-4751.8. Jej światło zaczęło podróżować w kierunku Układu Słonecznego na długo przed tym, zanim w ogóle powstała nasz planeta. Zanim dotarło do nas, musiało pokonać 1,135*1023 km. Na swojej drodze światło to napotkało jednak pewną przeszkodę. Był to mocno zakrzywiony obszar czasoprzestrzeni. W jego środku znajdował się bardzo masywny obiekt, inna galaktyka. Poruszając się po tej wygiętej czasoprzestrzeni, światło zakrzywiło się. Tak się złożyło, że dokładnie na linii prostej, wyznaczonej przez galaktykę SPT-S J041839-4751.8 i masywną galaktykę przed nią, znajdował się Teleskop Webba. W tym szczególnym przypadku teleskop mógł sfotografować charakterystyczny pierścień utworzony przez zakrzywione światło. Nazywa się go pierścieniem Einsteina, od nazwiska twórcy ogólnej teorii względności. Pierścień odległy o 12 mld lat świetnych Wiadomość o sfotografowaniu przez Teleskop Webba pięknego pierścienia Einsteina pojawiła się sześć dni temu w serwisie Reddit. Opublikował ją użytkownik o nicku Spaceguy44. Przedstawia się jako magistrant astronomii. Spaceguy44 zaznacza, że zdjęcie z Teleskopu Webba, które pokazał, zostało przez niego pokolorowane. Dzięki temu pierścień Einsteina uwidocznił się w pełnej krasie. – Galaktyka SPT-S J041839-4751.8 znajduje się dokładnie za masywną galaktyką przed nią. Nie bylibyśmy jej w stanie zobaczyć, gdyby nie to, że grawitacja zakrzywia światło – napisał Spaceguy44. – Gdyby nie efekt soczewkowania grawitacyjnego (czyli zakrzywienia promieni świetlnych w polu grawitacyjnym, co powoduje pojaśnienie światła i powiększenie obrazu – przyp. red.), galaktyka wyglądałaby prawdopodobnie tak samo, jak większość odległych galaktyk. Czyli byłaby małą plamką światła – dodał. Co to jest MIRI? Fotografia powstała dzięki instrumentowi badawczemu MIRI. To jedno z czterech urządzeń naukowych, w jakie wyposażony jest Teleskop Webba. MIRI jest spektrografem i kamerą w jednym. Pracuje w temperaturze zaledwie minus 266 st. C, czyli tylko siedem stopni powyżej zera bezwzględnego. Co ciekawe, ten sam pierścień Einsteina sfotografował w sierpniu również inny instrument Webba. Zdjęcie wykonane przez kamerę bliskiej podczerwieni NIRCam nie było jednak tak spektakularne. Czy Einstein przewidział istnienie pierścieni? Tego, że światło może zakrzywiać się w polu grawitacyjnym, Albert Einstein domyślił się już w 1912 roku. Czyli cztery lata przed opublikowaniem przełomowej pracy opisującej ogólną teorię względności. Dwanaście lat później, w 1924 r., rosyjski fizyk Oriest Chwolson opisał szczególny przypadek, gdy źródło światła, obiekt działający jak soczewka grawitacyjna i obserwator będą znajdować się niemal w jednej linii. Chwolson przewidział, że doprowadzi to do powstania świetlnego „efektu halo”. Była to jednak tylko teoria. „Nie ma nadziei na zaobserwowanie tego fenomenu bezpośrednio” – pisał Einstein w 1936 r. Rozważał bowiem światło gwiazdy, które byłby trudne do uchwycenia. I chociaż się pomylił, to jednak zadanie faktycznie było wyjątkowo trudne. Pierwszy kompletny pierścień Einsteina został odkryty dopiero w 1998 r. z pomocą Teleskopu Hubble’a. Dziesięć lat później, w 2008 r., za pomocą tego samego teleskopu sfotografowano jeszcze bardziej zdumiewający fenomen – podwójny pierścień Einsteina w systemie SDSSJ0946+1006. Utworzyły go trzy galaktyki ułożone w linii prostej, odległe odpowiednio o 3, 6 i 11 mld lat świetlnych. Jeden z astronomów, którzy dokonali tamtego odkrycia, porównał je do „trafienia głównej wygranej na loterii”. Źródła: ScienceAlert, Reddit, Astronomia.pl. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
4 zagadki Wszechświata. Czy zapomniana teoria Einsteina pomoże rozwiązać największe zagadki fizyki?
Mało kto wie, ale Einstein pracował też nad nieco innym matematycznym opisem kosmosu. Chciał opisać, jak masa nie zakrzywia czasoprzestrzeni, lecz ją skręca.
W tym artykule: Zapomniana teoria Einsteina, czyli jak masa skręca przestrzeń Czego nie potrafi wyjaśnić fizyka, czyli 4 wielkie zagadki Wszechświata Teoria, która tłumaczy 4 paradoksy Czy teorię względności da się podważyć? Ogólna teoria względności opracowana przez Alberta Einsteina zakłada, że każda masa zakrzywia czasoprzestrzeń. Powoduje w niej „wgłębienie” – rozciągając i przestrzeń, i czas. To dlatego w pobliżu masywnych obiektów czas płynie wolniej. Albert Einstein: 15 rzeczy, których nie wiedzieliście o tym wybitnym fizyku Znamy go jako twórcę ogólnej teorii względności. Tymczasem Albert Einstein prowadził fascynujące życie. Oto 15 mniej znanych faktów z życia genialnego naukowca. Ogólną teorię względności poddawano wielu testom. Niedawno badacze z Instytutu Astrofizyki Uniwersytetu Colorado w Boulder dokonali niezmiernie precyzyjnego pomiaru. Atomowe zegary zbudowane ze 100 tysięcy atomów strontu były w stanie zmierzyć wpływ różnicy 1 milimetra odległości od powierzchni Ziemi – a więc siły ziemskiej grawitacji – na upływ czasu. Teorię względności poddawano jednak wcześniej wielu testom. Każdy z nich zdawała bez zarzutu. Jest najlepszą teorią, która pasuje do obserwacji kosmosu – przynajmniej do pewnej skali. Zapomniana teoria Einsteina, czyli jak masa skręca przestrzeń Mało kto wie, ale Einstein pracował też nad nieco innym matematycznym opisem kosmosu. Chciał opisać, jak masa nie zakrzywia czasoprzestrzeni, lecz ją skręca. Czasoprzestrzeń wokół masywnych ciał powinna więc nie tylko się uginać, ale i wirować. Przypominałoby to nieco atmosferyczny niż, wokół którego wiruje powietrze. Einstein nazwał tę teorię teleparalelizmem. Takie skręcanie czasoprzestrzeni przez masę tłumaczyłby nie tylko grawitację, ale i elektromagnetyzm. Teleparalelizm byłby „jednolitą teorią pola” – zwaną też Teorią Wszystkiego – poszukiwaną przez fizyków, która ma w jednym modelu wyjaśnić działanie wszystkich sił we Wszechświecie. Einstein opublikował swoją pracę w 1928 roku. Uwzględnił jednak w niej tylko grawitację. Elektromagnetyzm okazał się być zbyt trudny do opisania za pomocą równań opisujących skręcanie czasoprzestrzeni. Ta teoria Einsteina została w dużej mierze zapomniana. Czego nie potrafi wyjaśnić fizyka, czyli 4 wielkie zagadki Wszechświata A szkoda, bo teoria ta wytłumaczyłaby 4 różne paradoksy, których nie potrafi wyjaśnić dzisiejsza fizyka. Problem prędkości obrotów galaktyk. W latach 70. ubiegłego wieku zaobserwowano, że materii widocznej w galaktykach jest zbyt mało, by nie rozpadały się pod wpływem siły odśrodkowej. Żeby ten paradoks rozwiązać, fizycy postulują istnienie „ciemnej materii”, która musiałaby stanowić nawet 80% masy we Wszechświecie. Takie cząstki musiałyby oddziaływać z „normalną” materią tylko poprzez grawitację, a więc byłyby bardzo trudne do wykrycia. Do tej pory nie natrafiono na ich ślady. Kosmos w największej skali wydaje się jednorodny. To mało prawdopodobne, jeśli powstał z przypadkowego i chaotycznego stanu – a fizycy nie mają podstaw, by sądzić, że było inaczej. Żeby to wyjaśnić, postulują zjawisko „kosmicznej inflacji”, która w początkach istnienia Wszechświata rozdęłaby go tak szybko, ze „rozprasowałaby” ewentualne niejednorodności. Pod koniec ubiegłego stulecia odkryto, że Wszechświat nie tylko się rozszerza, ale też tempo tego rozszerzania się rośnie. Nie ma żadnego wyraźnego powodu, dla którego miałoby być coraz szybsze, więc fizycy postulują istnienie „ciemnej energii”, która by to wyjaśniała. Nie wiadomo, czym taka energia mogłaby być. W miarę udoskonalania techniki pomiarów dwa różne sposoby pomiaru rozszerzania się Wszechświata, czyli ucieczek galaktyk, zaczęły się „rozjeżdżać”. Metoda oparta na analizie mikrofalowego promieniowania tła pozostałego po Wielkim Wybuchu daje wyniki średnio 10% niższe niż metoda polegająca na obserwacji gwiazd supernowych. Czarne dziury – 10 pytań o najbardziej zagadkowe obszary czasoprzestrzeni Co jest na dnie czarnej dziury, jak wygląda i co by się stało, gdyby wpadł do niej człowiek. Tajemnice czarnych dziur zdradza astrofizyk prof. Jean-Pierre Lasota. Teoria, która tłumaczy 4 paradoksy Teoria teleparalelizmu, która opisuje skręcanie czasoprzestrzeni przez masę, nie wymaga istnienia ciemnej materii i ciemnej energii. Rozwiązuje też problem różnych prędkości rozszerzania się Wszechświata. Kosmiczna inflacja w takich opisach również ma naturalne wytłumaczenie. Po prostu siła grawitacji inaczej odkształca czas i przestrzeń, niż dziś to zakładamy. Z matematycznego punktu widzenia łatwiej zresztą jest opisać, jak materia i energia poddaje się skręcaniu niż zakrzywianiu czasoprzestrzeni. Na niewielkich odległościach różnica między tymi dwoma opisami jest zaniedbywalna. Zaczyna być jednak widoczna w skali dużo większej niż Układ Słoneczny – dokładnie tam, gdzie współczesna fizyka napotyka największe problemy. W 2018 roku fizycy z brazylijskiego Narodowego Instytutu Badań Kosmicznych w Sao Paulo obliczyli, że skręcanie czasoprzestrzeni przez masę, czyli teleparalelizm, wyjaśniałoby problem różnych pomiarów prędkości ucieczek galaktyk. Uwzględnienie tego w równaniach sprawiło, że pomiary z obserwacji gwiazd supernowych i mikrofalowego promieniowania tła zaczęły się ze sobą zgadzać. Czy teorię względności da się podważyć? W niewielkiej skali ogólna teoria względności, która zakłada, że masa tylko zakrzywia czasoprzestrzeń, sprawdza się bardzo dobrze. Ale być może nadal niewystarczająco dokładnie to badamy. Stąd w 2014 roku powstał pomysł, by na pokładzie satelity STEP (Satellite Test of the Equivalence Principle) zbadać ogólna teorię względności z dokładnością do jednej części na trylion (najdokładniejsze pomiary osiągały dotychczas precyzję jednej bilionowej). Pomysł zasadza się na tym, że podstawą teorii względności jest równoważność masy grawitacyjnej i bezwładnej. Siły bezwładności (podczas przyspieszania) i siły grawitacyjne działają na ciała w ten sam sposób. Z tego powodu nie da się odróżnić, czy winda unosi się w stanie nieważkości, czy swobodnie spada. Nie ma żadnego szczególnego powodu, dla którego tak musi być – prawa fizyki nie zabraniają, by obie te masy były różne. Jeśli dokładniejsze pomiary wykażą, że jednak istnieje niewielka różnica między działaniem grawitacji i przyspieszenia na taką samą masę, ogólna teorie względności będzie wymagać modyfikacji. Jeśli tak się stanie, to jest alternatywa – wysunięta przez Einsteina. To skręcanie czasoprzestrzeni przez masę, czyli teleparalelizm. Może się jednak okazać, że ogólną teorię względności można testować tylko w kosmicznych skalach. Tak czy inaczej, zagadki ciemnej materii i energii, inflacji i różnych prędkości rozszerzania się Wszechświata trzeba będzie w końcu wyjaśnić. Źródła: Univeristy of Colorado, New Scientist Czytaj więcej fascynujących artykułów: Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. To orbitujące laboratorium miało zapewnić nam pokój. Jaki los czeka ISS? ISS to najbardziej złożone przedsięwzięcie naukowo-technologiczne w historii. Międzynarodowa Stacja Kosmiczna jest ogromnym laboratorium, o powierzchni porównywalnej z boiskiem piłkarskim. K... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/miedzynarodowa-stacja-kosmiczna-to-orbitujace-laboratorium-mialo-zapewnic-nam-pokoj-jaki-los-czeka-iss-fot-getty-images-63560f0.jpeg" width="938" height="682" alt="Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. To orbitujące laboratorium miało zapewnić nam pokój. Jaki los czeka ISS? (fot. Getty Images)" title="Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. To orbitujące laboratorium miało zapewnić nam pokój. Jaki los czeka ISS? (fot. Getty Images)" /> Uran ciekawostki. Mnóstwo księżyców, niesamowite pierścienie i zapach zgniłych jajek Wyobraź sobie planetę, na której biegunie przez 42 lata może panować dzień polarny. Która ma zapach zgniłych jajek, nietypową cyjanową barwę i kilkadziesiąt naturalnych satelitów. To w... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/uran-ciekawostki-mnostwo-ksiezycow-niesamowite-pierscienie-i-zapach-zgnilych-jajek-fot-getty-images-9d1c085.jpeg" width="938" height="563" alt="Uran ciekawostki. Mnóstwo księżyców, niesamowite pierścienie i zapach zgniłych jajek (fot. Getty Images)" title="Uran ciekawostki. Mnóstwo księżyców, niesamowite pierścienie i zapach zgniłych jajek (fot. Getty Images)" /> Program Artemis NASA. Kiedy astronauci wrócą na Księżyc? Jak będzie wyglądała baza księżycowa? Ludzkość ostatni raz gościła na Księżycu w grudniu 1972 r. Teraz NASA szykuje program Artemis. Ma on stworzyć stałą bazę księżycową i otworzyć drogę do dalszej eksploracji kosmosu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/program-artemis-nasa-kiedy-astronauci-wroca-na-ksiezyc-jak-bedzie-wygladala-baza-ksiezycowa-fot-nasa-alberto-bertolin-cc-by-nc-nd-2-0-65cd910.jpeg" width="938" height="528" alt="Rakieta SLS w końcu wystartowała i cóż to było za widowisko! Misja Artemis 1 leci na Księżyc (fot. Kevin Dietsch/Getty Images)" title="Rakieta SLS w końcu wystartowała i cóż to było za widowisko! Misja Artemis 1 leci na Księżyc (fot. Kevin Dietsch/Getty Images)" />
Teoria względności, czyli na czym polegał geniusz Einsteina
Od momentu opublikowania ogólnej teorii względności minęło ponad 100 lat. Choć jej autora kojarzymy przede wszystkim ze słynnym równaniem E = mc², Albert Einstein przyczynił się również do rozwoju innych dziedzin nauki.
W tym artykule: Stała prędkość światła Szczególna teoria względności Ogólna teoria względności Wielkim atutem Einsteina była wyobraźnia, którą cechowała dziecięca fantazja nieograniczona schematami, jakie narzuca nam realistyczna dojrzałość. Nie wystarczał mu opis funkcjonowania świata, jaki dawała ówczesna fizyka. Pytał „dlaczego?” i tak długo szukał odpowiedzi, aż w jego umyśle powstał model tłumaczący prawa przyrody. Tak stworzył teorię względności – hipotezę naukową, której nie da się pojąć bez uwolnienia swojej wyobraźni. Czy podróże w czasie są możliwe? I tak i nie Kwestia podróży w czasie od dawna zajmuje wielu naukowców. Nie brakuje głosów, jakoby takie doświadczenia już były możliwe, choć w innej formie niż się spodziewamy. Stała prędkość światła Możliwe, że pierwszą inspiracją dla uczonego był pociąg wjeżdżający na stację w Zurychu, gdzie Albert Einstein wówczas mieszkał i pracował. Gdy ruszamy powoli ze stacji kolejowej, patrząc przez okno widzimy odjeżdżający peron. Dorosły człowiek od razu uzna że to pociąg, a nie peron jest w ruchu. Einstein zadawał sobie jednak pytanie: a właściwie skąd to wiemy? Odpowiedzią jest Ziemia. To ją uznajemy za nieruchomą, a więc przypisujemy przedmiotom prędkość względem niej. Ale gdyby Ziemi nie było? W jaki sposób stwierdzilibyśmy, czy to nasz statek kosmiczny jest w ruchu, czy też stacja kosmiczna się od nas oddala? Pierwsze, co przychodzi na myśl, to prawa fizyki. Może są jakieś zasady, które biorą pod uwagę prędkość i w ten sposób z przebiegu zjawisk dowiemy się, czy stoimy, czy też poruszamy się? Najlepszym kandydatem są pola magnetyczne i elektryczne. W szkole uczyliśmy się, że tak naprawdę stanowią one jedno oddziaływanie – elektromagnetyzm. Z prac holenderskiego fizyka Hendrika Lorentza wynika, że światło, które w istocie jest zmiennym polem elektromagnetycznym, musiałoby zawsze biec z tą samą prędkością, niezależnie od naszego ruchu. Jak to sprawdzić? Skoro wiemy, że Ziemia porusza się (i to dość szybko) wokół Słońca i wokół własnej osi, to jeśli prędkość światła zależy od ruchu, promień światła biegnący z zachodu na wschód – a więc zgodnie z kierunkiem ruchu Ziemi – powinien tę samą drogę przebyć w innym czasie niż drugi biegnący z północy na południe. Doświadczenie takie przeprowadzili amerykańscy naukowcy Albert A. Michelson i Edward Morley. I okazało się, że prędkość światła naprawdę nie zależy od kierunku jego biegu. Einstein – znając wyniki prac Lorentza, Michelsona i Morleya, a także wielu innych ówczesnych fizyków – doszedł do wniosku, że w takim razie w ogóle nie da się odróżnić układów w ruchu od nieruchomych. Szczególna teoria względności Ruch istnieje tylko w kontekście dwóch obserwatorów porównujących swoje układy, zawsze jest wzajemny i nie ma sensu definiować układów w spoczynku. Wszystkie poprawne teorie fizyczne muszą więc być niezależne od prędkości i położenia, a także czasu. Gdyby było inaczej, możliwe byłoby odróżnienie układów ruchomych i nieruchomych. Jak pogodzić z tym stałą prędkość światła? Przecież oznacza to, że gdyby kosmiczna „latarnia morska” wysłała sygnał świetlny, a my wsiedlibyśmy w rakietę lecącą z prędkością bliską prędkości światła i gonili ten sygnał, to i tak oddalałby się on tak samo szybko zarówno od nas, jak i od latarni. Jest to sprzeczne z naszą intuicją, ale nie z wyobraźnią dziecka. Skoro tak się dzieje, to albo odległość między nami a promieniem ulega rozciągnięciu, albo czas biegnie dla nas wolniej. Stopień rozciągnięcia przestrzeni lub zwolnienia czasu jest proporcjonalny do prędkości względnej. W przypadku pogoni za światłem przestrzeń rozciągnie się w nieskończoność, a czas stanie w miejscu. Dochodzimy do punktu, gdzie wyobraźnia może nam nie wystarczyć. Co to znaczy, że czas stanie w miejscu? Zastygniemy w jednej pozycji? Otóż nie, będziemy żyli normalnie w naszym układzie odniesienia – z tym że poczujemy się jak bogowie istniejący poza czasem pozostałej części wszechświata. Ponieważ jednak ruch jest czymś względnym i wzajemnym, to samo możemy powiedzieć o świecie zewnętrznym względem nas. Czym więc będzie jednoczesność? Jak pogodzić z tym zasadę przyczyny i skutku? Wszystkie wnioski z teorii względności do dziś nie zostały jeszcze zrozumiane. Einstein podał dwa najważniejsze. Po pierwsze prędkości światła nie da się osiągnąć. Energia potrzebna na zwiększenie prędkości rośnie odwrotnie proporcjonalnie do różnicy między nią a prędkością światła. Przedmiot poruszający się z prędkością światła miałby nieskończoną energię. Ale skoro ruch jest względny, to czym jest ta energia? Jak pamiętamy ze szkoły, energia ruchu jest proporcjonalna do prędkości i masy. Einstein stwierdził więc, że musi ona być masą. Stąd wyprowadził swoje najsłynniejsze równanie. E=mc^2 – masa jest spoczynkową formą energii. Drugim wnioskiem ze stałości prędkości światła jest konieczność włączenia czasu jako czwartego wymiaru do znanej nam trójwymiarowej przestrzeni opisanej już w starożytności przez Euklidesa. Dopiero utworzona w ten sposób czasoprzestrzeń, zdefiniowana po raz pierwszy przez niemieckiego matematyka Hermana Minkowskiego, będzie poprawnie opisywała fizykę. Punkt czasoprzestrzeni to konkretne miejsce przestrzeni w określonej chwili czasu. Odcinek czasoprzestrzeni łączący dwa jej punkty to odległość miedzy dwoma zdarzeniami. Należy zauważyć, że może ona być przestrzenna (np. Kraków–Warszawa), czasowa (np. 2010–2016 r.), ale także czasoprzestrzenna. Każda z tych form znaczy to samo. Okazuje się ponadto, że postulat prędkości światła jako wartości maksymalnej powoduje, że czasoprzestrzeń dla każdego obserwatora podzielona jest na część, którą może poznać, i część, która nie jest mu dostępna. Szczęśliwego dnia liczby pi! Co łączy ją, Stephena Hawkinga i Alberta Einsteina? 14 marca to wyjątkowa data. Kojarzy się z niezwykłą liczbą pi, a także z dwoma wybitnymi naukowcami. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/szczesliwego-dnia-liczby-pi-co-laczy-ja-stephena-hawkinga-i-alberta-einsteina-fot-getty-images-5e13439.jpeg" width="938" height="625" alt="Szczęśliwego dnia liczby pi! Co łączy ją, Stephena Hawkinga i Alberta Einsteina? (fot. Getty Images)" title="Szczęśliwego dnia liczby pi! Co łączy ją, Stephena Hawkinga i Alberta Einsteina? (fot. Getty Images)" /> Ogólna teoria względności Wniosek Einsteina o równoważności masy i energii nie dawał mu spokoju. Masa to nie tylko miara ilości siły, jaką trzeba włożyć, aby rozpędzić jakiś przedmiot, a więc jego stopień bezwładności. To także źródło siły grawitacyjnej. Te definicje dotyczą przecież całkiem innych zjawisk. Czy mogą zawierać tę samą wielkość fizyczną? Takie „przypadki” w naturze się nie zdarzają. Odpowiedni eksperyment przeprowadził węgierski geofizyk Loránd Eötvös, używając wahadła skrętnego. Okazało się, że masa bezwładna i grawitacyjna są idealnie równe. Dla Einsteina był to dowód, że – podobnie jak pole elektryczne i magnetyczne – grawitacja i siła bezwładności muszą wynikać z tego samego modelu. Poddani działaniu siły zmieniamy wartość lub kierunek swojej prędkości, co w fizyce nazywane jest przyspieszeniem. Przyspieszenie to zmiana prędkości, a ta jest przecież zawsze względna. Skoro sam ruch jest względny, to przyspieszenie też musi być względne. Skoro energia ruchu w innym układzie odniesienia zamieniała się w masę, to przyspieszenie z innego punktu widzenia musi być grawitacją. Odwołajmy się do przykładu. Jadąc autobusem po ciasnym łuku w prawo odczuwamy siłę wyrzucającą nas na zewnątrz zakrętu. Zgodnie z koncepcją Einsteina jest to równoznaczne z pojawieniem się za lewym oknem autobusu masy, która będzie nas przyciągać. Podobnie balonik napełniony helem, który normalnie unosi się do góry, w czasie skrętu autobusu poleci w przeciwną stronę niż my. Einstein, wiedziony wyobraźnią, uogólnił więc swoją wcześniejszą tezę. Stwierdził, że wszystkie zjawiska fizyczne zachodzą tak samo, niezależnie od względnej prędkości i przyspieszenia układów odniesienia. Należało jeszcze tylko stworzyć model, czyli prawa fizyki w ten sposób, aby te zjawiska opisywały. Einstein zainspirowany przykładem Ziemi – zakrzywionej powierzchni, na której żyjemy i dokonujemy pomiarów – wiedział, że powierzchnia płaska to nie jedyna możliwość dopuszczana przez geometrię. Jeśli czterowymiarowa czasoprzestrzeń nie byłaby płaszczyzną, to trajektorie przedmiotów pozbawionych jakiejkolwiek ingerencji zewnętrznej, a więc zgodnie z klasycznymi prawami fizyki poruszających się po prostych, musiałyby się zakrzywiać. W jednych układach można by to wytłumaczyć grawitacją, w innych – bezwładnością, w modelu zaś po prostu krzywizną przestrzeni. Dwa pociągi jadące po sąsiednich, równoległych torach – a także po tym samym torze, lecz w stałym odstępie czasu – mogłyby się zderzyć. Pojęcie równoległości i prostej musiało zostać zrozumiane na nowo, podobnie jak koncepcja czasu. Skoro przestrzeń jest zakrzywiona, to światło powinno się także uginać na takich krzywiznach. Skoro krzywizna ma wywoływać skutki takie jak grawitacja, to każda masa powinna stwarzać nieregularności czasoprzestrzeni, a więc np. wpływać na upływ czasu. Wiele z tych wniosków zostało potwierdzonych doświadczalnie, np. nieregularność upływu czasu w najbliższym i najdalszym punkcie orbity Merkurego, skutkująca jej powolnymi zmianami, czy też możliwość zobaczenia gwiazd schowanych za innymi masywnymi ciałami kosmicznymi. Wiele innych wciąż czeka na potwierdzenie. Na razie jednak teorie sformułowane przez Einsteina przed stuleciem, w tym teoria względności, przetrwały wszystkie próby i zostały potwierdzone z ogromną dokładnością. I pomyśleć, że to wszystko mogło się zacząć od jednego szwajcarskiego pociągu. Czytaj więcej o Albercie Einsteinie: Albert Einstein: 15 rzeczy, których nie wiedzieliście o tym wybitnym fizyku Znamy go jako twórcę ogólnej teorii względności. Tymczasem Albert Einstein prowadził fascynujące życie. Oto 15 mniej znanych faktów z życia genialnego naukowca. Czy zapomniana teoria Einsteina pomoże rozwiązać największe zagadki fizyki? Mało kto wie, ale Einstein pracował też nad nieco innym matematycznym opisem kosmosu. Chciał opisać, jak masa nie zakrzywia czasoprzestrzeni, lecz ją skręca. Zaginiony list Einsteina ujawnia, że przewidział odkrycie zwierzęcych superzmysłów Dziesiątki lat przed tym, jak dowiedzieliśmy się, że ptaki mogą "widzieć" pole magnetyczne Ziemi, Albert Einstein dyskutował o możliwości istnienia nieodkrytych zmysłów u zwierząt w swo...
Albert Einstein: 15 rzeczy, których nie wiedzieliście o tym wybitnym fizyku
Znamy go jako twórcę ogólnej teorii względności. Tymczasem Albert Einstein prowadził fascynujące życie. Oto 15 mniej znanych faktów z życia genialnego naukowca.
W tym artykule: Nieodpowiedzialny i niedojrzały? Z dystansem do świata Zakochany Albert Szkolny przeciętniak Tajemniczy ojciec Synowie geniusza Żona z socjety Wyrozumiała żona Przełom w karierze Czyżby plagiat? Tajemnice naukowych prac Zasłużony Nobel Najsłynniejszy wzór świata Włoskie inspiracje Nieodpowiedzialny i niedojrzały? Gdybym go spotkał, z przyjemnością postawiłbym mu piwo, ale raczej niechętnie przedstawiłbym go mojej siostrze – tak niekonwencjonalnie wypowiedział się o słynnym naukowcu Dennis Overbye, autor książki „Einstein in Love”. Z biografii, będącej zwieńczeniem dziesięcioletnich poszukiwań, wyłania się postać człowieka, który w życiu prywatnym był przede wszystkim: niewierny, nieodpowiedzialny, niedojrzały. Jako odkrywca Einstein nie miał sobie równych. Z dystansem do świata Nauka była dla niego wszystkim. Ucieczką od chaosu codzienności, ostoją, oazą imperatywem. Sam geniusz miał do siebie duży dystans. Swoje największe odkrycie komentował: „Dlaczego właśnie ja sformułowałem zasadę względności? Ile razy zadaję sobie to pytanie wydaje mi się, że przyczyna jest następująca: Normalny dorosły człowiek w ogóle nie rozmyśla nad problemami czasu i przestrzeni. W jego mniemaniu przemyślał to już w dzieciństwie. Ja jednak rozwijałem się intelektualnie tak wolno, że czas i przestrzeń zajmowały moje myśli nawet wtedy, gdy stałem się już dorosły”. Zakochany Albert Jego pierwszą żoną była Mileva Marić. Poznali się na prestiżowej politechnice, znanej dziś jako Szwajcarski Instytut Technologiczny (ETH). Od wiosny 1899 roku byli nierozłączni. Całe noce dyskutowali o fizyce. „To nie jest kobieta, to mól książkowy!” – krzyczała matka Einsteina. Szkolny przeciętniak Einstein miał najniższą średnią w grupie na studiach. Prześlizgiwał się z roku na rok i był jednym z nielicznych, którym nie zaoferowano posady. Tajemniczy ojciec W styczniu 1902 r. w rodzinnym domu Milevy w Nowym Sadzie urodziła się dziewczynka o imieniu Lieserl. Einstein nigdy nie zobaczył córki. Jego ojcostwo wyszło na jaw przeszło 30 lat po jego śmierci, kiedy wydawca Robert Schulmann – zasłyszawszy o miłosnej korespondencji, przechowywanej przez mieszkającą w Kalifornii rodzinę uczonego – po nitce do kłębka trafił na sejf bankowy z czterystoma listami, wśród których znajdowały się listy Alberta do Milevy. Do tej pory nie wiadomo, co stało się z dzieckiem. Prawdopodobnie dziewczynka zmarła na szkarlatynę albo została oddana do adopcji. Synowie geniusza Rok po ślubie Einstein i Milevy urodził się syn Hans Albert. Wiele lat później zdobył światową sławę w dziedzinie inżynierii hydraulicznej. Drugi syn naukowca cierpiał na schizofrenię. Na świat przyszedł w 1910 roku. Einstein i Mileva rozwiedli się w 1919 r. Przed sądem słynny naukowiec przyznał się do cudzołóstwa. Kilka miesięcy później poślubił Elsę Löwenthal. Wcześniej jednak wyznał swojej drugiej żonie, że… właściwie wolałby ożenić się z jej dwudziestoletnią córką. [ Komunikat: kliknij tutaj prawym przyciskiem myszki, jeśli chcesz usunąć promowany tekst ] Teoria względności, czyli na czym polega geniusz Einsteina Od momentu opublikowania ogólnej teorii względności minęło ponad 100 lat. Choć jej autora kojarzymy przede wszystkim ze słynnym równaniem E = mc², Albert Einstein przyczynił się równie.. Żona z socjety Druga żona Einsteina była elegantką, która lubiła brylować w towarzystwie. Nie zawsze jej to wychodziło. Anegdota głosi, że raz na przyjęciu Elsa zjadła dekorację kwiatową, ponieważ pomyliła ją z sałatką. Wyrozumiała żona Druga żona Einsteina tolerowała liczne romanse męża. Jedną z kochanek Einsteina zatrudniła nawet jako sekretarkę. Przełom w karierze Rok 1905 jest uznawany za Annus Mirabilis, najlepszy w karierze naukowej Einsteina. To właśnie wtedy powstały przełomowe prace naukowe: o kwantowej teorii efektu fotoelektrycznego, o ruchach Browna, o elektrodynamice ciał w ruchu, czyli szczególna teorii względności, oraz słynna praca „Czy bezwładność ciała zależy od zawartej w nim energii?”. Czyżby plagiat? Nadal nie wiadomo, czy to właśnie Einstein był jednym autorem swoich słynnych prac. Kontrowersje rozgorzały po opublikowaniu listów Alberta do pierwszej żony. Naukowcy zgadzają się co do tego, że Einstein podziwiał inteligencję Milevy. Wiadomo także, że w liście do niej z 1901 roku zawarł dość znaczące zdanie: „Ależ będę szczęśliwy i dumny, kiedy będziemy razem i będziemy mogli uwieńczyć sukcesem nasze prace nad względnością ruchu”. Podobnych cytatów jest wiele. Część badaczy widzi w nich dowód na naukową współpracę małżonków. Zaginiony list Einsteina ujawnia, że przewidział odkrycie zwierzęcych superzmysłów Dziesiątki lat przed tym, jak dowiedzieliśmy się, że ptaki mogą "widzieć" pole magnetyczne Ziemi, Albert Einstein dyskutował o możliwości istnienia nieodkrytych zmysłów u zwierząt w swo... Tajemnice naukowych prac Kontrowersji w sprawie autorstwa prac naukowych z 1905 roku jest więcej. Autor eseju biograficznego pod tytułem „Ms. Einstein” Evan Harris Walker dotarł do prasowej informacji, opublikowanej w 1956 roku (czyli zaledwie rok po śmierci Einsteina). Wynika z niej, że fizyk Abram Joffe – będąc młodym asystentem Wilhelma Roentgena, członka rady wydawniczej prestiżowego czasopisma „Annalen der Physik” – miał okazję widzieć złożony do druku rękopis szczególnej teorii względności. Pamięta, że był on podpisany Einstein-Marity. Marity jest zaś węgierską formą nazwiska Marić! Mileva używała go jedynie w oficjalnych dokumentach Zasłużony Nobel Mimo wielokrotnych nominacji to nie szczególna teoria względności przyniosła Einsteinowi nagrodę Nobla. To najwyższe naukowe wyróżnienie naukowiec otrzymał dopiero kilka lat później za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego. Uczony nigdy nie odebrał nagrody osobiście i się nią nie chwalił. Najsłynniejszy wzór świata Zdaniem prof. Umberto Bartocciego z Uniwersytetu w Perugii najsłynniejszy wzór fizyczny świata E=mc2 nie jest autorskim odkryciem Einsteina. Noblista opublikował go w roku 1905 w pracy „Czy bezwładność ciała zależy od zawartej w nim energii?”. Jednak już 2 lata wcześniej formułę tę podał Olinto De Pretto, przemysłowiec i samouk z Wenecji Euganejskiej. Włoskie inspiracje Nie ma dowodów, które potwierdzają, że Einstein znał pracę Olinto De Pretto. Wiadomo jednak, że Einstein doskonale znał język włoski i zamieszczał w magazynie „Annalen der Physik” recenzje ukazujących się po włosku artykułów naukowych z zakresu fizyki. Zdaniem prof. Bartocciego artykuł włoskiego samouka nie mógł więc ujść jego uwadze. Czy zapomniana teoria Einsteina pomoże rozwiązać największe zagadki fizyki? Mało kto wie, ale Einstein pracował też nad nieco innym matematycznym opisem kosmosu. Chciał opisać, jak masa nie zakrzywia czasoprzestrzeni, lecz ją skręca. [ Komunikat: kliknij tutaj prawym przyciskiem myszki, jeśli chcesz usunąć promowany tekst ] Nie uwierzysz jak powstało najsłynniejsze zdjęcie Einsteina. Przeczytaj historię To bodaj najsłynniejsza fotografia przedstawiająca Alberta Einsteina. Zawsze uchodziła za dowód jego dystansu do siebie i poczucia humoru. Czy słusznie? Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Czy podróże w czasie są możliwe? I tak i nie
Kwestia podróży w czasie od dawna zajmuje wielu naukowców. Nie brakuje głosów, jakoby takie doświadczenia już były możliwe, choć w innej formie niż się spodziewamy.
W tym artykule: Podróże w czasie – niespełnione marzenie ludzi Czy podróże w przyszłość są możliwe? Wraz z rozwojem nauki człowiek spełnia swoje kolejne marzenia. Potrafimy już latać (samolotem lub balonem), leczyć choroby, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu były nieuleczalne czy zagrać w szachy ze sztuczną inteligencją. Niewiadomą i pokusą nadal są jednak podróże w czasie. Motyw ten bardzo często pojawia się w dziełach kultury – chociażby w filmach Christophera Nolana. Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb w... Podróże w czasie – niespełnione marzenie ludzi Czy kiedykolwiek będziemy mogli cofnąć się do średniowiecza lub zobaczyć, co czeka następne pokolenia? Odpowiedzi na pytania dotyczące podróży w czasie nie są jednoznaczne. Nie brakuje nawet głosów, jakoby takie doświadczenia już były możliwe, choć w innej formie niż się spodziewamy. Kwestia podróży w czasie od dawna zajmuje wielu naukowców. W 2009 r. Stephen Hawking zorganizował nawet przyjęcie dla podróżników w czasie. Oficjalna informacja pojawiła się dopiero rok po terminie, a na samym spotkaniu nikt się nie zjawił. To miało potwierdzić, że podróże w czasie są jedynie wymysłem filmowców. Brytyjski astrofizyk już wcześniej w logiczny sposób wyjaśnił, skąd wiemy, że przemieszczanie się między przeszłością i przyszłością nie jest możliwe. – Najlepszym dowodem na to, że podróżowanie w czasie nie jest i nigdy nie będzie możliwe, jest to, że nie zostaliśmy zaatakowani przez hordy turystów z przyszłości – czytamy w książce „Czarne dziury i wszechświaty niemowlęce oraz inne eseje”. Nie wszyscy naukowcy są jednak tego samego zdania. Albert Einstein – autor szczególnej teorii względności – dopuszczał pewne odstępstwa od ówczesnego rozumienia czasu. Sugerował na przykład, że obserwator poruszający się z prędkością zbliżoną do prędkości światła będzie doświadczał czasu ze wszystkimi jego następstwami znacznie wolniej niż obserwator w spoczynku. To dlatego astronauta Scott Kelly w ciągu roku na orbicie postarzał się nieco mniej niż jego brat bliźniak, który pozostał na Ziemi. Naukowcy wykonali cyfrowe rekonstrukcje twarzy zmumifikowanych mężczyzn Cały proces rozpoczął się od ustalenia rysów twarzy i koloru skóry mężczyzn. Fenotypowanie wykazało, że zmumifikowani byli w młodym wieku około 25 lat i mieli karnację zbliżoną do ws... Czy podróże w przyszłość są możliwe? O ile podróże w przeszłość wydają się nierealne, o tyle poznawanie przyszłości wciąż rozpala wyobraźnie naukowców i nie tylko. Prawdę mówiąc, cały czas, z godziny na godzinę podróżujemy w kierunku przyszłości. Istnieją jednak teorie według których czas, podobnie jak rzeka płynie z różną prędkością. Poza poruszaniem się z prędkością zbliżoną do prędkości światła, Einstein opisał również inną metodę „podróżowania w czasie”. Zgodnie z jego ogólną teorią względności im silniej odczuwamy grawitację, tym wolniej płynie nam czas. Udowodniono to w 2010 r. kiedy fizycy z amerykańskiego Narodowego Instytutu Standardów i Technologii (NIST) umieścili na półkach dwa zegary atomowe, jeden 33 centymetry nad drugim. Jak się okazało, zegar ustawiony niżej tykał wolniej, właśnie ze względu na silniejszą grawitację. Wiele kontrowersji wzbudza również podróżowanie w czasie poprzez spowolnienie lub zatrzymanie procesów zachodzących w ciele, a następnie ich wznowienie. Mowa o hibernacji. Stosuje ją co prawda wiele bakterii, ale w przypadku ludzi (jak na razie) pozostaje poza zasięgiem technologii. Obecnie naukowcy pracują nad wywoływaniem kilkugodzinnej hibernacji, która miałaby być wykorzystywana w przypadku nagłych wypadków medycznych. Od podróży w czasie jest zatem niedaleko do medycyny i nieśmiertelności, a to już zupełnie inny problem. Źródło: Space.com ; Cosmos Magazine
Zaginiony list Einsteina ujawnia, że przewidział odkrycie zwierzęcych superzmysłów
Dziesiątki lat przed tym, jak dowiedzieliśmy się, że ptaki mogą "widzieć" pole magnetyczne Ziemi, Albert Einstein dyskutował o możliwości istnienia nieodkrytych zmysłów u zwierząt w swoich listach do fanów.
W tym artykule: Inżynier napisał do fizyka... Zwierzęta wyczuwają pole magnetyczne Ziemi Einstein miał rację Inżynier napisał do fizyka... Odnaleziony list, który słynny naukowiec wysłał w 1949 roku do pewnego inżyniera, okazał się niezwykłym potwierdzeniem geniuszu Einsteina – zawiera niezwykle trafne predykcje w dziedzinie biologii i fizyki. Oryginalne zapytanie od inżyniera Glyna Davysa, które zapoczątkowało korespondencję między mężczyznami, zostało zagubione, ale sądząc po odpowiedzi Einsteina, pytanie Davysa miało coś wspólnego z percepcją zwierząt i tym, co może nam ona powiedzieć o świecie fizycznym. "Można sobie wyobrazić, że badanie zachowania ptaków wędrownych i gołębi pocztowych może kiedyś doprowadzić do zrozumienia jakiegoś procesu fizycznego, który nie jest jeszcze znany" – napisał Einstein w swojej odpowiedzi. Zwierzęta wyczuwają pole magnetyczne Ziemi Ponad 70 lat później wiemy już, że przeczucie Einsteina było słuszne. Dowody sugerują, że ptaki mogą wyczuwać pole magnetyczne Ziemi za pomocą niezwykle wrażliwych na subtelne zmiany w polu magnetycznym planety fotoreceptorów w gałkach ocznych. To właśnie ta umiejętność właśnie pozwala im migrować tysiące kilometrów bez gubienia drogi. Nie tylko ptaki – również inne zwierzęta, takie jak nietoperze, żółwie morskie, psy i pszczoły, również wykazują niezwykłą zdolność do wyczuwania pól magnetycznych naszej planety, choć niekoniecznie za pomocą gałek ocznych. fot. (Dyer et al., J Comp Physiol A, 2021 "To niesamowite, że [Einstein] wyobraził sobie tę możliwość dziesiątki lat przed empirycznymi dowodami na to, że kilka gatunków zwierząt rzeczywiście może postrzegać pola magnetyczne i wykorzystywać takie informacje do nawigacji" – piszą naukowcy z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, do którego list został niedawno przekazany. Pisząc list do Davysa, noblista miał do dyspozycji pewne wskazówki, które mogły ukierunkować jego myślenie. W tamtym czasie nauki biologiczne i fizyczne zaczynały łączyć się ze sobą jak nigdy dotąd – chwilę wcześniej odkryto echolokacyjne zdolności nietoperzy i właśnie rozpoczynał się rozkwit technologii radarowej. Sam Davys był zresztą badaczem w tej dziedzinie i prawdopodobnie dlatego interesowały go inne tajemnicze zmysły zwierząt – takie jak te, którymi posługują się pszczoły. Inżynier odnalazł w Einsteinie podobnie myślącą duszę, a treść listu sugeruje, że słynny fizyk również uważał, że nauki biologiczne są fascynującą drogą do poznania niewidzialnych sił fizycznych. Einstein miał rację Odnaleziony list, który nie ujrzał światła dziennego aż do śmierci Davysa w 2011 roku, jest krótki, ale potwierdza, że także Einstein fascynował się zachowaniem pszczół. W odpowiedzi napisanej na maszynie noblista przyznaje, że jest dobrze zaznajomiony z Karlem von Frischem, który niedawno odkrył, że pszczoły poruszają się, korzystając z polaryzacji światła. Znawcy historii fizyka potwierdzają, że sześć miesięcy przed wysłaniem listu do Davysa uczestniczył on w jednym z wykładów von Frischa na Uniwersytecie Princeton, a nawet odbył z nim osobiste spotkanie, które wywarło na nim duże wrażenie. Chociaż Davis i Einstein myśleli podobnie, mieli nieco inne wizje rozwoju nauki. Inżynier wydawał się być bardziej zainteresowany tym, jak nowa wiedza biologiczna mogłaby wpłynąć na technologię przyszłości, Einstein twierdził, że potrzeba znacznie więcej badań w dziedzinie biologii. "Nie widzę możliwości wykorzystania tych wyników w badaniach dotyczących podstaw fizyki" –odpowiedział Davysowi – "Tak mogłoby być tylko wtedy, gdyby, w odpowiedzi na bodźce, zachowanie pszczół ujawniło nowy rodzaj percepcji zmysłowej.” Od czasu tej korespondencji nauka poszła do przodu i dowiedzieliśmy się wiele nowych rzeczy na temat zachowania pszczół i tego, jak postrzegają świat. Tak jak przewidział Einstein, ta wiedza już teraz pomaga nam udoskonalać technologię – pierwszym lepszym przykładem są aparaty w smartfonach. Jednak mimo całych dziesięcioleci badań, przed nami wciąż stoi wiele niewiadomych – dokładne mechanizmy, za pomocą których zwierzęta postrzegają światło lub wyczuwają pole magnetyczne Ziemi, są ciągle zgłębiane i mogą różnić się w zależności od gatunku. Pszczoły wydają się wyczuwać pole magnetyczne w swoim odwłoku, podczas gdy ptaki i psy robią to głównie przez specjalne fotoreceptory w oczach, które zwie się kryptochromami, które dynamicznie reagują na zmiany pola magnetycznego. Analizę listu opublikowano w Journal of Comparative Physiology A.
Astronomowie odkryli tańczącą gwiazdę. Mówił o niej już Albert Einsteina
Po raz pierwszy astronomowie zaobserwowali gwiazdę krążącą wokół supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej. Gwiazda „tańczy” po orbicie w kształcie kwiatu, zgodnie z założeniami ogólnej teorii względności Alberta Einsteina z 1915 roku.
Obserwacja dokonana przez Europejskie Obserwatorium Południowe, dzięki teleskopowi znajdującemu się na chilijskiej pustyni Atacama, zostało opisane w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics. Obserwacja dowodzi, że orbita gwiazdy ma kształt rozety. Teoria grawitacji Izaaka Newtona sugerowała, że ​​orbita powinna mieć kształt elipsy. Zaobserwowany kształt przypominający kwiat, potwierdza jednak ogólną teorię względności Einsteina. Zakłada ona, że orbity, po których jeden obiekt obraca się wokół drugiego, niekoniecznie muszą być zamknięte (jak u Newtona). View oEmbed on the source website – Ten słynny efekt – po raz pierwszy zaobserwowany w przypadku orbity planety Merkury krążącej wokół Słońca – był pierwszym dowodem przemawiającym za ogólną teorią względności. Sto lat później zaobserwowaliśmy ten sam efekt w ruchu gwiazdy krążącej wokół Sagittarius A* w centrum Drogi Mlecznej. Ten przełom w obserwacjach potwierdza świadectwa, że Sagittarius A* powinien być supermasywną czarną dziurą z masą 4 mln razy większą od masy Słońca – powiedział Reinhard Genzel, dyrektor Instytutu Fizyki Pozaziemskiej im. Maxa Plancka. Sagittarius A* to supermasywna czarna dziura w centrum naszej galaktyki. Wokół niej można znaleźć wiele gwiazd. Jedna z nich, gwiazda znana w tej obserwacji jako S2, przechodzi najbliżej czarnej dziury – w odległości mniejszej niż 20 miliardów kilometrów. Gwiazdę obserwowano przez 27 lat, aby ostatecznie stwierdzić, jak przebiega jej orbita. Badacze podkreślają, że dzięki coraz bardziej zaawansowanej technologii, w przyszłości możliwe będzie obserwowanie mniejszych gwiazd krążących w pobliżu czarnej dziury. Katarzyna Grzelak
Nie uwierzysz jak powstało najsłynniejsze zdjęcie Einsteina. Przeczytaj historię
To bodaj najsłynniejsza fotografia przedstawiająca Alberta Einsteina. Zawsze uchodziła za dowód jego dystansu do siebie i poczucia humoru. Czy słusznie?
Okazją spotkania na Uniwersytecie Princeton były 72. urodziny Alberta Einsteina. Profesora fizyki, który już wtedy cieszył się sławą gwiazdy popkultury. Na imprezę oprócz znamienitych gości przybyło kilkudziesięciu fotoreporterów żądnych wspaniałych ujęć twórcy teorii względności, który zaczął powoli wycofywać się z życia publicznego. Einstein, choć nie znosił tego typu imprez, z pokorą znosił kolejne prośby o uśmiech. I wyjątkowo elegancko się na tę okazję ubrał, ponieważ zazwyczaj publicznie występował np. bez skarpetek czy krawata. Jednak jego cierpliwość była na wyczerpaniu. Dlatego gdy tylko dr Frank Aydelotte z żoną zaproponowali, że odwiozą go do domu, Einstein nie wahał się ani chwili. I popędził do samochodu. Fotografowie za nim. Arthur Sasse był na tyle zdeterminowany, że nawet gdy fizyk chciał zamknąć drzwi, jeszcze prosił go o uśmiech. Ale Einstein, mając już tego po dziurki w nosie, zamiast zębów pokazał język. W momencie naciskania spustu migawki Sasse nie wiedział, że robi właśnie jeden z najbardziej rozpoznawalnych portretów w historii. Oryginalna fotografia pokazuje Einsteina z małżeństwem Aydelotte w samochodzie. Ale sam fizyk zdecydował się je wykadrować i wysyłał swoim znajomym jako pocztówkę. Zamówił też dziewięć odbitek, z których jedną opatrzył autografem i podarował autorowi zdjęcia. Ten sprzedał ją w 2009 r. za 75 tys. dol. I tym samym pokazał język innym fotoreporterom, którzy 14 marca 1951 r. mieli znacznie słabszy refleks. Tekst: Julia Lachowicz Zobacz nasz nowy cykl "Warto spróbować"! W pierwszym odcinku uczymy się LANDKITE, próbujemy, testujemy, sprawdzamy co to buggy oraz pokazujemy jakich błędów unikać i dlaczego WARTO SPRÓBOWAĆ właśnie tej dyscypliny sportu. View oEmbed on the source website
To zaćmienie Słońca przeszło do historii. Rozsławiło Einsteina
Skromny, siwy czterdziestolatek znalazł się nagle na ustach całego naukowego świata.
Zaćmienie nad Południową Ameryką i Afryką pokazało, że grawitacja nie jest jedynie jedną z wielu oddziałujących na ciała sił, kolejną niewiele znaczącą wytyczną. Przeciwnie, to siła, która potrafi zakrzywiać czas i przestrzeń, uczestniczy w skomplikowanej architekturze Wszechświata. Zjawisko zaćmienia obserwowały równocześnie dwie ekipy badaczy, w dwóch różnych punktach globu. Wykonali zdjęcia tego samego fragmentu nieba podczas zaćmienia, a następnie kolejne kilka miesięcy później. Okazało się, że Słońce swoją grawitacją zakrzywia światło docierające do Ziemi z innych gwiazd. Zdjęcia pokazywały tę różnicę. Źródło: NASA Sto lat później ludzkość odkryje fale grawitacyjne, sfotografuje cień czarnej dziury. Wszystkie te osiągnięcia po pracach Einsteina stały się po prostu potwierdzeniami jego wniosków. „Jedno z największych osiągnięć w historii ludzkiej myśli” - tak teorię względności Einsteina określił J.J. Thomson, fizyk i laureat nagrody Nobla. Niestety teoria nie tłumaczy nam wszystkiego i otwiera drzwi wielu kolejnym pytaniom. Najlepszym przykładem jest choćby kwestia czarnych dziur. Wedle Einsteina w ich wnętrzu materia i energia są tak skompresowane, że ich gęstość jest nieskończona. Co to właściwie znaczy? - Nie można obliczyć niczego poza tym punktem, gdy liczby są nieskończone. Tracisz całą kontrolę – tłumaczy fizyk teoretyk Emil Mottola z Los Alamos National Laboratory – Nie oznacza to, że natura tego nie potrafi, ale to bardzo podejrzane. Albert Einstein, fot. Getty Images Na podobny problem napotykają kosmologowie starając się zrozumieć początki Wszechświata i wielki wybuch. W przypadku tego pojęcia teoria Einsteina się niestety nie do końca sprawdza. Dodatkowo nie tłumaczy ona tego jak zachowuje się grawitacja w świecie cząsteczek subatomowych. Na liście kosmicznych fenomenów do wyjaśnienia (i zaobserwowania, bo obecnie funkcjonują jako teorie) jest jeszcze ciemna materia i ciemna energia. Wszystko wskazuje na to, że są, ale nikt ich nie widział i nie zmierzył. - Myślę, że jest jeszcze wiele zagadek i mam nadzieję poznać ich rozwiązanie w czasie swojego życia – mówi Gabriela Gonzalez, profesor fizyki i astronomii z Uniwersytetu Luizjany - Wszystkie one potrzebują teorii, które będzie można potwierdzić eksperymentami. Potrzebują teoretyków, którzy to przewidzą. Tu właśnie pojawia się rola Alberta Einsteina. Już w 1905 roku jego prace były bardzo odważne w rozumieniu czasu i przestrzeni. Jednak największy wstrząs miał nastąpić w 1915 roku wraz z publikacją równań rządzących grawitacją. Jeden wielokomórkowy organizm poznał tajemnicę działania całego Wszechświata? Nie, ale nakierował poszukiwania naukowe w kierunku, który przynosi nam coraz więcej odpowiedzi.
"Mój mąż to robi na odwrocie starej koperty." Jak żona Einsteina zgasiła wielkiego astronoma
Einstein to chyba najbardziej znany fizyk w historii. Każdy kojarzy jedno słynne równanie, ale teorie Einsteina ukształtowały nasze zrozumienie świata na wiele sposobów. Nawet wtedy, gdy wydawało mu się, że się mylił.
W dniu 29 stycznia 1931 roku, Albert Einstein czołowy fizyk świata i jego odpowiednik w świecie astronomii, Edwin Hubble, usiedli wygodnie na miękkich skórzanych siedzeniach eleganckiego, luksusowego samochodu amerykańskiej marki Pierce-Arrow i pojechali do Mount Wilson w południowej Kalifornii. Długa, zygzakowata, polna droga prowadziła do kompleksu obserwatorium na szczycie, prawie osiemset metrów powyżej miasta Pasadena. W Mount Wilson znajdował się największy w tamtych czasach teleskop i to tam odnosił swoje astronomiczne triumfy Hubble. W 1924 roku z pomocą kolosalnego jak na tamte czasy, około 250 centymetrowego, lustra teleskopu potwierdził, że nasza Galaktyka jest tylko jedną z niezliczonych „wysp wszechświata” krążących w bezmiarze przestrzeni. Pięć lat później, po długim śledzeniu ruchów tych spiralnych dysków, Hubble i jego asystent, Milton Humason, odkryli coś jeszcze bardziej zdumiewającego: Wszechświat się szybko się powiększa, a na zewnątrz pojawiają się nowe galaktyki. Na szczycie góry tego słonecznego styczniowego dnia 51-letni Einstein zachwycał się instrumentami teleskopu. Ku konsternacji swoich gospodarzy jak bawiące się dziecko wdrapał się na konstrukcję. W pobliżu stała żona Einsteina, Elsa. Kiedy jej powiedziano, że gigantyczny reflektor został wykorzystany do ustalenia kształtu Wszechświata, odpowiedziała podobno – Cóż, mój mąż to robi na odwrocie starej koperty. Einstein był wszędzie wcześniej To coś więcej niż tylko duma żony. Na lata przed odkryciem kosmicznej ekspansji przez Hubble'a, Einstein opracował ogólną teorię względności, która mogła wyjaśnić to zjawisko. W badaniach kosmosu wszystko wraca do słynnego fizyka. Dosłownie, gdziekolwiek nie zapuściliby się astronomowie podczas swoich poszukiwań - od bliskiego nam Słońca po czarne dziury w odległych galaktykach, trafiają do królestwa Einsteina, w którym czas jest względny, masa i energia wymienne, a przestrzeń może się rozciągnąć i zniekształcać. Jego odkrycia wywarły największy wpływ na kosmologię, czyli naukę o historii i losach wszechświata. Jak stwierdza Alan Dressier z obserwatorium Carnegie, ogólna teoria względności „opisuje, jak nasz wszechświat narodził, jak się rozszerza i jaka będzie jego przyszłość”. Początek, środek i koniec, „wszystko jest częścią tej wielkiej koncepcji”. Fizyka musi się zmienić Na początku XX wieku, 30 lat przed spotkaniem Einsteina i Hubble'a na Mount Wilson, fizyka była w rozsypce. Promienie rentgenowskie, elektrony i radioaktywność właśnie były odkrywane, a fizycy zaczęli sobie zdawać sprawę, że zasady dynamiki, których historia sięgała ponad 200 lat wstecz do Isaaca Newtona, nie były w stanie wyjaśnić, w jaki sposób te dziwne nowe cząstki przemykały przez przestrzeń. Potrzeba było buntownika, zarozumiałego dzieciaka, który odrzuciłby stare ramy nauki i miał niezachwianą wiarę we własne możliwości, aby utorować drogę przez to niezrozumiałe, nowego terytorium. To nie był wcale legendarny Einstein - ten charakterystyczny, nienoszący skarpet, niedbale ubrany w luźny sweter i z fryzurą, jakby się czegoś przestraszył człowiek- ale osoba młodsza, bardziej romantyczna, z intrygującymi brązowymi oczami i pofalowanymi włosami. Tak wyglądał w apogeum swojej waleczności. Do jego talentów zaliczyć trzeba potężny instynkt fizyczny, prawie szósty zmysł dla rozumienia, jak natura powinna działać. Einstein myślał w obrazach, takich jak ten, który zaczął go intrygować jako nastolatka: Jeśli człowiek mógłby nadążyć za wiązką światła, co by zobaczył? Czy dostrzegłby falę elektromagnetyczną zamrożoną w miejscu niczym pofalowany lód? – Nie wydaje się, że coś takiego mogłoby istnieć! – Einstein wspominał później swój tok rozumowania. Uświadomił sobie, że skoro wszystkie prawa fizyki są takie same, niezależnie czy obiekt jest w spoczynku czy w stałym ruchu, prędkość światła musi być również stała. Nikt nie może dogonić wiązki światła. Jednak jeśli prędkość światła jest identyczna dla wszystkich obserwatorów, coś innego musi być względne: absolutny czas i przestrzeń. Einstein stwierdził, że kosmos nie ma uniwersalnego zegara lub wspólnych ram odniesienia. Przestrzeń i czas są „względne”, płyną inaczej dla każdego z nas w zależności od ruchu. Najsłynniejsza z teorii - od naukowej dyskusji do broni jądrowej Szczególna teoria względności Einsteina, opublikowana sto lat temu, ujawniła również, że energia i masa są dwiema stronami tej samej monety, uchwyconymi na zawsze w jego słynnym równaniu E = mc², gdzie „E" oznacza energię, „m” masę, a „c” prędkość światła. „Ten pomysł jest zabawny i kuszący”, napisał Einstein, „ale czy Wszechmocny... prowadzi mnie do ogrodu, tego nie wiem.” Był zbyt skromny. Pomysł, że masa może być przekształcona w czystą energię pomógł później astronomom zrozumieć niezmienną moc słońca. Był również punktem wyjścia dla broni jądrowej. Jednak Einstein nie był zadowolony. Szczególna teoria względności była, zgodnie z nazwą, szczególna. Nie można było opisać nią wszystkich rodzajów ruchu, na przykład obiektów pod wpływem grawitacji, sił o wielkiej skali kształtujących Wszechświat. Dziesięć lat później, w 1915 roku, Einstein nadrobił braki prezentując ogólną teorię względności, która zmieniła prawa Newtona przez przedefiniowanie grawitacji. Zgodnie z nią czas i przestrzeń są połączone w elastycznej czterowymiarowej tkaninie, która jest wygięta i podziurawiona przez materię. W tym podejściu Ziemia krąży wokół Słońca, ponieważ jest trzymana w pustej czasoprzestrzeni wytworzonej przez masę Słońca, podobnie jak szklana kulka będzie krążyć wokół kuli do kręgli leżącej na trampolinie. Przyciąganie grawitacyjne jest tylko kwestią przesuwania się materii wzdłuż krzywizny czasoprzestrzeni. W pogoni za zakrzywionym światłem W 1919 roku Einstein znajdował się u szczytu sławy, gdy brytyjscy astronomowie rzeczywiście zmierzyli to odkształcenie. Obserwując zaćmienie słońca, dojrzeli strumienie światła gwiazd zaginające się wokół zaciemnionego Słońca. „Zakrzywione światła w niebiosach. Gwiazdy nie są tam, gdzie się zdawało lub wyliczono, ale nie ma powodu do niepokoju” głosił nagłówek w The New York Times. Wraz z tym nowym spojrzeniem na grawitację, fizycy byli w końcu w stanie dokonywać rzeczywistych przewidywań co do zachowania wszechświata, zamieniając kosmologię w naukę. Einstein był pierwszym, który się tego podjął. Jednak, jak pokazała historia, nawet on nie był nieomylnym geniuszem. Błędne przekonanie o naturze wszechświata doprowadziło go do zaproponowania tajemniczego nowego efektu grawitacyjnego - pojęcia, które wkrótce odrzucił. Jednak być może miał rację z niewłaściwych powodów, a jego „błąd” może jeszcze okazać się jednym z jego najgłębszych spostrzeżeń. Wszechświat rusza Dla Newtona, przestrzeń była w wiecznym spoczynku, jedynie obojętną sceną, na której poruszały się obiekty. Jednak w ogólnej teorii względności sama scena stała się aktywnym graczem. Ilość materii we wszechświecie rzeźbi jego ogólną krzywiznę, a czasoprzestrzeń może sama się rozszerzać lub kurczyć. Kiedy w 1915 roku Einstein ogłosił ogólną teorię względności, mógł pójść o krok dalej i oświadczyć, że wszechświat jest w ruchu, ponad dekadę wcześniej niż Hubble bezpośrednio zmierzył ekspansję kosmiczną. Jednak w tamtym czasie, astronomowie postrzegali Wszechświat jako wielki zbiór gwiazd osadzonych na stałe w pustce. Einstein przyjął tę wizję niezmiennego kosmosu. Prawdę mówiąc, nawet się mu ona podobała. Podchodził zresztą często z nieufnością do najbardziej radykalnych konsekwencji swoich teorii. Jednak ze względu na to, że nawet statyczny Wszechświat w końcu zapadłby się pod wpływem własnej grawitacji, musiał wprowadzić małą poprawkę do równań ogólnej teorii względności - stałą kosmologiczną. Podczas gdy grawitacja ciągnęła ciała niebieskie do wewnątrz, ten dodatkowy efekt grawitacyjny, rodzaj anty-grawitacji, rozpraszał je. Właśnie tego było potrzeba, do utrzymania nieruchomego Wszechświata, „jak wymaga tego fakt małych prędkości gwiazd” napisał Einstein w 1917 roku. Geniusz w błędzie Dwanaście lat później, odkrycie przez Hubble'a, że inne galaktyki uciekały od naszej, a ich fale świetlne rozciągały się i przybierały czerwoną barwę w wyniku ekspansji czasoprzestrzeni, ostatecznie zniszczyło wizję statycznego Wszechświata. Wyeliminowało również jakąkolwiek potrzebę stałej kosmologicznej, która utrzymywałaby galaktyki w jednej pozycji. Podczas swojej wizyty w Kalifornii 1931 Einstein to przyznał. – Przesunięcie ku czerwieni odległych mgławic rozbiło moje stare przekonania jak cios młotkiem – oświadczył. Podobno powiedział też koledze, że stała kosmologiczna była jego największym błędem. Z lub bez tego dodatkowego czynnika, podstawowy przepis na rozszerzający się wszechświat należał do Einsteina. Jednak to innym naukowcom przypadło zidentyfikowanie rewolucyjnego następstwa: momentu kosmicznego stworzenia. W 1931 roku belgijski ksiądz i astrofizyk Georges Lemaître wyobraził sobie ruch wstecz uciekających galaktyk, miliardy lat temu, łączących się w oślepiającą blaskiem kulę ognia, w „pierwotny atom” jak to ujął. „Ewolucję świata można porównać do pokazu sztucznych ogni, który właśnie się zakończył: nielicznych czerwonych smug, popiołu i dymu”, napisał. Z tego poetyckiego scenariusza powstała dzisiejsza teoria Wielkiego Wybuchu. Wielu ta idea odrzucała. – Takie pojęcie początku... budzi we mnie odrazę – stwierdził brytyjski astrofizyk Arthur Eddington w 1931 roku. Jednak dowody na jego korzyść powoli się zbierały, osiągając moment kulminacyjny w 1964 roku, gdy naukowcy z Bell Telephone Laboratories odkryli, że kosmos dosłownie pływa w morzu promieniowania mikrofalowego, ostatkach hucznej premiery Wszechświata. Od tego czasu obraz Wielkiego Wybuchu kształtował i kierował pracami kosmologów w takim stopniu, jak niebiańskie sfery Ptolemeusza wpływały na astronomów w średniowieczu. Inflacja kosmologiczna W 1980 roku Alan Guth, teraz pracownik Instytutu Technologi w Massachusetts (MIT), umocnił model Wielkiego Wybuchu, wprowadzając nowe cząsteczki do elastycznej czasoprzestrzeni Einsteina. Odkrył mianowicie, że w pierwszej bilionowej bilionowej bilionowej sekundy, nowo narodzony kosmos mógł przejść super szybkie rozszerzenie - inflację kosmologiczną - nim wszedł w fazę bardziej stopniowego wzrostu. Inflacja pomogłaby wygładzić materię i energię we Wszechświecie oraz spłaszczyć ogólną krzywiznę czasoprzestrzeni, co zostało udokumentowane poprzez precyzyjne pomiary kosmicznych mikrofal przez satelity. Dziś niektórzy teoretycy wierzą, że inflacja nie była wcale chwilowym zjawiskiem. W ciągle trwającym procesie tworzenia, może dochodzić do rozszerzania czasoprzestrzeni do nowych wszechświatów wszędzie i przez cały czas - byłaby to nieskończoność wielkich wybuchów. Tort dla wszeschświata W ramach naszego Wszechświata, arcykapłani astronomii kontynuują kosmologiczne poszukiwania zainicjowane przez Einsteina i Hubble'a w obserwatorium Mount Wilson, a następnie prowadzone z wykorzystaniem przeszło 5-metrowego teleskopu na kalifornijskiej górze Palomar, 145 kilometrów na południe. Postawili pytania: jak szybko Wszechświat się rozszerza? Ile ma lat? – Udzielenie odpowiedzi na te pytania – tłumaczy Wendy Freedman, dyrektor obserwatorium Carnegie – okazało się trudniejsze, niż ktokolwiek się spodziewał. Dopiero na przełomie tego stulecia, za pomocą teleskopu kosmicznego o jakże pasującej nazwie Hubble, Freedman i inni dokładniej ustalili obecne tempo ekspansji oraz wiek Wszechświata. Wiadomo teraz, że tort urodzinowy dla kosmosu wymagałby prawie 14 miliardów świeczek. Ponadto, astronomowie odkryli dziwne obiekty w tym rozszerzającym się Wszechświecie - i to też jest spuścizna Einsteina. W 1930 roku młody indyjski fizyk, Subramanyan Chandrasekhar, zastosował szczególną teorię względności i nową teorię mechaniki kwantowej do pewnej gwiazdy. Ostrzegł, że jeśli zostanie przekroczona pewna masa, nie stanie się ona na koniec życia białym karłem (jak stanie się to w przypadku naszego Słońca). Zamiast tego grawitacja ściśnie ją o wiele mocniej, być może nawet do jednego punku. Przerażony tą wizją Eddington oświadczył, że „powinno istnieć prawo natury, które by uniemożliwiało gwiazdom zachowywać się w tak absurdalny sposób!” Nie było takiego prawa, a Chandrasekhar otworzył drzwi dla innych, pozwalając im na rozważania nad istnieniem najdziwniejszych gwiazd, jakie można sobie wyobrazić. Pierwsza to naga kula neutronów szeroka na dziewiętnaście kilometrów, które narodziły się w wyniku supernowej, eksplozji masywnej gwiazdy. Gęstość gwiazdy neutronowej byłaby równoznaczna z włożeniem wszystkich samochodów na świecie w naparstek. Kolejny osobliwy obiekt utworzony z rozpadu jeszcze większej gwiazdy lub gromady gwiazd miałby wystarczającą masę, aby wykopać dół w czasoprzestrzeni tak głęboki, że nic nigdy nie mogłoby się z niego wydostać. Pierwsze kwazary i odrzucenie czarnych dziur Sam Einstein starał się udowodnić, że taki obiekt - czarna dziura, jak ją później ochrzczono - nie mógłby istnieć. Podobnie jak Eddingtona odrzucała go wizja tego, co znalazłoby się w centrum czarnej dziury: punkt o zerowej objętości i nieskończonej gęstości, gdzie wszystkie prawa fizyki upadają. Odkrycia, które mogłyby go zmusić do uznania dziwnego potomstwa jego teorii, zostały dokonane po jego śmierci w 1955 roku. W 1963 roku astronomowie zidentyfikowali pierwszy kwazar, odległą młodą galaktykę wypluwającą energię biliona słońc ze swojego centrum. Cztery lata później, znacznie bliżej naszego domu, obserwatorzy natknęli się na pierwszy pulsar, szybko wirujący rodzaj gwiazdy neutronowej, emitujący w regularnych odstępach promieniowanie radiowe. W tym samym czasie czujniki statków kosmicznych wykryły potężne źródła promieniowania X i gamma na całym niebie. Uważa się, że wszystkie te nowe, zaskakujące sygnały określają z maksymalną dokładnością zapadnięte obiekty - gwiazdy neutronowe i czarne dziury - które potężna grawitacja i oszałamiająca prędkość wirowania przekształciły w dynama. Dzięki ich odkryciu stateczny dawniej Wszechświat pokazał swoje bardziej nieprzewidywalne oblicze; przeobraził się w kosmos Einsteina, wypełniony źródłami kolosalnych energii, które można zrozumieć tylko w świetle teorii względności. Fizyk jak prorok Nawet mniej osławione idee Einsteina mają niezwykłą moc sprawdzania się. Już w 1912 roku zauważył, że odległe gwiazdy potrafią działać jak gigantyczna luneta. Ich siła grawitacji odchyla przechodzące promienie światła i powiększa obiekty za nimi. W końcu stwierdził, że ten drobny efekt nie dawał się zbadać przy „rozdzielczości naszych instrumentów” i miał „małą wartość”. Z pomocą dzisiejszych teleskopów astronomowie widzą galaktyki i gromady galaktyk, które działają jak potężne soczewki grawitacyjne, oferując widok na położone dalej galaktyki. Ponieważ zaginanie światła zależy od masy obiektywu, efekt pozwala także obserwatorom na zważenie galaktyk, które działają jak soczewki. Okazuje się, że mają znacznie większą masę niż widać. To część tajemniczej ciemnej materii Wszechświata, odpowiedzialnej za około 90 procent jego masy, której nie można znaleźć w gwiazdach, gazach, planetach czy pod postacią jakiejkolwiek innej znanej formy materii. Uważa się teraz, że kosmiczna sieć ciemnej materii decydowała o tym, gdzie tworzyły się galaktyki. Ciemna materia jest ukrytą strukturą Wszechświata, a grawitacyjne soczewkowanie jest jednym z kilku praktycznych sposobów, aby ją „zobaczyć”. Efekt, który Einstein uznał za nieistotny stał się kluczowym narzędziem astronomicznym. Błąd staje się sukcesem Teoretycy również odgrzebali stałą kosmologiczną, aby wyjaśnić zaskakujące nowe odkrycie, a teraz „największy błąd” Einsteina zaczyna wyglądać na jeden z jego największych sukcesów. Astronomowie zakładali, że grawitacja jest stopniowo spowalniana przez ekspansję Wszechświata. Jednak w latach 1990 dwa zespoły, które mierzyły odległości do wybuchających daleko gwiazd, odkryły coś zupełnie przeciwnego. Jak boje służące do śledzenia rozchodzących się prądów oceanicznych, zidentyfikowane przez nich supernowe pokazują, że czasoprzestrzeń rozszerza się w coraz szybszym tempie. Dla Einsteina stała kosmologiczna była sposobem na uspokojenie Wszechświata. Jednak jeśli jej polegające na odpychaniu działanie - teraz nazywane ciemną energią - jest wystarczająco silne, może również doprowadzić do przyspieszenia. – Potrzeba ponownie się pojawiła, a stała kosmologiczna czekała gotowa – stwierdza Adam Riess ze Space Telescope Science Institute, jeden z odkrywców przyspieszenia. – To całkowicie koncepcja Einsteina. Tak samo założenie ogólnej teorii względności, które, jeśli się potwierdzi, może wprowadzić nowy sposób patrzenia na kosmos: zmarszczki w czasoprzestrzeni zwane falami grawitacyjnymi. Aby je wykryć, fizycy zbudowali trzy gigantyczne czujniki, w południowo-środkowym stanie Waszyngton, Luizjanie i na południe od Pizy we Włoszech. W każdym z nich, promienie lasera biegną w górę i w dół długich na kilometry przewodów służących do pomiaru lekkiego rozciągania i kurczenia się czasoprzestrzeni, których można się spodziewać przy przejściu fal grawitacyjnych. Echo w kosmosie Poprzez triangulację tych pomiarów, naukowcy mogą prześledzić fale grawitacyjne z powrotem do ich źródeł. Tylko oszałamiająco gwałtowne wydarzenia mogą spowodować zadrżenie czasoprzestrzeni - na przykład supernowa albo gigantyczne zderzenie się dwóch gwiazd neutronowych lub czarnych dziur. – Gdyby zderzyły się dwie czarne dziury, fale grawitacyjne byłyby jedynymi tego sygnałami – tłumaczy Adalberto Giazotto, naukowiec biorący udział w projekcie w Pizie. Potężny wstrząs kosmicznych narodzin prawdopodobnie również wygenerowałby fale grawitacyjne, które wciąż rezonowałyby w kosmosie. Te pozostałe drobne fale mogłyby dać bezpośredni dowód na tę ulotną chwilę, w której, jak wierzą fizycy, zjednoczyły się wszystkie siły natury. Jeśli tak, fale grawitacyjne Einsteina mogłyby w końcu być kluczem do czegoś, co on sam nieskutecznie próbował opracować: „teorii wszystkiego”. Fizycy nadal poszukują takiej teorii - jednego wyjaśnienia zarówno dla wielkich sił grawitacji i dla sił oddziaływania słabego wewnątrz atomu. Wykrycie tego słabego echa Wielkiego Wybuchu jest głównym celem kolejnej generacji misji astronomicznych NASA, planu o nazwie „Beyond Einstein” (Dalej niż Einstein). Dalej niż Einstein? Do tego jeszcze długa droga. Einstein mógłby być zaskoczony naszą wizją Wszechświata, ale jest ona bez wątpienia jego wymysłem. Tekst: Marcia Bartusiak
Einstein jakiego jeszcze nie znaliście. Nowy serial "Geniusz" w National Geographic Channel
Jest archetypem genialnego naukowca, a jego idee wciąż rozpalają dyskusje badaczy. Ale jakim był człowiekiem? Równie ciekawym - National Geographic Channel opowiada historię Alberta Einsteina.
Jego dokonania naukowe nadal budzą podziw, ale niewiele osób wie, w jaki sposób Albert stał się Einsteinem, i ma świadomość tego, że ta ikona nauki XX wieku miała niezwykle burzliwe życie prywatne. Międzynarodowa premiera nowej, 10-odcinkowej antologii filmowej National Geographic pt. „GENIUSZ”, przedstawia sylwetkę i osiągnięcia naukowe późniejszego noblisty, a także ukazuje jego ludzkie oblicze i skomplikowane, pełne namiętności związki. W rolę naukowca we wczesnej młodości wcielił się Johnny Flynn, zaś dojrzałego Einsteina zagrał zdobywca Nagrody Akademii Filmowej Geoffrey Rush. Producentami wykonawczymi serialu są laureaci Nagrody Akademii Filmowej za „Piękny umysł” Brian Grazer i Ron Howard. Zobacz serialową galerię. Serial „GENIUSZ” jest zapisem kolejnych etapów życia Einsteina - począwszy od lat młodości, kiedy przyszły noblista jest obdarzonym niezwykłą wyobraźnią zbuntowanym nastolatkiem, poprzez trudne początki kariery naukowej, aż po zdobycie światowej sławy, jaką przyniosła mu teoria względności. W kolejnych odcinkach serialu poznamy także kulisy burzliwego życia uczuciowego Einsteina i jego skomplikowanych prywatnych relacji. Produkcja powstała na podstawie głośnej biografii autorstwa Waltera Isaacsona pt. „Einstein. Jego życie, jego wszechświat”. Tłem akcji serialu są niespokojne czasy, na które przypadają dwa światowe konflikty. W obliczu rosnącego antysemityzmu w Europie, coraz większej inwigilacji prowadzonej przez obce agentury i potencjalnej wojny atomowej, Einstein staje przez wielkim dylematem, mając świadomość, że jego życie może być zagrożone. Zdjęcia do serialu nakręcono w czeskiej Pradze, gdzie Einstein mieszkał i wykładał na początku swojej naukowej kariery. W produkcji ukazane zostaną również sylwetki wielkich naukowców początku XX wieku, a wśród nich m.in. Piotra Curie i Marii Skłodowskiej-Curie, Wilhelma Roentgena, Carla Junga i Wernera Heisenberga. Światowa premiera serialu „GENIUSZ” odbędzie się na antenie National Geographic w 171 krajach i 45 wersjach językowych. Serial został wyprodukowany przez wytwórnię Fox 21 Television Studios we współpracy ze spółką Imagine Television i OddLot Entertainment. Producentami wykonawczymi są Gigi Prizker oraz zdobywcy Nagrody Akademii Filmowej Brian Grazer i Ron Howard , który po raz pierwszy stanął za kamerą serialu fabularnego. „GENIUSZ” - premiera w niedzielę 23 kwietnia o godz. 21:30 na National Geographic.